Wikipedia sqwiki https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Speciale Diskutim Përdoruesi Përdoruesi diskutim Wikipedia Wikipedia diskutim Skeda Skeda diskutim MediaWiki MediaWiki diskutim Stampa Stampa diskutim Ndihmë Ndihmë diskutim Kategoria Kategoria diskutim Portal Portal diskutim TimedText TimedText talk Moduli Moduli diskutim Event Event talk 0 1680 3028865 3025632 2026-08-31T20:25:11Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Mathematics, versioni i datës 27 gusht 2026 (revizioni 1371573787) 3028865 wikitext text/x-wiki {{Përshkrim i shkurtër|Fushë njohurie}} [[File:Woman_teaching_geometry.jpg|right|thumb|Shkronja e ndriçuar P në fillim të përkthimit të [[Adelard nga Bath|Adelard nga Bath-it]] të ''[[Elementet e Euklidit|Elementeve]]'' të [[Euklidi]]t, që fillon "''Punctum est illud cui pars non est''" (Pika është ajo që nuk ka pjesë).<ref>{{citation |url=https://euclid.analogmachine.org/early-history |title=The Beginning |work=Euclid's Elements |author=Herbert M. Sauro|language=en}}</ref> Gjeometria paraqitet e personifikuar si grua, duke ndjekur ''De nuptiis Philologiae et Mercurii'' të [[Martianus Capella|Martianus Capella-s]].<ref>{{citation |url=https://old.maa.org/press/periodicals/convergence/mathematical-treasure-adelard-s-translation-of-euclid-s-elements |title=Mathematical Treasure: Adelard's Translation of Euclid's Elements |author=Frank J. Swetz |year=2019|language=en}}</ref>]] '''Matematika''' është një fushë njohurie që merret me koncepte abstrakte si numrat, format gjeometrike, bashkësitë, funksionet, dhe probabilitetet. Ajo përdor arsyetim logjik dhe vërtetim për të studiuar dhe vendosur vetitë e tyre, shpesh të shprehura si teorema, formula, dhe ekuacione. Matematika përdoret për të modeluar dhe zgjidhur probleme në shkencë, inxhinieri, teknologji, ekonomi, dhe jetën e përditshme. Ka shumë fusha të matematikës, duke përfshirë [[teoria e numrave|teorinë e numrave]] (studimi i numrave të plotë dhe vetive të tyre), [[algjebër|algjebrën]] (studimi i veprimeve dhe strukturave që ato formojnë), [[gjeometri|gjeometrinë]] (studimi i formave dhe hapësirave që i përmbajnë), [[analiza matematike|analizën]] (studimi sasior i përafrimit dhe konvergjencës), dhe [[teoria e bashkësive|teorinë e bashkësive]] (aktualisht e përdorur si themel për gjithë matematikën). Matematika përfshin përshkrimin dhe manipulimin e objekteve abstrakte që janë ose abstraksione nga natyra ose entitete plotësisht abstrakte të cilave u caktohen veti të caktuara, të quajtura ''aksioma''. Matematika përdor arsyetimin e pastër për të vërtetuar vetitë e objekteve përmes ''provave'', të cilat përbëhen nga një sukcesion zbatimesh të rregullave deduktive ndaj rezultateve tashmë të vendosura. Këto rezultate, të quajtura ''teorema'', përfshijnë teorema të vërtetuara më parë, aksioma, dhe – në rastin e abstraksionit nga natyra – disa veti bazë që konsiderohen pika fillestare të vërteta të teorisë në shqyrtim.<ref>{{cite book |last=Hipólito |first=Inês Viegas |date=August 9–15, 2015 |chapter=Abstract Cognition and the Nature of Mathematical Proof |pages=132–134 |title=Realismus – Relativismus – Konstruktivismus: Beiträge des 38. Internationalen Wittgenstein Symposiums |volume=23 |language=de, en |publisher=Austrian Ludwig Wittgenstein Society |location=Kirchberg am Wechsel, Austria |issn=1022-3398}}</ref> Matematika është thelbësore në shkencat natyrore, inxhinieri, mjekësi, financa, shkencën kompjuterike, dhe shkencat shoqërore. Edhe pse matematika përdoret gjerësisht për të modeluar fenomene empirike, rezultatet e saj vendosen përmes provës deduktive dhe jo përmes eksperimentit. Marrëdhënia mes së vërtetës matematikore, logjikës, dhe realitetit është subjekt debati filozofik. Disa fusha të matematikës, si teoria e lojërave, zhvillohen në lidhje të ngushtë me zbatimet e tyre dhe shpesh grupohen nën matematikën e aplikuar. Fusha të tjera zhvillohen në mënyrë të pavarur nga çdo zbatim, por shpesh gjejnë zbatime praktike më vonë.{{Sfn|Peterson|1988|page=12}}<ref name=wigner1960 /> Regjistrimet e shkruara matematikore u shfaqën së pari në Egjiptin e lashtë dhe Mesopotami, por koncepti i provës dhe rigoroziteti matematikor i shoqëruar filluan në matematikën e Greqisë së lashtë, të shembulluar në ''[[Elementet e Euklidit]]''.<ref>{{cite web |last=Wise |first=David |url=http://jwilson.coe.uga.edu/EMT668/EMAT6680.F99/Wise/essay7/essay7.htm |title=Eudoxus' Influence on Euclid's Elements with a close look at The Method of Exhaustion|website=The University of Georgia|language=en}}</ref> Matematika u nda kryesisht në gjeometri dhe aritmetikë deri në shekujt XVI dhe XVII, kur algjebra{{efn|Këtu, ''algjebra'' merret në kuptimin e saj modern, që është, afërsisht, arti i manipulimit të formulave.}} dhe llogaritja infinitezimale u zhvilluan në fusha të reja. Që atëherë, ndërveprimi mes inovacioneve matematikore dhe zbulimeve shkencore ka çuar në rritje të ndërlidhur të zhvillimit të të dyjave.<ref>{{cite journal |last=Alexander |first=Amir |date=September 2011 |title=The Skeleton in the Closet: Should Historians of Science Care about the History of Mathematics? |journal=Isis |volume=102 |number=3 |pages=475–480 |doi=10.1086/661620|language=en}}</ref> Në fund të shekullit XIX, kriza themeltare e matematikës çoi në përdorimin sistematik të metodës aksiomatike,<ref name=Kleiner_1991>{{cite journal |last=Kleiner |first=Israel |date=December 1991 |title=Rigor and Proof in Mathematics: A Historical Perspective |journal=Mathematics Magazine |publisher=Taylor & Francis, Ltd. |volume=64 |issue=5 |pages=291–314 |doi=10.1080/0025570X.1991.11977625 |jstor=2690647|language=en}}</ref> e cila paralajmëroi një rritje dramatike të numrit të fushave matematikore dhe fushave të tyre të aplikimit. Klasifikimi bashkëkohor i Lëndëve të Matematikës numëron më shumë se gjashtëdhjetë fusha të nivelit të parë të matematikës.<ref name=MSC>{{cite web |url=https://zbmath.org/static/msc2020.pdf |title=MSC2020-Mathematics Subject Classification System |website=zbMath |publisher=Associate Editors of Mathematical Reviews and zbMATH|language=en}}</ref><ref name=MSC2020>{{cite journal |last1=Dunne |first1=Edward |last2=Hulek |first2=Klaus |date=March 2020 |title=Mathematics Subject Classification 2020 |journal=Notices of the American Mathematical Society |volume=67 |issue=3 |pages=410–411 |doi=10.1090/noti2052 |doi-access=free|language=en}}</ref> == Fushat e matematikës == Para Rilindjes, matematika ndahej në dy fusha kryesore: aritmetikën, në lidhje me studimin dhe manipulimin e numrave, dhe gjeometrinë, në lidhje me studimin e formave.<ref>{{cite book |last=Bell |first=E. T. |year=1992 |orig-date=1945 |chapter=General Prospectus |title=The Development of Mathematics |edition=2nd |isbn=978-0-486-27239-9 |page=3 |publisher=Dover Publications|language=en}}</ref> Disa lloje pseudoshkence, si numerologjia dhe astrologjia, nuk dalloheshin atëherë qartë nga matematika.<ref>{{cite book |last=Tiwari |first=Sarju |year=1992 |chapter=A Mirror of Civilization |title=Mathematics in History, Culture, Philosophy, and Science |edition=1st |page=27 |publisher=Mittal Publications |publication-place=New Delhi, India |isbn=978-81-7099-404-6|language=en}}</ref> Duke filluar me Rilindjen, dy fusha të tjera u bënë mbizotëruese. Notacioni i ri matematikor çoi në algjebrën moderne e cila, afërsisht, fillon me studimin dhe manipulimin e shprehjeve algjebrike. Llogaritja infinitezimale, e përbërë nga dy nënfushat ''llogaritja diferenciale'' dhe ''llogaritja integrale'', e pati origjinën në gjeometri, por evoluoi në studimin e funksioneve të vazhdueshme, të cilat modelojnë marrëdhëniet zakonisht jolineare mes sasive që ndryshojnë, të përfaqësuara nga variablat. Kjo ndarje në katër fusha kryesore – aritmetikë, gjeometri, algjebër, dhe llogaritje infinitezimale<ref>{{cite book |last=Restivo |first=Sal |year=1992 |chapter=Mathematics from the Ground Up |title=Mathematics in Society and History |page=14 |series=Episteme |volume=20 |publisher=Kluwer Academic Publishers |isbn=0-7923-1765-3|language=en}}</ref> – zgjati deri në fund të shekullit XIX. Fusha të tjera që më parë studioheshin nga matematikanë, si mekanika qiellore dhe mekanika e ngurtë, tani konsiderohen si pjesë e fizikës.<ref>{{cite book |last=Musielak |first=Dora |year=2022 |title=Leonhard Euler and the Foundations of Celestial Mechanics |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-031-12322-1 |isbn=978-3-031-12321-4|language=en}}</ref> Subjekti i kombinatorikës është studiuar për pjesën më të madhe të historisë së shkruar, por nuk u bë degë e veçantë e matematikës deri në shekullin XVII.<ref>{{cite journal |date=May 1979 |last=Biggs |first=N. L. |title=The roots of combinatorics |journal=Historia Mathematica |volume=6 |issue=2 |pages=109–136 |doi=10.1016/0315-0860(79)90074-0 |doi-access=free|language=en}}</ref> Në fund të shekullit XIX, kriza themeltare në matematikë dhe përdorimi sistematik i metodës aksiomatike çuan në një shpërthim fushash të reja matematikore.<ref name=Warner_2013>{{cite web |last=Warner |first=Evan |title=Splash Talk: The Foundational Crisis of Mathematics |publisher=Columbia University |url=https://www.math.columbia.edu/~warner/notes/SplashTalk.pdf|language=en}}</ref><ref name="Kleiner_1991" /> Klasifikimi i Lëndëve të Matematikës i vitit 2020 përmban jo më pak se {{em|gjashtëdhjetë e tre}} fusha të nivelit të parë.<ref name=MSC2020 /> Disa nga këto fusha korrespondojnë me ndarjen më të vjetër, siç është rasti me teorinë e numrave (emri modern për aritmetikën e lartë) dhe gjeometrinë. Disa fusha të tjera të nivelit të parë kanë "gjeometri" në emrat e tyre ose ndryshe konsiderohen zakonisht pjesë e gjeometrisë. Algjebra dhe llogaritja infinitezimale nuk shfaqen si fusha të nivelit të parë, por ndahen në disa fusha të nivelit të parë. Fusha të tjera të nivelit të parë u shfaqën gjatë shekullit XX ose më parë nuk ishin konsideruar matematikë, si logjika matematikore dhe themelet e matematikës.<ref name=MSC /> === Teoria e numrave === {{Kryesor|Teoria e numrave}} [[File:Spirale Ulam 150.jpg|thumb|Kjo është spiralja Ulam, e cila ilustron shpërndarjen e numrave të thjeshtë. Linjat e errëta diagonale në spirale sugjerojnë pavarësinë e supozuar e përafërt mes qenies së thjeshtë dhe qenies vlerë e një polinomi katror, hamendje tani e njohur si Hamendja F e Hardy-t dhe Littlewood-it.]] Teoria e numrave evoluoi nga manipulimi i numrave, domethënë, numrave natyrorë <math>(\mathbb{N}),</math> dhe më vonë u zgjerua në numra të plotë <math>(\Z)</math> dhe numra racionalë <math>(\Q).</math> Teoria e numrave dikur quhej aritmetikë, por sot ky term përdoret kryesisht për llogaritjet numerike.<ref>{{cite book |last=LeVeque |first=William J. |year=1977 |chapter=Introduction |title=Fundamentals of Number Theory |pages=1–30 |publisher=Addison-Wesley Publishing Company |isbn=0-201-04287-8|language=en}}</ref> Studimi i numrave, siç mund të argumentohet, daton në Babiloninë e lashtë dhe ndoshta Kinën e lashtë, por u zhvillua në një disiplinë të veçantë në Greqinë e Lashtë. Dy teoricienë të hershëm të shquar të numrave ishin Euklidi dhe Diofanti i Aleksandrisë.<ref>{{cite book |last=Goldman |first=Jay R. |year=1998 |chapter=The Founding Fathers |title=The Queen of Mathematics: A Historically Motivated Guide to Number Theory |pages=2–3 |publisher=A K Peters |publication-place=Wellesley, MA|language=en}}</ref> Studimi modern i teorisë së numrave në formën e saj abstrakte i atribuohet kryesisht Pierre de Fermat-it dhe Leonhard Euler-it. Fusha arriti pjekurinë e plotë me kontributet e Adrien-Marie Legendre-s dhe Carl Friedrich Gauss-it.<ref>{{cite book |last=Weil |first=André |year=1983 |title=Number Theory: An Approach Through History From Hammurapi to Legendre |publisher=Birkhäuser Boston |pages=2–3 |doi=10.1007/978-0-8176-4571-7|language=en}}</ref> Shumë probleme numrash lehtësisht të deklaruara kanë zgjidhje që kërkojnë metoda të sofistikuara, shpesh nga e gjithë matematika. Një shembull i spikatur është Teorema e Fundit e Fermat-it. Kjo hamendje u deklarua në 1637 nga Pierre de Fermat, por u vërtetua vetëm në 1994 nga Andrew Wiles, i cili përdori mjete duke përfshirë teorinë e skemave nga gjeometria algjebrike, teorinë e kategorive, dhe algjebrën homologjike.<ref>{{cite journal |last=Kleiner |first=Israel |date=March 2000 |title=From Fermat to Wiles: Fermat's Last Theorem Becomes a Theorem |journal=Elemente der Mathematik |volume=55 |issue=1 |pages=19–37 |doi=10.1007/PL00000079 |doi-access=free|language=en}}</ref> Një shembull tjetër është Hamendja e Goldbach-ut, e cila pohon se çdo numër i plotë çift më i madh se 2 është shuma e dy numrave të thjeshtë. E deklaruar në 1742 nga Christian Goldbach, mbetet e pavërtetuar pavarësisht përpjekjeve të konsiderueshme.<ref>{{cite book |last=Wang |first=Yuan |year=2002 |title=The Goldbach Conjecture |pages=1–18 |edition=2nd |publisher=World Scientific |doi=10.1142/5096|language=en}}</ref> Teoria e numrave përfshin disa nënfusha, duke përfshirë teorinë analitike të numrave, teorinë algjebrike të numrave, gjeometrinë e numrave (e orientuar sipas metodës), analizën diofantine, dhe teorinë e transhendencës (e orientuar sipas problemit).<ref name=MSC /> === Gjeometria === {{Kryesor|Gjeometria}} [[File:Triangles (spherical geometry).jpg|thumb|Në sipërfaqen e një sfere, gjeometria euklidiane zbatohet vetëm si përafrim lokal. Për shkallë më të mëdha, shuma e këndeve të një trekëndëshi nuk është e barabartë me 180°.]] Gjeometria është një nga degët më të vjetra të matematikës. Filloi me receta empirike që kishin të bënin me forma, si vija, kënde, dhe rrathë, të cilat u zhvilluan kryesisht për nevojat e gjeodezisë dhe arkitekturës, por që atëherë ka lulëzuar në shumë nënfusha të tjera.<ref name="Straume_2014">{{Cite arXiv|last=Straume |first=Eldar |date=September 4, 2014 |title=A Survey of the Development of Geometry up to 1870 |class=math.HO |eprint=1409.1140|language=en }}</ref> Një inovacion themelor ishte futja nga grekët e lashtë e konceptit të provave, të cilat kërkojnë që çdo pohim të ''vërtetohet''. Për shembull, nuk mjafton të verifikohet me matje se, të themi, dy gjatësi janë të barabarta; barazia e tyre duhet të vërtetohet përmes arsyetimit nga rezultate të pranuara më parë (teorema) dhe disa pohime bazë. Pohimet bazë nuk i nënshtrohen provës sepse janë vetvetiu të qarta (postulate), ose janë pjesë e përkufizimit të subjektit të studimit (aksioma). Ky parim, themeltar për gjithë matematikën, u elaborua fillimisht për gjeometrinë, dhe u sistemuazua nga Euklidi rreth 300 p.e.s në librin e tij ''Elementet''.<ref>{{cite book |last=Hilbert |first=David |year=1902 |title=The Foundations of Geometry |page=1 |publisher=Open Court Publishing Company |doi=10.1126/science.16.399.307|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Hartshorne |first=Robin |year=2000 |chapter=Euclid's Geometry |pages=9–13 |title=Geometry: Euclid and Beyond |publisher=Springer New York |isbn=0-387-98650-2|language=en}}</ref> Gjeometria euklidiane rezultuese është studimi i formave dhe rregullimeve të tyre të ndërtuara nga vija, plane, dhe rrathë në planin euklidian (gjeometria planare) dhe hapësirën tredimensionale euklidiane.{{efn|Kjo përfshin prerjet konike, të cilat janë prerje të cilindrave rrethorë dhe planeve.}}<ref name=Straume_2014 /> Gjeometria euklidiane u zhvillua pa ndryshim metodash ose shtrirje deri në shekullin XVII, kur René Descartes futi atë që tani quhet koordinata karteziane. Kjo përbënte një ndryshim të madh paradigme: në vend që t'i përkufizonte numrat realë si gjatësi segmentesh vijash (shih vijën numerike), lejoi paraqitjen e pikave duke përdorur ''koordinatat'' e tyre, që janë numra. Algjebra (dhe më vonë, llogaritja infinitezimale) mund të përdoret kështu për të zgjidhur probleme gjeometrike. Gjeometria u nda në dy nënfusha të reja: gjeometrinë sintetike, e cila përdor metoda thjesht gjeometrike, dhe gjeometrinë analitike, e cila përdor koordinata sistematikisht.<ref>{{cite book |last=Boyer |first=Carl B. |year=2004 |orig-date=1956 |chapter=Fermat and Descartes |pages=74–102 |title=History of Analytic Geometry |publisher=Dover Publications |isbn=0-486-43832-5|language=en}}</ref> Gjeometria analitike lejon studimin e kurbave të palidhura me rrathë dhe vija. Kurba të tilla mund të përkufizohen si grafiku i funksioneve, studimi i të cilit çoi te gjeometria diferenciale. Ato mund të përkufizohen gjithashtu si ekuacione implicite, shpesh ekuacione polinomiale (të cilat lindën gjeometrinë algjebrike). Gjeometria analitike gjithashtu bën të mundur konsiderimin e hapësirave euklidiane me më shumë se tre dimensione.<ref name=Straume_2014 /> Në shekullin XIX, matematikanët zbuluan gjeometritë joeuklidiane, të cilat nuk ndjekin postulatin e paraleleve. Duke vënë në pikëpyetje të vërtetën e atij postulati, ky zbulim është parë si bashkim me paradoksin e Russell-it në zbulimin e krizës themeltare të matematikës. Ky aspekt i krizës u zgjidh duke sistemuar metodën aksiomatike, dhe duke pranuar se e vërteta e aksiomave të zgjedhura nuk është problem matematik.<ref>{{cite journal |last=Stump |year=1997 |first=David J. |title=Reconstructing the Unity of Mathematics circa 1900 |journal=Perspectives on Science |volume=5 |issue=3 |pages=383–417 |doi=10.1162/posc_a_00532|language=en}}</ref><ref name=Kleiner_1991 /> Nga ana tjetër, metoda aksiomatike lejon studimin e gjeometrive të ndryshme, të fituara ose duke ndryshuar aksiomat ose duke konsideruar veti që nuk ndryshojnë nën transformime specifike të hapësirës.<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=February 1996 |title=Non-Euclidean geometry |website=MacTutor |publisher=University of St. Andrews |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Non-Euclidean_geometry/|language=en}}</ref> Nënfushat e sotme të gjeometrisë përfshijnë:<ref name=MSC /> * {{ill|Gjeometria projektive|en|Projective geometry}}, futur në shekullin XVI nga Girard Desargues, e zgjeron gjeometrinë euklidiane duke shtuar pika në pafundësi ku vijat paralele kryqëzohen. Kjo e thjeshton shumë aspekte të gjeometrisë klasike duke unifikuar trajtimet për vijat që kryqëzohen dhe ato paralele. * {{ill|Gjeometria afine|en|Affine geometry}}, studimi i vetive relative ndaj paralelizmit dhe të pavarura nga koncepti i gjatësisë. * [[Gjeometria diferenciale]], studimi i kurbave, sipërfaqeve, dhe përgjithësimeve të tyre, të cilat përkufizohen duke përdorur funksione të diferencueshme. * [[Teoria e shumësive]], studimi i formave që nuk janë domosdoshmërisht të futura në një hapësirë më të madhe. * {{ill|Gjeometria rimaniane|en|Riemannian geometry}}, studimi i vetive të distancës në hapësira të lakuara. * {{ill|Gjeometria algjebrike|en|Algebraic geometry}}, studimi i kurbave, sipërfaqeve, dhe përgjithësimeve të tyre, të cilat përkufizohen duke përdorur polinome. * [[Topologjia]], studimi i vetive që ruhen nën deformime të vazhdueshme. ** Topologjia algjebrike, përdorimi në topologji i metodave algjebrike, kryesisht algjebra homologjike. * [[Gjeometria diskrete]], studimi i konfigurimeve të fundme në gjeometri. * Gjeometria konvekse, studimi i bashkësive konvekse, e cila e merr rëndësinë e saj nga zbatimet e saj në optimizim. * Gjeometria komplekse, gjeometria e fituar duke i zëvendësuar numrat realë me numra kompleksë. === Algjebra === {{Kryesor|Algjebra}} [[File:Quadratic formula.svg|thumb|alt=x = (-b ± sqrt(b^2 - 4ac))/2a|Formula kuadratike, e cila shpreh koncizisht zgjidhjet e të gjitha ekuacioneve kuadratike|class=skin-invert-image]] [[File:Rubik's cube.svg|thumb|alt=Kub Rubik i përzier 3x3 |Grupi i Kubit Rubik është një zbatim konkret i teorisë së grupeve.<ref>{{cite book |last=Joyner |first=David |year=2008 |chapter=The (legal) Rubik's Cube group |title=Adventures in Group Theory: Rubik's Cube, Merlin's Machine, and Other Mathematical Toys |pages=219–232 |edition=2nd |publisher=Johns Hopkins University Press|language=en}}</ref>]] Algjebra është arti i manipulimit të ekuacioneve dhe formulave. Diofanti (shekulli III) dhe al-Khwarizmi (shekulli IX) ishin dy paraardhësit kryesorë të algjebrës.<ref>{{cite journal |last1=Christianidis |first1=Jean |last2=Oaks |first2=Jeffrey |date=May 2013 |title=Practicing algebra in late antiquity: The problem-solving of Diophantus of Alexandria |journal=Historia Mathematica |volume=40 |issue=2 |pages=127–163 |doi=10.1016/j.hm.2012.09.001 |doi-access=free|language=en}}</ref>{{sfn|Kleiner|2007|loc="History of Classical Algebra" pp. 3–5}} Diofanti zgjidhi disa ekuacione që përfshinin numra natyrorë të panjohur duke nxjerrë marrëdhënie të reja derisa arrinte zgjidhjen.<ref>{{Cite web |last=Shane |first=David |year=2022 |title=Figurate Numbers: A Historical Survey of an Ancient Mathematics |url=https://www.methodist.edu/wp-content/uploads/2022/06/mr2018_shane.pdf |website=Methodist University |page=20|language=en}}</ref> Al-Khwarizmi futi metoda sistematike për transformimin e ekuacioneve, si zhvendosja e një termi nga njëra anë e një ekuacioni në anën tjetër.<ref>{{Cite web |url=https://www.ms.uky.edu/~carl/ma330/project2/al-khwa21.html |last1=Overbay |first1=Shawn |last2=Schorer |first2=Jimmy |last3=Conger |first3=Heather |title=Al-Khwarizmi |website=University of Kentucky|language=en}}</ref> Termi ''algjebër'' rrjedh nga fjala arabe ''al-jabr'', që do të thotë 'ribashkimi i pjesëve të thyera', e cila u përdor për të emërtuar një nga këto metoda në titullin e traktatit të tij kryesor.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Lisa |date=December 21, 2018 |title=Where the x we use in algebra came from, and the X in Xmas |url=https://www.scmp.com/magazines/post-magazine/short-reads/article/2178856/where-x-we-use-algebra-came-and-x-xmas |website=South China Morning Post|language=en}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |last=Berntjes |first=Sonja |title=Algebra |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam Online |edition=3rd |doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_0030|language=en }}</ref> Algjebra u bë fushë më vete vetëm me François Viète-në (1540–1603), i cili futi përdorimin e variablave për të përfaqësuar numra të panjohur ose të papërcaktuar.<ref>{{cite journal |last=Oaks |first=Jeffery A. |year=2018 |title=François Viète's revolution in algebra |journal=Archive for History of Exact Sciences |volume=72 |issue=3 |pages=245–302 |doi=10.1007/s00407-018-0208-0|language=en}}</ref> Variablat u lejojnë matematikanëve të përshkruajnë veprimet që duhet të kryhen mbi numrat e përfaqësuar duke përdorur formula matematikore.<ref>{{cite web |url=https://www.geeksforgeeks.org/variable-in-maths/ |title=Variable in Maths |website=GeeksforGeeks|language=en }}</ref> Deri në shekullin XIX, algjebra përbëhej kryesisht nga studimi i ekuacioneve lineare (aktualisht ''algjebra lineare''), dhe ekuacioneve polinomiale me një të panjohur të vetme, të quajtura ''ekuacione algjebrike'' (term ende në përdorim, edhe pse mund të jetë i paqartë). Gjatë shekullit XIX, matematikanët filluan të përdorin variabla për të përfaqësuar gjëra të tjera përveç numrave (si matricat, numrat modularë, dhe transformimet gjeometrike), mbi të cilat përgjithësime të veprimeve aritmetike shpesh janë të vlefshme.{{sfn|Kleiner|2007|loc="History of Linear Algebra" pp. 79–101}} Koncepti i strukturës algjebrike e trajton këtë, duke u përbërë nga një bashkësi elementet e së cilës janë të papërcaktuara, veprime që veprojnë mbi elementet e bashkësisë, dhe rregulla që këto veprime duhet t'i ndjekin. Fusha e algjebrës kështu u rrit për të përfshirë studimin e strukturave algjebrike. Ky objekt i algjebrës u quajt ''algjebër moderne'' ose algjebra abstrakte, siç u vendos nga ndikimi dhe veprat e Emmy Noether-it,<ref>{{cite book |last=Corry |first=Leo |year=2004 |chapter=Emmy Noether: Ideals and Structures |title=Modern Algebra and the Rise of Mathematical Structures |pages=247–252 |edition=2nd revised |publisher=Birkhäuser Basel |publication-place=Germany |isbn=3-7643-7002-5|language=en}}</ref> dhe u popullarizua nga libri i Van der Waerden-it ''Moderne Algebra''. Disa lloje strukturash algjebrike kanë veti të dobishme dhe shpesh themeltare, në shumë fusha të matematikës. Studimi i tyre u bë pjesë autonome e algjebrës, dhe përfshin:<ref name=MSC /> * [[teoria e grupeve|teorinë e grupeve]] * teorinë e fushave * hapësirat vektoriale, studimi i të cilave është në thelb i njëjtë me algjebrën lineare * teorinë e unazave * algjebrën komutative, e cila është studimi i unazave komutative, përfshin studimin e polinomeve, dhe është pjesë themeltare e gjeometrisë algjebrike * algjebrën homologjike * teorinë e algjebrave dhe grupeve Lie * algjebrën Boole-ane, e cila përdoret gjerësisht për studimin e strukturës logjike të kompjuterëve Studimi i llojeve të strukturave algjebrike si objekte matematikore është qëllimi i algjebrës universale dhe teorisë së kategorive.<ref>{{cite book |last=Riche |first=Jacques |year=2007 |chapter=From Universal Algebra to Universal Logic |pages=3–39 |title=Perspectives on Universal Logic |publisher=Polimetrica International Scientific Publisher |publication-place=Milano, Italy|language=en}}</ref> Kjo e fundit zbatohet për çdo strukturë matematikore (jo vetëm ato algjebrike). Në origjinën e saj, u fut, së bashku me algjebrën homologjike, për të lejuar studimin algjebrik të objekteve joalgjebrike si hapësirat topologjike; kjo fushë e veçantë aplikimi quhet topologji algjebrike.<ref>{{cite book |last=Krömer |first=Ralph |year=2007 |title=Tool and Object: A History and Philosophy of Category Theory |pages=xxi–xxv, 1–91 |publisher=Springer Science & Business Media |publication-place=Germany|language=en}}</ref> === Llogaritja infinitezimale dhe analiza === {{Hatnote|Artikujt kryesorë: {{ill|Llogaritja infinitezimale|en|Calculus}} dhe [[Analiza matematike]]}} [[File:Cauchy sequence illustration.svg|thumb|Një sukcesion Cauchy përbëhet nga elemente të tilla që të gjithë termat pasues të një termi bëhen arbitrarisht të afërt me njëri-tjetrin ndërsa sukcesioni përparon (nga e majta në të djathtë).]] Llogaritja infinitezimale, dikur e quajtur thjesht llogaritje infinitezimale, u fut në mënyrë të pavarur dhe njëkohësisht nga matematikanët e shekullit XVII, Njutoni dhe Lajbnici.<ref>{{cite book |last=Guicciardini |first=Niccolo |year=2017 |chapter=The Newton–Leibniz Calculus Controversy, 1708–1730 |title=The Oxford Handbook of Newton |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/oxfordhb/9780199930418.013.9|language=en}}</ref> Është në thelb studimi i marrëdhënies mes variablave që varen vazhdimisht nga njëra-tjetra. Llogaritja infinitezimale u zgjerua në shekullin XVIII nga Euleri me futjen e konceptit të funksionit dhe shumë rezultate të tjera.<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=September 1998 |title=Leonhard Euler |website=MacTutor |publisher=University of St Andrews |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Euler/|language=en}}</ref> Aktualisht, "llogaritja infinitezimale" i referohet kryesisht pjesës elementare të kësaj teorie, dhe "analiza" përdoret zakonisht për pjesët e avancuara.<ref>{{Cite web |url=https://byjus.com/maths/calculus/ |title=Calculus (Differential and Integral Calculus with Examples) |website=Byju's|language=en }}</ref> Analiza ndahet më tej në analizën reale, ku variablat përfaqësojnë numra realë, dhe analizën komplekse, ku variablat përfaqësojnë numra kompleksë. Analiza përfshin shumë nënfusha të ndara nga fusha të tjera të matematikës, duke përfshirë:<ref name=MSC /> * Llogaritjen infinitezimale me shumë variabla * Analizën funksionale, ku variablat përfaqësojnë funksione që ndryshojnë * Integrimin, teorinë e masës, dhe teorinë e potencialit, të gjitha të lidhura fort me teorinë e probabilitetit mbi një kontinuum * Ekuacionet diferenciale të zakonshme * Ekuacionet diferenciale me derivate të pjesshme * Analizën numerike, kryesisht e dedikuar për llogaritjen e zgjidhjeve të ekuacioneve diferenciale të zakonshme dhe me derivate të pjesshme që dalin në shumë zbatime === Matematika diskrete === {{Kryesor|Matematika diskrete}} [[File:Markovkate 01.svg|right|thumb|Një diagram që përfaqëson një zinxhir Markov me dy gjendje. Gjendjet përfaqësohen nga 'A' dhe 'E'. Numrat janë probabiliteti i ndryshimit të gjendjes.|class=skin-invert-image]] Matematika diskrete, gjerësisht, është studimi i objekteve matematikore individuale, të numërueshme. Një shembull është bashkësia e të gjithë numrave të plotë.<ref>{{cite journal |last=Franklin |first=James |date=July 2017 |title=Discrete and Continuous: A Fundamental Dichotomy in Mathematics |journal=Journal of Humanistic Mathematics |volume=7 |issue=2 |pages=355–378 |doi=10.5642/jhummath.201702.18 |doi-access=free|language=en}}</ref> Meqë objektet e studiuara këtu janë diskrete, metodat e llogaritjes infinitezimale dhe analizës matematike nuk zbatohen drejtpërdrejt.{{efn|Sidoqoftë, disa metoda të avancuara analize përdoren ndonjëherë; për shembull, metoda të analizës komplekse të zbatuara për seri gjeneruese.}} Algoritmet – veçanërisht zbatimi dhe kompleksiteti llogaritës i tyre – luajnë një rol madhor në matematikën diskrete.<ref>{{cite book |last=Maurer |first=Stephen B. |year=1997 |chapter=What is Discrete Mathematics? The Many Answers |pages=121–124 |title=Discrete Mathematics in the Schools |publisher=American Mathematical Society |doi=10.1090/dimacs/036/13|language=en}}</ref> Teorema e katër ngjyrave dhe paketimi optimal i sferave ishin dy probleme madhore të matematikës diskrete të zgjidhura në gjysmën e dytë të shekullit XX.<ref>{{cite book |last=Hales |first=Thomas C. |title=Turing's Legacy |year=2014 |pages=260–261 |chapter=Turing's Legacy: Developments from Turing's Ideas in Logic |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781107338579.001|language=en}}</ref> Problemi P kundrejt NP-së, i cili mbetet i hapur deri sot, është gjithashtu i rëndësishëm për matematikën diskrete, pasi zgjidhja e tij potencialisht do të prekte një numër të madh problemesh llogaritëse të vështira.<ref>{{cite conference |last=Sipser |first=Michael |date=July 1992 |title=The History and Status of the P versus NP Question |conference=STOC '92 |pages=603–618 |doi=10.1145/129712.129771 |doi-access=free|language=en}}</ref> Matematika diskrete përfshin:<ref name=MSC /> * Kombinatorikën, artin e numërimit të objekteve matematikore që kënaqin disa kufizime të dhëna. Fillimisht, këto objekte ishin elemente ose nënbashkësi të një bashkësie të dhënë; kjo është zgjeruar në objekte të ndryshme, çka krijon një lidhje të fortë mes kombinatorikës dhe pjesëve të tjera të matematikës diskrete. Për shembull, gjeometria diskrete përfshin numërimin e konfigurimeve të formave gjeometrike. * Teorinë e grafeve dhe hipergrafet * Teorinë e kodimit, duke përfshirë kodet korrigjuese të gabimeve dhe një pjesë të kriptografisë * Teorinë e matroideve * Gjeometrinë diskrete * Shpërndarjet e probabilitetit diskret * Teorinë e lojërave (edhe pse studiohen gjithashtu lojëra të vazhdueshme, lojërat më të zakonshme, si shahu dhe pokeri, janë diskrete) * Optimizimin diskret, duke përfshirë optimizimin kombinator, programimin me numra të plotë, programimin me kufizime === Logjika matematikore dhe teoria e bashkësive === {{Kryesor|Logjika matematikore|Teoria e bashkësive}} [[File:Venn A intersect B.svg|thumb|alt=Një rreth blu dhe rozë dhe prerja e tyre e etiketuar |Diagrami Venn është një metodë e përdorur zakonisht për të ilustruar marrëdhëniet mes bashkësive.]] Dy subjektet e logjikës matematikore dhe teorisë së bashkësive i kanë përkitur matematikës që nga fundi i shekullit XIX.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://plato.stanford.edu/entries/logic-firstorder-emergence/ |last=Ewald |first=William |date=November 17, 2018 |title=The Emergence of First-Order Logic |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=https://plato.stanford.edu/entries/settheory-early/ |last=Ferreirós |first=José |date=June 18, 2020 |orig-date=First published April 10, 2007 |title=The Early Development of Set Theory |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}}</ref> Para kësaj periudhe, bashkësitë nuk konsideroheshin objekte matematikore, dhe logjika, edhe pse përdorej për prova matematikore, i përkiste filozofisë dhe nuk studiohej në mënyrë specifike nga matematikanët.<ref>{{Cite journal |last=Ferreirós |first=José |date=December 2001 |title=The Road to Modern Logic—An Interpretation |journal=The Bulletin of Symbolic Logic |volume=7 |issue=4 |pages=441–484 |doi=10.2307/2687794 |jstor=2687794|language=en}}</ref> Para studimit të Cantor-it mbi bashkësitë e pafundme, matematikanët hezitonin të konsideronin koleksione realisht të pafundme, dhe e konsideronin pafundësinë si rezultat i numërimit të pafund. Puna e Cantor-it fyeu shumë matematikanë jo vetëm duke konsideruar bashkësi realisht të pafundme<ref>{{cite web |url=https://www.quantamagazine.org/to-settle-infinity-question-a-new-law-of-mathematics-20131126/ |editor-last=Wolchover |editor-first=Natalie |date=November 26, 2013 |title=Dispute over Infinity Divides Mathematicians |website=Quanta Magazine|language=en}}</ref> por duke treguar se kjo nënkupton madhësi të ndryshme pafundësie, sipas argumentit diagonal të Cantor-it. Kjo çoi te kontroversi mbi teorinë e bashkësive të Cantor-it.<ref>{{cite web |url=https://philarchive.org/archive/ZHUWAO |last=Zhuang |first=Chaohui |title=Wittgenstein's analysis on Cantor's diagonal argument |website=PhilArchive|language=en}}</ref> Në të njëjtën periudhë, fusha të ndryshme të matematikës konkluduan se përkufizimet e mëparshme intuitive të objekteve bazë matematikore ishin të pamjaftueshme për të siguruar rigorozitet matematikor.<ref>{{cite book |last=Tanswell |first=Fenner Stanley |title=Mathematical Rigour and Informal Proof |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781009325110|language=en}}</ref> Kjo u bë kriza themeltare e matematikës.<ref>{{cite web |url=https://www.andrew.cmu.edu/user/avigad/Papers/infinite.pdf |last1=Avigad |first1=Jeremy |last2=Reck |first2=Erich H. |date=December 11, 2001 |title="Clarifying the nature of the infinite": the development of metamathematics and proof theory |website=Carnegie Mellon University|language=en}}</ref> Përfundimisht u zgjidh në matematikën mainstream duke sistemuar metodën aksiomatike brenda një teorie bashkësish të formalizuar. Afërsisht, çdo objekt matematikor përkufizohet nga bashkësia e të gjitha objekteve të ngjashme dhe vetitë që këto objekte duhet t'i kenë.<ref name=Warner_2013 /> Për shembull, në aritmetikën Peano, numrat natyrorë përkufizohen nga "zero është një numër", "çdo numër ka një pasardhës unik", "çdo numër përveç zeros ka një paraardhës unik", dhe disa rregulla arsyetimi.<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Alan G. |title=Numbers, Sets and Axioms: The Apparatus of Mathematics |chapter=Numbers |pages=3–4 |year=1982 |publisher=Cambridge University Press|language=en}}</ref> Ky abstraksion matematikor nga realiteti mishërohet në filozofinë moderne të formalizmit, siç u themelua nga David Hilbert rreth 1910.<ref name="Snapper">{{cite journal |last1=Snapper |first1=Ernst |title=The Three Crises in Mathematics: Logicism, Intuitionism and Formalism |journal=Mathematics Magazine |date=September 1979 |volume=52 |issue=4 |pages=207–216 |doi=10.1080/0025570X.1979.11976784|language=en}}</ref> "Natyra" e objekteve të përkufizuara në këtë mënyrë është një problem filozofik që matematikanët ua lënë filozofëve, edhe pse shumë matematikanë kanë mendime rreth kësaj natyre, dhe përdorin mendimin e tyre – ndonjëherë quajtur "intuitë" – për të udhëhequr studimin dhe provat e tyre. Kjo qasje lejon konsiderimin e "logjikave" (domethënë, bashkësive të rregullave të lejuara të nxjerrjes), teoremave, provave, etj. si objekte matematikore, dhe vërtetimin e teoremave rreth tyre. Për shembull, teoremat e paplotësisë të Gödel-it pohojnë, afërsisht, se, në çdo sistem formal të qëndrueshëm që përmban numrat natyrorë, ka teorema që janë të vërteta (domethënë të provueshme në një sistem më të fortë), por jo të provueshme brenda sistemit.<ref name=Raatikainen_2005>{{cite journal |last=Raatikainen |first=Panu |date=October 2005 |title=On the Philosophical Relevance of Gödel's Incompleteness Theorems |journal=Revue Internationale de Philosophie |volume=59 |issue=4 |pages=513–534 |doi=10.3917/rip.234.0513 |doi-access=free|language=en}}</ref> Kjo qasje ndaj themeleve të matematikës u sfidua gjatë gjysmës së parë të shekullit XX nga matematikanë të udhëhequr nga Brouwer, i cili promovoi logjikën intuicioniste (së cilës i mungon eksplicit ligji i të mesit të përjashtuar).<ref>{{cite encyclopedia |url=https://plato.stanford.edu/entries/logic-intuitionistic/ |last=Moschovakis |first=Joan |date=September 4, 2018 |title=Intuitionistic Logic |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=McCarty |first=Charles |year=2006 |title=Constructivism: Mathematics, Logic, Philosophy and Linguistics |chapter=At the Heart of Analysis: Intuitionism and Philosophy |doi=10.4000/philosophiascientiae.411 |doi-access=free|language=en}}</ref> Këto probleme dhe debate çuan në një zgjerim të gjerë të logjikës matematikore, me nënfusha si teoria e modeleve (modelimi i disa teorive logjike brenda teorive të tjera), teoria e provës, teoria e tipeve, teoria e llogaritshmërisë, dhe teoria e kompleksitetit llogaritës.<ref name=MSC /> Edhe pse këto aspekte të logjikës matematikore u futën para ngritjes së kompjuterëve, përdorimi i tyre në projektimin e kompajlerëve, verifikimin formal, analizën e programeve, asistentët e provës, dhe aspekte të tjera të shkencës kompjuterike, kontribuan nga ana e tyre në zgjerimin e këtyre teorive logjike.<ref>{{cite web |url=https://www.cs.cmu.edu/~rwh/papers/unreasonable/basl.pdf |last1=Halpern |first1=Joseph |last2=Harper |first2=Robert |last3=Immerman |first3=Neil |last4=Kolaitis |first4=Phokion |last5=Vardi |first5=Moshe |last6=Vianu |first6=Victor |date=January 2001 |title=On the Unusual Effectiveness of Logic in Computer Science |website=Carnegie Mellon University|language=en}}</ref> === Matematika llogaritëse === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Matematika llogaritëse|en|Computational mathematics}}}} Matematika llogaritëse është studimi i problemeve matematikore që zakonisht janë tepër të mëdha për kapacitetin njerëzor llogaritës.<ref>{{cite web |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Extras/Computational_mathematics/ |last=Marchuk |first=Gurii Ivanovich |date=April 2020 |title=G I Marchuk's plenary: ICM 1970 |website=MacTutor|language=en}}</ref><ref>{{cite conference | title=Grand Challenges, High Performance Computing, and Computational Science | last1=Johnson | first1=Gary M. | last2=Cavallini | first2=John S. | conference=Singapore Supercomputing Conference'90 | date=September 1991 | page=28 |publisher=World Scientific|language=en}}</ref> Pjesë e matematikës llogaritëse përfshin analizën numerike, e cila dedikohet për llogaritjen me përafrime të numrave realë (aritmetika me pikë lëvizëse). Analiza numerike ofron metoda për probleme në analizë, duke përdorur analizën funksionale dhe teorinë e përafrimit. Analiza numerike gjerësisht përfshin studimin e përafrimit dhe diskretizimit, me fokus të veçantë te gabimet e rrumbullakimit.<ref>{{cite book |last=Trefethen |first=Lloyd N. |year=2008 |chapter=Numerical Analysis |pages=604–615 |title=The Princeton Companion to Mathematics |publisher=Princeton University Press|language=en}}</ref> Analiza numerike dhe, më gjerësisht, llogaritja shkencore, studiojnë gjithashtu tema joanalitike të shkencës matematikore, veçanërisht teorinë algoritmike-matricore-dhe-të-grafeve. Një fushë tjetër e matematikës llogaritëse është algjebra kompjuterike, e cila përbëhet kryesisht nga manipulimi i formulave matematikore në kompjuter. Vërtetimi automatik i teoremave, i cili përfshin asistentët e provës dhe kontrolluesit e provës, është një fushë tjetër e matematikës llogaritëse që përdoret për verifikimin formal dhe lejoi provën formale të teoremave të vështira matematikore si teorema Feit–Thompson mbi grupet e fundme. Algoritmika, një pjesë e madhe e matematikës diskrete, dhe kriptografia me çelës publik gjithashtu shpesh konsiderohen si pjesë e matematikës llogaritëse. == Historia == {{Kryesor|Historia e matematikës}} === Etimologjia === Fjala ''matematikë'' vjen nga fjala e greqishtes së lashtë ''máthēma'' ({{lang|grc|μάθημα}}), që do të thotë 'diçka e mësuar, njohuri, matematikë', dhe shprehja e prejardhur ''mathēmatikḗ tékhnē'' ({{lang|grc|μαθηματικὴ τέχνη}}), që do të thotë 'shkenca matematikore'. Hyri në gjuhën angleze gjatë periudhës së anglishtes së mesme të vonë përmes frëngjishtes dhe latinishtes.<ref>{{harvnb|Cresswell|2021|loc=§ Mathematics}}; {{harvnb|Perisho|1965|p=64}}</ref> Tradicionalisht, një nga dy shkollat kryesore të mendimit në pitagorianizëm njihej si ''mathēmatikoi'' ({{lang|grc|μαθηματικοί}}) – çka në atë kohë do të thoshte "të mësuarit" dhe jo "matematikanët" në kuptimin modern. Pitagorianët me shumë gjasa ishin të parët që kufizuan përdorimin e fjalës vetëm në studimin e aritmetikës dhe gjeometrisë. Në kohën e Aristotelit (384–322 p.e.s), ky kuptim ishte plotësisht i vendosur.<ref>{{cite journal |last=Perisho |first=Margaret W. |date=Spring 1965 |title=The Etymology of Mathematical Terms |journal=Pi Mu Epsilon Journal |volume=4 |issue=2 |pages=62–66|language=en}}</ref> Në latinisht dhe anglisht, deri rreth 1700, termi ''matematikë'' zakonisht do të thoshte "astrologji" (ose ndonjëherë "astronomi") më shumë sesa "matematikë"; kuptimi ndryshoi gradualisht drejt atij të tanishmit prej rreth 1500 deri 1800. Ky ndryshim ka rezultuar në disa keqpërkthime: për shembull, paralajmërimi i Shën Augustinit se të krishterët duhet të ruhen nga ''mathematici'', duke nënkuptuar "astrologë", ndonjëherë keqpërkthehet si dënim i matematikanëve.<ref name="Boas">{{cite book |last=Boas |first=Ralph P. |year=1995 |chapter=What Augustine Didn't Say About Mathematicians |page=257 |title=Lion Hunting and Other Mathematical Pursuits: A Collection of Mathematics, Verse, and Stories |publisher=Mathematical Association of America|language=en}}</ref> Forma e dukshme shumësi në anglisht i kthehet mbrapsht shumësit asnjanës latin {{lang|la|mathematica}} (Ciceroni), bazuar në shumësin grek ''ta mathēmatiká'' ({{lang|el|τὰ μαθηματικά}}) dhe do të thotë afërsisht "të gjitha gjërat matematikore", edhe pse është e mundshme që anglishtja huazoi vetëm mbiemrin ''mathematic(al)'' dhe formoi emrin ''mathematics'' rishtazi, sipas modelit të ''physics'' dhe ''metaphysics'', të trashëguar nga greqishtja.<ref>''The Oxford Dictionary of English Etymology'', ''Oxford English Dictionary'', ''sub'' "mathematics", "mathematic", "mathematics".</ref> Në anglisht, emri ''mathematics'' merr folje njëjës. Shpesh shkurtohet në ''maths''<ref>{{cite web |url=https://www.oed.com/dictionary/maths_n |title=Maths (Noun) |website=Oxford English Dictionary |publisher=Oxford University Press|language=en }}</ref> ose, në Amerikën e Veriut, ''math''.<ref>{{cite web |url=https://www.oed.com/dictionary/math_n3 |title=Math (Noun³) |website=Oxford English Dictionary |publisher=Oxford University Press|language=en}}</ref> === E lashtë === Përveç njohjes së mënyrës si numërohen objektet fizike, popujt parahistorikë mund të kenë ditur gjithashtu si të numëronin sasi abstrakte, si koha – ditë, stinë, ose vite.<ref>Shih, për shembull, {{cite book | first=Raymond L. | last=Wilder|title=Evolution of Mathematical Concepts; an Elementary Study|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Zaslavsky|first=Claudia|title=Africa Counts: Number and Pattern in African Culture.|date=1999|publisher=Chicago Review Press|isbn=978-1-61374-115-3|language=en}}</ref>[[File:Moskou-papyrus.jpg|thumb|600px|Imazh i Problemit 14 nga papirusi egjiptian i Moskës. Problemi përfshin një diagram që tregon dimensionet e piramidës së cunguar.]]Dëshmi arkeologjike kanë sugjeruar se sistemi egjiptian i lashtë i numërimit e pati origjinën në Afrikën Subsahariane.<ref>{{cite book |last1=Eglash |first1=Ron |title=African fractals: modern computing and indigenous design |date=1999 |publisher=Rutgers University Press |location=New Brunswick, N.J. |isbn=0813526140|language=en}}</ref> Gjithashtu, dizajnet e gjeometrisë fraktale, të përhapura gjerësisht mes kulturave subsahariane, gjenden edhe në arkitekturën dhe shenjat kozmologjike egjiptiane.<ref>{{cite journal |last1=Eglash, R. |title=Fractal Geometry in African Material Culture |journal=Symmetry: Culture and Science |date=1995 |volume=6-1 |pages=174–177|language=en}}</ref> Kocka e Ishango-s, sipas studiuesit Alexander Marshack, mund të ketë ndikuar zhvillimin e mëvonshëm të matematikës në Egjipt, pasi, ashtu si disa shënime në kockën e Ishango-s, aritmetika egjiptiane gjithashtu përdori shumëzimin me 2; kjo, sidoqoftë, është e kontestuar.<ref>Marshack, A. (1972). ''The Roots of Civilization: the Cognitive Beginning of Man's First Art, Symbol and Notation''. New York: McGraw-Hill.</ref> Strukturat megalitike të vendosura në Nabta Playa, Egjiptin e Epërm, përfshinin astronomi, rregullime kalendarike në përputhje me lindjen heliakale të Siriusit dhe mbështetën kalibrimin e kalendarit vjetor për përmbytjen vjetore të Nilit.<ref>{{cite book |last1=Ehret |first1=Christopher |title=Ancient Africa: A Global History, to 300 CE |date=20 June 2023 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-24410-5 |pages=107–110|language=en}}</ref> Nubianët e lashtë krijuan një sistem rregullash gjeometrike që shërbeu si bazë për orët diellore fillestare. Nubianët praktikuan gjithashtu një metodologji trigonometrike të krahasueshme me atë të egjiptianëve.<ref>{{Cite journal |author=Armelagos, George |date=2000 |title=Take Two Beers and Call Me in 1,600 Years: Use of Tetracycline by Nubians and Ancient Egyptians |journal=Natural History |volume=109 |issue=5 |pages=50–3|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Gnomons at Meroë and Early Trigonometry|first=Leo|last=Depuydt|date=1 January 1998|journal=The Journal of Egyptian Archaeology|volume=84|pages=171–180|doi=10.2307/3822211|language=en}}</ref>[[File:Plimpton 322.jpg|thumb|Tabela matematikore babilonase ''Plimpton 322'', e datuar në 1800 p.e.s]]Dëshmi për matematikë më komplekse nuk shfaqet deri rreth vitit 3000 p.e.s, kur babilonasit dhe egjiptianët filluan të përdornin aritmetikën, algjebrën, dhe gjeometrinë për taksim dhe llogaritje të tjera financiare, për ndërtim, dhe për astronomi.{{sfn|Kline|1990|loc=Chapter 1}} Tekstet më të vjetra matematikore nga Mesopotamia dhe Egjipti janë nga 2000 deri 1800 p.e.s.<ref>{{cite book |last1=Joseph |first1=George Gheverghese |chapter=The Beginnings of Written Mathematics: Mesopotamia |title=The Crest of the Peacock |date=2011 |pages=125–176 |doi=10.1515/9781400836369-006|language=en }}</ref> Shumë tekste të hershme përmendin trefisha pitagorikë, dhe kështu, me inferencë, teorema e Pitagorës duket të jetë koncepti matematikor më i lashtë dhe më i përhapur pas aritmetikës dhe gjeometrisë bazë. Është në matematikën babilonase që aritmetika elementare (mbledhja, zbritja, shumëzimi, dhe pjesëtimi) shfaqet për herë të parë në regjistrimin arkeologjik. Babilonasit gjithashtu posedonin një sistem me vlerë-pozicion dhe përdorën një sistem numerik seksagjimal, ende në përdorim sot për matjen e këndeve dhe kohës.{{sfn|Boyer|1991|loc="Mesopotamia" pp. 24–27}} Deri në shekullin V p.e.s, matematika greke filloi të shfaqej si disiplinë e veçantë dhe disa grekë të lashtë, si pitagorianët, dukej se e konsideronin një subjekt më vete.<ref>{{cite book | last=Heath | first=Thomas Little |page=1 |title=A History of Greek Mathematics: From Thales to Euclid |location=New York |publisher=Dover Publications |date=1981 |orig-date=1921 |isbn=978-0-486-24073-2|language=en}}</ref> Rreth vitit 300 p.e.s, Euklidi organizoi njohuritë matematikore përmes postulateve dhe parimeve të para, të cilat evoluuan në metodën aksiomatike të përdorur sot në matematikë, e përbërë nga përkufizimi, aksioma, teorema, dhe prova.<ref>{{Cite journal |last=Mueller |first=I. |year=1969 |title=Euclid's Elements and the Axiomatic Method |journal=The British Journal for the Philosophy of Science |volume=20 |issue=4 |pages=289–309 |doi=10.1093/bjps/20.4.289|language=en}}</ref> Libri i tij, ''Elementet'', mbulon gjeometrinë dhe teorinë e numrave dhe konsiderohet gjerësisht teksti shkollor më i suksesshëm dhe me ndikim i të gjitha kohërave.{{sfn|Boyer|1991|loc="Euclid of Alexandria" p. 119}} Një tjetër matematikan i njohur i lashtësisë është Arkimedi nga Siraku­za ({{Circa|287|212 p.e.s}}).{{sfn|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 120}} Ai zhvilloi metoda për llogaritjen e sipërfaqes dhe vëllimit të trupave të rrotullimit, duke përdorur mes tjerash metodën e shterimit për të llogaritur sipërfaqen nën harkun e një parabole me shumëzimin e një serie të pafundme, në një mënyrë kujtuese për llogaritjen infinitezimale moderne.{{sfn|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 130}} Arritje të tjera të njohura të matematikës greke janë prerjet konike (Apoloni i Pergës, shekulli III p.e.s),{{sfn|Boyer|1991|loc="Apollonius of Perga" p. 145}} trigonometria (Hiparku i Nikeas, shekulli II p.e.s),{{sfn|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 162}} dhe fillimet e algjebrës paramoderne (Diofanti, shekulli III e.s).{{sfn|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 180}} [[File:Bakhshali numerals 2.jpg|thumb|right|upright=1.5|Numëratorët e përdorur në dorëshkrimin Bakhshali, datuar mes shekullit II p.e.s dhe shekullit II e.s]] Sistemi numerik indo-arab dhe rregullat për përdorimin e veprimeve të tij, në përdorim në mbarë botën sot, evoluan gjatë mijëvjeçarit të parë e.s në Indi dhe u transmetuan në botën perëndimore përmes matematikës islame.<ref>{{cite book | title=Number Theory and Its History | first=Øystein | last=Ore | publisher=Courier Corporation | pages=19–24 | year=1988 | isbn=978-0-486-65620-5|language=en}}</ref> Zhvillime të tjera të njohura të matematikës indiane përfshijnë përkufizimin dhe përafrimin modern të sinusit dhe kosinusit, dhe një formë të hershme të serisë së pafundme.<ref>{{cite journal | title=On the Use of Series in Hindu Mathematics | first=A. N. | last=Singh | journal=Osiris | volume=1 | date=January 1936 | pages=606–628|language=en }}</ref> === Mesjeta dhe më vonë === [[File:Image-Al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala.jpg|thumb|upright=.7|Një faqe nga ''Al-Jabr'' e al-Khwarizmi-t]] Gjatë Epokës së Artë Islame, veçanërisht gjatë shekujve IX dhe X, matematika pa shumë inovacione të rëndësishme që ndërtonin mbi matematikën greke. Arritja më e njohur e matematikës islame ishte zhvillimi i algjebrës. Arritje të tjera të periudhës islame përfshijnë përparime në trigonometrinë sferike dhe shtimin e pikës dhjetore te sistemi numerik arab.<ref>{{Cite book | last=Saliba | first=George | title=A history of Arabic astronomy: planetary theories during the golden age of Islam | date=1994 | publisher=New York University Press | isbn=978-0-8147-7962-0|language=en}}</ref> Shumë matematikanë të njohur nga kjo periudhë ishin persianë, si al-Khwarizmi, Omar Khajami, dhe Sharaf al-Din al-Tusi.<ref>{{cite journal | title=Contributions of Islamic scholars to the scientific enterprise | first=Yasmeen M. | last=Faruqi | journal=International Education Journal | year=2006 | volume=7 | issue=4 | pages=391–399|language=en}}</ref> Tekstet matematikore greke dhe arabe u përkthyen nga ana e tyre në latinisht gjatë Mesjetës dhe u bënë të disponueshme në Evropë.<ref>{{cite journal | title=Greek-Arabic-Latin: The Transmission of Mathematical Texts in the Middle Ages | first=Richard | last=Lorch | journal=Science in Context | volume=14 | issue=1–2 | date=June 2001 | pages=313–331|language=en}}</ref> Gjatë periudhës së hershme moderne, matematika filloi të zhvillohej me ritëm në rritje në Evropën Perëndimore, me inovacione që revolucionarizuan matematikën, si futja e variablave dhe notacionit simbolik i atribuar François Viète-së (1540–1603),<ref>{{Cite web |title=Francois Viète: Father of Modern Algebraic Notation |url=https://sites.math.rutgers.edu/~cherlin/History/Papers2002/vieta.html|language=en}}</ref> futja e logaritmeve nga John Napier në 1614,<ref>{{Cite web |title=Logarithms: The Early History of a Familiar Function |url=https://old.maa.org/press/periodicals/convergence/logarithms-the-early-history-of-a-familiar-function-john-napier-introduces-logarithms|language=en}}</ref> gjë që thjeshtoi ndjeshëm llogaritjet numerike, veçanërisht për astronominë dhe lundrimin detar, futja e koordinatave karteziane nga René Descartes (1596–1650) për reduktimin e gjeometrisë në algjebër,<ref>{{Cite web |title=René Descartes and the Fly on the Ceiling |url=https://wild.maths.org/ren%C3%A9-descartes-and-fly-ceiling|language=en}}</ref> dhe zhvillimi i llogaritjes infinitezimale nga Isaac Newton (1643–1727) dhe Gottfried Leibniz (1646–1716).<ref>{{Cite web |title=Development of the Calculus |url=https://www.ebsco.com/|language=en}}</ref> Leonhard Euler (1707–1783) i unifikoi dhe i ndërtoi mbi këto inovacione me terminologji të standardizuar, dhe i plotësoi me zbulimin dhe provat e teoremave të shumta.<ref>{{Cite web |title=Leonhard Euler |url=https://www.ebsco.com/|language=en}}</ref> [[File:Carl Friedrich Gauss 1840 by Jensen.jpg|thumb|upright=.8|Carl Friedrich Gauss]] Ndoshta matematikani më i shquar i shekullit XIX ishte matematikani gjerman Carl Gauss, i cili dha kontribute të shumta në fusha si algjebra, analiza, gjeometria diferenciale, teoria e matricave, teoria e numrave, dhe statistika.<ref>{{cite journal | title=History of Mathematics After the Sixteenth Century | first=Raymond Clare | last=Archibald | journal=The American Mathematical Monthly | volume=56 | issue=1 | date=January 1949 | pages=35–56|language=en}}</ref> Në fillim të shekullit XX, Kurt Gödel e transformoi matematikën duke botuar teoremat e tij të paplotësisë, të cilat tregojnë pjesërisht se çdo sistem aksiomatik i qëndrueshëm – nëse është mjaftueshëm i fuqishëm për të përshkruar aritmetikën – do të përmbajë propozime të vërteta që nuk mund të vërtetohen.<ref name=Raatikainen_2005 /> Matematika që atëherë është zgjeruar shumë, dhe ka pasur një ndërveprim frytdhënës mes matematikës dhe shkencës, në dobi të të dyjave. Zbulimet matematikore vazhdojnë të bëhen deri në ditët e sotme. Sipas Mikhail B. Sevryuk, në numrin e janarit 2006 të ''Bulletin of the American Mathematical Society'', "Numri i punimeve dhe librave të përfshirë në bazën e të dhënave ''Mathematical Reviews'' (MR) që nga 1940 (viti i parë i funksionimit të MR) tani është më shumë se 1,9 milionë, dhe më shumë se 75 mijë artikuj shtohen në bazën e të dhënave çdo vit. Shumica dërrmuese e punimeve në këtë oqean përmbajnë teorema të reja matematikore dhe provat e tyre."{{sfn|Sevryuk|2006|pp=101–109}} == Notacioni simbolik dhe terminologjia == {{Hatnote|Artikujt kryesorë: {{ill|Notacioni matematikor|en|Mathematical notation}}, {{ill|Gjuha e matematikës|en|Language of mathematics}} dhe {{ill|Fjalorthi i matematikës|en|Glossary of mathematics}}}} [[File:Sigma summation notation.svg|thumb|Një shpjegim i notacionit të mbledhjes sigma (Σ)|class=skin-invert-image]] Notacioni matematikor përdoret gjerësisht në shkencë dhe inxhinieri për të përfaqësuar koncepte dhe veti komplekse në mënyrë koncize, të paqartë, dhe të saktë. Ky notacion përbëhet nga simbole të përdorura për të përfaqësuar veprime, numra të papërcaktuar, marrëdhënie, dhe çdo objekt tjetër matematikor, dhe pastaj duke i bashkuar në shprehje dhe formula.<ref>{{cite conference |last=Wolfram |first=Stephan |date=October 2000 |title=Mathematical Notation: Past and Future |conference=MathML and Math on the Web: MathML International Conference 2000, Urbana Champaign, USA|language=en}}</ref> Më saktë, numrat dhe objektet e tjera matematikore përfaqësohen nga simbole të quajtura variabla, të cilat përgjithësisht janë shkronja latine ose greke, dhe shpesh përfshijnë indekse. Veprimet dhe marrëdhëniet përfaqësohen përgjithësisht nga simbole ose glife specifike,<ref>{{cite journal |last1=Douglas |first1=Heather |last2=Headley |first2=Marcia Gail |last3=Hadden |first3=Stephanie |last4=LeFevre |first4=Jo-Anne |date=December 3, 2020 |title=Knowledge of Mathematical Symbols Goes Beyond Numbers |journal=Journal of Numerical Cognition |volume=6 |issue=3 |pages=322–354 |doi=10.5964/jnc.v6i3.293 |doi-access=free|language=en}}</ref> si {{math|+}} (plus), {{math|×}} (shumëzim), <math display=inline>\int</math> (integral), {{math|1==}} (të barabartë), dhe {{math|<}} (më pak se).<ref name=AMS>{{cite web |last1=Letourneau |first1=Mary |last2=Wright Sharp |first2=Jennifer |date=October 2017 |title=AMS Style Guide |publisher=American Mathematical Society |url=https://www.ams.org/publications/authors/AMS-StyleGuide-online.pdf|language=en}}</ref> Të gjitha këto simbole përgjithësisht grupohen sipas rregullave specifike për të formuar shprehje dhe formula.<ref>{{cite journal |last1=Jansen |first1=Anthony R. |last2=Marriott |first2=Kim |last3=Yelland |first3=Greg W. |year=2000 |title=Constituent Structure in Mathematical Expressions |journal=Proceedings of the Annual Meeting of the Cognitive Science Society |volume=22|language=en}}</ref> Zakonisht, shprehjet dhe formulat nuk shfaqen vetëm, por përfshihen në fjali të gjuhës aktuale, ku shprehjet luajnë rolin e frazave emërore dhe formulat luajnë rolin e fjalive të nënrenditura. Matematika ka zhvilluar një terminologji të pasur që mbulon një gamë të gjerë fushash që studiojnë vetitë e objekteve të ndryshme abstrakte, të idealizuara, dhe si ato ndërveprojnë. Bazohet në përkufizime rigoroze që ofrojnë një themel standard për komunikim. Një aksiomë ose postulat është një pohim matematikor që merret si i vërtetë pa nevojën për provë. Nëse një pohim matematikor ende nuk është vërtetuar (ose hedhur poshtë), quhet hamendje. Përmes një serie argumentesh rigoroze që përdorin arsyetim deduktiv, një pohim që vërtetohet i vërtetë bëhet teoremë. Një teoremë e specializuar që përdoret kryesisht për të vërtetuar një teoremë tjetër quhet lemë. Një rast i vërtetuar që përbën pjesë të një gjetjeje më të përgjithshme quhet korolar.<ref>{{cite book |last=Rossi |first=Richard J. |year=2006 |title=Theorems, Corollaries, Lemmas, and Methods of Proof |publisher=John Wiley & Sons|language=en}}</ref> Shumë terma teknikë të përdorur në matematikë janë neologjizma, si ''polinom'' dhe ''homeomorfizëm''.<ref>{{cite web |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Miller/mathword/ |title=Earliest Uses of Some Words of Mathematics |website=MacTutor |publisher=University of St. Andrews|language=en}}</ref> Terma të tjerë teknikë janë fjalë të gjuhës së zakonshme që përdoren në një kuptim të saktë që mund të ndryshojë pak nga kuptimi i tyre i zakonshëm. Për shembull, në matematikë, "ose" do të thotë "njëri, tjetri ose të dy", ndërsa, në gjuhën e zakonshme, është ose e paqartë ose do të thotë "njëri ose tjetri por jo të dy" (në matematikë, ky i fundit quhet "ose ekskluziv"). Së fundi, shumë terma matematikorë janë fjalë të zakonshme që përdoren me kuptim krejtësisht të ndryshëm.<ref>{{cite journal |last=Silver |first=Daniel S. |date=November–December 2017 |title=The New Language of Mathematics |journal=The American Scientist |volume=105 |number=6 |pages=364–371|language=en}}</ref> Kjo mund të çojë në fjali që janë pohime matematikore korrekte dhe të vërteta, por që duken si marrëzi për njerëz që nuk kanë sfondin e kërkuar. Për shembull, "çdo modul i lirë është i sheshtë" dhe "një fushë është gjithmonë një unazë". == Marrëdhënia me shkencat == Matematika përdoret në shumicën e shkencave për modelimin e fenomeneve, gjë që më pas lejon bërjen e parashikimeve nga ligje eksperimentale.<ref>{{cite book | title=Modelling Mathematical Methods and Scientific Computation | first1=Nicola | last1=Bellomo | first2=Luigi | last2=Preziosi | publisher=CRC Press | date=December 22, 1994 | page=1|language=en}}</ref> Pavarësia e së vërtetës matematikore nga çdo eksperimentim nënkupton se saktësia e parashikimeve të tilla varet vetëm nga përshtatshmëria e modelit.<ref>{{cite journal | title=Mathematical Models and Reality: A Constructivist Perspective | first=Christian | last=Hennig | journal=Foundations of Science | volume=15 | pages=29–48 | year=2010|language=en}}</ref> Parashikimet e pasakta, në vend që të shkaktohen nga koncepte të pavlefshme matematikore, nënkuptojnë nevojën për të ndryshuar modelin matematikor të përdorur.<ref>{{cite journal | title=Models in Science | date=February 4, 2020 | first1=Roman | last1=Frigg | first2=Stephan | last2=Hartmann | website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}}</ref> Për shembull, precesioni i periheliut të Merkurit mund të shpjegohej vetëm pas shfaqjes së relativitetit të përgjithshëm të Ajnshtajnit, i cili zëvendësoi ligjin e gravitetit të Njutonit si model matematikor më i mirë.<ref>{{cite book | last=Stewart | first=Ian | chapter=Mathematics, Maps, and Models | title=The Map and the Territory: Exploring the Foundations of Science, Thought and Reality | pages=345–356 | publisher=Springer | year=2018|language=en}}</ref> Ekziston ende një debat filozofik nëse matematika është shkencë. Sidoqoftë, në praktikë, matematikanët zakonisht grupohen me shkencëtarët, dhe matematika ka shumë të përbashkëta me shkencat fizike. Ashtu si ato, është e falsifikueshme, çka do të thotë në matematikë se, nëse një rezultat ose teori është e gabuar, kjo mund të vërtetohet duke dhënë një kundërshembull. Ngjashëm si në shkencë, teoritë dhe rezultatet (teoremat) shpesh fitohen nga eksperimentimi.<ref>{{Cite web|url=https://undsci.berkeley.edu/article/mathematics|title=The science checklist applied: Mathematics|website=Understanding Science |publisher=University of California, Berkeley|language=en}}</ref> Në matematikë, eksperimentimi mund të përbëhet nga llogaritje mbi shembuj të përzgjedhur ose nga studimi i figurave ose përfaqësimeve të tjera të objekteve matematikore (shpesh përfaqësime mendore pa mbështetje fizike). Për shembull, kur u pyet se si arriti te teoremat e tij, Gaussi një herë u përgjigj "durch planmässiges Tattonieren" (përmes eksperimentimit sistematik).<ref>{{cite book | last=Mackay | first=A. L. | year=1991 | title=Dictionary of Scientific Quotations | location=London | page=100 | publisher=Taylor & Francis|language=en}}</ref> Sidoqoftë, disa autorë theksojnë se matematika ndryshon nga nocioni modern i shkencës duke mos u {{em|mbështetur}} në dëshmi empirike.<ref name="Bishop1991">{{cite book | last1 = Bishop | first1 = Alan | year = 1991 | chapter = Environmental activities and mathematical culture | title = Mathematical Enculturation: A Cultural Perspective on Mathematics Education | location = Norwell, Massachusetts | publisher = Kluwer Academic Publishers|language=en}}</ref> === Matematika e pastër dhe e aplikuar === {{Hatnote|Artikujt kryesorë: {{ill|Matematika e aplikuar|en|Applied mathematics}} dhe {{ill|Matematika e pastër|en|Pure mathematics}}}} {{multiple image | footer = Isaac Newton (majtas) dhe Gottfried Wilhelm Leibniz zhvilluan llogaritjen infinitezimale. | total_width = 330 | image1 = GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg | alt1 = Isaac Newton | image2 = Gottfried Wilhelm Leibniz, Bernhard Christoph Francke.jpg | alt2 = Gottfried Wilhelm von Leibniz }} Deri në shekullin XIX, nuk kishte dallim të qartë mes matematikës së pastër dhe të aplikuar siç kuptohen sot.<ref name="Ferreirós_2007">{{cite book | title=The Shaping of Arithmetic after C.F. Gauss's Disquisitiones Arithmeticae | last=Ferreirós | first=J. | chapter=Ό Θεὸς Άριθμητίζει: The Rise of Pure Mathematics as Arithmetic with Gauss | pages=235–268 | year=2007|language=en}}</ref> Dallimi mes zhvillimit të matematikës për hir të vetes ose për zbatimet e saj ishte mjaft i lëngshëm: numrat natyrorë dhe aritmetika u futën për nevojën e numërimit, dhe gjeometria u motivua nga gjeodezia, arkitektura, dhe astronomia, por të dy subjektet shpejt qëndruan më vete. Më vonë, Isaac Newton përdori llogaritjen infinitezimale pjesërisht për të ndihmuar në shpjegimin e lëvizjes së planetëve dhe ligjit të tij të gravitetit. Për më tepër, që nga antikiteti, shumica e matematikanëve ishin gjithashtu shkencëtarë, dhe shumë shkencëtarë ishin gjithashtu matematikanë.<ref>{{cite journal | title=Mathematical vs. Experimental Traditions in the Development of Physical Science | first=Thomas S. | last=Kuhn | journal=The Journal of Interdisciplinary History | year=1976 | volume=7 | issue=1 | pages=1–31|language=en}}</ref> Sidoqoftë, tradita perëndimore e matematikës së pastër i gjurmon rrënjët e saj deri në Greqinë e Lashtë.<ref>{{cite book | chapter=The two cultures of mathematics in ancient Greece | first=Markus | last=Asper | year=2009 | title=The Oxford Handbook of the History of Mathematics | pages=107–132 | publisher=OUP Oxford|language=en}}</ref> Problemi i faktorizimit të numrave të plotë, për shembull, i cili i kthehet mbrapsht Euklidit në 300 p.e.s, nuk kishte zbatim praktik para përdorimit të tij në kriptosistemin RSA, tani i përdorur gjerësisht për sigurinë e rrjeteve kompjuterike.<ref>{{cite book |last1=Gozwami |first1=Pinkimani |last2=Singh |first2=Madan Mohan |year=2019 |pages=59–60 |chapter=Integer Factorization Problem |title=Emerging Security Algorithms and Techniques |publisher=CRC Press|language=en}}</ref> Në shekullin XIX, matematikanë si Karl Weierstrass dhe Richard Dedekind përqendruan gjithnjë e më shumë hulumtimin e tyre te probleme të brendshme, domethënë, ''matematika e pastër''.<ref name="Ferreirós_2007" /><ref>{{cite journal | title=How applied mathematics became pure | last=Maddy | first=P. | journal=The Review of Symbolic Logic | year=2008 | volume=1 | issue=1 | pages=16–41|language=en}}</ref> Kjo çoi në ndarjen e matematikës në ''matematikë të pastër'' dhe ''matematikë të aplikuar'', kjo e fundit shpesh e konsideruar me vlerë më të ulët mes puristëve matematikorë. Sidoqoftë, kufijtë mes të dyjave janë shpesh të paqartë.<ref>{{cite book | title=The Best Writing on Mathematics, 2016 | chapter=In Defense of Pure Mathematics | first=Daniel S. | last=Silver | pages=17–26 | year=2017 | publisher=Princeton University Press|language=en}}</ref> Pasojat e Luftës së Dytë Botërore çuan në një rritje të zhvillimit të matematikës së aplikuar në SHBA dhe gjetkë.<ref>{{cite journal | title=The American Mathematical Society and Applied Mathematics from the 1920s to the 1950s: A Revisionist Account | first=Karen Hunger | last=Parshall | journal=Bulletin of the American Mathematical Society | volume=59 | year=2022 | issue=3 | pages=405–427|language=en}}</ref> Shumë nga teoritë e zhvilluara për zbatime u gjetën interesante nga këndvështrimi i matematikës së pastër, dhe shumë rezultate të matematikës së pastër u treguan se kishin zbatime jashtë matematikës; nga ana tjetër, studimi i këtyre zbatimeve mund të japë njohuri të reja mbi "teorinë e pastër".<ref>{{cite journal | title=On the role of applied mathematics | journal=Advances in Mathematics | first=C. C . | last=Lin | volume=19 | issue=3 | date=March 1976 | pages=267–288|language=en}}</ref> Një shembull i rastit të parë është teoria e shpërndarjeve, e futur nga Laurent Schwartz për vërtetimin e llogaritjeve të bëra në mekanikën kuantike, e cila u bë menjëherë një mjet i rëndësishëm i analizës matematikore (të pastër).<ref>{{cite conference | title=Mathematics meets physics: A contribution to their interaction in the 19th and the first half of the 20th century | last=Lützen | first=J. | year=2011|language=en}}</ref> Një shembull i rastit të dytë është vendimshmëria e teorisë së rendit të parë të numrave realë, një problem i matematikës së pastër që u vërtetua i vërtetë nga Alfred Tarski, me një algoritëm që është i pamundur të zbatohet për shkak të një kompleksiteti llogaritës shumë të lartë.<ref>{{cite journal | title=Model theory and exponentiation | last=Marker | first=Dave | journal=Notices of the American Mathematical Society | volume=43 | issue=7 | date=July 1996 | pages=753–759|language=en}}</ref> Për të fituar një algoritëm që mund të zbatohet dhe mund të zgjidhë sisteme ekuacionesh dhe pabarazish polinomiale, George Collins futi dekompozimin algjebrik cilindrik që u bë mjet themeltar në gjeometrinë reale algjebrike.<ref>{{cite conference | title=Cylindrical Algebraic Decomposition in the RegularChains Library | first1=Changbo | last1=Chen | first2=Marc Moreno | last2=Maza | date=August 2014|language=en}}</ref> Sot, dallimi mes matematikës së pastër dhe të aplikuar është më shumë çështje e qëllimit personal hulumtues të matematikanëve sesa ndarje e matematikës në fusha të gjera.<ref>{{cite journal | title=Purifying applied mathematics and applying pure mathematics: how a late Wittgensteinian perspective sheds light onto the dichotomy | first1=José Antonio | last1=Pérez-Escobar | first2=Deniz | last2=Sarikaya | journal=European Journal for Philosophy of Science | volume=12 | issue=1 | pages=1–22 | year=2021|language=en}}</ref> Klasifikimi i Lëndëve të Matematikës ka një seksion për "matematikë e aplikuar e përgjithshme" por nuk e përmend "matematikën e pastër".<ref name=MSC /> Sidoqoftë, këta terma ende përdoren në emrat e disa departamenteve universitare, si te Fakulteti i Matematikës në Universitetin e Kembrixhit. === Efektiviteti i pashpjegueshëm === Efektiviteti i pashpjegueshëm i matematikës është një fenomen që u emërtua dhe u bë i qartë për herë të parë nga fizikani Eugene Wigner.<ref name=wigner1960>{{cite journal | title=The Unreasonable Effectiveness of Mathematics in the Natural Sciences | last=Wigner | first=Eugene | journal=Communications on Pure and Applied Mathematics | volume=13 | issue=1 | pages=1–14 | year=1960|language=en}}</ref> Është fakti se shumë teori matematikore (edhe "më të pastrat") kanë zbatime jashtë objektit të tyre fillestar. Këto zbatime mund të jenë krejtësisht jashtë fushës së tyre fillestare matematikore, dhe mund të kenë të bëjnë me fenomene fizike që ishin krejtësisht të panjohura kur teoria matematikore u fut.<ref>{{cite journal | title=Revisiting the 'unreasonable effectiveness' of mathematics | first=Sundar | last=Sarukkai | journal=Current Science | volume=88 | issue=3 | date=February 10, 2005 | pages=415–423|language=en}}</ref> Shembuj zbatimesh të papritura të teorive matematikore mund të gjenden në shumë fusha të matematikës. Një shembull i njohur është faktorizimi i thjeshtë i numrave natyrorë, i zbuluar më shumë se 2.000 vjet para përdorimit të tij të zakonshëm për komunikime të sigurta interneti përmes kriptosistemit RSA.<ref>{{cite book | chapter=History of Integer Factoring | pages=41–77 | first=Samuel S. Jr. | last=Wagstaff | title=Computational Cryptography, Algorithmic Aspects of Cryptography, A Tribute to AKL | year=2021|language=en}}</ref> Një shembull i dytë historik është teoria e elipsave. Ato u studiuan nga matematikanët e lashtë grekë si prerje konike (domethënë, prerje konesh me plane). Ishin pothuajse 2.000 vjet më vonë që Johannes Kepler zbuloi se trajektoret e planetëve janë elipsa.<ref>{{cite web | title=Curves: Ellipse | website=MacTutor | publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland | url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Curves/Ellipse/|language=en}}</ref> Në shekullin XIX, zhvillimi i brendshëm i gjeometrisë (matematika e pastër) çoi në përkufizimin dhe studimin e gjeometrive joeuklidiane, hapësirave me dimension më të lartë se tre, dhe shumësive. Në atë kohë, këto koncepte dukeshin krejtësisht të shkëputura nga realiteti fizik, por në fillim të shekullit XX, Albert Ajnshtajni zhvilloi teorinë e relativitetit që përdor thelbësisht këto koncepte. Në veçanti, hapësirë-koha e relativitetit special është një hapësirë joeuklidiane me dimension katër, dhe hapësirë-koha e relativitetit të përgjithshëm është një shumësi (i lakuar) me dimension katër.<ref>{{cite web | title=Beyond the Surface of Einstein's Relativity Lay a Chimerical Geometry | first=Vasudevan | last=Mukunth | website=The Wire | date=September 10, 2015 | url=https://thewire.in/science/beyond-the-surface-of-einsteins-relativity-lay-a-chimerical-geometry|language=en}}</ref> Një aspekt mbresëlënës i ndërveprimit mes matematikës dhe fizikës është kur matematika drejton hulumtimin në fizikë. Kjo ilustrohet nga zbulimet e pozitronit dhe barionit <math>\Omega^{-}.</math> Në të dyja rastet, ekuacionet e teorive kishin zgjidhje të pashpjeguara, gjë që çoi në hamendjen e ekzistencës së një grimce të panjohur, dhe kërkimin për këto grimca. Në të dyja rastet, këto grimca u zbuluan disa vjet më vonë nga eksperimente specifike.<ref name=borel /><ref>{{cite journal | title=Discovering the Positron (I) | first=Norwood Russell | last=Hanson | journal=The British Journal for the Philosophy of Science | volume=12 | issue=47 | date=November 1961 | pages=194–214|language=en}}</ref> === Shkenca specifike === ==== Fizika ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Marrëdhënia mes matematikës dhe fizikës|en|Relationship between mathematics and physics}}}} [[File:Pendule schema.gif|thumb|Diagram i një lavjerrësi]] Matematika dhe fizika kanë ndikuar njëra-tjetrën gjatë gjithë historisë së tyre moderne. Fizika moderne përdor matematikën gjerësisht,<ref>{{Cite book |last1=Wagh |first1=Sanjay Moreshwar |title=Essentials of Physics |last2=Deshpande |first2=Dilip Abasaheb |date=September 27, 2012 |publisher=PHI Learning Pvt. Ltd. |page=3|language=en}}</ref> dhe konsiderohet gjithashtu të jetë motivimi i zhvillimeve të mëdha matematikore.<ref>{{Cite conference |last=Atiyah |first=Michael |year=1990 |title=On the Work of Edward Witten |conference=Proceedings of the International Congress of Mathematicians |page=31|language=en}}</ref> ==== Llogaritja kompjuterike ==== {{Hatnote|Lexo më tepër: {{ill|Shkenca kompjuterike teorike|en|Theoretical computer science}} dhe {{ill|Matematika llogaritëse|en|Computational mathematics}}}} Llogaritja kompjuterike lidhet ngushtë me matematikën në disa mënyra.<ref>{{Cite web |title=Course 18C Mathematics with Computer Science |url=https://math.mit.edu/academics/undergrad/major/course18c.html|language=en}}</ref> Shkenca kompjuterike teorike konsiderohet të jetë matematikore në natyrë.<ref>{{Cite web |title=Theoretical Computer Science |url=https://math.mit.edu/research/applied/comp-science-theory.html|language=en}}</ref> Teknologjitë e komunikimit zbatojnë degë të matematikës që mund të jenë shumë të vjetra (p.sh., aritmetika), veçanërisht në lidhje me sigurinë e transmetimit, në kriptografi dhe teorinë e kodimit. Matematika diskrete është e dobishme në shumë fusha të shkencës kompjuterike, si teoria e kompleksitetit, teoria e informacionit, dhe teoria e grafeve.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2024 |title=Real-Life Applications of Discrete Mathematics |url=https://www.geeksforgeeks.org/real-life-applications-of-discrete-mathematics/|language=en }}</ref> Në 1998, hamendja e Keplerit mbi paketimin e sferave dukej gjithashtu pjesërisht e vërtetuar nga kompjuteri.<ref>{{cite journal |last1=Hales |first1=Thomas |title=A Formal Proof of the Kepler Conjecture |journal=Forum of Mathematics, Pi |year=2017 |volume=5 |article-number=e2 |doi=10.1017/fmp.2017.1|language=en}}</ref> ==== Statistika dhe shkencat e tjera të vendimmarrjes ==== {{Kryesor|Statistika|Teoria e probabilitetit}} [[File:IllustrationCentralTheorem.png|upright=1.5|thumb|right|Cilido qoftë forma e një shpërndarjeje popullate të rastësishme (μ), mesatarja e mostrimit (x̄) tenton drejt një shpërndarjeje gausiane dhe varianca e saj (σ) jepet nga teorema qendrore e limitit e teorisë së probabilitetit.<ref>{{cite book |last=Rouaud |first=Mathieu |date=April 2017 |title=Probability, Statistics and Estimation |page=10|language=en}}</ref>|class=skin-invert-image]] Fusha e statistikës është një zbatim matematikor që përdoret për mbledhjen dhe përpunimin e mostrave të të dhënave, duke përdorur procedura bazuar në metoda matematikore si, dhe veçanërisht, teoria e probabilitetit. Statisticienët gjenerojnë të dhëna me mostrim të rastësishëm ose eksperimente të randomizuara.<ref>{{cite book |last=Rao |first=C. Radhakrishna |year=1997 |orig-date=1989 |title=Statistics and Truth: Putting Chance to Work |edition=2nd |pages=3–17, 63–70 |publisher=World Scientific|language=en}}</ref> Teoria statistikore studion probleme vendimi, si minimizimi i riskut (humbjes së pritur) të një veprimi statistikor, si përdorimi i një procedure në, për shembull, vlerësimin e parametrave, testimin e hipotezave, dhe përzgjedhjen e më të mirit. Në këto fusha tradicionale të statistikës matematikore, një problem vendim-statistikor formulohet duke minimizuar një funksion objektiv, si humbja e pritur ose kostoja, nën kufizime specifike. Për shembull, projektimi i një sondazhi shpesh përfshin minimizimin e kostos së vlerësimit të një mesatareje popullate me një nivel të dhënë besueshmërie.<ref name="RaoOpt">{{cite book |last=Rao |first=C. Radhakrishna |chapter=Foreword |title=Mathematical programming in statistics |publisher=Wiley |location=New York |year=1981|language=en}}</ref> Për shkak të përdorimit të saj të optimizimit, teoria matematikore e statistikës mbivendoset me shkenca të tjera vendimi, si hulumtimi i operacioneve, teoria e kontrollit, dhe ekonomia matematikore.{{sfn|Whittle|1994|pp=10–11, 14–18}} ==== Biologjia dhe kimia ==== {{Hatnote|Artikujt kryesorë: {{ill|Biologjia matematikore dhe teorike|en|Mathematical and theoretical biology}} dhe {{ill|Kimia matematikore|en|Mathematical chemistry}}}} [[File:Giant Pufferfish skin pattern detail.jpg|thumb|Lëkura e këtij fugu gjigant shfaq një model Turing, i cili mund të modelohet me sisteme reaksion–difuzion.]] Biologjia përdor probabilitetin gjerësisht në fusha si ekologjia ose neurobiologjia.<ref name=":2">{{Cite book |last=Millstein |first=Roberta |title=The Oxford Handbook of Probability and Philosophy |date=September 8, 2016 |chapter=Probability in Biology: The Case of Fitness|language=en}}</ref> Shumica e diskutimeve mbi probabilitetin përqendrohen te koncepti i përshtatshmërisë evolucionare.<ref name=":2" /> Ekologjia përdor intensivisht modelimin për të simuluar dinamikat e popullatës,<ref name=":2" /> për të studiuar ekosisteme si modeli gjahtar-pré, për të matur difuzionin e ndotjes,{{Sfn|Bouleau|1999|pp=282–283}} ose për të vlerësuar ndryshimet klimatike.{{Sfn|Bouleau|1999|p=285}} Dinamika e një popullate mund të modelohet nga ekuacione diferenciale të lidhura, si ekuacionet Lotka–Volterra.<ref>{{Cite web |date=January 5, 2022 |title=1.4: The Lotka-Volterra Predator-Prey Model |url=https://math.libretexts.org/|language=en}}</ref> Testimi i hipotezave statistikore kryhet mbi të dhëna nga provat klinike për të përcaktuar nëse një trajtim i ri funksionon.<ref>{{Cite journal |last=Salsburg |first=David |date=August 17, 1992 |title=Commentary |journal=The Use of Statistical Methods in the Analysis of Clinical Studies |volume=46 |pages=17|language=en}}</ref> Që nga fillimi i shekullit XX, kimia ka përdorur llogaritjen kompjuterike për të modeluar molekula në tri dimensione.<ref>{{Cite book |title=Beyond the Molecular Frontier: Challenges for Chemistry and Chemical Engineering |publisher=NAP.edu |year=2003 |pages=71–73 |chapter=8 |doi=10.17226/10633|language=en}}</ref> ==== Shkencat e Tokës ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Gjeomatematika|en|Geomathematics}}}} Gjeologjia strukturore dhe klimatologjia përdorin modele probabilistike për të parashikuar rrezikun e katastrofave natyrore.<ref>{{Cite web |title=Catastrophe Models (Property) |url=https://content.naic.org/cipr-topics/catastrophe-models-property|language=en}}</ref> Ngjashëm, meteorologjia, oqeanografia, dhe planetologjia gjithashtu përdorin matematikën për shkak të përdorimit të tyre të dendur të modeleve.<ref>{{Cite web |title=MAM2001 Essay |url=https://ww2.amstat.org/mam/01/essay.html|language=en}}</ref> ==== Shkencat shoqërore ==== {{Hatnote|Lexo më tepër: {{ill|Ekonomia matematikore|en|Mathematical economics}} dhe {{ill|Dinamika historike|en|Historical dynamics}}}} Fusha të matematikës të përdorura në shkencat shoqërore përfshijnë probabilitetin/statistikën dhe ekuacionet diferenciale. Këto përdoren në gjuhësi, ekonomi, sociologji,<ref>{{cite journal |last1=Edling |first1=Christofer R. |title=Mathematics in Sociology |journal=Annual Review of Sociology |date=August 2002 |volume=28 |issue=1 |pages=197–220|language=en}}</ref> dhe psikologji.<ref>{{cite book |last1=Batchelder |first1=William H. |title=International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences |chapter=Mathematical Psychology: History |date=2015 |pages=808–815|language=en}}</ref> [[File:Supply-demand-equilibrium.svg|thumb|Kurbat e ofertës dhe kërkesës, si kjo këtu, janë një element themelor i ekonomisë matematikore.|class=skin-invert-image]] Shpesh postulati themeltar i ekonomisë matematikore është ai i aktorit individual racional – ''Homo economicus'' ("njeriu ekonomik").<ref name=":3">{{Cite book |last=Zak |first=Paul J. |title=Moral Markets: The Critical Role of Values in the Economy |date=2010 |page=158 |publisher=Princeton University Press|language=en}}</ref> Në këtë model, individi kërkon të maksimizojë interesin e tij vetjak,<ref name=":3" /> dhe gjithmonë bën zgjedhje optimale duke përdorur informacion të përsosur.<ref>{{cite book |url=https://web.stanford.edu/~jdlevin/Econ%20202/Choice%20Theory.pdf |title=Introduction to Choice Theory |first1=Jonathan |last1=Levin |first2=Paul |last2=Milgrom |date=September 2004|language=en}}</ref> Kjo pikëpamje atomiste e ekonomisë i lejon asaj ta matematizojë relativisht lehtë të menduarit e saj, sepse llogaritjet individuale transpozohen në llogaritje matematikore. Modelimi i tillë matematikor lejon dikë të sondojë mekanizmat ekonomikë. Disa e refuzojnë ose e kritikojnë konceptin e ''Homo economicus''-it. Ekonomistët vërejnë se njerëzit e vërtetë kanë informacion të kufizuar, bëjnë zgjedhje të dobëta, dhe kujdesen për drejtësinë dhe altruizmin, jo vetëm fitimin personal.<ref>{{cite book |author1=Kremer, Michael |author2=Rao, Gautam |author3=Schilbach, Frank |title=Handbook of Behavioral Economics: Applications and Foundations |chapter=Chapter 5 Behavioral development economics |year=2019 |volume=2|language=en}}</ref> Pa modelimin matematikor, është e vështirë të shkohet përtej vëzhgimeve statistikore ose spekulimeve të patestueshme. Modelimi matematikor u lejon ekonomistëve të krijojnë kuadro të strukturuara për të testuar hipoteza dhe për të analizuar ndërveprime komplekse. Modelet ofrojnë qartësi dhe saktësi, duke mundësuar përkthimin e koncepteve teorike në parashikime të matshme që mund të testohen kundrejt të dhënave të botës reale.<ref>{{Cite web|url=https://www.mdpi.com/journal/mathematics/special_issues/Mathematical_Modeling_Economics_Ecology_Environment|title=Mathematics|website=mdpi.com|language=en}}</ref> Në fillim të shekullit XX, pati një zhvillim për të shprehur lëvizjet historike në formula. Në 1922, Nikolai Kondratiev dalloi ciklin ~50-vjeçar Kondratiev, i cili shpjegon faza rritjeje ose krize ekonomike.<ref>{{Cite web |title=Kondratiev, Nikolai Dmitrievich |url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/kondratiev-nikolai-dmitrievich|language=en}}</ref> Drejt fundit të shekullit XIX, matematikanët e zgjeruan analizën e tyre në gjeopolitikë.<ref>{{Cite web|url=https://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupid?key=ha010090244|title=Mathématique de l'histoire|website=onlinebooks.library.upenn.edu|language=fr}}</ref> Peter Turchin zhvilloi kliodinamikën në vitet 1990.<ref>{{Cite web |title=Cliodynamics: a science for predicting the future |url=https://www.zdnet.com/article/cliodynamics-a-science-for-predicting-the-future/|language=en}}</ref> Matematizimi i shkencave shoqërore nuk është pa rrezik. Në librin kontrovers ''Fashionable Nonsense'' (1997), Sokal dhe Bricmont denoncuan përdorimin e pabazuar ose abuziv të terminologjisë shkencore, veçanërisht nga matematika ose fizika, në shkencat shoqërore.<ref>{{cite book|last=Sokal|first=Alan|title=Fashionable Nonsense|author2=Jean Bricmont|publisher=Picador|year=1998|isbn=978-0-312-19545-8|location=New York|language=en}}</ref> Studimi i sistemeve komplekse (evolucioni i papunësisë, kapitali i biznesit, evolucioni demografik i një popullate, etj.) përdor njohuri matematikore. Sidoqoftë, zgjedhja e kritereve të numërimit, veçanërisht për papunësinë, ose e modeleve, mund të jetë subjekt kontroverse.<ref>{{Cite web|url=https://www.factcheck.org/2023/01/bidens-misleading-unemployment-statistic/|title=Biden's Misleading Unemployment Statistic|date=January 27, 2023|language=en}}</ref> == Filozofia == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Filozofia e matematikës|en|Philosophy of mathematics}}}} === Realiteti === Lidhja mes matematikës dhe realitetit material ka çuar në debate filozofike që nga të paktën koha e Pitagorës. Filozofi i lashtë Platoni argumentoi se abstraksionet që pasqyrojnë realitetin material kanë vetë një realitet që ekziston jashtë hapësirës dhe kohës. Si rezultat, pikëpamja filozofike se objektet matematikore disi ekzistojnë vetë në abstraksion shpesh quhet platonizëm. Pavarësisht nga mendimet e tyre të mundshme filozofike, matematikanët modernë përgjithësisht mund të konsiderohen platonistë, pasi ata mendojnë dhe flasin për objektet e tyre të studimit si objekte reale.<ref name=SEP-Platonism>{{cite encyclopedia |title=Platonism in Metaphysics |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |last=Balaguer |first=Mark |year=2016 |edition=Spring 2016 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|language=en}}</ref> Armand Borel e përmblodhi këtë pikëpamje të realitetit matematikor si më poshtë, dhe ofroi citate nga G. H. Hardy, Charles Hermite, Henri Poincaré, dhe Albert Ajnshtajni që mbështesin pikëpamjet e tij.<ref name=borel /> {{blockquote| Diçka bëhet objektive (në kundërshtim me "subjektive") sapo të bindemi se ekziston në mendjet e të tjerëve në të njëjtën formë siç ekziston në tonat dhe se mund të mendojmë për të dhe ta diskutojmë së bashku.<ref>Shih {{cite journal | first=L. | last=White | year=1947 | title=The locus of mathematical reality: An anthropological footnote | journal=Philosophy of Science | volume=14|issue=4 | pages=289–303|language=en }}</ref> Meqë gjuha e matematikës është kaq e saktë, është idealisht e përshtatshme për të përkufizuar koncepte për të cilat ekziston një konsensus i tillë. Sipas mendimit tim, kjo mjafton për të na dhënë një {{em|ndjesi}} të ekzistencës objektive, të një realiteti të matematikës ...}} Sidoqoftë, platonizmi dhe pikëpamjet konkurruese mbi abstraksionin nuk e shpjegojnë efektivitetin e pashpjegueshëm të matematikës (pasi platonizmi supozon se matematika ekziston në mënyrë të pavarur, por nuk shpjegon pse përputhet me realitetin).<ref>{{cite book | title=The Software of the Universe, An Introduction to the History and Philosophy of Laws of Nature | first=Mauro | last=Dorato | year=2005 | chapter=Why are laws mathematical? | pages=31–66 | publisher=Ashgate|language=en}}</ref> === Përkufizimet e propozuara === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Përkufizimet e matematikës|en|Definitions of mathematics}}}} Nuk ka konsensus të përgjithshëm mbi përkufizimin e matematikës ose statusin e saj epistemologjik – domethënë, vendin e saj brenda njohurisë. Shumë matematikanë profesionistë nuk tregojnë interes për një përkufizim të matematikës, ose e konsiderojnë të papërkufizueshme. Nuk ka as konsensus mbi faktin nëse matematika është art apo shkencë. Disa thjesht thonë, "matematika është ajo që bëjnë matematikanët".<ref name="Mura">{{cite journal | title=Images of Mathematics Held by University Teachers of Mathematical Sciences | last=Mura | first=Roberta | date=Dec 1993 | journal=Educational Studies in Mathematics | volume=25 | issue=4 | pages=375–85|language=en}}</ref><ref name="Runge">{{cite book | title=Iris Runge: A Life at the Crossroads of Mathematics, Science, and Industry | last1=Tobies | first1=Renate | first2=Helmut | last2=Neunzert | publisher=Springer | year=2012|language=en}}</ref> Një qasje e zakonshme është përkufizimi i matematikës sipas objektit të saj të studimit.<ref>{{cite conference | title="What is Mathematics?" and why we should ask, where one should experience and learn that, and how to teach it | first1=Günter M. | last1=Ziegler | first2=Andreas | last2=Loos | conference=Proceedings of the 13th International Congress on Mathematical Education | date=November 2, 2017 | pages=63–77|language=en}}</ref>{{sfn|Mura|1993|pp=379, 381}}{{sfn|Brown|Porter|1995|p=326}} Aristoteli e përkufizoi matematikën si "shkencën e sasisë" dhe ky përkufizim mbizotëroi deri në shekullin XVIII. Sidoqoftë, Aristoteli vuri në dukje gjithashtu se fokusimi vetëm te sasia mund të mos e dallojë matematikën nga shkenca si fizika; sipas tij, abstraksioni dhe studimi i sasisë si veti "e ndashme në mendim" nga rastet reale e dallonte matematikën.<ref name="Franklin">{{Cite book | last=Franklin | first=James | title=Philosophy of Mathematics | date= 2009 | pages=104–106 | publisher=Elsevier|language=en}}</ref> Në shekullin XIX, kur matematikanët filluan të trajtonin tema – si bashkësitë e pafundme – që nuk kanë marrëdhënie të qartë me realitetin fizik, u dhanë një shumëllojshmëri përkufizimesh të reja.<ref name="Cajori">{{cite book | title=A History of Mathematics | last=Cajori | first=Florian | publisher=American Mathematical Society | year=1893|language=en}}</ref> Me numrin e madh të fushave të reja të matematikës që janë shfaqur që nga fillimi i shekullit XX, përkufizimi i matematikës sipas objektit të saj të studimit është bërë gjithnjë e më i vështirë.{{sfn|Devlin|2018|p=3}} Për shembull, në vend të një përkufizimi, Saunders Mac Lane në ''Mathematics, form and function'' përmbledh bazat e disa fushave të matematikës, duke theksuar ndërlidhjen e tyre, dhe vëren:<ref>{{cite book |last1=Mac Lane |first1=Saunders |title=Mathematics Form and Function |date=1986 |page=409|language=en}}</ref> {{blockquote|zhvillimi i matematikës ofron një rrjet të lidhur ngushtë rregullash, konceptesh, dhe sistemesh formale. Nyjet e këtij rrjeti janë të lidhura ngushtë me procedura të dobishme në aktivitetet njerëzore dhe me pyetje që dalin në shkencë. Kalimi nga aktivitetet te sistemet formale matematikore udhëhiqet nga një shumëllojshmëri njohurish dhe idesh të përgjithshme.}} Një qasje tjetër për të përkufizuar matematikën është përdorimi i metodave të saj. Për shembull, një fushë studimi shpesh kualifikohet si matematikë sapo dikush mund të vërtetojë teorema – pohime vlefshmëria e të cilave mbështetet në një provë, domethënë, një deduksion thjesht logjik.{{efn|Për shembull, logjika i përket filozofisë që nga Aristoteli. Rreth fundit të shekullit XIX, kriza themeltare e matematikës nënkuptoi zhvillime të logjikës specifike për matematikën. Kjo lejoi përfundimisht provën e teoremave si teoremat e Gödel-it. Që atëherë, logjika matematikore zakonisht konsiderohet një fushë e matematikës.}}<ref>{{cite journal | title=The Methodology of Mathematics | first1=Ronald | last1=Brown | first2=Timothy | last2=Porter | journal=The Mathematical Gazette | volume=79 | issue=485 | pages=321–334 |year=1995|language=en}}</ref> === Rigoroziteti === {{Shiko gjithashtu|Logjika}} Arsyetimi matematikor kërkon rigorozitet. Kjo do të thotë se përkufizimet duhet të jenë absolutisht të pamëdyshta dhe provat duhet të jenë të reduktueshme në një sukcesion zbatimesh të rregullave të inferencës,{{efn|Kjo nuk do të thotë të bëhen eksplicite të gjitha rregullat e inferencës që përdoren. Përkundrazi, kjo është përgjithësisht e pamundur, pa kompjuterë dhe asistentë prove. Edhe me këtë teknologji moderne, mund të duhen vite pune njerëzore për të shkruar një provë plotësisht të detajuar.}} pa asnjë përdorim të dëshmisë empirike dhe intuitës.{{efn|Kjo nuk do të thotë se dëshmia empirike dhe intuita nuk nevojiten për zgjedhjen e teoremave që duhen vërtetuar dhe për t'i vërtetuar ato.}}<ref>{{cite journal | title=Mathematical Rigor and Proof | first=Yacin | last=Hamami | journal=The Review of Symbolic Logic | volume=15 | issue=2 | date=June 2022 | pages=409–449|language=en}}</ref> Arsyetimi rigoroz nuk është specifik për matematikën, por, në matematikë, standardi i rigorozitetit është shumë më i lartë sesa gjetkë. Pavarësisht koncizitetit të matematikës, provat rigoroze mund të kërkojnë qindra faqe për t'u shprehur, si teorema Feit–Thompson prej 255 faqesh.{{efn|Kjo është gjatësia e punimit origjinal që nuk përmban provat e disa rezultateve ndihmëse të botuara më parë. Libri i dedikuar provës së plotë ka më shumë se 1.000 faqe.}} Shfaqja e provave me ndihmën e kompjuterit ka lejuar gjatësinë e provave të zgjerohet më tej.{{efn|Për ta konsideruar të besueshme një llogaritje të madhe që ndodh në një provë, zakonisht kërkohen dy llogaritje duke përdorur softuer të pavarur}}<ref>{{harvnb|Peterson|1988|p=4}}: "Disa ankohen se programi kompjuterik nuk mund të verifikohet siç duhet." (në referencë ndaj provës Haken–Appel të teoremës së katër ngjyrave)</ref> Rezultati i kësaj prirjeje është një filozofi e provës kuazi-empiriciste që nuk mund të konsiderohet e pagabueshme, por ka një probabilitet të lidhur me të.<ref name=Kleiner_1991 /> Koncepti i rigorozitetit në matematikë daton në Greqinë e lashtë, ku shoqëria e tyre inkurajonte arsyetim logjik, deduktiv. Sidoqoftë, kjo qasje rigoroze tenderonte të dekurajonte eksplorimin e qasjeve të reja, si numrat irracionalë dhe konceptet e pafundësisë. Metoda e demonstrimit të provës rigoroze u përmirësua në shekullin XVI përmes përdorimit të notacionit simbolik. Në shekullin XVIII, tranzicioni social çoi në atë që matematikanët të fitonin jetesën përmes mësimdhënies, gjë që çoi në mendim më të kujdesshëm rreth koncepteve themelore të matematikës. Kjo prodhoi qasje më rigoroze, ndërsa kalohej nga metodat gjeometrike te provat algjebrike dhe pastaj aritmetikore.<ref name=Kleiner_1991 /> Në fund të shekullit XIX, u duk se përkufizimet e koncepteve bazë të matematikës nuk ishin mjaft të sakta për të shmangur paradokset (gjeometritë joeuklidiane dhe funksioni Weierstrass) dhe kontradiktat (paradoksi i Russell-it). Kjo u zgjidh me përfshirjen e aksiomave me rregullat apodiktike të inferencës të teorive matematikore; rifutja e metodës aksiomatike e nisur nga grekët e lashtë.<ref name=Kleiner_1991 /> Rezulton se "rigoroziteti" nuk është më koncept relevant në matematikë, pasi një provë ose është korrekte ose e gabuar, dhe një "provë rigoroze" është thjesht një pleonazëm. Aty ku hyn në lojë një koncept i veçantë rigoroziteti është në aspektet e socializuara të një prove, ku ajo mund të hidhet poshtë në mënyrë të demonstrueshme nga matematikanë të tjerë. Pasi një provë është pranuar për shumë vite ose madje dekada, atëherë mund të konsiderohet e besueshme.<ref>{{cite journal | title=On the Reliability of Mathematical Proofs | first=V. Ya. | last=Perminov | journal=Philosophy of Mathematics | volume=42 | issue=167 (4) | year=1988 | pages=500–508|language=en}}</ref> Sidoqoftë, koncepti i "rigorozitetit" mund të mbetet i dobishëm për t'u mësuar fillestarëve se çfarë është një provë matematikore.<ref>{{cite journal | title=Teachers' perceptions of the official curriculum: Problem solving and rigor | first1=Jon D. | last1=Davis | first2=Amy Roth | last2=McDuffie | first3=Corey | last3=Drake | first4=Amanda L. | last4=Seiwell | journal=International Journal of Educational Research | volume=93 | year=2019 | pages=91–100|language=en}}</ref> == Trajnimi dhe praktika == {{Hatnote|Shiko gjithashtu: {{ill|Arsimi matematikor me ndihmën e kompjuterit|en|Computer-based mathematics education}}}} === Arsimi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arsimi matematikor|en|Mathematics education}}}} Matematika ka një aftësi të jashtëzakonshme për të kapërcyer kufijtë kulturorë dhe periudhat kohore. Si aktivitet njerëzor, praktika e matematikës ka një anë sociale, e cila përfshin arsimin, karrierat, njohjen, popullarizimin, e kështu me radhë. Në arsim, matematika është një pjesë thelbësore e kurrikulës dhe formon një element të rëndësishëm të disiplinave akademike STEM. Karriera të spikatura për matematikanët profesionistë përfshijnë mësues ose profesor matematike, statisticien, aktuar, analist financiar, ekonomist, kontabilist, tregtar mallrash, ose konsulent teknologjie informacioni.<ref>{{cite book | title=Mathematicians and Statisticians: A Practical Career Guide | first=Kezia | last=Endsley | year=2021 | publisher=Rowman & Littlefield | pages=1–3|language=en}}</ref> Dëshmi arkeologjike tregojnë se instruksioni në matematikë ndodhi që në mijëvjeçarin e dytë p.e.s në Babiloninë e lashtë.<ref>{{cite book | title=The Oxford Handbook of the History of Mathematics | first=Eleanor | last=Robson | year=2009 | chapter=Mathematics education in an Old Babylonian scribal school | publisher=OUP Oxford|language=en}}</ref> Dëshmi e krahasueshme është zbuluar për trajnimin e shkrimtarëve në matematikë në Lindjen e Afërme të lashtë dhe më pas për botën greko-romake duke filluar rreth 300 p.e.s.<ref>{{cite book | chapter=Mathematics Education in Antiquity | first1=Alain | last1=Bernard | first2=Christine | last2=Proust | first3=Micah | last3=Ross | title=Handbook on the History of Mathematics Education | year=2014 | pages=27–53|language=en}}</ref> Teksti shkollor më i vjetër i njohur i matematikës është papirusi Rhind, i datuar rreth 1650 p.e.s në Egjipt.<ref>{{cite journal | title=The World's First Mathematics Textbook | first=Underwood | last=Dudley | journal=Math Horizons | volume=9 | issue=4 | date=April 2002 | pages=8–11|language=en}}</ref> Për shkak të pakicës së librave, mësimet matematikore në Indinë e lashtë komunikoheshin duke përdorur traditë gojore të memorizuar që nga periudha vedike (rreth 1500–500 p.e.s).<ref>{{cite conference | title=Indian pedagogy and problem solving in ancient Thamizhakam | last=Subramarian | first=F. | conference=History and Pedagogy of Mathematics conference, July 16–20, 2012|language=en}}</ref> Në Kinën Perandorake gjatë Dinastisë Tang (618–907 e.s), një kurrikulë matematike u miratua për provimin e shërbimit civil për t'iu bashkuar burokracisë shtetërore.<ref>{{cite book | chapter=Official Curriculum in Mathematics in Ancient China: How did Candidates Study for the Examination? | first=Man Keung | last=Siu | title=How Chinese Learn Mathematics | pages=157–185 | year=2004|language=en}}</ref> Pas Epokave të Errëta, arsimi matematikor në Evropë u ofrua nga shkollat fetare si pjesë e Quadrivium-it. Revista më e vjetër që trajtonte instruksionin në matematikë ishte ''L'Enseignement Mathématique'', e cila filloi botimin në 1899.<ref>{{cite journal | title=The History of Mathematical Education | journal=The American Mathematical Monthly | volume=74 | issue=1 | pages=38–55 | last1=Jones | first1=Phillip S. | year=1967|language=en}}</ref> Përparimet perëndimore në shkencë dhe teknologji çuan në krijimin e sistemeve arsimore të centralizuara në shumë shtete-kombe, me matematikën si përbërës themelor – fillimisht për zbatimet e saj ushtarake.<ref>{{cite journal | title=Introduction: the history of mathematics teaching. Indicators for modernization processes in societies | first1=Gert | last1=Schubring | first2=Fulvia | last2=Furinghetti | first3=Man Keung | last3=Siu | journal=ZDM – Mathematics Education | volume=44 | pages=457–459 | date=August 2012|language=en}}</ref> Ndërsa përmbajtja e kurseve ndryshon, sot pothuajse të gjitha vendet ua mësojnë matematikën nxënësve për sasi të konsiderueshme kohe.<ref>{{Cite book | chapter=Examining eTIMSS Country Differences Between eTIMSS Data and Bridge Data | title=TIMSS 2019 International Results in Mathematics and Science | first1=Matthias | last1=von Davier | first2=Pierre | last2=Foy | first3=Michael O. | last3=Martin | first4=Ina V.S. | last4=Mullis | year=2020|language=en}}</ref> Gjatë shkollimit, aftësitë matematikore dhe pritjet pozitive kanë një lidhje të fortë me interesin për karrierë në fushë. Faktorë ekstrinsekë si motivimi përmes reagimeve nga mësuesit, prindërit, dhe grupet e bashkëmoshatarëve mund të ndikojnë nivelin e interesit për matematikën.<ref>{{cite journal | title=Social Cognitive Factors, Support, and Engagement: Early Adolescents' Math Interests as Precursors to Choice of Career | first1=Heather T. | last1=Rowan-Kenyon | first2=Amy K. | last2=Swan | first3=Marie F. | last3=Creager | journal=The Career Development Quarterly | volume=60 | issue=1 | date=March 2012 | pages=2–15|language=en}}</ref> Disa nxënës që studiojnë matematikë mund të zhvillojnë frikë ose ankth rreth performancës së tyre në lëndë. Kjo njihet si ankthi matematikor, dhe konsiderohet më i shquari i çrregullimeve që ndikojnë performancën akademike. Ankthi matematikor mund të zhvillohet për shkak të faktorëve të ndryshëm, si qëndrimet prindërore dhe të mësuesve, stereotipet sociale, dhe tiparet personale. Ndihma për ta kundërshtuar ankthin mund të vijë nga ndryshime në qasjet mësimore, përmes ndërveprimeve me prindër dhe mësues, dhe përmes trajtimeve të përshtatura për individin.<ref>{{cite journal | title=Spotlight on math anxiety | first1=Silke | last1=Luttenberger | first2=Sigrid | last2=Wimmer | first3=Manuela | last3=Paechter | journal=Psychology Research and Behavior Management | year=2018 | volume=11 | pages=311–322|language=en}}</ref> === Psikologjia (estetika, kreativiteti, dhe intuita) === Vlefshmëria e një teoreme matematikore mbështetet vetëm te rigoroziteti i provës së saj, çka teorikisht mund të bëhej automatikisht nga një program kompjuterik. Kjo nuk do të thotë se nuk ka vend për kreativitet në punën matematikore. Përkundrazi, shumë rezultate të rëndësishme matematikore (teorema) janë zgjidhje problemesh që matematikanë të tjerë dështuan t'i zgjidhnin, dhe shpikja e një mënyre për t'i zgjidhur mund të jetë një mënyrë themeltare e procesit të zgjidhjes.<ref>{{cite journal | title=The Outlook of the Mathematicians' Creative Processes | first=Narges | last=Yaftian | journal=Procedia – Social and Behavioral Sciences | volume=191 | date=June 2, 2015 | pages=2519–2525|language=en}}</ref> Një shembull ekstrem është teorema e Apery-t: Roger Apery ofroi vetëm idetë për një provë, dhe prova formale u dha vetëm disa muaj më vonë nga tre matematikanë të tjerë.<ref>{{cite journal | title=A proof that Euler missed... Apéry's Proof of the irrationality of ζ(3) | first=A. | last=van der Poorten | journal=The Mathematical Intelligencer | volume=1 | issue=4 | year=1979 | pages=195–203|language=en}}</ref> Kreativiteti dhe rigoroziteti nuk janë aspektet e vetme psikologjike të aktivitetit të matematikanëve. Disa matematikanë mund ta shohin aktivitetin e tyre si lojë, më konkretisht si zgjidhje enigmash.<ref>{{cite book | title=Famous Puzzles of Great Mathematicians | first=Miodrag | last=Petkovi | date=September 2, 2009 | publisher=American Mathematical Society|language=en}}</ref> Ky aspekt i aktivitetit matematikor theksohet në matematikën argëtuese. Matematikanët mund të gjejnë një vlerë estetike te matematika. Ashtu si bukuria, është e vështirë të përkufizohet, zakonisht lidhet me ''elegancën'', e cila përfshin cilësi si thjeshtësia, simetria, plotësia, dhe përgjithësimi. G. H. Hardy në ''A Mathematician's Apology'' shprehu besimin se konsideratat estetike, në vetvete, mjaftojnë për të justifikuar studimin e matematikës së pastër. Ai identifikoi gjithashtu kritere të tjera, si rëndësia, papritshmëria, dhe pashmangshmëria, të cilat kontribuojnë në estetikën matematikore.<ref>{{cite book | title=A Mathematician's Apology | last=Hardy | first=G. H. | publisher=Cambridge University Press | year=1940|language=en}}</ref> Paul Erdős e shprehu këtë ndjenjë më ironikisht duke folur për "Librin", një koleksion i supozuar hyjnor i provave më të bukura. Libri i vitit 1998, ''Proofs from THE BOOK'', i frymëzuar nga Erdős, është një koleksion argumentesh matematikore veçanërisht koncize dhe zbuluese. Disa shembuj rezultatesh veçanërisht elegante të përfshira janë prova e Euklidit se ka pafundësisht shumë numra të thjeshtë dhe transformimi i shpejtë Furie për analizën harmonike.<ref>{{cite journal | title=Reflections on Paul Erdős on His Birth Centenary, Part II | first1=Noga | last1=Alon | first2=Dan | last2=Goldston | journal=Notices of the American Mathematical Society | date=March 2015 | volume=62 | issue=3 | pages=226–247|language=en}}</ref> Disa e ndiejnë se konsiderimi i matematikës si shkencë e nënvlerëson artin dhe historinë e saj në shtatë artet liberale tradicionale.<ref>Shih, për shembull, deklaratën e Bertrand Russell-it "Matematika, e parë drejt, zotëron jo vetëm të vërtetën, por bukurinë supreme ..." në {{cite book | title=History of Western Philosophy | year=1919 | page=60|language=en }}</ref> Një mënyrë si ky dallim pikëpamjesh shfaqet është në debatin filozofik se nëse rezultatet matematikore ''krijohen'' (si në art) ose ''zbulohen'' (si në shkencë).<ref name=borel>{{Cite journal | last=Borel | first=Armand | title=Mathematics: Art and Science | journal=The Mathematical Intelligencer | volume=5 | issue=4 | pages=9–17 | year=1983|language=en}}</ref> Popullariteti i matematikës argëtuese është një tjetër shenjë e kënaqësisë që shumë njerëz gjejnë në zgjidhjen e pyetjeve matematikore. == Ndikimi kulturor == === Shprehja artistike === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Matematika dhe arti|en|Mathematics and art}}}} Notat që tingëllojnë mirë së bashku për një vesh perëndimor janë tinguj frekuencat themeltare të vibrimit të të cilëve janë në raporte të thjeshta. Për shembull, një oktavë e dyfishon frekuencën dhe një kuintë e përsosur e shumëzon me <math display="inline">\frac{3}{2}</math>.<ref>{{cite journal | last = Cazden | first = Norman | date = October 1959 | issue = 2 | journal = Journal of Research in Music Education | pages = 197–220 | title = Musical intervals and simple number ratios | volume = 7|language=en}}</ref> [[File:Julia set (highres 01).jpg|thumb|Fraktal me simetri shkallëzimi dhe simetri qendrore]] Njerëzit, si dhe disa kafshë të tjera, i gjejnë modelet simetrike më të bukura.<ref>{{Cite journal |last1=Enquist |first1=Magnus |last2=Arak |first2=Anthony |date=November 1994 |title=Symmetry, beauty and evolution |journal=Nature |volume=372 |issue=6502 |pages=169–172|language=en}}</ref> Matematikisht, simetritë e një objekti formojnë një grup të njohur si grupi i simetrisë.<ref>{{Cite web |last=Hestenes |first=David |year=1999 |title=Symmetry Groups |url=https://davidhestenes.net/geocalc/pdf/SymmetryGroups.pdf|language=en}}</ref> Për shembull, grupi që qëndron pas simetrisë pasqyrë është grupi ciklik me dy elemente, <math>\mathbb{Z}/2\mathbb{Z}</math>. Një test Rorschach është një figurë e pandryshueshme nën këtë simetri,<ref>{{cite encyclopedia | last = Bender | first = Sara | title = The Rorschach Test | date = September 2020 | pages = 367–376 | publisher = Wiley | encyclopedia = The Wiley Encyclopedia of Personality and Individual Differences|language=en}}</ref> ashtu si trupat e fluturave dhe kafshëve më gjerësisht (të paktën në sipërfaqe).<ref>{{cite book|title=Symmetry|first=Hermann|last=Weyl|publisher=Princeton University Press|year=2015|page=4|language=en}}</ref> Valët në sipërfaqen e detit posedojnë simetri translacioni: lëvizja e këndvështrimit të dikujt me distancën mes kreshtave të valëve nuk e ndryshon pamjen e detit.<ref>{{Cite web|url=https://ocw.mit.edu/courses/8-03sc-physics-iii-vibrations-and-waves-fall-2016/pages/part-i-mechanical-vibrations-and-waves/lecture-8/|title=Lecture 8: Translation Symmetry|website=MIT OpenCourseWare|language=en}}</ref> Fraktalet posedojnë vetë-ngjashmëri.<ref>{{Cite web |last=Bradley |first=Larry |year=2010 |title=Fractals – Chaos & Fractals |url=https://www.stsci.edu/~lbradley/seminar/fractals.html|language=en}}</ref> === Popullarizimi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Matematika popullore|en|Popular mathematics}}}} Matematika popullore është akti i paraqitjes së matematikës pa terma teknikë.<ref>{{Cite conference |last=Kissane |first=Barry |date=July 2009 |title=Popular mathematics |conference=22nd Biennial Conference of The Australian Association of Mathematics Teachers |location=Fremantle, Western Australia|language=en}}</ref> Paraqitja e matematikës mund të jetë e vështirë pasi publiku i gjerë vuan nga ankthi matematikor dhe objektet matematikore janë shumë abstrakte.<ref>{{Cite book |last=Steen |first=L. A. |title=Mathematics Today Twelve Informal Essays |date=2012|publisher=Springer Science & Business Media |page=2|language=en}}</ref> Sidoqoftë, shkrimi matematikor popullor mund ta kapërcejë këtë duke përdorur zbatime ose lidhje kulturore.<ref>{{Cite book |last=Pitici |first=Mircea |title=The Best Writing on Mathematics 2016 |date=2017|publisher=Princeton University Press|language=en}}</ref> Pavarësisht kësaj, matematika rrallë është tema e popullarizimit në median e shkruar ose televizive. === Çmimet dhe problemet me çmim === [[File:FieldsMedalFront.jpg|thumb|Ana e përparme e Medaljes Fields me një ilustrim të polimatit grek Arkimedi]] Çmimi më prestigjioz në matematikë është Medalja Fields,{{sfn|Monastyrsky|2001|p=1}}{{sfn|Riehm|2002|pp=778–782}} themeluar nga kanadezi John Charles Fields në 1936 dhe dhënë çdo katër vite (përveç rreth Luftës së Dytë Botërore) deri katër individëve.<ref>{{Cite web |title=Fields Medal |url=https://www.mathunion.org/imu-awards/fields-medal|language=en}}</ref><ref name="StAndrews-Fields">{{Cite web |title=Fields Medal |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Honours/FieldsMedal/|language=en}}</ref> Konsiderohet ekuivalenti matematikor i Çmimit Nobel.<ref name="StAndrews-Fields" /> Çmime të tjera prestigjioze matematike përfshijnë:<ref>{{cite web | title=Honours/Prizes Index | website=MacTutor History of Mathematics Archive | url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Honours/|language=en}}</ref> * Çmimin Abel, i themeluar në 2002<ref>{{Cite web|title=About the Abel Prize|publisher=The Abel Prize|url=https://abelprize.no/page/about-abel-prize|language=en}}</ref> dhe dhënë për herë të parë në 2003<ref>{{Cite encyclopedia|title=Abel Prize|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/science/Abel-Prize|language=en}}</ref> * Medaljen Chern për arritje jetësore, e futur në 2009<ref>{{Cite web |date=June 1, 2009 |title=Chern Medal Award|url=https://www.mathunion.org/fileadmin/IMU/Prizes/Chern/Chern_MedalPress_Release_090601.pdf|language=en}}</ref> dhe dhënë për herë të parë në 2010<ref>{{Cite web |title=Chern Medal Award|publisher=International Mathematical Union (IMU)|url=https://www.mathunion.org/imu-awards/chern-medal-award|language=en}}</ref> * Çmimin AMS Leroy P. Steele, i dhënë që nga 1970<ref>{{cite web | title=The Leroy P Steele Prize of the AMS | publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland | url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Honours/AMSSteelePrize/|language=en}}</ref> * Çmimin Wolf në Matematikë, gjithashtu për arritje jetësore,<ref>{{cite book |last1=Chern |first1=S. S. |last2=Hirzebruch |first2=F. |title=Wolf Prize in Mathematics |date=2000|language=en}}</ref> i themeluar në 1978<ref>{{Cite web|title=The Wolf Prize|url=https://wolffund.org.il/the-wolf-prize/|language=en}}</ref> Një listë e njohur prej 23 problemesh të hapura, të quajtura "Problemet e Hilbertit", u përpilua në 1900 nga matematikani gjerman David Hilbert.<ref name=":0">{{Cite web|date=May 6, 2020|title=Hilbert's Problems: 23 and Math|url=https://www.simonsfoundation.org/2020/05/06/hilberts-problems-23-and-math/|language=en}}</ref> Kjo listë ka arritur famë të madhe mes matematikanëve,<ref>{{cite book | chapter=Deciding the undecidable: Wrestling with Hilbert's problems | first=Solomon | last=Feferman | title=In the Light of Logic | year=1998 | publisher=Oxford University Press|language=en}}</ref> dhe të paktën trembëdhjetë nga problemet (në varësi si interpretohen disa) janë zgjidhur.<ref name=":0" /> Një listë e re prej shtatë problemeve të rëndësishme, e titulluar "Problemet e Çmimit të Mijëvjeçarit", u botua në 2000. Vetëm një prej tyre, hipoteza e Riemann-it, dyfishon një nga problemet e Hilbertit. Zgjidhja e cilitdo prej këtyre problemeve mban një shpërblim prej 1 milion dollarësh.<ref>{{Cite web|title=The Millennium Prize Problems|publisher=Clay Mathematics Institute|url=http://www.claymath.org/millennium-problems/millennium-prize-problems|language=en}}</ref> Deri më sot, vetëm një nga këto probleme, hamendja e Poincaré-së, është zgjidhur, nga matematikani rus Grigori Perelman.<ref>{{Cite web|title=Millennium Problems|publisher=Clay Mathematics Institute|url=http://www.claymath.org/millennium-problems|language=en}}</ref> == Shiko gjithashtu == {{Div col|colwidth=22em}} * {{ill|Ligji (matematikë)|en|Law (mathematics)}} * {{ill|Lista e zhargonit matematikor|en|List of mathematical jargon}} * [[Lista e matematikanëve]] * {{ill|Lista e librave të matematikës|en|List of mathematics books}} * {{ill|Lista e revistave matematikore|en|List of mathematics journals}} * {{ill|Listat e temave matematikore|en|Lists of mathematics topics}} * {{ill|Konstante matematikore|en|Mathematical constant}} * {{ill|Shkencat matematikore|en|Mathematical sciences}} * {{ill|Matematika dhe arti|en|Mathematics and art}} * {{ill|Arsimi matematikor|en|Mathematics education}} * {{ill|Filozofia e matematikës|en|Philosophy of mathematics}} * {{ill|Marrëdhënia mes matematikës dhe fizikës|en|Relationship between mathematics and physics}} * [[Shkencë, teknologji, inxhinieri dhe matematikë|Shkenca, teknologjia, inxhinieria, dhe matematika]] {{Div col end}} == Shënime == {{Notelist}} == Referimet == === Citimet === {{Reflist|30em}} === Burime të tjera === {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Bouleau |first=Nicolas |title=Philosophie des mathématiques et de la modélisation: Du chercheur à l'ingénieur |publisher=L'Harmattan |year=1999 |isbn=978-2-7384-8125-2|language=fr}} * {{cite book |last1=Boyer |first1=Carl Benjamin |title=A History of Mathematics |date=1991 |publisher=Wiley |location=New York |isbn=978-0-471-54397-8 |edition=2nd|language=en}} * {{cite book |last1=Cresswell |first1=Julia |title=Oxford Dictionary of Word Origins |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-886875-0 |edition=3 |date=2021|language=en }} * {{cite book |last1=Devlin |first1=Keith |title=Sets, Functions, and Logic: An Introduction to Abstract Mathematics |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4822-8602-1 |edition=3 |year=2018|language=en }} * {{cite book |last=Eves |first=Howard |title=An Introduction to the History of Mathematics |edition=6th |publisher=Saunders |year=1990 |isbn=978-0-03-029558-4|language=en}} * {{cite book |last=Kleiner |first=Israel |year=2007 |title=A History of Abstract Algebra |publisher=Springer Science & Business Media |doi=10.1007/978-0-8176-4685-1 |isbn=978-0-8176-4684-4|language=en }} * {{cite book |last=Kline |first=Morris |title=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times |location=New York |publisher=Oxford University Press |year=1990 |isbn=978-0-19-506135-2|language=en }} * {{cite journal |last=Monastyrsky |first=Michael |url=http://www.fields.utoronto.ca/aboutus/FieldsMedal_Monastyrsky.pdf |year=2001 |title=Some Trends in Modern Mathematics and the Fields Medal |journal=CMS – Notes – de la SMC |volume=33 |issue=2–3 |publisher=Canadian Mathematical Society|language=en }} * {{cite journal |last=Peirce |first=Benjamin |pages=97–229 |title=Linear associative algebra |journal=American Journal of Mathematics |volume=4 |year=1881|language=en}} * {{cite book |last=Peterson |first=Ivars |year=1988 |title=The Mathematical Tourist: Snapshots of Modern Mathematics |publisher=W. H. Freeman and Company |isbn=0-7167-1953-3|language=en}} * {{cite book |last=Popper |first=Karl R. |title=In Search of a Better World: Lectures and Essays from Thirty Years |location=New York |publisher=Routledge |chapter=On knowledge |year=1995 |isbn=978-0-415-13548-1|language=en }} * {{cite journal |last=Riehm |first=Carl |title=The Early History of the Fields Medal |journal=Notices of the AMS |volume=49 |issue=7 |pages=778–782 |date=August 2002|language=en }} * {{cite journal |last=Sevryuk |first=Mikhail B. |date=January 2006 |title=Book Reviews |journal=Bulletin of the American Mathematical Society |volume=43 |issue=1 |pages=101–109 |doi=10.1090/S0273-0979-05-01069-4 |doi-access=free|language=en }} * {{cite book |last=Whittle |first=Peter |chapter=Almost home |year=1994 |title=Probability, statistics and optimisation: A Tribute to Peter Whittle |location=Chichester |publisher=John Wiley |pages=1–28 |isbn=978-0-471-94829-2|language=en }} {{refend}} == Lexime shtesë == {{refbegin}} * {{cite book |last=Benson |first=Donald C. |title=The Moment of Proof: Mathematical Epiphanies |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-513919-8|language=en}} * {{cite book |last1=Davis |first1=Philip J. |last2=Hersh |first2=Reuben |title=The Mathematical Experience |publisher=Mariner Books |location=Boston; New York |edition=Reprint |year=1999 |isbn=978-0-395-92968-1|language=en}} * {{cite book |last1=Courant |first1=Richard |last2=Robbins |first2=Herbert |title=What Is Mathematics?: An Elementary Approach to Ideas and Methods |location=New York |publisher=Oxford University Press |edition=2nd |year=1996 |isbn=978-0-19-510519-3|language=en}} * {{cite book |last=Gullberg |first=Jan |title=Mathematics: From the Birth of Numbers |publisher=W.W. Norton & Company |year=1997 |isbn=978-0-393-04002-9|language=en}} * {{cite book |editor-last=Hazewinkel |editor-first=Michiel |title=Encyclopaedia of Mathematics |publisher=Kluwer Academic Publishers |year=2000|language=en}} – Version i përkthyer dhe zgjeruar i një enciklopedie sovjetike të matematikës, në dhjetë vëllime. * {{cite book |last=Hodgkin |first=Luke Howard |title=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-152383-0|language=en}} * {{cite book |last=Jourdain |first=Philip E. B. |chapter=The Nature of Mathematics |title=The World of Mathematics |editor=James R. Newman |publisher=Dover Publications |year=2003 |isbn=978-0-486-43268-7|language=en}} * {{cite book |last1=Pappas |first1=Theoni |title=The Joy Of Mathematics |date=1986 |publisher=Wide World Publishing |location=San Carlos, California |isbn=978-0-933174-65-8|language=en}} * {{cite book |last=Waltershausen |first=Wolfgang Sartorius von |title=Gauss zum Gedächtniss |year=1965 |orig-date=1856 |publisher=Sändig Reprint Verlag H. R. Wohlwend |isbn=978-3-253-01702-5|language=de}} {{refend}} [[Kategoria:Matematika| ]] bia8wt40j13xvwm1eqc7at2sctrnx1k 3028866 3028865 2026-08-31T20:25:37Z Arianit 106 3028866 wikitext text/x-wiki [[File:Woman_teaching_geometry.jpg|right|thumb|Shkronja e ndriçuar P në fillim të përkthimit të [[Adelard nga Bath|Adelard nga Bath-it]] të ''[[Elementet e Euklidit|Elementeve]]'' të [[Euklidi]]t, që fillon "''Punctum est illud cui pars non est''" (Pika është ajo që nuk ka pjesë).<ref>{{citation |url=https://euclid.analogmachine.org/early-history |title=The Beginning |work=Euclid's Elements |author=Herbert M. Sauro|language=en}}</ref> Gjeometria paraqitet e personifikuar si grua, duke ndjekur ''De nuptiis Philologiae et Mercurii'' të [[Martianus Capella|Martianus Capella-s]].<ref>{{citation |url=https://old.maa.org/press/periodicals/convergence/mathematical-treasure-adelard-s-translation-of-euclid-s-elements |title=Mathematical Treasure: Adelard's Translation of Euclid's Elements |author=Frank J. Swetz |year=2019|language=en}}</ref>]] '''Matematika''' është një fushë njohurie që merret me koncepte abstrakte si numrat, format gjeometrike, bashkësitë, funksionet, dhe probabilitetet. Ajo përdor arsyetim logjik dhe vërtetim për të studiuar dhe vendosur vetitë e tyre, shpesh të shprehura si teorema, formula, dhe ekuacione. Matematika përdoret për të modeluar dhe zgjidhur probleme në shkencë, inxhinieri, teknologji, ekonomi, dhe jetën e përditshme. Ka shumë fusha të matematikës, duke përfshirë [[teoria e numrave|teorinë e numrave]] (studimi i numrave të plotë dhe vetive të tyre), [[algjebër|algjebrën]] (studimi i veprimeve dhe strukturave që ato formojnë), [[gjeometri|gjeometrinë]] (studimi i formave dhe hapësirave që i përmbajnë), [[analiza matematike|analizën]] (studimi sasior i përafrimit dhe konvergjencës), dhe [[teoria e bashkësive|teorinë e bashkësive]] (aktualisht e përdorur si themel për gjithë matematikën). Matematika përfshin përshkrimin dhe manipulimin e objekteve abstrakte që janë ose abstraksione nga natyra ose entitete plotësisht abstrakte të cilave u caktohen veti të caktuara, të quajtura ''aksioma''. Matematika përdor arsyetimin e pastër për të vërtetuar vetitë e objekteve përmes ''provave'', të cilat përbëhen nga një sukcesion zbatimesh të rregullave deduktive ndaj rezultateve tashmë të vendosura. Këto rezultate, të quajtura ''teorema'', përfshijnë teorema të vërtetuara më parë, aksioma, dhe – në rastin e abstraksionit nga natyra – disa veti bazë që konsiderohen pika fillestare të vërteta të teorisë në shqyrtim.<ref>{{cite book |last=Hipólito |first=Inês Viegas |date=August 9–15, 2015 |chapter=Abstract Cognition and the Nature of Mathematical Proof |pages=132–134 |title=Realismus – Relativismus – Konstruktivismus: Beiträge des 38. Internationalen Wittgenstein Symposiums |volume=23 |language=de, en |publisher=Austrian Ludwig Wittgenstein Society |location=Kirchberg am Wechsel, Austria |issn=1022-3398}}</ref> Matematika është thelbësore në shkencat natyrore, inxhinieri, mjekësi, financa, shkencën kompjuterike, dhe shkencat shoqërore. Edhe pse matematika përdoret gjerësisht për të modeluar fenomene empirike, rezultatet e saj vendosen përmes provës deduktive dhe jo përmes eksperimentit. Marrëdhënia mes së vërtetës matematikore, logjikës, dhe realitetit është subjekt debati filozofik. Disa fusha të matematikës, si teoria e lojërave, zhvillohen në lidhje të ngushtë me zbatimet e tyre dhe shpesh grupohen nën matematikën e aplikuar. Fusha të tjera zhvillohen në mënyrë të pavarur nga çdo zbatim, por shpesh gjejnë zbatime praktike më vonë.{{Sfn|Peterson|1988|page=12}}<ref name=wigner1960 /> Regjistrimet e shkruara matematikore u shfaqën së pari në Egjiptin e lashtë dhe Mesopotami, por koncepti i provës dhe rigoroziteti matematikor i shoqëruar filluan në matematikën e Greqisë së lashtë, të shembulluar në ''[[Elementet e Euklidit]]''.<ref>{{cite web |last=Wise |first=David |url=http://jwilson.coe.uga.edu/EMT668/EMAT6680.F99/Wise/essay7/essay7.htm |title=Eudoxus' Influence on Euclid's Elements with a close look at The Method of Exhaustion|website=The University of Georgia|language=en}}</ref> Matematika u nda kryesisht në gjeometri dhe aritmetikë deri në shekujt XVI dhe XVII, kur algjebra{{efn|Këtu, ''algjebra'' merret në kuptimin e saj modern, që është, afërsisht, arti i manipulimit të formulave.}} dhe llogaritja infinitezimale u zhvilluan në fusha të reja. Që atëherë, ndërveprimi mes inovacioneve matematikore dhe zbulimeve shkencore ka çuar në rritje të ndërlidhur të zhvillimit të të dyjave.<ref>{{cite journal |last=Alexander |first=Amir |date=September 2011 |title=The Skeleton in the Closet: Should Historians of Science Care about the History of Mathematics? |journal=Isis |volume=102 |number=3 |pages=475–480 |doi=10.1086/661620|language=en}}</ref> Në fund të shekullit XIX, kriza themeltare e matematikës çoi në përdorimin sistematik të metodës aksiomatike,<ref name=Kleiner_1991>{{cite journal |last=Kleiner |first=Israel |date=December 1991 |title=Rigor and Proof in Mathematics: A Historical Perspective |journal=Mathematics Magazine |publisher=Taylor & Francis, Ltd. |volume=64 |issue=5 |pages=291–314 |doi=10.1080/0025570X.1991.11977625 |jstor=2690647|language=en}}</ref> e cila paralajmëroi një rritje dramatike të numrit të fushave matematikore dhe fushave të tyre të aplikimit. Klasifikimi bashkëkohor i Lëndëve të Matematikës numëron më shumë se gjashtëdhjetë fusha të nivelit të parë të matematikës.<ref name=MSC>{{cite web |url=https://zbmath.org/static/msc2020.pdf |title=MSC2020-Mathematics Subject Classification System |website=zbMath |publisher=Associate Editors of Mathematical Reviews and zbMATH|language=en}}</ref><ref name=MSC2020>{{cite journal |last1=Dunne |first1=Edward |last2=Hulek |first2=Klaus |date=March 2020 |title=Mathematics Subject Classification 2020 |journal=Notices of the American Mathematical Society |volume=67 |issue=3 |pages=410–411 |doi=10.1090/noti2052 |doi-access=free|language=en}}</ref> == Fushat e matematikës == Para Rilindjes, matematika ndahej në dy fusha kryesore: aritmetikën, në lidhje me studimin dhe manipulimin e numrave, dhe gjeometrinë, në lidhje me studimin e formave.<ref>{{cite book |last=Bell |first=E. T. |year=1992 |orig-date=1945 |chapter=General Prospectus |title=The Development of Mathematics |edition=2nd |isbn=978-0-486-27239-9 |page=3 |publisher=Dover Publications|language=en}}</ref> Disa lloje pseudoshkence, si numerologjia dhe astrologjia, nuk dalloheshin atëherë qartë nga matematika.<ref>{{cite book |last=Tiwari |first=Sarju |year=1992 |chapter=A Mirror of Civilization |title=Mathematics in History, Culture, Philosophy, and Science |edition=1st |page=27 |publisher=Mittal Publications |publication-place=New Delhi, India |isbn=978-81-7099-404-6|language=en}}</ref> Duke filluar me Rilindjen, dy fusha të tjera u bënë mbizotëruese. Notacioni i ri matematikor çoi në algjebrën moderne e cila, afërsisht, fillon me studimin dhe manipulimin e shprehjeve algjebrike. Llogaritja infinitezimale, e përbërë nga dy nënfushat ''llogaritja diferenciale'' dhe ''llogaritja integrale'', e pati origjinën në gjeometri, por evoluoi në studimin e funksioneve të vazhdueshme, të cilat modelojnë marrëdhëniet zakonisht jolineare mes sasive që ndryshojnë, të përfaqësuara nga variablat. Kjo ndarje në katër fusha kryesore – aritmetikë, gjeometri, algjebër, dhe llogaritje infinitezimale<ref>{{cite book |last=Restivo |first=Sal |year=1992 |chapter=Mathematics from the Ground Up |title=Mathematics in Society and History |page=14 |series=Episteme |volume=20 |publisher=Kluwer Academic Publishers |isbn=0-7923-1765-3|language=en}}</ref> – zgjati deri në fund të shekullit XIX. Fusha të tjera që më parë studioheshin nga matematikanë, si mekanika qiellore dhe mekanika e ngurtë, tani konsiderohen si pjesë e fizikës.<ref>{{cite book |last=Musielak |first=Dora |year=2022 |title=Leonhard Euler and the Foundations of Celestial Mechanics |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-031-12322-1 |isbn=978-3-031-12321-4|language=en}}</ref> Subjekti i kombinatorikës është studiuar për pjesën më të madhe të historisë së shkruar, por nuk u bë degë e veçantë e matematikës deri në shekullin XVII.<ref>{{cite journal |date=May 1979 |last=Biggs |first=N. L. |title=The roots of combinatorics |journal=Historia Mathematica |volume=6 |issue=2 |pages=109–136 |doi=10.1016/0315-0860(79)90074-0 |doi-access=free|language=en}}</ref> Në fund të shekullit XIX, kriza themeltare në matematikë dhe përdorimi sistematik i metodës aksiomatike çuan në një shpërthim fushash të reja matematikore.<ref name=Warner_2013>{{cite web |last=Warner |first=Evan |title=Splash Talk: The Foundational Crisis of Mathematics |publisher=Columbia University |url=https://www.math.columbia.edu/~warner/notes/SplashTalk.pdf|language=en}}</ref><ref name="Kleiner_1991" /> Klasifikimi i Lëndëve të Matematikës i vitit 2020 përmban jo më pak se {{em|gjashtëdhjetë e tre}} fusha të nivelit të parë.<ref name=MSC2020 /> Disa nga këto fusha korrespondojnë me ndarjen më të vjetër, siç është rasti me teorinë e numrave (emri modern për aritmetikën e lartë) dhe gjeometrinë. Disa fusha të tjera të nivelit të parë kanë "gjeometri" në emrat e tyre ose ndryshe konsiderohen zakonisht pjesë e gjeometrisë. Algjebra dhe llogaritja infinitezimale nuk shfaqen si fusha të nivelit të parë, por ndahen në disa fusha të nivelit të parë. Fusha të tjera të nivelit të parë u shfaqën gjatë shekullit XX ose më parë nuk ishin konsideruar matematikë, si logjika matematikore dhe themelet e matematikës.<ref name=MSC /> === Teoria e numrave === {{Kryesor|Teoria e numrave}} [[File:Spirale Ulam 150.jpg|thumb|Kjo është spiralja Ulam, e cila ilustron shpërndarjen e numrave të thjeshtë. Linjat e errëta diagonale në spirale sugjerojnë pavarësinë e supozuar e përafërt mes qenies së thjeshtë dhe qenies vlerë e një polinomi katror, hamendje tani e njohur si Hamendja F e Hardy-t dhe Littlewood-it.]] Teoria e numrave evoluoi nga manipulimi i numrave, domethënë, numrave natyrorë <math>(\mathbb{N}),</math> dhe më vonë u zgjerua në numra të plotë <math>(\Z)</math> dhe numra racionalë <math>(\Q).</math> Teoria e numrave dikur quhej aritmetikë, por sot ky term përdoret kryesisht për llogaritjet numerike.<ref>{{cite book |last=LeVeque |first=William J. |year=1977 |chapter=Introduction |title=Fundamentals of Number Theory |pages=1–30 |publisher=Addison-Wesley Publishing Company |isbn=0-201-04287-8|language=en}}</ref> Studimi i numrave, siç mund të argumentohet, daton në Babiloninë e lashtë dhe ndoshta Kinën e lashtë, por u zhvillua në një disiplinë të veçantë në Greqinë e Lashtë. Dy teoricienë të hershëm të shquar të numrave ishin Euklidi dhe Diofanti i Aleksandrisë.<ref>{{cite book |last=Goldman |first=Jay R. |year=1998 |chapter=The Founding Fathers |title=The Queen of Mathematics: A Historically Motivated Guide to Number Theory |pages=2–3 |publisher=A K Peters |publication-place=Wellesley, MA|language=en}}</ref> Studimi modern i teorisë së numrave në formën e saj abstrakte i atribuohet kryesisht Pierre de Fermat-it dhe Leonhard Euler-it. Fusha arriti pjekurinë e plotë me kontributet e Adrien-Marie Legendre-s dhe Carl Friedrich Gauss-it.<ref>{{cite book |last=Weil |first=André |year=1983 |title=Number Theory: An Approach Through History From Hammurapi to Legendre |publisher=Birkhäuser Boston |pages=2–3 |doi=10.1007/978-0-8176-4571-7|language=en}}</ref> Shumë probleme numrash lehtësisht të deklaruara kanë zgjidhje që kërkojnë metoda të sofistikuara, shpesh nga e gjithë matematika. Një shembull i spikatur është Teorema e Fundit e Fermat-it. Kjo hamendje u deklarua në 1637 nga Pierre de Fermat, por u vërtetua vetëm në 1994 nga Andrew Wiles, i cili përdori mjete duke përfshirë teorinë e skemave nga gjeometria algjebrike, teorinë e kategorive, dhe algjebrën homologjike.<ref>{{cite journal |last=Kleiner |first=Israel |date=March 2000 |title=From Fermat to Wiles: Fermat's Last Theorem Becomes a Theorem |journal=Elemente der Mathematik |volume=55 |issue=1 |pages=19–37 |doi=10.1007/PL00000079 |doi-access=free|language=en}}</ref> Një shembull tjetër është Hamendja e Goldbach-ut, e cila pohon se çdo numër i plotë çift më i madh se 2 është shuma e dy numrave të thjeshtë. E deklaruar në 1742 nga Christian Goldbach, mbetet e pavërtetuar pavarësisht përpjekjeve të konsiderueshme.<ref>{{cite book |last=Wang |first=Yuan |year=2002 |title=The Goldbach Conjecture |pages=1–18 |edition=2nd |publisher=World Scientific |doi=10.1142/5096|language=en}}</ref> Teoria e numrave përfshin disa nënfusha, duke përfshirë teorinë analitike të numrave, teorinë algjebrike të numrave, gjeometrinë e numrave (e orientuar sipas metodës), analizën diofantine, dhe teorinë e transhendencës (e orientuar sipas problemit).<ref name=MSC /> === Gjeometria === {{Kryesor|Gjeometria}} [[File:Triangles (spherical geometry).jpg|thumb|Në sipërfaqen e një sfere, gjeometria euklidiane zbatohet vetëm si përafrim lokal. Për shkallë më të mëdha, shuma e këndeve të një trekëndëshi nuk është e barabartë me 180°.]] Gjeometria është një nga degët më të vjetra të matematikës. Filloi me receta empirike që kishin të bënin me forma, si vija, kënde, dhe rrathë, të cilat u zhvilluan kryesisht për nevojat e gjeodezisë dhe arkitekturës, por që atëherë ka lulëzuar në shumë nënfusha të tjera.<ref name="Straume_2014">{{Cite arXiv|last=Straume |first=Eldar |date=September 4, 2014 |title=A Survey of the Development of Geometry up to 1870 |class=math.HO |eprint=1409.1140|language=en }}</ref> Një inovacion themelor ishte futja nga grekët e lashtë e konceptit të provave, të cilat kërkojnë që çdo pohim të ''vërtetohet''. Për shembull, nuk mjafton të verifikohet me matje se, të themi, dy gjatësi janë të barabarta; barazia e tyre duhet të vërtetohet përmes arsyetimit nga rezultate të pranuara më parë (teorema) dhe disa pohime bazë. Pohimet bazë nuk i nënshtrohen provës sepse janë vetvetiu të qarta (postulate), ose janë pjesë e përkufizimit të subjektit të studimit (aksioma). Ky parim, themeltar për gjithë matematikën, u elaborua fillimisht për gjeometrinë, dhe u sistemuazua nga Euklidi rreth 300 p.e.s në librin e tij ''Elementet''.<ref>{{cite book |last=Hilbert |first=David |year=1902 |title=The Foundations of Geometry |page=1 |publisher=Open Court Publishing Company |doi=10.1126/science.16.399.307|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Hartshorne |first=Robin |year=2000 |chapter=Euclid's Geometry |pages=9–13 |title=Geometry: Euclid and Beyond |publisher=Springer New York |isbn=0-387-98650-2|language=en}}</ref> Gjeometria euklidiane rezultuese është studimi i formave dhe rregullimeve të tyre të ndërtuara nga vija, plane, dhe rrathë në planin euklidian (gjeometria planare) dhe hapësirën tredimensionale euklidiane.{{efn|Kjo përfshin prerjet konike, të cilat janë prerje të cilindrave rrethorë dhe planeve.}}<ref name=Straume_2014 /> Gjeometria euklidiane u zhvillua pa ndryshim metodash ose shtrirje deri në shekullin XVII, kur René Descartes futi atë që tani quhet koordinata karteziane. Kjo përbënte një ndryshim të madh paradigme: në vend që t'i përkufizonte numrat realë si gjatësi segmentesh vijash (shih vijën numerike), lejoi paraqitjen e pikave duke përdorur ''koordinatat'' e tyre, që janë numra. Algjebra (dhe më vonë, llogaritja infinitezimale) mund të përdoret kështu për të zgjidhur probleme gjeometrike. Gjeometria u nda në dy nënfusha të reja: gjeometrinë sintetike, e cila përdor metoda thjesht gjeometrike, dhe gjeometrinë analitike, e cila përdor koordinata sistematikisht.<ref>{{cite book |last=Boyer |first=Carl B. |year=2004 |orig-date=1956 |chapter=Fermat and Descartes |pages=74–102 |title=History of Analytic Geometry |publisher=Dover Publications |isbn=0-486-43832-5|language=en}}</ref> Gjeometria analitike lejon studimin e kurbave të palidhura me rrathë dhe vija. Kurba të tilla mund të përkufizohen si grafiku i funksioneve, studimi i të cilit çoi te gjeometria diferenciale. Ato mund të përkufizohen gjithashtu si ekuacione implicite, shpesh ekuacione polinomiale (të cilat lindën gjeometrinë algjebrike). Gjeometria analitike gjithashtu bën të mundur konsiderimin e hapësirave euklidiane me më shumë se tre dimensione.<ref name=Straume_2014 /> Në shekullin XIX, matematikanët zbuluan gjeometritë joeuklidiane, të cilat nuk ndjekin postulatin e paraleleve. Duke vënë në pikëpyetje të vërtetën e atij postulati, ky zbulim është parë si bashkim me paradoksin e Russell-it në zbulimin e krizës themeltare të matematikës. Ky aspekt i krizës u zgjidh duke sistemuar metodën aksiomatike, dhe duke pranuar se e vërteta e aksiomave të zgjedhura nuk është problem matematik.<ref>{{cite journal |last=Stump |year=1997 |first=David J. |title=Reconstructing the Unity of Mathematics circa 1900 |journal=Perspectives on Science |volume=5 |issue=3 |pages=383–417 |doi=10.1162/posc_a_00532|language=en}}</ref><ref name=Kleiner_1991 /> Nga ana tjetër, metoda aksiomatike lejon studimin e gjeometrive të ndryshme, të fituara ose duke ndryshuar aksiomat ose duke konsideruar veti që nuk ndryshojnë nën transformime specifike të hapësirës.<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=February 1996 |title=Non-Euclidean geometry |website=MacTutor |publisher=University of St. Andrews |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Non-Euclidean_geometry/|language=en}}</ref> Nënfushat e sotme të gjeometrisë përfshijnë:<ref name=MSC /> * {{ill|Gjeometria projektive|en|Projective geometry}}, futur në shekullin XVI nga Girard Desargues, e zgjeron gjeometrinë euklidiane duke shtuar pika në pafundësi ku vijat paralele kryqëzohen. Kjo e thjeshton shumë aspekte të gjeometrisë klasike duke unifikuar trajtimet për vijat që kryqëzohen dhe ato paralele. * {{ill|Gjeometria afine|en|Affine geometry}}, studimi i vetive relative ndaj paralelizmit dhe të pavarura nga koncepti i gjatësisë. * [[Gjeometria diferenciale]], studimi i kurbave, sipërfaqeve, dhe përgjithësimeve të tyre, të cilat përkufizohen duke përdorur funksione të diferencueshme. * [[Teoria e shumësive]], studimi i formave që nuk janë domosdoshmërisht të futura në një hapësirë më të madhe. * {{ill|Gjeometria rimaniane|en|Riemannian geometry}}, studimi i vetive të distancës në hapësira të lakuara. * {{ill|Gjeometria algjebrike|en|Algebraic geometry}}, studimi i kurbave, sipërfaqeve, dhe përgjithësimeve të tyre, të cilat përkufizohen duke përdorur polinome. * [[Topologjia]], studimi i vetive që ruhen nën deformime të vazhdueshme. ** Topologjia algjebrike, përdorimi në topologji i metodave algjebrike, kryesisht algjebra homologjike. * [[Gjeometria diskrete]], studimi i konfigurimeve të fundme në gjeometri. * Gjeometria konvekse, studimi i bashkësive konvekse, e cila e merr rëndësinë e saj nga zbatimet e saj në optimizim. * Gjeometria komplekse, gjeometria e fituar duke i zëvendësuar numrat realë me numra kompleksë. === Algjebra === {{Kryesor|Algjebra}} [[File:Quadratic formula.svg|thumb|alt=x = (-b ± sqrt(b^2 - 4ac))/2a|Formula kuadratike, e cila shpreh koncizisht zgjidhjet e të gjitha ekuacioneve kuadratike|class=skin-invert-image]] [[File:Rubik's cube.svg|thumb|alt=Kub Rubik i përzier 3x3 |Grupi i Kubit Rubik është një zbatim konkret i teorisë së grupeve.<ref>{{cite book |last=Joyner |first=David |year=2008 |chapter=The (legal) Rubik's Cube group |title=Adventures in Group Theory: Rubik's Cube, Merlin's Machine, and Other Mathematical Toys |pages=219–232 |edition=2nd |publisher=Johns Hopkins University Press|language=en}}</ref>]] Algjebra është arti i manipulimit të ekuacioneve dhe formulave. Diofanti (shekulli III) dhe al-Khwarizmi (shekulli IX) ishin dy paraardhësit kryesorë të algjebrës.<ref>{{cite journal |last1=Christianidis |first1=Jean |last2=Oaks |first2=Jeffrey |date=May 2013 |title=Practicing algebra in late antiquity: The problem-solving of Diophantus of Alexandria |journal=Historia Mathematica |volume=40 |issue=2 |pages=127–163 |doi=10.1016/j.hm.2012.09.001 |doi-access=free|language=en}}</ref>{{sfn|Kleiner|2007|loc="History of Classical Algebra" pp. 3–5}} Diofanti zgjidhi disa ekuacione që përfshinin numra natyrorë të panjohur duke nxjerrë marrëdhënie të reja derisa arrinte zgjidhjen.<ref>{{Cite web |last=Shane |first=David |year=2022 |title=Figurate Numbers: A Historical Survey of an Ancient Mathematics |url=https://www.methodist.edu/wp-content/uploads/2022/06/mr2018_shane.pdf |website=Methodist University |page=20|language=en}}</ref> Al-Khwarizmi futi metoda sistematike për transformimin e ekuacioneve, si zhvendosja e një termi nga njëra anë e një ekuacioni në anën tjetër.<ref>{{Cite web |url=https://www.ms.uky.edu/~carl/ma330/project2/al-khwa21.html |last1=Overbay |first1=Shawn |last2=Schorer |first2=Jimmy |last3=Conger |first3=Heather |title=Al-Khwarizmi |website=University of Kentucky|language=en}}</ref> Termi ''algjebër'' rrjedh nga fjala arabe ''al-jabr'', që do të thotë 'ribashkimi i pjesëve të thyera', e cila u përdor për të emërtuar një nga këto metoda në titullin e traktatit të tij kryesor.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Lisa |date=December 21, 2018 |title=Where the x we use in algebra came from, and the X in Xmas |url=https://www.scmp.com/magazines/post-magazine/short-reads/article/2178856/where-x-we-use-algebra-came-and-x-xmas |website=South China Morning Post|language=en}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |last=Berntjes |first=Sonja |title=Algebra |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam Online |edition=3rd |doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_0030|language=en }}</ref> Algjebra u bë fushë më vete vetëm me François Viète-në (1540–1603), i cili futi përdorimin e variablave për të përfaqësuar numra të panjohur ose të papërcaktuar.<ref>{{cite journal |last=Oaks |first=Jeffery A. |year=2018 |title=François Viète's revolution in algebra |journal=Archive for History of Exact Sciences |volume=72 |issue=3 |pages=245–302 |doi=10.1007/s00407-018-0208-0|language=en}}</ref> Variablat u lejojnë matematikanëve të përshkruajnë veprimet që duhet të kryhen mbi numrat e përfaqësuar duke përdorur formula matematikore.<ref>{{cite web |url=https://www.geeksforgeeks.org/variable-in-maths/ |title=Variable in Maths |website=GeeksforGeeks|language=en }}</ref> Deri në shekullin XIX, algjebra përbëhej kryesisht nga studimi i ekuacioneve lineare (aktualisht ''algjebra lineare''), dhe ekuacioneve polinomiale me një të panjohur të vetme, të quajtura ''ekuacione algjebrike'' (term ende në përdorim, edhe pse mund të jetë i paqartë). Gjatë shekullit XIX, matematikanët filluan të përdorin variabla për të përfaqësuar gjëra të tjera përveç numrave (si matricat, numrat modularë, dhe transformimet gjeometrike), mbi të cilat përgjithësime të veprimeve aritmetike shpesh janë të vlefshme.{{sfn|Kleiner|2007|loc="History of Linear Algebra" pp. 79–101}} Koncepti i strukturës algjebrike e trajton këtë, duke u përbërë nga një bashkësi elementet e së cilës janë të papërcaktuara, veprime që veprojnë mbi elementet e bashkësisë, dhe rregulla që këto veprime duhet t'i ndjekin. Fusha e algjebrës kështu u rrit për të përfshirë studimin e strukturave algjebrike. Ky objekt i algjebrës u quajt ''algjebër moderne'' ose algjebra abstrakte, siç u vendos nga ndikimi dhe veprat e Emmy Noether-it,<ref>{{cite book |last=Corry |first=Leo |year=2004 |chapter=Emmy Noether: Ideals and Structures |title=Modern Algebra and the Rise of Mathematical Structures |pages=247–252 |edition=2nd revised |publisher=Birkhäuser Basel |publication-place=Germany |isbn=3-7643-7002-5|language=en}}</ref> dhe u popullarizua nga libri i Van der Waerden-it ''Moderne Algebra''. Disa lloje strukturash algjebrike kanë veti të dobishme dhe shpesh themeltare, në shumë fusha të matematikës. Studimi i tyre u bë pjesë autonome e algjebrës, dhe përfshin:<ref name=MSC /> * [[teoria e grupeve|teorinë e grupeve]] * teorinë e fushave * hapësirat vektoriale, studimi i të cilave është në thelb i njëjtë me algjebrën lineare * teorinë e unazave * algjebrën komutative, e cila është studimi i unazave komutative, përfshin studimin e polinomeve, dhe është pjesë themeltare e gjeometrisë algjebrike * algjebrën homologjike * teorinë e algjebrave dhe grupeve Lie * algjebrën Boole-ane, e cila përdoret gjerësisht për studimin e strukturës logjike të kompjuterëve Studimi i llojeve të strukturave algjebrike si objekte matematikore është qëllimi i algjebrës universale dhe teorisë së kategorive.<ref>{{cite book |last=Riche |first=Jacques |year=2007 |chapter=From Universal Algebra to Universal Logic |pages=3–39 |title=Perspectives on Universal Logic |publisher=Polimetrica International Scientific Publisher |publication-place=Milano, Italy|language=en}}</ref> Kjo e fundit zbatohet për çdo strukturë matematikore (jo vetëm ato algjebrike). Në origjinën e saj, u fut, së bashku me algjebrën homologjike, për të lejuar studimin algjebrik të objekteve joalgjebrike si hapësirat topologjike; kjo fushë e veçantë aplikimi quhet topologji algjebrike.<ref>{{cite book |last=Krömer |first=Ralph |year=2007 |title=Tool and Object: A History and Philosophy of Category Theory |pages=xxi–xxv, 1–91 |publisher=Springer Science & Business Media |publication-place=Germany|language=en}}</ref> === Llogaritja infinitezimale dhe analiza === {{Hatnote|Artikujt kryesorë: {{ill|Llogaritja infinitezimale|en|Calculus}} dhe [[Analiza matematike]]}} [[File:Cauchy sequence illustration.svg|thumb|Një sukcesion Cauchy përbëhet nga elemente të tilla që të gjithë termat pasues të një termi bëhen arbitrarisht të afërt me njëri-tjetrin ndërsa sukcesioni përparon (nga e majta në të djathtë).]] Llogaritja infinitezimale, dikur e quajtur thjesht llogaritje infinitezimale, u fut në mënyrë të pavarur dhe njëkohësisht nga matematikanët e shekullit XVII, Njutoni dhe Lajbnici.<ref>{{cite book |last=Guicciardini |first=Niccolo |year=2017 |chapter=The Newton–Leibniz Calculus Controversy, 1708–1730 |title=The Oxford Handbook of Newton |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/oxfordhb/9780199930418.013.9|language=en}}</ref> Është në thelb studimi i marrëdhënies mes variablave që varen vazhdimisht nga njëra-tjetra. Llogaritja infinitezimale u zgjerua në shekullin XVIII nga Euleri me futjen e konceptit të funksionit dhe shumë rezultate të tjera.<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=September 1998 |title=Leonhard Euler |website=MacTutor |publisher=University of St Andrews |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Euler/|language=en}}</ref> Aktualisht, "llogaritja infinitezimale" i referohet kryesisht pjesës elementare të kësaj teorie, dhe "analiza" përdoret zakonisht për pjesët e avancuara.<ref>{{Cite web |url=https://byjus.com/maths/calculus/ |title=Calculus (Differential and Integral Calculus with Examples) |website=Byju's|language=en }}</ref> Analiza ndahet më tej në analizën reale, ku variablat përfaqësojnë numra realë, dhe analizën komplekse, ku variablat përfaqësojnë numra kompleksë. Analiza përfshin shumë nënfusha të ndara nga fusha të tjera të matematikës, duke përfshirë:<ref name=MSC /> * Llogaritjen infinitezimale me shumë variabla * Analizën funksionale, ku variablat përfaqësojnë funksione që ndryshojnë * Integrimin, teorinë e masës, dhe teorinë e potencialit, të gjitha të lidhura fort me teorinë e probabilitetit mbi një kontinuum * Ekuacionet diferenciale të zakonshme * Ekuacionet diferenciale me derivate të pjesshme * Analizën numerike, kryesisht e dedikuar për llogaritjen e zgjidhjeve të ekuacioneve diferenciale të zakonshme dhe me derivate të pjesshme që dalin në shumë zbatime === Matematika diskrete === {{Kryesor|Matematika diskrete}} [[File:Markovkate 01.svg|right|thumb|Një diagram që përfaqëson një zinxhir Markov me dy gjendje. Gjendjet përfaqësohen nga 'A' dhe 'E'. Numrat janë probabiliteti i ndryshimit të gjendjes.|class=skin-invert-image]] Matematika diskrete, gjerësisht, është studimi i objekteve matematikore individuale, të numërueshme. Një shembull është bashkësia e të gjithë numrave të plotë.<ref>{{cite journal |last=Franklin |first=James |date=July 2017 |title=Discrete and Continuous: A Fundamental Dichotomy in Mathematics |journal=Journal of Humanistic Mathematics |volume=7 |issue=2 |pages=355–378 |doi=10.5642/jhummath.201702.18 |doi-access=free|language=en}}</ref> Meqë objektet e studiuara këtu janë diskrete, metodat e llogaritjes infinitezimale dhe analizës matematike nuk zbatohen drejtpërdrejt.{{efn|Sidoqoftë, disa metoda të avancuara analize përdoren ndonjëherë; për shembull, metoda të analizës komplekse të zbatuara për seri gjeneruese.}} Algoritmet – veçanërisht zbatimi dhe kompleksiteti llogaritës i tyre – luajnë një rol madhor në matematikën diskrete.<ref>{{cite book |last=Maurer |first=Stephen B. |year=1997 |chapter=What is Discrete Mathematics? The Many Answers |pages=121–124 |title=Discrete Mathematics in the Schools |publisher=American Mathematical Society |doi=10.1090/dimacs/036/13|language=en}}</ref> Teorema e katër ngjyrave dhe paketimi optimal i sferave ishin dy probleme madhore të matematikës diskrete të zgjidhura në gjysmën e dytë të shekullit XX.<ref>{{cite book |last=Hales |first=Thomas C. |title=Turing's Legacy |year=2014 |pages=260–261 |chapter=Turing's Legacy: Developments from Turing's Ideas in Logic |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781107338579.001|language=en}}</ref> Problemi P kundrejt NP-së, i cili mbetet i hapur deri sot, është gjithashtu i rëndësishëm për matematikën diskrete, pasi zgjidhja e tij potencialisht do të prekte një numër të madh problemesh llogaritëse të vështira.<ref>{{cite conference |last=Sipser |first=Michael |date=July 1992 |title=The History and Status of the P versus NP Question |conference=STOC '92 |pages=603–618 |doi=10.1145/129712.129771 |doi-access=free|language=en}}</ref> Matematika diskrete përfshin:<ref name=MSC /> * Kombinatorikën, artin e numërimit të objekteve matematikore që kënaqin disa kufizime të dhëna. Fillimisht, këto objekte ishin elemente ose nënbashkësi të një bashkësie të dhënë; kjo është zgjeruar në objekte të ndryshme, çka krijon një lidhje të fortë mes kombinatorikës dhe pjesëve të tjera të matematikës diskrete. Për shembull, gjeometria diskrete përfshin numërimin e konfigurimeve të formave gjeometrike. * Teorinë e grafeve dhe hipergrafet * Teorinë e kodimit, duke përfshirë kodet korrigjuese të gabimeve dhe një pjesë të kriptografisë * Teorinë e matroideve * Gjeometrinë diskrete * Shpërndarjet e probabilitetit diskret * Teorinë e lojërave (edhe pse studiohen gjithashtu lojëra të vazhdueshme, lojërat më të zakonshme, si shahu dhe pokeri, janë diskrete) * Optimizimin diskret, duke përfshirë optimizimin kombinator, programimin me numra të plotë, programimin me kufizime === Logjika matematikore dhe teoria e bashkësive === {{Kryesor|Logjika matematikore|Teoria e bashkësive}} [[File:Venn A intersect B.svg|thumb|alt=Një rreth blu dhe rozë dhe prerja e tyre e etiketuar |Diagrami Venn është një metodë e përdorur zakonisht për të ilustruar marrëdhëniet mes bashkësive.]] Dy subjektet e logjikës matematikore dhe teorisë së bashkësive i kanë përkitur matematikës që nga fundi i shekullit XIX.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://plato.stanford.edu/entries/logic-firstorder-emergence/ |last=Ewald |first=William |date=November 17, 2018 |title=The Emergence of First-Order Logic |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=https://plato.stanford.edu/entries/settheory-early/ |last=Ferreirós |first=José |date=June 18, 2020 |orig-date=First published April 10, 2007 |title=The Early Development of Set Theory |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}}</ref> Para kësaj periudhe, bashkësitë nuk konsideroheshin objekte matematikore, dhe logjika, edhe pse përdorej për prova matematikore, i përkiste filozofisë dhe nuk studiohej në mënyrë specifike nga matematikanët.<ref>{{Cite journal |last=Ferreirós |first=José |date=December 2001 |title=The Road to Modern Logic—An Interpretation |journal=The Bulletin of Symbolic Logic |volume=7 |issue=4 |pages=441–484 |doi=10.2307/2687794 |jstor=2687794|language=en}}</ref> Para studimit të Cantor-it mbi bashkësitë e pafundme, matematikanët hezitonin të konsideronin koleksione realisht të pafundme, dhe e konsideronin pafundësinë si rezultat i numërimit të pafund. Puna e Cantor-it fyeu shumë matematikanë jo vetëm duke konsideruar bashkësi realisht të pafundme<ref>{{cite web |url=https://www.quantamagazine.org/to-settle-infinity-question-a-new-law-of-mathematics-20131126/ |editor-last=Wolchover |editor-first=Natalie |date=November 26, 2013 |title=Dispute over Infinity Divides Mathematicians |website=Quanta Magazine|language=en}}</ref> por duke treguar se kjo nënkupton madhësi të ndryshme pafundësie, sipas argumentit diagonal të Cantor-it. Kjo çoi te kontroversi mbi teorinë e bashkësive të Cantor-it.<ref>{{cite web |url=https://philarchive.org/archive/ZHUWAO |last=Zhuang |first=Chaohui |title=Wittgenstein's analysis on Cantor's diagonal argument |website=PhilArchive|language=en}}</ref> Në të njëjtën periudhë, fusha të ndryshme të matematikës konkluduan se përkufizimet e mëparshme intuitive të objekteve bazë matematikore ishin të pamjaftueshme për të siguruar rigorozitet matematikor.<ref>{{cite book |last=Tanswell |first=Fenner Stanley |title=Mathematical Rigour and Informal Proof |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781009325110|language=en}}</ref> Kjo u bë kriza themeltare e matematikës.<ref>{{cite web |url=https://www.andrew.cmu.edu/user/avigad/Papers/infinite.pdf |last1=Avigad |first1=Jeremy |last2=Reck |first2=Erich H. |date=December 11, 2001 |title="Clarifying the nature of the infinite": the development of metamathematics and proof theory |website=Carnegie Mellon University|language=en}}</ref> Përfundimisht u zgjidh në matematikën mainstream duke sistemuar metodën aksiomatike brenda një teorie bashkësish të formalizuar. Afërsisht, çdo objekt matematikor përkufizohet nga bashkësia e të gjitha objekteve të ngjashme dhe vetitë që këto objekte duhet t'i kenë.<ref name=Warner_2013 /> Për shembull, në aritmetikën Peano, numrat natyrorë përkufizohen nga "zero është një numër", "çdo numër ka një pasardhës unik", "çdo numër përveç zeros ka një paraardhës unik", dhe disa rregulla arsyetimi.<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Alan G. |title=Numbers, Sets and Axioms: The Apparatus of Mathematics |chapter=Numbers |pages=3–4 |year=1982 |publisher=Cambridge University Press|language=en}}</ref> Ky abstraksion matematikor nga realiteti mishërohet në filozofinë moderne të formalizmit, siç u themelua nga David Hilbert rreth 1910.<ref name="Snapper">{{cite journal |last1=Snapper |first1=Ernst |title=The Three Crises in Mathematics: Logicism, Intuitionism and Formalism |journal=Mathematics Magazine |date=September 1979 |volume=52 |issue=4 |pages=207–216 |doi=10.1080/0025570X.1979.11976784|language=en}}</ref> "Natyra" e objekteve të përkufizuara në këtë mënyrë është një problem filozofik që matematikanët ua lënë filozofëve, edhe pse shumë matematikanë kanë mendime rreth kësaj natyre, dhe përdorin mendimin e tyre – ndonjëherë quajtur "intuitë" – për të udhëhequr studimin dhe provat e tyre. Kjo qasje lejon konsiderimin e "logjikave" (domethënë, bashkësive të rregullave të lejuara të nxjerrjes), teoremave, provave, etj. si objekte matematikore, dhe vërtetimin e teoremave rreth tyre. Për shembull, teoremat e paplotësisë të Gödel-it pohojnë, afërsisht, se, në çdo sistem formal të qëndrueshëm që përmban numrat natyrorë, ka teorema që janë të vërteta (domethënë të provueshme në një sistem më të fortë), por jo të provueshme brenda sistemit.<ref name=Raatikainen_2005>{{cite journal |last=Raatikainen |first=Panu |date=October 2005 |title=On the Philosophical Relevance of Gödel's Incompleteness Theorems |journal=Revue Internationale de Philosophie |volume=59 |issue=4 |pages=513–534 |doi=10.3917/rip.234.0513 |doi-access=free|language=en}}</ref> Kjo qasje ndaj themeleve të matematikës u sfidua gjatë gjysmës së parë të shekullit XX nga matematikanë të udhëhequr nga Brouwer, i cili promovoi logjikën intuicioniste (së cilës i mungon eksplicit ligji i të mesit të përjashtuar).<ref>{{cite encyclopedia |url=https://plato.stanford.edu/entries/logic-intuitionistic/ |last=Moschovakis |first=Joan |date=September 4, 2018 |title=Intuitionistic Logic |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=McCarty |first=Charles |year=2006 |title=Constructivism: Mathematics, Logic, Philosophy and Linguistics |chapter=At the Heart of Analysis: Intuitionism and Philosophy |doi=10.4000/philosophiascientiae.411 |doi-access=free|language=en}}</ref> Këto probleme dhe debate çuan në një zgjerim të gjerë të logjikës matematikore, me nënfusha si teoria e modeleve (modelimi i disa teorive logjike brenda teorive të tjera), teoria e provës, teoria e tipeve, teoria e llogaritshmërisë, dhe teoria e kompleksitetit llogaritës.<ref name=MSC /> Edhe pse këto aspekte të logjikës matematikore u futën para ngritjes së kompjuterëve, përdorimi i tyre në projektimin e kompajlerëve, verifikimin formal, analizën e programeve, asistentët e provës, dhe aspekte të tjera të shkencës kompjuterike, kontribuan nga ana e tyre në zgjerimin e këtyre teorive logjike.<ref>{{cite web |url=https://www.cs.cmu.edu/~rwh/papers/unreasonable/basl.pdf |last1=Halpern |first1=Joseph |last2=Harper |first2=Robert |last3=Immerman |first3=Neil |last4=Kolaitis |first4=Phokion |last5=Vardi |first5=Moshe |last6=Vianu |first6=Victor |date=January 2001 |title=On the Unusual Effectiveness of Logic in Computer Science |website=Carnegie Mellon University|language=en}}</ref> === Matematika llogaritëse === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Matematika llogaritëse|en|Computational mathematics}}}} Matematika llogaritëse është studimi i problemeve matematikore që zakonisht janë tepër të mëdha për kapacitetin njerëzor llogaritës.<ref>{{cite web |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Extras/Computational_mathematics/ |last=Marchuk |first=Gurii Ivanovich |date=April 2020 |title=G I Marchuk's plenary: ICM 1970 |website=MacTutor|language=en}}</ref><ref>{{cite conference | title=Grand Challenges, High Performance Computing, and Computational Science | last1=Johnson | first1=Gary M. | last2=Cavallini | first2=John S. | conference=Singapore Supercomputing Conference'90 | date=September 1991 | page=28 |publisher=World Scientific|language=en}}</ref> Pjesë e matematikës llogaritëse përfshin analizën numerike, e cila dedikohet për llogaritjen me përafrime të numrave realë (aritmetika me pikë lëvizëse). Analiza numerike ofron metoda për probleme në analizë, duke përdorur analizën funksionale dhe teorinë e përafrimit. Analiza numerike gjerësisht përfshin studimin e përafrimit dhe diskretizimit, me fokus të veçantë te gabimet e rrumbullakimit.<ref>{{cite book |last=Trefethen |first=Lloyd N. |year=2008 |chapter=Numerical Analysis |pages=604–615 |title=The Princeton Companion to Mathematics |publisher=Princeton University Press|language=en}}</ref> Analiza numerike dhe, më gjerësisht, llogaritja shkencore, studiojnë gjithashtu tema joanalitike të shkencës matematikore, veçanërisht teorinë algoritmike-matricore-dhe-të-grafeve. Një fushë tjetër e matematikës llogaritëse është algjebra kompjuterike, e cila përbëhet kryesisht nga manipulimi i formulave matematikore në kompjuter. Vërtetimi automatik i teoremave, i cili përfshin asistentët e provës dhe kontrolluesit e provës, është një fushë tjetër e matematikës llogaritëse që përdoret për verifikimin formal dhe lejoi provën formale të teoremave të vështira matematikore si teorema Feit–Thompson mbi grupet e fundme. Algoritmika, një pjesë e madhe e matematikës diskrete, dhe kriptografia me çelës publik gjithashtu shpesh konsiderohen si pjesë e matematikës llogaritëse. == Historia == {{Kryesor|Historia e matematikës}} === Etimologjia === Fjala ''matematikë'' vjen nga fjala e greqishtes së lashtë ''máthēma'' ({{lang|grc|μάθημα}}), që do të thotë 'diçka e mësuar, njohuri, matematikë', dhe shprehja e prejardhur ''mathēmatikḗ tékhnē'' ({{lang|grc|μαθηματικὴ τέχνη}}), që do të thotë 'shkenca matematikore'. Hyri në gjuhën angleze gjatë periudhës së anglishtes së mesme të vonë përmes frëngjishtes dhe latinishtes.<ref>{{harvnb|Cresswell|2021|loc=§ Mathematics}}; {{harvnb|Perisho|1965|p=64}}</ref> Tradicionalisht, një nga dy shkollat kryesore të mendimit në pitagorianizëm njihej si ''mathēmatikoi'' ({{lang|grc|μαθηματικοί}}) – çka në atë kohë do të thoshte "të mësuarit" dhe jo "matematikanët" në kuptimin modern. Pitagorianët me shumë gjasa ishin të parët që kufizuan përdorimin e fjalës vetëm në studimin e aritmetikës dhe gjeometrisë. Në kohën e Aristotelit (384–322 p.e.s), ky kuptim ishte plotësisht i vendosur.<ref>{{cite journal |last=Perisho |first=Margaret W. |date=Spring 1965 |title=The Etymology of Mathematical Terms |journal=Pi Mu Epsilon Journal |volume=4 |issue=2 |pages=62–66|language=en}}</ref> Në latinisht dhe anglisht, deri rreth 1700, termi ''matematikë'' zakonisht do të thoshte "astrologji" (ose ndonjëherë "astronomi") më shumë sesa "matematikë"; kuptimi ndryshoi gradualisht drejt atij të tanishmit prej rreth 1500 deri 1800. Ky ndryshim ka rezultuar në disa keqpërkthime: për shembull, paralajmërimi i Shën Augustinit se të krishterët duhet të ruhen nga ''mathematici'', duke nënkuptuar "astrologë", ndonjëherë keqpërkthehet si dënim i matematikanëve.<ref name="Boas">{{cite book |last=Boas |first=Ralph P. |year=1995 |chapter=What Augustine Didn't Say About Mathematicians |page=257 |title=Lion Hunting and Other Mathematical Pursuits: A Collection of Mathematics, Verse, and Stories |publisher=Mathematical Association of America|language=en}}</ref> Forma e dukshme shumësi në anglisht i kthehet mbrapsht shumësit asnjanës latin {{lang|la|mathematica}} (Ciceroni), bazuar në shumësin grek ''ta mathēmatiká'' ({{lang|el|τὰ μαθηματικά}}) dhe do të thotë afërsisht "të gjitha gjërat matematikore", edhe pse është e mundshme që anglishtja huazoi vetëm mbiemrin ''mathematic(al)'' dhe formoi emrin ''mathematics'' rishtazi, sipas modelit të ''physics'' dhe ''metaphysics'', të trashëguar nga greqishtja.<ref>''The Oxford Dictionary of English Etymology'', ''Oxford English Dictionary'', ''sub'' "mathematics", "mathematic", "mathematics".</ref> Në anglisht, emri ''mathematics'' merr folje njëjës. Shpesh shkurtohet në ''maths''<ref>{{cite web |url=https://www.oed.com/dictionary/maths_n |title=Maths (Noun) |website=Oxford English Dictionary |publisher=Oxford University Press|language=en }}</ref> ose, në Amerikën e Veriut, ''math''.<ref>{{cite web |url=https://www.oed.com/dictionary/math_n3 |title=Math (Noun³) |website=Oxford English Dictionary |publisher=Oxford University Press|language=en}}</ref> === E lashtë === Përveç njohjes së mënyrës si numërohen objektet fizike, popujt parahistorikë mund të kenë ditur gjithashtu si të numëronin sasi abstrakte, si koha – ditë, stinë, ose vite.<ref>Shih, për shembull, {{cite book | first=Raymond L. | last=Wilder|title=Evolution of Mathematical Concepts; an Elementary Study|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Zaslavsky|first=Claudia|title=Africa Counts: Number and Pattern in African Culture.|date=1999|publisher=Chicago Review Press|isbn=978-1-61374-115-3|language=en}}</ref>[[File:Moskou-papyrus.jpg|thumb|600px|Imazh i Problemit 14 nga papirusi egjiptian i Moskës. Problemi përfshin një diagram që tregon dimensionet e piramidës së cunguar.]]Dëshmi arkeologjike kanë sugjeruar se sistemi egjiptian i lashtë i numërimit e pati origjinën në Afrikën Subsahariane.<ref>{{cite book |last1=Eglash |first1=Ron |title=African fractals: modern computing and indigenous design |date=1999 |publisher=Rutgers University Press |location=New Brunswick, N.J. |isbn=0813526140|language=en}}</ref> Gjithashtu, dizajnet e gjeometrisë fraktale, të përhapura gjerësisht mes kulturave subsahariane, gjenden edhe në arkitekturën dhe shenjat kozmologjike egjiptiane.<ref>{{cite journal |last1=Eglash, R. |title=Fractal Geometry in African Material Culture |journal=Symmetry: Culture and Science |date=1995 |volume=6-1 |pages=174–177|language=en}}</ref> Kocka e Ishango-s, sipas studiuesit Alexander Marshack, mund të ketë ndikuar zhvillimin e mëvonshëm të matematikës në Egjipt, pasi, ashtu si disa shënime në kockën e Ishango-s, aritmetika egjiptiane gjithashtu përdori shumëzimin me 2; kjo, sidoqoftë, është e kontestuar.<ref>Marshack, A. (1972). ''The Roots of Civilization: the Cognitive Beginning of Man's First Art, Symbol and Notation''. New York: McGraw-Hill.</ref> Strukturat megalitike të vendosura në Nabta Playa, Egjiptin e Epërm, përfshinin astronomi, rregullime kalendarike në përputhje me lindjen heliakale të Siriusit dhe mbështetën kalibrimin e kalendarit vjetor për përmbytjen vjetore të Nilit.<ref>{{cite book |last1=Ehret |first1=Christopher |title=Ancient Africa: A Global History, to 300 CE |date=20 June 2023 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-24410-5 |pages=107–110|language=en}}</ref> Nubianët e lashtë krijuan një sistem rregullash gjeometrike që shërbeu si bazë për orët diellore fillestare. Nubianët praktikuan gjithashtu një metodologji trigonometrike të krahasueshme me atë të egjiptianëve.<ref>{{Cite journal |author=Armelagos, George |date=2000 |title=Take Two Beers and Call Me in 1,600 Years: Use of Tetracycline by Nubians and Ancient Egyptians |journal=Natural History |volume=109 |issue=5 |pages=50–3|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Gnomons at Meroë and Early Trigonometry|first=Leo|last=Depuydt|date=1 January 1998|journal=The Journal of Egyptian Archaeology|volume=84|pages=171–180|doi=10.2307/3822211|language=en}}</ref>[[File:Plimpton 322.jpg|thumb|Tabela matematikore babilonase ''Plimpton 322'', e datuar në 1800 p.e.s]]Dëshmi për matematikë më komplekse nuk shfaqet deri rreth vitit 3000 p.e.s, kur babilonasit dhe egjiptianët filluan të përdornin aritmetikën, algjebrën, dhe gjeometrinë për taksim dhe llogaritje të tjera financiare, për ndërtim, dhe për astronomi.{{sfn|Kline|1990|loc=Chapter 1}} Tekstet më të vjetra matematikore nga Mesopotamia dhe Egjipti janë nga 2000 deri 1800 p.e.s.<ref>{{cite book |last1=Joseph |first1=George Gheverghese |chapter=The Beginnings of Written Mathematics: Mesopotamia |title=The Crest of the Peacock |date=2011 |pages=125–176 |doi=10.1515/9781400836369-006|language=en }}</ref> Shumë tekste të hershme përmendin trefisha pitagorikë, dhe kështu, me inferencë, teorema e Pitagorës duket të jetë koncepti matematikor më i lashtë dhe më i përhapur pas aritmetikës dhe gjeometrisë bazë. Është në matematikën babilonase që aritmetika elementare (mbledhja, zbritja, shumëzimi, dhe pjesëtimi) shfaqet për herë të parë në regjistrimin arkeologjik. Babilonasit gjithashtu posedonin një sistem me vlerë-pozicion dhe përdorën një sistem numerik seksagjimal, ende në përdorim sot për matjen e këndeve dhe kohës.{{sfn|Boyer|1991|loc="Mesopotamia" pp. 24–27}} Deri në shekullin V p.e.s, matematika greke filloi të shfaqej si disiplinë e veçantë dhe disa grekë të lashtë, si pitagorianët, dukej se e konsideronin një subjekt më vete.<ref>{{cite book | last=Heath | first=Thomas Little |page=1 |title=A History of Greek Mathematics: From Thales to Euclid |location=New York |publisher=Dover Publications |date=1981 |orig-date=1921 |isbn=978-0-486-24073-2|language=en}}</ref> Rreth vitit 300 p.e.s, Euklidi organizoi njohuritë matematikore përmes postulateve dhe parimeve të para, të cilat evoluuan në metodën aksiomatike të përdorur sot në matematikë, e përbërë nga përkufizimi, aksioma, teorema, dhe prova.<ref>{{Cite journal |last=Mueller |first=I. |year=1969 |title=Euclid's Elements and the Axiomatic Method |journal=The British Journal for the Philosophy of Science |volume=20 |issue=4 |pages=289–309 |doi=10.1093/bjps/20.4.289|language=en}}</ref> Libri i tij, ''Elementet'', mbulon gjeometrinë dhe teorinë e numrave dhe konsiderohet gjerësisht teksti shkollor më i suksesshëm dhe me ndikim i të gjitha kohërave.{{sfn|Boyer|1991|loc="Euclid of Alexandria" p. 119}} Një tjetër matematikan i njohur i lashtësisë është Arkimedi nga Siraku­za ({{Circa|287|212 p.e.s}}).{{sfn|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 120}} Ai zhvilloi metoda për llogaritjen e sipërfaqes dhe vëllimit të trupave të rrotullimit, duke përdorur mes tjerash metodën e shterimit për të llogaritur sipërfaqen nën harkun e një parabole me shumëzimin e një serie të pafundme, në një mënyrë kujtuese për llogaritjen infinitezimale moderne.{{sfn|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 130}} Arritje të tjera të njohura të matematikës greke janë prerjet konike (Apoloni i Pergës, shekulli III p.e.s),{{sfn|Boyer|1991|loc="Apollonius of Perga" p. 145}} trigonometria (Hiparku i Nikeas, shekulli II p.e.s),{{sfn|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 162}} dhe fillimet e algjebrës paramoderne (Diofanti, shekulli III e.s).{{sfn|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 180}} [[File:Bakhshali numerals 2.jpg|thumb|right|upright=1.5|Numëratorët e përdorur në dorëshkrimin Bakhshali, datuar mes shekullit II p.e.s dhe shekullit II e.s]] Sistemi numerik indo-arab dhe rregullat për përdorimin e veprimeve të tij, në përdorim në mbarë botën sot, evoluan gjatë mijëvjeçarit të parë e.s në Indi dhe u transmetuan në botën perëndimore përmes matematikës islame.<ref>{{cite book | title=Number Theory and Its History | first=Øystein | last=Ore | publisher=Courier Corporation | pages=19–24 | year=1988 | isbn=978-0-486-65620-5|language=en}}</ref> Zhvillime të tjera të njohura të matematikës indiane përfshijnë përkufizimin dhe përafrimin modern të sinusit dhe kosinusit, dhe një formë të hershme të serisë së pafundme.<ref>{{cite journal | title=On the Use of Series in Hindu Mathematics | first=A. N. | last=Singh | journal=Osiris | volume=1 | date=January 1936 | pages=606–628|language=en }}</ref> === Mesjeta dhe më vonë === [[File:Image-Al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala.jpg|thumb|upright=.7|Një faqe nga ''Al-Jabr'' e al-Khwarizmi-t]] Gjatë Epokës së Artë Islame, veçanërisht gjatë shekujve IX dhe X, matematika pa shumë inovacione të rëndësishme që ndërtonin mbi matematikën greke. Arritja më e njohur e matematikës islame ishte zhvillimi i algjebrës. Arritje të tjera të periudhës islame përfshijnë përparime në trigonometrinë sferike dhe shtimin e pikës dhjetore te sistemi numerik arab.<ref>{{Cite book | last=Saliba | first=George | title=A history of Arabic astronomy: planetary theories during the golden age of Islam | date=1994 | publisher=New York University Press | isbn=978-0-8147-7962-0|language=en}}</ref> Shumë matematikanë të njohur nga kjo periudhë ishin persianë, si al-Khwarizmi, Omar Khajami, dhe Sharaf al-Din al-Tusi.<ref>{{cite journal | title=Contributions of Islamic scholars to the scientific enterprise | first=Yasmeen M. | last=Faruqi | journal=International Education Journal | year=2006 | volume=7 | issue=4 | pages=391–399|language=en}}</ref> Tekstet matematikore greke dhe arabe u përkthyen nga ana e tyre në latinisht gjatë Mesjetës dhe u bënë të disponueshme në Evropë.<ref>{{cite journal | title=Greek-Arabic-Latin: The Transmission of Mathematical Texts in the Middle Ages | first=Richard | last=Lorch | journal=Science in Context | volume=14 | issue=1–2 | date=June 2001 | pages=313–331|language=en}}</ref> Gjatë periudhës së hershme moderne, matematika filloi të zhvillohej me ritëm në rritje në Evropën Perëndimore, me inovacione që revolucionarizuan matematikën, si futja e variablave dhe notacionit simbolik i atribuar François Viète-së (1540–1603),<ref>{{Cite web |title=Francois Viète: Father of Modern Algebraic Notation |url=https://sites.math.rutgers.edu/~cherlin/History/Papers2002/vieta.html|language=en}}</ref> futja e logaritmeve nga John Napier në 1614,<ref>{{Cite web |title=Logarithms: The Early History of a Familiar Function |url=https://old.maa.org/press/periodicals/convergence/logarithms-the-early-history-of-a-familiar-function-john-napier-introduces-logarithms|language=en}}</ref> gjë që thjeshtoi ndjeshëm llogaritjet numerike, veçanërisht për astronominë dhe lundrimin detar, futja e koordinatave karteziane nga René Descartes (1596–1650) për reduktimin e gjeometrisë në algjebër,<ref>{{Cite web |title=René Descartes and the Fly on the Ceiling |url=https://wild.maths.org/ren%C3%A9-descartes-and-fly-ceiling|language=en}}</ref> dhe zhvillimi i llogaritjes infinitezimale nga Isaac Newton (1643–1727) dhe Gottfried Leibniz (1646–1716).<ref>{{Cite web |title=Development of the Calculus |url=https://www.ebsco.com/|language=en}}</ref> Leonhard Euler (1707–1783) i unifikoi dhe i ndërtoi mbi këto inovacione me terminologji të standardizuar, dhe i plotësoi me zbulimin dhe provat e teoremave të shumta.<ref>{{Cite web |title=Leonhard Euler |url=https://www.ebsco.com/|language=en}}</ref> [[File:Carl Friedrich Gauss 1840 by Jensen.jpg|thumb|upright=.8|Carl Friedrich Gauss]] Ndoshta matematikani më i shquar i shekullit XIX ishte matematikani gjerman Carl Gauss, i cili dha kontribute të shumta në fusha si algjebra, analiza, gjeometria diferenciale, teoria e matricave, teoria e numrave, dhe statistika.<ref>{{cite journal | title=History of Mathematics After the Sixteenth Century | first=Raymond Clare | last=Archibald | journal=The American Mathematical Monthly | volume=56 | issue=1 | date=January 1949 | pages=35–56|language=en}}</ref> Në fillim të shekullit XX, Kurt Gödel e transformoi matematikën duke botuar teoremat e tij të paplotësisë, të cilat tregojnë pjesërisht se çdo sistem aksiomatik i qëndrueshëm – nëse është mjaftueshëm i fuqishëm për të përshkruar aritmetikën – do të përmbajë propozime të vërteta që nuk mund të vërtetohen.<ref name=Raatikainen_2005 /> Matematika që atëherë është zgjeruar shumë, dhe ka pasur një ndërveprim frytdhënës mes matematikës dhe shkencës, në dobi të të dyjave. Zbulimet matematikore vazhdojnë të bëhen deri në ditët e sotme. Sipas Mikhail B. Sevryuk, në numrin e janarit 2006 të ''Bulletin of the American Mathematical Society'', "Numri i punimeve dhe librave të përfshirë në bazën e të dhënave ''Mathematical Reviews'' (MR) që nga 1940 (viti i parë i funksionimit të MR) tani është më shumë se 1,9 milionë, dhe më shumë se 75 mijë artikuj shtohen në bazën e të dhënave çdo vit. Shumica dërrmuese e punimeve në këtë oqean përmbajnë teorema të reja matematikore dhe provat e tyre."{{sfn|Sevryuk|2006|pp=101–109}} == Notacioni simbolik dhe terminologjia == {{Hatnote|Artikujt kryesorë: {{ill|Notacioni matematikor|en|Mathematical notation}}, {{ill|Gjuha e matematikës|en|Language of mathematics}} dhe {{ill|Fjalorthi i matematikës|en|Glossary of mathematics}}}} [[File:Sigma summation notation.svg|thumb|Një shpjegim i notacionit të mbledhjes sigma (Σ)|class=skin-invert-image]] Notacioni matematikor përdoret gjerësisht në shkencë dhe inxhinieri për të përfaqësuar koncepte dhe veti komplekse në mënyrë koncize, të paqartë, dhe të saktë. Ky notacion përbëhet nga simbole të përdorura për të përfaqësuar veprime, numra të papërcaktuar, marrëdhënie, dhe çdo objekt tjetër matematikor, dhe pastaj duke i bashkuar në shprehje dhe formula.<ref>{{cite conference |last=Wolfram |first=Stephan |date=October 2000 |title=Mathematical Notation: Past and Future |conference=MathML and Math on the Web: MathML International Conference 2000, Urbana Champaign, USA|language=en}}</ref> Më saktë, numrat dhe objektet e tjera matematikore përfaqësohen nga simbole të quajtura variabla, të cilat përgjithësisht janë shkronja latine ose greke, dhe shpesh përfshijnë indekse. Veprimet dhe marrëdhëniet përfaqësohen përgjithësisht nga simbole ose glife specifike,<ref>{{cite journal |last1=Douglas |first1=Heather |last2=Headley |first2=Marcia Gail |last3=Hadden |first3=Stephanie |last4=LeFevre |first4=Jo-Anne |date=December 3, 2020 |title=Knowledge of Mathematical Symbols Goes Beyond Numbers |journal=Journal of Numerical Cognition |volume=6 |issue=3 |pages=322–354 |doi=10.5964/jnc.v6i3.293 |doi-access=free|language=en}}</ref> si {{math|+}} (plus), {{math|×}} (shumëzim), <math display=inline>\int</math> (integral), {{math|1==}} (të barabartë), dhe {{math|<}} (më pak se).<ref name=AMS>{{cite web |last1=Letourneau |first1=Mary |last2=Wright Sharp |first2=Jennifer |date=October 2017 |title=AMS Style Guide |publisher=American Mathematical Society |url=https://www.ams.org/publications/authors/AMS-StyleGuide-online.pdf|language=en}}</ref> Të gjitha këto simbole përgjithësisht grupohen sipas rregullave specifike për të formuar shprehje dhe formula.<ref>{{cite journal |last1=Jansen |first1=Anthony R. |last2=Marriott |first2=Kim |last3=Yelland |first3=Greg W. |year=2000 |title=Constituent Structure in Mathematical Expressions |journal=Proceedings of the Annual Meeting of the Cognitive Science Society |volume=22|language=en}}</ref> Zakonisht, shprehjet dhe formulat nuk shfaqen vetëm, por përfshihen në fjali të gjuhës aktuale, ku shprehjet luajnë rolin e frazave emërore dhe formulat luajnë rolin e fjalive të nënrenditura. Matematika ka zhvilluar një terminologji të pasur që mbulon një gamë të gjerë fushash që studiojnë vetitë e objekteve të ndryshme abstrakte, të idealizuara, dhe si ato ndërveprojnë. Bazohet në përkufizime rigoroze që ofrojnë një themel standard për komunikim. Një aksiomë ose postulat është një pohim matematikor që merret si i vërtetë pa nevojën për provë. Nëse një pohim matematikor ende nuk është vërtetuar (ose hedhur poshtë), quhet hamendje. Përmes një serie argumentesh rigoroze që përdorin arsyetim deduktiv, një pohim që vërtetohet i vërtetë bëhet teoremë. Një teoremë e specializuar që përdoret kryesisht për të vërtetuar një teoremë tjetër quhet lemë. Një rast i vërtetuar që përbën pjesë të një gjetjeje më të përgjithshme quhet korolar.<ref>{{cite book |last=Rossi |first=Richard J. |year=2006 |title=Theorems, Corollaries, Lemmas, and Methods of Proof |publisher=John Wiley & Sons|language=en}}</ref> Shumë terma teknikë të përdorur në matematikë janë neologjizma, si ''polinom'' dhe ''homeomorfizëm''.<ref>{{cite web |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Miller/mathword/ |title=Earliest Uses of Some Words of Mathematics |website=MacTutor |publisher=University of St. Andrews|language=en}}</ref> Terma të tjerë teknikë janë fjalë të gjuhës së zakonshme që përdoren në një kuptim të saktë që mund të ndryshojë pak nga kuptimi i tyre i zakonshëm. Për shembull, në matematikë, "ose" do të thotë "njëri, tjetri ose të dy", ndërsa, në gjuhën e zakonshme, është ose e paqartë ose do të thotë "njëri ose tjetri por jo të dy" (në matematikë, ky i fundit quhet "ose ekskluziv"). Së fundi, shumë terma matematikorë janë fjalë të zakonshme që përdoren me kuptim krejtësisht të ndryshëm.<ref>{{cite journal |last=Silver |first=Daniel S. |date=November–December 2017 |title=The New Language of Mathematics |journal=The American Scientist |volume=105 |number=6 |pages=364–371|language=en}}</ref> Kjo mund të çojë në fjali që janë pohime matematikore korrekte dhe të vërteta, por që duken si marrëzi për njerëz që nuk kanë sfondin e kërkuar. Për shembull, "çdo modul i lirë është i sheshtë" dhe "një fushë është gjithmonë një unazë". == Marrëdhënia me shkencat == Matematika përdoret në shumicën e shkencave për modelimin e fenomeneve, gjë që më pas lejon bërjen e parashikimeve nga ligje eksperimentale.<ref>{{cite book | title=Modelling Mathematical Methods and Scientific Computation | first1=Nicola | last1=Bellomo | first2=Luigi | last2=Preziosi | publisher=CRC Press | date=December 22, 1994 | page=1|language=en}}</ref> Pavarësia e së vërtetës matematikore nga çdo eksperimentim nënkupton se saktësia e parashikimeve të tilla varet vetëm nga përshtatshmëria e modelit.<ref>{{cite journal | title=Mathematical Models and Reality: A Constructivist Perspective | first=Christian | last=Hennig | journal=Foundations of Science | volume=15 | pages=29–48 | year=2010|language=en}}</ref> Parashikimet e pasakta, në vend që të shkaktohen nga koncepte të pavlefshme matematikore, nënkuptojnë nevojën për të ndryshuar modelin matematikor të përdorur.<ref>{{cite journal | title=Models in Science | date=February 4, 2020 | first1=Roman | last1=Frigg | first2=Stephan | last2=Hartmann | website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|language=en}}</ref> Për shembull, precesioni i periheliut të Merkurit mund të shpjegohej vetëm pas shfaqjes së relativitetit të përgjithshëm të Ajnshtajnit, i cili zëvendësoi ligjin e gravitetit të Njutonit si model matematikor më i mirë.<ref>{{cite book | last=Stewart | first=Ian | chapter=Mathematics, Maps, and Models | title=The Map and the Territory: Exploring the Foundations of Science, Thought and Reality | pages=345–356 | publisher=Springer | year=2018|language=en}}</ref> Ekziston ende një debat filozofik nëse matematika është shkencë. Sidoqoftë, në praktikë, matematikanët zakonisht grupohen me shkencëtarët, dhe matematika ka shumë të përbashkëta me shkencat fizike. Ashtu si ato, është e falsifikueshme, çka do të thotë në matematikë se, nëse një rezultat ose teori është e gabuar, kjo mund të vërtetohet duke dhënë një kundërshembull. Ngjashëm si në shkencë, teoritë dhe rezultatet (teoremat) shpesh fitohen nga eksperimentimi.<ref>{{Cite web|url=https://undsci.berkeley.edu/article/mathematics|title=The science checklist applied: Mathematics|website=Understanding Science |publisher=University of California, Berkeley|language=en}}</ref> Në matematikë, eksperimentimi mund të përbëhet nga llogaritje mbi shembuj të përzgjedhur ose nga studimi i figurave ose përfaqësimeve të tjera të objekteve matematikore (shpesh përfaqësime mendore pa mbështetje fizike). Për shembull, kur u pyet se si arriti te teoremat e tij, Gaussi një herë u përgjigj "durch planmässiges Tattonieren" (përmes eksperimentimit sistematik).<ref>{{cite book | last=Mackay | first=A. L. | year=1991 | title=Dictionary of Scientific Quotations | location=London | page=100 | publisher=Taylor & Francis|language=en}}</ref> Sidoqoftë, disa autorë theksojnë se matematika ndryshon nga nocioni modern i shkencës duke mos u {{em|mbështetur}} në dëshmi empirike.<ref name="Bishop1991">{{cite book | last1 = Bishop | first1 = Alan | year = 1991 | chapter = Environmental activities and mathematical culture | title = Mathematical Enculturation: A Cultural Perspective on Mathematics Education | location = Norwell, Massachusetts | publisher = Kluwer Academic Publishers|language=en}}</ref> === Matematika e pastër dhe e aplikuar === {{Hatnote|Artikujt kryesorë: {{ill|Matematika e aplikuar|en|Applied mathematics}} dhe {{ill|Matematika e pastër|en|Pure mathematics}}}} {{multiple image | footer = Isaac Newton (majtas) dhe Gottfried Wilhelm Leibniz zhvilluan llogaritjen infinitezimale. | total_width = 330 | image1 = GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg | alt1 = Isaac Newton | image2 = Gottfried Wilhelm Leibniz, Bernhard Christoph Francke.jpg | alt2 = Gottfried Wilhelm von Leibniz }} Deri në shekullin XIX, nuk kishte dallim të qartë mes matematikës së pastër dhe të aplikuar siç kuptohen sot.<ref name="Ferreirós_2007">{{cite book | title=The Shaping of Arithmetic after C.F. Gauss's Disquisitiones Arithmeticae | last=Ferreirós | first=J. | chapter=Ό Θεὸς Άριθμητίζει: The Rise of Pure Mathematics as Arithmetic with Gauss | pages=235–268 | year=2007|language=en}}</ref> Dallimi mes zhvillimit të matematikës për hir të vetes ose për zbatimet e saj ishte mjaft i lëngshëm: numrat natyrorë dhe aritmetika u futën për nevojën e numërimit, dhe gjeometria u motivua nga gjeodezia, arkitektura, dhe astronomia, por të dy subjektet shpejt qëndruan më vete. Më vonë, Isaac Newton përdori llogaritjen infinitezimale pjesërisht për të ndihmuar në shpjegimin e lëvizjes së planetëve dhe ligjit të tij të gravitetit. Për më tepër, që nga antikiteti, shumica e matematikanëve ishin gjithashtu shkencëtarë, dhe shumë shkencëtarë ishin gjithashtu matematikanë.<ref>{{cite journal | title=Mathematical vs. Experimental Traditions in the Development of Physical Science | first=Thomas S. | last=Kuhn | journal=The Journal of Interdisciplinary History | year=1976 | volume=7 | issue=1 | pages=1–31|language=en}}</ref> Sidoqoftë, tradita perëndimore e matematikës së pastër i gjurmon rrënjët e saj deri në Greqinë e Lashtë.<ref>{{cite book | chapter=The two cultures of mathematics in ancient Greece | first=Markus | last=Asper | year=2009 | title=The Oxford Handbook of the History of Mathematics | pages=107–132 | publisher=OUP Oxford|language=en}}</ref> Problemi i faktorizimit të numrave të plotë, për shembull, i cili i kthehet mbrapsht Euklidit në 300 p.e.s, nuk kishte zbatim praktik para përdorimit të tij në kriptosistemin RSA, tani i përdorur gjerësisht për sigurinë e rrjeteve kompjuterike.<ref>{{cite book |last1=Gozwami |first1=Pinkimani |last2=Singh |first2=Madan Mohan |year=2019 |pages=59–60 |chapter=Integer Factorization Problem |title=Emerging Security Algorithms and Techniques |publisher=CRC Press|language=en}}</ref> Në shekullin XIX, matematikanë si Karl Weierstrass dhe Richard Dedekind përqendruan gjithnjë e më shumë hulumtimin e tyre te probleme të brendshme, domethënë, ''matematika e pastër''.<ref name="Ferreirós_2007" /><ref>{{cite journal | title=How applied mathematics became pure | last=Maddy | first=P. | journal=The Review of Symbolic Logic | year=2008 | volume=1 | issue=1 | pages=16–41|language=en}}</ref> Kjo çoi në ndarjen e matematikës në ''matematikë të pastër'' dhe ''matematikë të aplikuar'', kjo e fundit shpesh e konsideruar me vlerë më të ulët mes puristëve matematikorë. Sidoqoftë, kufijtë mes të dyjave janë shpesh të paqartë.<ref>{{cite book | title=The Best Writing on Mathematics, 2016 | chapter=In Defense of Pure Mathematics | first=Daniel S. | last=Silver | pages=17–26 | year=2017 | publisher=Princeton University Press|language=en}}</ref> Pasojat e Luftës së Dytë Botërore çuan në një rritje të zhvillimit të matematikës së aplikuar në SHBA dhe gjetkë.<ref>{{cite journal | title=The American Mathematical Society and Applied Mathematics from the 1920s to the 1950s: A Revisionist Account | first=Karen Hunger | last=Parshall | journal=Bulletin of the American Mathematical Society | volume=59 | year=2022 | issue=3 | pages=405–427|language=en}}</ref> Shumë nga teoritë e zhvilluara për zbatime u gjetën interesante nga këndvështrimi i matematikës së pastër, dhe shumë rezultate të matematikës së pastër u treguan se kishin zbatime jashtë matematikës; nga ana tjetër, studimi i këtyre zbatimeve mund të japë njohuri të reja mbi "teorinë e pastër".<ref>{{cite journal | title=On the role of applied mathematics | journal=Advances in Mathematics | first=C. C . | last=Lin | volume=19 | issue=3 | date=March 1976 | pages=267–288|language=en}}</ref> Një shembull i rastit të parë është teoria e shpërndarjeve, e futur nga Laurent Schwartz për vërtetimin e llogaritjeve të bëra në mekanikën kuantike, e cila u bë menjëherë një mjet i rëndësishëm i analizës matematikore (të pastër).<ref>{{cite conference | title=Mathematics meets physics: A contribution to their interaction in the 19th and the first half of the 20th century | last=Lützen | first=J. | year=2011|language=en}}</ref> Një shembull i rastit të dytë është vendimshmëria e teorisë së rendit të parë të numrave realë, një problem i matematikës së pastër që u vërtetua i vërtetë nga Alfred Tarski, me një algoritëm që është i pamundur të zbatohet për shkak të një kompleksiteti llogaritës shumë të lartë.<ref>{{cite journal | title=Model theory and exponentiation | last=Marker | first=Dave | journal=Notices of the American Mathematical Society | volume=43 | issue=7 | date=July 1996 | pages=753–759|language=en}}</ref> Për të fituar një algoritëm që mund të zbatohet dhe mund të zgjidhë sisteme ekuacionesh dhe pabarazish polinomiale, George Collins futi dekompozimin algjebrik cilindrik që u bë mjet themeltar në gjeometrinë reale algjebrike.<ref>{{cite conference | title=Cylindrical Algebraic Decomposition in the RegularChains Library | first1=Changbo | last1=Chen | first2=Marc Moreno | last2=Maza | date=August 2014|language=en}}</ref> Sot, dallimi mes matematikës së pastër dhe të aplikuar është më shumë çështje e qëllimit personal hulumtues të matematikanëve sesa ndarje e matematikës në fusha të gjera.<ref>{{cite journal | title=Purifying applied mathematics and applying pure mathematics: how a late Wittgensteinian perspective sheds light onto the dichotomy | first1=José Antonio | last1=Pérez-Escobar | first2=Deniz | last2=Sarikaya | journal=European Journal for Philosophy of Science | volume=12 | issue=1 | pages=1–22 | year=2021|language=en}}</ref> Klasifikimi i Lëndëve të Matematikës ka një seksion për "matematikë e aplikuar e përgjithshme" por nuk e përmend "matematikën e pastër".<ref name=MSC /> Sidoqoftë, këta terma ende përdoren në emrat e disa departamenteve universitare, si te Fakulteti i Matematikës në Universitetin e Kembrixhit. === Efektiviteti i pashpjegueshëm === Efektiviteti i pashpjegueshëm i matematikës është një fenomen që u emërtua dhe u bë i qartë për herë të parë nga fizikani Eugene Wigner.<ref name=wigner1960>{{cite journal | title=The Unreasonable Effectiveness of Mathematics in the Natural Sciences | last=Wigner | first=Eugene | journal=Communications on Pure and Applied Mathematics | volume=13 | issue=1 | pages=1–14 | year=1960|language=en}}</ref> Është fakti se shumë teori matematikore (edhe "më të pastrat") kanë zbatime jashtë objektit të tyre fillestar. Këto zbatime mund të jenë krejtësisht jashtë fushës së tyre fillestare matematikore, dhe mund të kenë të bëjnë me fenomene fizike që ishin krejtësisht të panjohura kur teoria matematikore u fut.<ref>{{cite journal | title=Revisiting the 'unreasonable effectiveness' of mathematics | first=Sundar | last=Sarukkai | journal=Current Science | volume=88 | issue=3 | date=February 10, 2005 | pages=415–423|language=en}}</ref> Shembuj zbatimesh të papritura të teorive matematikore mund të gjenden në shumë fusha të matematikës. Një shembull i njohur është faktorizimi i thjeshtë i numrave natyrorë, i zbuluar më shumë se 2.000 vjet para përdorimit të tij të zakonshëm për komunikime të sigurta interneti përmes kriptosistemit RSA.<ref>{{cite book | chapter=History of Integer Factoring | pages=41–77 | first=Samuel S. Jr. | last=Wagstaff | title=Computational Cryptography, Algorithmic Aspects of Cryptography, A Tribute to AKL | year=2021|language=en}}</ref> Një shembull i dytë historik është teoria e elipsave. Ato u studiuan nga matematikanët e lashtë grekë si prerje konike (domethënë, prerje konesh me plane). Ishin pothuajse 2.000 vjet më vonë që Johannes Kepler zbuloi se trajektoret e planetëve janë elipsa.<ref>{{cite web | title=Curves: Ellipse | website=MacTutor | publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland | url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Curves/Ellipse/|language=en}}</ref> Në shekullin XIX, zhvillimi i brendshëm i gjeometrisë (matematika e pastër) çoi në përkufizimin dhe studimin e gjeometrive joeuklidiane, hapësirave me dimension më të lartë se tre, dhe shumësive. Në atë kohë, këto koncepte dukeshin krejtësisht të shkëputura nga realiteti fizik, por në fillim të shekullit XX, Albert Ajnshtajni zhvilloi teorinë e relativitetit që përdor thelbësisht këto koncepte. Në veçanti, hapësirë-koha e relativitetit special është një hapësirë joeuklidiane me dimension katër, dhe hapësirë-koha e relativitetit të përgjithshëm është një shumësi (i lakuar) me dimension katër.<ref>{{cite web | title=Beyond the Surface of Einstein's Relativity Lay a Chimerical Geometry | first=Vasudevan | last=Mukunth | website=The Wire | date=September 10, 2015 | url=https://thewire.in/science/beyond-the-surface-of-einsteins-relativity-lay-a-chimerical-geometry|language=en}}</ref> Një aspekt mbresëlënës i ndërveprimit mes matematikës dhe fizikës është kur matematika drejton hulumtimin në fizikë. Kjo ilustrohet nga zbulimet e pozitronit dhe barionit <math>\Omega^{-}.</math> Në të dyja rastet, ekuacionet e teorive kishin zgjidhje të pashpjeguara, gjë që çoi në hamendjen e ekzistencës së një grimce të panjohur, dhe kërkimin për këto grimca. Në të dyja rastet, këto grimca u zbuluan disa vjet më vonë nga eksperimente specifike.<ref name=borel /><ref>{{cite journal | title=Discovering the Positron (I) | first=Norwood Russell | last=Hanson | journal=The British Journal for the Philosophy of Science | volume=12 | issue=47 | date=November 1961 | pages=194–214|language=en}}</ref> === Shkenca specifike === ==== Fizika ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Marrëdhënia mes matematikës dhe fizikës|en|Relationship between mathematics and physics}}}} [[File:Pendule schema.gif|thumb|Diagram i një lavjerrësi]] Matematika dhe fizika kanë ndikuar njëra-tjetrën gjatë gjithë historisë së tyre moderne. Fizika moderne përdor matematikën gjerësisht,<ref>{{Cite book |last1=Wagh |first1=Sanjay Moreshwar |title=Essentials of Physics |last2=Deshpande |first2=Dilip Abasaheb |date=September 27, 2012 |publisher=PHI Learning Pvt. Ltd. |page=3|language=en}}</ref> dhe konsiderohet gjithashtu të jetë motivimi i zhvillimeve të mëdha matematikore.<ref>{{Cite conference |last=Atiyah |first=Michael |year=1990 |title=On the Work of Edward Witten |conference=Proceedings of the International Congress of Mathematicians |page=31|language=en}}</ref> ==== Llogaritja kompjuterike ==== {{Hatnote|Lexo më tepër: {{ill|Shkenca kompjuterike teorike|en|Theoretical computer science}} dhe {{ill|Matematika llogaritëse|en|Computational mathematics}}}} Llogaritja kompjuterike lidhet ngushtë me matematikën në disa mënyra.<ref>{{Cite web |title=Course 18C Mathematics with Computer Science |url=https://math.mit.edu/academics/undergrad/major/course18c.html|language=en}}</ref> Shkenca kompjuterike teorike konsiderohet të jetë matematikore në natyrë.<ref>{{Cite web |title=Theoretical Computer Science |url=https://math.mit.edu/research/applied/comp-science-theory.html|language=en}}</ref> Teknologjitë e komunikimit zbatojnë degë të matematikës që mund të jenë shumë të vjetra (p.sh., aritmetika), veçanërisht në lidhje me sigurinë e transmetimit, në kriptografi dhe teorinë e kodimit. Matematika diskrete është e dobishme në shumë fusha të shkencës kompjuterike, si teoria e kompleksitetit, teoria e informacionit, dhe teoria e grafeve.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2024 |title=Real-Life Applications of Discrete Mathematics |url=https://www.geeksforgeeks.org/real-life-applications-of-discrete-mathematics/|language=en }}</ref> Në 1998, hamendja e Keplerit mbi paketimin e sferave dukej gjithashtu pjesërisht e vërtetuar nga kompjuteri.<ref>{{cite journal |last1=Hales |first1=Thomas |title=A Formal Proof of the Kepler Conjecture |journal=Forum of Mathematics, Pi |year=2017 |volume=5 |article-number=e2 |doi=10.1017/fmp.2017.1|language=en}}</ref> ==== Statistika dhe shkencat e tjera të vendimmarrjes ==== {{Kryesor|Statistika|Teoria e probabilitetit}} [[File:IllustrationCentralTheorem.png|upright=1.5|thumb|right|Cilido qoftë forma e një shpërndarjeje popullate të rastësishme (μ), mesatarja e mostrimit (x̄) tenton drejt një shpërndarjeje gausiane dhe varianca e saj (σ) jepet nga teorema qendrore e limitit e teorisë së probabilitetit.<ref>{{cite book |last=Rouaud |first=Mathieu |date=April 2017 |title=Probability, Statistics and Estimation |page=10|language=en}}</ref>|class=skin-invert-image]] Fusha e statistikës është një zbatim matematikor që përdoret për mbledhjen dhe përpunimin e mostrave të të dhënave, duke përdorur procedura bazuar në metoda matematikore si, dhe veçanërisht, teoria e probabilitetit. Statisticienët gjenerojnë të dhëna me mostrim të rastësishëm ose eksperimente të randomizuara.<ref>{{cite book |last=Rao |first=C. Radhakrishna |year=1997 |orig-date=1989 |title=Statistics and Truth: Putting Chance to Work |edition=2nd |pages=3–17, 63–70 |publisher=World Scientific|language=en}}</ref> Teoria statistikore studion probleme vendimi, si minimizimi i riskut (humbjes së pritur) të një veprimi statistikor, si përdorimi i një procedure në, për shembull, vlerësimin e parametrave, testimin e hipotezave, dhe përzgjedhjen e më të mirit. Në këto fusha tradicionale të statistikës matematikore, një problem vendim-statistikor formulohet duke minimizuar një funksion objektiv, si humbja e pritur ose kostoja, nën kufizime specifike. Për shembull, projektimi i një sondazhi shpesh përfshin minimizimin e kostos së vlerësimit të një mesatareje popullate me një nivel të dhënë besueshmërie.<ref name="RaoOpt">{{cite book |last=Rao |first=C. Radhakrishna |chapter=Foreword |title=Mathematical programming in statistics |publisher=Wiley |location=New York |year=1981|language=en}}</ref> Për shkak të përdorimit të saj të optimizimit, teoria matematikore e statistikës mbivendoset me shkenca të tjera vendimi, si hulumtimi i operacioneve, teoria e kontrollit, dhe ekonomia matematikore.{{sfn|Whittle|1994|pp=10–11, 14–18}} ==== Biologjia dhe kimia ==== {{Hatnote|Artikujt kryesorë: {{ill|Biologjia matematikore dhe teorike|en|Mathematical and theoretical biology}} dhe {{ill|Kimia matematikore|en|Mathematical chemistry}}}} [[File:Giant Pufferfish skin pattern detail.jpg|thumb|Lëkura e këtij fugu gjigant shfaq një model Turing, i cili mund të modelohet me sisteme reaksion–difuzion.]] Biologjia përdor probabilitetin gjerësisht në fusha si ekologjia ose neurobiologjia.<ref name=":2">{{Cite book |last=Millstein |first=Roberta |title=The Oxford Handbook of Probability and Philosophy |date=September 8, 2016 |chapter=Probability in Biology: The Case of Fitness|language=en}}</ref> Shumica e diskutimeve mbi probabilitetin përqendrohen te koncepti i përshtatshmërisë evolucionare.<ref name=":2" /> Ekologjia përdor intensivisht modelimin për të simuluar dinamikat e popullatës,<ref name=":2" /> për të studiuar ekosisteme si modeli gjahtar-pré, për të matur difuzionin e ndotjes,{{Sfn|Bouleau|1999|pp=282–283}} ose për të vlerësuar ndryshimet klimatike.{{Sfn|Bouleau|1999|p=285}} Dinamika e një popullate mund të modelohet nga ekuacione diferenciale të lidhura, si ekuacionet Lotka–Volterra.<ref>{{Cite web |date=January 5, 2022 |title=1.4: The Lotka-Volterra Predator-Prey Model |url=https://math.libretexts.org/|language=en}}</ref> Testimi i hipotezave statistikore kryhet mbi të dhëna nga provat klinike për të përcaktuar nëse një trajtim i ri funksionon.<ref>{{Cite journal |last=Salsburg |first=David |date=August 17, 1992 |title=Commentary |journal=The Use of Statistical Methods in the Analysis of Clinical Studies |volume=46 |pages=17|language=en}}</ref> Që nga fillimi i shekullit XX, kimia ka përdorur llogaritjen kompjuterike për të modeluar molekula në tri dimensione.<ref>{{Cite book |title=Beyond the Molecular Frontier: Challenges for Chemistry and Chemical Engineering |publisher=NAP.edu |year=2003 |pages=71–73 |chapter=8 |doi=10.17226/10633|language=en}}</ref> ==== Shkencat e Tokës ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Gjeomatematika|en|Geomathematics}}}} Gjeologjia strukturore dhe klimatologjia përdorin modele probabilistike për të parashikuar rrezikun e katastrofave natyrore.<ref>{{Cite web |title=Catastrophe Models (Property) |url=https://content.naic.org/cipr-topics/catastrophe-models-property|language=en}}</ref> Ngjashëm, meteorologjia, oqeanografia, dhe planetologjia gjithashtu përdorin matematikën për shkak të përdorimit të tyre të dendur të modeleve.<ref>{{Cite web |title=MAM2001 Essay |url=https://ww2.amstat.org/mam/01/essay.html|language=en}}</ref> ==== Shkencat shoqërore ==== {{Hatnote|Lexo më tepër: {{ill|Ekonomia matematikore|en|Mathematical economics}} dhe {{ill|Dinamika historike|en|Historical dynamics}}}} Fusha të matematikës të përdorura në shkencat shoqërore përfshijnë probabilitetin/statistikën dhe ekuacionet diferenciale. Këto përdoren në gjuhësi, ekonomi, sociologji,<ref>{{cite journal |last1=Edling |first1=Christofer R. |title=Mathematics in Sociology |journal=Annual Review of Sociology |date=August 2002 |volume=28 |issue=1 |pages=197–220|language=en}}</ref> dhe psikologji.<ref>{{cite book |last1=Batchelder |first1=William H. |title=International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences |chapter=Mathematical Psychology: History |date=2015 |pages=808–815|language=en}}</ref> [[File:Supply-demand-equilibrium.svg|thumb|Kurbat e ofertës dhe kërkesës, si kjo këtu, janë një element themelor i ekonomisë matematikore.|class=skin-invert-image]] Shpesh postulati themeltar i ekonomisë matematikore është ai i aktorit individual racional – ''Homo economicus'' ("njeriu ekonomik").<ref name=":3">{{Cite book |last=Zak |first=Paul J. |title=Moral Markets: The Critical Role of Values in the Economy |date=2010 |page=158 |publisher=Princeton University Press|language=en}}</ref> Në këtë model, individi kërkon të maksimizojë interesin e tij vetjak,<ref name=":3" /> dhe gjithmonë bën zgjedhje optimale duke përdorur informacion të përsosur.<ref>{{cite book |url=https://web.stanford.edu/~jdlevin/Econ%20202/Choice%20Theory.pdf |title=Introduction to Choice Theory |first1=Jonathan |last1=Levin |first2=Paul |last2=Milgrom |date=September 2004|language=en}}</ref> Kjo pikëpamje atomiste e ekonomisë i lejon asaj ta matematizojë relativisht lehtë të menduarit e saj, sepse llogaritjet individuale transpozohen në llogaritje matematikore. Modelimi i tillë matematikor lejon dikë të sondojë mekanizmat ekonomikë. Disa e refuzojnë ose e kritikojnë konceptin e ''Homo economicus''-it. Ekonomistët vërejnë se njerëzit e vërtetë kanë informacion të kufizuar, bëjnë zgjedhje të dobëta, dhe kujdesen për drejtësinë dhe altruizmin, jo vetëm fitimin personal.<ref>{{cite book |author1=Kremer, Michael |author2=Rao, Gautam |author3=Schilbach, Frank |title=Handbook of Behavioral Economics: Applications and Foundations |chapter=Chapter 5 Behavioral development economics |year=2019 |volume=2|language=en}}</ref> Pa modelimin matematikor, është e vështirë të shkohet përtej vëzhgimeve statistikore ose spekulimeve të patestueshme. Modelimi matematikor u lejon ekonomistëve të krijojnë kuadro të strukturuara për të testuar hipoteza dhe për të analizuar ndërveprime komplekse. Modelet ofrojnë qartësi dhe saktësi, duke mundësuar përkthimin e koncepteve teorike në parashikime të matshme që mund të testohen kundrejt të dhënave të botës reale.<ref>{{Cite web|url=https://www.mdpi.com/journal/mathematics/special_issues/Mathematical_Modeling_Economics_Ecology_Environment|title=Mathematics|website=mdpi.com|language=en}}</ref> Në fillim të shekullit XX, pati një zhvillim për të shprehur lëvizjet historike në formula. Në 1922, Nikolai Kondratiev dalloi ciklin ~50-vjeçar Kondratiev, i cili shpjegon faza rritjeje ose krize ekonomike.<ref>{{Cite web |title=Kondratiev, Nikolai Dmitrievich |url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/kondratiev-nikolai-dmitrievich|language=en}}</ref> Drejt fundit të shekullit XIX, matematikanët e zgjeruan analizën e tyre në gjeopolitikë.<ref>{{Cite web|url=https://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupid?key=ha010090244|title=Mathématique de l'histoire|website=onlinebooks.library.upenn.edu|language=fr}}</ref> Peter Turchin zhvilloi kliodinamikën në vitet 1990.<ref>{{Cite web |title=Cliodynamics: a science for predicting the future |url=https://www.zdnet.com/article/cliodynamics-a-science-for-predicting-the-future/|language=en}}</ref> Matematizimi i shkencave shoqërore nuk është pa rrezik. Në librin kontrovers ''Fashionable Nonsense'' (1997), Sokal dhe Bricmont denoncuan përdorimin e pabazuar ose abuziv të terminologjisë shkencore, veçanërisht nga matematika ose fizika, në shkencat shoqërore.<ref>{{cite book|last=Sokal|first=Alan|title=Fashionable Nonsense|author2=Jean Bricmont|publisher=Picador|year=1998|isbn=978-0-312-19545-8|location=New York|language=en}}</ref> Studimi i sistemeve komplekse (evolucioni i papunësisë, kapitali i biznesit, evolucioni demografik i një popullate, etj.) përdor njohuri matematikore. Sidoqoftë, zgjedhja e kritereve të numërimit, veçanërisht për papunësinë, ose e modeleve, mund të jetë subjekt kontroverse.<ref>{{Cite web|url=https://www.factcheck.org/2023/01/bidens-misleading-unemployment-statistic/|title=Biden's Misleading Unemployment Statistic|date=January 27, 2023|language=en}}</ref> == Filozofia == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Filozofia e matematikës|en|Philosophy of mathematics}}}} === Realiteti === Lidhja mes matematikës dhe realitetit material ka çuar në debate filozofike që nga të paktën koha e Pitagorës. Filozofi i lashtë Platoni argumentoi se abstraksionet që pasqyrojnë realitetin material kanë vetë një realitet që ekziston jashtë hapësirës dhe kohës. Si rezultat, pikëpamja filozofike se objektet matematikore disi ekzistojnë vetë në abstraksion shpesh quhet platonizëm. Pavarësisht nga mendimet e tyre të mundshme filozofike, matematikanët modernë përgjithësisht mund të konsiderohen platonistë, pasi ata mendojnë dhe flasin për objektet e tyre të studimit si objekte reale.<ref name=SEP-Platonism>{{cite encyclopedia |title=Platonism in Metaphysics |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |last=Balaguer |first=Mark |year=2016 |edition=Spring 2016 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|language=en}}</ref> Armand Borel e përmblodhi këtë pikëpamje të realitetit matematikor si më poshtë, dhe ofroi citate nga G. H. Hardy, Charles Hermite, Henri Poincaré, dhe Albert Ajnshtajni që mbështesin pikëpamjet e tij.<ref name=borel /> {{blockquote| Diçka bëhet objektive (në kundërshtim me "subjektive") sapo të bindemi se ekziston në mendjet e të tjerëve në të njëjtën formë siç ekziston në tonat dhe se mund të mendojmë për të dhe ta diskutojmë së bashku.<ref>Shih {{cite journal | first=L. | last=White | year=1947 | title=The locus of mathematical reality: An anthropological footnote | journal=Philosophy of Science | volume=14|issue=4 | pages=289–303|language=en }}</ref> Meqë gjuha e matematikës është kaq e saktë, është idealisht e përshtatshme për të përkufizuar koncepte për të cilat ekziston një konsensus i tillë. Sipas mendimit tim, kjo mjafton për të na dhënë një {{em|ndjesi}} të ekzistencës objektive, të një realiteti të matematikës ...}} Sidoqoftë, platonizmi dhe pikëpamjet konkurruese mbi abstraksionin nuk e shpjegojnë efektivitetin e pashpjegueshëm të matematikës (pasi platonizmi supozon se matematika ekziston në mënyrë të pavarur, por nuk shpjegon pse përputhet me realitetin).<ref>{{cite book | title=The Software of the Universe, An Introduction to the History and Philosophy of Laws of Nature | first=Mauro | last=Dorato | year=2005 | chapter=Why are laws mathematical? | pages=31–66 | publisher=Ashgate|language=en}}</ref> === Përkufizimet e propozuara === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Përkufizimet e matematikës|en|Definitions of mathematics}}}} Nuk ka konsensus të përgjithshëm mbi përkufizimin e matematikës ose statusin e saj epistemologjik – domethënë, vendin e saj brenda njohurisë. Shumë matematikanë profesionistë nuk tregojnë interes për një përkufizim të matematikës, ose e konsiderojnë të papërkufizueshme. Nuk ka as konsensus mbi faktin nëse matematika është art apo shkencë. Disa thjesht thonë, "matematika është ajo që bëjnë matematikanët".<ref name="Mura">{{cite journal | title=Images of Mathematics Held by University Teachers of Mathematical Sciences | last=Mura | first=Roberta | date=Dec 1993 | journal=Educational Studies in Mathematics | volume=25 | issue=4 | pages=375–85|language=en}}</ref><ref name="Runge">{{cite book | title=Iris Runge: A Life at the Crossroads of Mathematics, Science, and Industry | last1=Tobies | first1=Renate | first2=Helmut | last2=Neunzert | publisher=Springer | year=2012|language=en}}</ref> Një qasje e zakonshme është përkufizimi i matematikës sipas objektit të saj të studimit.<ref>{{cite conference | title="What is Mathematics?" and why we should ask, where one should experience and learn that, and how to teach it | first1=Günter M. | last1=Ziegler | first2=Andreas | last2=Loos | conference=Proceedings of the 13th International Congress on Mathematical Education | date=November 2, 2017 | pages=63–77|language=en}}</ref>{{sfn|Mura|1993|pp=379, 381}}{{sfn|Brown|Porter|1995|p=326}} Aristoteli e përkufizoi matematikën si "shkencën e sasisë" dhe ky përkufizim mbizotëroi deri në shekullin XVIII. Sidoqoftë, Aristoteli vuri në dukje gjithashtu se fokusimi vetëm te sasia mund të mos e dallojë matematikën nga shkenca si fizika; sipas tij, abstraksioni dhe studimi i sasisë si veti "e ndashme në mendim" nga rastet reale e dallonte matematikën.<ref name="Franklin">{{Cite book | last=Franklin | first=James | title=Philosophy of Mathematics | date= 2009 | pages=104–106 | publisher=Elsevier|language=en}}</ref> Në shekullin XIX, kur matematikanët filluan të trajtonin tema – si bashkësitë e pafundme – që nuk kanë marrëdhënie të qartë me realitetin fizik, u dhanë një shumëllojshmëri përkufizimesh të reja.<ref name="Cajori">{{cite book | title=A History of Mathematics | last=Cajori | first=Florian | publisher=American Mathematical Society | year=1893|language=en}}</ref> Me numrin e madh të fushave të reja të matematikës që janë shfaqur që nga fillimi i shekullit XX, përkufizimi i matematikës sipas objektit të saj të studimit është bërë gjithnjë e më i vështirë.{{sfn|Devlin|2018|p=3}} Për shembull, në vend të një përkufizimi, Saunders Mac Lane në ''Mathematics, form and function'' përmbledh bazat e disa fushave të matematikës, duke theksuar ndërlidhjen e tyre, dhe vëren:<ref>{{cite book |last1=Mac Lane |first1=Saunders |title=Mathematics Form and Function |date=1986 |page=409|language=en}}</ref> {{blockquote|zhvillimi i matematikës ofron një rrjet të lidhur ngushtë rregullash, konceptesh, dhe sistemesh formale. Nyjet e këtij rrjeti janë të lidhura ngushtë me procedura të dobishme në aktivitetet njerëzore dhe me pyetje që dalin në shkencë. Kalimi nga aktivitetet te sistemet formale matematikore udhëhiqet nga një shumëllojshmëri njohurish dhe idesh të përgjithshme.}} Një qasje tjetër për të përkufizuar matematikën është përdorimi i metodave të saj. Për shembull, një fushë studimi shpesh kualifikohet si matematikë sapo dikush mund të vërtetojë teorema – pohime vlefshmëria e të cilave mbështetet në një provë, domethënë, një deduksion thjesht logjik.{{efn|Për shembull, logjika i përket filozofisë që nga Aristoteli. Rreth fundit të shekullit XIX, kriza themeltare e matematikës nënkuptoi zhvillime të logjikës specifike për matematikën. Kjo lejoi përfundimisht provën e teoremave si teoremat e Gödel-it. Që atëherë, logjika matematikore zakonisht konsiderohet një fushë e matematikës.}}<ref>{{cite journal | title=The Methodology of Mathematics | first1=Ronald | last1=Brown | first2=Timothy | last2=Porter | journal=The Mathematical Gazette | volume=79 | issue=485 | pages=321–334 |year=1995|language=en}}</ref> === Rigoroziteti === {{Shiko gjithashtu|Logjika}} Arsyetimi matematikor kërkon rigorozitet. Kjo do të thotë se përkufizimet duhet të jenë absolutisht të pamëdyshta dhe provat duhet të jenë të reduktueshme në një sukcesion zbatimesh të rregullave të inferencës,{{efn|Kjo nuk do të thotë të bëhen eksplicite të gjitha rregullat e inferencës që përdoren. Përkundrazi, kjo është përgjithësisht e pamundur, pa kompjuterë dhe asistentë prove. Edhe me këtë teknologji moderne, mund të duhen vite pune njerëzore për të shkruar një provë plotësisht të detajuar.}} pa asnjë përdorim të dëshmisë empirike dhe intuitës.{{efn|Kjo nuk do të thotë se dëshmia empirike dhe intuita nuk nevojiten për zgjedhjen e teoremave që duhen vërtetuar dhe për t'i vërtetuar ato.}}<ref>{{cite journal | title=Mathematical Rigor and Proof | first=Yacin | last=Hamami | journal=The Review of Symbolic Logic | volume=15 | issue=2 | date=June 2022 | pages=409–449|language=en}}</ref> Arsyetimi rigoroz nuk është specifik për matematikën, por, në matematikë, standardi i rigorozitetit është shumë më i lartë sesa gjetkë. Pavarësisht koncizitetit të matematikës, provat rigoroze mund të kërkojnë qindra faqe për t'u shprehur, si teorema Feit–Thompson prej 255 faqesh.{{efn|Kjo është gjatësia e punimit origjinal që nuk përmban provat e disa rezultateve ndihmëse të botuara më parë. Libri i dedikuar provës së plotë ka më shumë se 1.000 faqe.}} Shfaqja e provave me ndihmën e kompjuterit ka lejuar gjatësinë e provave të zgjerohet më tej.{{efn|Për ta konsideruar të besueshme një llogaritje të madhe që ndodh në një provë, zakonisht kërkohen dy llogaritje duke përdorur softuer të pavarur}}<ref>{{harvnb|Peterson|1988|p=4}}: "Disa ankohen se programi kompjuterik nuk mund të verifikohet siç duhet." (në referencë ndaj provës Haken–Appel të teoremës së katër ngjyrave)</ref> Rezultati i kësaj prirjeje është një filozofi e provës kuazi-empiriciste që nuk mund të konsiderohet e pagabueshme, por ka një probabilitet të lidhur me të.<ref name=Kleiner_1991 /> Koncepti i rigorozitetit në matematikë daton në Greqinë e lashtë, ku shoqëria e tyre inkurajonte arsyetim logjik, deduktiv. Sidoqoftë, kjo qasje rigoroze tenderonte të dekurajonte eksplorimin e qasjeve të reja, si numrat irracionalë dhe konceptet e pafundësisë. Metoda e demonstrimit të provës rigoroze u përmirësua në shekullin XVI përmes përdorimit të notacionit simbolik. Në shekullin XVIII, tranzicioni social çoi në atë që matematikanët të fitonin jetesën përmes mësimdhënies, gjë që çoi në mendim më të kujdesshëm rreth koncepteve themelore të matematikës. Kjo prodhoi qasje më rigoroze, ndërsa kalohej nga metodat gjeometrike te provat algjebrike dhe pastaj aritmetikore.<ref name=Kleiner_1991 /> Në fund të shekullit XIX, u duk se përkufizimet e koncepteve bazë të matematikës nuk ishin mjaft të sakta për të shmangur paradokset (gjeometritë joeuklidiane dhe funksioni Weierstrass) dhe kontradiktat (paradoksi i Russell-it). Kjo u zgjidh me përfshirjen e aksiomave me rregullat apodiktike të inferencës të teorive matematikore; rifutja e metodës aksiomatike e nisur nga grekët e lashtë.<ref name=Kleiner_1991 /> Rezulton se "rigoroziteti" nuk është më koncept relevant në matematikë, pasi një provë ose është korrekte ose e gabuar, dhe një "provë rigoroze" është thjesht një pleonazëm. Aty ku hyn në lojë një koncept i veçantë rigoroziteti është në aspektet e socializuara të një prove, ku ajo mund të hidhet poshtë në mënyrë të demonstrueshme nga matematikanë të tjerë. Pasi një provë është pranuar për shumë vite ose madje dekada, atëherë mund të konsiderohet e besueshme.<ref>{{cite journal | title=On the Reliability of Mathematical Proofs | first=V. Ya. | last=Perminov | journal=Philosophy of Mathematics | volume=42 | issue=167 (4) | year=1988 | pages=500–508|language=en}}</ref> Sidoqoftë, koncepti i "rigorozitetit" mund të mbetet i dobishëm për t'u mësuar fillestarëve se çfarë është një provë matematikore.<ref>{{cite journal | title=Teachers' perceptions of the official curriculum: Problem solving and rigor | first1=Jon D. | last1=Davis | first2=Amy Roth | last2=McDuffie | first3=Corey | last3=Drake | first4=Amanda L. | last4=Seiwell | journal=International Journal of Educational Research | volume=93 | year=2019 | pages=91–100|language=en}}</ref> == Trajnimi dhe praktika == {{Hatnote|Shiko gjithashtu: {{ill|Arsimi matematikor me ndihmën e kompjuterit|en|Computer-based mathematics education}}}} === Arsimi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arsimi matematikor|en|Mathematics education}}}} Matematika ka një aftësi të jashtëzakonshme për të kapërcyer kufijtë kulturorë dhe periudhat kohore. Si aktivitet njerëzor, praktika e matematikës ka një anë sociale, e cila përfshin arsimin, karrierat, njohjen, popullarizimin, e kështu me radhë. Në arsim, matematika është një pjesë thelbësore e kurrikulës dhe formon një element të rëndësishëm të disiplinave akademike STEM. Karriera të spikatura për matematikanët profesionistë përfshijnë mësues ose profesor matematike, statisticien, aktuar, analist financiar, ekonomist, kontabilist, tregtar mallrash, ose konsulent teknologjie informacioni.<ref>{{cite book | title=Mathematicians and Statisticians: A Practical Career Guide | first=Kezia | last=Endsley | year=2021 | publisher=Rowman & Littlefield | pages=1–3|language=en}}</ref> Dëshmi arkeologjike tregojnë se instruksioni në matematikë ndodhi që në mijëvjeçarin e dytë p.e.s në Babiloninë e lashtë.<ref>{{cite book | title=The Oxford Handbook of the History of Mathematics | first=Eleanor | last=Robson | year=2009 | chapter=Mathematics education in an Old Babylonian scribal school | publisher=OUP Oxford|language=en}}</ref> Dëshmi e krahasueshme është zbuluar për trajnimin e shkrimtarëve në matematikë në Lindjen e Afërme të lashtë dhe më pas për botën greko-romake duke filluar rreth 300 p.e.s.<ref>{{cite book | chapter=Mathematics Education in Antiquity | first1=Alain | last1=Bernard | first2=Christine | last2=Proust | first3=Micah | last3=Ross | title=Handbook on the History of Mathematics Education | year=2014 | pages=27–53|language=en}}</ref> Teksti shkollor më i vjetër i njohur i matematikës është papirusi Rhind, i datuar rreth 1650 p.e.s në Egjipt.<ref>{{cite journal | title=The World's First Mathematics Textbook | first=Underwood | last=Dudley | journal=Math Horizons | volume=9 | issue=4 | date=April 2002 | pages=8–11|language=en}}</ref> Për shkak të pakicës së librave, mësimet matematikore në Indinë e lashtë komunikoheshin duke përdorur traditë gojore të memorizuar që nga periudha vedike (rreth 1500–500 p.e.s).<ref>{{cite conference | title=Indian pedagogy and problem solving in ancient Thamizhakam | last=Subramarian | first=F. | conference=History and Pedagogy of Mathematics conference, July 16–20, 2012|language=en}}</ref> Në Kinën Perandorake gjatë Dinastisë Tang (618–907 e.s), një kurrikulë matematike u miratua për provimin e shërbimit civil për t'iu bashkuar burokracisë shtetërore.<ref>{{cite book | chapter=Official Curriculum in Mathematics in Ancient China: How did Candidates Study for the Examination? | first=Man Keung | last=Siu | title=How Chinese Learn Mathematics | pages=157–185 | year=2004|language=en}}</ref> Pas Epokave të Errëta, arsimi matematikor në Evropë u ofrua nga shkollat fetare si pjesë e Quadrivium-it. Revista më e vjetër që trajtonte instruksionin në matematikë ishte ''L'Enseignement Mathématique'', e cila filloi botimin në 1899.<ref>{{cite journal | title=The History of Mathematical Education | journal=The American Mathematical Monthly | volume=74 | issue=1 | pages=38–55 | last1=Jones | first1=Phillip S. | year=1967|language=en}}</ref> Përparimet perëndimore në shkencë dhe teknologji çuan në krijimin e sistemeve arsimore të centralizuara në shumë shtete-kombe, me matematikën si përbërës themelor – fillimisht për zbatimet e saj ushtarake.<ref>{{cite journal | title=Introduction: the history of mathematics teaching. Indicators for modernization processes in societies | first1=Gert | last1=Schubring | first2=Fulvia | last2=Furinghetti | first3=Man Keung | last3=Siu | journal=ZDM – Mathematics Education | volume=44 | pages=457–459 | date=August 2012|language=en}}</ref> Ndërsa përmbajtja e kurseve ndryshon, sot pothuajse të gjitha vendet ua mësojnë matematikën nxënësve për sasi të konsiderueshme kohe.<ref>{{Cite book | chapter=Examining eTIMSS Country Differences Between eTIMSS Data and Bridge Data | title=TIMSS 2019 International Results in Mathematics and Science | first1=Matthias | last1=von Davier | first2=Pierre | last2=Foy | first3=Michael O. | last3=Martin | first4=Ina V.S. | last4=Mullis | year=2020|language=en}}</ref> Gjatë shkollimit, aftësitë matematikore dhe pritjet pozitive kanë një lidhje të fortë me interesin për karrierë në fushë. Faktorë ekstrinsekë si motivimi përmes reagimeve nga mësuesit, prindërit, dhe grupet e bashkëmoshatarëve mund të ndikojnë nivelin e interesit për matematikën.<ref>{{cite journal | title=Social Cognitive Factors, Support, and Engagement: Early Adolescents' Math Interests as Precursors to Choice of Career | first1=Heather T. | last1=Rowan-Kenyon | first2=Amy K. | last2=Swan | first3=Marie F. | last3=Creager | journal=The Career Development Quarterly | volume=60 | issue=1 | date=March 2012 | pages=2–15|language=en}}</ref> Disa nxënës që studiojnë matematikë mund të zhvillojnë frikë ose ankth rreth performancës së tyre në lëndë. Kjo njihet si ankthi matematikor, dhe konsiderohet më i shquari i çrregullimeve që ndikojnë performancën akademike. Ankthi matematikor mund të zhvillohet për shkak të faktorëve të ndryshëm, si qëndrimet prindërore dhe të mësuesve, stereotipet sociale, dhe tiparet personale. Ndihma për ta kundërshtuar ankthin mund të vijë nga ndryshime në qasjet mësimore, përmes ndërveprimeve me prindër dhe mësues, dhe përmes trajtimeve të përshtatura për individin.<ref>{{cite journal | title=Spotlight on math anxiety | first1=Silke | last1=Luttenberger | first2=Sigrid | last2=Wimmer | first3=Manuela | last3=Paechter | journal=Psychology Research and Behavior Management | year=2018 | volume=11 | pages=311–322|language=en}}</ref> === Psikologjia (estetika, kreativiteti, dhe intuita) === Vlefshmëria e një teoreme matematikore mbështetet vetëm te rigoroziteti i provës së saj, çka teorikisht mund të bëhej automatikisht nga një program kompjuterik. Kjo nuk do të thotë se nuk ka vend për kreativitet në punën matematikore. Përkundrazi, shumë rezultate të rëndësishme matematikore (teorema) janë zgjidhje problemesh që matematikanë të tjerë dështuan t'i zgjidhnin, dhe shpikja e një mënyre për t'i zgjidhur mund të jetë një mënyrë themeltare e procesit të zgjidhjes.<ref>{{cite journal | title=The Outlook of the Mathematicians' Creative Processes | first=Narges | last=Yaftian | journal=Procedia – Social and Behavioral Sciences | volume=191 | date=June 2, 2015 | pages=2519–2525|language=en}}</ref> Një shembull ekstrem është teorema e Apery-t: Roger Apery ofroi vetëm idetë për një provë, dhe prova formale u dha vetëm disa muaj më vonë nga tre matematikanë të tjerë.<ref>{{cite journal | title=A proof that Euler missed... Apéry's Proof of the irrationality of ζ(3) | first=A. | last=van der Poorten | journal=The Mathematical Intelligencer | volume=1 | issue=4 | year=1979 | pages=195–203|language=en}}</ref> Kreativiteti dhe rigoroziteti nuk janë aspektet e vetme psikologjike të aktivitetit të matematikanëve. Disa matematikanë mund ta shohin aktivitetin e tyre si lojë, më konkretisht si zgjidhje enigmash.<ref>{{cite book | title=Famous Puzzles of Great Mathematicians | first=Miodrag | last=Petkovi | date=September 2, 2009 | publisher=American Mathematical Society|language=en}}</ref> Ky aspekt i aktivitetit matematikor theksohet në matematikën argëtuese. Matematikanët mund të gjejnë një vlerë estetike te matematika. Ashtu si bukuria, është e vështirë të përkufizohet, zakonisht lidhet me ''elegancën'', e cila përfshin cilësi si thjeshtësia, simetria, plotësia, dhe përgjithësimi. G. H. Hardy në ''A Mathematician's Apology'' shprehu besimin se konsideratat estetike, në vetvete, mjaftojnë për të justifikuar studimin e matematikës së pastër. Ai identifikoi gjithashtu kritere të tjera, si rëndësia, papritshmëria, dhe pashmangshmëria, të cilat kontribuojnë në estetikën matematikore.<ref>{{cite book | title=A Mathematician's Apology | last=Hardy | first=G. H. | publisher=Cambridge University Press | year=1940|language=en}}</ref> Paul Erdős e shprehu këtë ndjenjë më ironikisht duke folur për "Librin", një koleksion i supozuar hyjnor i provave më të bukura. Libri i vitit 1998, ''Proofs from THE BOOK'', i frymëzuar nga Erdős, është një koleksion argumentesh matematikore veçanërisht koncize dhe zbuluese. Disa shembuj rezultatesh veçanërisht elegante të përfshira janë prova e Euklidit se ka pafundësisht shumë numra të thjeshtë dhe transformimi i shpejtë Furie për analizën harmonike.<ref>{{cite journal | title=Reflections on Paul Erdős on His Birth Centenary, Part II | first1=Noga | last1=Alon | first2=Dan | last2=Goldston | journal=Notices of the American Mathematical Society | date=March 2015 | volume=62 | issue=3 | pages=226–247|language=en}}</ref> Disa e ndiejnë se konsiderimi i matematikës si shkencë e nënvlerëson artin dhe historinë e saj në shtatë artet liberale tradicionale.<ref>Shih, për shembull, deklaratën e Bertrand Russell-it "Matematika, e parë drejt, zotëron jo vetëm të vërtetën, por bukurinë supreme ..." në {{cite book | title=History of Western Philosophy | year=1919 | page=60|language=en }}</ref> Një mënyrë si ky dallim pikëpamjesh shfaqet është në debatin filozofik se nëse rezultatet matematikore ''krijohen'' (si në art) ose ''zbulohen'' (si në shkencë).<ref name=borel>{{Cite journal | last=Borel | first=Armand | title=Mathematics: Art and Science | journal=The Mathematical Intelligencer | volume=5 | issue=4 | pages=9–17 | year=1983|language=en}}</ref> Popullariteti i matematikës argëtuese është një tjetër shenjë e kënaqësisë që shumë njerëz gjejnë në zgjidhjen e pyetjeve matematikore. == Ndikimi kulturor == === Shprehja artistike === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Matematika dhe arti|en|Mathematics and art}}}} Notat që tingëllojnë mirë së bashku për një vesh perëndimor janë tinguj frekuencat themeltare të vibrimit të të cilëve janë në raporte të thjeshta. Për shembull, një oktavë e dyfishon frekuencën dhe një kuintë e përsosur e shumëzon me <math display="inline">\frac{3}{2}</math>.<ref>{{cite journal | last = Cazden | first = Norman | date = October 1959 | issue = 2 | journal = Journal of Research in Music Education | pages = 197–220 | title = Musical intervals and simple number ratios | volume = 7|language=en}}</ref> [[File:Julia set (highres 01).jpg|thumb|Fraktal me simetri shkallëzimi dhe simetri qendrore]] Njerëzit, si dhe disa kafshë të tjera, i gjejnë modelet simetrike më të bukura.<ref>{{Cite journal |last1=Enquist |first1=Magnus |last2=Arak |first2=Anthony |date=November 1994 |title=Symmetry, beauty and evolution |journal=Nature |volume=372 |issue=6502 |pages=169–172|language=en}}</ref> Matematikisht, simetritë e një objekti formojnë një grup të njohur si grupi i simetrisë.<ref>{{Cite web |last=Hestenes |first=David |year=1999 |title=Symmetry Groups |url=https://davidhestenes.net/geocalc/pdf/SymmetryGroups.pdf|language=en}}</ref> Për shembull, grupi që qëndron pas simetrisë pasqyrë është grupi ciklik me dy elemente, <math>\mathbb{Z}/2\mathbb{Z}</math>. Një test Rorschach është një figurë e pandryshueshme nën këtë simetri,<ref>{{cite encyclopedia | last = Bender | first = Sara | title = The Rorschach Test | date = September 2020 | pages = 367–376 | publisher = Wiley | encyclopedia = The Wiley Encyclopedia of Personality and Individual Differences|language=en}}</ref> ashtu si trupat e fluturave dhe kafshëve më gjerësisht (të paktën në sipërfaqe).<ref>{{cite book|title=Symmetry|first=Hermann|last=Weyl|publisher=Princeton University Press|year=2015|page=4|language=en}}</ref> Valët në sipërfaqen e detit posedojnë simetri translacioni: lëvizja e këndvështrimit të dikujt me distancën mes kreshtave të valëve nuk e ndryshon pamjen e detit.<ref>{{Cite web|url=https://ocw.mit.edu/courses/8-03sc-physics-iii-vibrations-and-waves-fall-2016/pages/part-i-mechanical-vibrations-and-waves/lecture-8/|title=Lecture 8: Translation Symmetry|website=MIT OpenCourseWare|language=en}}</ref> Fraktalet posedojnë vetë-ngjashmëri.<ref>{{Cite web |last=Bradley |first=Larry |year=2010 |title=Fractals – Chaos & Fractals |url=https://www.stsci.edu/~lbradley/seminar/fractals.html|language=en}}</ref> === Popullarizimi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Matematika popullore|en|Popular mathematics}}}} Matematika popullore është akti i paraqitjes së matematikës pa terma teknikë.<ref>{{Cite conference |last=Kissane |first=Barry |date=July 2009 |title=Popular mathematics |conference=22nd Biennial Conference of The Australian Association of Mathematics Teachers |location=Fremantle, Western Australia|language=en}}</ref> Paraqitja e matematikës mund të jetë e vështirë pasi publiku i gjerë vuan nga ankthi matematikor dhe objektet matematikore janë shumë abstrakte.<ref>{{Cite book |last=Steen |first=L. A. |title=Mathematics Today Twelve Informal Essays |date=2012|publisher=Springer Science & Business Media |page=2|language=en}}</ref> Sidoqoftë, shkrimi matematikor popullor mund ta kapërcejë këtë duke përdorur zbatime ose lidhje kulturore.<ref>{{Cite book |last=Pitici |first=Mircea |title=The Best Writing on Mathematics 2016 |date=2017|publisher=Princeton University Press|language=en}}</ref> Pavarësisht kësaj, matematika rrallë është tema e popullarizimit në median e shkruar ose televizive. === Çmimet dhe problemet me çmim === [[File:FieldsMedalFront.jpg|thumb|Ana e përparme e Medaljes Fields me një ilustrim të polimatit grek Arkimedi]] Çmimi më prestigjioz në matematikë është Medalja Fields,{{sfn|Monastyrsky|2001|p=1}}{{sfn|Riehm|2002|pp=778–782}} themeluar nga kanadezi John Charles Fields në 1936 dhe dhënë çdo katër vite (përveç rreth Luftës së Dytë Botërore) deri katër individëve.<ref>{{Cite web |title=Fields Medal |url=https://www.mathunion.org/imu-awards/fields-medal|language=en}}</ref><ref name="StAndrews-Fields">{{Cite web |title=Fields Medal |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Honours/FieldsMedal/|language=en}}</ref> Konsiderohet ekuivalenti matematikor i Çmimit Nobel.<ref name="StAndrews-Fields" /> Çmime të tjera prestigjioze matematike përfshijnë:<ref>{{cite web | title=Honours/Prizes Index | website=MacTutor History of Mathematics Archive | url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Honours/|language=en}}</ref> * Çmimin Abel, i themeluar në 2002<ref>{{Cite web|title=About the Abel Prize|publisher=The Abel Prize|url=https://abelprize.no/page/about-abel-prize|language=en}}</ref> dhe dhënë për herë të parë në 2003<ref>{{Cite encyclopedia|title=Abel Prize|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/science/Abel-Prize|language=en}}</ref> * Medaljen Chern për arritje jetësore, e futur në 2009<ref>{{Cite web |date=June 1, 2009 |title=Chern Medal Award|url=https://www.mathunion.org/fileadmin/IMU/Prizes/Chern/Chern_MedalPress_Release_090601.pdf|language=en}}</ref> dhe dhënë për herë të parë në 2010<ref>{{Cite web |title=Chern Medal Award|publisher=International Mathematical Union (IMU)|url=https://www.mathunion.org/imu-awards/chern-medal-award|language=en}}</ref> * Çmimin AMS Leroy P. Steele, i dhënë që nga 1970<ref>{{cite web | title=The Leroy P Steele Prize of the AMS | publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland | url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Honours/AMSSteelePrize/|language=en}}</ref> * Çmimin Wolf në Matematikë, gjithashtu për arritje jetësore,<ref>{{cite book |last1=Chern |first1=S. S. |last2=Hirzebruch |first2=F. |title=Wolf Prize in Mathematics |date=2000|language=en}}</ref> i themeluar në 1978<ref>{{Cite web|title=The Wolf Prize|url=https://wolffund.org.il/the-wolf-prize/|language=en}}</ref> Një listë e njohur prej 23 problemesh të hapura, të quajtura "Problemet e Hilbertit", u përpilua në 1900 nga matematikani gjerman David Hilbert.<ref name=":0">{{Cite web|date=May 6, 2020|title=Hilbert's Problems: 23 and Math|url=https://www.simonsfoundation.org/2020/05/06/hilberts-problems-23-and-math/|language=en}}</ref> Kjo listë ka arritur famë të madhe mes matematikanëve,<ref>{{cite book | chapter=Deciding the undecidable: Wrestling with Hilbert's problems | first=Solomon | last=Feferman | title=In the Light of Logic | year=1998 | publisher=Oxford University Press|language=en}}</ref> dhe të paktën trembëdhjetë nga problemet (në varësi si interpretohen disa) janë zgjidhur.<ref name=":0" /> Një listë e re prej shtatë problemeve të rëndësishme, e titulluar "Problemet e Çmimit të Mijëvjeçarit", u botua në 2000. Vetëm një prej tyre, hipoteza e Riemann-it, dyfishon një nga problemet e Hilbertit. Zgjidhja e cilitdo prej këtyre problemeve mban një shpërblim prej 1 milion dollarësh.<ref>{{Cite web|title=The Millennium Prize Problems|publisher=Clay Mathematics Institute|url=http://www.claymath.org/millennium-problems/millennium-prize-problems|language=en}}</ref> Deri më sot, vetëm një nga këto probleme, hamendja e Poincaré-së, është zgjidhur, nga matematikani rus Grigori Perelman.<ref>{{Cite web|title=Millennium Problems|publisher=Clay Mathematics Institute|url=http://www.claymath.org/millennium-problems|language=en}}</ref> == Shiko gjithashtu == {{Div col|colwidth=22em}} * {{ill|Ligji (matematikë)|en|Law (mathematics)}} * {{ill|Lista e zhargonit matematikor|en|List of mathematical jargon}} * [[Lista e matematikanëve]] * {{ill|Lista e librave të matematikës|en|List of mathematics books}} * {{ill|Lista e revistave matematikore|en|List of mathematics journals}} * {{ill|Listat e temave matematikore|en|Lists of mathematics topics}} * {{ill|Konstante matematikore|en|Mathematical constant}} * {{ill|Shkencat matematikore|en|Mathematical sciences}} * {{ill|Matematika dhe arti|en|Mathematics and art}} * {{ill|Arsimi matematikor|en|Mathematics education}} * {{ill|Filozofia e matematikës|en|Philosophy of mathematics}} * {{ill|Marrëdhënia mes matematikës dhe fizikës|en|Relationship between mathematics and physics}} * [[Shkencë, teknologji, inxhinieri dhe matematikë|Shkenca, teknologjia, inxhinieria, dhe matematika]] {{Div col end}} == Shënime == {{Notelist}} == Referimet == === Citimet === {{Reflist|30em}} === Burime të tjera === {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Bouleau |first=Nicolas |title=Philosophie des mathématiques et de la modélisation: Du chercheur à l'ingénieur |publisher=L'Harmattan |year=1999 |isbn=978-2-7384-8125-2|language=fr}} * {{cite book |last1=Boyer |first1=Carl Benjamin |title=A History of Mathematics |date=1991 |publisher=Wiley |location=New York |isbn=978-0-471-54397-8 |edition=2nd|language=en}} * {{cite book |last1=Cresswell |first1=Julia |title=Oxford Dictionary of Word Origins |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-886875-0 |edition=3 |date=2021|language=en }} * {{cite book |last1=Devlin |first1=Keith |title=Sets, Functions, and Logic: An Introduction to Abstract Mathematics |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4822-8602-1 |edition=3 |year=2018|language=en }} * {{cite book |last=Eves |first=Howard |title=An Introduction to the History of Mathematics |edition=6th |publisher=Saunders |year=1990 |isbn=978-0-03-029558-4|language=en}} * {{cite book |last=Kleiner |first=Israel |year=2007 |title=A History of Abstract Algebra |publisher=Springer Science & Business Media |doi=10.1007/978-0-8176-4685-1 |isbn=978-0-8176-4684-4|language=en }} * {{cite book |last=Kline |first=Morris |title=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times |location=New York |publisher=Oxford University Press |year=1990 |isbn=978-0-19-506135-2|language=en }} * {{cite journal |last=Monastyrsky |first=Michael |url=http://www.fields.utoronto.ca/aboutus/FieldsMedal_Monastyrsky.pdf |year=2001 |title=Some Trends in Modern Mathematics and the Fields Medal |journal=CMS – Notes – de la SMC |volume=33 |issue=2–3 |publisher=Canadian Mathematical Society|language=en }} * {{cite journal |last=Peirce |first=Benjamin |pages=97–229 |title=Linear associative algebra |journal=American Journal of Mathematics |volume=4 |year=1881|language=en}} * {{cite book |last=Peterson |first=Ivars |year=1988 |title=The Mathematical Tourist: Snapshots of Modern Mathematics |publisher=W. H. Freeman and Company |isbn=0-7167-1953-3|language=en}} * {{cite book |last=Popper |first=Karl R. |title=In Search of a Better World: Lectures and Essays from Thirty Years |location=New York |publisher=Routledge |chapter=On knowledge |year=1995 |isbn=978-0-415-13548-1|language=en }} * {{cite journal |last=Riehm |first=Carl |title=The Early History of the Fields Medal |journal=Notices of the AMS |volume=49 |issue=7 |pages=778–782 |date=August 2002|language=en }} * {{cite journal |last=Sevryuk |first=Mikhail B. |date=January 2006 |title=Book Reviews |journal=Bulletin of the American Mathematical Society |volume=43 |issue=1 |pages=101–109 |doi=10.1090/S0273-0979-05-01069-4 |doi-access=free|language=en }} * {{cite book |last=Whittle |first=Peter |chapter=Almost home |year=1994 |title=Probability, statistics and optimisation: A Tribute to Peter Whittle |location=Chichester |publisher=John Wiley |pages=1–28 |isbn=978-0-471-94829-2|language=en }} {{refend}} == Lexime shtesë == {{refbegin}} * {{cite book |last=Benson |first=Donald C. |title=The Moment of Proof: Mathematical Epiphanies |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-513919-8|language=en}} * {{cite book |last1=Davis |first1=Philip J. |last2=Hersh |first2=Reuben |title=The Mathematical Experience |publisher=Mariner Books |location=Boston; New York |edition=Reprint |year=1999 |isbn=978-0-395-92968-1|language=en}} * {{cite book |last1=Courant |first1=Richard |last2=Robbins |first2=Herbert |title=What Is Mathematics?: An Elementary Approach to Ideas and Methods |location=New York |publisher=Oxford University Press |edition=2nd |year=1996 |isbn=978-0-19-510519-3|language=en}} * {{cite book |last=Gullberg |first=Jan |title=Mathematics: From the Birth of Numbers |publisher=W.W. Norton & Company |year=1997 |isbn=978-0-393-04002-9|language=en}} * {{cite book |editor-last=Hazewinkel |editor-first=Michiel |title=Encyclopaedia of Mathematics |publisher=Kluwer Academic Publishers |year=2000|language=en}} – Version i përkthyer dhe zgjeruar i një enciklopedie sovjetike të matematikës, në dhjetë vëllime. * {{cite book |last=Hodgkin |first=Luke Howard |title=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-152383-0|language=en}} * {{cite book |last=Jourdain |first=Philip E. B. |chapter=The Nature of Mathematics |title=The World of Mathematics |editor=James R. Newman |publisher=Dover Publications |year=2003 |isbn=978-0-486-43268-7|language=en}} * {{cite book |last1=Pappas |first1=Theoni |title=The Joy Of Mathematics |date=1986 |publisher=Wide World Publishing |location=San Carlos, California |isbn=978-0-933174-65-8|language=en}} * {{cite book |last=Waltershausen |first=Wolfgang Sartorius von |title=Gauss zum Gedächtniss |year=1965 |orig-date=1856 |publisher=Sändig Reprint Verlag H. R. Wohlwend |isbn=978-3-253-01702-5|language=de}} {{refend}} [[Kategoria:Matematika| ]] tdpe2w7clb7yiqi7fvhl6m8pig71p2o 0 1740 3028846 2772692 2026-08-31T19:29:27Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Architecture, versioni i datës 15 gusht 2026 (revizioni 1369557716). 3028846 wikitext text/x-wiki {{Short description|Arti dhe teknika e projektimit të ndërtesave}} {{Other uses}} {{Use dmy dates|date=February 2015}} [[Skeda:View of Santa Maria del Fiore in Florence.jpg|thumb|alt=Pamje e Firences që tregon kupolën, e cila dominon gjithçka përreth. Ajo është oktagonale në plan dhe ovale në prerje. Ka nervura të gjera që ngrihen drejt majës me tjegulla të kuqe mes tyre dhe një fanar mermeri në krye.|Duke i shtuar kupolën [[Katedralja e Firences|Katedrales së Firences]] ([[Italia]]) në fillim të shekullit XV, arkitekti [[Filippo Brunelleschi]] nuk transformoi vetëm ndërtesën dhe qytetin, por edhe rolin dhe statusin e [[arkitekti]]t.<ref>{{Cite web |publisher=Museo Galileo, Museum and Institute of History and Science |url=http://brunelleschi.imss.fi.it/itineraries/place/TheDomeOfSantaMariaFiore.html |title=The Dome of Santa Maria del Fiore |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401072804/http://brunelleschi.imss.fi.it/itineraries/place/TheDomeOfSantaMariaFiore.html |access-date=2013-01-30 |archive-date=2013-04-01 |date=2013-04-01 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |first=Giovanni |last=Fanelli |title=Brunelleschi |publisher=Becocci |location=Firence |year=1980 |chapter=The Dome |pages=10–41 |language=it}}</ref>|300x300px]] [[Skeda:6265 Dessau.JPG|thumb|Ndërtesa {{ill|Bauhaus|en|Bauhaus}} ([[Gjermania]]). Stili Bauhaus ndihmoi në nisjen e [[Arkitektura moderne|arkitekturës moderniste]].<ref name="archdic">{{Cite book |editor-last=Pevsner |editor-first=Nikolaus |others=Fleming, John; Honour, Hugh |title=A Dictionary of Architecture and Landscape Architecture |year=1999 |type=Paperback |edition=5th |publisher=Penguin Books |location=London |isbn=978-0-14-051323-3 |pages=880 |language=en}}</ref>|right|300x300px]] '''Arkitektura''' është studimi dhe praktika e [[Dizajni|projektimit]] të strukturave, sidomos atyre të banueshme. Ajo shfrytëzon teknika të [[Inxhinieria e ndërtimit|inxhinierisë së ndërtimit]], por konsiderohet një art pamor.<ref>{{Cite web |title=architecture – Expression of technique |url=https://www.britannica.com/topic/architecture/Expression-of-technique |access-date=2022-09-21 |website=Britannica |language=en}}</ref> Është njëkohësisht procesi dhe produkti i skicimit, konceptimit,<ref>{{Cite journal |last1=Pierre |first1=Leclercq |first2=Stéphane |last2=Safin |first3=Vincent |last3=Delfosse |doi=10.1007/978-1-84882-733-2_21 |journal=Mixed-Reality Prototypes to Support Early Creative Design |date=October 2010 |title=Phases of an architectural project |hdl=2268/32048 |via=ResearchGate |url=https://www.researchgate.net/figure/Phases-of-an-architectural-project_fig2_225940863 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418153621/https://www.researchgate.net/figure/Phases-of-an-architectural-project_fig2_225940863 |archive-date=2023-04-18 |hdl-access=free |language=en}}</ref> [[planifikimi]]t, [[dizajni]]mit dhe [[Ndërtimtaria|ndërtimit]] të [[Godina|ndërtesave]] apo {{ill|strukturave|en|Structure}} të tjera.<ref>{{Cite news |url=https://www.britannica.com/topic/architecture |title=architecture |work=Encyclopedia Britannica |access-date=2017-10-27 |archive-date=2017-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116140643/https://www.britannica.com/topic/architecture |url-status=live |language=en}}</ref> Termi rrjedh nga latinishtja ''architectura''; nga [[Greqishtja e lashtë|greqishtja e vjetër]] ''ἀρχιτέκτων'' (''architektōn'', "arkitekt"); nga ''ἀρχι-'' (''archi-'', "kryesor") dhe ''τέκτων'' (''tektōn'', "krijues"). Veprat arkitekturore, në formën materiale të ndërtesave, shpesh perceptohen si simbole [[Kultura|kulturore]] dhe si [[vepra artistike]]. [[Qytetërimi|Qytetërimet]] historike shpesh identifikohen me arritjet e tyre arkitekturore të mbijetuara.<ref>{{Cite book |editor=Daniel Cilia |date=2004 |first=Anthony |last=Pace |chapter=Tarxien |title=Malta before History – The World's Oldest Free Standing Stone Architecture |publisher=Miranda Publishers |isbn=978-9990985085 |language=en}}</ref> Vetë praktika e arkitekturës, e cila filloi në [[Parahistoria|periudhën parahistorike]], është përdorur si mënyrë për të shprehur kulturën nga qytetërimet në të gjitha shtatë [[kontinentet]].<ref>{{Cite web |title=7 Things I Learned About "Home" from Talking to Architects on Every Continent |url=https://www.apartmenttherapy.com/cultural-architecture-homes-36642082 |access-date=2020-12-05 |website=Apartment Therapy |language=en |archive-date=2020-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108002048/https://www.apartmenttherapy.com/cultural-architecture-homes-36642082 |url-status=live}}</ref> Për këtë arsye, arkitektura konsiderohet një formë [[arti]]. Tekste rreth arkitekturës janë shkruar që nga kohët e lashta. Teksti më i hershëm i mbijetuar mbi {{ill|teoritë arkitekturore|en|Architectural theory}} është traktati i shekullit I p.e.s. ''{{ill|De architectura|en|De architectura}}'' i arkitektit romak [[Vitruviusi|Vitruvius]], sipas të cilit një ndërtesë e mirë mishëron ''firmitas, utilitas,'' dhe ''venustas'' (qëndrueshmërinë, dobinë dhe bukurinë). Shekuj më vonë, {{ill|Leon Battista Alberti|en|Leon Battista Alberti}} i zhvilloi më tej idetë e tij, duke e parë bukurinë si një cilësi objektive të ndërtesave që gjendet në proporcionet e tyre. Në shekullin XIX, {{ill|Louis Sullivan|en|Louis Sullivan}} deklaroi se "{{ill|forma ndjek funksionin|en|Form follows function}}". "Funksioni" filloi të zëvendësonte "dobinë" klasike dhe u kuptua se përfshinte jo vetëm dimensione praktike, por edhe estetike, psikologjike dhe kulturore. Ideja e {{ill|arkitekturës së qëndrueshme|en|Sustainable architecture}} u prezantua në fund të shekullit XX. Arkitektura filloi si {{ill|arkitekturë vernakulare|en|Vernacular architecture}} rurale dhe gojore, e cila u zhvillua nga prova dhe gabimi drejt përsëritjes së suksesshme. Arkitektura urbane e lashtë ishte e fokusuar në ndërtimin e strukturave fetare dhe ndërtesave që simbolizonin pushtetin politik të sundimtarëve, derisa arkitektura greke dhe romake e zhvendosi fokusin drejt virtyteve qytetare. Arkitektura indiane dhe [[Arkitektura kineze|kineze]] ndikuan në forma në të gjithë Azinë, kurse [[arkitektura budiste]] veçanërisht mori nuanca të ndryshme lokale. Gjatë [[Mesjeta|Mesjetës]], u shfaqën stile [[Panevropianizmi|paneuropiane]] të katedraleve dhe abacive {{ill|romanike|en|Romanesque architecture}} dhe {{ill|gotike|en|Gothic architecture}}, ndërkohë që [[Arkitektura e rilindjes|Rilindja]] favorizoi format klasike, të zbatuara nga arkitektë të njohur me emër. Më vonë, rolet e arkitektëve dhe inxhinierëve u ndanë. [[Arkitektura moderne]] filloi pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] si një lëvizje [[Arti pararojë|pararojë]] që kërkonte të zhvillonte një stil krejtësisht të ri, të përshtatshëm për një rend të ri shoqëror dhe ekonomik pasluftë, të fokusuar në plotësimin e nevojave të klasës së mesme dhe punëtore. Theksi u vu te teknikat dhe materialet moderne, si dhe format e thjeshtuara gjeometrike, duke hapur rrugën për superstruktura të larta. Shumë arkitektë u zhgënjyen me modernizmin, të cilin e perceptonin si a-historik dhe anti-estetik, dhe kështu u zhvillua [[Arkitektura post moderne|arkitektura postmoderne]] dhe {{ill|arkitektura bashkëkohore|en|Contemporary architecture}}. Me kalimin e viteve, fusha e ndërtimit arkitekturor është zgjeruar për të përfshirë gjithçka, nga projektimi i anijeve deri te dekorimi i brendshëm. == Përkufizimet == Arkitektura mund të nënkuptojë: * Term i përgjithshëm për të përshkruar ndërtesat dhe struktura të tjera fizike.<ref name="OED">''Shorter Oxford English Dictionary'' (1993), Oxford, {{ISBN|0198605757}}.</ref> * Artin dhe shkencën e [[dizajni]]mit të [[Godina|ndërtesave]] dhe (disa) strukturave jo-ndërtesore;<ref name=OED /> nganjëherë e quajtur "arkitektonikë".<ref>Nga fjala angleze ''architectonics''.</ref> * Stilin e dizajnit dhe metodën e ndërtimit të ndërtesave dhe strukturave të tjera fizike.<ref name=OED /> * Një formë ose strukturë unifikuese ose koherente.<ref>Merriam–Webster's Dictionary of English Usage, {{ISBN|978-0-87779-132-4}}.</ref> * Njohurinë e artit, shkencës, teknologjisë dhe njerëzimit.<ref name=OED /> * Aktivitetin projektues të arkitektit,<ref name=OED /> nga [[makroniveli]] ([[urbanistika]], arkitektura e peizazhit) deri te [[mikroniveli]]n (detajet e ndërtimit dhe [[mobilja]]). * Praktikën e arkitektit, ku arkitektura nënkupton ofrimin ose dhënien e shërbimeve profesionale në lidhje me dizajnimin dhe ndërtimin e ndërtesave ose mjediseve të ndërtuara.<ref>{{cite web|url=http://www.gov.ns.ca/legislature/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm |title=Gov.ns.ca |publisher=Gov.ns.ca |language=en |access-date=2011-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721200353/http://www.gov.ns.ca/legislature/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm |archive-date=2011-07-21 |url-status=dead |df=dmy }}</ref> == Teoria == {{Hatnote|Artikuj kryesorë: {{ill|Teoria arkitekturore|en|Architectural theory}}, {{ill|Filozofia e arkitekturës|en|Philosophy of architecture}}}} [[Skeda:Yingzao Fashi 1 desmear.JPG|thumb|Ilustrim i grupimeve të krahëve të {{ill|kllapave|en|Bracket (architecture)}} që përmbajnë {{ill|konsola|en|Cantilever}} nga ''{{ill|Yingzao Fashi|en|Yingzao Fashi}}'', një tekst mbi arkitekturën nga {{ill|Li Jue|en|Li Jie (Song dynasty)}} (1065–1110)]] Filozofia e arkitekturës është një degë e filozofisë së artit, që merret me vlerën estetike të arkitekturës, [[Semantika|semantikën]] e saj dhe lidhjen e saj me zhvillimin e [[Kultura|kulturës]]. Shumë filozofë dhe teoricienë, nga [[Platoni]] te [[Michel Foucault]],<ref>{{cite book | title=The Missed Encounter of Radical Philosophy with Architecture | series=Bloomsbury Studies in Philosophy | editor-first=Nadir | editor-last=Lahiji | publisher=A&C Black | year=2014 | isbn=978-1-4725-0687-0 | language=en | url=https://books.google.com/books?id=wv8PAwAAQBAJ&pg=PA201 }}</ref><ref>{{cite journal | title=Foucault and Architecture | first=Paul | last=Hirst | journal=AA Files | volume=26 | date=Autumn 1993 | pages=52–60 | publisher=Architectural Association School of Architecture | language=en | jstor=29543867 }}</ref> [[Gilles Deleuze]],<ref>{{cite book | last=Deleuze | first=Gilles | title=Pourparlers | location=Paris | publisher=Minuit | date=1990 | page=219 | language=fr | quote=It is not the line that is between two points, but the point that is at the intersection of several lines.}}</ref> {{ill|Robert Venturi|en|Robert Venturi}}<ref>{{cite journal | title=Robert Venturi: 1925–2018 | first=Denise R. | last=Costanzo | journal=Architectural Research Quarterly | volume=22 | number=4 | pages=284–289 | publisher=Cambridge University Press | year=2019 | language=en | doi=10.1017/S1359135518000738 }}</ref> dhe [[Ludwig Wittgenstein]], janë marrë me natyrën e arkitekturës dhe me faktin nëse arkitektura dallohet apo jo nga ndërtesa. === Traktatet historike === [[Skeda:Plan d'exécution du second étage de l'hôtel de Brionne (dessin) De Cotte 2503c – Gallica 2011 (adjusted).jpg|thumb|right|alt=Plan d'exécution du second étage de l'hôtel de Brionne (dessin) De Cotte 2503c – Gallica 2011 (adjusted)| {{ill|Plani|en|Floor plan}} i katit të dytë (kati i papafingos) i Hôtel de Brionne në Paris – 1734.]] Vepra e shkruar më e hershme e mbetur në fushën e arkitekturës është {{lang|la|{{ill|De architectura|en|De architectura}}}}, e arkitektit romak {{ill|Vitruviusi|en|Vitruvius}}, shkruar në fillim të shekullit I p.e.s.<ref name="Vitruvius">{{Cite book | first=Vitruvius | last=Pollio | title=Ten Books on Architecture | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge | year=1999 | isbn=0-521-00292-3 | language=en }}</ref> Sipas Vitruviusit, një ndërtesë e mirë duhet të plotësojë tre parimet e {{lang|la|firmitas, utilitas, venustas}},<ref>{{Cite web|url=http://www.gardenvisit.com/landscape/LIH/history/vitruvius.htm#ch1-3|title=Vitruvius Ten Books on Architecture, with regard to landscape and garden design|work=gardenvisit.com|access-date=14 November 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012035458/http://gardenvisit.com/landscape/LIH/history/vitruvius.htm#ch1-3|archive-date=12 October 2007|url-status=dead|language=en}}</ref><ref name="elements">{{Cite web |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Vitruvius/home.html |title=Vitruvius |publisher=Penelope.uchicago.edu |access-date=2 July 2011 |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730065630/https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Vitruvius/home.html |url-status=live |language=en}}</ref> të njohura zakonisht nga përkthimi origjinal në anglisht – ''firmness, commodity and delight''. Një ekuivalent i afërt në gjuhën shqipe të sotme do të ishte: * Qëndrueshmëria – ndërtesa duhet të qëndrojë fort dhe të mbetet në gjendje të mirë * Përdorshmëria – duhet të jetë e përshtatshme për qëllimet për të cilat përdoret * Bukuria – duhet të jetë estetikisht e këndshme Sipas Vitruviusit, arkitekti duhet të përpiqet t'i përmbushë sa më mirë të tria këto veçori. {{ill|Leon Battista Alberti|en|Leon Battista Alberti}}, i cili zhvillon më tej idetë e Vitruviusit në traktatin e tij, {{lang|la|{{ill|De re aedificatoria|en|De re aedificatoria}}}}, e shihte bukurinë kryesisht si çështje proporcioni, edhe pse edhe zbukurimi luante një rol. Për Albertin, rregullat e proporcionit ishin ato që qeverisnin figurën e idealizuar njerëzore, [[Prerja e artë|prerjen e artë]]. Aspekti më i rëndësishëm i bukurisë ishte, pra, një pjesë e brendashkruar e objektit, e jo diçka e vendosur sipërfaqësisht, dhe bazohej në të vërteta universale e të njohshme. Nocioni i stilit në art nuk u zhvillua deri në shekullin XVI, me shkrimet e {{ill|Giorgio Vasarit|en|Giorgio Vasari}}.<ref>{{ill|Françoise Choay|en|Françoise Choay}}, ''Alberti and Vitruvius'', editor, Joseph Rykwert, Profile 21, Architectural Design, Vol. 49, No. 5–6.</ref> Deri në shekullin XVIII, vepra e tij ''{{ill|Lives of the Most Excellent Painters, Sculptors, and Architects|en|Lives of the Most Excellent Painters, Sculptors, and Architects}}'' ishte përkthyer në italisht, frëngjisht, spanjisht dhe anglisht. Në shekullin XVI, arkitekti, piktori dhe teoricieni manierist italian {{ill|Sebastiano Serlio|en|Sebastiano Serlio}} shkroi ''Tutte L'Opere D'Architettura et Prospetiva'' (''Veprat e plota mbi arkitekturën dhe perspektivën''). Ky traktat pati një ndikim të jashtëzakonshëm në të gjithë Evropën, duke qenë doracaku i parë që theksonte aspektet praktike, e jo ato teorike, të arkitekturës, dhe ishte i pari që katalogoi pesë urdhrat arkitekturorë.<ref>[https://dlc.library.columbia.edu/serlio Sebastiano Serlio – On domestic architecture]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416091747/https://dlc.library.columbia.edu/serlio|date=16 April 2021}}, Columbia University Libraries, qasur më 5 shkurt 2021.</ref> Në fillim të shekullit XIX, {{ill|Augustus Welby Northmore Pugin|en|Augustus Welby Northmore Pugin}} shkroi ''Contrasts'' (1836), i cili, siç sugjeronte edhe titulli, e kontraponte botën moderne dhe industriale, të cilën ai e përbuzte, me një pamje të idealizuar të një bote neo-mesjetare. [[Arkitektura gotike]], besonte Pugin, ishte e vetmja "formë e vërtetë e krishterë e arkitekturës".<ref>{{Cite journal|last=D'Anjou|first=Philippe|title=An Ethics of Freedom for Architectural Design Practice|jstor=41318789|volume=64|date=2011|journal=Journal of Architectural Education|pages=141–147|number=2|doi=10.1111/j.1531-314X.2010.01137.x|s2cid=110313708|language=en}}</ref> Kritiku anglez i artit të shekullit XIX, [[John Ruskin]], në veprën e tij ''{{ill|The Seven Lamps of Architecture|en|The Seven Lamps of Architecture}}'', botuar në 1849, kishte një këndvështrim shumë më të ngushtë mbi atë çfarë përbënte arkitekturën. Arkitektura ishte "arti që i vendos dhe i zbukuron kaq mirë ndërtesat e ngritura nga njeriu … saqë pamja e tyre" kontribuon "në shëndetin e tij mendor, fuqinë dhe kënaqësinë".<ref name="Ruskin">John Ruskin, ''[[iarchive:sevenlampsofarch0000rusk v7h2|The Seven Lamps of Architecture]]'', G. Allen (1880), ribotuar nga Dover, (1989), {{ISBN|0-486-26145-X}}.</ref> Për Ruskinin, estetika kishte rëndësi mbizotëruese. Vepra e tij vazhdon duke thënë se një ndërtesë nuk është vërtet një vepër arkitekturore nëse nuk është në një farë mënyre "e zbukuruar". Për Ruskinin, një ndërtesë e mirëndërtuar, me proporcione të mira dhe funksionale, kishte nevojë, të paktën, për {{ill|breza gurësh|en|Course (architecture)}} ose {{ill|rustikim|en|Rustication (architecture)}}.<ref name="Ruskin" /> Në lidhje me dallimin mes idealeve të ''arkitekturës'' dhe thjesht ''[[Ndërtimtaria|ndërtimit]]'', arkitekti i shekullit XX [[Le Corbusier]] shkroi: "Ju përdorni gur, dru dhe beton, dhe me këto materiale ndërtoni shtëpi dhe pallate: kjo është ndërtim. Zgjuarsia është në punë. Por papritmas ju prekni zemrën time, ju më bëni mirë. Unë jam i lumtur dhe them: Kjo është e bukur. Kjo është Arkitekturë".<ref>Le Corbusier, ''Towards a New Architecture'' (Drejt një arkitekture të re), Dover Publications (1985). {{ISBN|0-486-25023-7}}.</ref> Bashkëkohësi i Le Corbusier-t, {{ill|Ludwig Mies van der Rohe|en|Ludwig Mies van der Rohe}}, thuhet se ka deklaruar në një intervistë të vitit 1959 se "arkitektura fillon kur vendos me kujdes dy tulla së bashku. Aty fillon".<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/style/article/best-brick-buildings-architecture/index.html|title=9 innovative contemporary buildings that test the limits of humble brick |last=Verney |first=Harriet |date=25 July 2017 |work=CNN|access-date=May 29, 2023 |url-status=live|archive-date=May 29, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529231129/https://www.cnn.com/style/article/best-brick-buildings-architecture/index.html|language=en}}</ref> === Konceptet moderne === [[Skeda:Congresso do Brasil.jpg|thumb|alt=Pamja tregon një ndërtesë të shekullit të 20-të me dy kulla identike shumë afër njëra-tjetrës, që ngrihen nga një ndërtesë e ulët e cila ka një kube në njërin skaj, dhe një kube të përmbysur, si një pjatë, në skajin tjetër.|{{ill|Kongresi Kombëtar i Brazilit|en|National Congress Palace}}, projektuar nga {{ill|Oscar Niemeyer|en|Oscar Niemeyer}}]] Arkitekti i shquar i shekullit të 19-të i [[Qiellgërvishtësi|qiellgërvishtësve]], {{ill|Louis Sullivan|en|Louis Sullivan}}, nxiti një parim mbizotërues për projektimin arkitektonik: "{{ill|Forma ndjek funksionin|en|Form follows function}}".<ref>{{cite book | title=Universal Principles of Design | first1=William | last1=Lidwell | first2=Kritina | last2=Holden | first3=Jill | last3=Butler | publisher=Rockport Publishers | year=2023 | isbn=978-0-7603-7517-4 | url=https://books.google.com/books?id=PhiqEAAAQBAJ&pg=RA2-PA69 | language=en }}</ref> Ndërkohë që ideja se konsideratat strukturore dhe estetike duhet t'i nënshtrohen tërësisht funksionalitetit u prit njëkohësisht me popullaritet dhe skepticizëm, ajo solli konceptin e "funksionit" në vend të "dobisë" së Vitruviusit. "Funksioni" filloi të shihej si diçka që përfshin të gjitha kriteret e përdorimit, perceptimit dhe kënaqësisë së një ndërtese, jo vetëm ato praktike, por edhe ato estetike, psikologjike dhe kulturore. Nunzia Rondanini deklaroi: "Përmes dimensionit të saj estetik, arkitektura shkon përtej aspekteve funksionale që ka të përbashkëta me shkencat e tjera humane. Përmes mënyrës së saj të veçantë të shprehjes së {{ill|vlerave|en|Architectural design values}}, arkitektura mund të stimulojë dhe të ndikojë jetën shoqërore pa supozuar se, në vetvete, do të nxisë zhvillimin shoqëror.... Ta kufizosh kuptimin e formalizmit (arkitektonik) në artin për hir të artit nuk është vetëm reaksionar; mund të jetë edhe një kërkim pa qëllim për përsosmëri apo origjinalitet, i cili e degradon formën në një thjeshtë instrumentalitet".<ref>{{cite journal | last=Rondanini | first=Nunzia | title=Architecture and Social Change | journal=Heresies II | volume=3 | issue=3 | pages=3–5 | location=New York | publisher=Neresies Collective Incorporated | year=1981 | url=https://archive.org/details/heresies_11/page/n3/mode/2up | access-date=2026-03-10 | language=en }}</ref> Estetika e arkitekturës mbetet një temë e kontestuar. Janë vërejtur dallime në preferencat estetike mes arkitektëve dhe publikut.<ref name="z479">{{cite journal | last1=Najar | first1=Karim | last2=Nylander | first2=Ola | last3=Woxnerud | first3=William | title=Public's Visual Preferences Survey Facilitates Community-Based Design and Color Standards Creation | journal=Buildings | volume=14 | issue=9 | date=2024 | issn=2075-5309 | doi=10.3390/buildings14092929 | doi-access=free | page=2929 | language=en}}</ref> Studimet gjenerisht gjejnë se ekziston një preferencë e fortë e publikut për stilet arkitektonike tradicionale dhe klasike krahasuar me projektet moderniste.<ref>{{cite book | chapter=Who Do We Design For? | title=Lost in Limbo | pages=11–13 | date=December 2018 | first=Jan | last=Pruszynski | chapter-url=https://www.bnieuws.nl/read/who-do-we-design-for-2 | access-date=29 December 2024 | publisher=Delft University of Technology | archive-url=https://web.archive.org/web/20220525183748/https://www.bnieuws.nl/read/who-do-we-design-for-2 | archive-date=2022-05-25 | url-status=dead | language=en }}</ref><ref>{{cite web | first=Andrea | last=Klettner | date=16 October 2009 |title=Public Favours Traditional Architecture |url=https://www.architectsjournal.co.uk/archive/public-favours-traditional-architecture |access-date=29 December 2024 |website=Architects' Journal | language=en }}</ref><ref>{{cite news |last1=Alexander |first1=Abby |title=Classical Buildings Beat Modern Ones in U.S. Poll |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-14/classical-buildings-beat-modern-ones-in-u-s-poll |access-date=29 December 2024 |work=Bloomberg |date=14 October 2020 | language=en}}</ref> James Stevens Curl argumenton se arkitektët modernistë shpesh favorizojnë projekte që janë alienuese dhe dëmtuese për mjedisin.<ref>{{cite book |last1=Curl |first1=James Stevens |title=Making Dystopia: The Strange Rise and Survival of Architectural Barbarism |date=2018 |publisher=Oxford University Press|pages=xxv – xxxi | language=en }}</ref> {{ill|Léon Krier|en|Léon Krier}} e paraqet dominimin e stileve tradicionale në arkitekturën private si një "realitet demokratik mbizotërues", duke e kontrastuar këtë me përhapjen e projekteve moderniste në komisionet publike.<ref>{{cite book |last1=Krier |first1=Léon |author-link=Léon Krier |title=The Architecture of Community |date=2009 |publisher=Island Press |isbn=978-1-59726-578-2 |pages=7–9 | language=en }}</ref> Ndër filozofitë që kanë ndikuar arkitektët modernë dhe qasjen e tyre ndaj projektimit të ndërtesave janë [[Racionalizmi]], [[Empirizmi]],<ref>{{cite journal | title=Empiricist and Rationalist Approaches to the Design of Concrete Structures | first1=Thomas E. | last1=Boothby | first2=Sharyn | last2=Clough | journal=APT Bulletin: The Journal of Preservation Technology | volume=48 | issue=1, special issue on concrete | year=2017 | pages=6–14 | publisher=Association for Preservation Technology International (APT) | jstor=26291030 | language=en }}</ref> [[Strukturalizmi]],<ref>{{cite journal | title=The influence of structuralism in the field of architecture | first=Yuan | last=Qin | journal=Academic Journal of Architecture and Geotechnical Engineering | volume=5 | issue=5 | pages=23–27 | doi=10.25236/AJAGE.2023.050504 | language=en }}</ref> [[Poststrukturalizmi]], {{ill|Dekonstruktivizmi|en|Deconstructivism}} dhe [[Fenomenologjia]].<ref>{{cite journal | title=Phenomenology and Space in Architecture | first1=Saeid | last1=Soltani | first2=Nazan | last2=Kirci | journal=International Journal of Architectural Engineering Technology | volume=6 | year=2019 | publisher=Avanti Publishing | doi=10.15377/2409-9821.2019.06.1 | doi-access=free | language=en }}</ref> Në fund të shekullit të 20-të, një koncept i ri iu shtua atyre që përfshiheshin tashmë brenda kompasit të strukturës dhe funksionit — konsiderimi i [[Qëndrueshmëria|qëndrueshmërisë]], pra {{ill|arkitektura e qëndrueshme|en|Sustainable architecture}}.<ref>{{cite book | chapter=Sustainable architecture, A short history | first=Vandana | last=Baweja | title=Routledge Handbook of the History of Sustainability | edition=1st | year=2017 | isbn=978-1-315-54301-7 | doi=10.1002/sd.1530 | language=en }}</ref> Për t'iu përgjigjur etosit bashkëkohor, një ndërtesë duhet të ndërtohet në një mënyrë miqësore ndaj mjedisit sa i përket prodhimit të materialeve të saj, ndikimit të saj mbi mjedisin natyror dhe të ndërtuar të zonës përreth, si dhe kërkesave që ajo i vendos mjedisit natyror për [[Ngrohja, ventilimi dhe klimatizimi|ngrohje, ventilim dhe ftohje]], {{ill|përdorimin e ujit|en|Water efficiency}}, {{ill|mbetjet|en|Waste management}} dhe {{ill|ndriçimin|en|Architectural lighting design}}.<ref>{{cite journal | title=Sustainable Architecture, Design and Housing | first=Martina | last=Keitsch | journal=Sustainable development | volume=20 | issue=3, Sustainable architecture, design and housing | date=May–June 2012 | pages=141–145 | doi=10.1002/sd.1530 | language=en }}</ref><ref>{{cite journal | title=Green Architecture: A Concept of Sustainability | first1=Amany | last1=Ragheb | first2=Hisham | last2=El-Shimy | first3=Ghada | last3=Ragheb | journal=Procedia – Social and Behavioral Sciences | volume=216 | date=6 January 2016 | pages=778–787 | publisher=Elsevier | doi=10.1016/j.sbspro.2015.12.075 | doi-access=free | language=en }}</ref> {{Clear}} == Historia == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Historia e arkitekturës|en|History of architecture}}}} === Origjina dhe arkitektura popullore === {{Kryesor|Arkitektura popullore}} [[Skeda:Stærnes Søndre Loft, Rollag.jpg|thumb|right|Një shtëpi druri popullore në [[Norvegjia|Norvegji]]]] Ndërtimi u zhvillua fillimisht nga dinamika mes nevojave (p.sh. strehimi, siguria dhe adhurimi) dhe mjeteve (materialeve të ndërtimit të disponueshme dhe aftësive përkatëse).<ref>{{Cite journal | title=Primitive Architecture and Climate | first1=James Marston | last1=Fitch | first2=Daniel P. | last2=Branch | journal=Scientific American | volume=203 | issue=6 | date=December 1960 | pages=134–145 | jstor=24940726 | url=https://wwq.tboake.com/2018/Fitch%20James%20primitive%20architecture%20Scientific%20American%201960.pdf | access-date=2026-03-12 | language=en }}</ref> Ndërsa kulturat njerëzore u zhvilluan dhe njohuritë filluan të formalizoheshin përmes traditave dhe praktikave gojore, ndërtimi u bë një [[Zejtaria|zejtari]], dhe ''arkitektura'' u bë termi i përdorur për të përshkruar aspektet shumë të formalizuara dhe të respektuara të kësaj zejtarie. Besohet gjerësisht se suksesi arkitektonik u arrit përmes provave dhe gabimeve, me gjithnjë e më pak prova dhe më shumë përsëritje ndërsa rezultatet bëheshin të kënaqshme me kalimin e kohës. Megjithatë, {{ill|arkitektura popullore|en|Vernacular architecture}}, në thelb një formë rudimentare, joakademike e ndërtimit e bazuar në traditat kulturore, vazhdon të prodhohet në shumë pjesë të botës.<ref>{{Cite journal | title=Ancient vernacular architecture: characteristics categorization and energy performance evaluation | first1=Zhiqiang (John) | last1=Zhai | first2=Jonathan M. | last2=Previtali | journal=Energy and Buildings | volume=42 | issue=3 | date=March 2010 | pages=357–365 | publisher=Elsevier | doi=10.1016/j.enbuild.2009.10.002 | language=en }}</ref> === Arkitektura parahistorike === [[Skeda:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|right|[[Göbekli Tepe]] në [[Turqia|Turqi]], mijëvjeçari i 10-të deri i 8-të p.e.s.]] Vendbanimet e hershme njerëzore ishin kryesisht rurale. Zgjerimi i ekonomive rezultoi në krijimin e {{ill|proto-qyteteve|en|Proto-city}} ose [[Zona urbane|zonave urbane]], të cilat në disa raste u rritën dhe u zhvilluan shumë shpejt, siç është {{ill|Çatalhöyüku|en|Çatalhöyük}} në [[Turqia|Turqinë]] e sotme dhe [[Mohenxho-daro]] në [[Pakistani]]n e sotëm. Vendndodhjet arkeologjike neolitike përfshijnë [[Göbekli Tepe]]<ref>{{Cite journal | title=Geometry and Architectural Planning at Göbekli Tepe, Turkey | journal=Cambridge Archaeological Journal | volume=30 | issue=2 | date=May 2020 | pages=343–357 | doi=10.1017/S0959774319000660 | doi-access=free | language=en }}</ref> dhe {{ill|Çatalhöyükun|en|Çatalhöyük}} në [[Turqia|Turqi]],<ref>{{Cite book | chapter=The Architecture of Neolithic Çatalhöyük as a Process | first1=Marek Z. | last1=Barański | first2=Aroa | last2=García-Suárez | first3=Arkadiusz | last3=Klimowicz | first4=Serena | last4=Love | first5=Kamilla | last5=Pawłowska | title=Assembling Çatalhöyük | edition=1st | publisher=Routledge | year=2015 | isbn=978-1-351-19099-2 | doi=10.4324/9781351190992 | language=en }}</ref> {{ill|Jerikon|en|Jericho}} në Levant,<ref>{{Cite journal | title=Excavations at Jericho | first=Kathleen M. | last=Kenyon | journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland | volume=84 | issue=1/2 | date=January–December 1954 | pages=103–110 | publisher=Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland | doi=10.2307/2844004 | jstor=2844004 | language=en }}</ref> {{ill|Mehrgarhun|en|Mehrgarh}} në [[Pakistani|Pakistan]],<ref>{{Cite conference | title=The Early Architectural Traditions of Greater Indus as Seen from Mehrgarh, Baluchistan | first=Jean–François | last=Jarrige | series=Studies in the History of Art | volume=31 | conference=Symposium Papers XV: Urban Form and Meaning in South Asia: The Shaping of Cities from Prehistoric to Precolonial Times | year=1993 | pages=25–33 | publisher=National Gallery of Art | jstor=42620470 | language=en }}</ref> {{ill|Skara Brae|en|Skara Brae}} në {{ill|Orkney|en|Orkney}}, dhe vendbanimet e {{ill|kulturës Cucuteni-Tripilje|en|Cucuteni–Trypillia culture}} në [[Rumania|Rumani]], [[Moldavia|Moldavi]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]]. === Epoka klasike === [[Skeda:The Monastery, Petra, Jordan8.jpg|thumb|right|{{ill|Ed-Deiri|en|Ed-Deir, Petra}} "Manastiri" në [[Petra]], [[Jordania|Jordani]], {{Rreth|mesi i shekullit të parë e.s.}}]] Në shumë civilizime të lashta, siç janë ato të [[Egjipti i Lashtë|Egjiptit të Lashtë]] dhe [[Mesopotamia|Mesopotamisë]], arkitektura dhe {{ill|urbanistika|en|Urbanism}} pasqyronin angazhimin e vazhdueshëm me hyjnoren dhe [[E mbinatyrshmja|të mbinatyrshmen]], dhe shumë kultura të lashta iu drejtuan monumentalitetit në arkitekturën e tyre për të përfaqësuar simbolikisht fuqinë politike të sundimtarit apo të vetë shtetit. Në Egjipt, edukimi i arkitektëve shtetërorë ishte i lidhur ngushtë me klasën priftërore, dhe sekretet e zanatit kalonin nga babai te djali. Planet vizatoheshin dhe më pas zbatoheshin duke përdorur vizoren, katrorin dhe trekëndëshin.<ref>{{Cite book | title=The Architect: Chapters in the History of the Profession | chapter=The Practice of Architecture in the Ancient World: Eygpt and Greece | pages=3–26 | editor-first=Spiro | editor-last=Kostof | first=William L. | last=MacDonald | publisher=University of California Press | year=2000 | isbn=978-0-520-22604-3 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=NaYwDwAAQBAJ&pg=PA3 | language=en }}</ref> Arkitektura dhe urbanistika e civilizimeve klasike, siç janë ato [[Greqia e Lashtë|greke]] dhe [[Roma e Lashtë|romake]], u zhvilluan nga idealet qytetare dhe jo nga ato fetare apo empirike. U shfaqën lloje të reja ndërtesash dhe stili arkitektonik u zhvillua në formën e [[Rendet arkitekturorë|rendeve arkitekturorë]]. [[Arkitektura romake]] u ndikua nga [[Arkitektura greke]], pasi ata përfshinë shumë elemente greke në praktikat e tyre të ndërtimit.<ref>{{Cite web | url=https://www.khanacademy.org/humanities/ancient-art-civilizations/greek-art/beginners-guide-greece/a/introduction-to-greek-architecture | title=Introduction to Greek architecture | website=Khan Academy | language=en | archive-url=https://web.archive.org/web/20141014123040/http://www.khanacademy.org/humanities/ancient-art-civilizations/greek-art/beginners-guide-greece/a/introduction-to-greek-architecture | archive-date=2014-10-14 | url-status=dead | access-date=2017-06-23}}</ref> Tekste mbi arkitekturën janë shkruar që nga kohët e lashta — këto tekste ofronin si këshilla të përgjithshme, ashtu edhe përshkrime formale specifike apo kanone. Disa shembuj kanonesh gjenden në shkrimet e {{ill|Vitruviusit|en|Vitruvius}} në shekullin e 1-rë p.e.s.<ref>{{Cite book | chapter=Vitruvius's Image of the Universe: Architecture and Mechanics | first=Giovanni | last=Di Pasquale | title=Vitruvianism: Origins and Transformations | editor-first=Paolo | editor-last=Sanvito | chapter-url=https://books.google.com/books?id=kw8_CwAAQBAJ&pg=PA49 | publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG | year=2015 | pages=49–64 | isbn=978-3-11-042228-3 | language=en }}</ref> Disa nga shembujt më të hershëm dhe më të rëndësishëm të arkitekturës kanonike janë fetarë. === Arkitektura aziatike === [[Skeda:Himeji Castle The Keep Towers.jpg|thumb|right|[[Kështjella Himeji|Kalaja Himeji]], [[Japonia]], 1609]] Arkitektura aziatike u zhvillua ndryshe nga arkitektura evropiane, dhe stilet arkitektonike [[Arkitektura budiste|budiste]], {{ill|hinduse|en|Hindu architecture}} dhe [[Arkitektura sikiste|sikiste]] kanë karakteristika të ndryshme. Ndryshe nga arkitektura e {{ill|Indisë|en|Architecture of India}} dhe [[arkitektura kineze]], të cilat patën ndikim të madh mbi rajonet përreth, {{ill|arkitektura japoneze|en|Japanese architecture}} nuk pati të tillë ndikim. Disa forma të arkitekturës aziatike shfaqën diversitet të madh rajonal, veçanërisht [[arkitektura budiste]]. Për më tepër, një tjetër arritje arkitekturore në Azi është [[arkitektura e tempujve hindu]], e cila u zhvillua rreth shekullit V e.s. Ajo, në teori, qeveriset nga koncepte të përcaktuara në {{ill|Shastrat|en|Shastra}}, dhe merret me shprehjen e njëkohshme të makrokozmosit dhe mikrokozmosit. Në shumë vende aziatike, feja panteiste çoi në forma arkitektonike që u projektuan posaçërisht për të theksuar {{ill|peizazhin natyror|en|Natural landscape}}. Gjithashtu, shtëpitë më madhështore ishin struktura relativisht të lehta, kryesisht prej druri, deri në kohët e fundit, dhe ka pak mbetje të ruajtura nga një moshë kaq e lashtë. Budizmi u shoqërua me kalimin drejt strukturave fetare prej guri dhe tulle, ndoshta duke filluar si {{ill|arkitekturë e gdhendur në shkëmb|en|Rock-cut architecture}}, e cila shpesh është ruajtur shumë mirë. Shkrimet e hershme aziatike mbi arkitekturën përfshijnë ''Kao Gong Ji''-n e Kinës, nga shekujt VII deri V p.e.s., [[Shilpa shastra|Shilpa Shastrat]] e Indisë së lashtë, {{ill|Manjusri Vasthu Vidya Sastra|en|Manjusri Vasthu Vidya Sastra}} e [[Sri Lanka|Sri Lankës]], dhe Araniko nga [[Nepali]]. === Arkitektura afrikane === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura e Afrikës|en|Architecture of Africa}}}} [[Skeda:Great Mosque of Djenne 2.jpg|thumb|right|{{ill|Xhamia e Madhe e Xhenesë|en|Great Mosque of Djenné}} në [[Mali]], shekujt XIII–XIV, rindërtuar në 1906]] Arkitektura e Afrikës është shumë e larmishme, duke reflektuar klimat, kulturat dhe historitë e shumta të kontinentit. Arkitektura tradicionale afrikane përzien traditat ndërtimore, duke përdorur një gamë të gjerë materialesh si balta, guri dhe druri. Shkallëzimi fraktal përdoret shpesh në projektim, duke bërë që pjesët më të vogla të një strukture të pasqyrojnë dizajnin e përgjithshëm. Ky koncept mund të vërehet në planimetritë e fshatrave dhe në elementët dekorativë.<ref>{{Cite web |title=Fractals in African Design – The Center for Generative Justice |url=https://generativejustice.org/africanfractals/ |access-date=2026-03-16 |language=en-US}}</ref> Strukturat historike prej guri, si muret e mëdha të {{ill|Zimbabvesë së Madhe|en|Great Zimbabwe}}, tregojnë ndërtim të qëndrueshëm dhe afatgjatë. {{ill|Thurja dhe llucosja|en|Wattle and daub}} është një teknikë e përdorur në shumë zona, ku korniza prej druri mbulohen me baltë për të krijuar struktura të rrumbullakosura që ndihmojnë në rregullimin e temperaturës së brendshme. Arkitektura në Afrikën Perëndimore, si në [[Porto Novo|Porto-Novo]] në [[Benini]]n, {{ill|Ishullin Lagos|en|Lagos Island}} dhe {{ill|Zaria|en|Zaria}} në [[Nigeria|Nigeri]], si dhe [[Dakari|Dakar]] në [[Senegali]]n, dominohet nga stilet {{ill|sudano-saheliane|en|Sudano-Sahelian architecture}}, {{ill|afro-moderniste|en|Afromodernism}} dhe {{ill|sobrado|en|Sobrado (architecture)}}. Ky i fundit është një formë e arkitekturës baroke portugeze-braziliane me shumë kate.<ref>{{Cite journal |last=Mokwete |first=H. Killion |date=2025-12-31 |title=Aguda/Afro-Brazilian architectural heritage in the bight of Benin |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21681376.2025.2578959 |journal=Regional Studies, Regional Science |language=en |volume=12 |issue=1 |pages=924–942 |doi=10.1080/21681376.2025.2578959 |issn=2168-1376|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |last=Giles |first=Edvige Jean-François,Chris |date=2017-07-19 |title=Historical architecture is vanishing from Lagos |url=https://www.cnn.com/2017/07/19/architecture/nigeria-afro-brazilian-architecture |access-date=2026-04-07 |website=CNN |language=en}}</ref> Këto ndërtesa janë të përshtatura për klima të thata dhe të nxehta, pasi shpesh kanë oborr qendror ose të pasmë, fasada të suvatuara, planimetri simetrike, çati me tjegulla për izolim termik, dhe ballkone të spikatura. Përgjatë {{ill|Bregut Suahili|en|Swahili Coast}} të Afrikës Lindore, shumë shtëpi ndërtohen me gur koralor dhe çati me shtylla mangrove. Arkitektura është një përzierje stilesh lokale, arabe dhe islame, si rrjedhojë e tregtisë përgjatë Oqeanit Indian. [[Etiopia]] gjithashtu ka tradita arkitekturore mbresëlënëse, si kishat e gdhendura në shkëmb, siç janë kishat e shekullit XIII të {{ill|Lalibelës|en|Lalibela}}, të cilat u gdhendën drejtpërdrejt në tokë. Së bashku, këto stile theksojnë kreativitetin, përshtatshmërinë dhe thellësinë kulturore të traditave arkitekturore afrikane.<ref>{{Cite web |last=Mukalay |first=Joel |date=2025-12-29 |title=Tracing the History of African Architecture |url=https://www.terrafriq.org/post/tracing-the-history-of-african-architecture |access-date=2026-03-16 |website=Terrafriq |language=en}}</ref> === Arkitektura islame === {{Kryesor|Arkitektura islame}} [[Skeda:Taj Mahal, Agra, India edit2.jpg|thumb|right|[[Taxh Mahali]] në [[India|Indi]], shekulli XVII]] Arkitektura islame filloi në shekullin VII, duke përfshirë forma arkitektonike nga [[Lindja e Mesme]] e lashtë dhe [[Bizanti]], por edhe duke zhvilluar veçori për t'iu përshtatur nevojave fetare dhe shoqërore të shoqërisë. Shembuj mund të gjenden në të gjithë Lindjen e Mesme, Afrikë, [[Gadishulli Iberik|Gadishullin Iberik]], ishujt e Mesdheut, [[Nënkontinenti indian|nënkontinentin indian]] dhe më vonë në pjesët lindore të Evropës, siç janë shtetet ballkanike, si rezultat i zgjerimit të [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]].<ref name="metmuseum.org-ottoman-europe">{{Cite web |author1=Sardar |first=Marika |date=October 2004 |title=Essay: The Later Ottomans and the Impact of Europe |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/otto3/hd_otto3.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213145924/https://www.metmuseum.org/toah/hd/otto3/hd_otto3.htm |archive-date=2019-02-13 |access-date=2019-02-12 |website=www.metmuseum.org |publisher=The Met |language=en}}</ref><ref name="brill.com-book-Lory">{{Cite book |last1=Lory |first1=Bernard |title=Entangled Histories of the Balkans – Volume Three |chapter=The Ottoman Legacy in the Balkans |chapter-url=https://brill.com/configurable/contentpage/book$002fedcoll$002f9789004290365$002fB9789004290365_006.xml |access-date=2019-02-12 |pages=355–405 |language=en |chapter-format=html / pdf |doi=10.1163/9789004290365_006 |date=2015 |isbn=978-9004290365 |archive-date=2019-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213064155/https://brill.com/configurable/contentpage/book$002fedcoll$002f9789004290365$002fB9789004290365_006.xml |url-status=live }}</ref> === Arkitektura mesjetare evropiane === {{Kryesor|Arkitektura mesjetare}} [[Skeda:Sainte Chapelle Interior Stained Glass.jpg|thumb|right|Vitrazhe në {{ill|Sainte-Chapelle|en|Sainte-Chapelle}} në Paris, 1248]] Në [[Evropa|Evropën]] gjatë periudhës mesjetare, {{ill|gildat|en|Guild}} u formuan nga zejtarët për të organizuar zanatet e tyre, dhe kanë mbijetuar kontrata të shkruara, veçanërisht në lidhje me ndërtesat kishtare. Roli i arkitektit ishte zakonisht i njëjtë me atë të mjeshtrit murator, ose ''Magister lathomorum'' siç përshkruhen ndonjëherë në dokumentet bashkëkohore. Ndërmarrjet kryesore arkitekturore ishin ndërtimi i abacive dhe [[Katedralja|katedraleve]]. Që nga rreth viti 900 e në vazhdim, lëvizjet e klerikëve dhe tregtarëve përcollën njohuritë arkitekturore nëpër Evropë, duke rezultuar në stilet paneuropiane romanike dhe [[Arkitektura gotike|gotike]]. Një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë arkitekturore të Mesjetës janë fortifikimet e shumta nëpër kontinent. Nga Ballkani deri në Spanjë, dhe nga Malta deri në Estoni, këto ndërtesa përfaqësojnë një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë evropiane. === Arkitektura e Rilindjes === {{Kryesor|Arkitektura e Rilindjes}} [[Skeda:Bramante's Tempietto (46150919355).jpg|thumb|right|{{ill|Tempietto|en|San Pietro in Montorio}} në Romë, 1444–1514]] Në [[Evropa|Evropën]] e [[Rilindja|Rilindjes]], që nga rreth viti 1400 e në vazhdim, pati një rilindje të diturisë klasike, të shoqëruar nga zhvillimi i [[Humanizmi i Rilindjes|Humanizmit të Rilindjes]], i cili vinte theks më të madh mbi rolin e individit në shoqëri sesa kishte qenë rasti gjatë periudhës mesjetare. Ndërtesat iu atribuoheshin arkitektëve të veçantë – Brunelleschit, Albertit, [[Michelangelo|Mikelanxhelos]], Palladios – dhe kulti i individit kishte filluar. Ende nuk kishte një vijë ndarëse midis [[artisti]]t, [[arkitekti]]t, [[inxhinieri]]t, apo ndonjë prej profesioneve të lidhura, dhe emërtimi shpesh varej nga preferenca rajonale. Një rilindje e [[Arkitektura klasike|stilit klasik]] në arkitekturë u shoqërua nga një zhvillim i shpejtë i shkencës dhe [[Inxhinieria|inxhinierisë]], gjë që ndikoi në proporcionet dhe [[struktura|strukturën]] e ndërtesave. Në këtë fazë, ishte ende e mundur që një artist të projektonte një urë, pasi niveli i llogaritjeve strukturore të përfshira ishte brenda aftësive të një profesionisti të përgjithshëm. === Epoka moderne e hershme dhe epoka industriale === Me njohuritë e reja në fushat shkencore dhe rritjen e materialeve dhe teknologjive të reja, arkitektura dhe [[inxhinieria]] filluan të ndaheshin, dhe arkitekti filloi të përqendrohej te [[estetika]] dhe aspektet humaniste, shpesh në kurriz të aspekteve teknike të [[projektimi]]t të ndërtesave. Gjithashtu pati ngritjen e "arkitektit zotëri" (gentleman architect), i cili zakonisht merrej me klientë të pasur dhe përqendrohej kryesisht në cilësitë vizuale, të nxjerra zakonisht nga prototipe historike, të tipizuara nga shumë shtëpi fshati të Britanisë së Madhe, të krijuara në stilet {{ill|Neogotik|en|Gothic Revival architecture}} ose skocez baronial. Trajnimi formal arkitektural në shekullin e 19-të, për shembull, në {{ill|École des Beaux-Arts|en|École des Beaux-Arts}} në Francë, i jepte theks të madh prodhimit të vizatimeve të bukura dhe pak kontekstit dhe fizibilitetit. Ndërkohë, [[Revolucioni Industrial]] hapi rrugën për prodhimin dhe konsumin masiv. [[Estetika]] u bë një kriter për klasën e mesme, pasi produktet e zbukuruara, dikur brenda fushës së zejtarisë së shtrenjtë, u bënë më të lira nën prodhimin me makineri. Arkitektura popullore u bë gjithnjë e më e zbukuruar. Ndërtuesit e shtëpive mund të përdornin projektimin arkitektural aktual në punën e tyre, duke kombinuar veçoritë e gjetura në libra modelesh dhe revista arkitekturore. === Modernizmi === {{Kryesor|Arkitektura moderne}} <gallery widths="150px" perrow="2"> Skeda:Alfeld Fagus 08JUL15.JPG Skeda:Einsteinturm 7443a.jpg Skeda:Overzicht voorgevel - Heerlen - 20349660 - RCE.jpg Skeda:Building of Derzhprom.jpg Skeda:Théâtre des Champs-Élysées, 21 April 2013.jpg </gallery> ''Nga e majta lart në drejtim orar: {{ill|Fabrika Fagus|en|Fagus Factory}}, {{ill|Alfeld|en|Alfeld}}, Gjermani, 1911; {{ill|Kulla Einstein|en|Einstein Tower}}, [[Pocdami|Pocdam]], Gjermani, 1919–22; {{ill|Derzhprom|en|Derzhprom}}, {{ill|Harkiv|en|Kharkiv}}, Ukrainë, 1925–28; {{ill|Théâtre des Champs-Élysées|en|Théâtre des Champs-Élysées}}, Paris, 1910–13; {{ill|Glaspaleis|en|Glaspaleis}}, [[Heerlen]], Holandë, 1934–35'' Rreth fillimit të shekullit të 20-të, pakënaqësia e përgjithshme me theksin te {{ill|arkitektura revivaliste|en|Revivalism (architecture)}} dhe dekorimi i sofistikuar solli lindjen e shumë rrymave të reja mendimi që shërbyen si paraardhëse të [[Arkitektura moderne|arkitekturës moderne]]. Ndër këto spikat {{ill|Deutscher Werkbund|en|Deutscher Werkbund}}, themeluar në 1907 për të prodhuar objekte me cilësi më të mirë të prodhuara me makineri. Ngritja e profesionit të dizajnit industrial zakonisht vendoset këtu. Duke ndjekur këtë drejtim, shkolla {{ill|Bauhaus|en|Bauhaus}}, themeluar në [[Weimar]], Gjermani, në 1919, ridefinoi kufijtë arkitekturorë të vendosur më parë gjatë historisë, duke e parë krijimin e një ndërtese si sintezën përfundimtare – kulmin – të [[arti]]t, zanatit dhe teknologjisë.<ref>{{Cite web |last1=Winton |first1=Alexandra Griffith |title=The Bauhaus, 1919–1933 |url=https://www.metmuseum.org/essays/the-bauhaus-1919-1933 |website=metmuseum.org |date=August 2007 |publisher=Metropolitan Museum of Art |access-date=2025-10-06 |language=en}}</ref> Kur [[arkitektura moderne]] u praktikua për herë të parë, ajo ishte një lëvizje [[Arti pararojë|avangardiste]] me themele morale, filozofike dhe estetike. Menjëherë pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], arkitektët modernistë pionierë kërkuan të zhvillonin një stil krejtësisht të ri, të përshtatshëm për një rend të ri social dhe ekonomik pas luftës, të fokusuar në plotësimin e nevojave të klasës së mesme dhe punëtore. Ata hodhën poshtë praktikën arkitekturore të rafinimit akademik të stileve historike, e cila i shërbente rendit aristokratik në rënie të shpejtë. Qasja e arkitektëve modernistë ishte të reduktonin ndërtesat në forma të pastra, duke hequr referencat historike dhe zbukurimet në favor të detajeve funksionale. Ndërtesat shfaqnin elementët e tyre funksionalë dhe strukturorë, duke ekspozuar trarë çeliku dhe sipërfaqe betoni në vend që t'i fshihnin pas formave dekorative. Arkitektë si [[Frank Lloyd Wright]] zhvilluan {{ill|arkitekturën organike|en|organic architecture}}, në të cilën forma përcaktohej nga mjedisi dhe qëllimi i saj, me synimin për të promovuar harmoni midis banimit njerëzor dhe botës natyrore, me shembuj kryesorë {{ill|Robie House|en|Robie House}} dhe {{ill|Fallingwater|en|Fallingwater}}.<ref name="Netto 2011">{{Cite news |last=Netto |first=David |date=2011-05-07 |title=What's So Great About Frank Lloyd Wright's Fallingwater? |work=The Wall Street Journal |page=D7 |issn=0099-9660 |id=ProQuest 2729856894 |language=en}}</ref><ref name="Decker a056">{{Cite web |last=Decker |first=Cindy |date=2017-05-04 |title=Falling for Frank Lloyd Wright in Pennsylvania's Laurel Highlands |url=https://www.chicagotribune.com/2017/05/04/falling-for-frank-lloyd-wright-in-pennsylvanias-laurel-highlands/ |access-date=2024-12-09 |website=Chicago Tribune |issn=1085-6706 |language=en}}</ref> Arkitektë si Mies van der Rohe, {{ill|Philip Johnson|en|Philip Johnson}}, dhe {{ill|Marcel Breuer|en|Marcel Breuer}} punuan për të krijuar bukuri bazuar në cilësitë e brendshme të materialeve ndërtimore dhe teknikave moderne të ndërtimit, duke i këmbyer format tradicionale historike me forma gjeometrike të thjeshtuara, duke kremtuar mjetet dhe metodat e reja të mundësuara nga [[Revolucioni Industrial]], përfshirë ndërtimin me strukturë çeliku, i cili solli në jetë superstrukturat e larta. Zhvillimi i {{ill|strukturës së tubit|en|Tube (structure)}} nga {{ill|Fazlur Rahman Khan|en|Fazlur Rahman Khan}} ishte një përparim teknologjik në ndërtimin gjithnjë e më lart. Nga mesi i shekullit, Modernizmi u shndërrua në Stilin Ndërkombëtar, një estetikë e mishëruar në shumë mënyra nga Kullat Binjake të [[World Trade Center]]-it të Nju Jorkut, projektuar nga {{ill|Minoru Yamasaki|en|Minoru Yamasaki}}.<ref name="nymag">{{Cite magazine |url=http://nymag.com/news/9-11/10th-anniversary/minoru-yamasaki/ |title=The Encyclopedia of 9/11: Yamasaki, Minoru: An architect whose legacy didn't work out as he'd planned |date=2011-08-27 |magazine={{ill|New York|en|New York (magazine)}} |first=Justin |last=Davidson |language=en}}</ref> === Postmodernizmi === {{Kryesor|Arkitektura post moderne}} <gallery mode="packed" widths="175px"> Skeda:PiazzaDItalia1990.jpg|{{ill|Piazza d'Italia|en|Piazza d'Italia (New Orleans)}}, [[New Orleans]], SHBA, 1978 Skeda:The Walt Disney Company office.jpg|Ndërtesa {{ill|Team Disney|en|Team Disney}}, [[Los Anxheles]], SHBA, 1990 Skeda:Case danzanti.jpg|[[Tančící dům|Dancing House]], [[Praga]], [[Republika Çeke]], 1996 Skeda:Cambridge University Judge Business School interior.jpg|Interieri, {{ill|Cambridge Judge Business School|en|Cambridge Judge Business School}}, [[Kembrixhi]], MB, 1995 </gallery> Shumë arkitektë e kundërshtuan [[modernizmi]]n, duke e gjetur atë të zbrazët nga pasuria dekorative e stileve historike. Ndërsa gjenerata e parë e modernistëve filloi të vdesë pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], gjenerata e dytë e arkitektëve, duke përfshirë {{ill|Paul Rudolph|en|Paul Rudolph (architect)}}, {{ill|Marcel Breuer|en|Marcel Breuer}} dhe {{ill|Eero Saarinen|en|Eero Saarinen}}, u përpoq të zgjeronte estetikën e modernizmit me [[brutalizmi]]n, ndërtesa me fasada skulpturale shprehëse prej betoni të papërfunduar. Por një gjeneratë edhe më e re e pasluftës e kritikoi modernizmin dhe brutalizmin si tepër të ashpër, të standardizuar, monoton, dhe që nuk merrte parasysh pasurinë e përvojës njerëzore që ofrojnë ndërtesat historike përgjatë kohës dhe në vende e kultura të ndryshme. Një reagim i tillë ndaj estetikës së ftohtë të modernizmit dhe brutalizmit është shkolla e {{ill|arkitekturës metaforike|en|Metaphoric architecture}}, e cila përfshin gjëra si {{ill|biomorfizmi|en|Biomorphism}} dhe {{ill|arkitektura zoomorfe|en|Zoomorphic architecture}}, të dyja duke përdorur natyrën si burim kryesor frymëzimi dhe projektimi. Ndërkohë që nga disa konsiderohet thjesht si një aspekt i [[postmodernizmi]]t, të tjerë e konsiderojnë atë si një shkollë më vete dhe një zhvillim të mëvonshëm të {{ill|arkitekturës ekspresioniste|en|Expressionist architecture}}.<ref name=metaphor>{{Cite book | last = Fez-Barringten | first = Barie | title = Architecture: The Making of Metaphors | publisher = Cambridge Scholars Publishing | year = 2012 | location = Newcastle upon Tyne | isbn = 978-1-4438-3517-6| language= en }}</ref> Duke filluar nga fundi i viteve 1950 dhe në vitet 1960, fenomenologjia arkitekturore u shfaq si një lëvizje e rëndësishme në reagimin e hershëm kundër modernizmit, me arkitektë si {{ill|Charles Moore|en|Charles Moore (architect)}} në Shtetet e Bashkuara, {{ill|Christian Norberg-Schulz|en|Christian Norberg-Schulz}} në Norvegji, dhe {{ill|Ernesto Nathan Rogers|en|Ernesto Nathan Rogers}}, [[Vittorio Gregotti]], {{ill|Michele Valori|en|Michele Valori}}, dhe [[Bruno Zevi]] në Itali, të cilët së bashku popullarizuan interesin për një arkitekturë të re bashkëkohore që synonte zgjerimin e përvojës njerëzore duke përdorur ndërtesat historike si modele dhe precedentë.<ref>{{Cite book |last=Otero-Pailos |first=Jorge |title=Architecture's Historical Turn: Phenomenology and the Rise of the Postmodern |publisher=University of Minnesota Press |year=2010 |location=Minneapolis |url=https://books.google.com/books?id=3WDOQgAACAAJ&q=architecture's%20historical%20turn |isbn=978-0-8166-6604-1 |access-date=30 July 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319184501/https://books.google.com/books?id=3WDOQgAACAAJ&q=architecture%27s%20historical%20turn |url-status=live |language=en }}</ref> Postmodernizmi prodhoi një stil që kombinonte teknologjinë bashkëkohore të ndërtimit dhe materialet e lira me estetikën e stileve më të vjetra para-moderne dhe jo-moderne, nga arkitektura e lartë klasike deri te stilet ndërtimore popullore ose vernakulare rajonale. {{ill|Robert Venturi|en|Robert Venturi}} e përkufizoi në mënyrë të njohur arkitekturën postmoderne si një "kasolle e zbukuruar" (një ndërtesë e zakonshme e projektuar funksionalisht nga brenda dhe e zbukuruar nga jashtë) dhe e mbrojti atë kundrejt "rosave" moderniste dhe brutaliste (ndërtesa me forma {{ill|tektonike|en|Tectonics (architecture)}} të tepërta shprehëse).<ref>{{Cite book |last=Venturi |first=Robert |title=Complexity and Contradiction in Architecture |publisher=Museum of Modern Art |year=1966 |location=New York |url=https://archive.org/details/complexitycontra00vent |url-access=registration |quote=complexity and contradiction in architecture. |language=en }}</ref> === Arkitektura sot === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura bashkëkohore|en|Contemporary architecture}}}} <gallery mode="packed" widths="175px"> Skeda:Dallas Meadows Museum 1.jpg|{{ill|Meadows Museum|en|Meadows Museum}}, [[Dallas]], SHBA Skeda:Beijing national stadium.jpg|{{ill|Stadiumi Kombëtar i Pekinit|en|Beijing National Stadium}}, Kinë, 2003–2007 Skeda:Campus WU LC D1 TC DSC 1440w.jpg|Biblioteka dhe Qendra e Mësimit, [[Universiteti i Vjenës]], Austri, 2008 Skeda:Isbjerget.jpg|Projekti banesor {{ill|Isbjerget|en|Isbjerget}}, Danimarkë, 2013 </gallery> Që nga vitet 1980, ndërsa kompleksiteti i ndërtesave filloi të rritej (për sa i përket sistemeve strukturore, shërbimeve, energjisë dhe teknologjive), fusha e arkitekturës u bë multidisiplinore, me specializime për çdo lloj projekti, ekspertizë teknologjike apo metodë dorëzimi të projektit. Për më tepër, është rritur ndarja mes arkitektit 'projektues'<ref group="shën">Arkitekti projektues është ai që është përgjegjës për projektimin.</ref> dhe arkitektit 'të projektit', i cili siguron se projekti përmbush standardet e kërkuara dhe merret me çështje përgjegjësie.<ref group="shën">Arkitekti i projektit është ai që është përgjegjës për sigurimin se projekti ndërtohet saktë dhe që administron kontratat e ndërtimit – në praktikat arkitekturore jo-të specializuara arkitekti i projektit është njëkohësisht edhe arkitekti projektues, dhe termi i referohet roleve të ndryshme që luan arkitekti në faza të ndryshme të procesit.</ref> Proceset përgatitore për projektimin e çdo ndërtese të madhe janë bërë gjithnjë e më të komplikuara,<ref>{{Cite web |title=Imaginaries on Matter: Tools, Materials, Origins |url=https://aadr.info/product/imaginaries-on-matter-tools-materials-origins/ |access-date=2024-06-23 |website=aadr.info |language=en-US}}</ref> dhe kërkojnë studime paraprake mbi çështje si qëndrueshmëria fizike, qëndrueshmëria mjedisore, cilësia, kostoja dhe përputhshmëria me ligjet lokale. Një strukturë e madhe nuk mund të jetë më projekt i një personi të vetëm, por duhet të jetë puna e shumë vetave. [[Arkitektura moderne|Modernizmi]] dhe [[Arkitektura post moderne|Postmodernizmi]] janë kritikuar nga disa anëtarë të profesionit të arkitekturës, të cilët mendojnë se arkitektura e suksesshme nuk është një kërkim personal, filozofik apo estetik nga individualistë; përkundrazi, ajo duhet të marrë parasysh nevojat e përditshme të njerëzve dhe të përdorë teknologjinë për të krijuar mjedise të përshtatshme për jetesë, ku procesi i projektimit informohet nga studime të shkencave të sjelljes, mjedisore dhe shoqërore. [[Qëndrueshmëria]] mjedisore është bërë një çështje kryesore, me një efekt të thellë mbi profesionin e arkitekturës. Shumë zhvillues, ata që mbështesin financimin e ndërtesave, janë edukuar për të nxitur lehtësimin e projektimit mjedisor të qëndrueshëm, në vend të zgjidhjeve të bazuara kryesisht mbi koston e menjëhershme. Shembuj kryesorë të kësaj mund të gjenden në {{ill|projektimin pasiv diellor të ndërtesave|en|Passive solar building design}}, {{ill|projektimet e çative më të gjelbra|en|Green roof}}, materialet {{ill|të biodegradueshme|en|Biodegradation}}, dhe kujdesin më të madh ndaj përdorimit të energjisë së një strukture. Ky ndryshim i madh në arkitekturë ka ndryshuar edhe shkollat e arkitekturës, duke i bërë ato të fokusohen më shumë tek mjedisi. Ka pasur një përshpejtim në numrin e ndërtesave që kërkojnë të përmbushin parimet e {{ill|ndërtimit të gjelbër|en|Green building}} dhe të {{ill|projektimit të qëndrueshëm|en|Sustainable design}}. Praktikat e qëndrueshme që ishin thelbi i arkitekturës vernakulare gjithnjë e më shumë ofrojnë frymëzim për teknika bashkëkohore mjedisisht dhe shoqërisht të qëndrueshme.<ref>{{Cite web |author=OneWorld.net |url=http://el.doccentre.info/eldoc/0411/dwvernacular_architecture.html |title=Vernacular Architecture in India |publisher=El.doccentre.info |date=31 March 2004 |access-date=2 July 2011 |archive-date=3 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303000426/https://el.doccentre.info/eldoc/0411/dwvernacular_architecture.html |url-status=live|language=en }}</ref> Sistemi i vlerësimit LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) i U.S. Green Building Council ka qenë me ndikim në këtë drejtim.<ref>Sisteme të tjera vlerësimi për [[Përdorimi efiçient i energjisë|efiçiencën e energjisë]] dhe ndërtimin e gjelbër përfshijnë Energy Star, Green Globes, dhe CHPS (Collaborative for High Performance Schools).</ref> Njëkohësisht, lëvizjet e fundit të {{ill|Urbanizmit të Ri|en|New Urbanism}}, {{ill|arkitekturës metaforike|en|Metaphoric architecture}}, {{ill|arkitekturës tradicionale|en|Traditional architecture}} bashkëkohore dhe {{ill|arkitekturës së re klasike|en|New Classical architecture}} promovojnë një qasje të qëndrueshme ndaj ndërtimit, që vlerëson dhe zhvillon {{ill|rritjen inteligjente|en|Smart growth}}, traditën arkitekturore dhe [[Arkitektura klasike|projektimin klasik]].<ref>{{Cite web|url=http://www.cnu.org/charter|title=The Charter of the New Urbanism|work=cnu.org|date=20 April 2015 |access-date=23 March 2014|archive-date=29 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629164755/http://www.cnu.org/charter|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Beauty, Humanism, Continuity between Past and Future|url=http://www.traditionalarchitecture.co.uk/aims.html|publisher=Traditional Architecture Group|access-date=23 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305215635/http://www.traditionalarchitecture.co.uk/aims.html|archive-date=5 March 2018|url-status=dead|language=en}}</ref> Kjo në kontrast me arkitekturën moderniste dhe {{ill|globalisht uniforme|en|International Style (architecture)}}, si dhe në kundërshtim me {{ill|kompleksët e izoluar të banimit|en|Housing estate}} dhe {{ill|shpërndarjen e pakontrolluar urbane|en|Urban sprawl}} (suburban sprawl).<ref>[http://www.aia.org/SiteObjects/files/smartgrowth05.pdf Issue Brief: Smart-Growth: Building Livable Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181119170943/https://www.aia.org/SiteObjects/files/smartgrowth05.pdf |date=19 November 2018 }}. American Institute of Architects. Marrë më 23 mars 2014.</ref> Muret prej xhami perde, të cilat ishin shenja dalluese e jetës urbane ultra-moderne në shumë vende, u shfaqën edhe në vende në zhvillim si Nigeria, ku stilet ndërkombëtare kishin qenë të pranishme që nga mesi i shekullit XX, kryesisht për shkak të prirjeve të arkitektëve të trajnuar jashtë vendit.<ref>{{Cite news|url=https://litcaf.com/architecture/|title=Architecture|date=10 February 2016 |work=Litcaf|access-date=2017-06-04|language=en-US|archive-date=19 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119170946/https://litcaf.com/architecture/|url-status=live}}</ref> == Llojet == [[Skeda:Stourhead Pantheon.jpg|thumb|right|{{ill|Stourhead|en|Stourhead}} në {{ill|Uiltshire|en|Wiltshire}}, Angli, projektuar nga {{ill|Henry Hoare|en|Henry Hoare}} (1705–1785)]] === Arkitektura rezidenciale === Arkitektura rezidenciale është projektimi që përshtatet funksionalisht me stilin e jetesës së përdoruesit, duke iu përmbajtur {{ill|kodeve të ndërtimit|en|Building code}} dhe ligjeve të {{ill|zonimit|en|Zoning}}. === Arkitektura komerciale === Arkitektura komerciale është projektimi i ndërtesave komerciale që u shërben nevojave të bizneseve, qeverisë dhe institucioneve fetare.<ref>{{Cite web |last1=Zurn |first1=Scott |title=Commercial Architecture: Types and Benefits |url=https://levelengineering.com/b/architecture/commercial-architecture/ |website=levelengineering.com |publisher=Level |access-date=2025-10-06 |language=en}}</ref> === Arkitektura industriale === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura industriale|en|Industrial architecture}}}} Arkitektura industriale është projektimi i ndërtesave të specializuara industriale, ku fokusi kryesor është projektimi i ndërtesave që mund të përmbushin funksionin e tyre duke siguruar lëvizjen e sigurt të fuqisë punëtore dhe të mallrave brenda objektit. === Arkitektura e peizazhit === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura e peizazhit|en|Landscape architecture}}}} Arkitektura e peizazhit është projektimi i hapësirave publike të jashtme, orientuesve dhe strukturave për të arritur rezultate mjedisore, socio-sjellore ose estetike.<ref>Geoffrey Jellicoe, Susan Jellicoe, ''The Landscape of Man: Shaping the Environment from Prehistory to the Present Day.'' {{ISBN|978-0500274316}}.</ref> Ajo përfshin hetimin sistematik të kushteve dhe proceseve sociale, ekologjike dhe të tokës ekzistuese në peizazh, si dhe projektimin e ndërhyrjeve që do të prodhojnë rezultatin e dëshiruar. Fusha e profesionit përfshin {{ill|projektimin e peizazhit|en|Landscape design}}, {{ill|planifikimin e vendit|en|Site planning}}, {{ill|menaxhimin e ujërave të shirave|en|Stormwater}}, {{ill|restaurimin|en|Ecological restoration}} [[Mjedisi natyror|mjedisor]], planifikimin e [[Parku|parqeve]] dhe të rekreacionit, menaxhimin e burimeve vizuale, planifikimin dhe sigurimin e {{ill|infrastrukturës së gjelbër|en|Green infrastructure}}, si dhe planifikimin master dhe projektimin e peizazhit të {{ill|pasurive|en|Estate (land)}} private dhe [[Shtëpia|banesave]], të gjitha në shkallë të ndryshme projektimi, planifikimi dhe menaxhimi. Një praktikant i profesionit të arkitekturës së peizazhit quhet {{ill|arkitekt peizazhi|en|Landscape architect}}. === Arkitektura e brendshme === {{Kryesor|Dizajn i brendshem}} [[Skeda:Charles Rennie Mackintosh - Music Room 1901.jpg|thumb|Charles Rennie Mackintosh – Dhoma e Muzikës, 1901]] Arkitektura e brendshme është projektimi i një hapësire të krijuar nga kufij strukturorë dhe nga ndërveprimi njerëzor brenda këtyre kufijve. Ajo mund të jetë gjithashtu projektimi dhe plani fillestar për përdorim, i cili më vonë riprojektohet për t'iu përshtatur një qëllimi të ndryshuar ose një projektimi thelbësisht të rishikuar për {{ill|ripërdorim adaptiv|en|Adaptive reuse}} të guaskës së ndërtesës.<ref name="intar.risd">{{Cite web|url=http://intar.risd.edu/|title=Interior Architecture|work=RISD Interior Architecture Graduate Department|access-date=2017-02-28|archive-date=2022-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730065634/https://interiorarchitecture.risd.edu/|url-status=live|language=en}}</ref> Ky i fundit shpesh është pjesë e praktikave të arkitekturës së qëndrueshme, duke ruajtur burimet përmes "riciklimit" të një strukture nëpërmjet riprojektimit adaptiv. Zakonisht e referuar si arti hapësinor i projektimit mjedisor, i formës dhe i praktikës, arkitektura e brendshme është procesi përmes të cilit projektohen brendësitë e ndërtesave, duke u marrë me të gjitha aspektet e përdorimeve njerëzore të hapësirave strukturore. === Dizajni urban === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Dizajni urban|en|Urban design}}}} Dizajni urban është procesi i projektimit dhe formësimit të karakteristikave fizike të qyteteve, të qytezave dhe të fshatrave. Ndryshe nga arkitektura, e cila fokusohet në projektimin e ndërtesave individuale, dizajni urban merret me shkallën më të gjerë të grupeve të ndërtesave, të rrugëve dhe hapësirave publike, të lagjeve dhe rretheve të tëra, si dhe të qyteteve në tërësi, me qëllim që zonat urbane të bëhen funksionale, tërheqëse dhe të qëndrueshme.<ref name="berkeley">{{Cite journal|url=https://escholarship.org/uc/item/49f234rd|author=Boeing|title=LEED-ND and Livability Revisited|journal=Berkeley Planning Journal|date=2014|volume=27|pages=31–55|doi=10.5070/BP327120808|access-date=2015-04-15|display-authors=etal|doi-access=free|archive-date=2019-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190704184041/https://escholarship.org/uc/item/49f234rd|url-status=live|url-access=subscription|language=en}}</ref> Dizajni urban është një fushë ndërdisiplinore që përdor elemente nga shumë profesione të mjedisit të ndërtuar, përfshirë {{ill|arkitekturën e peizazhit|en|Landscape architecture}}, [[Planifikimi urban|planifikimin urban]], arkitekturën, [[Inxhinieria e ndërtimit|inxhinierinë e ndërtimit]] dhe inxhinierinë komunale.<ref>Van Assche, K., Beunen, R., Duineveld, M., & de Jong, H. (2013). [http://plt.sagepub.com/content/12/2/177.short "Co-evolutions of planning and design: Risks and benefits of design perspectives in planning systems"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130628061608/http://plt.sagepub.com/content/12/2/177.short |date=2013-06-28}}. ''Planning Theory'', 12(2), 177–198.</ref> Është e zakonshme që profesionistë të të gjitha këtyre disiplinave ta praktikojnë dizajnin urban. Kohët e fundit kanë dalë nën-fusha të ndryshme të dizajnit urban, si dizajni urban strategjik, {{ill|urbanizmi i peizazhit|en|Landscape urbanism}}, {{ill|dizajni urban i ndjeshëm ndaj ujit|en|Water-sensitive urban design}} dhe {{ill|urbanizmi i qëndrueshëm|en|Sustainable urbanism}}. === Dizajni i gjelbër === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Dizajni i gjelbër|en|Green building}}}} [[Skeda:Awesome Green Roof.jpg|thumb|Çati e gjelbër]] Ndërtimi i gjelbër ka të bëjë me strukturën dhe procesin e aplikimit për minimizimin e ndikimit mjedisor të ndërtesave. Interesi për projektimin e qëndrueshëm u rrit pas embargos së naftës të vitit 1973, e cila theksoi nevojën për politika si Ligji për Ujin e Pastër (Clean Water Act) dhe krijimin e Agjencisë për Mbrojtjen e Mjedisit (Environmental Protection Agency). Kjo motivoi një grup të vogël arkitektësh të pasionuar dhe të vetëdijshëm mjedisor për të filluar të projektonin në mënyrë më të qëndrueshme. Dizajni i gjelbër përdor strategji të energjisë së rinovueshme, si çatitë e gjelbra, ngrohjen/ftohjen pasive dhe reduktimin e materialeve, që ndihmojnë në krijimin e strukturave të qëndrueshme dhe me performancë të lartë që përzihen me natyrën përreth tyre. Materiale të qëndrueshme, si druri i rikuperuar, bambuja dhe materialet e ricikluara, përdoren për të kufizuar humbjen e burimeve. Ruajtja e ujit është një strategji tjetër kyçe, duke përdorur sisteme që sigurojnë mbledhjen e ujit të shiut dhe riciklimin e ujërave gri. Arkitektët gjithashtu i orientojnë ndërtesat për të përfituar nga klima, duke shfrytëzuar diellin për ndriçim natyral dhe erën për ventilim. Së bashku, këto strategji krijojnë ndërtesa me performancë të lartë që bashkëpunojnë me natyrën, në vend që ta kundërshtojnë atë.<ref>{{Cite web |title=Four decades of green design {{!}} The American Institute of Architects |url=https://www.aia.org/aia-architect/article/four-decades-green-design |access-date=2026-03-16 |website=www.aia.org |language=en}}</ref> === Lloje të tjera arkitekture === ==== Arkitektura navale ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura navale|en|Naval architecture}}}} [[Skeda:Lines plan en.svg|thumb|right|Plani i trupit të një anijeje, që tregon formën e trupit të saj]] Arkitektura navale, e njohur gjithashtu si inxhinieria navale, është një disiplinë e [[Inxhinieria|inxhinierisë]] që merret me {{ill|procesin e projektimit inxhinierik|en|Engineering design process}}, [[Ndërtimi i anijeve|ndërtimin e anijeve]], mirëmbajtjen dhe operimin e {{ill|mjeteve lundruese|en|Watercraft}} dhe strukturave detare.<ref>{{Cite web|url=http://www.rina.org.uk/careers_in_naval_architecture.html|title=Careers in Naval Architecture|last=RINA|website=www.rina.org.uk|access-date=2017-02-26|archive-date=2017-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020170147/https://www.rina.org.uk/careers_in_naval_architecture.html|url-status=live|language=en}}</ref><ref>Biran, Adrian; (2003). ''Ship hydrostatics and stability'', Butterworth-Heinemann. {{ISBN|0-7506-4988-7}}.</ref><ref>{{Cite book |last=Lewis |first=Edward V. |title=Principles of Naval Architecture |publisher=The Society of Naval Architects and Marine Engineers |year=1938 |isbn=((0939773007)) |edition=3rd |location=Virginia |language=en}}</ref> Arkitektura navale përfshin kërkim bazë dhe të zbatuar, projektim, zhvillim, vlerësim të projektimit dhe llogaritje gjatë të gjitha fazave të jetës së një mjeti detar. Projektimi paraprak i anijes, projektimi i saj i detajuar, [[Ndërtimi i anijeve|ndërtimin]], {{ill|provat në det|en|Sea trial}}, operimi dhe mirëmbajtja, lëshimi në ujë dhe nxjerrja në dok janë aktivitetet kryesore të përfshira. Llogaritjet e projektimit të anijeve kërkohen gjithashtu për anijet që [[Anija|modifikohen]] (nëpërmjet konvertimit, rindërtimit, modernizimit ose riparimit). Arkitektura navale përfshin gjithashtu hartimin e rregulloreve të sigurisë dhe të rregullave të kontrollit të dëmtimeve, si dhe miratimin dhe certifikimin e projekteve të anijeve për të përmbushur kërkesat statutore dhe jostatutore. ==== Arkitekturat "metaforike" ==== "Arkitektura" përdoret si metaforë për shumë teknika apo fusha moderne të strukturimit të abstraksioneve. Këto përfshijnë: * [[Arkitektura kompjuterike]], një bashkësi rregullash dhe metodash që përshkruajnë funksionalitetin, organizimin dhe zbatimin e sistemeve kompjuterike, ku [[arkitektura e softuerit]], {{ill|arkitektura e harduerit|en|Hardware architecture}} dhe [[arkitektura e rrjetit]] mbulojnë aspekte më specifike. * {{ill|Arkitektura e biznesit|en|Business architecture}}, e përkufizuar si "një plan themelor i ndërmarrjes që siguron një kuptim të përbashkët të organizatës dhe përdoret për të përafruar objektivat strategjikë me kërkesat taktike."<ref name="OMG BAWG, Definition">Grupi i Interesit të Posaçëm për Arkitekturën e Biznesit të OMG "[http://www.omg.org/bawg/ What Is Business Architecture?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713063349/http://www.omg.org/bawg/ |date=13 korrik 2017 }}" në ''bawg.omg.org,'' 2008 ([https://web.archive.org/web/20080429224109/http://bawg.omg.org/ archive.org]). Hyrë më 2015-04-03; cituar në: William M. Ulrich, Philip Newcomb ''Information Systems Transformation: Architecture-Driven Modernization Case Studies.'' (2010), f. 4.</ref> {{ill|Arkitektura e ndërmarrjes|en|Enterprise architecture}} është një term tjetër. * {{ill|Arkitektura kognitive|en|Cognitive architecture}}, teori mbi strukturën e mendjes njerëzore. * Arkitektura e sistemit, një {{ill|model konceptual|en|Conceptual model}} që përcakton {{ill|strukturën|en|Structure}}, [[Sjellja|sjelljen]], dhe {{ill|pamje|en|View model}} të tjera të çdo lloj [[sistemi]].<ref>Hannu Jaakkola dhe Bernhard Thalheim. (2011) "Architecture-driven modelling methodologies." Në: ''Proceedings of the 2011 conference on Information Modelling and Knowledge Bases XXII''. Anneli Heimbürger et al. (red.). IOS Press. f. 98.</ref> ==== Arkitektura sizmike ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Inxhinieria sizmike|en|Earthquake engineering}}}} Termi 'arkitektura sizmike' ose 'arkitektura e tërmeteve' u përdor për herë të parë në vitin 1985 nga Robert Reitherman.<ref>{{Citation|last=Reitherman|first=Robert|title=Earthquake Engineering and Earthquake Architecture. Part of the AIA Workshop for Architects and Related Building Professionals on Designing for Earthquakes in the Western Mountain States|year=1985|language=en}}</ref> Fraza "arkitektura e tërmeteve" përdoret për të përshkruar një shkallë të shprehjes arkitekturore të qëndrueshmërisë ndaj tërmeteve, ose implikimin e konfigurimit, formës apo stilit arkitektonik në qëndrueshmërinë sizmike. Ajo përdoret gjithashtu për të përshkruar ndërtesa te të cilat konsideratat e projektimit sizmik ndikuan në arkitekturën e tyre. Mund të konsiderohet si një qasje e re estetike në projektimin e strukturave në zona të prirura ndaj tërmeteve.<ref>{{Cite book|last=Llunji|first=Mentor|title=Seismic Architecture – The architecture of earthquake resistant structures|year=2016|publisher=Msproject|isbn=978-9940979409|language=en}}</ref> Gjerësia e mundësive shprehëse shtrihet nga përdorimet metaforike të çështjeve sizmike deri te shfaqja më e drejtpërdrejtë e teknologjisë sizmike. Ndërkohë që rezultatet e një arkitekture të tërmeteve mund të jenë shumë të larmishme në manifestimet e tyre fizike, shprehja arkitekturore e parimeve sizmike mund të marrë gjithashtu shumë forma dhe nivele sofistikimi.<ref>{{Cite conference|last=Charleson|first=Andrew|title=Towards An Earthquake Architecture |conference=12th World Conference on Earthquake Engineering|year=2000|language=en}}</ref> == Shiko edhe == * {{ill|Konkursi i projektimit arkitektonik|en|Architectural design competition}} * {{ill|Inxhinieria arkitektonike|en|Architectural engineering}} * {{ill|Teknologjia arkitektonike|en|Architectural technology}} * {{ill|Arkitektura efemere|en|Ephemeral architecture}} * {{ill|Indeksi i artikujve të arkitekturës|en|Index of architecture articles}} * {{ill|Lista e softuerëve BIM|en|List of BIM software}} * {{ill|Përmbledhje e arkitekturës|en|Outline of architecture}} * {{ill|Arkitektura e kundërt|en|Reverse architecture}} * {{ill|Kronologjia e arkitekturës|en|Timeline of architecture}} == Shënime == {{Reflist|group=shën}} == Referimet == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == {{Commonskat|Architecture|Arkitekturën}} * [https://worldarchitecture.org/ Bashkësia Botërore e Arkitekturës] * [http://www.architecture.com/ Architecture.com], botuar nga {{ill|Instituti Mbretëror i Arkitektëve Britanikë|en|Royal Institute of British Architects}} * [https://web.archive.org/web/20091009095018/http://www.uia-architectes.org/texte/england/Menu-7/1-musees.html Qendra dhe muze arkitekturore në botë], listë lidhjesh nga {{ill|UIA|en|International Union of Architects}} * [https://www.aia.org/ Instituti Amerikan i Arkitektëve] * [https://architecturaltrust.org/outreach/education/glossary-of-architectural-terms/ Fjalorth i Termave Arkitekturorë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828183015/https://architecturaltrust.org/outreach/education/glossary-of-architectural-terms/ |date=28 gusht 2021 }} * [http://content.lib.washington.edu/buildingsweb/index.html Baza e të Dhënave të Qyteteve dhe Ndërtesave] – Koleksion imazhesh të digjitalizuara të ndërtesave dhe qyteteve, të mbledhura nga periudha të ndryshme kohore dhe nga e gjithë bota, nga Biblioteka e Universitetit të Uashingtonit * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p00548k0 "Arkitektura dhe Pushteti"], diskutim i BBC Radio 4 me Adrian Tinniswood, Gillian Darley dhe Gavin Stamp (''In Our Time'', 31 tetor 2002) {{Authority control}} [[Kategoria:Arkitekturë| ]] [[Kategoria:Projektimi arkitektonik]] 3okhaexmtdpf0sexvd7aiontxsztw83 3028847 3028846 2026-08-31T19:29:49Z Arianit 106 3028847 wikitext text/x-wiki {{Short description|Arti dhe teknika e projektimit të ndërtesave}} {{Use dmy dates|date=February 2015}} [[Skeda:View of Santa Maria del Fiore in Florence.jpg|thumb|alt=Pamje e Firences që tregon kupolën, e cila dominon gjithçka përreth. Ajo është oktagonale në plan dhe ovale në prerje. Ka nervura të gjera që ngrihen drejt majës me tjegulla të kuqe mes tyre dhe një fanar mermeri në krye.|Duke i shtuar kupolën [[Katedralja e Firences|Katedrales së Firences]] ([[Italia]]) në fillim të shekullit XV, arkitekti [[Filippo Brunelleschi]] nuk transformoi vetëm ndërtesën dhe qytetin, por edhe rolin dhe statusin e [[arkitekti]]t.<ref>{{Cite web |publisher=Museo Galileo, Museum and Institute of History and Science |url=http://brunelleschi.imss.fi.it/itineraries/place/TheDomeOfSantaMariaFiore.html |title=The Dome of Santa Maria del Fiore |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401072804/http://brunelleschi.imss.fi.it/itineraries/place/TheDomeOfSantaMariaFiore.html |access-date=2013-01-30 |archive-date=2013-04-01 |date=2013-04-01 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |first=Giovanni |last=Fanelli |title=Brunelleschi |publisher=Becocci |location=Firence |year=1980 |chapter=The Dome |pages=10–41 |language=it}}</ref>|300x300px]] [[Skeda:6265 Dessau.JPG|thumb|Ndërtesa {{ill|Bauhaus|en|Bauhaus}} ([[Gjermania]]). Stili Bauhaus ndihmoi në nisjen e [[Arkitektura moderne|arkitekturës moderniste]].<ref name="archdic">{{Cite book |editor-last=Pevsner |editor-first=Nikolaus |others=Fleming, John; Honour, Hugh |title=A Dictionary of Architecture and Landscape Architecture |year=1999 |type=Paperback |edition=5th |publisher=Penguin Books |location=London |isbn=978-0-14-051323-3 |pages=880 |language=en}}</ref>|right|300x300px]] '''Arkitektura''' është studimi dhe praktika e [[Dizajni|projektimit]] të strukturave, sidomos atyre të banueshme. Ajo shfrytëzon teknika të [[Inxhinieria e ndërtimit|inxhinierisë së ndërtimit]], por konsiderohet një art pamor.<ref>{{Cite web |title=architecture – Expression of technique |url=https://www.britannica.com/topic/architecture/Expression-of-technique |access-date=2022-09-21 |website=Britannica |language=en}}</ref> Është njëkohësisht procesi dhe produkti i skicimit, konceptimit,<ref>{{Cite journal |last1=Pierre |first1=Leclercq |first2=Stéphane |last2=Safin |first3=Vincent |last3=Delfosse |doi=10.1007/978-1-84882-733-2_21 |journal=Mixed-Reality Prototypes to Support Early Creative Design |date=October 2010 |title=Phases of an architectural project |hdl=2268/32048 |via=ResearchGate |url=https://www.researchgate.net/figure/Phases-of-an-architectural-project_fig2_225940863 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418153621/https://www.researchgate.net/figure/Phases-of-an-architectural-project_fig2_225940863 |archive-date=2023-04-18 |hdl-access=free |language=en}}</ref> [[planifikimi]]t, [[dizajni]]mit dhe [[Ndërtimtaria|ndërtimit]] të [[Godina|ndërtesave]] apo {{ill|strukturave|en|Structure}} të tjera.<ref>{{Cite news |url=https://www.britannica.com/topic/architecture |title=architecture |work=Encyclopedia Britannica |access-date=2017-10-27 |archive-date=2017-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116140643/https://www.britannica.com/topic/architecture |url-status=live |language=en}}</ref> Termi rrjedh nga latinishtja ''architectura''; nga [[Greqishtja e lashtë|greqishtja e vjetër]] ''ἀρχιτέκτων'' (''architektōn'', "arkitekt"); nga ''ἀρχι-'' (''archi-'', "kryesor") dhe ''τέκτων'' (''tektōn'', "krijues"). Veprat arkitekturore, në formën materiale të ndërtesave, shpesh perceptohen si simbole [[Kultura|kulturore]] dhe si [[vepra artistike]]. [[Qytetërimi|Qytetërimet]] historike shpesh identifikohen me arritjet e tyre arkitekturore të mbijetuara.<ref>{{Cite book |editor=Daniel Cilia |date=2004 |first=Anthony |last=Pace |chapter=Tarxien |title=Malta before History – The World's Oldest Free Standing Stone Architecture |publisher=Miranda Publishers |isbn=978-9990985085 |language=en}}</ref> Vetë praktika e arkitekturës, e cila filloi në [[Parahistoria|periudhën parahistorike]], është përdorur si mënyrë për të shprehur kulturën nga qytetërimet në të gjitha shtatë [[kontinentet]].<ref>{{Cite web |title=7 Things I Learned About "Home" from Talking to Architects on Every Continent |url=https://www.apartmenttherapy.com/cultural-architecture-homes-36642082 |access-date=2020-12-05 |website=Apartment Therapy |language=en |archive-date=2020-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108002048/https://www.apartmenttherapy.com/cultural-architecture-homes-36642082 |url-status=live}}</ref> Për këtë arsye, arkitektura konsiderohet një formë [[arti]]. Tekste rreth arkitekturës janë shkruar që nga kohët e lashta. Teksti më i hershëm i mbijetuar mbi {{ill|teoritë arkitekturore|en|Architectural theory}} është traktati i shekullit I p.e.s. ''{{ill|De architectura|en|De architectura}}'' i arkitektit romak [[Vitruviusi|Vitruvius]], sipas të cilit një ndërtesë e mirë mishëron ''firmitas, utilitas,'' dhe ''venustas'' (qëndrueshmërinë, dobinë dhe bukurinë). Shekuj më vonë, {{ill|Leon Battista Alberti|en|Leon Battista Alberti}} i zhvilloi më tej idetë e tij, duke e parë bukurinë si një cilësi objektive të ndërtesave që gjendet në proporcionet e tyre. Në shekullin XIX, {{ill|Louis Sullivan|en|Louis Sullivan}} deklaroi se "{{ill|forma ndjek funksionin|en|Form follows function}}". "Funksioni" filloi të zëvendësonte "dobinë" klasike dhe u kuptua se përfshinte jo vetëm dimensione praktike, por edhe estetike, psikologjike dhe kulturore. Ideja e {{ill|arkitekturës së qëndrueshme|en|Sustainable architecture}} u prezantua në fund të shekullit XX. Arkitektura filloi si {{ill|arkitekturë vernakulare|en|Vernacular architecture}} rurale dhe gojore, e cila u zhvillua nga prova dhe gabimi drejt përsëritjes së suksesshme. Arkitektura urbane e lashtë ishte e fokusuar në ndërtimin e strukturave fetare dhe ndërtesave që simbolizonin pushtetin politik të sundimtarëve, derisa arkitektura greke dhe romake e zhvendosi fokusin drejt virtyteve qytetare. Arkitektura indiane dhe [[Arkitektura kineze|kineze]] ndikuan në forma në të gjithë Azinë, kurse [[arkitektura budiste]] veçanërisht mori nuanca të ndryshme lokale. Gjatë [[Mesjeta|Mesjetës]], u shfaqën stile [[Panevropianizmi|paneuropiane]] të katedraleve dhe abacive {{ill|romanike|en|Romanesque architecture}} dhe {{ill|gotike|en|Gothic architecture}}, ndërkohë që [[Arkitektura e rilindjes|Rilindja]] favorizoi format klasike, të zbatuara nga arkitektë të njohur me emër. Më vonë, rolet e arkitektëve dhe inxhinierëve u ndanë. [[Arkitektura moderne]] filloi pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] si një lëvizje [[Arti pararojë|pararojë]] që kërkonte të zhvillonte një stil krejtësisht të ri, të përshtatshëm për një rend të ri shoqëror dhe ekonomik pasluftë, të fokusuar në plotësimin e nevojave të klasës së mesme dhe punëtore. Theksi u vu te teknikat dhe materialet moderne, si dhe format e thjeshtuara gjeometrike, duke hapur rrugën për superstruktura të larta. Shumë arkitektë u zhgënjyen me modernizmin, të cilin e perceptonin si a-historik dhe anti-estetik, dhe kështu u zhvillua [[Arkitektura post moderne|arkitektura postmoderne]] dhe {{ill|arkitektura bashkëkohore|en|Contemporary architecture}}. Me kalimin e viteve, fusha e ndërtimit arkitekturor është zgjeruar për të përfshirë gjithçka, nga projektimi i anijeve deri te dekorimi i brendshëm. == Përkufizimet == Arkitektura mund të nënkuptojë: * Term i përgjithshëm për të përshkruar ndërtesat dhe struktura të tjera fizike.<ref name="OED">''Shorter Oxford English Dictionary'' (1993), Oxford, {{ISBN|0198605757}}.</ref> * Artin dhe shkencën e [[dizajni]]mit të [[Godina|ndërtesave]] dhe (disa) strukturave jo-ndërtesore;<ref name=OED /> nganjëherë e quajtur "arkitektonikë".<ref>Nga fjala angleze ''architectonics''.</ref> * Stilin e dizajnit dhe metodën e ndërtimit të ndërtesave dhe strukturave të tjera fizike.<ref name=OED /> * Një formë ose strukturë unifikuese ose koherente.<ref>Merriam–Webster's Dictionary of English Usage, {{ISBN|978-0-87779-132-4}}.</ref> * Njohurinë e artit, shkencës, teknologjisë dhe njerëzimit.<ref name=OED /> * Aktivitetin projektues të arkitektit,<ref name=OED /> nga [[makroniveli]] ([[urbanistika]], arkitektura e peizazhit) deri te [[mikroniveli]]n (detajet e ndërtimit dhe [[mobilja]]). * Praktikën e arkitektit, ku arkitektura nënkupton ofrimin ose dhënien e shërbimeve profesionale në lidhje me dizajnimin dhe ndërtimin e ndërtesave ose mjediseve të ndërtuara.<ref>{{cite web|url=http://www.gov.ns.ca/legislature/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm |title=Gov.ns.ca |publisher=Gov.ns.ca |language=en |access-date=2011-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721200353/http://www.gov.ns.ca/legislature/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm |archive-date=2011-07-21 |url-status=dead |df=dmy }}</ref> == Teoria == {{Hatnote|Artikuj kryesorë: {{ill|Teoria arkitekturore|en|Architectural theory}}, {{ill|Filozofia e arkitekturës|en|Philosophy of architecture}}}} [[Skeda:Yingzao Fashi 1 desmear.JPG|thumb|Ilustrim i grupimeve të krahëve të {{ill|kllapave|en|Bracket (architecture)}} që përmbajnë {{ill|konsola|en|Cantilever}} nga ''{{ill|Yingzao Fashi|en|Yingzao Fashi}}'', një tekst mbi arkitekturën nga {{ill|Li Jue|en|Li Jie (Song dynasty)}} (1065–1110)]] Filozofia e arkitekturës është një degë e filozofisë së artit, që merret me vlerën estetike të arkitekturës, [[Semantika|semantikën]] e saj dhe lidhjen e saj me zhvillimin e [[Kultura|kulturës]]. Shumë filozofë dhe teoricienë, nga [[Platoni]] te [[Michel Foucault]],<ref>{{cite book | title=The Missed Encounter of Radical Philosophy with Architecture | series=Bloomsbury Studies in Philosophy | editor-first=Nadir | editor-last=Lahiji | publisher=A&C Black | year=2014 | isbn=978-1-4725-0687-0 | language=en | url=https://books.google.com/books?id=wv8PAwAAQBAJ&pg=PA201 }}</ref><ref>{{cite journal | title=Foucault and Architecture | first=Paul | last=Hirst | journal=AA Files | volume=26 | date=Autumn 1993 | pages=52–60 | publisher=Architectural Association School of Architecture | language=en | jstor=29543867 }}</ref> [[Gilles Deleuze]],<ref>{{cite book | last=Deleuze | first=Gilles | title=Pourparlers | location=Paris | publisher=Minuit | date=1990 | page=219 | language=fr | quote=It is not the line that is between two points, but the point that is at the intersection of several lines.}}</ref> {{ill|Robert Venturi|en|Robert Venturi}}<ref>{{cite journal | title=Robert Venturi: 1925–2018 | first=Denise R. | last=Costanzo | journal=Architectural Research Quarterly | volume=22 | number=4 | pages=284–289 | publisher=Cambridge University Press | year=2019 | language=en | doi=10.1017/S1359135518000738 }}</ref> dhe [[Ludwig Wittgenstein]], janë marrë me natyrën e arkitekturës dhe me faktin nëse arkitektura dallohet apo jo nga ndërtesa. === Traktatet historike === [[Skeda:Plan d'exécution du second étage de l'hôtel de Brionne (dessin) De Cotte 2503c – Gallica 2011 (adjusted).jpg|thumb|right|alt=Plan d'exécution du second étage de l'hôtel de Brionne (dessin) De Cotte 2503c – Gallica 2011 (adjusted)| {{ill|Plani|en|Floor plan}} i katit të dytë (kati i papafingos) i Hôtel de Brionne në Paris – 1734.]] Vepra e shkruar më e hershme e mbetur në fushën e arkitekturës është {{lang|la|{{ill|De architectura|en|De architectura}}}}, e arkitektit romak {{ill|Vitruviusi|en|Vitruvius}}, shkruar në fillim të shekullit I p.e.s.<ref name="Vitruvius">{{Cite book | first=Vitruvius | last=Pollio | title=Ten Books on Architecture | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge | year=1999 | isbn=0-521-00292-3 | language=en }}</ref> Sipas Vitruviusit, një ndërtesë e mirë duhet të plotësojë tre parimet e {{lang|la|firmitas, utilitas, venustas}},<ref>{{Cite web|url=http://www.gardenvisit.com/landscape/LIH/history/vitruvius.htm#ch1-3|title=Vitruvius Ten Books on Architecture, with regard to landscape and garden design|work=gardenvisit.com|access-date=14 November 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012035458/http://gardenvisit.com/landscape/LIH/history/vitruvius.htm#ch1-3|archive-date=12 October 2007|url-status=dead|language=en}}</ref><ref name="elements">{{Cite web |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Vitruvius/home.html |title=Vitruvius |publisher=Penelope.uchicago.edu |access-date=2 July 2011 |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730065630/https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Vitruvius/home.html |url-status=live |language=en}}</ref> të njohura zakonisht nga përkthimi origjinal në anglisht – ''firmness, commodity and delight''. Një ekuivalent i afërt në gjuhën shqipe të sotme do të ishte: * Qëndrueshmëria – ndërtesa duhet të qëndrojë fort dhe të mbetet në gjendje të mirë * Përdorshmëria – duhet të jetë e përshtatshme për qëllimet për të cilat përdoret * Bukuria – duhet të jetë estetikisht e këndshme Sipas Vitruviusit, arkitekti duhet të përpiqet t'i përmbushë sa më mirë të tria këto veçori. {{ill|Leon Battista Alberti|en|Leon Battista Alberti}}, i cili zhvillon më tej idetë e Vitruviusit në traktatin e tij, {{lang|la|{{ill|De re aedificatoria|en|De re aedificatoria}}}}, e shihte bukurinë kryesisht si çështje proporcioni, edhe pse edhe zbukurimi luante një rol. Për Albertin, rregullat e proporcionit ishin ato që qeverisnin figurën e idealizuar njerëzore, [[Prerja e artë|prerjen e artë]]. Aspekti më i rëndësishëm i bukurisë ishte, pra, një pjesë e brendashkruar e objektit, e jo diçka e vendosur sipërfaqësisht, dhe bazohej në të vërteta universale e të njohshme. Nocioni i stilit në art nuk u zhvillua deri në shekullin XVI, me shkrimet e {{ill|Giorgio Vasarit|en|Giorgio Vasari}}.<ref>{{ill|Françoise Choay|en|Françoise Choay}}, ''Alberti and Vitruvius'', editor, Joseph Rykwert, Profile 21, Architectural Design, Vol. 49, No. 5–6.</ref> Deri në shekullin XVIII, vepra e tij ''{{ill|Lives of the Most Excellent Painters, Sculptors, and Architects|en|Lives of the Most Excellent Painters, Sculptors, and Architects}}'' ishte përkthyer në italisht, frëngjisht, spanjisht dhe anglisht. Në shekullin XVI, arkitekti, piktori dhe teoricieni manierist italian {{ill|Sebastiano Serlio|en|Sebastiano Serlio}} shkroi ''Tutte L'Opere D'Architettura et Prospetiva'' (''Veprat e plota mbi arkitekturën dhe perspektivën''). Ky traktat pati një ndikim të jashtëzakonshëm në të gjithë Evropën, duke qenë doracaku i parë që theksonte aspektet praktike, e jo ato teorike, të arkitekturës, dhe ishte i pari që katalogoi pesë urdhrat arkitekturorë.<ref>[https://dlc.library.columbia.edu/serlio Sebastiano Serlio – On domestic architecture]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416091747/https://dlc.library.columbia.edu/serlio|date=16 April 2021}}, Columbia University Libraries, qasur më 5 shkurt 2021.</ref> Në fillim të shekullit XIX, {{ill|Augustus Welby Northmore Pugin|en|Augustus Welby Northmore Pugin}} shkroi ''Contrasts'' (1836), i cili, siç sugjeronte edhe titulli, e kontraponte botën moderne dhe industriale, të cilën ai e përbuzte, me një pamje të idealizuar të një bote neo-mesjetare. [[Arkitektura gotike]], besonte Pugin, ishte e vetmja "formë e vërtetë e krishterë e arkitekturës".<ref>{{Cite journal|last=D'Anjou|first=Philippe|title=An Ethics of Freedom for Architectural Design Practice|jstor=41318789|volume=64|date=2011|journal=Journal of Architectural Education|pages=141–147|number=2|doi=10.1111/j.1531-314X.2010.01137.x|s2cid=110313708|language=en}}</ref> Kritiku anglez i artit të shekullit XIX, [[John Ruskin]], në veprën e tij ''{{ill|The Seven Lamps of Architecture|en|The Seven Lamps of Architecture}}'', botuar në 1849, kishte një këndvështrim shumë më të ngushtë mbi atë çfarë përbënte arkitekturën. Arkitektura ishte "arti që i vendos dhe i zbukuron kaq mirë ndërtesat e ngritura nga njeriu … saqë pamja e tyre" kontribuon "në shëndetin e tij mendor, fuqinë dhe kënaqësinë".<ref name="Ruskin">John Ruskin, ''[[iarchive:sevenlampsofarch0000rusk v7h2|The Seven Lamps of Architecture]]'', G. Allen (1880), ribotuar nga Dover, (1989), {{ISBN|0-486-26145-X}}.</ref> Për Ruskinin, estetika kishte rëndësi mbizotëruese. Vepra e tij vazhdon duke thënë se një ndërtesë nuk është vërtet një vepër arkitekturore nëse nuk është në një farë mënyre "e zbukuruar". Për Ruskinin, një ndërtesë e mirëndërtuar, me proporcione të mira dhe funksionale, kishte nevojë, të paktën, për {{ill|breza gurësh|en|Course (architecture)}} ose {{ill|rustikim|en|Rustication (architecture)}}.<ref name="Ruskin" /> Në lidhje me dallimin mes idealeve të ''arkitekturës'' dhe thjesht ''[[Ndërtimtaria|ndërtimit]]'', arkitekti i shekullit XX [[Le Corbusier]] shkroi: "Ju përdorni gur, dru dhe beton, dhe me këto materiale ndërtoni shtëpi dhe pallate: kjo është ndërtim. Zgjuarsia është në punë. Por papritmas ju prekni zemrën time, ju më bëni mirë. Unë jam i lumtur dhe them: Kjo është e bukur. Kjo është Arkitekturë".<ref>Le Corbusier, ''Towards a New Architecture'' (Drejt një arkitekture të re), Dover Publications (1985). {{ISBN|0-486-25023-7}}.</ref> Bashkëkohësi i Le Corbusier-t, {{ill|Ludwig Mies van der Rohe|en|Ludwig Mies van der Rohe}}, thuhet se ka deklaruar në një intervistë të vitit 1959 se "arkitektura fillon kur vendos me kujdes dy tulla së bashku. Aty fillon".<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/style/article/best-brick-buildings-architecture/index.html|title=9 innovative contemporary buildings that test the limits of humble brick |last=Verney |first=Harriet |date=25 July 2017 |work=CNN|access-date=May 29, 2023 |url-status=live|archive-date=May 29, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529231129/https://www.cnn.com/style/article/best-brick-buildings-architecture/index.html|language=en}}</ref> === Konceptet moderne === [[Skeda:Congresso do Brasil.jpg|thumb|alt=Pamja tregon një ndërtesë të shekullit të 20-të me dy kulla identike shumë afër njëra-tjetrës, që ngrihen nga një ndërtesë e ulët e cila ka një kube në njërin skaj, dhe një kube të përmbysur, si një pjatë, në skajin tjetër.|{{ill|Kongresi Kombëtar i Brazilit|en|National Congress Palace}}, projektuar nga {{ill|Oscar Niemeyer|en|Oscar Niemeyer}}]] Arkitekti i shquar i shekullit të 19-të i [[Qiellgërvishtësi|qiellgërvishtësve]], {{ill|Louis Sullivan|en|Louis Sullivan}}, nxiti një parim mbizotërues për projektimin arkitektonik: "{{ill|Forma ndjek funksionin|en|Form follows function}}".<ref>{{cite book | title=Universal Principles of Design | first1=William | last1=Lidwell | first2=Kritina | last2=Holden | first3=Jill | last3=Butler | publisher=Rockport Publishers | year=2023 | isbn=978-0-7603-7517-4 | url=https://books.google.com/books?id=PhiqEAAAQBAJ&pg=RA2-PA69 | language=en }}</ref> Ndërkohë që ideja se konsideratat strukturore dhe estetike duhet t'i nënshtrohen tërësisht funksionalitetit u prit njëkohësisht me popullaritet dhe skepticizëm, ajo solli konceptin e "funksionit" në vend të "dobisë" së Vitruviusit. "Funksioni" filloi të shihej si diçka që përfshin të gjitha kriteret e përdorimit, perceptimit dhe kënaqësisë së një ndërtese, jo vetëm ato praktike, por edhe ato estetike, psikologjike dhe kulturore. Nunzia Rondanini deklaroi: "Përmes dimensionit të saj estetik, arkitektura shkon përtej aspekteve funksionale që ka të përbashkëta me shkencat e tjera humane. Përmes mënyrës së saj të veçantë të shprehjes së {{ill|vlerave|en|Architectural design values}}, arkitektura mund të stimulojë dhe të ndikojë jetën shoqërore pa supozuar se, në vetvete, do të nxisë zhvillimin shoqëror.... Ta kufizosh kuptimin e formalizmit (arkitektonik) në artin për hir të artit nuk është vetëm reaksionar; mund të jetë edhe një kërkim pa qëllim për përsosmëri apo origjinalitet, i cili e degradon formën në një thjeshtë instrumentalitet".<ref>{{cite journal | last=Rondanini | first=Nunzia | title=Architecture and Social Change | journal=Heresies II | volume=3 | issue=3 | pages=3–5 | location=New York | publisher=Neresies Collective Incorporated | year=1981 | url=https://archive.org/details/heresies_11/page/n3/mode/2up | access-date=2026-03-10 | language=en }}</ref> Estetika e arkitekturës mbetet një temë e kontestuar. Janë vërejtur dallime në preferencat estetike mes arkitektëve dhe publikut.<ref name="z479">{{cite journal | last1=Najar | first1=Karim | last2=Nylander | first2=Ola | last3=Woxnerud | first3=William | title=Public's Visual Preferences Survey Facilitates Community-Based Design and Color Standards Creation | journal=Buildings | volume=14 | issue=9 | date=2024 | issn=2075-5309 | doi=10.3390/buildings14092929 | doi-access=free | page=2929 | language=en}}</ref> Studimet gjenerisht gjejnë se ekziston një preferencë e fortë e publikut për stilet arkitektonike tradicionale dhe klasike krahasuar me projektet moderniste.<ref>{{cite book | chapter=Who Do We Design For? | title=Lost in Limbo | pages=11–13 | date=December 2018 | first=Jan | last=Pruszynski | chapter-url=https://www.bnieuws.nl/read/who-do-we-design-for-2 | access-date=29 December 2024 | publisher=Delft University of Technology | archive-url=https://web.archive.org/web/20220525183748/https://www.bnieuws.nl/read/who-do-we-design-for-2 | archive-date=2022-05-25 | url-status=dead | language=en }}</ref><ref>{{cite web | first=Andrea | last=Klettner | date=16 October 2009 |title=Public Favours Traditional Architecture |url=https://www.architectsjournal.co.uk/archive/public-favours-traditional-architecture |access-date=29 December 2024 |website=Architects' Journal | language=en }}</ref><ref>{{cite news |last1=Alexander |first1=Abby |title=Classical Buildings Beat Modern Ones in U.S. Poll |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-14/classical-buildings-beat-modern-ones-in-u-s-poll |access-date=29 December 2024 |work=Bloomberg |date=14 October 2020 | language=en}}</ref> James Stevens Curl argumenton se arkitektët modernistë shpesh favorizojnë projekte që janë alienuese dhe dëmtuese për mjedisin.<ref>{{cite book |last1=Curl |first1=James Stevens |title=Making Dystopia: The Strange Rise and Survival of Architectural Barbarism |date=2018 |publisher=Oxford University Press|pages=xxv – xxxi | language=en }}</ref> {{ill|Léon Krier|en|Léon Krier}} e paraqet dominimin e stileve tradicionale në arkitekturën private si një "realitet demokratik mbizotërues", duke e kontrastuar këtë me përhapjen e projekteve moderniste në komisionet publike.<ref>{{cite book |last1=Krier |first1=Léon |author-link=Léon Krier |title=The Architecture of Community |date=2009 |publisher=Island Press |isbn=978-1-59726-578-2 |pages=7–9 | language=en }}</ref> Ndër filozofitë që kanë ndikuar arkitektët modernë dhe qasjen e tyre ndaj projektimit të ndërtesave janë [[Racionalizmi]], [[Empirizmi]],<ref>{{cite journal | title=Empiricist and Rationalist Approaches to the Design of Concrete Structures | first1=Thomas E. | last1=Boothby | first2=Sharyn | last2=Clough | journal=APT Bulletin: The Journal of Preservation Technology | volume=48 | issue=1, special issue on concrete | year=2017 | pages=6–14 | publisher=Association for Preservation Technology International (APT) | jstor=26291030 | language=en }}</ref> [[Strukturalizmi]],<ref>{{cite journal | title=The influence of structuralism in the field of architecture | first=Yuan | last=Qin | journal=Academic Journal of Architecture and Geotechnical Engineering | volume=5 | issue=5 | pages=23–27 | doi=10.25236/AJAGE.2023.050504 | language=en }}</ref> [[Poststrukturalizmi]], {{ill|Dekonstruktivizmi|en|Deconstructivism}} dhe [[Fenomenologjia]].<ref>{{cite journal | title=Phenomenology and Space in Architecture | first1=Saeid | last1=Soltani | first2=Nazan | last2=Kirci | journal=International Journal of Architectural Engineering Technology | volume=6 | year=2019 | publisher=Avanti Publishing | doi=10.15377/2409-9821.2019.06.1 | doi-access=free | language=en }}</ref> Në fund të shekullit të 20-të, një koncept i ri iu shtua atyre që përfshiheshin tashmë brenda kompasit të strukturës dhe funksionit — konsiderimi i [[Qëndrueshmëria|qëndrueshmërisë]], pra {{ill|arkitektura e qëndrueshme|en|Sustainable architecture}}.<ref>{{cite book | chapter=Sustainable architecture, A short history | first=Vandana | last=Baweja | title=Routledge Handbook of the History of Sustainability | edition=1st | year=2017 | isbn=978-1-315-54301-7 | doi=10.1002/sd.1530 | language=en }}</ref> Për t'iu përgjigjur etosit bashkëkohor, një ndërtesë duhet të ndërtohet në një mënyrë miqësore ndaj mjedisit sa i përket prodhimit të materialeve të saj, ndikimit të saj mbi mjedisin natyror dhe të ndërtuar të zonës përreth, si dhe kërkesave që ajo i vendos mjedisit natyror për [[Ngrohja, ventilimi dhe klimatizimi|ngrohje, ventilim dhe ftohje]], {{ill|përdorimin e ujit|en|Water efficiency}}, {{ill|mbetjet|en|Waste management}} dhe {{ill|ndriçimin|en|Architectural lighting design}}.<ref>{{cite journal | title=Sustainable Architecture, Design and Housing | first=Martina | last=Keitsch | journal=Sustainable development | volume=20 | issue=3, Sustainable architecture, design and housing | date=May–June 2012 | pages=141–145 | doi=10.1002/sd.1530 | language=en }}</ref><ref>{{cite journal | title=Green Architecture: A Concept of Sustainability | first1=Amany | last1=Ragheb | first2=Hisham | last2=El-Shimy | first3=Ghada | last3=Ragheb | journal=Procedia – Social and Behavioral Sciences | volume=216 | date=6 January 2016 | pages=778–787 | publisher=Elsevier | doi=10.1016/j.sbspro.2015.12.075 | doi-access=free | language=en }}</ref> {{Clear}} == Historia == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Historia e arkitekturës|en|History of architecture}}}} === Origjina dhe arkitektura popullore === {{Kryesor|Arkitektura popullore}} [[Skeda:Stærnes Søndre Loft, Rollag.jpg|thumb|right|Një shtëpi druri popullore në [[Norvegjia|Norvegji]]]] Ndërtimi u zhvillua fillimisht nga dinamika mes nevojave (p.sh. strehimi, siguria dhe adhurimi) dhe mjeteve (materialeve të ndërtimit të disponueshme dhe aftësive përkatëse).<ref>{{Cite journal | title=Primitive Architecture and Climate | first1=James Marston | last1=Fitch | first2=Daniel P. | last2=Branch | journal=Scientific American | volume=203 | issue=6 | date=December 1960 | pages=134–145 | jstor=24940726 | url=https://wwq.tboake.com/2018/Fitch%20James%20primitive%20architecture%20Scientific%20American%201960.pdf | access-date=2026-03-12 | language=en }}</ref> Ndërsa kulturat njerëzore u zhvilluan dhe njohuritë filluan të formalizoheshin përmes traditave dhe praktikave gojore, ndërtimi u bë një [[Zejtaria|zejtari]], dhe ''arkitektura'' u bë termi i përdorur për të përshkruar aspektet shumë të formalizuara dhe të respektuara të kësaj zejtarie. Besohet gjerësisht se suksesi arkitektonik u arrit përmes provave dhe gabimeve, me gjithnjë e më pak prova dhe më shumë përsëritje ndërsa rezultatet bëheshin të kënaqshme me kalimin e kohës. Megjithatë, {{ill|arkitektura popullore|en|Vernacular architecture}}, në thelb një formë rudimentare, joakademike e ndërtimit e bazuar në traditat kulturore, vazhdon të prodhohet në shumë pjesë të botës.<ref>{{Cite journal | title=Ancient vernacular architecture: characteristics categorization and energy performance evaluation | first1=Zhiqiang (John) | last1=Zhai | first2=Jonathan M. | last2=Previtali | journal=Energy and Buildings | volume=42 | issue=3 | date=March 2010 | pages=357–365 | publisher=Elsevier | doi=10.1016/j.enbuild.2009.10.002 | language=en }}</ref> === Arkitektura parahistorike === [[Skeda:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|right|[[Göbekli Tepe]] në [[Turqia|Turqi]], mijëvjeçari i 10-të deri i 8-të p.e.s.]] Vendbanimet e hershme njerëzore ishin kryesisht rurale. Zgjerimi i ekonomive rezultoi në krijimin e {{ill|proto-qyteteve|en|Proto-city}} ose [[Zona urbane|zonave urbane]], të cilat në disa raste u rritën dhe u zhvilluan shumë shpejt, siç është {{ill|Çatalhöyüku|en|Çatalhöyük}} në [[Turqia|Turqinë]] e sotme dhe [[Mohenxho-daro]] në [[Pakistani]]n e sotëm. Vendndodhjet arkeologjike neolitike përfshijnë [[Göbekli Tepe]]<ref>{{Cite journal | title=Geometry and Architectural Planning at Göbekli Tepe, Turkey | journal=Cambridge Archaeological Journal | volume=30 | issue=2 | date=May 2020 | pages=343–357 | doi=10.1017/S0959774319000660 | doi-access=free | language=en }}</ref> dhe {{ill|Çatalhöyükun|en|Çatalhöyük}} në [[Turqia|Turqi]],<ref>{{Cite book | chapter=The Architecture of Neolithic Çatalhöyük as a Process | first1=Marek Z. | last1=Barański | first2=Aroa | last2=García-Suárez | first3=Arkadiusz | last3=Klimowicz | first4=Serena | last4=Love | first5=Kamilla | last5=Pawłowska | title=Assembling Çatalhöyük | edition=1st | publisher=Routledge | year=2015 | isbn=978-1-351-19099-2 | doi=10.4324/9781351190992 | language=en }}</ref> {{ill|Jerikon|en|Jericho}} në Levant,<ref>{{Cite journal | title=Excavations at Jericho | first=Kathleen M. | last=Kenyon | journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland | volume=84 | issue=1/2 | date=January–December 1954 | pages=103–110 | publisher=Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland | doi=10.2307/2844004 | jstor=2844004 | language=en }}</ref> {{ill|Mehrgarhun|en|Mehrgarh}} në [[Pakistani|Pakistan]],<ref>{{Cite conference | title=The Early Architectural Traditions of Greater Indus as Seen from Mehrgarh, Baluchistan | first=Jean–François | last=Jarrige | series=Studies in the History of Art | volume=31 | conference=Symposium Papers XV: Urban Form and Meaning in South Asia: The Shaping of Cities from Prehistoric to Precolonial Times | year=1993 | pages=25–33 | publisher=National Gallery of Art | jstor=42620470 | language=en }}</ref> {{ill|Skara Brae|en|Skara Brae}} në {{ill|Orkney|en|Orkney}}, dhe vendbanimet e {{ill|kulturës Cucuteni-Tripilje|en|Cucuteni–Trypillia culture}} në [[Rumania|Rumani]], [[Moldavia|Moldavi]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]]. === Epoka klasike === [[Skeda:The Monastery, Petra, Jordan8.jpg|thumb|right|{{ill|Ed-Deiri|en|Ed-Deir, Petra}} "Manastiri" në [[Petra]], [[Jordania|Jordani]], {{Rreth|mesi i shekullit të parë e.s.}}]] Në shumë civilizime të lashta, siç janë ato të [[Egjipti i Lashtë|Egjiptit të Lashtë]] dhe [[Mesopotamia|Mesopotamisë]], arkitektura dhe {{ill|urbanistika|en|Urbanism}} pasqyronin angazhimin e vazhdueshëm me hyjnoren dhe [[E mbinatyrshmja|të mbinatyrshmen]], dhe shumë kultura të lashta iu drejtuan monumentalitetit në arkitekturën e tyre për të përfaqësuar simbolikisht fuqinë politike të sundimtarit apo të vetë shtetit. Në Egjipt, edukimi i arkitektëve shtetërorë ishte i lidhur ngushtë me klasën priftërore, dhe sekretet e zanatit kalonin nga babai te djali. Planet vizatoheshin dhe më pas zbatoheshin duke përdorur vizoren, katrorin dhe trekëndëshin.<ref>{{Cite book | title=The Architect: Chapters in the History of the Profession | chapter=The Practice of Architecture in the Ancient World: Eygpt and Greece | pages=3–26 | editor-first=Spiro | editor-last=Kostof | first=William L. | last=MacDonald | publisher=University of California Press | year=2000 | isbn=978-0-520-22604-3 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=NaYwDwAAQBAJ&pg=PA3 | language=en }}</ref> Arkitektura dhe urbanistika e civilizimeve klasike, siç janë ato [[Greqia e Lashtë|greke]] dhe [[Roma e Lashtë|romake]], u zhvilluan nga idealet qytetare dhe jo nga ato fetare apo empirike. U shfaqën lloje të reja ndërtesash dhe stili arkitektonik u zhvillua në formën e [[Rendet arkitekturorë|rendeve arkitekturorë]]. [[Arkitektura romake]] u ndikua nga [[Arkitektura greke]], pasi ata përfshinë shumë elemente greke në praktikat e tyre të ndërtimit.<ref>{{Cite web | url=https://www.khanacademy.org/humanities/ancient-art-civilizations/greek-art/beginners-guide-greece/a/introduction-to-greek-architecture | title=Introduction to Greek architecture | website=Khan Academy | language=en | archive-url=https://web.archive.org/web/20141014123040/http://www.khanacademy.org/humanities/ancient-art-civilizations/greek-art/beginners-guide-greece/a/introduction-to-greek-architecture | archive-date=2014-10-14 | url-status=dead | access-date=2017-06-23}}</ref> Tekste mbi arkitekturën janë shkruar që nga kohët e lashta — këto tekste ofronin si këshilla të përgjithshme, ashtu edhe përshkrime formale specifike apo kanone. Disa shembuj kanonesh gjenden në shkrimet e {{ill|Vitruviusit|en|Vitruvius}} në shekullin e 1-rë p.e.s.<ref>{{Cite book | chapter=Vitruvius's Image of the Universe: Architecture and Mechanics | first=Giovanni | last=Di Pasquale | title=Vitruvianism: Origins and Transformations | editor-first=Paolo | editor-last=Sanvito | chapter-url=https://books.google.com/books?id=kw8_CwAAQBAJ&pg=PA49 | publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG | year=2015 | pages=49–64 | isbn=978-3-11-042228-3 | language=en }}</ref> Disa nga shembujt më të hershëm dhe më të rëndësishëm të arkitekturës kanonike janë fetarë. === Arkitektura aziatike === [[Skeda:Himeji Castle The Keep Towers.jpg|thumb|right|[[Kështjella Himeji|Kalaja Himeji]], [[Japonia]], 1609]] Arkitektura aziatike u zhvillua ndryshe nga arkitektura evropiane, dhe stilet arkitektonike [[Arkitektura budiste|budiste]], {{ill|hinduse|en|Hindu architecture}} dhe [[Arkitektura sikiste|sikiste]] kanë karakteristika të ndryshme. Ndryshe nga arkitektura e {{ill|Indisë|en|Architecture of India}} dhe [[arkitektura kineze]], të cilat patën ndikim të madh mbi rajonet përreth, {{ill|arkitektura japoneze|en|Japanese architecture}} nuk pati të tillë ndikim. Disa forma të arkitekturës aziatike shfaqën diversitet të madh rajonal, veçanërisht [[arkitektura budiste]]. Për më tepër, një tjetër arritje arkitekturore në Azi është [[arkitektura e tempujve hindu]], e cila u zhvillua rreth shekullit V e.s. Ajo, në teori, qeveriset nga koncepte të përcaktuara në {{ill|Shastrat|en|Shastra}}, dhe merret me shprehjen e njëkohshme të makrokozmosit dhe mikrokozmosit. Në shumë vende aziatike, feja panteiste çoi në forma arkitektonike që u projektuan posaçërisht për të theksuar {{ill|peizazhin natyror|en|Natural landscape}}. Gjithashtu, shtëpitë më madhështore ishin struktura relativisht të lehta, kryesisht prej druri, deri në kohët e fundit, dhe ka pak mbetje të ruajtura nga një moshë kaq e lashtë. Budizmi u shoqërua me kalimin drejt strukturave fetare prej guri dhe tulle, ndoshta duke filluar si {{ill|arkitekturë e gdhendur në shkëmb|en|Rock-cut architecture}}, e cila shpesh është ruajtur shumë mirë. Shkrimet e hershme aziatike mbi arkitekturën përfshijnë ''Kao Gong Ji''-n e Kinës, nga shekujt VII deri V p.e.s., [[Shilpa shastra|Shilpa Shastrat]] e Indisë së lashtë, {{ill|Manjusri Vasthu Vidya Sastra|en|Manjusri Vasthu Vidya Sastra}} e [[Sri Lanka|Sri Lankës]], dhe Araniko nga [[Nepali]]. === Arkitektura afrikane === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura e Afrikës|en|Architecture of Africa}}}} [[Skeda:Great Mosque of Djenne 2.jpg|thumb|right|{{ill|Xhamia e Madhe e Xhenesë|en|Great Mosque of Djenné}} në [[Mali]], shekujt XIII–XIV, rindërtuar në 1906]] Arkitektura e Afrikës është shumë e larmishme, duke reflektuar klimat, kulturat dhe historitë e shumta të kontinentit. Arkitektura tradicionale afrikane përzien traditat ndërtimore, duke përdorur një gamë të gjerë materialesh si balta, guri dhe druri. Shkallëzimi fraktal përdoret shpesh në projektim, duke bërë që pjesët më të vogla të një strukture të pasqyrojnë dizajnin e përgjithshëm. Ky koncept mund të vërehet në planimetritë e fshatrave dhe në elementët dekorativë.<ref>{{Cite web |title=Fractals in African Design – The Center for Generative Justice |url=https://generativejustice.org/africanfractals/ |access-date=2026-03-16 |language=en-US}}</ref> Strukturat historike prej guri, si muret e mëdha të {{ill|Zimbabvesë së Madhe|en|Great Zimbabwe}}, tregojnë ndërtim të qëndrueshëm dhe afatgjatë. {{ill|Thurja dhe llucosja|en|Wattle and daub}} është një teknikë e përdorur në shumë zona, ku korniza prej druri mbulohen me baltë për të krijuar struktura të rrumbullakosura që ndihmojnë në rregullimin e temperaturës së brendshme. Arkitektura në Afrikën Perëndimore, si në [[Porto Novo|Porto-Novo]] në [[Benini]]n, {{ill|Ishullin Lagos|en|Lagos Island}} dhe {{ill|Zaria|en|Zaria}} në [[Nigeria|Nigeri]], si dhe [[Dakari|Dakar]] në [[Senegali]]n, dominohet nga stilet {{ill|sudano-saheliane|en|Sudano-Sahelian architecture}}, {{ill|afro-moderniste|en|Afromodernism}} dhe {{ill|sobrado|en|Sobrado (architecture)}}. Ky i fundit është një formë e arkitekturës baroke portugeze-braziliane me shumë kate.<ref>{{Cite journal |last=Mokwete |first=H. Killion |date=2025-12-31 |title=Aguda/Afro-Brazilian architectural heritage in the bight of Benin |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21681376.2025.2578959 |journal=Regional Studies, Regional Science |language=en |volume=12 |issue=1 |pages=924–942 |doi=10.1080/21681376.2025.2578959 |issn=2168-1376|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |last=Giles |first=Edvige Jean-François,Chris |date=2017-07-19 |title=Historical architecture is vanishing from Lagos |url=https://www.cnn.com/2017/07/19/architecture/nigeria-afro-brazilian-architecture |access-date=2026-04-07 |website=CNN |language=en}}</ref> Këto ndërtesa janë të përshtatura për klima të thata dhe të nxehta, pasi shpesh kanë oborr qendror ose të pasmë, fasada të suvatuara, planimetri simetrike, çati me tjegulla për izolim termik, dhe ballkone të spikatura. Përgjatë {{ill|Bregut Suahili|en|Swahili Coast}} të Afrikës Lindore, shumë shtëpi ndërtohen me gur koralor dhe çati me shtylla mangrove. Arkitektura është një përzierje stilesh lokale, arabe dhe islame, si rrjedhojë e tregtisë përgjatë Oqeanit Indian. [[Etiopia]] gjithashtu ka tradita arkitekturore mbresëlënëse, si kishat e gdhendura në shkëmb, siç janë kishat e shekullit XIII të {{ill|Lalibelës|en|Lalibela}}, të cilat u gdhendën drejtpërdrejt në tokë. Së bashku, këto stile theksojnë kreativitetin, përshtatshmërinë dhe thellësinë kulturore të traditave arkitekturore afrikane.<ref>{{Cite web |last=Mukalay |first=Joel |date=2025-12-29 |title=Tracing the History of African Architecture |url=https://www.terrafriq.org/post/tracing-the-history-of-african-architecture |access-date=2026-03-16 |website=Terrafriq |language=en}}</ref> === Arkitektura islame === {{Kryesor|Arkitektura islame}} [[Skeda:Taj Mahal, Agra, India edit2.jpg|thumb|right|[[Taxh Mahali]] në [[India|Indi]], shekulli XVII]] Arkitektura islame filloi në shekullin VII, duke përfshirë forma arkitektonike nga [[Lindja e Mesme]] e lashtë dhe [[Bizanti]], por edhe duke zhvilluar veçori për t'iu përshtatur nevojave fetare dhe shoqërore të shoqërisë. Shembuj mund të gjenden në të gjithë Lindjen e Mesme, Afrikë, [[Gadishulli Iberik|Gadishullin Iberik]], ishujt e Mesdheut, [[Nënkontinenti indian|nënkontinentin indian]] dhe më vonë në pjesët lindore të Evropës, siç janë shtetet ballkanike, si rezultat i zgjerimit të [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]].<ref name="metmuseum.org-ottoman-europe">{{Cite web |author1=Sardar |first=Marika |date=October 2004 |title=Essay: The Later Ottomans and the Impact of Europe |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/otto3/hd_otto3.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213145924/https://www.metmuseum.org/toah/hd/otto3/hd_otto3.htm |archive-date=2019-02-13 |access-date=2019-02-12 |website=www.metmuseum.org |publisher=The Met |language=en}}</ref><ref name="brill.com-book-Lory">{{Cite book |last1=Lory |first1=Bernard |title=Entangled Histories of the Balkans – Volume Three |chapter=The Ottoman Legacy in the Balkans |chapter-url=https://brill.com/configurable/contentpage/book$002fedcoll$002f9789004290365$002fB9789004290365_006.xml |access-date=2019-02-12 |pages=355–405 |language=en |chapter-format=html / pdf |doi=10.1163/9789004290365_006 |date=2015 |isbn=978-9004290365 |archive-date=2019-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213064155/https://brill.com/configurable/contentpage/book$002fedcoll$002f9789004290365$002fB9789004290365_006.xml |url-status=live }}</ref> === Arkitektura mesjetare evropiane === {{Kryesor|Arkitektura mesjetare}} [[Skeda:Sainte Chapelle Interior Stained Glass.jpg|thumb|right|Vitrazhe në {{ill|Sainte-Chapelle|en|Sainte-Chapelle}} në Paris, 1248]] Në [[Evropa|Evropën]] gjatë periudhës mesjetare, {{ill|gildat|en|Guild}} u formuan nga zejtarët për të organizuar zanatet e tyre, dhe kanë mbijetuar kontrata të shkruara, veçanërisht në lidhje me ndërtesat kishtare. Roli i arkitektit ishte zakonisht i njëjtë me atë të mjeshtrit murator, ose ''Magister lathomorum'' siç përshkruhen ndonjëherë në dokumentet bashkëkohore. Ndërmarrjet kryesore arkitekturore ishin ndërtimi i abacive dhe [[Katedralja|katedraleve]]. Që nga rreth viti 900 e në vazhdim, lëvizjet e klerikëve dhe tregtarëve përcollën njohuritë arkitekturore nëpër Evropë, duke rezultuar në stilet paneuropiane romanike dhe [[Arkitektura gotike|gotike]]. Një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë arkitekturore të Mesjetës janë fortifikimet e shumta nëpër kontinent. Nga Ballkani deri në Spanjë, dhe nga Malta deri në Estoni, këto ndërtesa përfaqësojnë një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë evropiane. === Arkitektura e Rilindjes === {{Kryesor|Arkitektura e Rilindjes}} [[Skeda:Bramante's Tempietto (46150919355).jpg|thumb|right|{{ill|Tempietto|en|San Pietro in Montorio}} në Romë, 1444–1514]] Në [[Evropa|Evropën]] e [[Rilindja|Rilindjes]], që nga rreth viti 1400 e në vazhdim, pati një rilindje të diturisë klasike, të shoqëruar nga zhvillimi i [[Humanizmi i Rilindjes|Humanizmit të Rilindjes]], i cili vinte theks më të madh mbi rolin e individit në shoqëri sesa kishte qenë rasti gjatë periudhës mesjetare. Ndërtesat iu atribuoheshin arkitektëve të veçantë – Brunelleschit, Albertit, [[Michelangelo|Mikelanxhelos]], Palladios – dhe kulti i individit kishte filluar. Ende nuk kishte një vijë ndarëse midis [[artisti]]t, [[arkitekti]]t, [[inxhinieri]]t, apo ndonjë prej profesioneve të lidhura, dhe emërtimi shpesh varej nga preferenca rajonale. Një rilindje e [[Arkitektura klasike|stilit klasik]] në arkitekturë u shoqërua nga një zhvillim i shpejtë i shkencës dhe [[Inxhinieria|inxhinierisë]], gjë që ndikoi në proporcionet dhe [[struktura|strukturën]] e ndërtesave. Në këtë fazë, ishte ende e mundur që një artist të projektonte një urë, pasi niveli i llogaritjeve strukturore të përfshira ishte brenda aftësive të një profesionisti të përgjithshëm. === Epoka moderne e hershme dhe epoka industriale === Me njohuritë e reja në fushat shkencore dhe rritjen e materialeve dhe teknologjive të reja, arkitektura dhe [[inxhinieria]] filluan të ndaheshin, dhe arkitekti filloi të përqendrohej te [[estetika]] dhe aspektet humaniste, shpesh në kurriz të aspekteve teknike të [[projektimi]]t të ndërtesave. Gjithashtu pati ngritjen e "arkitektit zotëri" (gentleman architect), i cili zakonisht merrej me klientë të pasur dhe përqendrohej kryesisht në cilësitë vizuale, të nxjerra zakonisht nga prototipe historike, të tipizuara nga shumë shtëpi fshati të Britanisë së Madhe, të krijuara në stilet {{ill|Neogotik|en|Gothic Revival architecture}} ose skocez baronial. Trajnimi formal arkitektural në shekullin e 19-të, për shembull, në {{ill|École des Beaux-Arts|en|École des Beaux-Arts}} në Francë, i jepte theks të madh prodhimit të vizatimeve të bukura dhe pak kontekstit dhe fizibilitetit. Ndërkohë, [[Revolucioni Industrial]] hapi rrugën për prodhimin dhe konsumin masiv. [[Estetika]] u bë një kriter për klasën e mesme, pasi produktet e zbukuruara, dikur brenda fushës së zejtarisë së shtrenjtë, u bënë më të lira nën prodhimin me makineri. Arkitektura popullore u bë gjithnjë e më e zbukuruar. Ndërtuesit e shtëpive mund të përdornin projektimin arkitektural aktual në punën e tyre, duke kombinuar veçoritë e gjetura në libra modelesh dhe revista arkitekturore. === Modernizmi === {{Kryesor|Arkitektura moderne}} <gallery widths="150px" perrow="2"> Skeda:Alfeld Fagus 08JUL15.JPG Skeda:Einsteinturm 7443a.jpg Skeda:Overzicht voorgevel - Heerlen - 20349660 - RCE.jpg Skeda:Building of Derzhprom.jpg Skeda:Théâtre des Champs-Élysées, 21 April 2013.jpg </gallery> ''Nga e majta lart në drejtim orar: {{ill|Fabrika Fagus|en|Fagus Factory}}, {{ill|Alfeld|en|Alfeld}}, Gjermani, 1911; {{ill|Kulla Einstein|en|Einstein Tower}}, [[Pocdami|Pocdam]], Gjermani, 1919–22; {{ill|Derzhprom|en|Derzhprom}}, {{ill|Harkiv|en|Kharkiv}}, Ukrainë, 1925–28; {{ill|Théâtre des Champs-Élysées|en|Théâtre des Champs-Élysées}}, Paris, 1910–13; {{ill|Glaspaleis|en|Glaspaleis}}, [[Heerlen]], Holandë, 1934–35'' Rreth fillimit të shekullit të 20-të, pakënaqësia e përgjithshme me theksin te {{ill|arkitektura revivaliste|en|Revivalism (architecture)}} dhe dekorimi i sofistikuar solli lindjen e shumë rrymave të reja mendimi që shërbyen si paraardhëse të [[Arkitektura moderne|arkitekturës moderne]]. Ndër këto spikat {{ill|Deutscher Werkbund|en|Deutscher Werkbund}}, themeluar në 1907 për të prodhuar objekte me cilësi më të mirë të prodhuara me makineri. Ngritja e profesionit të dizajnit industrial zakonisht vendoset këtu. Duke ndjekur këtë drejtim, shkolla {{ill|Bauhaus|en|Bauhaus}}, themeluar në [[Weimar]], Gjermani, në 1919, ridefinoi kufijtë arkitekturorë të vendosur më parë gjatë historisë, duke e parë krijimin e një ndërtese si sintezën përfundimtare – kulmin – të [[arti]]t, zanatit dhe teknologjisë.<ref>{{Cite web |last1=Winton |first1=Alexandra Griffith |title=The Bauhaus, 1919–1933 |url=https://www.metmuseum.org/essays/the-bauhaus-1919-1933 |website=metmuseum.org |date=August 2007 |publisher=Metropolitan Museum of Art |access-date=2025-10-06 |language=en}}</ref> Kur [[arkitektura moderne]] u praktikua për herë të parë, ajo ishte një lëvizje [[Arti pararojë|avangardiste]] me themele morale, filozofike dhe estetike. Menjëherë pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], arkitektët modernistë pionierë kërkuan të zhvillonin një stil krejtësisht të ri, të përshtatshëm për një rend të ri social dhe ekonomik pas luftës, të fokusuar në plotësimin e nevojave të klasës së mesme dhe punëtore. Ata hodhën poshtë praktikën arkitekturore të rafinimit akademik të stileve historike, e cila i shërbente rendit aristokratik në rënie të shpejtë. Qasja e arkitektëve modernistë ishte të reduktonin ndërtesat në forma të pastra, duke hequr referencat historike dhe zbukurimet në favor të detajeve funksionale. Ndërtesat shfaqnin elementët e tyre funksionalë dhe strukturorë, duke ekspozuar trarë çeliku dhe sipërfaqe betoni në vend që t'i fshihnin pas formave dekorative. Arkitektë si [[Frank Lloyd Wright]] zhvilluan {{ill|arkitekturën organike|en|organic architecture}}, në të cilën forma përcaktohej nga mjedisi dhe qëllimi i saj, me synimin për të promovuar harmoni midis banimit njerëzor dhe botës natyrore, me shembuj kryesorë {{ill|Robie House|en|Robie House}} dhe {{ill|Fallingwater|en|Fallingwater}}.<ref name="Netto 2011">{{Cite news |last=Netto |first=David |date=2011-05-07 |title=What's So Great About Frank Lloyd Wright's Fallingwater? |work=The Wall Street Journal |page=D7 |issn=0099-9660 |id=ProQuest 2729856894 |language=en}}</ref><ref name="Decker a056">{{Cite web |last=Decker |first=Cindy |date=2017-05-04 |title=Falling for Frank Lloyd Wright in Pennsylvania's Laurel Highlands |url=https://www.chicagotribune.com/2017/05/04/falling-for-frank-lloyd-wright-in-pennsylvanias-laurel-highlands/ |access-date=2024-12-09 |website=Chicago Tribune |issn=1085-6706 |language=en}}</ref> Arkitektë si Mies van der Rohe, {{ill|Philip Johnson|en|Philip Johnson}}, dhe {{ill|Marcel Breuer|en|Marcel Breuer}} punuan për të krijuar bukuri bazuar në cilësitë e brendshme të materialeve ndërtimore dhe teknikave moderne të ndërtimit, duke i këmbyer format tradicionale historike me forma gjeometrike të thjeshtuara, duke kremtuar mjetet dhe metodat e reja të mundësuara nga [[Revolucioni Industrial]], përfshirë ndërtimin me strukturë çeliku, i cili solli në jetë superstrukturat e larta. Zhvillimi i {{ill|strukturës së tubit|en|Tube (structure)}} nga {{ill|Fazlur Rahman Khan|en|Fazlur Rahman Khan}} ishte një përparim teknologjik në ndërtimin gjithnjë e më lart. Nga mesi i shekullit, Modernizmi u shndërrua në Stilin Ndërkombëtar, një estetikë e mishëruar në shumë mënyra nga Kullat Binjake të [[World Trade Center]]-it të Nju Jorkut, projektuar nga {{ill|Minoru Yamasaki|en|Minoru Yamasaki}}.<ref name="nymag">{{Cite magazine |url=http://nymag.com/news/9-11/10th-anniversary/minoru-yamasaki/ |title=The Encyclopedia of 9/11: Yamasaki, Minoru: An architect whose legacy didn't work out as he'd planned |date=2011-08-27 |magazine={{ill|New York|en|New York (magazine)}} |first=Justin |last=Davidson |language=en}}</ref> === Postmodernizmi === {{Kryesor|Arkitektura post moderne}} <gallery mode="packed" widths="175px"> Skeda:PiazzaDItalia1990.jpg|{{ill|Piazza d'Italia|en|Piazza d'Italia (New Orleans)}}, [[New Orleans]], SHBA, 1978 Skeda:The Walt Disney Company office.jpg|Ndërtesa {{ill|Team Disney|en|Team Disney}}, [[Los Anxheles]], SHBA, 1990 Skeda:Case danzanti.jpg|[[Tančící dům|Dancing House]], [[Praga]], [[Republika Çeke]], 1996 Skeda:Cambridge University Judge Business School interior.jpg|Interieri, {{ill|Cambridge Judge Business School|en|Cambridge Judge Business School}}, [[Kembrixhi]], MB, 1995 </gallery> Shumë arkitektë e kundërshtuan [[modernizmi]]n, duke e gjetur atë të zbrazët nga pasuria dekorative e stileve historike. Ndërsa gjenerata e parë e modernistëve filloi të vdesë pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], gjenerata e dytë e arkitektëve, duke përfshirë {{ill|Paul Rudolph|en|Paul Rudolph (architect)}}, {{ill|Marcel Breuer|en|Marcel Breuer}} dhe {{ill|Eero Saarinen|en|Eero Saarinen}}, u përpoq të zgjeronte estetikën e modernizmit me [[brutalizmi]]n, ndërtesa me fasada skulpturale shprehëse prej betoni të papërfunduar. Por një gjeneratë edhe më e re e pasluftës e kritikoi modernizmin dhe brutalizmin si tepër të ashpër, të standardizuar, monoton, dhe që nuk merrte parasysh pasurinë e përvojës njerëzore që ofrojnë ndërtesat historike përgjatë kohës dhe në vende e kultura të ndryshme. Një reagim i tillë ndaj estetikës së ftohtë të modernizmit dhe brutalizmit është shkolla e {{ill|arkitekturës metaforike|en|Metaphoric architecture}}, e cila përfshin gjëra si {{ill|biomorfizmi|en|Biomorphism}} dhe {{ill|arkitektura zoomorfe|en|Zoomorphic architecture}}, të dyja duke përdorur natyrën si burim kryesor frymëzimi dhe projektimi. Ndërkohë që nga disa konsiderohet thjesht si një aspekt i [[postmodernizmi]]t, të tjerë e konsiderojnë atë si një shkollë më vete dhe një zhvillim të mëvonshëm të {{ill|arkitekturës ekspresioniste|en|Expressionist architecture}}.<ref name=metaphor>{{Cite book | last = Fez-Barringten | first = Barie | title = Architecture: The Making of Metaphors | publisher = Cambridge Scholars Publishing | year = 2012 | location = Newcastle upon Tyne | isbn = 978-1-4438-3517-6| language= en }}</ref> Duke filluar nga fundi i viteve 1950 dhe në vitet 1960, fenomenologjia arkitekturore u shfaq si një lëvizje e rëndësishme në reagimin e hershëm kundër modernizmit, me arkitektë si {{ill|Charles Moore|en|Charles Moore (architect)}} në Shtetet e Bashkuara, {{ill|Christian Norberg-Schulz|en|Christian Norberg-Schulz}} në Norvegji, dhe {{ill|Ernesto Nathan Rogers|en|Ernesto Nathan Rogers}}, [[Vittorio Gregotti]], {{ill|Michele Valori|en|Michele Valori}}, dhe [[Bruno Zevi]] në Itali, të cilët së bashku popullarizuan interesin për një arkitekturë të re bashkëkohore që synonte zgjerimin e përvojës njerëzore duke përdorur ndërtesat historike si modele dhe precedentë.<ref>{{Cite book |last=Otero-Pailos |first=Jorge |title=Architecture's Historical Turn: Phenomenology and the Rise of the Postmodern |publisher=University of Minnesota Press |year=2010 |location=Minneapolis |url=https://books.google.com/books?id=3WDOQgAACAAJ&q=architecture's%20historical%20turn |isbn=978-0-8166-6604-1 |access-date=30 July 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319184501/https://books.google.com/books?id=3WDOQgAACAAJ&q=architecture%27s%20historical%20turn |url-status=live |language=en }}</ref> Postmodernizmi prodhoi një stil që kombinonte teknologjinë bashkëkohore të ndërtimit dhe materialet e lira me estetikën e stileve më të vjetra para-moderne dhe jo-moderne, nga arkitektura e lartë klasike deri te stilet ndërtimore popullore ose vernakulare rajonale. {{ill|Robert Venturi|en|Robert Venturi}} e përkufizoi në mënyrë të njohur arkitekturën postmoderne si një "kasolle e zbukuruar" (një ndërtesë e zakonshme e projektuar funksionalisht nga brenda dhe e zbukuruar nga jashtë) dhe e mbrojti atë kundrejt "rosave" moderniste dhe brutaliste (ndërtesa me forma {{ill|tektonike|en|Tectonics (architecture)}} të tepërta shprehëse).<ref>{{Cite book |last=Venturi |first=Robert |title=Complexity and Contradiction in Architecture |publisher=Museum of Modern Art |year=1966 |location=New York |url=https://archive.org/details/complexitycontra00vent |url-access=registration |quote=complexity and contradiction in architecture. |language=en }}</ref> === Arkitektura sot === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura bashkëkohore|en|Contemporary architecture}}}} <gallery mode="packed" widths="175px"> Skeda:Dallas Meadows Museum 1.jpg|{{ill|Meadows Museum|en|Meadows Museum}}, [[Dallas]], SHBA Skeda:Beijing national stadium.jpg|{{ill|Stadiumi Kombëtar i Pekinit|en|Beijing National Stadium}}, Kinë, 2003–2007 Skeda:Campus WU LC D1 TC DSC 1440w.jpg|Biblioteka dhe Qendra e Mësimit, [[Universiteti i Vjenës]], Austri, 2008 Skeda:Isbjerget.jpg|Projekti banesor {{ill|Isbjerget|en|Isbjerget}}, Danimarkë, 2013 </gallery> Që nga vitet 1980, ndërsa kompleksiteti i ndërtesave filloi të rritej (për sa i përket sistemeve strukturore, shërbimeve, energjisë dhe teknologjive), fusha e arkitekturës u bë multidisiplinore, me specializime për çdo lloj projekti, ekspertizë teknologjike apo metodë dorëzimi të projektit. Për më tepër, është rritur ndarja mes arkitektit 'projektues'<ref group="shën">Arkitekti projektues është ai që është përgjegjës për projektimin.</ref> dhe arkitektit 'të projektit', i cili siguron se projekti përmbush standardet e kërkuara dhe merret me çështje përgjegjësie.<ref group="shën">Arkitekti i projektit është ai që është përgjegjës për sigurimin se projekti ndërtohet saktë dhe që administron kontratat e ndërtimit – në praktikat arkitekturore jo-të specializuara arkitekti i projektit është njëkohësisht edhe arkitekti projektues, dhe termi i referohet roleve të ndryshme që luan arkitekti në faza të ndryshme të procesit.</ref> Proceset përgatitore për projektimin e çdo ndërtese të madhe janë bërë gjithnjë e më të komplikuara,<ref>{{Cite web |title=Imaginaries on Matter: Tools, Materials, Origins |url=https://aadr.info/product/imaginaries-on-matter-tools-materials-origins/ |access-date=2024-06-23 |website=aadr.info |language=en-US}}</ref> dhe kërkojnë studime paraprake mbi çështje si qëndrueshmëria fizike, qëndrueshmëria mjedisore, cilësia, kostoja dhe përputhshmëria me ligjet lokale. Një strukturë e madhe nuk mund të jetë më projekt i një personi të vetëm, por duhet të jetë puna e shumë vetave. [[Arkitektura moderne|Modernizmi]] dhe [[Arkitektura post moderne|Postmodernizmi]] janë kritikuar nga disa anëtarë të profesionit të arkitekturës, të cilët mendojnë se arkitektura e suksesshme nuk është një kërkim personal, filozofik apo estetik nga individualistë; përkundrazi, ajo duhet të marrë parasysh nevojat e përditshme të njerëzve dhe të përdorë teknologjinë për të krijuar mjedise të përshtatshme për jetesë, ku procesi i projektimit informohet nga studime të shkencave të sjelljes, mjedisore dhe shoqërore. [[Qëndrueshmëria]] mjedisore është bërë një çështje kryesore, me një efekt të thellë mbi profesionin e arkitekturës. Shumë zhvillues, ata që mbështesin financimin e ndërtesave, janë edukuar për të nxitur lehtësimin e projektimit mjedisor të qëndrueshëm, në vend të zgjidhjeve të bazuara kryesisht mbi koston e menjëhershme. Shembuj kryesorë të kësaj mund të gjenden në {{ill|projektimin pasiv diellor të ndërtesave|en|Passive solar building design}}, {{ill|projektimet e çative më të gjelbra|en|Green roof}}, materialet {{ill|të biodegradueshme|en|Biodegradation}}, dhe kujdesin më të madh ndaj përdorimit të energjisë së një strukture. Ky ndryshim i madh në arkitekturë ka ndryshuar edhe shkollat e arkitekturës, duke i bërë ato të fokusohen më shumë tek mjedisi. Ka pasur një përshpejtim në numrin e ndërtesave që kërkojnë të përmbushin parimet e {{ill|ndërtimit të gjelbër|en|Green building}} dhe të {{ill|projektimit të qëndrueshëm|en|Sustainable design}}. Praktikat e qëndrueshme që ishin thelbi i arkitekturës vernakulare gjithnjë e më shumë ofrojnë frymëzim për teknika bashkëkohore mjedisisht dhe shoqërisht të qëndrueshme.<ref>{{Cite web |author=OneWorld.net |url=http://el.doccentre.info/eldoc/0411/dwvernacular_architecture.html |title=Vernacular Architecture in India |publisher=El.doccentre.info |date=31 March 2004 |access-date=2 July 2011 |archive-date=3 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303000426/https://el.doccentre.info/eldoc/0411/dwvernacular_architecture.html |url-status=live|language=en }}</ref> Sistemi i vlerësimit LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) i U.S. Green Building Council ka qenë me ndikim në këtë drejtim.<ref>Sisteme të tjera vlerësimi për [[Përdorimi efiçient i energjisë|efiçiencën e energjisë]] dhe ndërtimin e gjelbër përfshijnë Energy Star, Green Globes, dhe CHPS (Collaborative for High Performance Schools).</ref> Njëkohësisht, lëvizjet e fundit të {{ill|Urbanizmit të Ri|en|New Urbanism}}, {{ill|arkitekturës metaforike|en|Metaphoric architecture}}, {{ill|arkitekturës tradicionale|en|Traditional architecture}} bashkëkohore dhe {{ill|arkitekturës së re klasike|en|New Classical architecture}} promovojnë një qasje të qëndrueshme ndaj ndërtimit, që vlerëson dhe zhvillon {{ill|rritjen inteligjente|en|Smart growth}}, traditën arkitekturore dhe [[Arkitektura klasike|projektimin klasik]].<ref>{{Cite web|url=http://www.cnu.org/charter|title=The Charter of the New Urbanism|work=cnu.org|date=20 April 2015 |access-date=23 March 2014|archive-date=29 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629164755/http://www.cnu.org/charter|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Beauty, Humanism, Continuity between Past and Future|url=http://www.traditionalarchitecture.co.uk/aims.html|publisher=Traditional Architecture Group|access-date=23 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305215635/http://www.traditionalarchitecture.co.uk/aims.html|archive-date=5 March 2018|url-status=dead|language=en}}</ref> Kjo në kontrast me arkitekturën moderniste dhe {{ill|globalisht uniforme|en|International Style (architecture)}}, si dhe në kundërshtim me {{ill|kompleksët e izoluar të banimit|en|Housing estate}} dhe {{ill|shpërndarjen e pakontrolluar urbane|en|Urban sprawl}} (suburban sprawl).<ref>[http://www.aia.org/SiteObjects/files/smartgrowth05.pdf Issue Brief: Smart-Growth: Building Livable Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181119170943/https://www.aia.org/SiteObjects/files/smartgrowth05.pdf |date=19 November 2018 }}. American Institute of Architects. Marrë më 23 mars 2014.</ref> Muret prej xhami perde, të cilat ishin shenja dalluese e jetës urbane ultra-moderne në shumë vende, u shfaqën edhe në vende në zhvillim si Nigeria, ku stilet ndërkombëtare kishin qenë të pranishme që nga mesi i shekullit XX, kryesisht për shkak të prirjeve të arkitektëve të trajnuar jashtë vendit.<ref>{{Cite news|url=https://litcaf.com/architecture/|title=Architecture|date=10 February 2016 |work=Litcaf|access-date=2017-06-04|language=en-US|archive-date=19 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119170946/https://litcaf.com/architecture/|url-status=live}}</ref> == Llojet == [[Skeda:Stourhead Pantheon.jpg|thumb|right|{{ill|Stourhead|en|Stourhead}} në {{ill|Uiltshire|en|Wiltshire}}, Angli, projektuar nga {{ill|Henry Hoare|en|Henry Hoare}} (1705–1785)]] === Arkitektura rezidenciale === Arkitektura rezidenciale është projektimi që përshtatet funksionalisht me stilin e jetesës së përdoruesit, duke iu përmbajtur {{ill|kodeve të ndërtimit|en|Building code}} dhe ligjeve të {{ill|zonimit|en|Zoning}}. === Arkitektura komerciale === Arkitektura komerciale është projektimi i ndërtesave komerciale që u shërben nevojave të bizneseve, qeverisë dhe institucioneve fetare.<ref>{{Cite web |last1=Zurn |first1=Scott |title=Commercial Architecture: Types and Benefits |url=https://levelengineering.com/b/architecture/commercial-architecture/ |website=levelengineering.com |publisher=Level |access-date=2025-10-06 |language=en}}</ref> === Arkitektura industriale === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura industriale|en|Industrial architecture}}}} Arkitektura industriale është projektimi i ndërtesave të specializuara industriale, ku fokusi kryesor është projektimi i ndërtesave që mund të përmbushin funksionin e tyre duke siguruar lëvizjen e sigurt të fuqisë punëtore dhe të mallrave brenda objektit. === Arkitektura e peizazhit === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura e peizazhit|en|Landscape architecture}}}} Arkitektura e peizazhit është projektimi i hapësirave publike të jashtme, orientuesve dhe strukturave për të arritur rezultate mjedisore, socio-sjellore ose estetike.<ref>Geoffrey Jellicoe, Susan Jellicoe, ''The Landscape of Man: Shaping the Environment from Prehistory to the Present Day.'' {{ISBN|978-0500274316}}.</ref> Ajo përfshin hetimin sistematik të kushteve dhe proceseve sociale, ekologjike dhe të tokës ekzistuese në peizazh, si dhe projektimin e ndërhyrjeve që do të prodhojnë rezultatin e dëshiruar. Fusha e profesionit përfshin {{ill|projektimin e peizazhit|en|Landscape design}}, {{ill|planifikimin e vendit|en|Site planning}}, {{ill|menaxhimin e ujërave të shirave|en|Stormwater}}, {{ill|restaurimin|en|Ecological restoration}} [[Mjedisi natyror|mjedisor]], planifikimin e [[Parku|parqeve]] dhe të rekreacionit, menaxhimin e burimeve vizuale, planifikimin dhe sigurimin e {{ill|infrastrukturës së gjelbër|en|Green infrastructure}}, si dhe planifikimin master dhe projektimin e peizazhit të {{ill|pasurive|en|Estate (land)}} private dhe [[Shtëpia|banesave]], të gjitha në shkallë të ndryshme projektimi, planifikimi dhe menaxhimi. Një praktikant i profesionit të arkitekturës së peizazhit quhet {{ill|arkitekt peizazhi|en|Landscape architect}}. === Arkitektura e brendshme === {{Kryesor|Dizajn i brendshem}} [[Skeda:Charles Rennie Mackintosh - Music Room 1901.jpg|thumb|Charles Rennie Mackintosh – Dhoma e Muzikës, 1901]] Arkitektura e brendshme është projektimi i një hapësire të krijuar nga kufij strukturorë dhe nga ndërveprimi njerëzor brenda këtyre kufijve. Ajo mund të jetë gjithashtu projektimi dhe plani fillestar për përdorim, i cili më vonë riprojektohet për t'iu përshtatur një qëllimi të ndryshuar ose një projektimi thelbësisht të rishikuar për {{ill|ripërdorim adaptiv|en|Adaptive reuse}} të guaskës së ndërtesës.<ref name="intar.risd">{{Cite web|url=http://intar.risd.edu/|title=Interior Architecture|work=RISD Interior Architecture Graduate Department|access-date=2017-02-28|archive-date=2022-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730065634/https://interiorarchitecture.risd.edu/|url-status=live|language=en}}</ref> Ky i fundit shpesh është pjesë e praktikave të arkitekturës së qëndrueshme, duke ruajtur burimet përmes "riciklimit" të një strukture nëpërmjet riprojektimit adaptiv. Zakonisht e referuar si arti hapësinor i projektimit mjedisor, i formës dhe i praktikës, arkitektura e brendshme është procesi përmes të cilit projektohen brendësitë e ndërtesave, duke u marrë me të gjitha aspektet e përdorimeve njerëzore të hapësirave strukturore. === Dizajni urban === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Dizajni urban|en|Urban design}}}} Dizajni urban është procesi i projektimit dhe formësimit të karakteristikave fizike të qyteteve, të qytezave dhe të fshatrave. Ndryshe nga arkitektura, e cila fokusohet në projektimin e ndërtesave individuale, dizajni urban merret me shkallën më të gjerë të grupeve të ndërtesave, të rrugëve dhe hapësirave publike, të lagjeve dhe rretheve të tëra, si dhe të qyteteve në tërësi, me qëllim që zonat urbane të bëhen funksionale, tërheqëse dhe të qëndrueshme.<ref name="berkeley">{{Cite journal|url=https://escholarship.org/uc/item/49f234rd|author=Boeing|title=LEED-ND and Livability Revisited|journal=Berkeley Planning Journal|date=2014|volume=27|pages=31–55|doi=10.5070/BP327120808|access-date=2015-04-15|display-authors=etal|doi-access=free|archive-date=2019-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190704184041/https://escholarship.org/uc/item/49f234rd|url-status=live|url-access=subscription|language=en}}</ref> Dizajni urban është një fushë ndërdisiplinore që përdor elemente nga shumë profesione të mjedisit të ndërtuar, përfshirë {{ill|arkitekturën e peizazhit|en|Landscape architecture}}, [[Planifikimi urban|planifikimin urban]], arkitekturën, [[Inxhinieria e ndërtimit|inxhinierinë e ndërtimit]] dhe inxhinierinë komunale.<ref>Van Assche, K., Beunen, R., Duineveld, M., & de Jong, H. (2013). [http://plt.sagepub.com/content/12/2/177.short "Co-evolutions of planning and design: Risks and benefits of design perspectives in planning systems"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130628061608/http://plt.sagepub.com/content/12/2/177.short |date=2013-06-28}}. ''Planning Theory'', 12(2), 177–198.</ref> Është e zakonshme që profesionistë të të gjitha këtyre disiplinave ta praktikojnë dizajnin urban. Kohët e fundit kanë dalë nën-fusha të ndryshme të dizajnit urban, si dizajni urban strategjik, {{ill|urbanizmi i peizazhit|en|Landscape urbanism}}, {{ill|dizajni urban i ndjeshëm ndaj ujit|en|Water-sensitive urban design}} dhe {{ill|urbanizmi i qëndrueshëm|en|Sustainable urbanism}}. === Dizajni i gjelbër === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Dizajni i gjelbër|en|Green building}}}} [[Skeda:Awesome Green Roof.jpg|thumb|Çati e gjelbër]] Ndërtimi i gjelbër ka të bëjë me strukturën dhe procesin e aplikimit për minimizimin e ndikimit mjedisor të ndërtesave. Interesi për projektimin e qëndrueshëm u rrit pas embargos së naftës të vitit 1973, e cila theksoi nevojën për politika si Ligji për Ujin e Pastër (Clean Water Act) dhe krijimin e Agjencisë për Mbrojtjen e Mjedisit (Environmental Protection Agency). Kjo motivoi një grup të vogël arkitektësh të pasionuar dhe të vetëdijshëm mjedisor për të filluar të projektonin në mënyrë më të qëndrueshme. Dizajni i gjelbër përdor strategji të energjisë së rinovueshme, si çatitë e gjelbra, ngrohjen/ftohjen pasive dhe reduktimin e materialeve, që ndihmojnë në krijimin e strukturave të qëndrueshme dhe me performancë të lartë që përzihen me natyrën përreth tyre. Materiale të qëndrueshme, si druri i rikuperuar, bambuja dhe materialet e ricikluara, përdoren për të kufizuar humbjen e burimeve. Ruajtja e ujit është një strategji tjetër kyçe, duke përdorur sisteme që sigurojnë mbledhjen e ujit të shiut dhe riciklimin e ujërave gri. Arkitektët gjithashtu i orientojnë ndërtesat për të përfituar nga klima, duke shfrytëzuar diellin për ndriçim natyral dhe erën për ventilim. Së bashku, këto strategji krijojnë ndërtesa me performancë të lartë që bashkëpunojnë me natyrën, në vend që ta kundërshtojnë atë.<ref>{{Cite web |title=Four decades of green design {{!}} The American Institute of Architects |url=https://www.aia.org/aia-architect/article/four-decades-green-design |access-date=2026-03-16 |website=www.aia.org |language=en}}</ref> === Lloje të tjera arkitekture === ==== Arkitektura navale ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura navale|en|Naval architecture}}}} [[Skeda:Lines plan en.svg|thumb|right|Plani i trupit të një anijeje, që tregon formën e trupit të saj]] Arkitektura navale, e njohur gjithashtu si inxhinieria navale, është një disiplinë e [[Inxhinieria|inxhinierisë]] që merret me {{ill|procesin e projektimit inxhinierik|en|Engineering design process}}, [[Ndërtimi i anijeve|ndërtimin e anijeve]], mirëmbajtjen dhe operimin e {{ill|mjeteve lundruese|en|Watercraft}} dhe strukturave detare.<ref>{{Cite web|url=http://www.rina.org.uk/careers_in_naval_architecture.html|title=Careers in Naval Architecture|last=RINA|website=www.rina.org.uk|access-date=2017-02-26|archive-date=2017-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020170147/https://www.rina.org.uk/careers_in_naval_architecture.html|url-status=live|language=en}}</ref><ref>Biran, Adrian; (2003). ''Ship hydrostatics and stability'', Butterworth-Heinemann. {{ISBN|0-7506-4988-7}}.</ref><ref>{{Cite book |last=Lewis |first=Edward V. |title=Principles of Naval Architecture |publisher=The Society of Naval Architects and Marine Engineers |year=1938 |isbn=((0939773007)) |edition=3rd |location=Virginia |language=en}}</ref> Arkitektura navale përfshin kërkim bazë dhe të zbatuar, projektim, zhvillim, vlerësim të projektimit dhe llogaritje gjatë të gjitha fazave të jetës së një mjeti detar. Projektimi paraprak i anijes, projektimi i saj i detajuar, [[Ndërtimi i anijeve|ndërtimin]], {{ill|provat në det|en|Sea trial}}, operimi dhe mirëmbajtja, lëshimi në ujë dhe nxjerrja në dok janë aktivitetet kryesore të përfshira. Llogaritjet e projektimit të anijeve kërkohen gjithashtu për anijet që [[Anija|modifikohen]] (nëpërmjet konvertimit, rindërtimit, modernizimit ose riparimit). Arkitektura navale përfshin gjithashtu hartimin e rregulloreve të sigurisë dhe të rregullave të kontrollit të dëmtimeve, si dhe miratimin dhe certifikimin e projekteve të anijeve për të përmbushur kërkesat statutore dhe jostatutore. ==== Arkitekturat "metaforike" ==== "Arkitektura" përdoret si metaforë për shumë teknika apo fusha moderne të strukturimit të abstraksioneve. Këto përfshijnë: * [[Arkitektura kompjuterike]], një bashkësi rregullash dhe metodash që përshkruajnë funksionalitetin, organizimin dhe zbatimin e sistemeve kompjuterike, ku [[arkitektura e softuerit]], {{ill|arkitektura e harduerit|en|Hardware architecture}} dhe [[arkitektura e rrjetit]] mbulojnë aspekte më specifike. * {{ill|Arkitektura e biznesit|en|Business architecture}}, e përkufizuar si "një plan themelor i ndërmarrjes që siguron një kuptim të përbashkët të organizatës dhe përdoret për të përafruar objektivat strategjikë me kërkesat taktike."<ref name="OMG BAWG, Definition">Grupi i Interesit të Posaçëm për Arkitekturën e Biznesit të OMG "[http://www.omg.org/bawg/ What Is Business Architecture?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713063349/http://www.omg.org/bawg/ |date=13 korrik 2017 }}" në ''bawg.omg.org,'' 2008 ([https://web.archive.org/web/20080429224109/http://bawg.omg.org/ archive.org]). Hyrë më 2015-04-03; cituar në: William M. Ulrich, Philip Newcomb ''Information Systems Transformation: Architecture-Driven Modernization Case Studies.'' (2010), f. 4.</ref> {{ill|Arkitektura e ndërmarrjes|en|Enterprise architecture}} është një term tjetër. * {{ill|Arkitektura kognitive|en|Cognitive architecture}}, teori mbi strukturën e mendjes njerëzore. * Arkitektura e sistemit, një {{ill|model konceptual|en|Conceptual model}} që përcakton {{ill|strukturën|en|Structure}}, [[Sjellja|sjelljen]], dhe {{ill|pamje|en|View model}} të tjera të çdo lloj [[sistemi]].<ref>Hannu Jaakkola dhe Bernhard Thalheim. (2011) "Architecture-driven modelling methodologies." Në: ''Proceedings of the 2011 conference on Information Modelling and Knowledge Bases XXII''. Anneli Heimbürger et al. (red.). IOS Press. f. 98.</ref> ==== Arkitektura sizmike ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Inxhinieria sizmike|en|Earthquake engineering}}}} Termi 'arkitektura sizmike' ose 'arkitektura e tërmeteve' u përdor për herë të parë në vitin 1985 nga Robert Reitherman.<ref>{{Citation|last=Reitherman|first=Robert|title=Earthquake Engineering and Earthquake Architecture. Part of the AIA Workshop for Architects and Related Building Professionals on Designing for Earthquakes in the Western Mountain States|year=1985|language=en}}</ref> Fraza "arkitektura e tërmeteve" përdoret për të përshkruar një shkallë të shprehjes arkitekturore të qëndrueshmërisë ndaj tërmeteve, ose implikimin e konfigurimit, formës apo stilit arkitektonik në qëndrueshmërinë sizmike. Ajo përdoret gjithashtu për të përshkruar ndërtesa te të cilat konsideratat e projektimit sizmik ndikuan në arkitekturën e tyre. Mund të konsiderohet si një qasje e re estetike në projektimin e strukturave në zona të prirura ndaj tërmeteve.<ref>{{Cite book|last=Llunji|first=Mentor|title=Seismic Architecture – The architecture of earthquake resistant structures|year=2016|publisher=Msproject|isbn=978-9940979409|language=en}}</ref> Gjerësia e mundësive shprehëse shtrihet nga përdorimet metaforike të çështjeve sizmike deri te shfaqja më e drejtpërdrejtë e teknologjisë sizmike. Ndërkohë që rezultatet e një arkitekture të tërmeteve mund të jenë shumë të larmishme në manifestimet e tyre fizike, shprehja arkitekturore e parimeve sizmike mund të marrë gjithashtu shumë forma dhe nivele sofistikimi.<ref>{{Cite conference|last=Charleson|first=Andrew|title=Towards An Earthquake Architecture |conference=12th World Conference on Earthquake Engineering|year=2000|language=en}}</ref> == Shiko edhe == * {{ill|Konkursi i projektimit arkitektonik|en|Architectural design competition}} * {{ill|Inxhinieria arkitektonike|en|Architectural engineering}} * {{ill|Teknologjia arkitektonike|en|Architectural technology}} * {{ill|Arkitektura efemere|en|Ephemeral architecture}} * {{ill|Indeksi i artikujve të arkitekturës|en|Index of architecture articles}} * {{ill|Lista e softuerëve BIM|en|List of BIM software}} * {{ill|Përmbledhje e arkitekturës|en|Outline of architecture}} * {{ill|Arkitektura e kundërt|en|Reverse architecture}} * {{ill|Kronologjia e arkitekturës|en|Timeline of architecture}} == Shënime == {{Reflist|group=shën}} == Referimet == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == {{Commonskat|Architecture|Arkitekturën}} * [https://worldarchitecture.org/ Bashkësia Botërore e Arkitekturës] * [http://www.architecture.com/ Architecture.com], botuar nga {{ill|Instituti Mbretëror i Arkitektëve Britanikë|en|Royal Institute of British Architects}} * [https://web.archive.org/web/20091009095018/http://www.uia-architectes.org/texte/england/Menu-7/1-musees.html Qendra dhe muze arkitekturore në botë], listë lidhjesh nga {{ill|UIA|en|International Union of Architects}} * [https://www.aia.org/ Instituti Amerikan i Arkitektëve] * [https://architecturaltrust.org/outreach/education/glossary-of-architectural-terms/ Fjalorth i Termave Arkitekturorë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828183015/https://architecturaltrust.org/outreach/education/glossary-of-architectural-terms/ |date=28 gusht 2021 }} * [http://content.lib.washington.edu/buildingsweb/index.html Baza e të Dhënave të Qyteteve dhe Ndërtesave] – Koleksion imazhesh të digjitalizuara të ndërtesave dhe qyteteve, të mbledhura nga periudha të ndryshme kohore dhe nga e gjithë bota, nga Biblioteka e Universitetit të Uashingtonit * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p00548k0 "Arkitektura dhe Pushteti"], diskutim i BBC Radio 4 me Adrian Tinniswood, Gillian Darley dhe Gavin Stamp (''In Our Time'', 31 tetor 2002) {{Authority control}} [[Kategoria:Arkitekturë| ]] [[Kategoria:Projektimi arkitektonik]] nlk3ave5uyhaofr61yipntglplset04 3028852 3028847 2026-08-31T19:44:15Z Arianit 106 3028852 wikitext text/x-wiki {{Short description|Arti dhe teknika e projektimit të ndërtesave}} {{Use dmy dates|date=February 2015}} [[Skeda:View of Santa Maria del Fiore in Florence.jpg|thumb|alt=Pamje e Firences që tregon kupolën, e cila dominon gjithçka përreth. Ajo është oktagonale në plan dhe ovale në prerje. Ka nervura të gjera që ngrihen drejt majës me tjegulla të kuqe mes tyre dhe një fanar mermeri në krye.|Duke i shtuar kupolën [[Katedralja e Firences|Katedrales së Firences]] ([[Italia]]) në fillim të shekullit XV, arkitekti [[Filippo Brunelleschi]] nuk transformoi vetëm ndërtesën dhe qytetin, por edhe rolin dhe statusin e [[arkitekti]]t.<ref>{{Cite web |publisher=Museo Galileo, Museum and Institute of History and Science |url=http://brunelleschi.imss.fi.it/itineraries/place/TheDomeOfSantaMariaFiore.html |title=The Dome of Santa Maria del Fiore |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401072804/http://brunelleschi.imss.fi.it/itineraries/place/TheDomeOfSantaMariaFiore.html |access-date=2013-01-30 |archive-date=2013-04-01 |date=2013-04-01 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |first=Giovanni |last=Fanelli |title=Brunelleschi |publisher=Becocci |location=Firence |year=1980 |chapter=The Dome |pages=10–41 |language=it}}</ref>|300x300px]] [[Skeda:6265 Dessau.JPG|thumb|Ndërtesa {{ill|Bauhaus|en|Bauhaus}} ([[Gjermania]]). Stili Bauhaus ndihmoi në nisjen e [[Arkitektura moderne|arkitekturës moderniste]].<ref name="archdic">{{Cite book |editor-last=Pevsner |editor-first=Nikolaus |others=Fleming, John; Honour, Hugh |title=A Dictionary of Architecture and Landscape Architecture |year=1999 |type=Paperback |edition=5th |publisher=Penguin Books |location=London |isbn=978-0-14-051323-3 |pages=880 |language=en}}</ref>|right|300x300px]] '''Arkitektura''' është studimi dhe praktika e [[Dizajni|projektimit]] të strukturave, sidomos atyre të banueshme. Ajo shfrytëzon teknika të [[Inxhinieria e ndërtimit|inxhinierisë së ndërtimit]], por konsiderohet një art pamor.<ref>{{Cite web |title=architecture – Expression of technique |url=https://www.britannica.com/topic/architecture/Expression-of-technique |access-date=2022-09-21 |website=Britannica |language=en}}</ref> Është njëkohësisht procesi dhe produkti i skicimit, konceptimit,<ref>{{Cite journal |last1=Pierre |first1=Leclercq |first2=Stéphane |last2=Safin |first3=Vincent |last3=Delfosse |doi=10.1007/978-1-84882-733-2_21 |journal=Mixed-Reality Prototypes to Support Early Creative Design |date=October 2010 |title=Phases of an architectural project |hdl=2268/32048 |via=ResearchGate |url=https://www.researchgate.net/figure/Phases-of-an-architectural-project_fig2_225940863 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418153621/https://www.researchgate.net/figure/Phases-of-an-architectural-project_fig2_225940863 |archive-date=2023-04-18 |hdl-access=free |language=en}}</ref> [[planifikimi]]t, [[dizajni]]mit dhe [[Ndërtimtaria|ndërtimit]] të [[Godina|ndërtesave]] apo {{ill|Strukturat|en|Structure|lt=strukturave}} të tjera.<ref>{{Cite news |url=https://www.britannica.com/topic/architecture |title=architecture |work=Encyclopedia Britannica |access-date=2017-10-27 |archive-date=2017-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116140643/https://www.britannica.com/topic/architecture |url-status=live |language=en}}</ref> Termi rrjedh nga latinishtja ''architectura''; nga [[Greqishtja e lashtë|greqishtja e vjetër]] ''ἀρχιτέκτων'' (''architektōn'', "arkitekt"); nga ''ἀρχι-'' (''archi-'', "kryesor") dhe ''τέκτων'' (''tektōn'', "krijues"). Veprat arkitekturore, në formën materiale të ndërtesave, shpesh perceptohen si simbole [[Kultura|kulturore]] dhe si [[vepra artistike]]. [[Qytetërimi|Qytetërimet]] historike shpesh identifikohen me arritjet e tyre arkitekturore të mbijetuara.<ref>{{Cite book |editor=Daniel Cilia |date=2004 |first=Anthony |last=Pace |chapter=Tarxien |title=Malta before History – The World's Oldest Free Standing Stone Architecture |publisher=Miranda Publishers |isbn=978-9990985085 |language=en}}</ref> Vetë praktika e arkitekturës, e cila filloi në [[Parahistoria|periudhën parahistorike]], është përdorur si mënyrë për të shprehur kulturën nga qytetërimet në të gjitha shtatë [[kontinentet]].<ref>{{Cite web |title=7 Things I Learned About "Home" from Talking to Architects on Every Continent |url=https://www.apartmenttherapy.com/cultural-architecture-homes-36642082 |access-date=2020-12-05 |website=Apartment Therapy |language=en |archive-date=2020-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108002048/https://www.apartmenttherapy.com/cultural-architecture-homes-36642082 |url-status=live}}</ref> Për këtë arsye, arkitektura konsiderohet një formë [[arti]]. Tekste rreth arkitekturës janë shkruar që nga kohët e lashta. Teksti më i hershëm i mbijetuar mbi {{ill|Teoritë arkitekturore|en|Architectural theory|lt=teoritë arkitekturore}} është traktati i shekullit I p.e.s. ''{{ill|De architectura|en|De architectura}}'' i arkitektit romak [[Vitruviusi|Vitruvius]], sipas të cilit një ndërtesë e mirë mishëron ''firmitas, utilitas,'' dhe ''venustas'' (qëndrueshmërinë, dobinë dhe bukurinë). Shekuj më vonë, {{ill|Leon Battista Alberti|en|Leon Battista Alberti}} i zhvilloi më tej idetë e tij, duke e parë bukurinë si një cilësi objektive të ndërtesave që gjendet në proporcionet e tyre. Në shekullin XIX, {{ill|Louis Sullivan|en|Louis Sullivan}} deklaroi se "{{ill|Forma ndjek funksionin|en|Form follows function|lt=forma ndjek funksionin}}". "Funksioni" filloi të zëvendësonte "dobinë" klasike dhe u kuptua se përfshinte jo vetëm dimensione praktike, por edhe estetike, psikologjike dhe kulturore. Ideja e {{ill|Arkitektura e qëndrueshme|en|Sustainable architecture|lt=arkitekturës së qëndrueshme}} u prezantua në fund të shekullit XX. Arkitektura filloi si {{ill|Arkitektura vernakulare|en|Vernacular architecture|lt=arkitekturë vernakulare}} rurale dhe gojore, e cila u zhvillua nga prova dhe gabimi drejt përsëritjes së suksesshme. Arkitektura urbane e lashtë ishte e fokusuar në ndërtimin e strukturave fetare dhe ndërtesave që simbolizonin pushtetin politik të sundimtarëve, derisa arkitektura greke dhe romake e zhvendosi fokusin drejt virtyteve qytetare. Arkitektura indiane dhe [[Arkitektura kineze|kineze]] ndikuan në forma në të gjithë Azinë, kurse [[arkitektura budiste]] veçanërisht mori nuanca të ndryshme lokale. Gjatë [[Mesjeta|Mesjetës]], u shfaqën stile [[Panevropianizmi|paneuropiane]] të katedraleve dhe abacive {{ill|Arkitektura romanike|en|Romanesque architecture|lt=romanike}} dhe {{ill|Arkitektura gotike|en|Gothic architecture|lt=gotike}}, ndërkohë që [[Arkitektura e rilindjes|Rilindja]] favorizoi format klasike, të zbatuara nga arkitektë të njohur me emër. Më vonë, rolet e arkitektëve dhe inxhinierëve u ndanë. [[Arkitektura moderne]] filloi pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] si një lëvizje [[Arti pararojë|pararojë]] që kërkonte të zhvillonte një stil krejtësisht të ri, të përshtatshëm për një rend të ri shoqëror dhe ekonomik pasluftë, të fokusuar në plotësimin e nevojave të klasës së mesme dhe punëtore. Theksi u vu te teknikat dhe materialet moderne, si dhe format e thjeshtuara gjeometrike, duke hapur rrugën për superstruktura të larta. Shumë arkitektë u zhgënjyen me modernizmin, të cilin e perceptonin si a-historik dhe anti-estetik, dhe kështu u zhvillua [[Arkitektura post moderne|arkitektura postmoderne]] dhe {{ill|Arkitektura bashkëkohore|en|Contemporary architecture|lt=arkitektura bashkëkohore}}. Me kalimin e viteve, fusha e ndërtimit arkitekturor është zgjeruar për të përfshirë gjithçka, nga projektimi i anijeve deri te dekorimi i brendshëm. == Përkufizimet == Arkitektura mund të nënkuptojë: * Term i përgjithshëm për të përshkruar ndërtesat dhe struktura të tjera fizike.<ref name="OED">''Shorter Oxford English Dictionary'' (1993), Oxford, {{ISBN|0198605757}}.</ref> * Artin dhe shkencën e [[dizajni]]mit të [[Godina|ndërtesave]] dhe (disa) strukturave jo-ndërtesore;<ref name=OED /> nganjëherë e quajtur "arkitektonikë".<ref>Nga fjala angleze ''architectonics''.</ref> * Stilin e dizajnit dhe metodën e ndërtimit të ndërtesave dhe strukturave të tjera fizike.<ref name=OED /> * Një formë ose strukturë unifikuese ose koherente.<ref>Merriam–Webster's Dictionary of English Usage, {{ISBN|978-0-87779-132-4}}.</ref> * Njohurinë e artit, shkencës, teknologjisë dhe njerëzimit.<ref name=OED /> * Aktivitetin projektues të arkitektit,<ref name=OED /> nga [[makroniveli]] ([[urbanistika]], arkitektura e peizazhit) deri te [[mikroniveli]]n (detajet e ndërtimit dhe [[mobilja]]). * Praktikën e arkitektit, ku arkitektura nënkupton ofrimin ose dhënien e shërbimeve profesionale në lidhje me dizajnimin dhe ndërtimin e ndërtesave ose mjediseve të ndërtuara.<ref>{{cite web|url=http://www.gov.ns.ca/legislature/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm |title=Gov.ns.ca |publisher=Gov.ns.ca |language=en |access-date=2011-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721200353/http://www.gov.ns.ca/legislature/legc/bills/60th_1st/3rd_read/b115.htm |archive-date=2011-07-21 |url-status=dead |df=dmy }}</ref> == Teoria == {{Hatnote|Artikuj kryesorë: {{ill|Teoria arkitekturore|en|Architectural theory}}, {{ill|Filozofia e arkitekturës|en|Philosophy of architecture}}}} [[Skeda:Yingzao Fashi 1 desmear.JPG|thumb|Ilustrim i grupimeve të krahëve të {{ill|Kllapat|en|Bracket (architecture)|lt=kllapave}} që përmbajnë {{ill|Konsola|en|Cantilever|lt=konsola}} nga ''{{ill|Yingzao Fashi|en|Yingzao Fashi}}'', një tekst mbi arkitekturën nga {{ill|Li Jue|en|Li Jie (Song dynasty)}} (1065–1110)]] Filozofia e arkitekturës është një degë e filozofisë së artit, që merret me vlerën estetike të arkitekturës, [[Semantika|semantikën]] e saj dhe lidhjen e saj me zhvillimin e [[Kultura|kulturës]]. Shumë filozofë dhe teoricienë, nga [[Platoni]] te [[Michel Foucault]],<ref>{{cite book | title=The Missed Encounter of Radical Philosophy with Architecture | series=Bloomsbury Studies in Philosophy | editor-first=Nadir | editor-last=Lahiji | publisher=A&C Black | year=2014 | isbn=978-1-4725-0687-0 | language=en | url=https://books.google.com/books?id=wv8PAwAAQBAJ&pg=PA201 }}</ref><ref>{{cite journal | title=Foucault and Architecture | first=Paul | last=Hirst | journal=AA Files | volume=26 | date=Autumn 1993 | pages=52–60 | publisher=Architectural Association School of Architecture | language=en | jstor=29543867 }}</ref> [[Gilles Deleuze]],<ref>{{cite book | last=Deleuze | first=Gilles | title=Pourparlers | location=Paris | publisher=Minuit | date=1990 | page=219 | language=fr | quote=It is not the line that is between two points, but the point that is at the intersection of several lines.}}</ref> {{ill|Robert Venturi|en|Robert Venturi}}<ref>{{cite journal | title=Robert Venturi: 1925–2018 | first=Denise R. | last=Costanzo | journal=Architectural Research Quarterly | volume=22 | number=4 | pages=284–289 | publisher=Cambridge University Press | year=2019 | language=en | doi=10.1017/S1359135518000738 }}</ref> dhe [[Ludwig Wittgenstein]], janë marrë me natyrën e arkitekturës dhe me faktin nëse arkitektura dallohet apo jo nga ndërtesa. === Traktatet historike === [[Skeda:Plan d'exécution du second étage de l'hôtel de Brionne (dessin) De Cotte 2503c – Gallica 2011 (adjusted).jpg|thumb|right|alt=Plan d'exécution du second étage de l'hôtel de Brionne (dessin) De Cotte 2503c – Gallica 2011 (adjusted)| {{ill|Plani|en|Floor plan}} i katit të dytë (kati i papafingos) i Hôtel de Brionne në Paris – 1734.]] Vepra e shkruar më e hershme e mbetur në fushën e arkitekturës është {{lang|la|{{ill|De architectura|en|De architectura}}}}, e arkitektit romak {{ill|Vitruviusi|en|Vitruvius}}, shkruar në fillim të shekullit I p.e.s.<ref name="Vitruvius">{{Cite book | first=Vitruvius | last=Pollio | title=Ten Books on Architecture | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge | year=1999 | isbn=0-521-00292-3 | language=en }}</ref> Sipas Vitruviusit, një ndërtesë e mirë duhet të plotësojë tre parimet e {{lang|la|firmitas, utilitas, venustas}},<ref>{{Cite web|url=http://www.gardenvisit.com/landscape/LIH/history/vitruvius.htm#ch1-3|title=Vitruvius Ten Books on Architecture, with regard to landscape and garden design|work=gardenvisit.com|access-date=14 November 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012035458/http://gardenvisit.com/landscape/LIH/history/vitruvius.htm#ch1-3|archive-date=12 October 2007|url-status=dead|language=en}}</ref><ref name="elements">{{Cite web |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Vitruvius/home.html |title=Vitruvius |publisher=Penelope.uchicago.edu |access-date=2 July 2011 |archive-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730065630/https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Vitruvius/home.html |url-status=live |language=en}}</ref> të njohura zakonisht nga përkthimi origjinal në anglisht – ''firmness, commodity and delight''. Një ekuivalent i afërt në gjuhën shqipe të sotme do të ishte: * Qëndrueshmëria – ndërtesa duhet të qëndrojë fort dhe të mbetet në gjendje të mirë * Përdorshmëria – duhet të jetë e përshtatshme për qëllimet për të cilat përdoret * Bukuria – duhet të jetë estetikisht e këndshme Sipas Vitruviusit, arkitekti duhet të përpiqet t'i përmbushë sa më mirë të tria këto veçori. {{ill|Leon Battista Alberti|en|Leon Battista Alberti}}, i cili zhvillon më tej idetë e Vitruviusit në traktatin e tij, {{lang|la|{{ill|De re aedificatoria|en|De re aedificatoria}}}}, e shihte bukurinë kryesisht si çështje proporcioni, edhe pse edhe zbukurimi luante një rol. Për Albertin, rregullat e proporcionit ishin ato që qeverisnin figurën e idealizuar njerëzore, [[Prerja e artë|prerjen e artë]]. Aspekti më i rëndësishëm i bukurisë ishte, pra, një pjesë e brendashkruar e objektit, e jo diçka e vendosur sipërfaqësisht, dhe bazohej në të vërteta universale e të njohshme. Nocioni i stilit në art nuk u zhvillua deri në shekullin XVI, me shkrimet e {{ill|Giorgio Vasarit|en|Giorgio Vasari}}.<ref>{{ill|Françoise Choay|en|Françoise Choay}}, ''Alberti and Vitruvius'', editor, Joseph Rykwert, Profile 21, Architectural Design, Vol. 49, No. 5–6.</ref> Deri në shekullin XVIII, vepra e tij ''{{ill|Lives of the Most Excellent Painters, Sculptors, and Architects|en|Lives of the Most Excellent Painters, Sculptors, and Architects}}'' ishte përkthyer në italisht, frëngjisht, spanjisht dhe anglisht. Në shekullin XVI, arkitekti, piktori dhe teoricieni manierist italian {{ill|Sebastiano Serlio|en|Sebastiano Serlio}} shkroi ''Tutte L'Opere D'Architettura et Prospetiva'' (''Veprat e plota mbi arkitekturën dhe perspektivën''). Ky traktat pati një ndikim të jashtëzakonshëm në të gjithë Evropën, duke qenë doracaku i parë që theksonte aspektet praktike, e jo ato teorike, të arkitekturës, dhe ishte i pari që katalogoi pesë urdhrat arkitekturorë.<ref>[https://dlc.library.columbia.edu/serlio Sebastiano Serlio – On domestic architecture]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416091747/https://dlc.library.columbia.edu/serlio|date=16 April 2021}}, Columbia University Libraries, qasur më 5 shkurt 2021.</ref> Në fillim të shekullit XIX, {{ill|Augustus Welby Northmore Pugin|en|Augustus Welby Northmore Pugin}} shkroi ''Contrasts'' (1836), i cili, siç sugjeronte edhe titulli, e kontraponte botën moderne dhe industriale, të cilën ai e përbuzte, me një pamje të idealizuar të një bote neo-mesjetare. [[Arkitektura gotike]], besonte Pugin, ishte e vetmja "formë e vërtetë e krishterë e arkitekturës".<ref>{{Cite journal|last=D'Anjou|first=Philippe|title=An Ethics of Freedom for Architectural Design Practice|jstor=41318789|volume=64|date=2011|journal=Journal of Architectural Education|pages=141–147|number=2|doi=10.1111/j.1531-314X.2010.01137.x|s2cid=110313708|language=en}}</ref> Kritiku anglez i artit të shekullit XIX, [[John Ruskin]], në veprën e tij ''{{ill|The Seven Lamps of Architecture|en|The Seven Lamps of Architecture}}'', botuar në 1849, kishte një këndvështrim shumë më të ngushtë mbi atë çfarë përbënte arkitekturën. Arkitektura ishte "arti që i vendos dhe i zbukuron kaq mirë ndërtesat e ngritura nga njeriu … saqë pamja e tyre" kontribuon "në shëndetin e tij mendor, fuqinë dhe kënaqësinë".<ref name="Ruskin">John Ruskin, ''[[iarchive:sevenlampsofarch0000rusk v7h2|The Seven Lamps of Architecture]]'', G. Allen (1880), ribotuar nga Dover, (1989), {{ISBN|0-486-26145-X}}.</ref> Për Ruskinin, estetika kishte rëndësi mbizotëruese. Vepra e tij vazhdon duke thënë se një ndërtesë nuk është vërtet një vepër arkitekturore nëse nuk është në një farë mënyre "e zbukuruar". Për Ruskinin, një ndërtesë e mirëndërtuar, me proporcione të mira dhe funksionale, kishte nevojë, të paktën, për {{ill|Brezat e gurit|en|Course (architecture)|lt=breza gurësh}} ose {{ill|Rustikimi|en|Rustication (architecture)|lt=rustikim}}.<ref name="Ruskin" /> Në lidhje me dallimin mes idealeve të ''arkitekturës'' dhe thjesht ''[[Ndërtimtaria|ndërtimit]]'', arkitekti i shekullit XX [[Le Corbusier]] shkroi: "Ju përdorni gur, dru dhe beton, dhe me këto materiale ndërtoni shtëpi dhe pallate: kjo është ndërtim. Zgjuarsia është në punë. Por papritmas ju prekni zemrën time, ju më bëni mirë. Unë jam i lumtur dhe them: Kjo është e bukur. Kjo është Arkitekturë".<ref>Le Corbusier, ''Towards a New Architecture'' (Drejt një arkitekture të re), Dover Publications (1985). {{ISBN|0-486-25023-7}}.</ref> Bashkëkohësi i Le Corbusier-t, {{ill|Ludwig Mies van der Rohe|en|Ludwig Mies van der Rohe}}, thuhet se ka deklaruar në një intervistë të vitit 1959 se "arkitektura fillon kur vendos me kujdes dy tulla së bashku. Aty fillon".<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/style/article/best-brick-buildings-architecture/index.html|title=9 innovative contemporary buildings that test the limits of humble brick |last=Verney |first=Harriet |date=25 July 2017 |work=CNN|access-date=May 29, 2023 |url-status=live|archive-date=May 29, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529231129/https://www.cnn.com/style/article/best-brick-buildings-architecture/index.html|language=en}}</ref> === Konceptet moderne === [[Skeda:Congresso do Brasil.jpg|thumb|alt=Pamja tregon një ndërtesë të shekullit të 20-të me dy kulla identike shumë afër njëra-tjetrës, që ngrihen nga një ndërtesë e ulët e cila ka një kube në njërin skaj, dhe një kube të përmbysur, si një pjatë, në skajin tjetër.|{{ill|Kongresi Kombëtar i Brazilit|en|National Congress Palace}}, projektuar nga {{ill|Oscar Niemeyer|en|Oscar Niemeyer}}]] Arkitekti i shquar i shekullit të 19-të i [[Qiellgërvishtësi|qiellgërvishtësve]], {{ill|Louis Sullivan|en|Louis Sullivan}}, nxiti një parim mbizotërues për projektimin arkitektonik: "{{ill|Forma ndjek funksionin|en|Form follows function}}".<ref>{{cite book | title=Universal Principles of Design | first1=William | last1=Lidwell | first2=Kritina | last2=Holden | first3=Jill | last3=Butler | publisher=Rockport Publishers | year=2023 | isbn=978-0-7603-7517-4 | url=https://books.google.com/books?id=PhiqEAAAQBAJ&pg=RA2-PA69 | language=en }}</ref> Ndërkohë që ideja se konsideratat strukturore dhe estetike duhet t'i nënshtrohen tërësisht funksionalitetit u prit njëkohësisht me popullaritet dhe skepticizëm, ajo solli konceptin e "funksionit" në vend të "dobisë" së Vitruviusit. "Funksioni" filloi të shihej si diçka që përfshin të gjitha kriteret e përdorimit, perceptimit dhe kënaqësisë së një ndërtese, jo vetëm ato praktike, por edhe ato estetike, psikologjike dhe kulturore. Nunzia Rondanini deklaroi: "Përmes dimensionit të saj estetik, arkitektura shkon përtej aspekteve funksionale që ka të përbashkëta me shkencat e tjera humane. Përmes mënyrës së saj të veçantë të shprehjes së {{ill|Vlerat|en|Architectural design values|lt=vlerave}}, arkitektura mund të stimulojë dhe të ndikojë jetën shoqërore pa supozuar se, në vetvete, do të nxisë zhvillimin shoqëror.... Ta kufizosh kuptimin e formalizmit (arkitektonik) në artin për hir të artit nuk është vetëm reaksionar; mund të jetë edhe një kërkim pa qëllim për përsosmëri apo origjinalitet, i cili e degradon formën në një thjeshtë instrumentalitet".<ref>{{cite journal | last=Rondanini | first=Nunzia | title=Architecture and Social Change | journal=Heresies II | volume=3 | issue=3 | pages=3–5 | location=New York | publisher=Neresies Collective Incorporated | year=1981 | url=https://archive.org/details/heresies_11/page/n3/mode/2up | access-date=2026-03-10 | language=en }}</ref> Estetika e arkitekturës mbetet një temë e kontestuar. Janë vërejtur dallime në preferencat estetike mes arkitektëve dhe publikut.<ref name="z479">{{cite journal | last1=Najar | first1=Karim | last2=Nylander | first2=Ola | last3=Woxnerud | first3=William | title=Public's Visual Preferences Survey Facilitates Community-Based Design and Color Standards Creation | journal=Buildings | volume=14 | issue=9 | date=2024 | issn=2075-5309 | doi=10.3390/buildings14092929 | doi-access=free | page=2929 | language=en}}</ref> Studimet gjenerisht gjejnë se ekziston një preferencë e fortë e publikut për stilet arkitektonike tradicionale dhe klasike krahasuar me projektet moderniste.<ref>{{cite book | chapter=Who Do We Design For? | title=Lost in Limbo | pages=11–13 | date=December 2018 | first=Jan | last=Pruszynski | chapter-url=https://www.bnieuws.nl/read/who-do-we-design-for-2 | access-date=29 December 2024 | publisher=Delft University of Technology | archive-url=https://web.archive.org/web/20220525183748/https://www.bnieuws.nl/read/who-do-we-design-for-2 | archive-date=2022-05-25 | url-status=dead | language=en }}</ref><ref>{{cite web | first=Andrea | last=Klettner | date=16 October 2009 |title=Public Favours Traditional Architecture |url=https://www.architectsjournal.co.uk/archive/public-favours-traditional-architecture |access-date=29 December 2024 |website=Architects' Journal | language=en }}</ref><ref>{{cite news |last1=Alexander |first1=Abby |title=Classical Buildings Beat Modern Ones in U.S. Poll |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-14/classical-buildings-beat-modern-ones-in-u-s-poll |access-date=29 December 2024 |work=Bloomberg |date=14 October 2020 | language=en}}</ref> James Stevens Curl argumenton se arkitektët modernistë shpesh favorizojnë projekte që janë alienuese dhe dëmtuese për mjedisin.<ref>{{cite book |last1=Curl |first1=James Stevens |title=Making Dystopia: The Strange Rise and Survival of Architectural Barbarism |date=2018 |publisher=Oxford University Press|pages=xxv – xxxi | language=en }}</ref> {{ill|Léon Krier|en|Léon Krier}} e paraqet dominimin e stileve tradicionale në arkitekturën private si një "realitet demokratik mbizotërues", duke e kontrastuar këtë me përhapjen e projekteve moderniste në komisionet publike.<ref>{{cite book |last1=Krier |first1=Léon |author-link=Léon Krier |title=The Architecture of Community |date=2009 |publisher=Island Press |isbn=978-1-59726-578-2 |pages=7–9 | language=en }}</ref> Ndër filozofitë që kanë ndikuar arkitektët modernë dhe qasjen e tyre ndaj projektimit të ndërtesave janë [[Racionalizmi]], [[Empirizmi]],<ref>{{cite journal | title=Empiricist and Rationalist Approaches to the Design of Concrete Structures | first1=Thomas E. | last1=Boothby | first2=Sharyn | last2=Clough | journal=APT Bulletin: The Journal of Preservation Technology | volume=48 | issue=1, special issue on concrete | year=2017 | pages=6–14 | publisher=Association for Preservation Technology International (APT) | jstor=26291030 | language=en }}</ref> [[Strukturalizmi]],<ref>{{cite journal | title=The influence of structuralism in the field of architecture | first=Yuan | last=Qin | journal=Academic Journal of Architecture and Geotechnical Engineering | volume=5 | issue=5 | pages=23–27 | doi=10.25236/AJAGE.2023.050504 | language=en }}</ref> [[Poststrukturalizmi]], {{ill|Dekonstruktivizmi|en|Deconstructivism}} dhe [[Fenomenologjia]].<ref>{{cite journal | title=Phenomenology and Space in Architecture | first1=Saeid | last1=Soltani | first2=Nazan | last2=Kirci | journal=International Journal of Architectural Engineering Technology | volume=6 | year=2019 | publisher=Avanti Publishing | doi=10.15377/2409-9821.2019.06.1 | doi-access=free | language=en }}</ref> Në fund të shekullit të 20-të, një koncept i ri iu shtua atyre që përfshiheshin tashmë brenda kompasit të strukturës dhe funksionit — konsiderimi i [[Qëndrueshmëria|qëndrueshmërisë]], pra {{ill|Arkitektura e qëndrueshme|en|Sustainable architecture|lt=arkitektura e qëndrueshme}}.<ref>{{cite book | chapter=Sustainable architecture, A short history | first=Vandana | last=Baweja | title=Routledge Handbook of the History of Sustainability | edition=1st | year=2017 | isbn=978-1-315-54301-7 | doi=10.1002/sd.1530 | language=en }}</ref> Për t'iu përgjigjur etosit bashkëkohor, një ndërtesë duhet të ndërtohet në një mënyrë miqësore ndaj mjedisit sa i përket prodhimit të materialeve të saj, ndikimit të saj mbi mjedisin natyror dhe të ndërtuar të zonës përreth, si dhe kërkesave që ajo i vendos mjedisit natyror për [[Ngrohja, ventilimi dhe klimatizimi|ngrohje, ventilim dhe ftohje]], {{ill|Përdorimi i ujit|en|Water efficiency|lt=përdorimin e ujit}}, {{ill|Mbetjet|en|Waste management|lt=mbetjet}} dhe {{ill|Ndriçimi|en|Architectural lighting design|lt=ndriçimin}}.<ref>{{cite journal | title=Sustainable Architecture, Design and Housing | first=Martina | last=Keitsch | journal=Sustainable development | volume=20 | issue=3, Sustainable architecture, design and housing | date=May–June 2012 | pages=141–145 | doi=10.1002/sd.1530 | language=en }}</ref><ref>{{cite journal | title=Green Architecture: A Concept of Sustainability | first1=Amany | last1=Ragheb | first2=Hisham | last2=El-Shimy | first3=Ghada | last3=Ragheb | journal=Procedia – Social and Behavioral Sciences | volume=216 | date=6 January 2016 | pages=778–787 | publisher=Elsevier | doi=10.1016/j.sbspro.2015.12.075 | doi-access=free | language=en }}</ref> {{Clear}} == Historia == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Historia e arkitekturës|en|History of architecture}}}} === Origjina dhe arkitektura popullore === {{Kryesor|Arkitektura popullore}} [[Skeda:Stærnes Søndre Loft, Rollag.jpg|thumb|right|Një shtëpi druri popullore në [[Norvegjia|Norvegji]]]] Ndërtimi u zhvillua fillimisht nga dinamika mes nevojave (p.sh. strehimi, siguria dhe adhurimi) dhe mjeteve (materialeve të ndërtimit të disponueshme dhe aftësive përkatëse).<ref>{{Cite journal | title=Primitive Architecture and Climate | first1=James Marston | last1=Fitch | first2=Daniel P. | last2=Branch | journal=Scientific American | volume=203 | issue=6 | date=December 1960 | pages=134–145 | jstor=24940726 | url=https://wwq.tboake.com/2018/Fitch%20James%20primitive%20architecture%20Scientific%20American%201960.pdf | access-date=2026-03-12 | language=en }}</ref> Ndërsa kulturat njerëzore u zhvilluan dhe njohuritë filluan të formalizoheshin përmes traditave dhe praktikave gojore, ndërtimi u bë një [[Zejtaria|zejtari]], dhe ''arkitektura'' u bë termi i përdorur për të përshkruar aspektet shumë të formalizuara dhe të respektuara të kësaj zejtarie. Besohet gjerësisht se suksesi arkitektonik u arrit përmes provave dhe gabimeve, me gjithnjë e më pak prova dhe më shumë përsëritje ndërsa rezultatet bëheshin të kënaqshme me kalimin e kohës. Megjithatë, {{ill|Arkitektura popullore|en|Vernacular architecture|lt=arkitektura popullore}}, në thelb një formë rudimentare, joakademike e ndërtimit e bazuar në traditat kulturore, vazhdon të prodhohet në shumë pjesë të botës.<ref>{{Cite journal | title=Ancient vernacular architecture: characteristics categorization and energy performance evaluation | first1=Zhiqiang (John) | last1=Zhai | first2=Jonathan M. | last2=Previtali | journal=Energy and Buildings | volume=42 | issue=3 | date=March 2010 | pages=357–365 | publisher=Elsevier | doi=10.1016/j.enbuild.2009.10.002 | language=en }}</ref> === Arkitektura parahistorike === [[Skeda:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|right|[[Göbekli Tepe]] në [[Turqia|Turqi]], mijëvjeçari i 10-të deri i 8-të p.e.s.]] Vendbanimet e hershme njerëzore ishin kryesisht rurale. Zgjerimi i ekonomive rezultoi në krijimin e {{ill|Proto-qytetet|en|Proto-city|lt=proto-qyteteve}} ose [[Zona urbane|zonave urbane]], të cilat në disa raste u rritën dhe u zhvilluan shumë shpejt, siç është {{ill|Çatalhöyüku|en|Çatalhöyük}} në [[Turqia|Turqinë]] e sotme dhe [[Mohenxho-daro]] në [[Pakistani]]n e sotëm. Vendndodhjet arkeologjike neolitike përfshijnë [[Göbekli Tepe]]<ref>{{Cite journal | title=Geometry and Architectural Planning at Göbekli Tepe, Turkey | journal=Cambridge Archaeological Journal | volume=30 | issue=2 | date=May 2020 | pages=343–357 | doi=10.1017/S0959774319000660 | doi-access=free | language=en }}</ref> dhe {{ill|Çatalhöyükun|en|Çatalhöyük}} në [[Turqia|Turqi]],<ref>{{Cite book | chapter=The Architecture of Neolithic Çatalhöyük as a Process | first1=Marek Z. | last1=Barański | first2=Aroa | last2=García-Suárez | first3=Arkadiusz | last3=Klimowicz | first4=Serena | last4=Love | first5=Kamilla | last5=Pawłowska | title=Assembling Çatalhöyük | edition=1st | publisher=Routledge | year=2015 | isbn=978-1-351-19099-2 | doi=10.4324/9781351190992 | language=en }}</ref> {{ill|Jerikon|en|Jericho}} në Levant,<ref>{{Cite journal | title=Excavations at Jericho | first=Kathleen M. | last=Kenyon | journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland | volume=84 | issue=1/2 | date=January–December 1954 | pages=103–110 | publisher=Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland | doi=10.2307/2844004 | jstor=2844004 | language=en }}</ref> {{ill|Mehrgarhun|en|Mehrgarh}} në [[Pakistani|Pakistan]],<ref>{{Cite conference | title=The Early Architectural Traditions of Greater Indus as Seen from Mehrgarh, Baluchistan | first=Jean–François | last=Jarrige | series=Studies in the History of Art | volume=31 | conference=Symposium Papers XV: Urban Form and Meaning in South Asia: The Shaping of Cities from Prehistoric to Precolonial Times | year=1993 | pages=25–33 | publisher=National Gallery of Art | jstor=42620470 | language=en }}</ref> {{ill|Skara Brae|en|Skara Brae}} në {{ill|Orkney|en|Orkney}}, dhe vendbanimet e {{ill|Kultura Cucuteni-Tripilje|en|Cucuteni–Trypillia culture|lt=kulturës Cucuteni-Tripilje}} në [[Rumania|Rumani]], [[Moldavia|Moldavi]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]]. === Epoka klasike === [[Skeda:The Monastery, Petra, Jordan8.jpg|thumb|right|{{ill|Ed-Deiri|en|Ed-Deir, Petra}} "Manastiri" në [[Petra]], [[Jordania|Jordani]], {{Rreth|mesi i shekullit të parë e.s.}}]] Në shumë civilizime të lashta, siç janë ato të [[Egjipti i Lashtë|Egjiptit të Lashtë]] dhe [[Mesopotamia|Mesopotamisë]], arkitektura dhe {{ill|Urbanistika|en|Urbanism|lt=urbanistika}} pasqyronin angazhimin e vazhdueshëm me hyjnoren dhe [[E mbinatyrshmja|të mbinatyrshmen]], dhe shumë kultura të lashta iu drejtuan monumentalitetit në arkitekturën e tyre për të përfaqësuar simbolikisht fuqinë politike të sundimtarit apo të vetë shtetit. Në Egjipt, edukimi i arkitektëve shtetërorë ishte i lidhur ngushtë me klasën priftërore, dhe sekretet e zanatit kalonin nga babai te djali. Planet vizatoheshin dhe më pas zbatoheshin duke përdorur vizoren, katrorin dhe trekëndëshin.<ref>{{Cite book | title=The Architect: Chapters in the History of the Profession | chapter=The Practice of Architecture in the Ancient World: Eygpt and Greece | pages=3–26 | editor-first=Spiro | editor-last=Kostof | first=William L. | last=MacDonald | publisher=University of California Press | year=2000 | isbn=978-0-520-22604-3 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=NaYwDwAAQBAJ&pg=PA3 | language=en }}</ref> Arkitektura dhe urbanistika e civilizimeve klasike, siç janë ato [[Greqia e Lashtë|greke]] dhe [[Roma e Lashtë|romake]], u zhvilluan nga idealet qytetare dhe jo nga ato fetare apo empirike. U shfaqën lloje të reja ndërtesash dhe stili arkitektonik u zhvillua në formën e [[Rendet arkitekturorë|rendeve arkitekturorë]]. [[Arkitektura romake]] u ndikua nga [[Arkitektura greke]], pasi ata përfshinë shumë elemente greke në praktikat e tyre të ndërtimit.<ref>{{Cite web | url=https://www.khanacademy.org/humanities/ancient-art-civilizations/greek-art/beginners-guide-greece/a/introduction-to-greek-architecture | title=Introduction to Greek architecture | website=Khan Academy | language=en | archive-url=https://web.archive.org/web/20141014123040/http://www.khanacademy.org/humanities/ancient-art-civilizations/greek-art/beginners-guide-greece/a/introduction-to-greek-architecture | archive-date=2014-10-14 | url-status=dead | access-date=2017-06-23}}</ref> Tekste mbi arkitekturën janë shkruar që nga kohët e lashta — këto tekste ofronin si këshilla të përgjithshme, ashtu edhe përshkrime formale specifike apo kanone. Disa shembuj kanonesh gjenden në shkrimet e {{ill|Vitruviusit|en|Vitruvius}} në shekullin e 1-rë p.e.s.<ref>{{Cite book | chapter=Vitruvius's Image of the Universe: Architecture and Mechanics | first=Giovanni | last=Di Pasquale | title=Vitruvianism: Origins and Transformations | editor-first=Paolo | editor-last=Sanvito | chapter-url=https://books.google.com/books?id=kw8_CwAAQBAJ&pg=PA49 | publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG | year=2015 | pages=49–64 | isbn=978-3-11-042228-3 | language=en }}</ref> Disa nga shembujt më të hershëm dhe më të rëndësishëm të arkitekturës kanonike janë fetarë. === Arkitektura aziatike === [[Skeda:Himeji Castle The Keep Towers.jpg|thumb|right|[[Kështjella Himeji|Kalaja Himeji]], [[Japonia]], 1609]] Arkitektura aziatike u zhvillua ndryshe nga arkitektura evropiane, dhe stilet arkitektonike [[Arkitektura budiste|budiste]], {{ill|Arkitektura hinduse|en|Hindu architecture|lt=hinduse}} dhe [[Arkitektura sikiste|sikiste]] kanë karakteristika të ndryshme. Ndryshe nga arkitektura e {{ill|Indisë|en|Architecture of India}} dhe [[arkitektura kineze]], të cilat patën ndikim të madh mbi rajonet përreth, {{ill|Arkitektura japoneze|en|Japanese architecture|lt=arkitektura japoneze}} nuk pati të tillë ndikim. Disa forma të arkitekturës aziatike shfaqën diversitet të madh rajonal, veçanërisht [[arkitektura budiste]]. Për më tepër, një tjetër arritje arkitekturore në Azi është [[arkitektura e tempujve hindu]], e cila u zhvillua rreth shekullit V e.s. Ajo, në teori, qeveriset nga koncepte të përcaktuara në {{ill|Shastrat|en|Shastra}}, dhe merret me shprehjen e njëkohshme të makrokozmosit dhe mikrokozmosit. Në shumë vende aziatike, feja panteiste çoi në forma arkitektonike që u projektuan posaçërisht për të theksuar {{ill|Peizazhi natyror|en|Natural landscape|lt=peizazhin natyror}}. Gjithashtu, shtëpitë më madhështore ishin struktura relativisht të lehta, kryesisht prej druri, deri në kohët e fundit, dhe ka pak mbetje të ruajtura nga një moshë kaq e lashtë. Budizmi u shoqërua me kalimin drejt strukturave fetare prej guri dhe tulle, ndoshta duke filluar si {{ill|Arkitektura e gdhendur në shkëmb|en|Rock-cut architecture|lt=arkitekturë e gdhendur në shkëmb}}, e cila shpesh është ruajtur shumë mirë. Shkrimet e hershme aziatike mbi arkitekturën përfshijnë ''Kao Gong Ji''-n e Kinës, nga shekujt VII deri V p.e.s., [[Shilpa shastra|Shilpa Shastrat]] e Indisë së lashtë, {{ill|Manjusri Vasthu Vidya Sastra|en|Manjusri Vasthu Vidya Sastra}} e [[Sri Lanka|Sri Lankës]], dhe Araniko nga [[Nepali]]. === Arkitektura afrikane === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura e Afrikës|en|Architecture of Africa}}}} [[Skeda:Great Mosque of Djenne 2.jpg|thumb|right|{{ill|Xhamia e Madhe e Xhenesë|en|Great Mosque of Djenné}} në [[Mali]], shekujt XIII–XIV, rindërtuar në 1906]] Arkitektura e Afrikës është shumë e larmishme, duke reflektuar klimat, kulturat dhe historitë e shumta të kontinentit. Arkitektura tradicionale afrikane përzien traditat ndërtimore, duke përdorur një gamë të gjerë materialesh si balta, guri dhe druri. Shkallëzimi fraktal përdoret shpesh në projektim, duke bërë që pjesët më të vogla të një strukture të pasqyrojnë dizajnin e përgjithshëm. Ky koncept mund të vërehet në planimetritë e fshatrave dhe në elementët dekorativë.<ref>{{Cite web |title=Fractals in African Design – The Center for Generative Justice |url=https://generativejustice.org/africanfractals/ |access-date=2026-03-16 |language=en-US}}</ref> Strukturat historike prej guri, si muret e mëdha të {{ill|Zimbabvesë së Madhe|en|Great Zimbabwe}}, tregojnë ndërtim të qëndrueshëm dhe afatgjatë. {{ill|Thurja dhe llucosja|en|Wattle and daub}} është një teknikë e përdorur në shumë zona, ku korniza prej druri mbulohen me baltë për të krijuar struktura të rrumbullakosura që ndihmojnë në rregullimin e temperaturës së brendshme. Arkitektura në Afrikën Perëndimore, si në [[Porto Novo|Porto-Novo]] në [[Benini]]n, {{ill|Ishullin Lagos|en|Lagos Island}} dhe {{ill|Zaria|en|Zaria}} në [[Nigeria|Nigeri]], si dhe [[Dakari|Dakar]] në [[Senegali]]n, dominohet nga stilet {{ill|Arkitektura sudano-saheliane|en|Sudano-Sahelian architecture|lt=sudano-saheliane}}, {{ill|Afromodernizmi|en|Afromodernism|lt=afro-moderniste}} dhe {{ill|Sobrado|en|Sobrado (architecture)|lt=sobrado}}. Ky i fundit është një formë e arkitekturës baroke portugeze-braziliane me shumë kate.<ref>{{Cite journal |last=Mokwete |first=H. Killion |date=2025-12-31 |title=Aguda/Afro-Brazilian architectural heritage in the bight of Benin |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/21681376.2025.2578959 |journal=Regional Studies, Regional Science |language=en |volume=12 |issue=1 |pages=924–942 |doi=10.1080/21681376.2025.2578959 |issn=2168-1376|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |last=Giles |first=Edvige Jean-François,Chris |date=2017-07-19 |title=Historical architecture is vanishing from Lagos |url=https://www.cnn.com/2017/07/19/architecture/nigeria-afro-brazilian-architecture |access-date=2026-04-07 |website=CNN |language=en}}</ref> Këto ndërtesa janë të përshtatura për klima të thata dhe të nxehta, pasi shpesh kanë oborr qendror ose të pasmë, fasada të suvatuara, planimetri simetrike, çati me tjegulla për izolim termik, dhe ballkone të spikatura. Përgjatë {{ill|Bregut Suahili|en|Swahili Coast}} të Afrikës Lindore, shumë shtëpi ndërtohen me gur koralor dhe çati me shtylla mangrove. Arkitektura është një përzierje stilesh lokale, arabe dhe islame, si rrjedhojë e tregtisë përgjatë Oqeanit Indian. [[Etiopia]] gjithashtu ka tradita arkitekturore mbresëlënëse, si kishat e gdhendura në shkëmb, siç janë kishat e shekullit XIII të {{ill|Lalibelës|en|Lalibela}}, të cilat u gdhendën drejtpërdrejt në tokë. Së bashku, këto stile theksojnë kreativitetin, përshtatshmërinë dhe thellësinë kulturore të traditave arkitekturore afrikane.<ref>{{Cite web |last=Mukalay |first=Joel |date=2025-12-29 |title=Tracing the History of African Architecture |url=https://www.terrafriq.org/post/tracing-the-history-of-african-architecture |access-date=2026-03-16 |website=Terrafriq |language=en}}</ref> === Arkitektura islame === {{Kryesor|Arkitektura islame}} [[Skeda:Taj Mahal, Agra, India edit2.jpg|thumb|right|[[Taxh Mahali]] në [[India|Indi]], shekulli XVII]] Arkitektura islame filloi në shekullin VII, duke përfshirë forma arkitektonike nga [[Lindja e Mesme]] e lashtë dhe [[Bizanti]], por edhe duke zhvilluar veçori për t'iu përshtatur nevojave fetare dhe shoqërore të shoqërisë. Shembuj mund të gjenden në të gjithë Lindjen e Mesme, Afrikë, [[Gadishulli Iberik|Gadishullin Iberik]], ishujt e Mesdheut, [[Nënkontinenti indian|nënkontinentin indian]] dhe më vonë në pjesët lindore të Evropës, siç janë shtetet ballkanike, si rezultat i zgjerimit të [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]].<ref name="metmuseum.org-ottoman-europe">{{Cite web |author1=Sardar |first=Marika |date=October 2004 |title=Essay: The Later Ottomans and the Impact of Europe |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/otto3/hd_otto3.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213145924/https://www.metmuseum.org/toah/hd/otto3/hd_otto3.htm |archive-date=2019-02-13 |access-date=2019-02-12 |website=www.metmuseum.org |publisher=The Met |language=en}}</ref><ref name="brill.com-book-Lory">{{Cite book |last1=Lory |first1=Bernard |title=Entangled Histories of the Balkans – Volume Three |chapter=The Ottoman Legacy in the Balkans |chapter-url=https://brill.com/configurable/contentpage/book$002fedcoll$002f9789004290365$002fB9789004290365_006.xml |access-date=2019-02-12 |pages=355–405 |language=en |chapter-format=html / pdf |doi=10.1163/9789004290365_006 |date=2015 |isbn=978-9004290365 |archive-date=2019-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213064155/https://brill.com/configurable/contentpage/book$002fedcoll$002f9789004290365$002fB9789004290365_006.xml |url-status=live }}</ref> === Arkitektura mesjetare evropiane === {{Kryesor|Arkitektura mesjetare}} [[Skeda:Sainte Chapelle Interior Stained Glass.jpg|thumb|right|Vitrazhe në {{ill|Sainte-Chapelle|en|Sainte-Chapelle}} në Paris, 1248]] Në [[Evropa|Evropën]] gjatë periudhës mesjetare, {{ill|Gildat|en|Guild|lt=gildat}} u formuan nga zejtarët për të organizuar zanatet e tyre, dhe kanë mbijetuar kontrata të shkruara, veçanërisht në lidhje me ndërtesat kishtare. Roli i arkitektit ishte zakonisht i njëjtë me atë të mjeshtrit murator, ose ''Magister lathomorum'' siç përshkruhen ndonjëherë në dokumentet bashkëkohore. Ndërmarrjet kryesore arkitekturore ishin ndërtimi i abacive dhe [[Katedralja|katedraleve]]. Që nga rreth viti 900 e në vazhdim, lëvizjet e klerikëve dhe tregtarëve përcollën njohuritë arkitekturore nëpër Evropë, duke rezultuar në stilet paneuropiane romanike dhe [[Arkitektura gotike|gotike]]. Një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë arkitekturore të Mesjetës janë fortifikimet e shumta nëpër kontinent. Nga Ballkani deri në Spanjë, dhe nga Malta deri në Estoni, këto ndërtesa përfaqësojnë një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë evropiane. === Arkitektura e Rilindjes === {{Kryesor|Arkitektura e Rilindjes}} [[Skeda:Bramante's Tempietto (46150919355).jpg|thumb|right|{{ill|Tempietto|en|San Pietro in Montorio}} në Romë, 1444–1514]] Në [[Evropa|Evropën]] e [[Rilindja|Rilindjes]], që nga rreth viti 1400 e në vazhdim, pati një rilindje të diturisë klasike, të shoqëruar nga zhvillimi i [[Humanizmi i Rilindjes|Humanizmit të Rilindjes]], i cili vinte theks më të madh mbi rolin e individit në shoqëri sesa kishte qenë rasti gjatë periudhës mesjetare. Ndërtesat iu atribuoheshin arkitektëve të veçantë – Brunelleschit, Albertit, [[Michelangelo|Mikelanxhelos]], Palladios – dhe kulti i individit kishte filluar. Ende nuk kishte një vijë ndarëse midis [[artisti]]t, [[arkitekti]]t, [[inxhinieri]]t, apo ndonjë prej profesioneve të lidhura, dhe emërtimi shpesh varej nga preferenca rajonale. Një rilindje e [[Arkitektura klasike|stilit klasik]] në arkitekturë u shoqërua nga një zhvillim i shpejtë i shkencës dhe [[Inxhinieria|inxhinierisë]], gjë që ndikoi në proporcionet dhe [[struktura|strukturën]] e ndërtesave. Në këtë fazë, ishte ende e mundur që një artist të projektonte një urë, pasi niveli i llogaritjeve strukturore të përfshira ishte brenda aftësive të një profesionisti të përgjithshëm. === Epoka moderne e hershme dhe epoka industriale === Me njohuritë e reja në fushat shkencore dhe rritjen e materialeve dhe teknologjive të reja, arkitektura dhe [[inxhinieria]] filluan të ndaheshin, dhe arkitekti filloi të përqendrohej te [[estetika]] dhe aspektet humaniste, shpesh në kurriz të aspekteve teknike të [[projektimi]]t të ndërtesave. Gjithashtu pati ngritjen e "arkitektit zotëri" (gentleman architect), i cili zakonisht merrej me klientë të pasur dhe përqendrohej kryesisht në cilësitë vizuale, të nxjerra zakonisht nga prototipe historike, të tipizuara nga shumë shtëpi fshati të Britanisë së Madhe, të krijuara në stilet {{ill|Neogotik|en|Gothic Revival architecture}} ose skocez baronial. Trajnimi formal arkitektural në shekullin e 19-të, për shembull, në {{ill|École des Beaux-Arts|en|École des Beaux-Arts}} në Francë, i jepte theks të madh prodhimit të vizatimeve të bukura dhe pak kontekstit dhe fizibilitetit. Ndërkohë, [[Revolucioni Industrial]] hapi rrugën për prodhimin dhe konsumin masiv. [[Estetika]] u bë një kriter për klasën e mesme, pasi produktet e zbukuruara, dikur brenda fushës së zejtarisë së shtrenjtë, u bënë më të lira nën prodhimin me makineri. Arkitektura popullore u bë gjithnjë e më e zbukuruar. Ndërtuesit e shtëpive mund të përdornin projektimin arkitektural aktual në punën e tyre, duke kombinuar veçoritë e gjetura në libra modelesh dhe revista arkitekturore. === Modernizmi === {{Kryesor|Arkitektura moderne}} <gallery widths="150px" perrow="2"> Skeda:Alfeld Fagus 08JUL15.JPG Skeda:Einsteinturm 7443a.jpg Skeda:Overzicht voorgevel - Heerlen - 20349660 - RCE.jpg Skeda:Building of Derzhprom.jpg Skeda:Théâtre des Champs-Élysées, 21 April 2013.jpg </gallery> ''Nga e majta lart në drejtim orar: {{ill|Fabrika Fagus|en|Fagus Factory}}, {{ill|Alfeld|en|Alfeld}}, Gjermani, 1911; {{ill|Kulla Einstein|en|Einstein Tower}}, [[Pocdami|Pocdam]], Gjermani, 1919–22; {{ill|Derzhprom|en|Derzhprom}}, {{ill|Harkiv|en|Kharkiv}}, Ukrainë, 1925–28; {{ill|Théâtre des Champs-Élysées|en|Théâtre des Champs-Élysées}}, Paris, 1910–13; {{ill|Glaspaleis|en|Glaspaleis}}, [[Heerlen]], Holandë, 1934–35'' Rreth fillimit të shekullit të 20-të, pakënaqësia e përgjithshme me theksin te {{ill|Arkitektura revivaliste|en|Revivalism (architecture)|lt=arkitektura revivaliste}} dhe dekorimi i sofistikuar solli lindjen e shumë rrymave të reja mendimi që shërbyen si paraardhëse të [[Arkitektura moderne|arkitekturës moderne]]. Ndër këto spikat {{ill|Deutscher Werkbund|en|Deutscher Werkbund}}, themeluar në 1907 për të prodhuar objekte me cilësi më të mirë të prodhuara me makineri. Ngritja e profesionit të dizajnit industrial zakonisht vendoset këtu. Duke ndjekur këtë drejtim, shkolla {{ill|Bauhaus|en|Bauhaus}}, themeluar në [[Weimar]], Gjermani, në 1919, ridefinoi kufijtë arkitekturorë të vendosur më parë gjatë historisë, duke e parë krijimin e një ndërtese si sintezën përfundimtare – kulmin – të [[arti]]t, zanatit dhe teknologjisë.<ref>{{Cite web |last1=Winton |first1=Alexandra Griffith |title=The Bauhaus, 1919–1933 |url=https://www.metmuseum.org/essays/the-bauhaus-1919-1933 |website=metmuseum.org |date=August 2007 |publisher=Metropolitan Museum of Art |access-date=2025-10-06 |language=en}}</ref> Kur [[arkitektura moderne]] u praktikua për herë të parë, ajo ishte një lëvizje [[Arti pararojë|avangardiste]] me themele morale, filozofike dhe estetike. Menjëherë pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], arkitektët modernistë pionierë kërkuan të zhvillonin një stil krejtësisht të ri, të përshtatshëm për një rend të ri social dhe ekonomik pas luftës, të fokusuar në plotësimin e nevojave të klasës së mesme dhe punëtore. Ata hodhën poshtë praktikën arkitekturore të rafinimit akademik të stileve historike, e cila i shërbente rendit aristokratik në rënie të shpejtë. Qasja e arkitektëve modernistë ishte të reduktonin ndërtesat në forma të pastra, duke hequr referencat historike dhe zbukurimet në favor të detajeve funksionale. Ndërtesat shfaqnin elementët e tyre funksionalë dhe strukturorë, duke ekspozuar trarë çeliku dhe sipërfaqe betoni në vend që t'i fshihnin pas formave dekorative. Arkitektë si [[Frank Lloyd Wright]] zhvilluan {{ill|Arkitektura organike|en|organic architecture|lt=arkitekturën organike}}, në të cilën forma përcaktohej nga mjedisi dhe qëllimi i saj, me synimin për të promovuar harmoni midis banimit njerëzor dhe botës natyrore, me shembuj kryesorë {{ill|Robie House|en|Robie House}} dhe {{ill|Fallingwater|en|Fallingwater}}.<ref name="Netto 2011">{{Cite news |last=Netto |first=David |date=2011-05-07 |title=What's So Great About Frank Lloyd Wright's Fallingwater? |work=The Wall Street Journal |page=D7 |issn=0099-9660 |id=ProQuest 2729856894 |language=en}}</ref><ref name="Decker a056">{{Cite web |last=Decker |first=Cindy |date=2017-05-04 |title=Falling for Frank Lloyd Wright in Pennsylvania's Laurel Highlands |url=https://www.chicagotribune.com/2017/05/04/falling-for-frank-lloyd-wright-in-pennsylvanias-laurel-highlands/ |access-date=2024-12-09 |website=Chicago Tribune |issn=1085-6706 |language=en}}</ref> Arkitektë si Mies van der Rohe, {{ill|Philip Johnson|en|Philip Johnson}}, dhe {{ill|Marcel Breuer|en|Marcel Breuer}} punuan për të krijuar bukuri bazuar në cilësitë e brendshme të materialeve ndërtimore dhe teknikave moderne të ndërtimit, duke i këmbyer format tradicionale historike me forma gjeometrike të thjeshtuara, duke kremtuar mjetet dhe metodat e reja të mundësuara nga [[Revolucioni Industrial]], përfshirë ndërtimin me strukturë çeliku, i cili solli në jetë superstrukturat e larta. Zhvillimi i {{ill|Struktura e tubit|en|Tube (structure)|lt=strukturës së tubit}} nga {{ill|Fazlur Rahman Khan|en|Fazlur Rahman Khan}} ishte një përparim teknologjik në ndërtimin gjithnjë e më lart. Nga mesi i shekullit, Modernizmi u shndërrua në Stilin Ndërkombëtar, një estetikë e mishëruar në shumë mënyra nga Kullat Binjake të [[World Trade Center]]-it të Nju Jorkut, projektuar nga {{ill|Minoru Yamasaki|en|Minoru Yamasaki}}.<ref name="nymag">{{Cite magazine |url=http://nymag.com/news/9-11/10th-anniversary/minoru-yamasaki/ |title=The Encyclopedia of 9/11: Yamasaki, Minoru: An architect whose legacy didn't work out as he'd planned |date=2011-08-27 |magazine={{ill|New York|en|New York (magazine)}} |first=Justin |last=Davidson |language=en}}</ref> === Postmodernizmi === {{Kryesor|Arkitektura post moderne}} <gallery mode="packed" widths="175px"> Skeda:PiazzaDItalia1990.jpg|{{ill|Piazza d'Italia|en|Piazza d'Italia (New Orleans)}}, [[New Orleans]], SHBA, 1978 Skeda:The Walt Disney Company office.jpg|Ndërtesa {{ill|Team Disney|en|Team Disney}}, [[Los Anxheles]], SHBA, 1990 Skeda:Case danzanti.jpg|[[Tančící dům|Dancing House]], [[Praga]], [[Republika Çeke]], 1996 Skeda:Cambridge University Judge Business School interior.jpg|Interieri, {{ill|Cambridge Judge Business School|en|Cambridge Judge Business School}}, [[Kembrixhi]], MB, 1995 </gallery> Shumë arkitektë e kundërshtuan [[modernizmi]]n, duke e gjetur atë të zbrazët nga pasuria dekorative e stileve historike. Ndërsa gjenerata e parë e modernistëve filloi të vdesë pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], gjenerata e dytë e arkitektëve, duke përfshirë {{ill|Paul Rudolph|en|Paul Rudolph (architect)}}, {{ill|Marcel Breuer|en|Marcel Breuer}} dhe {{ill|Eero Saarinen|en|Eero Saarinen}}, u përpoq të zgjeronte estetikën e modernizmit me [[brutalizmi]]n, ndërtesa me fasada skulpturale shprehëse prej betoni të papërfunduar. Por një gjeneratë edhe më e re e pasluftës e kritikoi modernizmin dhe brutalizmin si tepër të ashpër, të standardizuar, monoton, dhe që nuk merrte parasysh pasurinë e përvojës njerëzore që ofrojnë ndërtesat historike përgjatë kohës dhe në vende e kultura të ndryshme. Një reagim i tillë ndaj estetikës së ftohtë të modernizmit dhe brutalizmit është shkolla e {{ill|Arkitektura metaforike|en|Metaphoric architecture|lt=arkitekturës metaforike}}, e cila përfshin gjëra si {{ill|Biomorfizmi|en|Biomorphism|lt=biomorfizmi}} dhe {{ill|Arkitektura zoomorfe|en|Zoomorphic architecture|lt=arkitektura zoomorfe}}, të dyja duke përdorur natyrën si burim kryesor frymëzimi dhe projektimi. Ndërkohë që nga disa konsiderohet thjesht si një aspekt i [[postmodernizmi]]t, të tjerë e konsiderojnë atë si një shkollë më vete dhe një zhvillim të mëvonshëm të {{ill|Arkitektura ekspresioniste|en|Expressionist architecture|lt=arkitekturës ekspresioniste}}.<ref name=metaphor>{{Cite book | last = Fez-Barringten | first = Barie | title = Architecture: The Making of Metaphors | publisher = Cambridge Scholars Publishing | year = 2012 | location = Newcastle upon Tyne | isbn = 978-1-4438-3517-6| language= en }}</ref> Duke filluar nga fundi i viteve 1950 dhe në vitet 1960, fenomenologjia arkitekturore u shfaq si një lëvizje e rëndësishme në reagimin e hershëm kundër modernizmit, me arkitektë si {{ill|Charles Moore|en|Charles Moore (architect)}} në Shtetet e Bashkuara, {{ill|Christian Norberg-Schulz|en|Christian Norberg-Schulz}} në Norvegji, dhe {{ill|Ernesto Nathan Rogers|en|Ernesto Nathan Rogers}}, [[Vittorio Gregotti]], {{ill|Michele Valori|en|Michele Valori}}, dhe [[Bruno Zevi]] në Itali, të cilët së bashku popullarizuan interesin për një arkitekturë të re bashkëkohore që synonte zgjerimin e përvojës njerëzore duke përdorur ndërtesat historike si modele dhe precedentë.<ref>{{Cite book |last=Otero-Pailos |first=Jorge |title=Architecture's Historical Turn: Phenomenology and the Rise of the Postmodern |publisher=University of Minnesota Press |year=2010 |location=Minneapolis |url=https://books.google.com/books?id=3WDOQgAACAAJ&q=architecture's%20historical%20turn |isbn=978-0-8166-6604-1 |access-date=30 July 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319184501/https://books.google.com/books?id=3WDOQgAACAAJ&q=architecture%27s%20historical%20turn |url-status=live |language=en }}</ref> Postmodernizmi prodhoi një stil që kombinonte teknologjinë bashkëkohore të ndërtimit dhe materialet e lira me estetikën e stileve më të vjetra para-moderne dhe jo-moderne, nga arkitektura e lartë klasike deri te stilet ndërtimore popullore ose vernakulare rajonale. {{ill|Robert Venturi|en|Robert Venturi}} e përkufizoi në mënyrë të njohur arkitekturën postmoderne si një "kasolle e zbukuruar" (një ndërtesë e zakonshme e projektuar funksionalisht nga brenda dhe e zbukuruar nga jashtë) dhe e mbrojti atë kundrejt "rosave" moderniste dhe brutaliste (ndërtesa me forma {{ill|Tektonika|en|Tectonics (architecture)|lt=tektonike}} të tepërta shprehëse).<ref>{{Cite book |last=Venturi |first=Robert |title=Complexity and Contradiction in Architecture |publisher=Museum of Modern Art |year=1966 |location=New York |url=https://archive.org/details/complexitycontra00vent |url-access=registration |quote=complexity and contradiction in architecture. |language=en }}</ref> === Arkitektura sot === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura bashkëkohore|en|Contemporary architecture}}}} <gallery mode="packed" widths="175px"> Skeda:Dallas Meadows Museum 1.jpg|{{ill|Meadows Museum|en|Meadows Museum}}, [[Dallas]], SHBA Skeda:Beijing national stadium.jpg|{{ill|Stadiumi Kombëtar i Pekinit|en|Beijing National Stadium}}, Kinë, 2003–2007 Skeda:Campus WU LC D1 TC DSC 1440w.jpg|Biblioteka dhe Qendra e Mësimit, [[Universiteti i Vjenës]], Austri, 2008 Skeda:Isbjerget.jpg|Projekti banesor {{ill|Isbjerget|en|Isbjerget}}, Danimarkë, 2013 </gallery> Që nga vitet 1980, ndërsa kompleksiteti i ndërtesave filloi të rritej (për sa i përket sistemeve strukturore, shërbimeve, energjisë dhe teknologjive), fusha e arkitekturës u bë multidisiplinore, me specializime për çdo lloj projekti, ekspertizë teknologjike apo metodë dorëzimi të projektit. Për më tepër, është rritur ndarja mes arkitektit 'projektues'<ref group="shën">Arkitekti projektues është ai që është përgjegjës për projektimin.</ref> dhe arkitektit 'të projektit', i cili siguron se projekti përmbush standardet e kërkuara dhe merret me çështje përgjegjësie.<ref group="shën">Arkitekti i projektit është ai që është përgjegjës për sigurimin se projekti ndërtohet saktë dhe që administron kontratat e ndërtimit – në praktikat arkitekturore jo-të specializuara arkitekti i projektit është njëkohësisht edhe arkitekti projektues, dhe termi i referohet roleve të ndryshme që luan arkitekti në faza të ndryshme të procesit.</ref> Proceset përgatitore për projektimin e çdo ndërtese të madhe janë bërë gjithnjë e më të komplikuara,<ref>{{Cite web |title=Imaginaries on Matter: Tools, Materials, Origins |url=https://aadr.info/product/imaginaries-on-matter-tools-materials-origins/ |access-date=2024-06-23 |website=aadr.info |language=en-US}}</ref> dhe kërkojnë studime paraprake mbi çështje si qëndrueshmëria fizike, qëndrueshmëria mjedisore, cilësia, kostoja dhe përputhshmëria me ligjet lokale. Një strukturë e madhe nuk mund të jetë më projekt i një personi të vetëm, por duhet të jetë puna e shumë vetave. [[Arkitektura moderne|Modernizmi]] dhe [[Arkitektura post moderne|Postmodernizmi]] janë kritikuar nga disa anëtarë të profesionit të arkitekturës, të cilët mendojnë se arkitektura e suksesshme nuk është një kërkim personal, filozofik apo estetik nga individualistë; përkundrazi, ajo duhet të marrë parasysh nevojat e përditshme të njerëzve dhe të përdorë teknologjinë për të krijuar mjedise të përshtatshme për jetesë, ku procesi i projektimit informohet nga studime të shkencave të sjelljes, mjedisore dhe shoqërore. [[Qëndrueshmëria]] mjedisore është bërë një çështje kryesore, me një efekt të thellë mbi profesionin e arkitekturës. Shumë zhvillues, ata që mbështesin financimin e ndërtesave, janë edukuar për të nxitur lehtësimin e projektimit mjedisor të qëndrueshëm, në vend të zgjidhjeve të bazuara kryesisht mbi koston e menjëhershme. Shembuj kryesorë të kësaj mund të gjenden në {{ill|Projektimi pasiv diellor i ndërtesave|en|Passive solar building design|lt=projektimin pasiv diellor të ndërtesave}}, {{ill|Projektimet e çative më të gjelbra|en|Green roof|lt=projektimet e çative më të gjelbra}}, materialet {{ill|Biodegradimi|en|Biodegradation|lt=të biodegradueshme}}, dhe kujdesin më të madh ndaj përdorimit të energjisë së një strukture. Ky ndryshim i madh në arkitekturë ka ndryshuar edhe shkollat e arkitekturës, duke i bërë ato të fokusohen më shumë tek mjedisi. Ka pasur një përshpejtim në numrin e ndërtesave që kërkojnë të përmbushin parimet e {{ill|Ndërtimi i gjelbër|en|Green building|lt=ndërtimit të gjelbër}} dhe të {{ill|Projektimi i qëndrueshëm|en|Sustainable design|lt=projektimit të qëndrueshëm}}. Praktikat e qëndrueshme që ishin thelbi i arkitekturës vernakulare gjithnjë e më shumë ofrojnë frymëzim për teknika bashkëkohore mjedisisht dhe shoqërisht të qëndrueshme.<ref>{{Cite web |author=OneWorld.net |url=http://el.doccentre.info/eldoc/0411/dwvernacular_architecture.html |title=Vernacular Architecture in India |publisher=El.doccentre.info |date=31 March 2004 |access-date=2 July 2011 |archive-date=3 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303000426/https://el.doccentre.info/eldoc/0411/dwvernacular_architecture.html |url-status=live|language=en }}</ref> Sistemi i vlerësimit LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) i U.S. Green Building Council ka qenë me ndikim në këtë drejtim.<ref>Sisteme të tjera vlerësimi për [[Përdorimi efiçient i energjisë|efiçiencën e energjisë]] dhe ndërtimin e gjelbër përfshijnë Energy Star, Green Globes, dhe CHPS (Collaborative for High Performance Schools).</ref> Njëkohësisht, lëvizjet e fundit të {{ill|Urbanizmit të Ri|en|New Urbanism}}, {{ill|Arkitektura metaforike|en|Metaphoric architecture|lt=arkitekturës metaforike}}, {{ill|Arkitektura tradicionale|en|Traditional architecture|lt=arkitekturës tradicionale}} bashkëkohore dhe {{ill|Arkitektura e re klasike|en|New Classical architecture|lt=arkitekturës së re klasike}} promovojnë një qasje të qëndrueshme ndaj ndërtimit, që vlerëson dhe zhvillon {{ill|Rritja inteligjente|en|Smart growth|lt=rritjen inteligjente}}, traditën arkitekturore dhe [[Arkitektura klasike|projektimin klasik]].<ref>{{Cite web|url=http://www.cnu.org/charter|title=The Charter of the New Urbanism|work=cnu.org|date=20 April 2015 |access-date=23 March 2014|archive-date=29 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629164755/http://www.cnu.org/charter|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Beauty, Humanism, Continuity between Past and Future|url=http://www.traditionalarchitecture.co.uk/aims.html|publisher=Traditional Architecture Group|access-date=23 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305215635/http://www.traditionalarchitecture.co.uk/aims.html|archive-date=5 March 2018|url-status=dead|language=en}}</ref> Kjo në kontrast me arkitekturën moderniste dhe {{ill|Stili ndërkombëtar|en|International Style (architecture)|lt=globalisht uniforme}}, si dhe në kundërshtim me {{ill|Kompleksët e izoluar të banimit|en|Housing estate|lt=kompleksët e izoluar të banimit}} dhe {{ill|Shpërndarja e pakontrolluar urbane|en|Urban sprawl|lt=shpërndarjen e pakontrolluar urbane}} (suburban sprawl).<ref>[http://www.aia.org/SiteObjects/files/smartgrowth05.pdf Issue Brief: Smart-Growth: Building Livable Communities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181119170943/https://www.aia.org/SiteObjects/files/smartgrowth05.pdf |date=19 November 2018 }}. American Institute of Architects. Marrë më 23 mars 2014.</ref> Muret prej xhami perde, të cilat ishin shenja dalluese e jetës urbane ultra-moderne në shumë vende, u shfaqën edhe në vende në zhvillim si Nigeria, ku stilet ndërkombëtare kishin qenë të pranishme që nga mesi i shekullit XX, kryesisht për shkak të prirjeve të arkitektëve të trajnuar jashtë vendit.<ref>{{Cite news|url=https://litcaf.com/architecture/|title=Architecture|date=10 February 2016 |work=Litcaf|access-date=2017-06-04|language=en-US|archive-date=19 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119170946/https://litcaf.com/architecture/|url-status=live}}</ref> == Llojet == [[Skeda:Stourhead Pantheon.jpg|thumb|right|{{ill|Stourhead|en|Stourhead}} në {{ill|Uiltshire|en|Wiltshire}}, Angli, projektuar nga {{ill|Henry Hoare|en|Henry Hoare}} (1705–1785)]] === Arkitektura rezidenciale === Arkitektura rezidenciale është projektimi që përshtatet funksionalisht me stilin e jetesës së përdoruesit, duke iu përmbajtur {{ill|Kodet e ndërtimit|en|Building code|lt=kodeve të ndërtimit}} dhe ligjeve të {{ill|Zonimi|en|Zoning|lt=zonimit}}. === Arkitektura komerciale === Arkitektura komerciale është projektimi i ndërtesave komerciale që u shërben nevojave të bizneseve, qeverisë dhe institucioneve fetare.<ref>{{Cite web |last1=Zurn |first1=Scott |title=Commercial Architecture: Types and Benefits |url=https://levelengineering.com/b/architecture/commercial-architecture/ |website=levelengineering.com |publisher=Level |access-date=2025-10-06 |language=en}}</ref> === Arkitektura industriale === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura industriale|en|Industrial architecture}}}} Arkitektura industriale është projektimi i ndërtesave të specializuara industriale, ku fokusi kryesor është projektimi i ndërtesave që mund të përmbushin funksionin e tyre duke siguruar lëvizjen e sigurt të fuqisë punëtore dhe të mallrave brenda objektit. === Arkitektura e peizazhit === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura e peizazhit|en|Landscape architecture}}}} Arkitektura e peizazhit është projektimi i hapësirave publike të jashtme, orientuesve dhe strukturave për të arritur rezultate mjedisore, socio-sjellore ose estetike.<ref>Geoffrey Jellicoe, Susan Jellicoe, ''The Landscape of Man: Shaping the Environment from Prehistory to the Present Day.'' {{ISBN|978-0500274316}}.</ref> Ajo përfshin hetimin sistematik të kushteve dhe proceseve sociale, ekologjike dhe të tokës ekzistuese në peizazh, si dhe projektimin e ndërhyrjeve që do të prodhojnë rezultatin e dëshiruar. Fusha e profesionit përfshin {{ill|Projektimi i peizazhit|en|Landscape design|lt=projektimin e peizazhit}}, {{ill|Planifikimi i vendit|en|Site planning|lt=planifikimin e vendit}}, {{ill|Menaxhimi i ujërave të shirave|en|Stormwater|lt=menaxhimin e ujërave të shirave}}, {{ill|Restaurimi|en|Ecological restoration|lt=restaurimin}} [[Mjedisi natyror|mjedisor]], planifikimin e [[Parku|parqeve]] dhe të rekreacionit, menaxhimin e burimeve vizuale, planifikimin dhe sigurimin e {{ill|Infrastruktura e gjelbër|en|Green infrastructure|lt=infrastrukturës së gjelbër}}, si dhe planifikimin master dhe projektimin e peizazhit të {{ill|Pasuritë|en|Estate (land)|lt=pasurive}} private dhe [[Shtëpia|banesave]], të gjitha në shkallë të ndryshme projektimi, planifikimi dhe menaxhimi. Një praktikant i profesionit të arkitekturës së peizazhit quhet {{ill|Arkitekti peizazhi|en|Landscape architect|lt=arkitekt peizazhi}}. === Arkitektura e brendshme === {{Kryesor|Dizajn i brendshem}} [[Skeda:Charles Rennie Mackintosh - Music Room 1901.jpg|thumb|Charles Rennie Mackintosh – Dhoma e Muzikës, 1901]] Arkitektura e brendshme është projektimi i një hapësire të krijuar nga kufij strukturorë dhe nga ndërveprimi njerëzor brenda këtyre kufijve. Ajo mund të jetë gjithashtu projektimi dhe plani fillestar për përdorim, i cili më vonë riprojektohet për t'iu përshtatur një qëllimi të ndryshuar ose një projektimi thelbësisht të rishikuar për {{ill|Ripërdorimi adaptiv|en|Adaptive reuse|lt=ripërdorim adaptiv}} të guaskës së ndërtesës.<ref name="intar.risd">{{Cite web|url=http://intar.risd.edu/|title=Interior Architecture|work=RISD Interior Architecture Graduate Department|access-date=2017-02-28|archive-date=2022-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730065634/https://interiorarchitecture.risd.edu/|url-status=live|language=en}}</ref> Ky i fundit shpesh është pjesë e praktikave të arkitekturës së qëndrueshme, duke ruajtur burimet përmes "riciklimit" të një strukture nëpërmjet riprojektimit adaptiv. Zakonisht e referuar si arti hapësinor i projektimit mjedisor, i formës dhe i praktikës, arkitektura e brendshme është procesi përmes të cilit projektohen brendësitë e ndërtesave, duke u marrë me të gjitha aspektet e përdorimeve njerëzore të hapësirave strukturore. === Dizajni urban === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Dizajni urban|en|Urban design}}}} Dizajni urban është procesi i projektimit dhe formësimit të karakteristikave fizike të qyteteve, të qytezave dhe të fshatrave. Ndryshe nga arkitektura, e cila fokusohet në projektimin e ndërtesave individuale, dizajni urban merret me shkallën më të gjerë të grupeve të ndërtesave, të rrugëve dhe hapësirave publike, të lagjeve dhe rretheve të tëra, si dhe të qyteteve në tërësi, me qëllim që zonat urbane të bëhen funksionale, tërheqëse dhe të qëndrueshme.<ref name="berkeley">{{Cite journal|url=https://escholarship.org/uc/item/49f234rd|author=Boeing|title=LEED-ND and Livability Revisited|journal=Berkeley Planning Journal|date=2014|volume=27|pages=31–55|doi=10.5070/BP327120808|access-date=2015-04-15|display-authors=etal|doi-access=free|archive-date=2019-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190704184041/https://escholarship.org/uc/item/49f234rd|url-status=live|url-access=subscription|language=en}}</ref> Dizajni urban është një fushë ndërdisiplinore që përdor elemente nga shumë profesione të mjedisit të ndërtuar, përfshirë {{ill|Arkitektura e peizazhit|en|Landscape architecture|lt=arkitekturën e peizazhit}}, [[Planifikimi urban|planifikimin urban]], arkitekturën, [[Inxhinieria e ndërtimit|inxhinierinë e ndërtimit]] dhe inxhinierinë komunale.<ref>Van Assche, K., Beunen, R., Duineveld, M., & de Jong, H. (2013). [http://plt.sagepub.com/content/12/2/177.short "Co-evolutions of planning and design: Risks and benefits of design perspectives in planning systems"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130628061608/http://plt.sagepub.com/content/12/2/177.short |date=2013-06-28}}. ''Planning Theory'', 12(2), 177–198.</ref> Është e zakonshme që profesionistë të të gjitha këtyre disiplinave ta praktikojnë dizajnin urban. Kohët e fundit kanë dalë nën-fusha të ndryshme të dizajnit urban, si dizajni urban strategjik, {{ill|Urbanizmi i peizazhit|en|Landscape urbanism|lt=urbanizmi i peizazhit}}, {{ill|Dizajni urban i ndjeshëm ndaj ujit|en|Water-sensitive urban design|lt=dizajni urban i ndjeshëm ndaj ujit}} dhe {{ill|Urbanizmi i qëndrueshëm|en|Sustainable urbanism|lt=urbanizmi i qëndrueshëm}}. === Dizajni i gjelbër === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Dizajni i gjelbër|en|Green building}}}} [[Skeda:Awesome Green Roof.jpg|thumb|Çati e gjelbër]] Ndërtimi i gjelbër ka të bëjë me strukturën dhe procesin e aplikimit për minimizimin e ndikimit mjedisor të ndërtesave. Interesi për projektimin e qëndrueshëm u rrit pas embargos së naftës të vitit 1973, e cila theksoi nevojën për politika si Ligji për Ujin e Pastër (Clean Water Act) dhe krijimin e Agjencisë për Mbrojtjen e Mjedisit (Environmental Protection Agency). Kjo motivoi një grup të vogël arkitektësh të pasionuar dhe të vetëdijshëm mjedisor për të filluar të projektonin në mënyrë më të qëndrueshme. Dizajni i gjelbër përdor strategji të energjisë së rinovueshme, si çatitë e gjelbra, ngrohjen/ftohjen pasive dhe reduktimin e materialeve, që ndihmojnë në krijimin e strukturave të qëndrueshme dhe me performancë të lartë që përzihen me natyrën përreth tyre. Materiale të qëndrueshme, si druri i rikuperuar, bambuja dhe materialet e ricikluara, përdoren për të kufizuar humbjen e burimeve. Ruajtja e ujit është një strategji tjetër kyçe, duke përdorur sisteme që sigurojnë mbledhjen e ujit të shiut dhe riciklimin e ujërave gri. Arkitektët gjithashtu i orientojnë ndërtesat për të përfituar nga klima, duke shfrytëzuar diellin për ndriçim natyral dhe erën për ventilim. Së bashku, këto strategji krijojnë ndërtesa me performancë të lartë që bashkëpunojnë me natyrën, në vend që ta kundërshtojnë atë.<ref>{{Cite web |title=Four decades of green design {{!}} The American Institute of Architects |url=https://www.aia.org/aia-architect/article/four-decades-green-design |access-date=2026-03-16 |website=www.aia.org |language=en}}</ref> === Lloje të tjera arkitekture === ==== Arkitektura navale ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura navale|en|Naval architecture}}}} [[Skeda:Lines plan en.svg|thumb|right|Plani i trupit të një anijeje, që tregon formën e trupit të saj]] Arkitektura navale, e njohur gjithashtu si inxhinieria navale, është një disiplinë e [[Inxhinieria|inxhinierisë]] që merret me {{ill|Procesi i projektimit inxhinierik|en|Engineering design process|lt=procesin e projektimit inxhinierik}}, [[Ndërtimi i anijeve|ndërtimin e anijeve]], mirëmbajtjen dhe operimin e {{ill|Mjetet lundruese|en|Watercraft|lt=mjeteve lundruese}} dhe strukturave detare.<ref>{{Cite web|url=http://www.rina.org.uk/careers_in_naval_architecture.html|title=Careers in Naval Architecture|last=RINA|website=www.rina.org.uk|access-date=2017-02-26|archive-date=2017-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020170147/https://www.rina.org.uk/careers_in_naval_architecture.html|url-status=live|language=en}}</ref><ref>Biran, Adrian; (2003). ''Ship hydrostatics and stability'', Butterworth-Heinemann. {{ISBN|0-7506-4988-7}}.</ref><ref>{{Cite book |last=Lewis |first=Edward V. |title=Principles of Naval Architecture |publisher=The Society of Naval Architects and Marine Engineers |year=1938 |isbn=((0939773007)) |edition=3rd |location=Virginia |language=en}}</ref> Arkitektura navale përfshin kërkim bazë dhe të zbatuar, projektim, zhvillim, vlerësim të projektimit dhe llogaritje gjatë të gjitha fazave të jetës së një mjeti detar. Projektimi paraprak i anijes, projektimi i saj i detajuar, [[Ndërtimi i anijeve|ndërtimin]], {{ill|Provat në det|en|Sea trial|lt=provat në det}}, operimi dhe mirëmbajtja, lëshimi në ujë dhe nxjerrja në dok janë aktivitetet kryesore të përfshira. Llogaritjet e projektimit të anijeve kërkohen gjithashtu për anijet që [[Anija|modifikohen]] (nëpërmjet konvertimit, rindërtimit, modernizimit ose riparimit). Arkitektura navale përfshin gjithashtu hartimin e rregulloreve të sigurisë dhe të rregullave të kontrollit të dëmtimeve, si dhe miratimin dhe certifikimin e projekteve të anijeve për të përmbushur kërkesat statutore dhe jostatutore. ==== Arkitekturat "metaforike" ==== "Arkitektura" përdoret si metaforë për shumë teknika apo fusha moderne të strukturimit të abstraksioneve. Këto përfshijnë: * [[Arkitektura kompjuterike]], një bashkësi rregullash dhe metodash që përshkruajnë funksionalitetin, organizimin dhe zbatimin e sistemeve kompjuterike, ku [[arkitektura e softuerit]], {{ill|Arkitektura e harduerit|en|Hardware architecture|lt=arkitektura e harduerit}} dhe [[arkitektura e rrjetit]] mbulojnë aspekte më specifike. * {{ill|Arkitektura e biznesit|en|Business architecture}}, e përkufizuar si "një plan themelor i ndërmarrjes që siguron një kuptim të përbashkët të organizatës dhe përdoret për të përafruar objektivat strategjikë me kërkesat taktike."<ref name="OMG BAWG, Definition">Grupi i Interesit të Posaçëm për Arkitekturën e Biznesit të OMG "[http://www.omg.org/bawg/ What Is Business Architecture?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713063349/http://www.omg.org/bawg/ |date=13 korrik 2017 }}" në ''bawg.omg.org,'' 2008 ([https://web.archive.org/web/20080429224109/http://bawg.omg.org/ archive.org]). Hyrë më 2015-04-03; cituar në: William M. Ulrich, Philip Newcomb ''Information Systems Transformation: Architecture-Driven Modernization Case Studies.'' (2010), f. 4.</ref> {{ill|Arkitektura e ndërmarrjes|en|Enterprise architecture}} është një term tjetër. * {{ill|Arkitektura kognitive|en|Cognitive architecture}}, teori mbi strukturën e mendjes njerëzore. * Arkitektura e sistemit, një {{ill|Modeli konceptual|en|Conceptual model|lt=model konceptual}} që përcakton {{ill|Struktura|en|Structure|lt=strukturën}}, [[Sjellja|sjelljen]], dhe {{ill|Pamjet|en|View model|lt=pamje}} të tjera të çdo lloj [[sistemi]].<ref>Hannu Jaakkola dhe Bernhard Thalheim. (2011) "Architecture-driven modelling methodologies." Në: ''Proceedings of the 2011 conference on Information Modelling and Knowledge Bases XXII''. Anneli Heimbürger et al. (red.). IOS Press. f. 98.</ref> ==== Arkitektura sizmike ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Inxhinieria sizmike|en|Earthquake engineering}}}} Termi 'arkitektura sizmike' ose 'arkitektura e tërmeteve' u përdor për herë të parë në vitin 1985 nga Robert Reitherman.<ref>{{Citation|last=Reitherman|first=Robert|title=Earthquake Engineering and Earthquake Architecture. Part of the AIA Workshop for Architects and Related Building Professionals on Designing for Earthquakes in the Western Mountain States|year=1985|language=en}}</ref> Fraza "arkitektura e tërmeteve" përdoret për të përshkruar një shkallë të shprehjes arkitekturore të qëndrueshmërisë ndaj tërmeteve, ose implikimin e konfigurimit, formës apo stilit arkitektonik në qëndrueshmërinë sizmike. Ajo përdoret gjithashtu për të përshkruar ndërtesa te të cilat konsideratat e projektimit sizmik ndikuan në arkitekturën e tyre. Mund të konsiderohet si një qasje e re estetike në projektimin e strukturave në zona të prirura ndaj tërmeteve.<ref>{{Cite book|last=Llunji|first=Mentor|title=Seismic Architecture – The architecture of earthquake resistant structures|year=2016|publisher=Msproject|isbn=978-9940979409|language=en}}</ref> Gjerësia e mundësive shprehëse shtrihet nga përdorimet metaforike të çështjeve sizmike deri te shfaqja më e drejtpërdrejtë e teknologjisë sizmike. Ndërkohë që rezultatet e një arkitekture të tërmeteve mund të jenë shumë të larmishme në manifestimet e tyre fizike, shprehja arkitekturore e parimeve sizmike mund të marrë gjithashtu shumë forma dhe nivele sofistikimi.<ref>{{Cite conference|last=Charleson|first=Andrew|title=Towards An Earthquake Architecture |conference=12th World Conference on Earthquake Engineering|year=2000|language=en}}</ref> == Shiko edhe == * {{ill|Konkursi i projektimit arkitektonik|en|Architectural design competition}} * {{ill|Inxhinieria arkitektonike|en|Architectural engineering}} * {{ill|Teknologjia arkitektonike|en|Architectural technology}} * {{ill|Arkitektura efemere|en|Ephemeral architecture}} * {{ill|Indeksi i artikujve të arkitekturës|en|Index of architecture articles}} * {{ill|Lista e softuerëve BIM|en|List of BIM software}} * {{ill|Përmbledhje e arkitekturës|en|Outline of architecture}} * {{ill|Arkitektura e kundërt|en|Reverse architecture}} * {{ill|Kronologjia e arkitekturës|en|Timeline of architecture}} == Shënime == {{Reflist|group=shën}} == Referimet == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == {{Commonskat|Architecture|Arkitekturën}} * [https://worldarchitecture.org/ Bashkësia Botërore e Arkitekturës] * [http://www.architecture.com/ Architecture.com], botuar nga {{ill|Instituti Mbretëror i Arkitektëve Britanikë|en|Royal Institute of British Architects}} * [https://web.archive.org/web/20091009095018/http://www.uia-architectes.org/texte/england/Menu-7/1-musees.html Qendra dhe muze arkitekturore në botë], listë lidhjesh nga {{ill|UIA|en|International Union of Architects}} * [https://www.aia.org/ Instituti Amerikan i Arkitektëve] * [https://architecturaltrust.org/outreach/education/glossary-of-architectural-terms/ Fjalorth i Termave Arkitekturorë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828183015/https://architecturaltrust.org/outreach/education/glossary-of-architectural-terms/ |date=28 gusht 2021 }} * [http://content.lib.washington.edu/buildingsweb/index.html Baza e të Dhënave të Qyteteve dhe Ndërtesave] – Koleksion imazhesh të digjitalizuara të ndërtesave dhe qyteteve, të mbledhura nga periudha të ndryshme kohore dhe nga e gjithë bota, nga Biblioteka e Universitetit të Uashingtonit * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p00548k0 "Arkitektura dhe Pushteti"], diskutim i BBC Radio 4 me Adrian Tinniswood, Gillian Darley dhe Gavin Stamp (''In Our Time'', 31 tetor 2002) {{Authority control}} [[Kategoria:Arkitekturë| ]] [[Kategoria:Projektimi arkitektonik]] 1zydldvicgpkvn3apo5qynp20nwz1qx 0 2275 3029012 2834014 2026-09-01T10:55:15Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029012 wikitext text/x-wiki {{Joref-sek}} {{Infobox language | name = Anglisht | altname = English | pronunciation = /ˈɪŋɡlɪʃ/ | state = [[ShBA]], [[Britania e Madhe]], [[Australia]], [[Kanadaja]], [[Zelanda e Re]] | region = Gjithë bota | speakers = 600–700 milion | familycolor = Indo-european | fam1 = [[Gjuhët indo-evropiane|Indo-Evropiane]] | fam2 = [[Gjuhët gjermanike|Gjermanike]] | fam3 = [[Gjuhët perendimore gjermanike|Gjermanike perendimore]] | fam4 = [[Gjuhët ingvaonike|Ingvaonike]] | fam5 = [[Gjuhët Anglo-Frisiane|Anglo-Frisiane]] | fam6 = [[Gjuhët angleze|Angleze]] | dia1 = | script = [[Alfabeti anglez]] (nga [[Alfabeti latin]]) | nation = | minority = | agency = | iso1 = en | iso2 = eng | iso3 = eng | glotto = stan1293 | image = Detailed SVG map of the Anglophone world.svg | imagecaption = Shtetet e botës ku anglishtja është gjuhë zyrtare }} '''Gjuha angleze''' apo '''Anglishtja''' ({{lang-en|English}} apo {{lang-en|English Language}}) është gjuhë e përmasave botërore si dhe gjuha dominuese në [[Britania e Madhe|Britaninë e Madhe]], [[Shtetet e Bashkuara]], [[Kanadaja|Kanada]], [[Irlanda|Irlandë]], [[Australia|Australi]], [[Zelanda e Re|Zelandën e Re]] e një numër vendesh tjera. Përgjithësisht përdoret si gjuhë e dytë dhe si gjuhë zyrtare në shumë shtete të botës. Është gjuha që mësohet dhe kuptohet më së shumti në botë, shpesh e njohur me epitetin “gjuha e tregtisë, arsimit, shkencës dhe diplomacisë”. Anglishtja i takon familjes së gjuhëve [[Gjuhët indo-evropiane|indo-evropiane]] dhe degës së gjuhëve gjermanike. Rrjedh nga gjuha e vjetër e anglo-saksonëve, paraardhësve të anglezëve, që u dyndën në Gadishullin Britanik në mesjetën e hershme. Mirëpo gjatë historisë është ndikuar nga një numër i madh i fjalëve latine e franceze dhe është thjeshtuar në gramatikë duke dalluar nga gjuhët e tjera gjermanike që flitet në Evropën kontinentale. [[Skeda:Anglospeak (subnational version).svg|thumb|upright=1.5|Harta e botës me vendet ku gjuha angleze ose kreole anglisht është gjuhë zyrtare (''de jure'' dhe ''de facto'') kanë shënuar me ngjyrën blu.]] == Lidhje të jashtme == [https://mesojanglisht.com Mesojme Anglisht] [https://langroo.com/al/zgjedhimi/angleze/Lista-e-foljeve-t%C3%AB-parregullta-n%C3%AB-anglisht Lista e foljeve të parregullta në anglisht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241206104704/https://langroo.com/al/zgjedhimi/angleze/Lista-e-foljeve-t%C3%AB-parregullta-n%C3%AB-anglisht |date=6 dhjetor 2024 }} [[Kategoria:Gjuhë në Kosovë|Angleze]] [[Kategoria:Gjuhë gjermanike|Angleze]] [[Kategoria:Gjuhë flektive]] [[Kategoria:Gjuha angleze]] 0lja3hkgdq5idd67m7mbqsy0hnee6gh 0 3112 3028995 3001033 2026-09-01T08:03:37Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028995 wikitext text/x-wiki {{për përmirësim}} [[Skeda:Large_format_camera_lens.jpg|right|Objektivi dhe trupi i një aparati të sofistikuar|thumb]] '''Fotografia''' është teknika e regjistrimit dhe gjenerimit te [[imazhi|imazheve]] permanente duke kapur dhe rezervuar stimujt fizikë në një shtresë materiali fotosensitiv. Kjo përfshin regjistrimin e [[drita|dritës]] të reflektuar nga një [[objekti|objekt]] në një material të ndjeshëm nëpërmjet një ekspozimi me një kohë të caktuar. Ky proces mund të kryet [[mekanika|mekanikisht]], [[kimia|kimikisht]] ose në mënyre digjitale nëpërmjet objektit të njohur si ''[[aparati fotografik]]'' Emri fotografi vjen nga [[Gjuha Greke|greqishtja]] prej fjalës φως ''phos'' ("dritë"), dhe γραφις ''graphis'' ("penel") ose γραφη ''graphê'', që së bashku krijojnë kuptimin "vizatim me dritë". Ndryshe,fotografia eshte nje lloj stampimi. == Aparati Fotografik == [[Aparati fotografik]] është mjeti që formon një imazh duke e transferuar atë në një [[filmi fotografik|film fotografik]] ose në një kartë memorieje, por ka edhe metoda të tjera më pak të njohura. Për shembull [[fotokopja]] është një makineri që formon imazhe permanente por përdor transferimin e ngarkesave elektrike në vend të filmit fotografik prandaj dhe quhet [[elektrofotografi]]. [[Rrezegrafia|Rrezegrafitë]] e publikuara nga [[Man Ray]] në [[1922]] janë imazhe të formuara nga hija e objekteve mbi letrën fotografike pa përdorimin e aparatit. Fotografët kontrollojnë aparatin për të ekspozuar material me aftësinë për të regjistruar dritën (zakonisht filmi) në dritë. Pas proceseve të larjes e stampimit, prodhohet një imazh përmbajtja e të cilit zakonisht është e saktë, e ndritshme dhe e kompozuar bukur. Këto kontrolle përfshijnë * Fokusimin * Hapjen e diafragmës * Kohën e ekspozimit * Gjatësinë fokusuese të lentës (telefoto, makro, kënd-gjerë, ose zoom) * Ndjeshmërinë e filmit Këto kontrolle janë shpesh të lidhura me njëri tjetrin, për shembull sasia e dritës që hyn ne aparat llogaritet duke shumëzuar hapjen e diafragmës me kohën e ekspozimit, dhe duke ndryshuar gjatësinë fokusuese ekziston mundësia për të pasur kontroll akoma më të gjerë në thellësinë e pamjes. == Përdorja e fotografive= Fotografia mund të klasifikohet nën teknologjinë e imazheve dhe ka fituar interes të madh nga shkencëtarët dhe artistët që nga krijimi i saj. Shkencëtarët e kanë përdorur konceptin e fotografisë për të krijuar regjistrime shumë të sakta si për shembull [[Eadweard Muybridge]] në studimin e tij për lëvizjen e kafshëve dhe njerëzve (1887). Artistët kanë qenë po aq të interesuar tek fotografia por kanë provuar të eksplorojnë edhe aspekte të tjera të prezantimit të realitetit si për shembull lëvizja [[piktorealizmi|piktorealiste]]. Ushtria, policia dhe forcat e sigurimit e përdorin fotografinë për mbikqyrje, ruajtje dhe koleksionim të dhënash. == Historia e fotografisë == [[Skeda:View from the Window at Le Gras, Joseph Nicéphore Niépce.jpg|thumb|right|250px|Fotografia e parë nga Nicéphore Niépce, rreth 1826]] === Shpikja === Dy francezet, Nicèphor Niepce dhe Louis Daguerre njihen si zbuluesit e fotografisë. Ata zhvilluan tekniken e parë dhe procesin kimik i cili mundesonte ruajtjen e pamjeve. Mandej pasuan me dekada zhvillimet teknike. Me prezantimin e pare te aparatit Kodak ne vitin 1889 ky zhvillim arriti një pikë, të cilën qenesisht e mban deri me sot. Vetem elektronika dhe digitalizimi kane sjellë një medote te re fotografike. Fotot e para te Niepces Francezi Jozef Nicefor Niepce (1765 - 1833) merret si njeriu i pare i cili krijoi foton me shtrese te ndjeshme nga drita. Ai mori një "Camera Obscura" për ndihme, një aparat me pare i njohur, me te cilin mundesoi projektimin e peisazheve. Atij i shkoi për dore që këto foto t''''i mbaje ne leter klor-argjendi. Por ato nuk ishin te rezistueshme ndaj drites. Prisheshin pas një kohe te shkurter. Vetem me 1826 Niepce ia arriti që të mbaroje foton e pare të rezistueshme. Fotoja tregon pamjen nga dritarja e dhomes se tij. Me kohe te ndricimit tete oresh ishte e pamundur që të fotografohen njerez dhe gjera te levizshme. Dageri, një piktor i sukseshem teatri, mori vesh për punën e Niepces dhe ishte aq i pasionuar sa qe u be shok i tij. Me shume ethe ata provonin qe te gjenin një rruge për shkurtimin e kohës se ndricimit.''' ==== Fotografia kimike ==== Projektimi i imazheve në sipërfaqe të ndryshme është bërë për shumë shekuj. [[Dhoma e errët]] dhe [[Dhoma e shndritshme]] përdoreshin nga artistët për të krijuar konturet e skenave të ndryshme që në shekullin e 16-të. Këto lloj aparatesh nuk e fiksonin imazhin në kohë, ato vetëm projektonin atë që ndodhte në çdo moment të caktuar. Fotografia e parë konsiderohet qe mund te jet imazh i prodhuar ne [[1825]] nga shpikësi francez [[Nicéphore Niépce]] në një pllakë të shndritshme të mbuluar me një derivat të karburantit të quajtur bitum i Judës. Ky imazh është prodhuar me një aparat dhe janë nevojitur 8 orë ekspozim nën dritë të fortë dielli për realizimin e tij. Sidoqoftë ky proces nuk ishte shumë i efektshëm dhe për këtë arsyje Niépce filloi eksperimentimin me përbërje të argjendit i bazuar në një zbulim te [[Johann Heinrich Schultz]] të vitit 1724 që thoshte se përbërja e argjendit dhe shkumësit errësohet kur ekspozohet në dritë. ==== Referim ==== Coe, Brian 'The Birth of Photography' Ash & Grant, 1976 === Histori Sociale === ==== Fama ==== Daguerrotipi fitoi popullaritet dhe famë shumë shpejt për arsye se i përgjigjej nevojave bazike si portreti që lindën në klasat e mesme gjatë [[Revolucioni Industrial|revolucionit industrial]]. Kjo kërkesë, volumi dhe kosto e të cilës nuk mund të përballohej nga pikturat e vajit ishte shtysa e parë që iu dha zhvillimit të fotografisë. Ama daguerrotipet edhe pse të bukura ishin të thyeshme dhe të vështira për tu kopjuar. Një fotografi e vetme e marrë në një studjo portretesh kushtonte rreth 1000$ te sotëm. Fotografët inkurajonin kimistët që të përmirësonin procesin në mënyrë që të bënin disa kopje njëherësh, kërkesë që eventualisht i çoi ata tek procesi i Talbot-it. Proceset fotografike që përdoren ndryshojnë shumë pak nga proceset që u krijuan nga përmirsimet e 20 viteve të para të fotografisë. Në 1884 George Eastman zhvilloi një xhel të thatë në letër ose [[Filmi fotografik|filmin]], i cili zëvendësoi pllakën fotografike, gjë e cila nuk e detyronte më fotografin të mbante kuti me pllaka dhe elementë të rrezikshëm kimikë rreth e rrotull vetes. Ne korrik të 1888 Easman nxori në treg [[aparati kodak|aparatin kodak]] me sloganin "Ju shtypni butonin, ne bëjmë të tjerat". Tani çdokush mund të bënte një fotografi dhe t'ja linte proceset e tjera të rrezikshme te tretëve. Fotografia u bë e aksesueshme në masë në 1901 me hyrjen në treg të një aparati për fëmijë, ''Kodak Broënie'' dhe një aparati për femra i cili vinte i shoqëruar me një buzëkuq. Shumë pak ka ndryshuar nga fotografia kimike që atëherë edhe pse filmi me ngjyra është bërë standard bashkë me fokusimin dhe ekspozimin automatik. Regjistrimi dixhital i imazheve po fiton popullaritet për arsyen se aparatet dixhitale lejojnë shikimin e fotografive në ekrane LCD. Për të pasionuarit e fotografisë bardh e zi, shumë pak ka ndryshuar që nga prezantimi i [[filmi 35mm|filmit 35mm]] nga [[Leica]] në [[1925]]. ==== Fotografia dhe Telefoni ==== Rritja e famës së fotografisë ka ecur në mënyrë paralele me rritjen e famës së telefonisë. Praktika e të dyjave ka të bëjë me komunikimin me shokët dhe familjen. Në SHBA, përqindja e familjeve me një aparat dhe telefon ishte rreth 1% dhe 2% përkatësisht në [[1890]], 44% dhe 35% në [[1938]] dhe 94% për të dyja në [[1995]]. "Një pikturë vlen sa 1000 fjalë" është një shprehje e famshme, shpesh e përshkruar si fjalë e urtë kineze apo thënie e një filozofi Japonez. Kjo shprehje në fakt ka lindur nga një reklamë e një gazete të SHBA ne mesin e 1920 (shih [http://www2.cs.uregina.ca/~hepting/proverbial/history.html për më shumë informacion]). Sidoqoftë, një lidhje e ngushtë midis figurave dhe fjalëve është një fenomen që shihet shpesh tek komunikimi i njerëzve por edhe ne psikologjinë dhe sjelljen e tyre. == Fotografia me ngjyra == :''Artikulli kryesor:'' [[Fotografia me ngjyra]] Fotografia me ngjyra mund të formojë imazhe si transparencë pozitive, qe përdoren për tu parë në një projektor ose si negativë me ngjyra, të prodhuara për tu përdorur në krijimin e fotove të zmadhuara me ngjyra në fletë të veçantë fotografike. == Fotografia digjitale == :''Artikulli Kryesor:'' [[fotografia digjitale]] Fotografia digjitale përdor një [[sensor]] elektronik për të regjistruar imazhe si të dhëna elektronike në të njëjtën mënyrë se si procesi kimik regjistron imazhe në film. Disa mjete të tjera si për shembull [[celulari|Celularët]] tani përfshijnë një aparat digjital përbrenda. Gjithashtu, me teknologjinë që vazhdon dhe zhvillohet cdo ditë ka aplikacione të cilat ju ndihmojnë në krijimin e fotove dixhitale. Në aplikacione të tilla ju mund të bëni foto të pasaportës të gatshme ose foto për kartë identiteti == Fotografia komerciale == :''Artikullii kryesor:'' [[Fotografia komerciale]] Bota e fotografisë komerciale tradicionalisht ndahet në: * Fotografi Reklamuese: fotografi të krijuara për të ilustruar një shërbim apo produkt. Këto pamje kryesisht bëhen nga një Agjenci Reklamash apo Firmë Dizajni. * Fotografi Editoriale: fotografi te krijuara për të ilustruar një histori apo ide në kontekstin e një reviste apo gazete. Këto lloj fotografish kryesisht bëhen ose blihen nga revista. * Foto-reporterët: kjo lloj fotografie mund të konsiderohet si pjesë e fotografisë editoriale. Fotografitë e bëra nga ky grup pranohen si dokumentim i vërtetë i një lajmi apo historie. * Portret dhe Fotografi Dasmash: fotografi të bëra me porosi nga një individ. * Fotografi Artistike: fotografi të bëra për të përmbushur një pamje dhe për tu riprodhuar e shitur klientit. == Terminologjia == Tradicionalisht një produkt i fotografisë quhet ''fotografi''. Termi ''foto'' është një shkurtim. Në fotografinë dixhitale, termi ''imazh'' ka filluar ta zëvendësojë termin ''fotografi''. == Fotografia si formë e artit == == Referim == Tom Ang, ''Dictionary of Photography and Digital Imaging'', The Essential Reference for the Modern Photographer (Argentum 2001) == Shiko edhe == === Temat kryesore të fotografisë === * [[Aparati fotografik]] * [[Filmi fotografik]] * [[Temperatura e ngjyrave]] * [[Fotografisti|Fotografi]] * [[Proceset fotografike]] * [[Fotografia si formë e artit]] * [[Fotografia rezervë]] * [[Zmadhues]] === Fotografë të famshëm === * [[Lista e fotografëve]] === Teknika === * [[këndi i shikimit]] * [[thellësia e pamjes]] * [[ekspozimi i dyfishtë]] * [[ekspozimi]] * [[numri-f]] * [[zhvillimi i filmit]] * [[makrofotografia]] * [[fotografia panoramike]] * [[efekti i syve të kuq]] * [[skanimi i filmit]] * [[shpejtësia e hapjes]] * [[stereoskopia]] === Tema të ngjashme === * [[Dhoma e errët]] * [[Fotografia e natës]] * [[Fotografia e rrugës]] * [[Fotografia rezervë]] == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20180217015813/http://www.photopoints.com/ PhotoPoints] * [http://www.dofmaster.com Llogaritws tw thellwsisw sw pamjes] * [http://www.dpreview.com dpreview.com] * [http://www.photopermit.org PhotoPermit.Org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050403104633/http://www.photopermit.org/ |date=3 prill 2005 }} * [http://www.fotop.net fotop.net] * [http://www.luminous-landscape.com/ Luminous Landscape] * [http://bpresent.com/usuff/ Pendulum Photography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050307114702/http://bpresent.com/usuff/ |date=7 mars 2005 }} * [http://www.photoforum-nz.org Photoforum] * [https://web.archive.org/web/20171211153958/http://photographycorner.com/ Photography Corner] * [http://www.photomigrations.com photomigrations.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050320021653/http://www.photomigrations.com/ |date=20 mars 2005 }} * [http://www.photo.net photo.net] * [https://web.archive.org/web/20080516051250/http://www.photosig.com/ Photosig] * [https://web.archive.org/web/20190928092520/https://photorant.com/ Photo Rant] * [http://www.photostation.org Photo Station] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050310044331/http://www.photostation.org/ |date=10 mars 2005 }} * [http://www.mezhopking.com mezhopking.com : photography // design] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050404052528/http://www.mezhopking.com/ |date=4 prill 2005 }} * [http://www.steves-digicams.com Steve's Digicams] * [http://www.trekearth.com trekearth.com] * [http://www.usefilm.com UseFilm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130202165432/http://www.usefilm.com/ |date=2 shkurt 2013 }} * [http://www.animalu.com/pics/photos.htm Fotografi Dixhitale Bardh e Zi] * [http://www.estenopeica.es/ Gabriel Lacomba: pinhole photography] [[Kategoria:Arte]] [[Kategoria:Politeknik]] [[Kategoria:Fotografi| ]] j342hml8b3yid308yxd99bn37o0m8c5 3 3117 3028841 3028571 2026-08-31T19:11:56Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Kiri i Madh */ 3028841 wikitext text/x-wiki Mire se erdhe tek Wikipedia (zyrtarisht :) [[Përdoruesi:Dori|Dori]] | [[Përdoruesi diskutim:Dori|Diskutim]] 2005 Mars 21 05:50 (UTC) :Kam kenaqesine. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2005 Mars 21 05:59 (UTC) --- Me pelqen shume ideja e "Highlanders" :)! [[Përdoruesi:Joni|Joni]] == Tung == perdoruesi Hipi Zhdripi C´fare shfetuesi ki. ::Jaran, dy kerkesa pi teje,1) kyçu kur t'shkrune se qysh e di une a je ti apo dikush tjeter tu e perdorë emnin ton. masnej veq i nenshkrune tekstet tuja "<nowiki>~~~~</nowiki>" 2) e bone mehallen e geces ma trimen n'gjakove e edoni pi mullajusufit ka mu rroke keqas me ty. ::u shishe pi aeroplanit qe je gjakovar papapa :). une perdori firefox, munesh mi gjete edhe n'ship nqs sje mire me anglisht e je kone najhere n'pushime n'durres. ::O rrush, e paske pa prej aeroplanit se jam Gjakovar, a? Atehere mos u brengose se nese e perdore emrin Hipi Zhdripi ndokush tjeter. Me teknik sotit gjithcka falsfikohet po shqpirti i fjales se shqiptarit nuk falsifikohet, JO!. Per kete po theme per femijet ne perendim nuk ashte interesant se ne cilen gjuhe shpehen por ne cilen fryme. Teknika me e persosure eshte natyra e vete njeriut. ::E kam harrua si te kyqem ne #sq.Wikipedia. Po provoje te kyqem ne ate dhome. '''perdoruesi Hipi Zhdripi mendone se:''' :''Amerika dje indian, kauboje, sot teknologji, neser? (si Turqia e Italia). Shipnija dje Shipni, sot Shipni, neser Shipni me te njajten teknologji (Sa uji kalone nere ure, me nise e me notu mas tine?).'' == Familja moderne == Ne mujshim mi ppullarizu e mi qite ne familjen moderne ateher kom me te propuzu per administratore --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Mars 29 00:31 (UTC) :hihihihi. kqyre qfare ideje, k'sej i thojin brain storming n'amerike. ti koke mjeshter per product placement :). qysh e kishe realizu ti kete ide, nimom pak. psh, a kish bo pune ni kuti e qumshtit (meno vita vita) me mbishkrimin wiki wiki? :dan eshte hipi zhdripi a? hajde befasi hajde. duna mi menu edhe une ni alter ego zajabant :). :seriozisht tash: veshtire pak mu realizu kjo se ata nuk jan fort pergjegjes ndaj qytetareve t'kosoves. psh: ju pata terheke verejtjen per pirjen e duhanit prej yllkes, personi ma kulle n'shpi, e ke perserite mas nje kohe prap. sinqerisht, nese ki ide t'ngjajshme propozoj te faqja promovimi pa marre parasysh se t'quditshme jane. nisja me qysh e kishe bo keta ma nelt.rrespekt [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ::Shka thu ti mi nxerre ata naj shtose per ne. Ha, fole. ::Ju en Amerike en Evrope (per cigare) shka po menone a po done ti mi bo krejt Amerikan e Evropian a? Lej se ata nuk jone budalle ata kane pa shume Amerika. A din c´ka menojin ata per neve qe jena jashte "Robota" (Teneçe insón). Kush jane Amerikant Xhoni i Bellusheve ju ka kallxu kush áshte mjeshter per '''product placement''' lexo librin per t´a. Mes e harro "Bluse Brothers".-Hipi se nuk kom kohe me duhet me shku ne pune. == Tifozat Kuq e zi == I kam lajmruar tifozat kuq e zi per foton ne commons dhe i kam thirre ne ndihme. Disa nuk po e kuptojin se si duhet vepruar (i kane informatat siperfaqesore). Tekste qe i kam shkru jane te kesaj forme: ''Shikoni dhe ndihmoni Arianitin : (nyja per foto)'' ''Shkruani per futbollin shqiptare ne gjuhen angleze (varsist prej vendit ku jetojne ata), p.sh greke, gjermane etj. dhe ne gjuhen shqipe shkruani per futbollin ne pergjithesi.'' ''(nyja per wiki shqip)'' ''Me nderime Dani.'' Kishte per te qene mire nese ti ju dergone nje E-mail me shqarime se si te regjistrohen, dhe te votoin per foto dhe ne nje kryeradhe e shkruan adresen e sq.wikipedia ==Shqiponja.net== Tifozet e basketbollit jane pergjegjur ne leteren e me poshteme: E nderuara redaksi, http://sq.wikipedia.org eshte pjese e projektit nderkombetar Wikipedia, \"e cila ka per qellim krijimin e një enciklopedie të plotë, pa gabime, në të gjitha gjuhët, e korigjueshme nga të gjithë dhe e lirë për përdorim.\" Ju lutemi vizitojeni adresen, dhe mundesisht, ndani deshiren tone te zjarrte per nje enciklopedi gjitheshqitpare me percjellesit e medias suaj. Kishit bo mire me shkru per basketbollin shqitare ne guhet tjera dhe per basketbollin ne pergjithsi ne gjuhen shqipe. Ju lutem informoni tifozet e juaj Ju falemnderit, Dan - wikipedian shqiptarë pergjegje: ''Dani, do te perpiqem qe per kete inciative ti njoftoj anaret e shqiponjat.net permes forumit.'' ''Mire kishte me qen sikurse Ju ta pergaditni nje shkrim, dhe une pastaj permes Newsletter t'ia u dergoj pothuajse 1500 anetareve tone.'' ''Pergadite ate dhe une me knaqesi do t'iu dergoj te gjitheve qe jan te anetaresuar tek shqiponjat.net'' ''Te pershendes.'' ''ARIANi'' Bone zemren guri e ftyren nuri e pregatite nje tekste po pak ma te nxehte ne kryerreshtin e pare te dytin shkruje si te regjistrohen (qe ata te mos humbin kohe per ta gjete deren) te tretin per ata qe dine gjuhe te huaja dhe te katertin ju ofrone bajraktarin(banner a qysh po i thojin). Ta provojim nashta bone boom. Mbasi te ju kesh shkruar letrat te lute me lajmro. TUNG --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Prill 14 22:35 (UTC) :Letra është gati. A ke farë emaili apo ta postoj te ''Promovime''? ::co_uk@hotmail.com == Posta == Kujdes me variablen sepse ne te gjitha fletat eshte e shkruare variabla numriipostes--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) ==Qyetet== Qytete e kosoves per ndryshim nga ato te Shqiperise (nuk behet dallimi ne mes Qytetit dhe Qytezes), jane me te njohura se bashku me rrethinen (po thuaj se ne te gjitha gjuhet e edhe ne gjuhen shqipe). Edhe pasi qe qendrat e qyteteve te Kosoves kane nderruar vendin brenda ketyre shtate rretheve, me eshte dukur me mire nje prezentim i tille. P.sh: Ulpiana, Novoberda, etj. Nese ke ndonje ide tjeter me trego.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) == A je gjallë a? == Mirëse u ktheve. Ku je mër, je hup si Faksi tyneher.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Janar 15 07:27 (UTC) : Gezohem qe t'paskna mungu :). Gjate luftes TV Kukesi n'shirit thojke Filon Fystyki "gjendet shendosh e mire n'spital t'Kukesit". Paj, e kom percell aktivitetin ketu kohe mas kohe edhe pse skome pase kohe me ndihmu. M'vjen mire qe ti i ki qendru besnik ketij ideali -- krejt ndryshe prej gjakovareve tjere a!!!. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Janar 15 19:13 (UTC) == Personat me biografi të gjata == Po mendojë se për personat me të cilët kanë të bëjnë shumë gjëra d.m.th me interes më të gjërë për shoqërin duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Është e pamundur të përmbledhet p.sh i gjithë materiali që gjendet në sq.Wikipedia që ka të bëjë me Skenderbeun, në jë fletë. Në këto raste duhet të krijohen nën-artikuj mendoj se edhe ti e di këtë. Sa i përket artikullit Enver Hoxha unë mendojë se aty duhet paraqitur kryetarin e Shqipërisë ndërsa për metodat e gjërat e tilla duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Të kisha propozuar që ta pregatitësh një seksion ku e prekë në pika të shkurta karieren e tij ndërsa për më thellësish shkruan (nëse ke material) në artiullin p.sh. <nowiki>[[Kariera e Fillon Fistikit]]</nowiki>. Edhe nëse e ki njetë me u shprazë është ma mirë mu shprazë në nëmartikull 1. Kur ka shumë tekst nuk bjenë në sy (pritojin njerzit me lexu) 2. Teknikisht për lexuesi e kyqur në internet në Kosovë e Shqipëri është ma mirë mir qenë artikujt e shkurt.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Mars 3 21:44 (UTC) :Dan, te kuptoj. Ama veprimet e tij gjate 40 vjeteshit te fundit nuk jane per artikull dytesor. Nuk kam asgje personale ndaj Enverit por nuk besoj qe dikush me logjike te shendosh mund te argumentoj qe Enveri nuk ka qene diktator (ata persona do ta quanin Enverin diktator dashamires (benevolent dictator) - diktatura eshte thjeshte nje sistem politik ku e drejta e zgjedhjes i mirret qytetarit nga nje person apo klike e vogel. Bile une kisha thone qe fjala komunist (qe ai e ka konsideru veten) eshte me e pasakte per Enverin se termi diktator. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Mars 3 21:57 (UTC) == Per faqen e redaktimit te artikujve. == Aranit, do me pelqente qe te krijonim nje faqe ku mund te beja komentet e mia per ndryshim dhe redaktimin e sakte te artikujve. Ke mundesi te me krijosh nje faqe? Me respekt —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 4 21:48 (UTC) :Aranit, falemindrit per shembullin qe me dhe por prap nuk e mora vesh. Mund te besh nje shembull konkret sesi te perdor Wikipedia:Drejtshkrim?! —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 6 09:37 (UTC) == figura perlati == nëse ke mundësi ngarkoe edhe njëherë figurën e Perlat Sula se e grisa gabim. Provova ta restauroj, por nuk po funksionon. tung —[[Përdoruesi:Bet 0|bet_0]] 2006 Mars 11 09:19 (UTC) == Ftese == Pershendetje djema e vajza. Me sa shoh shumica prej jush din anglisht. Edhe me sa verej jeni shqiptare qofte nga Kosova a vende tjera. Ju mirepres ne faqen [http://en.wikipedia.org/wiki/Kosovo] ku po kemi problem me disa qe po e vandalizojne faqen e Kosoves. Ndihma e juaj eshte e mireseardhur. Me sa duket me kete adrese qe keni nuk mundeni me editu aty, po me hape adrese tjeter ju duhen vetem 2 min, pra mos pritoni. Shpresoj te shihemi atje se shpejti. Me respekt, [[Përdoruesi:Ilir pz|Ilir pz]] 2006 Prill 8 23:46 (UTC) == Përvojat dhe sugjerimet == Shkruj dishka qitu [[Wikipedia:Për Anëtarë]]. Normal qe ki qefë, osht mirë për të tjerët qe bea edhe për ne se qashtu e dimë shka po ju bjenë njerzve në sy ma tepër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 5 Shtator 2006 03:03 (UTC) == Foto pa lisence == Figures Perlati2.jpg i mungonte licensa per ate dhe u gris. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 3 Dhjetor 2007 21:22 (UTC)) == ayhi == A ki kohë me kontrollu gramatiken edhe drejtshkrimin për copat e paraqitura në [[:B:HTML|këtë fletë]]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 31 Mars 2009 23:29 (CEST) == HI == Hey, whats happening. —[[Përdoruesi:Mdupont|Mdupont]] 29 Qershor 2009 14:24 (CEST) == Kosovoguide == A mund të kontaktoni administratorin ne Kosovoguide per perdorimin e përmbajteve te faqes - http://www.kosovoguide.com/?cid=1,218,1018&view=all? --[[Përdoruesi:Mikullovci11|Mikullovci]] 20 Janar 2011 14:29 (CET) == Kontrolla e cilësisë == [[Skeda:Besicles 180508.jpg|80px|majtas|]] Pershendetje Arianit, Tashmë ti je [[Wikipedia:Kontrolluesit|Kontrollues]]. Për më shumë informacion shiko tek [[Wikipedia:Kuvendi]] (seksionin ''Vandalism on sq.wikipedia'' ose ''[[Ndihmë:Kontrolli i faqes|Flagged Revisions]]''). Për pyetje rreth privilegjeve të reja më pyet edhe ma. Përdori me përgjegjshmëri këto privilegje. Një punë të mbarë.--'''[[Përdoruesi:Euriditi|<span style="text-shadow:#000 0.1em 0.1em 0.1em; background: #C44747; color:white;">&nbsp;Euriditi&nbsp;</span>]]''' 29 nëntor 2012 13:33 (CET) == Kategorite == Dy here ([http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237467] dhe [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237474]) i hoqe, te [[Mehmet Konica]] dhe te "zhbera" (pjeserisht) te dyja heret. Sapo t'u dha statusi i kontrolluesit dhe ke 7 vjet eksperience ne wiki, nuk mund te besh editime te tilla pa i shpjeguar fare. Ke ndonje aresye qe e ben kete? [[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 15:37 (CET) : E verejta edhe une qe e kisha kategorizuar gabimisht. Derisa po e permirsoja ti po e beje te njejten gje dhe me shkaktoi huti me disa faqe te tjera qe po redaktojsha ne te njejten kohe. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:30 (CET) ::Ah, ok, faleminderit, dhe me fal per tonin: kujtova se po ma beje per inat, :-).[[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:41 (CET) :::Pa problem. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 19:13 (CET) == Ftesë për pjesëmarrje në diskutimin mbi heqjen arbitrare të referencave mbi dënimet me vdekje të [[Kristaq Rama]] == Të lutem, ndiqeni debatin tek Kuvendi (http://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Diskutim_mbi_referencat_e_d.C3.ABnimeve_me_vdekje_nga_Kristaq_Rama). Po bëhen disa veprime absurde e arbitrare. Me respekt!--[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|<span style="background-color:olive; color:#fff;"> '''Mr. Pseudo''' </span>]] [[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo |'''diskuto''']] 25 shkurt 2013 23:58 (CET) ==Pershendetje Maratones..== Përshëndetje, nëaw ne Kukës do të mbahet një maratonë e e tille e Wikipedias në gjuhën shqipe me pjesëmarrës. ka vullnetar që dëshirojnë të ndihmojnë me pranim dhe ligjërim në tema të ndryshme të Wikipedia-s, nese na mundesohet nen kushtet e tilla do te jemi edhe ne... pune te mbare --Koka11 21 Dhjetor 2014 00:03 (CET) :Pershendetje, faleminderit. A ma dergon te lutem ne privat nje adrese emaili dhe numer telefoni dhe me tregon per cfare tema do t'mund te ligjerosh. Te lajmeroj prej fundit te janarit kur t'kemi me shume informata konkrete. Faleminderit! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 21 Dhjetor 2014 08:14 (CET) ==Pershendetje mik i nderuar une kam kandiduar[[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për admin...== --Rrjedha 23 Shkurt 2015 10:52 (CET)[[Përdoruesi:Rrjedha|Rrjedha]], po kandidoj [[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për administrues edhe unë kërkoi një votë për kandidatin tim dhe po kërkoj mështetjen tënde. Faliminderit . me nderime PS: Votimi bëhet këtu: [[Wikipedia:Administruesit#Kandidatura_p.C3.ABr_administrues|WP:Kandidatura për administrues]] --[[User:Rrjedha]] == Fakte jo llafe == # Leeturtle është bllokuar në bazë të normave të wikipedias. Këto janë akuzat, fyerjet, përçmimet dhe nënkuptimet drejtë përsronit tim. Unë në fakt kisha përmendur një fakt. Që ai person, që është edhe një ndër organizatorët është i përfshirë në politikë aktivisht si këshilltar i ministrisë së kulturës. Ky është fakt jo akuzë personale dhe nuk kishte të bënte me ndonjë ndërhyrje të tijën. Më poshtë janë fjalë që janë nxjerrë nga postimi i tij i gjatë që nuk kishte ndonjë argument apo fakt brenda por vetëm karikaturizimie rreth karakterit tim. Mendoj se kjo qasje është e patolerueshme. {{collapse top|title=Sulmet personale të lëshuara nga Redon Skikuli (Leeturtle)}} *... mësimet për militantizëm politik '''jo me mua të lutem''' *... nga ana tjetër me këtë sjellje që ke '''është më mirë që nuk njihemi''' *Duke parë '''arrogancën që ke''' në mënyrën si shprehesh drejt kontribuesve *...më kujton Eric Cartman nga Southpark kur fitoi pak pushtet si përgjegjës për të mbajtur rregull gjatë pushimit të gjatë dhe terrorizonte të gjithë në shkollën e tij provinciale * ...'''je i pasjellshëm me njerëz që kontribojnë''' *...po hyj direkt në temë '''pa humbur kohë me karakterin tënd'''. *...ngaqë '''asnjë nga të gjithë 'ekspertët' e Wikipedias shqiptare''' nuk ka marrë mundin të bëjë asgjë tjetër '''përveç se të 'bërtasë': respekto autoritetin tim!''' * Ti mund të mendosh që nuk ka pasur impakt asnjë nga aktivitetet, megjithëse mendoj të kundërtën, por nuk mund '''të hakmerresh në këtë mënyrë''' ndaj njerëzve që janë të apasionuar ndaj projektit. * Mund të jesh i kënaqur '''duke sulmuar kontribues të tjerë''' dhe '''duke shfrytëzuar pozicionin që ke''', por e vërteta është që kanë kaluar kaq vite dhe cilësia e Wikipedia-s në shqip lë për të dëshiruar. Ndoshta bën diçka gabim që kemi ngelur në këtë pikë. * Me keqardhje për agresivitetin dhe '''mosdëshirën tënde për bashkëpunim''', * '''të uroj krijimin e teorive sa më kreative konspirative''', {{collapse bottom}} # Çështja mbi artikullin e Miilena Haritos u mbyll me ndërhyrjen e burokratit Punëtori. Të lutem mos e rihap më përndryshe kësaj radhe do të shkoj ta raportoj vërtet çështjen tek meta.wikimedia dhe do të vë në dukje qasjen tuaj, që është tejet klanore meqë po bëheni grup kundër meje, pa paraqitur fakte dhe argumente por vetëm duke bërë propagandë... Edhe unë punoj vullnetarisht këtu, por ndrysh enga ju nuk shkoj të redaktoj artiikujt e ministrave me të cilët jam takuar dhe kam marrëdhënie politike për më tepër duke postuar materiale të kopjuara dhe promovuese politike. Nëse nuk i kupton normat e wikipedias të këshillojë ti lexosh sërisht. # Si pasojë, të lutem që herë tjetër nëse më drejtohesh mua të paraqesësh fakte dhe jo llafe në ajër. Gjithë të mirat! -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:1px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 27 Maj 2015 21:13 (CEST) == Pjesmmarrje në votim dhe diskutim == Përshëndetje [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], Për shkak se shpesh hapen votime, diskutime, ide, dhe nuk përmbyllen, unë ju ftoj që të merrni pjesë nëse dëshironi të thoni mendimin dhe të jepni votën tuaj. Ju lutem shprehni lirshëm mendimin tuaj '''PRO''', '''KUNDËR''' apo '''NEUTRAL''', un nuk jam SPONZOR, thjesht dua që këto procese të mbarojnë, për të lënë hapësirë për artikuj të tjerë të votohen dhe diskutohen. [[Përdoruesi:Liridon/TO DO/am|Në këtë listë]] janë disa artikuj të propozua për artikull të Mirë dhe të Përkryer. Ndërsa aktualisht është i hapur një diskutim në [[Wikipedia:Kuvendi#Faqe për Wikipedian në Facebook|Kuvend për një Wikiprojekt]], Faqe për Wikipedian në Facebook. Aktualisht akoma është i hapur votimi për krijimin e projektit, ndërsa mund të jepni ide të reja, të kundërshtoni ato aktuale dhe të votoni ashtu si mendoni se është më mirë. --[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 8 shtator 2015 20:44 (CEST) == Wishlist == List of articles in German WP missing (good) images: [[:de:Portal:Albanien/Bilderwünsche]] --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 5 dhjetor 2015 14:34 (CET) :: Moved it to :sq :: → [[Përdoruesi:Albinfo/Livadhi]] :: Translation needs to be completed and checked. I would move it to [[Wikipedia:Requested pictures]] or so. :: Best regards, --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:04 (CEST) :::Duly noted. I'll complete, post it and let you know when it's up. Many thanks! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:10 (CEST) == News from international CEE Spring 2016 == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear local organizer of [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016|CEE Spring 2016]]! We have some news and updates. * There are '''new countries and projects''' that joined the contest after it started, these are Belarusian classic Wikipedia, [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Croatia|Croatia]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kazakhstan|Kazakhstan]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kosovo|Kosovo]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Sakha|Sakha]] and [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Turkey|Turkey]]. Our [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Timeline|Timeline]] is updated, so please update your plans as well. If some other countries join the contest on the go, we will inform you! * There are two types of '''statistics''' gathered: ** Using the proposed lists of articles. See [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Statistics]] (it counts only articles in the [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure|lists]]). ** Using the template <nowiki>{{CEE Spring 2016}}</nowiki> on the articles talk pages. See [[:m:User:BaseBot/CEES/MMXVI]] and subpages. *: If you don't use the template yet, here is an example: [[:m:w:uk:Special:Permalink/17787507|uk:Template:CEE Spring 2016]]. Its usage looks like: <code><nowiki>{{CEE Spring 2016 |user= |topic= |topic2= |topic3= |country= |country2= |country3= }}</nowiki></code> *: If you are using it but don't see your project in the stats then, perhaps, you are not using it properly. Only articles created (or improved if the rules allow this) for the contest during its period should have the template on respective talk pages. * Let us remind you, that as the contest is held simultaneously in many Wikipedias, it is vital that all articles, contest templates and categories are linked with '''Wikidata'''. Don't forget about this :) * If your local contest has some special needs (e.g. stats by weeks), let us know. Having local '''rules''' [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Local rules|briefly described on Meta page]] is compulsory for well-mannered organisers :) Please '''let us know if you need help''' with anything! [[:m:Talk:Wikimedia CEE Spring 2016|Any questions leave here]]. If someone wants to receive such updates from CEE Spring on their talk page, they may add their username on [[:m:User:Base/MassMessage/CEE Spring-2016-locals|this page]]. It might also be useful to join WMCEE-l mailing list (wmcee-l[[File:At_sign.svg|17px|@|link=]]tools.wikimedia.pl, [http://tools.wikimedia.pl/mailman/listinfo/wmcee-l registration]). Best regards from international organizers, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 3 prill 2016 03:32 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15493994 --> == WALUG (votimi për rregulloren) == Përshëndetje Arianit, [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedians of Albanian Language User Group]] është një grup i wikimedianëve shqiptarë tashmë i njohur nga Fondacioni i Wikimedias, që aktualisht po përpilon rregulloren/strategjinë e funksionimit. Propozimet, votimi dhe diskutimi për [[Wikipedia_diskutim:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group#Vizioni_2|Vizionin e User Grupit]] është deri më 23:59 CEST 3 korrik 2016. Jeni i ftuar të jepni propozime/ide ose të votoni për propozimet e dhëna.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 29 qershor 2016 00:00 (CEST) == Picture from Wikimania == Have you seen this? --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 10 korrik 2016 19:59 (CEST) [[Skeda:Cerimonia di chiusura - Wikimania 2016 12.jpg|thumb|Albanian Wikipedians with Jimmy Wales]] == CEE Spring 2016 Survey == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear CEE Spring 2016 organisers! I am sorry for writing in English again. The international organisers of the contest ask all the participants to complete the survey about the contest. It is very short. It gives us a bit of statistics and helps make the next contest better. We will use MassMessage to give [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 the survey link] to all the participants. Obviously, not all of them speak English, so please, [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ABase%2FMassMessage%2FCEE+Spring-2016-participants%2FSurvey help us with translating this request] and encourage them to complete the survey. Best regards, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 26 gusht 2016 20:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15863493 --> == Feedback request == Greetings, The team that made [[mw:ORES|ORES]] is working on a new tool called [[mw:JADE|JADE]]. The new tool is for humans to review the work of ORES, to provide human feedback and oversight. The team would like to hear about how your experience using ORES has been on your wiki, and what you might expect from a tool like the one proposed. If you are interested, you can comment on [[mw:Talk:JADE|this page on mediawiki.org]]. The team is also interested in sharing updates with you as JADE is developed. Short messages will be sent to this talk page every month or two, linking to a page with further information. Is this something you would like to sign up for? Simply reply to me here if so and I will put your name on the list. Happy editing to you. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 4 tetor 2017 21:17 (CEST) :You can also [[m:Global_message_delivery/Targets/JADE|sign yourself up]] for updates anytime. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 6 tetor 2017 18:46 (CEST) == JADE: topics to discuss == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello, Here are some topics the [[mw:JADE|JADE]] team would like to discuss. If you are interested, follow the link to join the conversation: *[[mw:Topic:Tzw0uv2bucrdprm4| Judgments, Endorsements, and Preference]] *[[mw:Topic:Tzw4ebq17wbdog74|Free text comments and suppression]] *[[mw:Topic:Tzw3qg8qiqow10d8|Should we integrate JADE with Flow?]] *[[mw:Topic:Tzw5fix7hbs4ui8j|Thematic and quant analysis of judgements]] Thank you. On behalf of the Scoring Platform Team, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]]([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 13 tetor 2017 23:09 (CEST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/JADE&oldid=17319199 --> == Ftese për Wiki Weekend Tirana 2017== Komuniteti i Open Labs zhvillojnë për të katërtin vit rradhazi [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wiki_Weekend_Tirana_2017 Wiki Wekeend Tirana 2017] me qëllimin për të pasuruar artikujt në gjuhën shqipe në Wikipedia. Ky aktivitet do të zhvillohet gjatë fundjavës së dytë të dhjetorit, përkatësisht në datat 9 dhe 10 dhjetor, ku pjesëmarrësit do të mblidhen në ambientet e Open Labs Hackerspace (Tiranë) në një program që kombinon puntoritë (workshops) me prezantimet nga wikipedianët nga Tirana, Elbasani, Durrësi, Prishtina, Gjilani, Zyrihu etj. Do të ketë gjithashtu workshope/editathons të ndryshme rreth Wikidata, Wiki Loves Maps, Wikiprojekti LGBT dhe Wikimedia Commons. Wiki Weekend synon që të ndërtohen ura bashkëpunimi me wikimedianë të tjerë nga vendi dhe rajoni, të inspirohen wikimedianë të rinj që të bashkohen me komunitetin, të njihet publiku me projektet e Wikimedias, të organizohen editathone dhe të rritet ndërgjegjësimi i mediave lokale dhe institucioneve rreth rëndësisë së ndarjes së dijes përmes projekteve të lidhura me platformat dhe kulturën bashkëpunuese wiki. Aktiviteti fillon në 9:30 dhe mbaron në 16:00 (të shtunën dhe të dielën). Ju ftojme të bashkoheni në abientet e [https://openlabs.cc/ Open Labs]. --[[Përdoruesi:Nafie shehu|Nafie shehu]] ([[Përdoruesi diskutim:Nafie shehu|diskutimet]]) 7 dhjetor 2017 22:14 (CET) :{{ping|Arianit}} Edhe [[Teqeja e Turballi Sulltanit]] (afer [[Teqeja e Frashërit]])?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 22 shkurt 2019 23:37 (CET) ::Pa pergjigje?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 21:33 (CET) Nuk e kuptoj mesazhin. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 22:11 (CET) :{{ping|Arianit}} Dëshironi ta plotësoni artikullin në [[Teqeja e Turballi Sulltanit|këtë]] Tekke si artikull [[Teqeja e Frasherit|Tekke në Frasher]]?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 1 mars 2019 20:20 (CET) ::Jo :) tjetren e bera per shkak te rolit patriotik. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 mars 2019 21:34 (CET) == Pyetje == Pershendetje ju lutem shumë a mund t'më n'dimoni ose ma sakt a mundë t'më tregoni se si mundë të postoj biografi per persona të "famshem" ne Wikipedia ? :Tung, a e ke pa ndihmen [[Ndihm%C3%AB:P%C3%ABrmbajtja|këtu]]? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 28 mars 2019 21:42 (CET) == Faqet me ndryshime në pritje == Përshëndetje! Ky është një mesazh gjysmë i automatizuar i dërguar te të gjithë personat që kanë veglat e kontrolluesit (duke përjashtuar administratorët). Kontrollimi është një privilegj i cili u jepet vullnetarëve, redaktimet e të cilëve kanë qenë të sakta dhe i kanë shërbyer komunitetit. Përveç privilegjit që t'u pranohen menjëherë redaktimet që bëjnë, kushdo që ka veglat e kontrolluesit ka gjithashtu përgjegjësinë për të kontrolluar redaktimet e të tjerëve. Kjo gjë mund të realizohet lehtësisht duke parë ndryshimet më të fundit me anë të një shtypjeje te butoni majtas që lexon ''Ndryshimet më të fundit''. Një mënyrë tjetër për ta realizuar këtë gjë, është me anë të faqes [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges këtu] e cila gjendet te ''Faqet speciale''. Faqja e mësipërme liston të gjitha faqet me ndryshime në pritje sipas kohës që ato janë kryer. Aktualisht, ''Wikipedia'' ka 148 kontrollues e megjithatë së shpejti do të kapim numrin e 500 faqeve me ndryshime në pritje nëse nuk fillohet kontrollimi masiv i tyre. Faqet me më shumë kohë në pritje kanë rreth 1 muaj aty. Nëse për 1 muaj bëhen rreth 500 faqe me ndryshime në pritje atëherë kuptohet që procesi i mirëmbajtes është një proces i cili duhet të jetë i vazhdueshëm pasi mund të dalë jashtë kontrollit me shpejtësi. Ju lutem, ndihmoni të kontrollojmë ndryshimet në pritje dhe ç'është më e rëndësishmja, ndihmoni të ndërgjegjësojmë vullnetarët kontrollues në komunitetin tonë për privilegjet e përgjegjësitë që ata kanë. Konsideroni gjithashtu mundësinë e vendosjes së stampës <nowiki>{{Kontrollues topicon}}</nowiki> në faqen tuaj të përdoruesit për të treguar gjendjen tuaj si kontrollues si dhe për të bërë më të lehtë gjetjen dhe kontaktimin tuaj nga komuniteti në rast nevoje. Për çdo pyetje në lidhje me procesin e kontrollimit apo të vendosjes së stampës mos ngurroni të më shkruani në faqen time të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 24 maj 2019 11:46 (CEST) == Pershendetje == Sa i perket nje artikulli ne wikipedia sq ,ka dhe te tjere te ngjashem ,nese do perdoret dy standarte nuk eshte problem je i lire ta heqesh artikullin nese mendon se ne wikipedia nuk ka artikuj te tjere te ngjashem dhe ky eshte i vetmi ateher gabohesh . Faleminderit - [[Përdoruesi:R1337|R1337]] :Pershendeteje {{Ping|R1337}} nuk ishte asgje personale. Mund te kete raste sic po thua, por mendoj qe standardet duhet te na ngrisin larte, jo te na ulin te pjestuesi me i vogel i perbashket. Shpresoj ne mirekuptim. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 prill 2020 10:02 (CEST) Ok {{Ping|Arianit}} ne kete rast si te veprojme, te hiqet artikulli bashk me artikujt e ngjashem apo mos te lejohen me artikuj te tille ne te ardhmen ? :{{Ping|R1337}} rregullat vlejne per te gjithe njejte. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) Ok {{Ping|Arianit}} Artikujt e ngjashem jane akoma aktiv do hiqen ? :{{Ping|R1337}} duhet por m'varet prej Wikipedianve ta bejne. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 qershor 2020 16:07 (CEST) == Per te krijuar nje faqe te re! == Pershendetje Arianit Mendoj se ka shume artista qe duhet te shtohen ne faqen e wikipedia. si mund te kontribuoj edhe une? Te pershendes Nela--[[Përdoruesi:WikiEDDE|WikiEDDE]] ([[Përdoruesi diskutim:WikiEDDE|diskutimet]]) 3 janar 2021 22:09 (CET) :Pershendetje {{ping|WikiEDDE}} te rekomandoj te fillosh [[Wikipedia:Fillimi|ketu]]. Pastaj te livadhi personal (lidhja te menyja larte) draftoje artikullin edhe kerko ndihme per ndonje ceshtje specifike nese te duhet. Te lutem perdore referenca te besueshme pasi biografite e personave te gjalle jane me te ndjeshme pasi nuk deshirojme te akuzohet Wikipedia per shpifje. Poashtu puno artikuj vetem per persona te shquar mjaftueshem, dmth qe jane trajtuar nga burime detysore te besueshem mjaftueshem. Nje menyre me e lehte e kontributit eshte t'i rregullosh artikujt ekzistues ku ka mjaft nevoje per ndihme. Faleminderit per kontributin dhe me njofto nese te duhet ndihme. ----[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 5 janar 2021 14:30 (CET) == Kontroll == Përshëndetje! Ky është një mesazh automatik i dërguar te të gjithë kontrolluesit shqipfolës që kanë qenë aktivë së fundmi. Aktualisht në listën e faqeve me ndryshime në pritje gjenden rreth 4000 faqe, disa prej tyre në pritje për më shumë se 1 viti. Kontrollimi i ndryshimeve në pritje është një nga përgjegjësitë bazë të çdo komuniteti Wiki kështu që ju ftojmë të ndihmoni ta zbrazim atë listë. Lista mund të gjendet [[Speciale:PendingChanges|këtu]]. - [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 16 mars 2022 15:04 (CET) <!-- Message sent by User:Klein Muçi@sqwiki using the list at https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontrolluesit_aktiv%C3%AB&oldid=2421118 --> == Bllokimi i përdoruesit == Unë do ta bllokoj këtë përdorues për 20 vjet. [[Speciale:Kontributet/79.106.209.165|79.106.209.165]] 20 korrik 2022 13:04 (CEST) == Ndihme rreth faqeve == Pershendetje meqe jeni perdorues i vjeter i Wikipedia Shqip, do doja brenda mundesive nese mund te pranoni pending changes ne versionin e, ne faqet ne vijim : [[Ledja Liku]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]], dhe ndonje ndihme,(kontribut) rreth formatit te citimeve do ishte e mirepritur,faleminderit. [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 14 tetor 2024 15:23 (CEST) == Kerkese per Ndihme == Pershendetje duke qene se je Wikipedian i vjeter,do doja nese do mundeshe te me ndihmoje me pranimin e pending changes duke lene stabel versionin e fundit si redaktim ne faqet respektive : [[Ledja Liku]] , [[Zaho Balili]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]] . Te falenderoj [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 15 tetor 2024 10:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2727223|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Pikësim shtesë|Pikësim shtesë]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra me shenja pikësimi të panevojshme. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: extra punctuation|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20dhjetor%202024,%2009:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 10:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shkurt%202025,%2012:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shkurt 2025 13:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2011:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 12:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2017:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 18:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2019:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 20:21 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2023:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 00:23 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2003:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 04:24 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2006:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 07:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2010:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 11:02 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2012:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 13:50 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2019:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 20:53 (CET) == Artikuj mbi shkolla publike == Hej a mundemi me i ra ma ngadalë krijimit të artikujve për [[:Kategoria:Shkolla në Kosovë|shkolla publike kosovare]]? Nuk kemi mjaft burime të denja për krejt shkollat në Kosovë, aq ma pak që kanë të gjithat mjaft shquarësi dhe material për një artikull në Wikipedia. Idealisht na kish vyjt pak ma shumë material kur fillojmë artikuj me një redaktim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 maj 2025 17:24 (CEST) :Mendoj qe si tema vetvetiu kualifikohen per shquaresi. Burime bazike duhet te kete: per fusheveprimin, arritjet e shkolles, numrin e nxenesve, menaxhmentin etj. Përdoruesi:Edukatori ka fillu te punoj ne shkollat nje nga nje (kjo ia lehteson atij procesin) dhe me Grupin e Wikimedianeve te Gjuhes Shqipe do te organizojme kampanja publike per t'i ftuar nxenesit te kontribuojne. Artikulli i shkolles do te jete ngacmim i mire per ta mesuar procesin e redaktimit. Vec i kam krijuar artikujt e tyre ne Wikidata. Na jep pak kohe qe ta zhvillojme procesin. Faleminderit per mirekuptimin! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 maj 2025 18:03 (CEST) == Të ftoj në diskutim, ku edhe mund të votosh == @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], të përfundohet edhe një qështje që ka kohë që diskutohet; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj%20heqjen%20e%20privilegjeve%20t%C3%AB%20administrator%C3%ABve%20joaktiv%C3%AB . [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 korrik 2025 18:38 (CEST) == Përshëndetje Arianit == Të përgëzoj për intervistën që paske bërë për wikipedian e gjuhës shqipe [https://www.youtube.com/watch?v=D6AD42wKG2Y në këtë emision], shumë e pasur e informuese. Punë të mbarë. @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 nëntor 2025 18:52 (CET) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Faleminderit! -- [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 9 nëntor 2025 14:55 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algoritmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2879262|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algoritmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20dhjetor%202025,%2021:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 dhjetor 2025 22:03 (CET) == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 06:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909477|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon emri|Mungon emri]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime me emra pa specifikuar mbiemrat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing name|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20mars%202026,%2014:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 mars 2026 15:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dle Yaman]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2979985|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dle Yaman]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20maj%202026,%2019:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 maj 2026 21:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fatos Geci]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980246|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fatos Geci]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20maj%202026,%2019:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 maj 2026 21:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sylvia Plath]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981156|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sylvia Plath]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202026,%2013:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:45 (CEST) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"reviewer"''' (Kontrolluesit) do të përfundojnë më '''"28 maj 2026, 09:58 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 21 maj 2026 21:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aristoteli]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017432|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aristoteli]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: DOI i lirë i pashënjuar|DOI i lirë i pashënjuar]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra DOI me vlera që njihen si të lira por që nuk janë shënjuar si të tilla. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unflagged free DOI|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2014:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 16:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sokrati]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017476|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sokrati]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2020:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 22:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arkimedi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017920|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arkimedi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2010:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 12:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vaksinimi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017925|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vaksinimi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017928|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arti]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018166|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arti]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Përdorim i gabuar i et al.|Përdorim i gabuar i et al.]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë një përdorim të gabuar të et al.. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: explicit use of et al.|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20gusht%202026,%2015:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 gusht 2026 17:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Bizantine]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018673|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Bizantine]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20gusht%202026,%2011:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 gusht 2026 13:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Djalli (mitologji)]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3022694|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Djalli (mitologji)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20gusht%202026,%2020:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 gusht 2026 22:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ora e maleve]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3023007|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ora e maleve]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20gusht%202026,%2017:39)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 gusht 2026 19:39 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kimia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025813|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kimia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2008:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 10:35 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Floçka]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025820|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Floçka]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2012:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 14:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjeografia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026062|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjeografia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2006:57)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 08:57 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Infeksioni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026066|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Infeksioni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Greqia e Lashtë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026068|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Greqia e Lashtë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ndryshimet klimatike]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026209|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ndryshimet klimatike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametri display|Parametri display]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin display. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: display-names|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2017:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 19:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Nelson Mandela]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026214|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Nelson Mandela]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2018:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 20:18 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Mongole]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026290|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Mongole]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2013:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 15:03 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Osmane]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026385|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Osmane]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2018:27)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 20:27 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Galeni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3027887|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Galeni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20gusht%202026,%2010:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 gusht 2026 12:37 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dialektika]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028565|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dialektika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:00 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Njeriu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028568|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Njeriu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:30 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kiri i Madh]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028834|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kiri i Madh]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:11 (CEST) 7c9nn04unsjzipaw3b7373c0hso8vy8 3028842 3028841 2026-08-31T19:13:35Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Moisiu */ 3028842 wikitext text/x-wiki Mire se erdhe tek Wikipedia (zyrtarisht :) [[Përdoruesi:Dori|Dori]] | [[Përdoruesi diskutim:Dori|Diskutim]] 2005 Mars 21 05:50 (UTC) :Kam kenaqesine. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2005 Mars 21 05:59 (UTC) --- Me pelqen shume ideja e "Highlanders" :)! [[Përdoruesi:Joni|Joni]] == Tung == perdoruesi Hipi Zhdripi C´fare shfetuesi ki. ::Jaran, dy kerkesa pi teje,1) kyçu kur t'shkrune se qysh e di une a je ti apo dikush tjeter tu e perdorë emnin ton. masnej veq i nenshkrune tekstet tuja "<nowiki>~~~~</nowiki>" 2) e bone mehallen e geces ma trimen n'gjakove e edoni pi mullajusufit ka mu rroke keqas me ty. ::u shishe pi aeroplanit qe je gjakovar papapa :). une perdori firefox, munesh mi gjete edhe n'ship nqs sje mire me anglisht e je kone najhere n'pushime n'durres. ::O rrush, e paske pa prej aeroplanit se jam Gjakovar, a? Atehere mos u brengose se nese e perdore emrin Hipi Zhdripi ndokush tjeter. Me teknik sotit gjithcka falsfikohet po shqpirti i fjales se shqiptarit nuk falsifikohet, JO!. Per kete po theme per femijet ne perendim nuk ashte interesant se ne cilen gjuhe shpehen por ne cilen fryme. Teknika me e persosure eshte natyra e vete njeriut. ::E kam harrua si te kyqem ne #sq.Wikipedia. Po provoje te kyqem ne ate dhome. '''perdoruesi Hipi Zhdripi mendone se:''' :''Amerika dje indian, kauboje, sot teknologji, neser? (si Turqia e Italia). Shipnija dje Shipni, sot Shipni, neser Shipni me te njajten teknologji (Sa uji kalone nere ure, me nise e me notu mas tine?).'' == Familja moderne == Ne mujshim mi ppullarizu e mi qite ne familjen moderne ateher kom me te propuzu per administratore --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Mars 29 00:31 (UTC) :hihihihi. kqyre qfare ideje, k'sej i thojin brain storming n'amerike. ti koke mjeshter per product placement :). qysh e kishe realizu ti kete ide, nimom pak. psh, a kish bo pune ni kuti e qumshtit (meno vita vita) me mbishkrimin wiki wiki? :dan eshte hipi zhdripi a? hajde befasi hajde. duna mi menu edhe une ni alter ego zajabant :). :seriozisht tash: veshtire pak mu realizu kjo se ata nuk jan fort pergjegjes ndaj qytetareve t'kosoves. psh: ju pata terheke verejtjen per pirjen e duhanit prej yllkes, personi ma kulle n'shpi, e ke perserite mas nje kohe prap. sinqerisht, nese ki ide t'ngjajshme propozoj te faqja promovimi pa marre parasysh se t'quditshme jane. nisja me qysh e kishe bo keta ma nelt.rrespekt [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ::Shka thu ti mi nxerre ata naj shtose per ne. Ha, fole. ::Ju en Amerike en Evrope (per cigare) shka po menone a po done ti mi bo krejt Amerikan e Evropian a? Lej se ata nuk jone budalle ata kane pa shume Amerika. A din c´ka menojin ata per neve qe jena jashte "Robota" (Teneçe insón). Kush jane Amerikant Xhoni i Bellusheve ju ka kallxu kush áshte mjeshter per '''product placement''' lexo librin per t´a. Mes e harro "Bluse Brothers".-Hipi se nuk kom kohe me duhet me shku ne pune. == Tifozat Kuq e zi == I kam lajmruar tifozat kuq e zi per foton ne commons dhe i kam thirre ne ndihme. Disa nuk po e kuptojin se si duhet vepruar (i kane informatat siperfaqesore). Tekste qe i kam shkru jane te kesaj forme: ''Shikoni dhe ndihmoni Arianitin : (nyja per foto)'' ''Shkruani per futbollin shqiptare ne gjuhen angleze (varsist prej vendit ku jetojne ata), p.sh greke, gjermane etj. dhe ne gjuhen shqipe shkruani per futbollin ne pergjithesi.'' ''(nyja per wiki shqip)'' ''Me nderime Dani.'' Kishte per te qene mire nese ti ju dergone nje E-mail me shqarime se si te regjistrohen, dhe te votoin per foto dhe ne nje kryeradhe e shkruan adresen e sq.wikipedia ==Shqiponja.net== Tifozet e basketbollit jane pergjegjur ne leteren e me poshteme: E nderuara redaksi, http://sq.wikipedia.org eshte pjese e projektit nderkombetar Wikipedia, \"e cila ka per qellim krijimin e një enciklopedie të plotë, pa gabime, në të gjitha gjuhët, e korigjueshme nga të gjithë dhe e lirë për përdorim.\" Ju lutemi vizitojeni adresen, dhe mundesisht, ndani deshiren tone te zjarrte per nje enciklopedi gjitheshqitpare me percjellesit e medias suaj. Kishit bo mire me shkru per basketbollin shqitare ne guhet tjera dhe per basketbollin ne pergjithsi ne gjuhen shqipe. Ju lutem informoni tifozet e juaj Ju falemnderit, Dan - wikipedian shqiptarë pergjegje: ''Dani, do te perpiqem qe per kete inciative ti njoftoj anaret e shqiponjat.net permes forumit.'' ''Mire kishte me qen sikurse Ju ta pergaditni nje shkrim, dhe une pastaj permes Newsletter t'ia u dergoj pothuajse 1500 anetareve tone.'' ''Pergadite ate dhe une me knaqesi do t'iu dergoj te gjitheve qe jan te anetaresuar tek shqiponjat.net'' ''Te pershendes.'' ''ARIANi'' Bone zemren guri e ftyren nuri e pregatite nje tekste po pak ma te nxehte ne kryerreshtin e pare te dytin shkruje si te regjistrohen (qe ata te mos humbin kohe per ta gjete deren) te tretin per ata qe dine gjuhe te huaja dhe te katertin ju ofrone bajraktarin(banner a qysh po i thojin). Ta provojim nashta bone boom. Mbasi te ju kesh shkruar letrat te lute me lajmro. TUNG --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Prill 14 22:35 (UTC) :Letra është gati. A ke farë emaili apo ta postoj te ''Promovime''? ::co_uk@hotmail.com == Posta == Kujdes me variablen sepse ne te gjitha fletat eshte e shkruare variabla numriipostes--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) ==Qyetet== Qytete e kosoves per ndryshim nga ato te Shqiperise (nuk behet dallimi ne mes Qytetit dhe Qytezes), jane me te njohura se bashku me rrethinen (po thuaj se ne te gjitha gjuhet e edhe ne gjuhen shqipe). Edhe pasi qe qendrat e qyteteve te Kosoves kane nderruar vendin brenda ketyre shtate rretheve, me eshte dukur me mire nje prezentim i tille. P.sh: Ulpiana, Novoberda, etj. Nese ke ndonje ide tjeter me trego.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) == A je gjallë a? == Mirëse u ktheve. Ku je mër, je hup si Faksi tyneher.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Janar 15 07:27 (UTC) : Gezohem qe t'paskna mungu :). Gjate luftes TV Kukesi n'shirit thojke Filon Fystyki "gjendet shendosh e mire n'spital t'Kukesit". Paj, e kom percell aktivitetin ketu kohe mas kohe edhe pse skome pase kohe me ndihmu. M'vjen mire qe ti i ki qendru besnik ketij ideali -- krejt ndryshe prej gjakovareve tjere a!!!. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Janar 15 19:13 (UTC) == Personat me biografi të gjata == Po mendojë se për personat me të cilët kanë të bëjnë shumë gjëra d.m.th me interes më të gjërë për shoqërin duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Është e pamundur të përmbledhet p.sh i gjithë materiali që gjendet në sq.Wikipedia që ka të bëjë me Skenderbeun, në jë fletë. Në këto raste duhet të krijohen nën-artikuj mendoj se edhe ti e di këtë. Sa i përket artikullit Enver Hoxha unë mendojë se aty duhet paraqitur kryetarin e Shqipërisë ndërsa për metodat e gjërat e tilla duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Të kisha propozuar që ta pregatitësh një seksion ku e prekë në pika të shkurta karieren e tij ndërsa për më thellësish shkruan (nëse ke material) në artiullin p.sh. <nowiki>[[Kariera e Fillon Fistikit]]</nowiki>. Edhe nëse e ki njetë me u shprazë është ma mirë mu shprazë në nëmartikull 1. Kur ka shumë tekst nuk bjenë në sy (pritojin njerzit me lexu) 2. Teknikisht për lexuesi e kyqur në internet në Kosovë e Shqipëri është ma mirë mir qenë artikujt e shkurt.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Mars 3 21:44 (UTC) :Dan, te kuptoj. Ama veprimet e tij gjate 40 vjeteshit te fundit nuk jane per artikull dytesor. Nuk kam asgje personale ndaj Enverit por nuk besoj qe dikush me logjike te shendosh mund te argumentoj qe Enveri nuk ka qene diktator (ata persona do ta quanin Enverin diktator dashamires (benevolent dictator) - diktatura eshte thjeshte nje sistem politik ku e drejta e zgjedhjes i mirret qytetarit nga nje person apo klike e vogel. Bile une kisha thone qe fjala komunist (qe ai e ka konsideru veten) eshte me e pasakte per Enverin se termi diktator. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Mars 3 21:57 (UTC) == Per faqen e redaktimit te artikujve. == Aranit, do me pelqente qe te krijonim nje faqe ku mund te beja komentet e mia per ndryshim dhe redaktimin e sakte te artikujve. Ke mundesi te me krijosh nje faqe? Me respekt —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 4 21:48 (UTC) :Aranit, falemindrit per shembullin qe me dhe por prap nuk e mora vesh. Mund te besh nje shembull konkret sesi te perdor Wikipedia:Drejtshkrim?! —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 6 09:37 (UTC) == figura perlati == nëse ke mundësi ngarkoe edhe njëherë figurën e Perlat Sula se e grisa gabim. Provova ta restauroj, por nuk po funksionon. tung —[[Përdoruesi:Bet 0|bet_0]] 2006 Mars 11 09:19 (UTC) == Ftese == Pershendetje djema e vajza. Me sa shoh shumica prej jush din anglisht. Edhe me sa verej jeni shqiptare qofte nga Kosova a vende tjera. Ju mirepres ne faqen [http://en.wikipedia.org/wiki/Kosovo] ku po kemi problem me disa qe po e vandalizojne faqen e Kosoves. Ndihma e juaj eshte e mireseardhur. Me sa duket me kete adrese qe keni nuk mundeni me editu aty, po me hape adrese tjeter ju duhen vetem 2 min, pra mos pritoni. Shpresoj te shihemi atje se shpejti. Me respekt, [[Përdoruesi:Ilir pz|Ilir pz]] 2006 Prill 8 23:46 (UTC) == Përvojat dhe sugjerimet == Shkruj dishka qitu [[Wikipedia:Për Anëtarë]]. Normal qe ki qefë, osht mirë për të tjerët qe bea edhe për ne se qashtu e dimë shka po ju bjenë njerzve në sy ma tepër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 5 Shtator 2006 03:03 (UTC) == Foto pa lisence == Figures Perlati2.jpg i mungonte licensa per ate dhe u gris. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 3 Dhjetor 2007 21:22 (UTC)) == ayhi == A ki kohë me kontrollu gramatiken edhe drejtshkrimin për copat e paraqitura në [[:B:HTML|këtë fletë]]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 31 Mars 2009 23:29 (CEST) == HI == Hey, whats happening. —[[Përdoruesi:Mdupont|Mdupont]] 29 Qershor 2009 14:24 (CEST) == Kosovoguide == A mund të kontaktoni administratorin ne Kosovoguide per perdorimin e përmbajteve te faqes - http://www.kosovoguide.com/?cid=1,218,1018&view=all? --[[Përdoruesi:Mikullovci11|Mikullovci]] 20 Janar 2011 14:29 (CET) == Kontrolla e cilësisë == [[Skeda:Besicles 180508.jpg|80px|majtas|]] Pershendetje Arianit, Tashmë ti je [[Wikipedia:Kontrolluesit|Kontrollues]]. Për më shumë informacion shiko tek [[Wikipedia:Kuvendi]] (seksionin ''Vandalism on sq.wikipedia'' ose ''[[Ndihmë:Kontrolli i faqes|Flagged Revisions]]''). Për pyetje rreth privilegjeve të reja më pyet edhe ma. Përdori me përgjegjshmëri këto privilegje. Një punë të mbarë.--'''[[Përdoruesi:Euriditi|<span style="text-shadow:#000 0.1em 0.1em 0.1em; background: #C44747; color:white;">&nbsp;Euriditi&nbsp;</span>]]''' 29 nëntor 2012 13:33 (CET) == Kategorite == Dy here ([http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237467] dhe [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237474]) i hoqe, te [[Mehmet Konica]] dhe te "zhbera" (pjeserisht) te dyja heret. Sapo t'u dha statusi i kontrolluesit dhe ke 7 vjet eksperience ne wiki, nuk mund te besh editime te tilla pa i shpjeguar fare. Ke ndonje aresye qe e ben kete? [[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 15:37 (CET) : E verejta edhe une qe e kisha kategorizuar gabimisht. Derisa po e permirsoja ti po e beje te njejten gje dhe me shkaktoi huti me disa faqe te tjera qe po redaktojsha ne te njejten kohe. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:30 (CET) ::Ah, ok, faleminderit, dhe me fal per tonin: kujtova se po ma beje per inat, :-).[[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:41 (CET) :::Pa problem. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 19:13 (CET) == Ftesë për pjesëmarrje në diskutimin mbi heqjen arbitrare të referencave mbi dënimet me vdekje të [[Kristaq Rama]] == Të lutem, ndiqeni debatin tek Kuvendi (http://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Diskutim_mbi_referencat_e_d.C3.ABnimeve_me_vdekje_nga_Kristaq_Rama). Po bëhen disa veprime absurde e arbitrare. Me respekt!--[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|<span style="background-color:olive; color:#fff;"> '''Mr. Pseudo''' </span>]] [[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo |'''diskuto''']] 25 shkurt 2013 23:58 (CET) ==Pershendetje Maratones..== Përshëndetje, nëaw ne Kukës do të mbahet një maratonë e e tille e Wikipedias në gjuhën shqipe me pjesëmarrës. ka vullnetar që dëshirojnë të ndihmojnë me pranim dhe ligjërim në tema të ndryshme të Wikipedia-s, nese na mundesohet nen kushtet e tilla do te jemi edhe ne... pune te mbare --Koka11 21 Dhjetor 2014 00:03 (CET) :Pershendetje, faleminderit. A ma dergon te lutem ne privat nje adrese emaili dhe numer telefoni dhe me tregon per cfare tema do t'mund te ligjerosh. Te lajmeroj prej fundit te janarit kur t'kemi me shume informata konkrete. Faleminderit! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 21 Dhjetor 2014 08:14 (CET) ==Pershendetje mik i nderuar une kam kandiduar[[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për admin...== --Rrjedha 23 Shkurt 2015 10:52 (CET)[[Përdoruesi:Rrjedha|Rrjedha]], po kandidoj [[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për administrues edhe unë kërkoi një votë për kandidatin tim dhe po kërkoj mështetjen tënde. Faliminderit . me nderime PS: Votimi bëhet këtu: [[Wikipedia:Administruesit#Kandidatura_p.C3.ABr_administrues|WP:Kandidatura për administrues]] --[[User:Rrjedha]] == Fakte jo llafe == # Leeturtle është bllokuar në bazë të normave të wikipedias. Këto janë akuzat, fyerjet, përçmimet dhe nënkuptimet drejtë përsronit tim. Unë në fakt kisha përmendur një fakt. Që ai person, që është edhe një ndër organizatorët është i përfshirë në politikë aktivisht si këshilltar i ministrisë së kulturës. Ky është fakt jo akuzë personale dhe nuk kishte të bënte me ndonjë ndërhyrje të tijën. Më poshtë janë fjalë që janë nxjerrë nga postimi i tij i gjatë që nuk kishte ndonjë argument apo fakt brenda por vetëm karikaturizimie rreth karakterit tim. Mendoj se kjo qasje është e patolerueshme. {{collapse top|title=Sulmet personale të lëshuara nga Redon Skikuli (Leeturtle)}} *... mësimet për militantizëm politik '''jo me mua të lutem''' *... nga ana tjetër me këtë sjellje që ke '''është më mirë që nuk njihemi''' *Duke parë '''arrogancën që ke''' në mënyrën si shprehesh drejt kontribuesve *...më kujton Eric Cartman nga Southpark kur fitoi pak pushtet si përgjegjës për të mbajtur rregull gjatë pushimit të gjatë dhe terrorizonte të gjithë në shkollën e tij provinciale * ...'''je i pasjellshëm me njerëz që kontribojnë''' *...po hyj direkt në temë '''pa humbur kohë me karakterin tënd'''. *...ngaqë '''asnjë nga të gjithë 'ekspertët' e Wikipedias shqiptare''' nuk ka marrë mundin të bëjë asgjë tjetër '''përveç se të 'bërtasë': respekto autoritetin tim!''' * Ti mund të mendosh që nuk ka pasur impakt asnjë nga aktivitetet, megjithëse mendoj të kundërtën, por nuk mund '''të hakmerresh në këtë mënyrë''' ndaj njerëzve që janë të apasionuar ndaj projektit. * Mund të jesh i kënaqur '''duke sulmuar kontribues të tjerë''' dhe '''duke shfrytëzuar pozicionin që ke''', por e vërteta është që kanë kaluar kaq vite dhe cilësia e Wikipedia-s në shqip lë për të dëshiruar. Ndoshta bën diçka gabim që kemi ngelur në këtë pikë. * Me keqardhje për agresivitetin dhe '''mosdëshirën tënde për bashkëpunim''', * '''të uroj krijimin e teorive sa më kreative konspirative''', {{collapse bottom}} # Çështja mbi artikullin e Miilena Haritos u mbyll me ndërhyrjen e burokratit Punëtori. Të lutem mos e rihap më përndryshe kësaj radhe do të shkoj ta raportoj vërtet çështjen tek meta.wikimedia dhe do të vë në dukje qasjen tuaj, që është tejet klanore meqë po bëheni grup kundër meje, pa paraqitur fakte dhe argumente por vetëm duke bërë propagandë... Edhe unë punoj vullnetarisht këtu, por ndrysh enga ju nuk shkoj të redaktoj artiikujt e ministrave me të cilët jam takuar dhe kam marrëdhënie politike për më tepër duke postuar materiale të kopjuara dhe promovuese politike. Nëse nuk i kupton normat e wikipedias të këshillojë ti lexosh sërisht. # Si pasojë, të lutem që herë tjetër nëse më drejtohesh mua të paraqesësh fakte dhe jo llafe në ajër. Gjithë të mirat! -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:1px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 27 Maj 2015 21:13 (CEST) == Pjesmmarrje në votim dhe diskutim == Përshëndetje [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], Për shkak se shpesh hapen votime, diskutime, ide, dhe nuk përmbyllen, unë ju ftoj që të merrni pjesë nëse dëshironi të thoni mendimin dhe të jepni votën tuaj. Ju lutem shprehni lirshëm mendimin tuaj '''PRO''', '''KUNDËR''' apo '''NEUTRAL''', un nuk jam SPONZOR, thjesht dua që këto procese të mbarojnë, për të lënë hapësirë për artikuj të tjerë të votohen dhe diskutohen. [[Përdoruesi:Liridon/TO DO/am|Në këtë listë]] janë disa artikuj të propozua për artikull të Mirë dhe të Përkryer. Ndërsa aktualisht është i hapur një diskutim në [[Wikipedia:Kuvendi#Faqe për Wikipedian në Facebook|Kuvend për një Wikiprojekt]], Faqe për Wikipedian në Facebook. Aktualisht akoma është i hapur votimi për krijimin e projektit, ndërsa mund të jepni ide të reja, të kundërshtoni ato aktuale dhe të votoni ashtu si mendoni se është më mirë. --[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 8 shtator 2015 20:44 (CEST) == Wishlist == List of articles in German WP missing (good) images: [[:de:Portal:Albanien/Bilderwünsche]] --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 5 dhjetor 2015 14:34 (CET) :: Moved it to :sq :: → [[Përdoruesi:Albinfo/Livadhi]] :: Translation needs to be completed and checked. I would move it to [[Wikipedia:Requested pictures]] or so. :: Best regards, --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:04 (CEST) :::Duly noted. I'll complete, post it and let you know when it's up. Many thanks! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:10 (CEST) == News from international CEE Spring 2016 == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear local organizer of [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016|CEE Spring 2016]]! We have some news and updates. * There are '''new countries and projects''' that joined the contest after it started, these are Belarusian classic Wikipedia, [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Croatia|Croatia]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kazakhstan|Kazakhstan]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kosovo|Kosovo]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Sakha|Sakha]] and [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Turkey|Turkey]]. Our [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Timeline|Timeline]] is updated, so please update your plans as well. If some other countries join the contest on the go, we will inform you! * There are two types of '''statistics''' gathered: ** Using the proposed lists of articles. See [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Statistics]] (it counts only articles in the [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure|lists]]). ** Using the template <nowiki>{{CEE Spring 2016}}</nowiki> on the articles talk pages. See [[:m:User:BaseBot/CEES/MMXVI]] and subpages. *: If you don't use the template yet, here is an example: [[:m:w:uk:Special:Permalink/17787507|uk:Template:CEE Spring 2016]]. Its usage looks like: <code><nowiki>{{CEE Spring 2016 |user= |topic= |topic2= |topic3= |country= |country2= |country3= }}</nowiki></code> *: If you are using it but don't see your project in the stats then, perhaps, you are not using it properly. Only articles created (or improved if the rules allow this) for the contest during its period should have the template on respective talk pages. * Let us remind you, that as the contest is held simultaneously in many Wikipedias, it is vital that all articles, contest templates and categories are linked with '''Wikidata'''. Don't forget about this :) * If your local contest has some special needs (e.g. stats by weeks), let us know. Having local '''rules''' [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Local rules|briefly described on Meta page]] is compulsory for well-mannered organisers :) Please '''let us know if you need help''' with anything! [[:m:Talk:Wikimedia CEE Spring 2016|Any questions leave here]]. If someone wants to receive such updates from CEE Spring on their talk page, they may add their username on [[:m:User:Base/MassMessage/CEE Spring-2016-locals|this page]]. It might also be useful to join WMCEE-l mailing list (wmcee-l[[File:At_sign.svg|17px|@|link=]]tools.wikimedia.pl, [http://tools.wikimedia.pl/mailman/listinfo/wmcee-l registration]). Best regards from international organizers, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 3 prill 2016 03:32 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15493994 --> == WALUG (votimi për rregulloren) == Përshëndetje Arianit, [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedians of Albanian Language User Group]] është një grup i wikimedianëve shqiptarë tashmë i njohur nga Fondacioni i Wikimedias, që aktualisht po përpilon rregulloren/strategjinë e funksionimit. Propozimet, votimi dhe diskutimi për [[Wikipedia_diskutim:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group#Vizioni_2|Vizionin e User Grupit]] është deri më 23:59 CEST 3 korrik 2016. Jeni i ftuar të jepni propozime/ide ose të votoni për propozimet e dhëna.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 29 qershor 2016 00:00 (CEST) == Picture from Wikimania == Have you seen this? --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 10 korrik 2016 19:59 (CEST) [[Skeda:Cerimonia di chiusura - Wikimania 2016 12.jpg|thumb|Albanian Wikipedians with Jimmy Wales]] == CEE Spring 2016 Survey == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear CEE Spring 2016 organisers! I am sorry for writing in English again. The international organisers of the contest ask all the participants to complete the survey about the contest. It is very short. It gives us a bit of statistics and helps make the next contest better. We will use MassMessage to give [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 the survey link] to all the participants. Obviously, not all of them speak English, so please, [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ABase%2FMassMessage%2FCEE+Spring-2016-participants%2FSurvey help us with translating this request] and encourage them to complete the survey. Best regards, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 26 gusht 2016 20:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15863493 --> == Feedback request == Greetings, The team that made [[mw:ORES|ORES]] is working on a new tool called [[mw:JADE|JADE]]. The new tool is for humans to review the work of ORES, to provide human feedback and oversight. The team would like to hear about how your experience using ORES has been on your wiki, and what you might expect from a tool like the one proposed. If you are interested, you can comment on [[mw:Talk:JADE|this page on mediawiki.org]]. The team is also interested in sharing updates with you as JADE is developed. Short messages will be sent to this talk page every month or two, linking to a page with further information. Is this something you would like to sign up for? Simply reply to me here if so and I will put your name on the list. Happy editing to you. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 4 tetor 2017 21:17 (CEST) :You can also [[m:Global_message_delivery/Targets/JADE|sign yourself up]] for updates anytime. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 6 tetor 2017 18:46 (CEST) == JADE: topics to discuss == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello, Here are some topics the [[mw:JADE|JADE]] team would like to discuss. If you are interested, follow the link to join the conversation: *[[mw:Topic:Tzw0uv2bucrdprm4| Judgments, Endorsements, and Preference]] *[[mw:Topic:Tzw4ebq17wbdog74|Free text comments and suppression]] *[[mw:Topic:Tzw3qg8qiqow10d8|Should we integrate JADE with Flow?]] *[[mw:Topic:Tzw5fix7hbs4ui8j|Thematic and quant analysis of judgements]] Thank you. On behalf of the Scoring Platform Team, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]]([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 13 tetor 2017 23:09 (CEST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/JADE&oldid=17319199 --> == Ftese për Wiki Weekend Tirana 2017== Komuniteti i Open Labs zhvillojnë për të katërtin vit rradhazi [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wiki_Weekend_Tirana_2017 Wiki Wekeend Tirana 2017] me qëllimin për të pasuruar artikujt në gjuhën shqipe në Wikipedia. Ky aktivitet do të zhvillohet gjatë fundjavës së dytë të dhjetorit, përkatësisht në datat 9 dhe 10 dhjetor, ku pjesëmarrësit do të mblidhen në ambientet e Open Labs Hackerspace (Tiranë) në një program që kombinon puntoritë (workshops) me prezantimet nga wikipedianët nga Tirana, Elbasani, Durrësi, Prishtina, Gjilani, Zyrihu etj. Do të ketë gjithashtu workshope/editathons të ndryshme rreth Wikidata, Wiki Loves Maps, Wikiprojekti LGBT dhe Wikimedia Commons. Wiki Weekend synon që të ndërtohen ura bashkëpunimi me wikimedianë të tjerë nga vendi dhe rajoni, të inspirohen wikimedianë të rinj që të bashkohen me komunitetin, të njihet publiku me projektet e Wikimedias, të organizohen editathone dhe të rritet ndërgjegjësimi i mediave lokale dhe institucioneve rreth rëndësisë së ndarjes së dijes përmes projekteve të lidhura me platformat dhe kulturën bashkëpunuese wiki. Aktiviteti fillon në 9:30 dhe mbaron në 16:00 (të shtunën dhe të dielën). Ju ftojme të bashkoheni në abientet e [https://openlabs.cc/ Open Labs]. --[[Përdoruesi:Nafie shehu|Nafie shehu]] ([[Përdoruesi diskutim:Nafie shehu|diskutimet]]) 7 dhjetor 2017 22:14 (CET) :{{ping|Arianit}} Edhe [[Teqeja e Turballi Sulltanit]] (afer [[Teqeja e Frashërit]])?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 22 shkurt 2019 23:37 (CET) ::Pa pergjigje?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 21:33 (CET) Nuk e kuptoj mesazhin. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 22:11 (CET) :{{ping|Arianit}} Dëshironi ta plotësoni artikullin në [[Teqeja e Turballi Sulltanit|këtë]] Tekke si artikull [[Teqeja e Frasherit|Tekke në Frasher]]?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 1 mars 2019 20:20 (CET) ::Jo :) tjetren e bera per shkak te rolit patriotik. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 mars 2019 21:34 (CET) == Pyetje == Pershendetje ju lutem shumë a mund t'më n'dimoni ose ma sakt a mundë t'më tregoni se si mundë të postoj biografi per persona të "famshem" ne Wikipedia ? :Tung, a e ke pa ndihmen [[Ndihm%C3%AB:P%C3%ABrmbajtja|këtu]]? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 28 mars 2019 21:42 (CET) == Faqet me ndryshime në pritje == Përshëndetje! Ky është një mesazh gjysmë i automatizuar i dërguar te të gjithë personat që kanë veglat e kontrolluesit (duke përjashtuar administratorët). Kontrollimi është një privilegj i cili u jepet vullnetarëve, redaktimet e të cilëve kanë qenë të sakta dhe i kanë shërbyer komunitetit. Përveç privilegjit që t'u pranohen menjëherë redaktimet që bëjnë, kushdo që ka veglat e kontrolluesit ka gjithashtu përgjegjësinë për të kontrolluar redaktimet e të tjerëve. Kjo gjë mund të realizohet lehtësisht duke parë ndryshimet më të fundit me anë të një shtypjeje te butoni majtas që lexon ''Ndryshimet më të fundit''. Një mënyrë tjetër për ta realizuar këtë gjë, është me anë të faqes [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges këtu] e cila gjendet te ''Faqet speciale''. Faqja e mësipërme liston të gjitha faqet me ndryshime në pritje sipas kohës që ato janë kryer. Aktualisht, ''Wikipedia'' ka 148 kontrollues e megjithatë së shpejti do të kapim numrin e 500 faqeve me ndryshime në pritje nëse nuk fillohet kontrollimi masiv i tyre. Faqet me më shumë kohë në pritje kanë rreth 1 muaj aty. Nëse për 1 muaj bëhen rreth 500 faqe me ndryshime në pritje atëherë kuptohet që procesi i mirëmbajtes është një proces i cili duhet të jetë i vazhdueshëm pasi mund të dalë jashtë kontrollit me shpejtësi. Ju lutem, ndihmoni të kontrollojmë ndryshimet në pritje dhe ç'është më e rëndësishmja, ndihmoni të ndërgjegjësojmë vullnetarët kontrollues në komunitetin tonë për privilegjet e përgjegjësitë që ata kanë. Konsideroni gjithashtu mundësinë e vendosjes së stampës <nowiki>{{Kontrollues topicon}}</nowiki> në faqen tuaj të përdoruesit për të treguar gjendjen tuaj si kontrollues si dhe për të bërë më të lehtë gjetjen dhe kontaktimin tuaj nga komuniteti në rast nevoje. Për çdo pyetje në lidhje me procesin e kontrollimit apo të vendosjes së stampës mos ngurroni të më shkruani në faqen time të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 24 maj 2019 11:46 (CEST) == Pershendetje == Sa i perket nje artikulli ne wikipedia sq ,ka dhe te tjere te ngjashem ,nese do perdoret dy standarte nuk eshte problem je i lire ta heqesh artikullin nese mendon se ne wikipedia nuk ka artikuj te tjere te ngjashem dhe ky eshte i vetmi ateher gabohesh . Faleminderit - [[Përdoruesi:R1337|R1337]] :Pershendeteje {{Ping|R1337}} nuk ishte asgje personale. Mund te kete raste sic po thua, por mendoj qe standardet duhet te na ngrisin larte, jo te na ulin te pjestuesi me i vogel i perbashket. Shpresoj ne mirekuptim. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 prill 2020 10:02 (CEST) Ok {{Ping|Arianit}} ne kete rast si te veprojme, te hiqet artikulli bashk me artikujt e ngjashem apo mos te lejohen me artikuj te tille ne te ardhmen ? :{{Ping|R1337}} rregullat vlejne per te gjithe njejte. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) Ok {{Ping|Arianit}} Artikujt e ngjashem jane akoma aktiv do hiqen ? :{{Ping|R1337}} duhet por m'varet prej Wikipedianve ta bejne. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 qershor 2020 16:07 (CEST) == Per te krijuar nje faqe te re! == Pershendetje Arianit Mendoj se ka shume artista qe duhet te shtohen ne faqen e wikipedia. si mund te kontribuoj edhe une? Te pershendes Nela--[[Përdoruesi:WikiEDDE|WikiEDDE]] ([[Përdoruesi diskutim:WikiEDDE|diskutimet]]) 3 janar 2021 22:09 (CET) :Pershendetje {{ping|WikiEDDE}} te rekomandoj te fillosh [[Wikipedia:Fillimi|ketu]]. Pastaj te livadhi personal (lidhja te menyja larte) draftoje artikullin edhe kerko ndihme per ndonje ceshtje specifike nese te duhet. Te lutem perdore referenca te besueshme pasi biografite e personave te gjalle jane me te ndjeshme pasi nuk deshirojme te akuzohet Wikipedia per shpifje. Poashtu puno artikuj vetem per persona te shquar mjaftueshem, dmth qe jane trajtuar nga burime detysore te besueshem mjaftueshem. Nje menyre me e lehte e kontributit eshte t'i rregullosh artikujt ekzistues ku ka mjaft nevoje per ndihme. Faleminderit per kontributin dhe me njofto nese te duhet ndihme. ----[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 5 janar 2021 14:30 (CET) == Kontroll == Përshëndetje! Ky është një mesazh automatik i dërguar te të gjithë kontrolluesit shqipfolës që kanë qenë aktivë së fundmi. Aktualisht në listën e faqeve me ndryshime në pritje gjenden rreth 4000 faqe, disa prej tyre në pritje për më shumë se 1 viti. Kontrollimi i ndryshimeve në pritje është një nga përgjegjësitë bazë të çdo komuniteti Wiki kështu që ju ftojmë të ndihmoni ta zbrazim atë listë. Lista mund të gjendet [[Speciale:PendingChanges|këtu]]. - [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 16 mars 2022 15:04 (CET) <!-- Message sent by User:Klein Muçi@sqwiki using the list at https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontrolluesit_aktiv%C3%AB&oldid=2421118 --> == Bllokimi i përdoruesit == Unë do ta bllokoj këtë përdorues për 20 vjet. [[Speciale:Kontributet/79.106.209.165|79.106.209.165]] 20 korrik 2022 13:04 (CEST) == Ndihme rreth faqeve == Pershendetje meqe jeni perdorues i vjeter i Wikipedia Shqip, do doja brenda mundesive nese mund te pranoni pending changes ne versionin e, ne faqet ne vijim : [[Ledja Liku]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]], dhe ndonje ndihme,(kontribut) rreth formatit te citimeve do ishte e mirepritur,faleminderit. [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 14 tetor 2024 15:23 (CEST) == Kerkese per Ndihme == Pershendetje duke qene se je Wikipedian i vjeter,do doja nese do mundeshe te me ndihmoje me pranimin e pending changes duke lene stabel versionin e fundit si redaktim ne faqet respektive : [[Ledja Liku]] , [[Zaho Balili]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]] . Te falenderoj [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 15 tetor 2024 10:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2727223|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Pikësim shtesë|Pikësim shtesë]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra me shenja pikësimi të panevojshme. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: extra punctuation|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20dhjetor%202024,%2009:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 10:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shkurt%202025,%2012:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shkurt 2025 13:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2011:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 12:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2017:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 18:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2019:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 20:21 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2023:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 00:23 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2003:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 04:24 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2006:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 07:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2010:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 11:02 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2012:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 13:50 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2019:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 20:53 (CET) == Artikuj mbi shkolla publike == Hej a mundemi me i ra ma ngadalë krijimit të artikujve për [[:Kategoria:Shkolla në Kosovë|shkolla publike kosovare]]? Nuk kemi mjaft burime të denja për krejt shkollat në Kosovë, aq ma pak që kanë të gjithat mjaft shquarësi dhe material për një artikull në Wikipedia. Idealisht na kish vyjt pak ma shumë material kur fillojmë artikuj me një redaktim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 maj 2025 17:24 (CEST) :Mendoj qe si tema vetvetiu kualifikohen per shquaresi. Burime bazike duhet te kete: per fusheveprimin, arritjet e shkolles, numrin e nxenesve, menaxhmentin etj. Përdoruesi:Edukatori ka fillu te punoj ne shkollat nje nga nje (kjo ia lehteson atij procesin) dhe me Grupin e Wikimedianeve te Gjuhes Shqipe do te organizojme kampanja publike per t'i ftuar nxenesit te kontribuojne. Artikulli i shkolles do te jete ngacmim i mire per ta mesuar procesin e redaktimit. Vec i kam krijuar artikujt e tyre ne Wikidata. Na jep pak kohe qe ta zhvillojme procesin. Faleminderit per mirekuptimin! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 maj 2025 18:03 (CEST) == Të ftoj në diskutim, ku edhe mund të votosh == @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], të përfundohet edhe një qështje që ka kohë që diskutohet; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj%20heqjen%20e%20privilegjeve%20t%C3%AB%20administrator%C3%ABve%20joaktiv%C3%AB . [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 korrik 2025 18:38 (CEST) == Përshëndetje Arianit == Të përgëzoj për intervistën që paske bërë për wikipedian e gjuhës shqipe [https://www.youtube.com/watch?v=D6AD42wKG2Y në këtë emision], shumë e pasur e informuese. Punë të mbarë. @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 nëntor 2025 18:52 (CET) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Faleminderit! -- [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 9 nëntor 2025 14:55 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algoritmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2879262|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algoritmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20dhjetor%202025,%2021:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 dhjetor 2025 22:03 (CET) == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 06:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909477|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon emri|Mungon emri]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime me emra pa specifikuar mbiemrat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing name|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20mars%202026,%2014:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 mars 2026 15:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dle Yaman]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2979985|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dle Yaman]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20maj%202026,%2019:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 maj 2026 21:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fatos Geci]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980246|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fatos Geci]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20maj%202026,%2019:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 maj 2026 21:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sylvia Plath]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981156|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sylvia Plath]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202026,%2013:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:45 (CEST) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"reviewer"''' (Kontrolluesit) do të përfundojnë më '''"28 maj 2026, 09:58 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 21 maj 2026 21:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aristoteli]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017432|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aristoteli]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: DOI i lirë i pashënjuar|DOI i lirë i pashënjuar]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra DOI me vlera që njihen si të lira por që nuk janë shënjuar si të tilla. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unflagged free DOI|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2014:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 16:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sokrati]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017476|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sokrati]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2020:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 22:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arkimedi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017920|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arkimedi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2010:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 12:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vaksinimi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017925|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vaksinimi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017928|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arti]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018166|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arti]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Përdorim i gabuar i et al.|Përdorim i gabuar i et al.]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë një përdorim të gabuar të et al.. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: explicit use of et al.|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20gusht%202026,%2015:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 gusht 2026 17:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Bizantine]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018673|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Bizantine]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20gusht%202026,%2011:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 gusht 2026 13:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Djalli (mitologji)]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3022694|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Djalli (mitologji)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20gusht%202026,%2020:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 gusht 2026 22:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ora e maleve]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3023007|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ora e maleve]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20gusht%202026,%2017:39)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 gusht 2026 19:39 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kimia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025813|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kimia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2008:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 10:35 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Floçka]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025820|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Floçka]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2012:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 14:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjeografia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026062|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjeografia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2006:57)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 08:57 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Infeksioni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026066|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Infeksioni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Greqia e Lashtë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026068|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Greqia e Lashtë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ndryshimet klimatike]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026209|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ndryshimet klimatike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametri display|Parametri display]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin display. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: display-names|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2017:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 19:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Nelson Mandela]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026214|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Nelson Mandela]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2018:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 20:18 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Mongole]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026290|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Mongole]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2013:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 15:03 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Osmane]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026385|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Osmane]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2018:27)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 20:27 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Galeni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3027887|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Galeni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20gusht%202026,%2010:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 gusht 2026 12:37 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dialektika]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028565|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dialektika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:00 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Njeriu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028568|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Njeriu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:30 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kiri i Madh]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028834|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kiri i Madh]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Moisiu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028836|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Moisiu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:13)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:13 (CEST) eukwnrd5r77eltq58lrfzbfo409lr1x 3028853 3028842 2026-08-31T19:48:04Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi */ 3028853 wikitext text/x-wiki Mire se erdhe tek Wikipedia (zyrtarisht :) [[Përdoruesi:Dori|Dori]] | [[Përdoruesi diskutim:Dori|Diskutim]] 2005 Mars 21 05:50 (UTC) :Kam kenaqesine. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2005 Mars 21 05:59 (UTC) --- Me pelqen shume ideja e "Highlanders" :)! [[Përdoruesi:Joni|Joni]] == Tung == perdoruesi Hipi Zhdripi C´fare shfetuesi ki. ::Jaran, dy kerkesa pi teje,1) kyçu kur t'shkrune se qysh e di une a je ti apo dikush tjeter tu e perdorë emnin ton. masnej veq i nenshkrune tekstet tuja "<nowiki>~~~~</nowiki>" 2) e bone mehallen e geces ma trimen n'gjakove e edoni pi mullajusufit ka mu rroke keqas me ty. ::u shishe pi aeroplanit qe je gjakovar papapa :). une perdori firefox, munesh mi gjete edhe n'ship nqs sje mire me anglisht e je kone najhere n'pushime n'durres. ::O rrush, e paske pa prej aeroplanit se jam Gjakovar, a? Atehere mos u brengose se nese e perdore emrin Hipi Zhdripi ndokush tjeter. Me teknik sotit gjithcka falsfikohet po shqpirti i fjales se shqiptarit nuk falsifikohet, JO!. Per kete po theme per femijet ne perendim nuk ashte interesant se ne cilen gjuhe shpehen por ne cilen fryme. Teknika me e persosure eshte natyra e vete njeriut. ::E kam harrua si te kyqem ne #sq.Wikipedia. Po provoje te kyqem ne ate dhome. '''perdoruesi Hipi Zhdripi mendone se:''' :''Amerika dje indian, kauboje, sot teknologji, neser? (si Turqia e Italia). Shipnija dje Shipni, sot Shipni, neser Shipni me te njajten teknologji (Sa uji kalone nere ure, me nise e me notu mas tine?).'' == Familja moderne == Ne mujshim mi ppullarizu e mi qite ne familjen moderne ateher kom me te propuzu per administratore --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Mars 29 00:31 (UTC) :hihihihi. kqyre qfare ideje, k'sej i thojin brain storming n'amerike. ti koke mjeshter per product placement :). qysh e kishe realizu ti kete ide, nimom pak. psh, a kish bo pune ni kuti e qumshtit (meno vita vita) me mbishkrimin wiki wiki? :dan eshte hipi zhdripi a? hajde befasi hajde. duna mi menu edhe une ni alter ego zajabant :). :seriozisht tash: veshtire pak mu realizu kjo se ata nuk jan fort pergjegjes ndaj qytetareve t'kosoves. psh: ju pata terheke verejtjen per pirjen e duhanit prej yllkes, personi ma kulle n'shpi, e ke perserite mas nje kohe prap. sinqerisht, nese ki ide t'ngjajshme propozoj te faqja promovimi pa marre parasysh se t'quditshme jane. nisja me qysh e kishe bo keta ma nelt.rrespekt [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ::Shka thu ti mi nxerre ata naj shtose per ne. Ha, fole. ::Ju en Amerike en Evrope (per cigare) shka po menone a po done ti mi bo krejt Amerikan e Evropian a? Lej se ata nuk jone budalle ata kane pa shume Amerika. A din c´ka menojin ata per neve qe jena jashte "Robota" (Teneçe insón). Kush jane Amerikant Xhoni i Bellusheve ju ka kallxu kush áshte mjeshter per '''product placement''' lexo librin per t´a. Mes e harro "Bluse Brothers".-Hipi se nuk kom kohe me duhet me shku ne pune. == Tifozat Kuq e zi == I kam lajmruar tifozat kuq e zi per foton ne commons dhe i kam thirre ne ndihme. Disa nuk po e kuptojin se si duhet vepruar (i kane informatat siperfaqesore). Tekste qe i kam shkru jane te kesaj forme: ''Shikoni dhe ndihmoni Arianitin : (nyja per foto)'' ''Shkruani per futbollin shqiptare ne gjuhen angleze (varsist prej vendit ku jetojne ata), p.sh greke, gjermane etj. dhe ne gjuhen shqipe shkruani per futbollin ne pergjithesi.'' ''(nyja per wiki shqip)'' ''Me nderime Dani.'' Kishte per te qene mire nese ti ju dergone nje E-mail me shqarime se si te regjistrohen, dhe te votoin per foto dhe ne nje kryeradhe e shkruan adresen e sq.wikipedia ==Shqiponja.net== Tifozet e basketbollit jane pergjegjur ne leteren e me poshteme: E nderuara redaksi, http://sq.wikipedia.org eshte pjese e projektit nderkombetar Wikipedia, \"e cila ka per qellim krijimin e një enciklopedie të plotë, pa gabime, në të gjitha gjuhët, e korigjueshme nga të gjithë dhe e lirë për përdorim.\" Ju lutemi vizitojeni adresen, dhe mundesisht, ndani deshiren tone te zjarrte per nje enciklopedi gjitheshqitpare me percjellesit e medias suaj. Kishit bo mire me shkru per basketbollin shqitare ne guhet tjera dhe per basketbollin ne pergjithsi ne gjuhen shqipe. Ju lutem informoni tifozet e juaj Ju falemnderit, Dan - wikipedian shqiptarë pergjegje: ''Dani, do te perpiqem qe per kete inciative ti njoftoj anaret e shqiponjat.net permes forumit.'' ''Mire kishte me qen sikurse Ju ta pergaditni nje shkrim, dhe une pastaj permes Newsletter t'ia u dergoj pothuajse 1500 anetareve tone.'' ''Pergadite ate dhe une me knaqesi do t'iu dergoj te gjitheve qe jan te anetaresuar tek shqiponjat.net'' ''Te pershendes.'' ''ARIANi'' Bone zemren guri e ftyren nuri e pregatite nje tekste po pak ma te nxehte ne kryerreshtin e pare te dytin shkruje si te regjistrohen (qe ata te mos humbin kohe per ta gjete deren) te tretin per ata qe dine gjuhe te huaja dhe te katertin ju ofrone bajraktarin(banner a qysh po i thojin). Ta provojim nashta bone boom. Mbasi te ju kesh shkruar letrat te lute me lajmro. TUNG --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Prill 14 22:35 (UTC) :Letra është gati. A ke farë emaili apo ta postoj te ''Promovime''? ::co_uk@hotmail.com == Posta == Kujdes me variablen sepse ne te gjitha fletat eshte e shkruare variabla numriipostes--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) ==Qyetet== Qytete e kosoves per ndryshim nga ato te Shqiperise (nuk behet dallimi ne mes Qytetit dhe Qytezes), jane me te njohura se bashku me rrethinen (po thuaj se ne te gjitha gjuhet e edhe ne gjuhen shqipe). Edhe pasi qe qendrat e qyteteve te Kosoves kane nderruar vendin brenda ketyre shtate rretheve, me eshte dukur me mire nje prezentim i tille. P.sh: Ulpiana, Novoberda, etj. Nese ke ndonje ide tjeter me trego.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) == A je gjallë a? == Mirëse u ktheve. Ku je mër, je hup si Faksi tyneher.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Janar 15 07:27 (UTC) : Gezohem qe t'paskna mungu :). Gjate luftes TV Kukesi n'shirit thojke Filon Fystyki "gjendet shendosh e mire n'spital t'Kukesit". Paj, e kom percell aktivitetin ketu kohe mas kohe edhe pse skome pase kohe me ndihmu. M'vjen mire qe ti i ki qendru besnik ketij ideali -- krejt ndryshe prej gjakovareve tjere a!!!. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Janar 15 19:13 (UTC) == Personat me biografi të gjata == Po mendojë se për personat me të cilët kanë të bëjnë shumë gjëra d.m.th me interes më të gjërë për shoqërin duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Është e pamundur të përmbledhet p.sh i gjithë materiali që gjendet në sq.Wikipedia që ka të bëjë me Skenderbeun, në jë fletë. Në këto raste duhet të krijohen nën-artikuj mendoj se edhe ti e di këtë. Sa i përket artikullit Enver Hoxha unë mendojë se aty duhet paraqitur kryetarin e Shqipërisë ndërsa për metodat e gjërat e tilla duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Të kisha propozuar që ta pregatitësh një seksion ku e prekë në pika të shkurta karieren e tij ndërsa për më thellësish shkruan (nëse ke material) në artiullin p.sh. <nowiki>[[Kariera e Fillon Fistikit]]</nowiki>. Edhe nëse e ki njetë me u shprazë është ma mirë mu shprazë në nëmartikull 1. Kur ka shumë tekst nuk bjenë në sy (pritojin njerzit me lexu) 2. Teknikisht për lexuesi e kyqur në internet në Kosovë e Shqipëri është ma mirë mir qenë artikujt e shkurt.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Mars 3 21:44 (UTC) :Dan, te kuptoj. Ama veprimet e tij gjate 40 vjeteshit te fundit nuk jane per artikull dytesor. Nuk kam asgje personale ndaj Enverit por nuk besoj qe dikush me logjike te shendosh mund te argumentoj qe Enveri nuk ka qene diktator (ata persona do ta quanin Enverin diktator dashamires (benevolent dictator) - diktatura eshte thjeshte nje sistem politik ku e drejta e zgjedhjes i mirret qytetarit nga nje person apo klike e vogel. Bile une kisha thone qe fjala komunist (qe ai e ka konsideru veten) eshte me e pasakte per Enverin se termi diktator. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Mars 3 21:57 (UTC) == Per faqen e redaktimit te artikujve. == Aranit, do me pelqente qe te krijonim nje faqe ku mund te beja komentet e mia per ndryshim dhe redaktimin e sakte te artikujve. Ke mundesi te me krijosh nje faqe? Me respekt —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 4 21:48 (UTC) :Aranit, falemindrit per shembullin qe me dhe por prap nuk e mora vesh. Mund te besh nje shembull konkret sesi te perdor Wikipedia:Drejtshkrim?! —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 6 09:37 (UTC) == figura perlati == nëse ke mundësi ngarkoe edhe njëherë figurën e Perlat Sula se e grisa gabim. Provova ta restauroj, por nuk po funksionon. tung —[[Përdoruesi:Bet 0|bet_0]] 2006 Mars 11 09:19 (UTC) == Ftese == Pershendetje djema e vajza. Me sa shoh shumica prej jush din anglisht. Edhe me sa verej jeni shqiptare qofte nga Kosova a vende tjera. Ju mirepres ne faqen [http://en.wikipedia.org/wiki/Kosovo] ku po kemi problem me disa qe po e vandalizojne faqen e Kosoves. Ndihma e juaj eshte e mireseardhur. Me sa duket me kete adrese qe keni nuk mundeni me editu aty, po me hape adrese tjeter ju duhen vetem 2 min, pra mos pritoni. Shpresoj te shihemi atje se shpejti. Me respekt, [[Përdoruesi:Ilir pz|Ilir pz]] 2006 Prill 8 23:46 (UTC) == Përvojat dhe sugjerimet == Shkruj dishka qitu [[Wikipedia:Për Anëtarë]]. Normal qe ki qefë, osht mirë për të tjerët qe bea edhe për ne se qashtu e dimë shka po ju bjenë njerzve në sy ma tepër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 5 Shtator 2006 03:03 (UTC) == Foto pa lisence == Figures Perlati2.jpg i mungonte licensa per ate dhe u gris. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 3 Dhjetor 2007 21:22 (UTC)) == ayhi == A ki kohë me kontrollu gramatiken edhe drejtshkrimin për copat e paraqitura në [[:B:HTML|këtë fletë]]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 31 Mars 2009 23:29 (CEST) == HI == Hey, whats happening. —[[Përdoruesi:Mdupont|Mdupont]] 29 Qershor 2009 14:24 (CEST) == Kosovoguide == A mund të kontaktoni administratorin ne Kosovoguide per perdorimin e përmbajteve te faqes - http://www.kosovoguide.com/?cid=1,218,1018&view=all? --[[Përdoruesi:Mikullovci11|Mikullovci]] 20 Janar 2011 14:29 (CET) == Kontrolla e cilësisë == [[Skeda:Besicles 180508.jpg|80px|majtas|]] Pershendetje Arianit, Tashmë ti je [[Wikipedia:Kontrolluesit|Kontrollues]]. Për më shumë informacion shiko tek [[Wikipedia:Kuvendi]] (seksionin ''Vandalism on sq.wikipedia'' ose ''[[Ndihmë:Kontrolli i faqes|Flagged Revisions]]''). Për pyetje rreth privilegjeve të reja më pyet edhe ma. Përdori me përgjegjshmëri këto privilegje. Një punë të mbarë.--'''[[Përdoruesi:Euriditi|<span style="text-shadow:#000 0.1em 0.1em 0.1em; background: #C44747; color:white;">&nbsp;Euriditi&nbsp;</span>]]''' 29 nëntor 2012 13:33 (CET) == Kategorite == Dy here ([http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237467] dhe [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237474]) i hoqe, te [[Mehmet Konica]] dhe te "zhbera" (pjeserisht) te dyja heret. Sapo t'u dha statusi i kontrolluesit dhe ke 7 vjet eksperience ne wiki, nuk mund te besh editime te tilla pa i shpjeguar fare. Ke ndonje aresye qe e ben kete? [[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 15:37 (CET) : E verejta edhe une qe e kisha kategorizuar gabimisht. Derisa po e permirsoja ti po e beje te njejten gje dhe me shkaktoi huti me disa faqe te tjera qe po redaktojsha ne te njejten kohe. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:30 (CET) ::Ah, ok, faleminderit, dhe me fal per tonin: kujtova se po ma beje per inat, :-).[[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:41 (CET) :::Pa problem. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 19:13 (CET) == Ftesë për pjesëmarrje në diskutimin mbi heqjen arbitrare të referencave mbi dënimet me vdekje të [[Kristaq Rama]] == Të lutem, ndiqeni debatin tek Kuvendi (http://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Diskutim_mbi_referencat_e_d.C3.ABnimeve_me_vdekje_nga_Kristaq_Rama). Po bëhen disa veprime absurde e arbitrare. Me respekt!--[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|<span style="background-color:olive; color:#fff;"> '''Mr. Pseudo''' </span>]] [[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo |'''diskuto''']] 25 shkurt 2013 23:58 (CET) ==Pershendetje Maratones..== Përshëndetje, nëaw ne Kukës do të mbahet një maratonë e e tille e Wikipedias në gjuhën shqipe me pjesëmarrës. ka vullnetar që dëshirojnë të ndihmojnë me pranim dhe ligjërim në tema të ndryshme të Wikipedia-s, nese na mundesohet nen kushtet e tilla do te jemi edhe ne... pune te mbare --Koka11 21 Dhjetor 2014 00:03 (CET) :Pershendetje, faleminderit. A ma dergon te lutem ne privat nje adrese emaili dhe numer telefoni dhe me tregon per cfare tema do t'mund te ligjerosh. Te lajmeroj prej fundit te janarit kur t'kemi me shume informata konkrete. Faleminderit! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 21 Dhjetor 2014 08:14 (CET) ==Pershendetje mik i nderuar une kam kandiduar[[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për admin...== --Rrjedha 23 Shkurt 2015 10:52 (CET)[[Përdoruesi:Rrjedha|Rrjedha]], po kandidoj [[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për administrues edhe unë kërkoi një votë për kandidatin tim dhe po kërkoj mështetjen tënde. Faliminderit . me nderime PS: Votimi bëhet këtu: [[Wikipedia:Administruesit#Kandidatura_p.C3.ABr_administrues|WP:Kandidatura për administrues]] --[[User:Rrjedha]] == Fakte jo llafe == # Leeturtle është bllokuar në bazë të normave të wikipedias. Këto janë akuzat, fyerjet, përçmimet dhe nënkuptimet drejtë përsronit tim. Unë në fakt kisha përmendur një fakt. Që ai person, që është edhe një ndër organizatorët është i përfshirë në politikë aktivisht si këshilltar i ministrisë së kulturës. Ky është fakt jo akuzë personale dhe nuk kishte të bënte me ndonjë ndërhyrje të tijën. Më poshtë janë fjalë që janë nxjerrë nga postimi i tij i gjatë që nuk kishte ndonjë argument apo fakt brenda por vetëm karikaturizimie rreth karakterit tim. Mendoj se kjo qasje është e patolerueshme. {{collapse top|title=Sulmet personale të lëshuara nga Redon Skikuli (Leeturtle)}} *... mësimet për militantizëm politik '''jo me mua të lutem''' *... nga ana tjetër me këtë sjellje që ke '''është më mirë që nuk njihemi''' *Duke parë '''arrogancën që ke''' në mënyrën si shprehesh drejt kontribuesve *...më kujton Eric Cartman nga Southpark kur fitoi pak pushtet si përgjegjës për të mbajtur rregull gjatë pushimit të gjatë dhe terrorizonte të gjithë në shkollën e tij provinciale * ...'''je i pasjellshëm me njerëz që kontribojnë''' *...po hyj direkt në temë '''pa humbur kohë me karakterin tënd'''. *...ngaqë '''asnjë nga të gjithë 'ekspertët' e Wikipedias shqiptare''' nuk ka marrë mundin të bëjë asgjë tjetër '''përveç se të 'bërtasë': respekto autoritetin tim!''' * Ti mund të mendosh që nuk ka pasur impakt asnjë nga aktivitetet, megjithëse mendoj të kundërtën, por nuk mund '''të hakmerresh në këtë mënyrë''' ndaj njerëzve që janë të apasionuar ndaj projektit. * Mund të jesh i kënaqur '''duke sulmuar kontribues të tjerë''' dhe '''duke shfrytëzuar pozicionin që ke''', por e vërteta është që kanë kaluar kaq vite dhe cilësia e Wikipedia-s në shqip lë për të dëshiruar. Ndoshta bën diçka gabim që kemi ngelur në këtë pikë. * Me keqardhje për agresivitetin dhe '''mosdëshirën tënde për bashkëpunim''', * '''të uroj krijimin e teorive sa më kreative konspirative''', {{collapse bottom}} # Çështja mbi artikullin e Miilena Haritos u mbyll me ndërhyrjen e burokratit Punëtori. Të lutem mos e rihap më përndryshe kësaj radhe do të shkoj ta raportoj vërtet çështjen tek meta.wikimedia dhe do të vë në dukje qasjen tuaj, që është tejet klanore meqë po bëheni grup kundër meje, pa paraqitur fakte dhe argumente por vetëm duke bërë propagandë... Edhe unë punoj vullnetarisht këtu, por ndrysh enga ju nuk shkoj të redaktoj artiikujt e ministrave me të cilët jam takuar dhe kam marrëdhënie politike për më tepër duke postuar materiale të kopjuara dhe promovuese politike. Nëse nuk i kupton normat e wikipedias të këshillojë ti lexosh sërisht. # Si pasojë, të lutem që herë tjetër nëse më drejtohesh mua të paraqesësh fakte dhe jo llafe në ajër. Gjithë të mirat! -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:1px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 27 Maj 2015 21:13 (CEST) == Pjesmmarrje në votim dhe diskutim == Përshëndetje [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], Për shkak se shpesh hapen votime, diskutime, ide, dhe nuk përmbyllen, unë ju ftoj që të merrni pjesë nëse dëshironi të thoni mendimin dhe të jepni votën tuaj. Ju lutem shprehni lirshëm mendimin tuaj '''PRO''', '''KUNDËR''' apo '''NEUTRAL''', un nuk jam SPONZOR, thjesht dua që këto procese të mbarojnë, për të lënë hapësirë për artikuj të tjerë të votohen dhe diskutohen. [[Përdoruesi:Liridon/TO DO/am|Në këtë listë]] janë disa artikuj të propozua për artikull të Mirë dhe të Përkryer. Ndërsa aktualisht është i hapur një diskutim në [[Wikipedia:Kuvendi#Faqe për Wikipedian në Facebook|Kuvend për një Wikiprojekt]], Faqe për Wikipedian në Facebook. Aktualisht akoma është i hapur votimi për krijimin e projektit, ndërsa mund të jepni ide të reja, të kundërshtoni ato aktuale dhe të votoni ashtu si mendoni se është më mirë. --[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 8 shtator 2015 20:44 (CEST) == Wishlist == List of articles in German WP missing (good) images: [[:de:Portal:Albanien/Bilderwünsche]] --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 5 dhjetor 2015 14:34 (CET) :: Moved it to :sq :: → [[Përdoruesi:Albinfo/Livadhi]] :: Translation needs to be completed and checked. I would move it to [[Wikipedia:Requested pictures]] or so. :: Best regards, --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:04 (CEST) :::Duly noted. I'll complete, post it and let you know when it's up. Many thanks! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:10 (CEST) == News from international CEE Spring 2016 == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear local organizer of [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016|CEE Spring 2016]]! We have some news and updates. * There are '''new countries and projects''' that joined the contest after it started, these are Belarusian classic Wikipedia, [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Croatia|Croatia]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kazakhstan|Kazakhstan]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kosovo|Kosovo]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Sakha|Sakha]] and [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Turkey|Turkey]]. Our [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Timeline|Timeline]] is updated, so please update your plans as well. If some other countries join the contest on the go, we will inform you! * There are two types of '''statistics''' gathered: ** Using the proposed lists of articles. See [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Statistics]] (it counts only articles in the [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure|lists]]). ** Using the template <nowiki>{{CEE Spring 2016}}</nowiki> on the articles talk pages. See [[:m:User:BaseBot/CEES/MMXVI]] and subpages. *: If you don't use the template yet, here is an example: [[:m:w:uk:Special:Permalink/17787507|uk:Template:CEE Spring 2016]]. Its usage looks like: <code><nowiki>{{CEE Spring 2016 |user= |topic= |topic2= |topic3= |country= |country2= |country3= }}</nowiki></code> *: If you are using it but don't see your project in the stats then, perhaps, you are not using it properly. Only articles created (or improved if the rules allow this) for the contest during its period should have the template on respective talk pages. * Let us remind you, that as the contest is held simultaneously in many Wikipedias, it is vital that all articles, contest templates and categories are linked with '''Wikidata'''. Don't forget about this :) * If your local contest has some special needs (e.g. stats by weeks), let us know. Having local '''rules''' [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Local rules|briefly described on Meta page]] is compulsory for well-mannered organisers :) Please '''let us know if you need help''' with anything! [[:m:Talk:Wikimedia CEE Spring 2016|Any questions leave here]]. If someone wants to receive such updates from CEE Spring on their talk page, they may add their username on [[:m:User:Base/MassMessage/CEE Spring-2016-locals|this page]]. It might also be useful to join WMCEE-l mailing list (wmcee-l[[File:At_sign.svg|17px|@|link=]]tools.wikimedia.pl, [http://tools.wikimedia.pl/mailman/listinfo/wmcee-l registration]). Best regards from international organizers, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 3 prill 2016 03:32 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15493994 --> == WALUG (votimi për rregulloren) == Përshëndetje Arianit, [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedians of Albanian Language User Group]] është një grup i wikimedianëve shqiptarë tashmë i njohur nga Fondacioni i Wikimedias, që aktualisht po përpilon rregulloren/strategjinë e funksionimit. Propozimet, votimi dhe diskutimi për [[Wikipedia_diskutim:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group#Vizioni_2|Vizionin e User Grupit]] është deri më 23:59 CEST 3 korrik 2016. Jeni i ftuar të jepni propozime/ide ose të votoni për propozimet e dhëna.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 29 qershor 2016 00:00 (CEST) == Picture from Wikimania == Have you seen this? --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 10 korrik 2016 19:59 (CEST) [[Skeda:Cerimonia di chiusura - Wikimania 2016 12.jpg|thumb|Albanian Wikipedians with Jimmy Wales]] == CEE Spring 2016 Survey == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear CEE Spring 2016 organisers! I am sorry for writing in English again. The international organisers of the contest ask all the participants to complete the survey about the contest. It is very short. It gives us a bit of statistics and helps make the next contest better. We will use MassMessage to give [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 the survey link] to all the participants. Obviously, not all of them speak English, so please, [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ABase%2FMassMessage%2FCEE+Spring-2016-participants%2FSurvey help us with translating this request] and encourage them to complete the survey. Best regards, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 26 gusht 2016 20:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15863493 --> == Feedback request == Greetings, The team that made [[mw:ORES|ORES]] is working on a new tool called [[mw:JADE|JADE]]. The new tool is for humans to review the work of ORES, to provide human feedback and oversight. The team would like to hear about how your experience using ORES has been on your wiki, and what you might expect from a tool like the one proposed. If you are interested, you can comment on [[mw:Talk:JADE|this page on mediawiki.org]]. The team is also interested in sharing updates with you as JADE is developed. Short messages will be sent to this talk page every month or two, linking to a page with further information. Is this something you would like to sign up for? Simply reply to me here if so and I will put your name on the list. Happy editing to you. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 4 tetor 2017 21:17 (CEST) :You can also [[m:Global_message_delivery/Targets/JADE|sign yourself up]] for updates anytime. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 6 tetor 2017 18:46 (CEST) == JADE: topics to discuss == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello, Here are some topics the [[mw:JADE|JADE]] team would like to discuss. If you are interested, follow the link to join the conversation: *[[mw:Topic:Tzw0uv2bucrdprm4| Judgments, Endorsements, and Preference]] *[[mw:Topic:Tzw4ebq17wbdog74|Free text comments and suppression]] *[[mw:Topic:Tzw3qg8qiqow10d8|Should we integrate JADE with Flow?]] *[[mw:Topic:Tzw5fix7hbs4ui8j|Thematic and quant analysis of judgements]] Thank you. On behalf of the Scoring Platform Team, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]]([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 13 tetor 2017 23:09 (CEST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/JADE&oldid=17319199 --> == Ftese për Wiki Weekend Tirana 2017== Komuniteti i Open Labs zhvillojnë për të katërtin vit rradhazi [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wiki_Weekend_Tirana_2017 Wiki Wekeend Tirana 2017] me qëllimin për të pasuruar artikujt në gjuhën shqipe në Wikipedia. Ky aktivitet do të zhvillohet gjatë fundjavës së dytë të dhjetorit, përkatësisht në datat 9 dhe 10 dhjetor, ku pjesëmarrësit do të mblidhen në ambientet e Open Labs Hackerspace (Tiranë) në një program që kombinon puntoritë (workshops) me prezantimet nga wikipedianët nga Tirana, Elbasani, Durrësi, Prishtina, Gjilani, Zyrihu etj. Do të ketë gjithashtu workshope/editathons të ndryshme rreth Wikidata, Wiki Loves Maps, Wikiprojekti LGBT dhe Wikimedia Commons. Wiki Weekend synon që të ndërtohen ura bashkëpunimi me wikimedianë të tjerë nga vendi dhe rajoni, të inspirohen wikimedianë të rinj që të bashkohen me komunitetin, të njihet publiku me projektet e Wikimedias, të organizohen editathone dhe të rritet ndërgjegjësimi i mediave lokale dhe institucioneve rreth rëndësisë së ndarjes së dijes përmes projekteve të lidhura me platformat dhe kulturën bashkëpunuese wiki. Aktiviteti fillon në 9:30 dhe mbaron në 16:00 (të shtunën dhe të dielën). Ju ftojme të bashkoheni në abientet e [https://openlabs.cc/ Open Labs]. --[[Përdoruesi:Nafie shehu|Nafie shehu]] ([[Përdoruesi diskutim:Nafie shehu|diskutimet]]) 7 dhjetor 2017 22:14 (CET) :{{ping|Arianit}} Edhe [[Teqeja e Turballi Sulltanit]] (afer [[Teqeja e Frashërit]])?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 22 shkurt 2019 23:37 (CET) ::Pa pergjigje?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 21:33 (CET) Nuk e kuptoj mesazhin. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 22:11 (CET) :{{ping|Arianit}} Dëshironi ta plotësoni artikullin në [[Teqeja e Turballi Sulltanit|këtë]] Tekke si artikull [[Teqeja e Frasherit|Tekke në Frasher]]?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 1 mars 2019 20:20 (CET) ::Jo :) tjetren e bera per shkak te rolit patriotik. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 mars 2019 21:34 (CET) == Pyetje == Pershendetje ju lutem shumë a mund t'më n'dimoni ose ma sakt a mundë t'më tregoni se si mundë të postoj biografi per persona të "famshem" ne Wikipedia ? :Tung, a e ke pa ndihmen [[Ndihm%C3%AB:P%C3%ABrmbajtja|këtu]]? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 28 mars 2019 21:42 (CET) == Faqet me ndryshime në pritje == Përshëndetje! Ky është një mesazh gjysmë i automatizuar i dërguar te të gjithë personat që kanë veglat e kontrolluesit (duke përjashtuar administratorët). Kontrollimi është një privilegj i cili u jepet vullnetarëve, redaktimet e të cilëve kanë qenë të sakta dhe i kanë shërbyer komunitetit. Përveç privilegjit që t'u pranohen menjëherë redaktimet që bëjnë, kushdo që ka veglat e kontrolluesit ka gjithashtu përgjegjësinë për të kontrolluar redaktimet e të tjerëve. Kjo gjë mund të realizohet lehtësisht duke parë ndryshimet më të fundit me anë të një shtypjeje te butoni majtas që lexon ''Ndryshimet më të fundit''. Një mënyrë tjetër për ta realizuar këtë gjë, është me anë të faqes [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges këtu] e cila gjendet te ''Faqet speciale''. Faqja e mësipërme liston të gjitha faqet me ndryshime në pritje sipas kohës që ato janë kryer. Aktualisht, ''Wikipedia'' ka 148 kontrollues e megjithatë së shpejti do të kapim numrin e 500 faqeve me ndryshime në pritje nëse nuk fillohet kontrollimi masiv i tyre. Faqet me më shumë kohë në pritje kanë rreth 1 muaj aty. Nëse për 1 muaj bëhen rreth 500 faqe me ndryshime në pritje atëherë kuptohet që procesi i mirëmbajtes është një proces i cili duhet të jetë i vazhdueshëm pasi mund të dalë jashtë kontrollit me shpejtësi. Ju lutem, ndihmoni të kontrollojmë ndryshimet në pritje dhe ç'është më e rëndësishmja, ndihmoni të ndërgjegjësojmë vullnetarët kontrollues në komunitetin tonë për privilegjet e përgjegjësitë që ata kanë. Konsideroni gjithashtu mundësinë e vendosjes së stampës <nowiki>{{Kontrollues topicon}}</nowiki> në faqen tuaj të përdoruesit për të treguar gjendjen tuaj si kontrollues si dhe për të bërë më të lehtë gjetjen dhe kontaktimin tuaj nga komuniteti në rast nevoje. Për çdo pyetje në lidhje me procesin e kontrollimit apo të vendosjes së stampës mos ngurroni të më shkruani në faqen time të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 24 maj 2019 11:46 (CEST) == Pershendetje == Sa i perket nje artikulli ne wikipedia sq ,ka dhe te tjere te ngjashem ,nese do perdoret dy standarte nuk eshte problem je i lire ta heqesh artikullin nese mendon se ne wikipedia nuk ka artikuj te tjere te ngjashem dhe ky eshte i vetmi ateher gabohesh . Faleminderit - [[Përdoruesi:R1337|R1337]] :Pershendeteje {{Ping|R1337}} nuk ishte asgje personale. Mund te kete raste sic po thua, por mendoj qe standardet duhet te na ngrisin larte, jo te na ulin te pjestuesi me i vogel i perbashket. Shpresoj ne mirekuptim. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 prill 2020 10:02 (CEST) Ok {{Ping|Arianit}} ne kete rast si te veprojme, te hiqet artikulli bashk me artikujt e ngjashem apo mos te lejohen me artikuj te tille ne te ardhmen ? :{{Ping|R1337}} rregullat vlejne per te gjithe njejte. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) Ok {{Ping|Arianit}} Artikujt e ngjashem jane akoma aktiv do hiqen ? :{{Ping|R1337}} duhet por m'varet prej Wikipedianve ta bejne. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 qershor 2020 16:07 (CEST) == Per te krijuar nje faqe te re! == Pershendetje Arianit Mendoj se ka shume artista qe duhet te shtohen ne faqen e wikipedia. si mund te kontribuoj edhe une? Te pershendes Nela--[[Përdoruesi:WikiEDDE|WikiEDDE]] ([[Përdoruesi diskutim:WikiEDDE|diskutimet]]) 3 janar 2021 22:09 (CET) :Pershendetje {{ping|WikiEDDE}} te rekomandoj te fillosh [[Wikipedia:Fillimi|ketu]]. Pastaj te livadhi personal (lidhja te menyja larte) draftoje artikullin edhe kerko ndihme per ndonje ceshtje specifike nese te duhet. Te lutem perdore referenca te besueshme pasi biografite e personave te gjalle jane me te ndjeshme pasi nuk deshirojme te akuzohet Wikipedia per shpifje. Poashtu puno artikuj vetem per persona te shquar mjaftueshem, dmth qe jane trajtuar nga burime detysore te besueshem mjaftueshem. Nje menyre me e lehte e kontributit eshte t'i rregullosh artikujt ekzistues ku ka mjaft nevoje per ndihme. Faleminderit per kontributin dhe me njofto nese te duhet ndihme. ----[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 5 janar 2021 14:30 (CET) == Kontroll == Përshëndetje! Ky është një mesazh automatik i dërguar te të gjithë kontrolluesit shqipfolës që kanë qenë aktivë së fundmi. Aktualisht në listën e faqeve me ndryshime në pritje gjenden rreth 4000 faqe, disa prej tyre në pritje për më shumë se 1 viti. Kontrollimi i ndryshimeve në pritje është një nga përgjegjësitë bazë të çdo komuniteti Wiki kështu që ju ftojmë të ndihmoni ta zbrazim atë listë. Lista mund të gjendet [[Speciale:PendingChanges|këtu]]. - [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 16 mars 2022 15:04 (CET) <!-- Message sent by User:Klein Muçi@sqwiki using the list at https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontrolluesit_aktiv%C3%AB&oldid=2421118 --> == Bllokimi i përdoruesit == Unë do ta bllokoj këtë përdorues për 20 vjet. [[Speciale:Kontributet/79.106.209.165|79.106.209.165]] 20 korrik 2022 13:04 (CEST) == Ndihme rreth faqeve == Pershendetje meqe jeni perdorues i vjeter i Wikipedia Shqip, do doja brenda mundesive nese mund te pranoni pending changes ne versionin e, ne faqet ne vijim : [[Ledja Liku]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]], dhe ndonje ndihme,(kontribut) rreth formatit te citimeve do ishte e mirepritur,faleminderit. [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 14 tetor 2024 15:23 (CEST) == Kerkese per Ndihme == Pershendetje duke qene se je Wikipedian i vjeter,do doja nese do mundeshe te me ndihmoje me pranimin e pending changes duke lene stabel versionin e fundit si redaktim ne faqet respektive : [[Ledja Liku]] , [[Zaho Balili]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]] . Te falenderoj [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 15 tetor 2024 10:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2727223|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Pikësim shtesë|Pikësim shtesë]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra me shenja pikësimi të panevojshme. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: extra punctuation|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20dhjetor%202024,%2009:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 10:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shkurt%202025,%2012:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shkurt 2025 13:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2011:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 12:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2017:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 18:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2019:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 20:21 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2023:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 00:23 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2003:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 04:24 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2006:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 07:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2010:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 11:02 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2012:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 13:50 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2019:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 20:53 (CET) == Artikuj mbi shkolla publike == Hej a mundemi me i ra ma ngadalë krijimit të artikujve për [[:Kategoria:Shkolla në Kosovë|shkolla publike kosovare]]? Nuk kemi mjaft burime të denja për krejt shkollat në Kosovë, aq ma pak që kanë të gjithat mjaft shquarësi dhe material për një artikull në Wikipedia. Idealisht na kish vyjt pak ma shumë material kur fillojmë artikuj me një redaktim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 maj 2025 17:24 (CEST) :Mendoj qe si tema vetvetiu kualifikohen per shquaresi. Burime bazike duhet te kete: per fusheveprimin, arritjet e shkolles, numrin e nxenesve, menaxhmentin etj. Përdoruesi:Edukatori ka fillu te punoj ne shkollat nje nga nje (kjo ia lehteson atij procesin) dhe me Grupin e Wikimedianeve te Gjuhes Shqipe do te organizojme kampanja publike per t'i ftuar nxenesit te kontribuojne. Artikulli i shkolles do te jete ngacmim i mire per ta mesuar procesin e redaktimit. Vec i kam krijuar artikujt e tyre ne Wikidata. Na jep pak kohe qe ta zhvillojme procesin. Faleminderit per mirekuptimin! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 maj 2025 18:03 (CEST) == Të ftoj në diskutim, ku edhe mund të votosh == @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], të përfundohet edhe një qështje që ka kohë që diskutohet; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj%20heqjen%20e%20privilegjeve%20t%C3%AB%20administrator%C3%ABve%20joaktiv%C3%AB . [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 korrik 2025 18:38 (CEST) == Përshëndetje Arianit == Të përgëzoj për intervistën që paske bërë për wikipedian e gjuhës shqipe [https://www.youtube.com/watch?v=D6AD42wKG2Y në këtë emision], shumë e pasur e informuese. Punë të mbarë. @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 nëntor 2025 18:52 (CET) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Faleminderit! -- [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 9 nëntor 2025 14:55 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algoritmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2879262|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algoritmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20dhjetor%202025,%2021:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 dhjetor 2025 22:03 (CET) == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 06:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909477|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon emri|Mungon emri]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime me emra pa specifikuar mbiemrat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing name|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20mars%202026,%2014:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 mars 2026 15:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dle Yaman]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2979985|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dle Yaman]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20maj%202026,%2019:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 maj 2026 21:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fatos Geci]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980246|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fatos Geci]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20maj%202026,%2019:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 maj 2026 21:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sylvia Plath]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981156|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sylvia Plath]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202026,%2013:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:45 (CEST) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"reviewer"''' (Kontrolluesit) do të përfundojnë më '''"28 maj 2026, 09:58 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 21 maj 2026 21:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aristoteli]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017432|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aristoteli]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: DOI i lirë i pashënjuar|DOI i lirë i pashënjuar]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra DOI me vlera që njihen si të lira por që nuk janë shënjuar si të tilla. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unflagged free DOI|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2014:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 16:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sokrati]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017476|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sokrati]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2020:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 22:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arkimedi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017920|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arkimedi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2010:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 12:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vaksinimi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017925|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vaksinimi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017928|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arti]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018166|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arti]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Përdorim i gabuar i et al.|Përdorim i gabuar i et al.]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë një përdorim të gabuar të et al.. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: explicit use of et al.|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20gusht%202026,%2015:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 gusht 2026 17:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Bizantine]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018673|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Bizantine]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20gusht%202026,%2011:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 gusht 2026 13:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Djalli (mitologji)]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3022694|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Djalli (mitologji)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20gusht%202026,%2020:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 gusht 2026 22:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ora e maleve]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3023007|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ora e maleve]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20gusht%202026,%2017:39)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 gusht 2026 19:39 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kimia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025813|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kimia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2008:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 10:35 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Floçka]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025820|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Floçka]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2012:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 14:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjeografia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026062|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjeografia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2006:57)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 08:57 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Infeksioni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026066|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Infeksioni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Greqia e Lashtë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026068|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Greqia e Lashtë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ndryshimet klimatike]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026209|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ndryshimet klimatike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametri display|Parametri display]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin display. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: display-names|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2017:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 19:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Nelson Mandela]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026214|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Nelson Mandela]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2018:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 20:18 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Mongole]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026290|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Mongole]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2013:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 15:03 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Osmane]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026385|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Osmane]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2018:27)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 20:27 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Galeni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3027887|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Galeni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20gusht%202026,%2010:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 gusht 2026 12:37 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dialektika]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028565|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dialektika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:00 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Njeriu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028568|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Njeriu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:30 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kiri i Madh]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028834|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kiri i Madh]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Moisiu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028836|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Moisiu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:13)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028848|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:48 (CEST) fmn7tsas6b65v1taq2nh3ewkbzm94ys 3028854 3028853 2026-08-31T19:55:35Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Natyra */ 3028854 wikitext text/x-wiki Mire se erdhe tek Wikipedia (zyrtarisht :) [[Përdoruesi:Dori|Dori]] | [[Përdoruesi diskutim:Dori|Diskutim]] 2005 Mars 21 05:50 (UTC) :Kam kenaqesine. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2005 Mars 21 05:59 (UTC) --- Me pelqen shume ideja e "Highlanders" :)! [[Përdoruesi:Joni|Joni]] == Tung == perdoruesi Hipi Zhdripi C´fare shfetuesi ki. ::Jaran, dy kerkesa pi teje,1) kyçu kur t'shkrune se qysh e di une a je ti apo dikush tjeter tu e perdorë emnin ton. masnej veq i nenshkrune tekstet tuja "<nowiki>~~~~</nowiki>" 2) e bone mehallen e geces ma trimen n'gjakove e edoni pi mullajusufit ka mu rroke keqas me ty. ::u shishe pi aeroplanit qe je gjakovar papapa :). une perdori firefox, munesh mi gjete edhe n'ship nqs sje mire me anglisht e je kone najhere n'pushime n'durres. ::O rrush, e paske pa prej aeroplanit se jam Gjakovar, a? Atehere mos u brengose se nese e perdore emrin Hipi Zhdripi ndokush tjeter. Me teknik sotit gjithcka falsfikohet po shqpirti i fjales se shqiptarit nuk falsifikohet, JO!. Per kete po theme per femijet ne perendim nuk ashte interesant se ne cilen gjuhe shpehen por ne cilen fryme. Teknika me e persosure eshte natyra e vete njeriut. ::E kam harrua si te kyqem ne #sq.Wikipedia. Po provoje te kyqem ne ate dhome. '''perdoruesi Hipi Zhdripi mendone se:''' :''Amerika dje indian, kauboje, sot teknologji, neser? (si Turqia e Italia). Shipnija dje Shipni, sot Shipni, neser Shipni me te njajten teknologji (Sa uji kalone nere ure, me nise e me notu mas tine?).'' == Familja moderne == Ne mujshim mi ppullarizu e mi qite ne familjen moderne ateher kom me te propuzu per administratore --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Mars 29 00:31 (UTC) :hihihihi. kqyre qfare ideje, k'sej i thojin brain storming n'amerike. ti koke mjeshter per product placement :). qysh e kishe realizu ti kete ide, nimom pak. psh, a kish bo pune ni kuti e qumshtit (meno vita vita) me mbishkrimin wiki wiki? :dan eshte hipi zhdripi a? hajde befasi hajde. duna mi menu edhe une ni alter ego zajabant :). :seriozisht tash: veshtire pak mu realizu kjo se ata nuk jan fort pergjegjes ndaj qytetareve t'kosoves. psh: ju pata terheke verejtjen per pirjen e duhanit prej yllkes, personi ma kulle n'shpi, e ke perserite mas nje kohe prap. sinqerisht, nese ki ide t'ngjajshme propozoj te faqja promovimi pa marre parasysh se t'quditshme jane. nisja me qysh e kishe bo keta ma nelt.rrespekt [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ::Shka thu ti mi nxerre ata naj shtose per ne. Ha, fole. ::Ju en Amerike en Evrope (per cigare) shka po menone a po done ti mi bo krejt Amerikan e Evropian a? Lej se ata nuk jone budalle ata kane pa shume Amerika. A din c´ka menojin ata per neve qe jena jashte "Robota" (Teneçe insón). Kush jane Amerikant Xhoni i Bellusheve ju ka kallxu kush áshte mjeshter per '''product placement''' lexo librin per t´a. Mes e harro "Bluse Brothers".-Hipi se nuk kom kohe me duhet me shku ne pune. == Tifozat Kuq e zi == I kam lajmruar tifozat kuq e zi per foton ne commons dhe i kam thirre ne ndihme. Disa nuk po e kuptojin se si duhet vepruar (i kane informatat siperfaqesore). Tekste qe i kam shkru jane te kesaj forme: ''Shikoni dhe ndihmoni Arianitin : (nyja per foto)'' ''Shkruani per futbollin shqiptare ne gjuhen angleze (varsist prej vendit ku jetojne ata), p.sh greke, gjermane etj. dhe ne gjuhen shqipe shkruani per futbollin ne pergjithesi.'' ''(nyja per wiki shqip)'' ''Me nderime Dani.'' Kishte per te qene mire nese ti ju dergone nje E-mail me shqarime se si te regjistrohen, dhe te votoin per foto dhe ne nje kryeradhe e shkruan adresen e sq.wikipedia ==Shqiponja.net== Tifozet e basketbollit jane pergjegjur ne leteren e me poshteme: E nderuara redaksi, http://sq.wikipedia.org eshte pjese e projektit nderkombetar Wikipedia, \"e cila ka per qellim krijimin e një enciklopedie të plotë, pa gabime, në të gjitha gjuhët, e korigjueshme nga të gjithë dhe e lirë për përdorim.\" Ju lutemi vizitojeni adresen, dhe mundesisht, ndani deshiren tone te zjarrte per nje enciklopedi gjitheshqitpare me percjellesit e medias suaj. Kishit bo mire me shkru per basketbollin shqitare ne guhet tjera dhe per basketbollin ne pergjithsi ne gjuhen shqipe. Ju lutem informoni tifozet e juaj Ju falemnderit, Dan - wikipedian shqiptarë pergjegje: ''Dani, do te perpiqem qe per kete inciative ti njoftoj anaret e shqiponjat.net permes forumit.'' ''Mire kishte me qen sikurse Ju ta pergaditni nje shkrim, dhe une pastaj permes Newsletter t'ia u dergoj pothuajse 1500 anetareve tone.'' ''Pergadite ate dhe une me knaqesi do t'iu dergoj te gjitheve qe jan te anetaresuar tek shqiponjat.net'' ''Te pershendes.'' ''ARIANi'' Bone zemren guri e ftyren nuri e pregatite nje tekste po pak ma te nxehte ne kryerreshtin e pare te dytin shkruje si te regjistrohen (qe ata te mos humbin kohe per ta gjete deren) te tretin per ata qe dine gjuhe te huaja dhe te katertin ju ofrone bajraktarin(banner a qysh po i thojin). Ta provojim nashta bone boom. Mbasi te ju kesh shkruar letrat te lute me lajmro. TUNG --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Prill 14 22:35 (UTC) :Letra është gati. A ke farë emaili apo ta postoj te ''Promovime''? ::co_uk@hotmail.com == Posta == Kujdes me variablen sepse ne te gjitha fletat eshte e shkruare variabla numriipostes--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) ==Qyetet== Qytete e kosoves per ndryshim nga ato te Shqiperise (nuk behet dallimi ne mes Qytetit dhe Qytezes), jane me te njohura se bashku me rrethinen (po thuaj se ne te gjitha gjuhet e edhe ne gjuhen shqipe). Edhe pasi qe qendrat e qyteteve te Kosoves kane nderruar vendin brenda ketyre shtate rretheve, me eshte dukur me mire nje prezentim i tille. P.sh: Ulpiana, Novoberda, etj. Nese ke ndonje ide tjeter me trego.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) == A je gjallë a? == Mirëse u ktheve. Ku je mër, je hup si Faksi tyneher.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Janar 15 07:27 (UTC) : Gezohem qe t'paskna mungu :). Gjate luftes TV Kukesi n'shirit thojke Filon Fystyki "gjendet shendosh e mire n'spital t'Kukesit". Paj, e kom percell aktivitetin ketu kohe mas kohe edhe pse skome pase kohe me ndihmu. M'vjen mire qe ti i ki qendru besnik ketij ideali -- krejt ndryshe prej gjakovareve tjere a!!!. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Janar 15 19:13 (UTC) == Personat me biografi të gjata == Po mendojë se për personat me të cilët kanë të bëjnë shumë gjëra d.m.th me interes më të gjërë për shoqërin duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Është e pamundur të përmbledhet p.sh i gjithë materiali që gjendet në sq.Wikipedia që ka të bëjë me Skenderbeun, në jë fletë. Në këto raste duhet të krijohen nën-artikuj mendoj se edhe ti e di këtë. Sa i përket artikullit Enver Hoxha unë mendojë se aty duhet paraqitur kryetarin e Shqipërisë ndërsa për metodat e gjërat e tilla duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Të kisha propozuar që ta pregatitësh një seksion ku e prekë në pika të shkurta karieren e tij ndërsa për më thellësish shkruan (nëse ke material) në artiullin p.sh. <nowiki>[[Kariera e Fillon Fistikit]]</nowiki>. Edhe nëse e ki njetë me u shprazë është ma mirë mu shprazë në nëmartikull 1. Kur ka shumë tekst nuk bjenë në sy (pritojin njerzit me lexu) 2. Teknikisht për lexuesi e kyqur në internet në Kosovë e Shqipëri është ma mirë mir qenë artikujt e shkurt.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Mars 3 21:44 (UTC) :Dan, te kuptoj. Ama veprimet e tij gjate 40 vjeteshit te fundit nuk jane per artikull dytesor. Nuk kam asgje personale ndaj Enverit por nuk besoj qe dikush me logjike te shendosh mund te argumentoj qe Enveri nuk ka qene diktator (ata persona do ta quanin Enverin diktator dashamires (benevolent dictator) - diktatura eshte thjeshte nje sistem politik ku e drejta e zgjedhjes i mirret qytetarit nga nje person apo klike e vogel. Bile une kisha thone qe fjala komunist (qe ai e ka konsideru veten) eshte me e pasakte per Enverin se termi diktator. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Mars 3 21:57 (UTC) == Per faqen e redaktimit te artikujve. == Aranit, do me pelqente qe te krijonim nje faqe ku mund te beja komentet e mia per ndryshim dhe redaktimin e sakte te artikujve. Ke mundesi te me krijosh nje faqe? Me respekt —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 4 21:48 (UTC) :Aranit, falemindrit per shembullin qe me dhe por prap nuk e mora vesh. Mund te besh nje shembull konkret sesi te perdor Wikipedia:Drejtshkrim?! —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 6 09:37 (UTC) == figura perlati == nëse ke mundësi ngarkoe edhe njëherë figurën e Perlat Sula se e grisa gabim. Provova ta restauroj, por nuk po funksionon. tung —[[Përdoruesi:Bet 0|bet_0]] 2006 Mars 11 09:19 (UTC) == Ftese == Pershendetje djema e vajza. Me sa shoh shumica prej jush din anglisht. Edhe me sa verej jeni shqiptare qofte nga Kosova a vende tjera. Ju mirepres ne faqen [http://en.wikipedia.org/wiki/Kosovo] ku po kemi problem me disa qe po e vandalizojne faqen e Kosoves. Ndihma e juaj eshte e mireseardhur. Me sa duket me kete adrese qe keni nuk mundeni me editu aty, po me hape adrese tjeter ju duhen vetem 2 min, pra mos pritoni. Shpresoj te shihemi atje se shpejti. Me respekt, [[Përdoruesi:Ilir pz|Ilir pz]] 2006 Prill 8 23:46 (UTC) == Përvojat dhe sugjerimet == Shkruj dishka qitu [[Wikipedia:Për Anëtarë]]. Normal qe ki qefë, osht mirë për të tjerët qe bea edhe për ne se qashtu e dimë shka po ju bjenë njerzve në sy ma tepër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 5 Shtator 2006 03:03 (UTC) == Foto pa lisence == Figures Perlati2.jpg i mungonte licensa per ate dhe u gris. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 3 Dhjetor 2007 21:22 (UTC)) == ayhi == A ki kohë me kontrollu gramatiken edhe drejtshkrimin për copat e paraqitura në [[:B:HTML|këtë fletë]]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 31 Mars 2009 23:29 (CEST) == HI == Hey, whats happening. —[[Përdoruesi:Mdupont|Mdupont]] 29 Qershor 2009 14:24 (CEST) == Kosovoguide == A mund të kontaktoni administratorin ne Kosovoguide per perdorimin e përmbajteve te faqes - http://www.kosovoguide.com/?cid=1,218,1018&view=all? --[[Përdoruesi:Mikullovci11|Mikullovci]] 20 Janar 2011 14:29 (CET) == Kontrolla e cilësisë == [[Skeda:Besicles 180508.jpg|80px|majtas|]] Pershendetje Arianit, Tashmë ti je [[Wikipedia:Kontrolluesit|Kontrollues]]. Për më shumë informacion shiko tek [[Wikipedia:Kuvendi]] (seksionin ''Vandalism on sq.wikipedia'' ose ''[[Ndihmë:Kontrolli i faqes|Flagged Revisions]]''). Për pyetje rreth privilegjeve të reja më pyet edhe ma. Përdori me përgjegjshmëri këto privilegje. Një punë të mbarë.--'''[[Përdoruesi:Euriditi|<span style="text-shadow:#000 0.1em 0.1em 0.1em; background: #C44747; color:white;">&nbsp;Euriditi&nbsp;</span>]]''' 29 nëntor 2012 13:33 (CET) == Kategorite == Dy here ([http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237467] dhe [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237474]) i hoqe, te [[Mehmet Konica]] dhe te "zhbera" (pjeserisht) te dyja heret. Sapo t'u dha statusi i kontrolluesit dhe ke 7 vjet eksperience ne wiki, nuk mund te besh editime te tilla pa i shpjeguar fare. Ke ndonje aresye qe e ben kete? [[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 15:37 (CET) : E verejta edhe une qe e kisha kategorizuar gabimisht. Derisa po e permirsoja ti po e beje te njejten gje dhe me shkaktoi huti me disa faqe te tjera qe po redaktojsha ne te njejten kohe. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:30 (CET) ::Ah, ok, faleminderit, dhe me fal per tonin: kujtova se po ma beje per inat, :-).[[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:41 (CET) :::Pa problem. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 19:13 (CET) == Ftesë për pjesëmarrje në diskutimin mbi heqjen arbitrare të referencave mbi dënimet me vdekje të [[Kristaq Rama]] == Të lutem, ndiqeni debatin tek Kuvendi (http://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Diskutim_mbi_referencat_e_d.C3.ABnimeve_me_vdekje_nga_Kristaq_Rama). Po bëhen disa veprime absurde e arbitrare. Me respekt!--[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|<span style="background-color:olive; color:#fff;"> '''Mr. Pseudo''' </span>]] [[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo |'''diskuto''']] 25 shkurt 2013 23:58 (CET) ==Pershendetje Maratones..== Përshëndetje, nëaw ne Kukës do të mbahet një maratonë e e tille e Wikipedias në gjuhën shqipe me pjesëmarrës. ka vullnetar që dëshirojnë të ndihmojnë me pranim dhe ligjërim në tema të ndryshme të Wikipedia-s, nese na mundesohet nen kushtet e tilla do te jemi edhe ne... pune te mbare --Koka11 21 Dhjetor 2014 00:03 (CET) :Pershendetje, faleminderit. A ma dergon te lutem ne privat nje adrese emaili dhe numer telefoni dhe me tregon per cfare tema do t'mund te ligjerosh. Te lajmeroj prej fundit te janarit kur t'kemi me shume informata konkrete. Faleminderit! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 21 Dhjetor 2014 08:14 (CET) ==Pershendetje mik i nderuar une kam kandiduar[[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për admin...== --Rrjedha 23 Shkurt 2015 10:52 (CET)[[Përdoruesi:Rrjedha|Rrjedha]], po kandidoj [[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për administrues edhe unë kërkoi një votë për kandidatin tim dhe po kërkoj mështetjen tënde. Faliminderit . me nderime PS: Votimi bëhet këtu: [[Wikipedia:Administruesit#Kandidatura_p.C3.ABr_administrues|WP:Kandidatura për administrues]] --[[User:Rrjedha]] == Fakte jo llafe == # Leeturtle është bllokuar në bazë të normave të wikipedias. Këto janë akuzat, fyerjet, përçmimet dhe nënkuptimet drejtë përsronit tim. Unë në fakt kisha përmendur një fakt. Që ai person, që është edhe një ndër organizatorët është i përfshirë në politikë aktivisht si këshilltar i ministrisë së kulturës. Ky është fakt jo akuzë personale dhe nuk kishte të bënte me ndonjë ndërhyrje të tijën. Më poshtë janë fjalë që janë nxjerrë nga postimi i tij i gjatë që nuk kishte ndonjë argument apo fakt brenda por vetëm karikaturizimie rreth karakterit tim. Mendoj se kjo qasje është e patolerueshme. {{collapse top|title=Sulmet personale të lëshuara nga Redon Skikuli (Leeturtle)}} *... mësimet për militantizëm politik '''jo me mua të lutem''' *... nga ana tjetër me këtë sjellje që ke '''është më mirë që nuk njihemi''' *Duke parë '''arrogancën që ke''' në mënyrën si shprehesh drejt kontribuesve *...më kujton Eric Cartman nga Southpark kur fitoi pak pushtet si përgjegjës për të mbajtur rregull gjatë pushimit të gjatë dhe terrorizonte të gjithë në shkollën e tij provinciale * ...'''je i pasjellshëm me njerëz që kontribojnë''' *...po hyj direkt në temë '''pa humbur kohë me karakterin tënd'''. *...ngaqë '''asnjë nga të gjithë 'ekspertët' e Wikipedias shqiptare''' nuk ka marrë mundin të bëjë asgjë tjetër '''përveç se të 'bërtasë': respekto autoritetin tim!''' * Ti mund të mendosh që nuk ka pasur impakt asnjë nga aktivitetet, megjithëse mendoj të kundërtën, por nuk mund '''të hakmerresh në këtë mënyrë''' ndaj njerëzve që janë të apasionuar ndaj projektit. * Mund të jesh i kënaqur '''duke sulmuar kontribues të tjerë''' dhe '''duke shfrytëzuar pozicionin që ke''', por e vërteta është që kanë kaluar kaq vite dhe cilësia e Wikipedia-s në shqip lë për të dëshiruar. Ndoshta bën diçka gabim që kemi ngelur në këtë pikë. * Me keqardhje për agresivitetin dhe '''mosdëshirën tënde për bashkëpunim''', * '''të uroj krijimin e teorive sa më kreative konspirative''', {{collapse bottom}} # Çështja mbi artikullin e Miilena Haritos u mbyll me ndërhyrjen e burokratit Punëtori. Të lutem mos e rihap më përndryshe kësaj radhe do të shkoj ta raportoj vërtet çështjen tek meta.wikimedia dhe do të vë në dukje qasjen tuaj, që është tejet klanore meqë po bëheni grup kundër meje, pa paraqitur fakte dhe argumente por vetëm duke bërë propagandë... Edhe unë punoj vullnetarisht këtu, por ndrysh enga ju nuk shkoj të redaktoj artiikujt e ministrave me të cilët jam takuar dhe kam marrëdhënie politike për më tepër duke postuar materiale të kopjuara dhe promovuese politike. Nëse nuk i kupton normat e wikipedias të këshillojë ti lexosh sërisht. # Si pasojë, të lutem që herë tjetër nëse më drejtohesh mua të paraqesësh fakte dhe jo llafe në ajër. Gjithë të mirat! -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:1px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 27 Maj 2015 21:13 (CEST) == Pjesmmarrje në votim dhe diskutim == Përshëndetje [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], Për shkak se shpesh hapen votime, diskutime, ide, dhe nuk përmbyllen, unë ju ftoj që të merrni pjesë nëse dëshironi të thoni mendimin dhe të jepni votën tuaj. Ju lutem shprehni lirshëm mendimin tuaj '''PRO''', '''KUNDËR''' apo '''NEUTRAL''', un nuk jam SPONZOR, thjesht dua që këto procese të mbarojnë, për të lënë hapësirë për artikuj të tjerë të votohen dhe diskutohen. [[Përdoruesi:Liridon/TO DO/am|Në këtë listë]] janë disa artikuj të propozua për artikull të Mirë dhe të Përkryer. Ndërsa aktualisht është i hapur një diskutim në [[Wikipedia:Kuvendi#Faqe për Wikipedian në Facebook|Kuvend për një Wikiprojekt]], Faqe për Wikipedian në Facebook. Aktualisht akoma është i hapur votimi për krijimin e projektit, ndërsa mund të jepni ide të reja, të kundërshtoni ato aktuale dhe të votoni ashtu si mendoni se është më mirë. --[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 8 shtator 2015 20:44 (CEST) == Wishlist == List of articles in German WP missing (good) images: [[:de:Portal:Albanien/Bilderwünsche]] --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 5 dhjetor 2015 14:34 (CET) :: Moved it to :sq :: → [[Përdoruesi:Albinfo/Livadhi]] :: Translation needs to be completed and checked. I would move it to [[Wikipedia:Requested pictures]] or so. :: Best regards, --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:04 (CEST) :::Duly noted. I'll complete, post it and let you know when it's up. Many thanks! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:10 (CEST) == News from international CEE Spring 2016 == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear local organizer of [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016|CEE Spring 2016]]! We have some news and updates. * There are '''new countries and projects''' that joined the contest after it started, these are Belarusian classic Wikipedia, [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Croatia|Croatia]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kazakhstan|Kazakhstan]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kosovo|Kosovo]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Sakha|Sakha]] and [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Turkey|Turkey]]. Our [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Timeline|Timeline]] is updated, so please update your plans as well. If some other countries join the contest on the go, we will inform you! * There are two types of '''statistics''' gathered: ** Using the proposed lists of articles. See [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Statistics]] (it counts only articles in the [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure|lists]]). ** Using the template <nowiki>{{CEE Spring 2016}}</nowiki> on the articles talk pages. See [[:m:User:BaseBot/CEES/MMXVI]] and subpages. *: If you don't use the template yet, here is an example: [[:m:w:uk:Special:Permalink/17787507|uk:Template:CEE Spring 2016]]. Its usage looks like: <code><nowiki>{{CEE Spring 2016 |user= |topic= |topic2= |topic3= |country= |country2= |country3= }}</nowiki></code> *: If you are using it but don't see your project in the stats then, perhaps, you are not using it properly. Only articles created (or improved if the rules allow this) for the contest during its period should have the template on respective talk pages. * Let us remind you, that as the contest is held simultaneously in many Wikipedias, it is vital that all articles, contest templates and categories are linked with '''Wikidata'''. Don't forget about this :) * If your local contest has some special needs (e.g. stats by weeks), let us know. Having local '''rules''' [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Local rules|briefly described on Meta page]] is compulsory for well-mannered organisers :) Please '''let us know if you need help''' with anything! [[:m:Talk:Wikimedia CEE Spring 2016|Any questions leave here]]. If someone wants to receive such updates from CEE Spring on their talk page, they may add their username on [[:m:User:Base/MassMessage/CEE Spring-2016-locals|this page]]. It might also be useful to join WMCEE-l mailing list (wmcee-l[[File:At_sign.svg|17px|@|link=]]tools.wikimedia.pl, [http://tools.wikimedia.pl/mailman/listinfo/wmcee-l registration]). Best regards from international organizers, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 3 prill 2016 03:32 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15493994 --> == WALUG (votimi për rregulloren) == Përshëndetje Arianit, [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedians of Albanian Language User Group]] është një grup i wikimedianëve shqiptarë tashmë i njohur nga Fondacioni i Wikimedias, që aktualisht po përpilon rregulloren/strategjinë e funksionimit. Propozimet, votimi dhe diskutimi për [[Wikipedia_diskutim:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group#Vizioni_2|Vizionin e User Grupit]] është deri më 23:59 CEST 3 korrik 2016. Jeni i ftuar të jepni propozime/ide ose të votoni për propozimet e dhëna.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 29 qershor 2016 00:00 (CEST) == Picture from Wikimania == Have you seen this? --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 10 korrik 2016 19:59 (CEST) [[Skeda:Cerimonia di chiusura - Wikimania 2016 12.jpg|thumb|Albanian Wikipedians with Jimmy Wales]] == CEE Spring 2016 Survey == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear CEE Spring 2016 organisers! I am sorry for writing in English again. The international organisers of the contest ask all the participants to complete the survey about the contest. It is very short. It gives us a bit of statistics and helps make the next contest better. We will use MassMessage to give [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 the survey link] to all the participants. Obviously, not all of them speak English, so please, [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ABase%2FMassMessage%2FCEE+Spring-2016-participants%2FSurvey help us with translating this request] and encourage them to complete the survey. Best regards, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 26 gusht 2016 20:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15863493 --> == Feedback request == Greetings, The team that made [[mw:ORES|ORES]] is working on a new tool called [[mw:JADE|JADE]]. The new tool is for humans to review the work of ORES, to provide human feedback and oversight. The team would like to hear about how your experience using ORES has been on your wiki, and what you might expect from a tool like the one proposed. If you are interested, you can comment on [[mw:Talk:JADE|this page on mediawiki.org]]. The team is also interested in sharing updates with you as JADE is developed. Short messages will be sent to this talk page every month or two, linking to a page with further information. Is this something you would like to sign up for? Simply reply to me here if so and I will put your name on the list. Happy editing to you. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 4 tetor 2017 21:17 (CEST) :You can also [[m:Global_message_delivery/Targets/JADE|sign yourself up]] for updates anytime. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 6 tetor 2017 18:46 (CEST) == JADE: topics to discuss == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello, Here are some topics the [[mw:JADE|JADE]] team would like to discuss. If you are interested, follow the link to join the conversation: *[[mw:Topic:Tzw0uv2bucrdprm4| Judgments, Endorsements, and Preference]] *[[mw:Topic:Tzw4ebq17wbdog74|Free text comments and suppression]] *[[mw:Topic:Tzw3qg8qiqow10d8|Should we integrate JADE with Flow?]] *[[mw:Topic:Tzw5fix7hbs4ui8j|Thematic and quant analysis of judgements]] Thank you. On behalf of the Scoring Platform Team, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]]([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 13 tetor 2017 23:09 (CEST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/JADE&oldid=17319199 --> == Ftese për Wiki Weekend Tirana 2017== Komuniteti i Open Labs zhvillojnë për të katërtin vit rradhazi [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wiki_Weekend_Tirana_2017 Wiki Wekeend Tirana 2017] me qëllimin për të pasuruar artikujt në gjuhën shqipe në Wikipedia. Ky aktivitet do të zhvillohet gjatë fundjavës së dytë të dhjetorit, përkatësisht në datat 9 dhe 10 dhjetor, ku pjesëmarrësit do të mblidhen në ambientet e Open Labs Hackerspace (Tiranë) në një program që kombinon puntoritë (workshops) me prezantimet nga wikipedianët nga Tirana, Elbasani, Durrësi, Prishtina, Gjilani, Zyrihu etj. Do të ketë gjithashtu workshope/editathons të ndryshme rreth Wikidata, Wiki Loves Maps, Wikiprojekti LGBT dhe Wikimedia Commons. Wiki Weekend synon që të ndërtohen ura bashkëpunimi me wikimedianë të tjerë nga vendi dhe rajoni, të inspirohen wikimedianë të rinj që të bashkohen me komunitetin, të njihet publiku me projektet e Wikimedias, të organizohen editathone dhe të rritet ndërgjegjësimi i mediave lokale dhe institucioneve rreth rëndësisë së ndarjes së dijes përmes projekteve të lidhura me platformat dhe kulturën bashkëpunuese wiki. Aktiviteti fillon në 9:30 dhe mbaron në 16:00 (të shtunën dhe të dielën). Ju ftojme të bashkoheni në abientet e [https://openlabs.cc/ Open Labs]. --[[Përdoruesi:Nafie shehu|Nafie shehu]] ([[Përdoruesi diskutim:Nafie shehu|diskutimet]]) 7 dhjetor 2017 22:14 (CET) :{{ping|Arianit}} Edhe [[Teqeja e Turballi Sulltanit]] (afer [[Teqeja e Frashërit]])?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 22 shkurt 2019 23:37 (CET) ::Pa pergjigje?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 21:33 (CET) Nuk e kuptoj mesazhin. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 22:11 (CET) :{{ping|Arianit}} Dëshironi ta plotësoni artikullin në [[Teqeja e Turballi Sulltanit|këtë]] Tekke si artikull [[Teqeja e Frasherit|Tekke në Frasher]]?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 1 mars 2019 20:20 (CET) ::Jo :) tjetren e bera per shkak te rolit patriotik. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 mars 2019 21:34 (CET) == Pyetje == Pershendetje ju lutem shumë a mund t'më n'dimoni ose ma sakt a mundë t'më tregoni se si mundë të postoj biografi per persona të "famshem" ne Wikipedia ? :Tung, a e ke pa ndihmen [[Ndihm%C3%AB:P%C3%ABrmbajtja|këtu]]? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 28 mars 2019 21:42 (CET) == Faqet me ndryshime në pritje == Përshëndetje! Ky është një mesazh gjysmë i automatizuar i dërguar te të gjithë personat që kanë veglat e kontrolluesit (duke përjashtuar administratorët). Kontrollimi është një privilegj i cili u jepet vullnetarëve, redaktimet e të cilëve kanë qenë të sakta dhe i kanë shërbyer komunitetit. Përveç privilegjit që t'u pranohen menjëherë redaktimet që bëjnë, kushdo që ka veglat e kontrolluesit ka gjithashtu përgjegjësinë për të kontrolluar redaktimet e të tjerëve. Kjo gjë mund të realizohet lehtësisht duke parë ndryshimet më të fundit me anë të një shtypjeje te butoni majtas që lexon ''Ndryshimet më të fundit''. Një mënyrë tjetër për ta realizuar këtë gjë, është me anë të faqes [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges këtu] e cila gjendet te ''Faqet speciale''. Faqja e mësipërme liston të gjitha faqet me ndryshime në pritje sipas kohës që ato janë kryer. Aktualisht, ''Wikipedia'' ka 148 kontrollues e megjithatë së shpejti do të kapim numrin e 500 faqeve me ndryshime në pritje nëse nuk fillohet kontrollimi masiv i tyre. Faqet me më shumë kohë në pritje kanë rreth 1 muaj aty. Nëse për 1 muaj bëhen rreth 500 faqe me ndryshime në pritje atëherë kuptohet që procesi i mirëmbajtes është një proces i cili duhet të jetë i vazhdueshëm pasi mund të dalë jashtë kontrollit me shpejtësi. Ju lutem, ndihmoni të kontrollojmë ndryshimet në pritje dhe ç'është më e rëndësishmja, ndihmoni të ndërgjegjësojmë vullnetarët kontrollues në komunitetin tonë për privilegjet e përgjegjësitë që ata kanë. Konsideroni gjithashtu mundësinë e vendosjes së stampës <nowiki>{{Kontrollues topicon}}</nowiki> në faqen tuaj të përdoruesit për të treguar gjendjen tuaj si kontrollues si dhe për të bërë më të lehtë gjetjen dhe kontaktimin tuaj nga komuniteti në rast nevoje. Për çdo pyetje në lidhje me procesin e kontrollimit apo të vendosjes së stampës mos ngurroni të më shkruani në faqen time të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 24 maj 2019 11:46 (CEST) == Pershendetje == Sa i perket nje artikulli ne wikipedia sq ,ka dhe te tjere te ngjashem ,nese do perdoret dy standarte nuk eshte problem je i lire ta heqesh artikullin nese mendon se ne wikipedia nuk ka artikuj te tjere te ngjashem dhe ky eshte i vetmi ateher gabohesh . Faleminderit - [[Përdoruesi:R1337|R1337]] :Pershendeteje {{Ping|R1337}} nuk ishte asgje personale. Mund te kete raste sic po thua, por mendoj qe standardet duhet te na ngrisin larte, jo te na ulin te pjestuesi me i vogel i perbashket. Shpresoj ne mirekuptim. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 prill 2020 10:02 (CEST) Ok {{Ping|Arianit}} ne kete rast si te veprojme, te hiqet artikulli bashk me artikujt e ngjashem apo mos te lejohen me artikuj te tille ne te ardhmen ? :{{Ping|R1337}} rregullat vlejne per te gjithe njejte. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) Ok {{Ping|Arianit}} Artikujt e ngjashem jane akoma aktiv do hiqen ? :{{Ping|R1337}} duhet por m'varet prej Wikipedianve ta bejne. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 qershor 2020 16:07 (CEST) == Per te krijuar nje faqe te re! == Pershendetje Arianit Mendoj se ka shume artista qe duhet te shtohen ne faqen e wikipedia. si mund te kontribuoj edhe une? Te pershendes Nela--[[Përdoruesi:WikiEDDE|WikiEDDE]] ([[Përdoruesi diskutim:WikiEDDE|diskutimet]]) 3 janar 2021 22:09 (CET) :Pershendetje {{ping|WikiEDDE}} te rekomandoj te fillosh [[Wikipedia:Fillimi|ketu]]. Pastaj te livadhi personal (lidhja te menyja larte) draftoje artikullin edhe kerko ndihme per ndonje ceshtje specifike nese te duhet. Te lutem perdore referenca te besueshme pasi biografite e personave te gjalle jane me te ndjeshme pasi nuk deshirojme te akuzohet Wikipedia per shpifje. Poashtu puno artikuj vetem per persona te shquar mjaftueshem, dmth qe jane trajtuar nga burime detysore te besueshem mjaftueshem. Nje menyre me e lehte e kontributit eshte t'i rregullosh artikujt ekzistues ku ka mjaft nevoje per ndihme. Faleminderit per kontributin dhe me njofto nese te duhet ndihme. ----[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 5 janar 2021 14:30 (CET) == Kontroll == Përshëndetje! Ky është një mesazh automatik i dërguar te të gjithë kontrolluesit shqipfolës që kanë qenë aktivë së fundmi. Aktualisht në listën e faqeve me ndryshime në pritje gjenden rreth 4000 faqe, disa prej tyre në pritje për më shumë se 1 viti. Kontrollimi i ndryshimeve në pritje është një nga përgjegjësitë bazë të çdo komuniteti Wiki kështu që ju ftojmë të ndihmoni ta zbrazim atë listë. Lista mund të gjendet [[Speciale:PendingChanges|këtu]]. - [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 16 mars 2022 15:04 (CET) <!-- Message sent by User:Klein Muçi@sqwiki using the list at https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontrolluesit_aktiv%C3%AB&oldid=2421118 --> == Bllokimi i përdoruesit == Unë do ta bllokoj këtë përdorues për 20 vjet. [[Speciale:Kontributet/79.106.209.165|79.106.209.165]] 20 korrik 2022 13:04 (CEST) == Ndihme rreth faqeve == Pershendetje meqe jeni perdorues i vjeter i Wikipedia Shqip, do doja brenda mundesive nese mund te pranoni pending changes ne versionin e, ne faqet ne vijim : [[Ledja Liku]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]], dhe ndonje ndihme,(kontribut) rreth formatit te citimeve do ishte e mirepritur,faleminderit. [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 14 tetor 2024 15:23 (CEST) == Kerkese per Ndihme == Pershendetje duke qene se je Wikipedian i vjeter,do doja nese do mundeshe te me ndihmoje me pranimin e pending changes duke lene stabel versionin e fundit si redaktim ne faqet respektive : [[Ledja Liku]] , [[Zaho Balili]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]] . Te falenderoj [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 15 tetor 2024 10:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2727223|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Pikësim shtesë|Pikësim shtesë]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra me shenja pikësimi të panevojshme. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: extra punctuation|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20dhjetor%202024,%2009:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 10:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shkurt%202025,%2012:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shkurt 2025 13:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2011:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 12:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2017:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 18:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2019:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 20:21 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2023:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 00:23 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2003:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 04:24 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2006:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 07:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2010:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 11:02 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2012:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 13:50 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2019:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 20:53 (CET) == Artikuj mbi shkolla publike == Hej a mundemi me i ra ma ngadalë krijimit të artikujve për [[:Kategoria:Shkolla në Kosovë|shkolla publike kosovare]]? Nuk kemi mjaft burime të denja për krejt shkollat në Kosovë, aq ma pak që kanë të gjithat mjaft shquarësi dhe material për një artikull në Wikipedia. Idealisht na kish vyjt pak ma shumë material kur fillojmë artikuj me një redaktim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 maj 2025 17:24 (CEST) :Mendoj qe si tema vetvetiu kualifikohen per shquaresi. Burime bazike duhet te kete: per fusheveprimin, arritjet e shkolles, numrin e nxenesve, menaxhmentin etj. Përdoruesi:Edukatori ka fillu te punoj ne shkollat nje nga nje (kjo ia lehteson atij procesin) dhe me Grupin e Wikimedianeve te Gjuhes Shqipe do te organizojme kampanja publike per t'i ftuar nxenesit te kontribuojne. Artikulli i shkolles do te jete ngacmim i mire per ta mesuar procesin e redaktimit. Vec i kam krijuar artikujt e tyre ne Wikidata. Na jep pak kohe qe ta zhvillojme procesin. Faleminderit per mirekuptimin! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 maj 2025 18:03 (CEST) == Të ftoj në diskutim, ku edhe mund të votosh == @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], të përfundohet edhe një qështje që ka kohë që diskutohet; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj%20heqjen%20e%20privilegjeve%20t%C3%AB%20administrator%C3%ABve%20joaktiv%C3%AB . [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 korrik 2025 18:38 (CEST) == Përshëndetje Arianit == Të përgëzoj për intervistën që paske bërë për wikipedian e gjuhës shqipe [https://www.youtube.com/watch?v=D6AD42wKG2Y në këtë emision], shumë e pasur e informuese. Punë të mbarë. @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 nëntor 2025 18:52 (CET) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Faleminderit! -- [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 9 nëntor 2025 14:55 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algoritmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2879262|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algoritmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20dhjetor%202025,%2021:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 dhjetor 2025 22:03 (CET) == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 06:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909477|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon emri|Mungon emri]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime me emra pa specifikuar mbiemrat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing name|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20mars%202026,%2014:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 mars 2026 15:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dle Yaman]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2979985|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dle Yaman]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20maj%202026,%2019:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 maj 2026 21:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fatos Geci]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980246|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fatos Geci]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20maj%202026,%2019:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 maj 2026 21:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sylvia Plath]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981156|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sylvia Plath]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202026,%2013:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:45 (CEST) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"reviewer"''' (Kontrolluesit) do të përfundojnë më '''"28 maj 2026, 09:58 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 21 maj 2026 21:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aristoteli]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017432|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aristoteli]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: DOI i lirë i pashënjuar|DOI i lirë i pashënjuar]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra DOI me vlera që njihen si të lira por që nuk janë shënjuar si të tilla. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unflagged free DOI|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2014:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 16:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sokrati]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017476|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sokrati]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2020:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 22:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arkimedi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017920|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arkimedi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2010:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 12:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vaksinimi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017925|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vaksinimi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017928|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arti]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018166|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arti]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Përdorim i gabuar i et al.|Përdorim i gabuar i et al.]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë një përdorim të gabuar të et al.. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: explicit use of et al.|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20gusht%202026,%2015:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 gusht 2026 17:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Bizantine]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018673|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Bizantine]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20gusht%202026,%2011:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 gusht 2026 13:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Djalli (mitologji)]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3022694|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Djalli (mitologji)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20gusht%202026,%2020:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 gusht 2026 22:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ora e maleve]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3023007|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ora e maleve]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20gusht%202026,%2017:39)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 gusht 2026 19:39 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kimia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025813|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kimia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2008:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 10:35 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Floçka]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025820|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Floçka]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2012:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 14:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjeografia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026062|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjeografia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2006:57)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 08:57 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Infeksioni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026066|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Infeksioni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Greqia e Lashtë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026068|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Greqia e Lashtë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ndryshimet klimatike]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026209|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ndryshimet klimatike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametri display|Parametri display]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin display. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: display-names|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2017:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 19:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Nelson Mandela]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026214|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Nelson Mandela]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2018:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 20:18 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Mongole]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026290|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Mongole]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2013:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 15:03 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Osmane]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026385|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Osmane]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2018:27)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 20:27 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Galeni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3027887|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Galeni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20gusht%202026,%2010:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 gusht 2026 12:37 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dialektika]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028565|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dialektika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:00 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Njeriu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028568|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Njeriu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:30 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kiri i Madh]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028834|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kiri i Madh]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Moisiu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028836|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Moisiu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:13)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028848|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:48 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Natyra]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028850|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Natyra]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:55)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:55 (CEST) gas85u42u1uz8mbkpwakeci7iwvcn0s 3028860 3028854 2026-08-31T20:20:27Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Abasitët */ 3028860 wikitext text/x-wiki Mire se erdhe tek Wikipedia (zyrtarisht :) [[Përdoruesi:Dori|Dori]] | [[Përdoruesi diskutim:Dori|Diskutim]] 2005 Mars 21 05:50 (UTC) :Kam kenaqesine. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2005 Mars 21 05:59 (UTC) --- Me pelqen shume ideja e "Highlanders" :)! [[Përdoruesi:Joni|Joni]] == Tung == perdoruesi Hipi Zhdripi C´fare shfetuesi ki. ::Jaran, dy kerkesa pi teje,1) kyçu kur t'shkrune se qysh e di une a je ti apo dikush tjeter tu e perdorë emnin ton. masnej veq i nenshkrune tekstet tuja "<nowiki>~~~~</nowiki>" 2) e bone mehallen e geces ma trimen n'gjakove e edoni pi mullajusufit ka mu rroke keqas me ty. ::u shishe pi aeroplanit qe je gjakovar papapa :). une perdori firefox, munesh mi gjete edhe n'ship nqs sje mire me anglisht e je kone najhere n'pushime n'durres. ::O rrush, e paske pa prej aeroplanit se jam Gjakovar, a? Atehere mos u brengose se nese e perdore emrin Hipi Zhdripi ndokush tjeter. Me teknik sotit gjithcka falsfikohet po shqpirti i fjales se shqiptarit nuk falsifikohet, JO!. Per kete po theme per femijet ne perendim nuk ashte interesant se ne cilen gjuhe shpehen por ne cilen fryme. Teknika me e persosure eshte natyra e vete njeriut. ::E kam harrua si te kyqem ne #sq.Wikipedia. Po provoje te kyqem ne ate dhome. '''perdoruesi Hipi Zhdripi mendone se:''' :''Amerika dje indian, kauboje, sot teknologji, neser? (si Turqia e Italia). Shipnija dje Shipni, sot Shipni, neser Shipni me te njajten teknologji (Sa uji kalone nere ure, me nise e me notu mas tine?).'' == Familja moderne == Ne mujshim mi ppullarizu e mi qite ne familjen moderne ateher kom me te propuzu per administratore --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Mars 29 00:31 (UTC) :hihihihi. kqyre qfare ideje, k'sej i thojin brain storming n'amerike. ti koke mjeshter per product placement :). qysh e kishe realizu ti kete ide, nimom pak. psh, a kish bo pune ni kuti e qumshtit (meno vita vita) me mbishkrimin wiki wiki? :dan eshte hipi zhdripi a? hajde befasi hajde. duna mi menu edhe une ni alter ego zajabant :). :seriozisht tash: veshtire pak mu realizu kjo se ata nuk jan fort pergjegjes ndaj qytetareve t'kosoves. psh: ju pata terheke verejtjen per pirjen e duhanit prej yllkes, personi ma kulle n'shpi, e ke perserite mas nje kohe prap. sinqerisht, nese ki ide t'ngjajshme propozoj te faqja promovimi pa marre parasysh se t'quditshme jane. nisja me qysh e kishe bo keta ma nelt.rrespekt [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ::Shka thu ti mi nxerre ata naj shtose per ne. Ha, fole. ::Ju en Amerike en Evrope (per cigare) shka po menone a po done ti mi bo krejt Amerikan e Evropian a? Lej se ata nuk jone budalle ata kane pa shume Amerika. A din c´ka menojin ata per neve qe jena jashte "Robota" (Teneçe insón). Kush jane Amerikant Xhoni i Bellusheve ju ka kallxu kush áshte mjeshter per '''product placement''' lexo librin per t´a. Mes e harro "Bluse Brothers".-Hipi se nuk kom kohe me duhet me shku ne pune. == Tifozat Kuq e zi == I kam lajmruar tifozat kuq e zi per foton ne commons dhe i kam thirre ne ndihme. Disa nuk po e kuptojin se si duhet vepruar (i kane informatat siperfaqesore). Tekste qe i kam shkru jane te kesaj forme: ''Shikoni dhe ndihmoni Arianitin : (nyja per foto)'' ''Shkruani per futbollin shqiptare ne gjuhen angleze (varsist prej vendit ku jetojne ata), p.sh greke, gjermane etj. dhe ne gjuhen shqipe shkruani per futbollin ne pergjithesi.'' ''(nyja per wiki shqip)'' ''Me nderime Dani.'' Kishte per te qene mire nese ti ju dergone nje E-mail me shqarime se si te regjistrohen, dhe te votoin per foto dhe ne nje kryeradhe e shkruan adresen e sq.wikipedia ==Shqiponja.net== Tifozet e basketbollit jane pergjegjur ne leteren e me poshteme: E nderuara redaksi, http://sq.wikipedia.org eshte pjese e projektit nderkombetar Wikipedia, \"e cila ka per qellim krijimin e një enciklopedie të plotë, pa gabime, në të gjitha gjuhët, e korigjueshme nga të gjithë dhe e lirë për përdorim.\" Ju lutemi vizitojeni adresen, dhe mundesisht, ndani deshiren tone te zjarrte per nje enciklopedi gjitheshqitpare me percjellesit e medias suaj. Kishit bo mire me shkru per basketbollin shqitare ne guhet tjera dhe per basketbollin ne pergjithsi ne gjuhen shqipe. Ju lutem informoni tifozet e juaj Ju falemnderit, Dan - wikipedian shqiptarë pergjegje: ''Dani, do te perpiqem qe per kete inciative ti njoftoj anaret e shqiponjat.net permes forumit.'' ''Mire kishte me qen sikurse Ju ta pergaditni nje shkrim, dhe une pastaj permes Newsletter t'ia u dergoj pothuajse 1500 anetareve tone.'' ''Pergadite ate dhe une me knaqesi do t'iu dergoj te gjitheve qe jan te anetaresuar tek shqiponjat.net'' ''Te pershendes.'' ''ARIANi'' Bone zemren guri e ftyren nuri e pregatite nje tekste po pak ma te nxehte ne kryerreshtin e pare te dytin shkruje si te regjistrohen (qe ata te mos humbin kohe per ta gjete deren) te tretin per ata qe dine gjuhe te huaja dhe te katertin ju ofrone bajraktarin(banner a qysh po i thojin). Ta provojim nashta bone boom. Mbasi te ju kesh shkruar letrat te lute me lajmro. TUNG --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Prill 14 22:35 (UTC) :Letra është gati. A ke farë emaili apo ta postoj te ''Promovime''? ::co_uk@hotmail.com == Posta == Kujdes me variablen sepse ne te gjitha fletat eshte e shkruare variabla numriipostes--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) ==Qyetet== Qytete e kosoves per ndryshim nga ato te Shqiperise (nuk behet dallimi ne mes Qytetit dhe Qytezes), jane me te njohura se bashku me rrethinen (po thuaj se ne te gjitha gjuhet e edhe ne gjuhen shqipe). Edhe pasi qe qendrat e qyteteve te Kosoves kane nderruar vendin brenda ketyre shtate rretheve, me eshte dukur me mire nje prezentim i tille. P.sh: Ulpiana, Novoberda, etj. Nese ke ndonje ide tjeter me trego.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) == A je gjallë a? == Mirëse u ktheve. Ku je mër, je hup si Faksi tyneher.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Janar 15 07:27 (UTC) : Gezohem qe t'paskna mungu :). Gjate luftes TV Kukesi n'shirit thojke Filon Fystyki "gjendet shendosh e mire n'spital t'Kukesit". Paj, e kom percell aktivitetin ketu kohe mas kohe edhe pse skome pase kohe me ndihmu. M'vjen mire qe ti i ki qendru besnik ketij ideali -- krejt ndryshe prej gjakovareve tjere a!!!. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Janar 15 19:13 (UTC) == Personat me biografi të gjata == Po mendojë se për personat me të cilët kanë të bëjnë shumë gjëra d.m.th me interes më të gjërë për shoqërin duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Është e pamundur të përmbledhet p.sh i gjithë materiali që gjendet në sq.Wikipedia që ka të bëjë me Skenderbeun, në jë fletë. Në këto raste duhet të krijohen nën-artikuj mendoj se edhe ti e di këtë. Sa i përket artikullit Enver Hoxha unë mendojë se aty duhet paraqitur kryetarin e Shqipërisë ndërsa për metodat e gjërat e tilla duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Të kisha propozuar që ta pregatitësh një seksion ku e prekë në pika të shkurta karieren e tij ndërsa për më thellësish shkruan (nëse ke material) në artiullin p.sh. <nowiki>[[Kariera e Fillon Fistikit]]</nowiki>. Edhe nëse e ki njetë me u shprazë është ma mirë mu shprazë në nëmartikull 1. Kur ka shumë tekst nuk bjenë në sy (pritojin njerzit me lexu) 2. Teknikisht për lexuesi e kyqur në internet në Kosovë e Shqipëri është ma mirë mir qenë artikujt e shkurt.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Mars 3 21:44 (UTC) :Dan, te kuptoj. Ama veprimet e tij gjate 40 vjeteshit te fundit nuk jane per artikull dytesor. Nuk kam asgje personale ndaj Enverit por nuk besoj qe dikush me logjike te shendosh mund te argumentoj qe Enveri nuk ka qene diktator (ata persona do ta quanin Enverin diktator dashamires (benevolent dictator) - diktatura eshte thjeshte nje sistem politik ku e drejta e zgjedhjes i mirret qytetarit nga nje person apo klike e vogel. Bile une kisha thone qe fjala komunist (qe ai e ka konsideru veten) eshte me e pasakte per Enverin se termi diktator. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Mars 3 21:57 (UTC) == Per faqen e redaktimit te artikujve. == Aranit, do me pelqente qe te krijonim nje faqe ku mund te beja komentet e mia per ndryshim dhe redaktimin e sakte te artikujve. Ke mundesi te me krijosh nje faqe? Me respekt —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 4 21:48 (UTC) :Aranit, falemindrit per shembullin qe me dhe por prap nuk e mora vesh. Mund te besh nje shembull konkret sesi te perdor Wikipedia:Drejtshkrim?! —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 6 09:37 (UTC) == figura perlati == nëse ke mundësi ngarkoe edhe njëherë figurën e Perlat Sula se e grisa gabim. Provova ta restauroj, por nuk po funksionon. tung —[[Përdoruesi:Bet 0|bet_0]] 2006 Mars 11 09:19 (UTC) == Ftese == Pershendetje djema e vajza. Me sa shoh shumica prej jush din anglisht. Edhe me sa verej jeni shqiptare qofte nga Kosova a vende tjera. Ju mirepres ne faqen [http://en.wikipedia.org/wiki/Kosovo] ku po kemi problem me disa qe po e vandalizojne faqen e Kosoves. Ndihma e juaj eshte e mireseardhur. Me sa duket me kete adrese qe keni nuk mundeni me editu aty, po me hape adrese tjeter ju duhen vetem 2 min, pra mos pritoni. Shpresoj te shihemi atje se shpejti. Me respekt, [[Përdoruesi:Ilir pz|Ilir pz]] 2006 Prill 8 23:46 (UTC) == Përvojat dhe sugjerimet == Shkruj dishka qitu [[Wikipedia:Për Anëtarë]]. Normal qe ki qefë, osht mirë për të tjerët qe bea edhe për ne se qashtu e dimë shka po ju bjenë njerzve në sy ma tepër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 5 Shtator 2006 03:03 (UTC) == Foto pa lisence == Figures Perlati2.jpg i mungonte licensa per ate dhe u gris. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 3 Dhjetor 2007 21:22 (UTC)) == ayhi == A ki kohë me kontrollu gramatiken edhe drejtshkrimin për copat e paraqitura në [[:B:HTML|këtë fletë]]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 31 Mars 2009 23:29 (CEST) == HI == Hey, whats happening. —[[Përdoruesi:Mdupont|Mdupont]] 29 Qershor 2009 14:24 (CEST) == Kosovoguide == A mund të kontaktoni administratorin ne Kosovoguide per perdorimin e përmbajteve te faqes - http://www.kosovoguide.com/?cid=1,218,1018&view=all? --[[Përdoruesi:Mikullovci11|Mikullovci]] 20 Janar 2011 14:29 (CET) == Kontrolla e cilësisë == [[Skeda:Besicles 180508.jpg|80px|majtas|]] Pershendetje Arianit, Tashmë ti je [[Wikipedia:Kontrolluesit|Kontrollues]]. Për më shumë informacion shiko tek [[Wikipedia:Kuvendi]] (seksionin ''Vandalism on sq.wikipedia'' ose ''[[Ndihmë:Kontrolli i faqes|Flagged Revisions]]''). Për pyetje rreth privilegjeve të reja më pyet edhe ma. Përdori me përgjegjshmëri këto privilegje. Një punë të mbarë.--'''[[Përdoruesi:Euriditi|<span style="text-shadow:#000 0.1em 0.1em 0.1em; background: #C44747; color:white;">&nbsp;Euriditi&nbsp;</span>]]''' 29 nëntor 2012 13:33 (CET) == Kategorite == Dy here ([http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237467] dhe [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237474]) i hoqe, te [[Mehmet Konica]] dhe te "zhbera" (pjeserisht) te dyja heret. Sapo t'u dha statusi i kontrolluesit dhe ke 7 vjet eksperience ne wiki, nuk mund te besh editime te tilla pa i shpjeguar fare. Ke ndonje aresye qe e ben kete? [[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 15:37 (CET) : E verejta edhe une qe e kisha kategorizuar gabimisht. Derisa po e permirsoja ti po e beje te njejten gje dhe me shkaktoi huti me disa faqe te tjera qe po redaktojsha ne te njejten kohe. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:30 (CET) ::Ah, ok, faleminderit, dhe me fal per tonin: kujtova se po ma beje per inat, :-).[[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:41 (CET) :::Pa problem. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 19:13 (CET) == Ftesë për pjesëmarrje në diskutimin mbi heqjen arbitrare të referencave mbi dënimet me vdekje të [[Kristaq Rama]] == Të lutem, ndiqeni debatin tek Kuvendi (http://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Diskutim_mbi_referencat_e_d.C3.ABnimeve_me_vdekje_nga_Kristaq_Rama). Po bëhen disa veprime absurde e arbitrare. Me respekt!--[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|<span style="background-color:olive; color:#fff;"> '''Mr. Pseudo''' </span>]] [[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo |'''diskuto''']] 25 shkurt 2013 23:58 (CET) ==Pershendetje Maratones..== Përshëndetje, nëaw ne Kukës do të mbahet një maratonë e e tille e Wikipedias në gjuhën shqipe me pjesëmarrës. ka vullnetar që dëshirojnë të ndihmojnë me pranim dhe ligjërim në tema të ndryshme të Wikipedia-s, nese na mundesohet nen kushtet e tilla do te jemi edhe ne... pune te mbare --Koka11 21 Dhjetor 2014 00:03 (CET) :Pershendetje, faleminderit. A ma dergon te lutem ne privat nje adrese emaili dhe numer telefoni dhe me tregon per cfare tema do t'mund te ligjerosh. Te lajmeroj prej fundit te janarit kur t'kemi me shume informata konkrete. Faleminderit! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 21 Dhjetor 2014 08:14 (CET) ==Pershendetje mik i nderuar une kam kandiduar[[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për admin...== --Rrjedha 23 Shkurt 2015 10:52 (CET)[[Përdoruesi:Rrjedha|Rrjedha]], po kandidoj [[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për administrues edhe unë kërkoi një votë për kandidatin tim dhe po kërkoj mështetjen tënde. Faliminderit . me nderime PS: Votimi bëhet këtu: [[Wikipedia:Administruesit#Kandidatura_p.C3.ABr_administrues|WP:Kandidatura për administrues]] --[[User:Rrjedha]] == Fakte jo llafe == # Leeturtle është bllokuar në bazë të normave të wikipedias. Këto janë akuzat, fyerjet, përçmimet dhe nënkuptimet drejtë përsronit tim. Unë në fakt kisha përmendur një fakt. Që ai person, që është edhe një ndër organizatorët është i përfshirë në politikë aktivisht si këshilltar i ministrisë së kulturës. Ky është fakt jo akuzë personale dhe nuk kishte të bënte me ndonjë ndërhyrje të tijën. Më poshtë janë fjalë që janë nxjerrë nga postimi i tij i gjatë që nuk kishte ndonjë argument apo fakt brenda por vetëm karikaturizimie rreth karakterit tim. Mendoj se kjo qasje është e patolerueshme. {{collapse top|title=Sulmet personale të lëshuara nga Redon Skikuli (Leeturtle)}} *... mësimet për militantizëm politik '''jo me mua të lutem''' *... nga ana tjetër me këtë sjellje që ke '''është më mirë që nuk njihemi''' *Duke parë '''arrogancën që ke''' në mënyrën si shprehesh drejt kontribuesve *...më kujton Eric Cartman nga Southpark kur fitoi pak pushtet si përgjegjës për të mbajtur rregull gjatë pushimit të gjatë dhe terrorizonte të gjithë në shkollën e tij provinciale * ...'''je i pasjellshëm me njerëz që kontribojnë''' *...po hyj direkt në temë '''pa humbur kohë me karakterin tënd'''. *...ngaqë '''asnjë nga të gjithë 'ekspertët' e Wikipedias shqiptare''' nuk ka marrë mundin të bëjë asgjë tjetër '''përveç se të 'bërtasë': respekto autoritetin tim!''' * Ti mund të mendosh që nuk ka pasur impakt asnjë nga aktivitetet, megjithëse mendoj të kundërtën, por nuk mund '''të hakmerresh në këtë mënyrë''' ndaj njerëzve që janë të apasionuar ndaj projektit. * Mund të jesh i kënaqur '''duke sulmuar kontribues të tjerë''' dhe '''duke shfrytëzuar pozicionin që ke''', por e vërteta është që kanë kaluar kaq vite dhe cilësia e Wikipedia-s në shqip lë për të dëshiruar. Ndoshta bën diçka gabim që kemi ngelur në këtë pikë. * Me keqardhje për agresivitetin dhe '''mosdëshirën tënde për bashkëpunim''', * '''të uroj krijimin e teorive sa më kreative konspirative''', {{collapse bottom}} # Çështja mbi artikullin e Miilena Haritos u mbyll me ndërhyrjen e burokratit Punëtori. Të lutem mos e rihap më përndryshe kësaj radhe do të shkoj ta raportoj vërtet çështjen tek meta.wikimedia dhe do të vë në dukje qasjen tuaj, që është tejet klanore meqë po bëheni grup kundër meje, pa paraqitur fakte dhe argumente por vetëm duke bërë propagandë... Edhe unë punoj vullnetarisht këtu, por ndrysh enga ju nuk shkoj të redaktoj artiikujt e ministrave me të cilët jam takuar dhe kam marrëdhënie politike për më tepër duke postuar materiale të kopjuara dhe promovuese politike. Nëse nuk i kupton normat e wikipedias të këshillojë ti lexosh sërisht. # Si pasojë, të lutem që herë tjetër nëse më drejtohesh mua të paraqesësh fakte dhe jo llafe në ajër. Gjithë të mirat! -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:1px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 27 Maj 2015 21:13 (CEST) == Pjesmmarrje në votim dhe diskutim == Përshëndetje [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], Për shkak se shpesh hapen votime, diskutime, ide, dhe nuk përmbyllen, unë ju ftoj që të merrni pjesë nëse dëshironi të thoni mendimin dhe të jepni votën tuaj. Ju lutem shprehni lirshëm mendimin tuaj '''PRO''', '''KUNDËR''' apo '''NEUTRAL''', un nuk jam SPONZOR, thjesht dua që këto procese të mbarojnë, për të lënë hapësirë për artikuj të tjerë të votohen dhe diskutohen. [[Përdoruesi:Liridon/TO DO/am|Në këtë listë]] janë disa artikuj të propozua për artikull të Mirë dhe të Përkryer. Ndërsa aktualisht është i hapur një diskutim në [[Wikipedia:Kuvendi#Faqe për Wikipedian në Facebook|Kuvend për një Wikiprojekt]], Faqe për Wikipedian në Facebook. Aktualisht akoma është i hapur votimi për krijimin e projektit, ndërsa mund të jepni ide të reja, të kundërshtoni ato aktuale dhe të votoni ashtu si mendoni se është më mirë. --[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 8 shtator 2015 20:44 (CEST) == Wishlist == List of articles in German WP missing (good) images: [[:de:Portal:Albanien/Bilderwünsche]] --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 5 dhjetor 2015 14:34 (CET) :: Moved it to :sq :: → [[Përdoruesi:Albinfo/Livadhi]] :: Translation needs to be completed and checked. I would move it to [[Wikipedia:Requested pictures]] or so. :: Best regards, --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:04 (CEST) :::Duly noted. I'll complete, post it and let you know when it's up. Many thanks! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:10 (CEST) == News from international CEE Spring 2016 == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear local organizer of [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016|CEE Spring 2016]]! We have some news and updates. * There are '''new countries and projects''' that joined the contest after it started, these are Belarusian classic Wikipedia, [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Croatia|Croatia]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kazakhstan|Kazakhstan]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kosovo|Kosovo]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Sakha|Sakha]] and [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Turkey|Turkey]]. Our [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Timeline|Timeline]] is updated, so please update your plans as well. If some other countries join the contest on the go, we will inform you! * There are two types of '''statistics''' gathered: ** Using the proposed lists of articles. See [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Statistics]] (it counts only articles in the [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure|lists]]). ** Using the template <nowiki>{{CEE Spring 2016}}</nowiki> on the articles talk pages. See [[:m:User:BaseBot/CEES/MMXVI]] and subpages. *: If you don't use the template yet, here is an example: [[:m:w:uk:Special:Permalink/17787507|uk:Template:CEE Spring 2016]]. Its usage looks like: <code><nowiki>{{CEE Spring 2016 |user= |topic= |topic2= |topic3= |country= |country2= |country3= }}</nowiki></code> *: If you are using it but don't see your project in the stats then, perhaps, you are not using it properly. Only articles created (or improved if the rules allow this) for the contest during its period should have the template on respective talk pages. * Let us remind you, that as the contest is held simultaneously in many Wikipedias, it is vital that all articles, contest templates and categories are linked with '''Wikidata'''. Don't forget about this :) * If your local contest has some special needs (e.g. stats by weeks), let us know. Having local '''rules''' [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Local rules|briefly described on Meta page]] is compulsory for well-mannered organisers :) Please '''let us know if you need help''' with anything! [[:m:Talk:Wikimedia CEE Spring 2016|Any questions leave here]]. If someone wants to receive such updates from CEE Spring on their talk page, they may add their username on [[:m:User:Base/MassMessage/CEE Spring-2016-locals|this page]]. It might also be useful to join WMCEE-l mailing list (wmcee-l[[File:At_sign.svg|17px|@|link=]]tools.wikimedia.pl, [http://tools.wikimedia.pl/mailman/listinfo/wmcee-l registration]). Best regards from international organizers, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 3 prill 2016 03:32 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15493994 --> == WALUG (votimi për rregulloren) == Përshëndetje Arianit, [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedians of Albanian Language User Group]] është një grup i wikimedianëve shqiptarë tashmë i njohur nga Fondacioni i Wikimedias, që aktualisht po përpilon rregulloren/strategjinë e funksionimit. Propozimet, votimi dhe diskutimi për [[Wikipedia_diskutim:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group#Vizioni_2|Vizionin e User Grupit]] është deri më 23:59 CEST 3 korrik 2016. Jeni i ftuar të jepni propozime/ide ose të votoni për propozimet e dhëna.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 29 qershor 2016 00:00 (CEST) == Picture from Wikimania == Have you seen this? --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 10 korrik 2016 19:59 (CEST) [[Skeda:Cerimonia di chiusura - Wikimania 2016 12.jpg|thumb|Albanian Wikipedians with Jimmy Wales]] == CEE Spring 2016 Survey == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear CEE Spring 2016 organisers! I am sorry for writing in English again. The international organisers of the contest ask all the participants to complete the survey about the contest. It is very short. It gives us a bit of statistics and helps make the next contest better. We will use MassMessage to give [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 the survey link] to all the participants. Obviously, not all of them speak English, so please, [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ABase%2FMassMessage%2FCEE+Spring-2016-participants%2FSurvey help us with translating this request] and encourage them to complete the survey. Best regards, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 26 gusht 2016 20:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15863493 --> == Feedback request == Greetings, The team that made [[mw:ORES|ORES]] is working on a new tool called [[mw:JADE|JADE]]. The new tool is for humans to review the work of ORES, to provide human feedback and oversight. The team would like to hear about how your experience using ORES has been on your wiki, and what you might expect from a tool like the one proposed. If you are interested, you can comment on [[mw:Talk:JADE|this page on mediawiki.org]]. The team is also interested in sharing updates with you as JADE is developed. Short messages will be sent to this talk page every month or two, linking to a page with further information. Is this something you would like to sign up for? Simply reply to me here if so and I will put your name on the list. Happy editing to you. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 4 tetor 2017 21:17 (CEST) :You can also [[m:Global_message_delivery/Targets/JADE|sign yourself up]] for updates anytime. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 6 tetor 2017 18:46 (CEST) == JADE: topics to discuss == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello, Here are some topics the [[mw:JADE|JADE]] team would like to discuss. If you are interested, follow the link to join the conversation: *[[mw:Topic:Tzw0uv2bucrdprm4| Judgments, Endorsements, and Preference]] *[[mw:Topic:Tzw4ebq17wbdog74|Free text comments and suppression]] *[[mw:Topic:Tzw3qg8qiqow10d8|Should we integrate JADE with Flow?]] *[[mw:Topic:Tzw5fix7hbs4ui8j|Thematic and quant analysis of judgements]] Thank you. On behalf of the Scoring Platform Team, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]]([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 13 tetor 2017 23:09 (CEST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/JADE&oldid=17319199 --> == Ftese për Wiki Weekend Tirana 2017== Komuniteti i Open Labs zhvillojnë për të katërtin vit rradhazi [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wiki_Weekend_Tirana_2017 Wiki Wekeend Tirana 2017] me qëllimin për të pasuruar artikujt në gjuhën shqipe në Wikipedia. Ky aktivitet do të zhvillohet gjatë fundjavës së dytë të dhjetorit, përkatësisht në datat 9 dhe 10 dhjetor, ku pjesëmarrësit do të mblidhen në ambientet e Open Labs Hackerspace (Tiranë) në një program që kombinon puntoritë (workshops) me prezantimet nga wikipedianët nga Tirana, Elbasani, Durrësi, Prishtina, Gjilani, Zyrihu etj. Do të ketë gjithashtu workshope/editathons të ndryshme rreth Wikidata, Wiki Loves Maps, Wikiprojekti LGBT dhe Wikimedia Commons. Wiki Weekend synon që të ndërtohen ura bashkëpunimi me wikimedianë të tjerë nga vendi dhe rajoni, të inspirohen wikimedianë të rinj që të bashkohen me komunitetin, të njihet publiku me projektet e Wikimedias, të organizohen editathone dhe të rritet ndërgjegjësimi i mediave lokale dhe institucioneve rreth rëndësisë së ndarjes së dijes përmes projekteve të lidhura me platformat dhe kulturën bashkëpunuese wiki. Aktiviteti fillon në 9:30 dhe mbaron në 16:00 (të shtunën dhe të dielën). Ju ftojme të bashkoheni në abientet e [https://openlabs.cc/ Open Labs]. --[[Përdoruesi:Nafie shehu|Nafie shehu]] ([[Përdoruesi diskutim:Nafie shehu|diskutimet]]) 7 dhjetor 2017 22:14 (CET) :{{ping|Arianit}} Edhe [[Teqeja e Turballi Sulltanit]] (afer [[Teqeja e Frashërit]])?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 22 shkurt 2019 23:37 (CET) ::Pa pergjigje?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 21:33 (CET) Nuk e kuptoj mesazhin. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 22:11 (CET) :{{ping|Arianit}} Dëshironi ta plotësoni artikullin në [[Teqeja e Turballi Sulltanit|këtë]] Tekke si artikull [[Teqeja e Frasherit|Tekke në Frasher]]?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 1 mars 2019 20:20 (CET) ::Jo :) tjetren e bera per shkak te rolit patriotik. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 mars 2019 21:34 (CET) == Pyetje == Pershendetje ju lutem shumë a mund t'më n'dimoni ose ma sakt a mundë t'më tregoni se si mundë të postoj biografi per persona të "famshem" ne Wikipedia ? :Tung, a e ke pa ndihmen [[Ndihm%C3%AB:P%C3%ABrmbajtja|këtu]]? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 28 mars 2019 21:42 (CET) == Faqet me ndryshime në pritje == Përshëndetje! Ky është një mesazh gjysmë i automatizuar i dërguar te të gjithë personat që kanë veglat e kontrolluesit (duke përjashtuar administratorët). Kontrollimi është një privilegj i cili u jepet vullnetarëve, redaktimet e të cilëve kanë qenë të sakta dhe i kanë shërbyer komunitetit. Përveç privilegjit që t'u pranohen menjëherë redaktimet që bëjnë, kushdo që ka veglat e kontrolluesit ka gjithashtu përgjegjësinë për të kontrolluar redaktimet e të tjerëve. Kjo gjë mund të realizohet lehtësisht duke parë ndryshimet më të fundit me anë të një shtypjeje te butoni majtas që lexon ''Ndryshimet më të fundit''. Një mënyrë tjetër për ta realizuar këtë gjë, është me anë të faqes [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges këtu] e cila gjendet te ''Faqet speciale''. Faqja e mësipërme liston të gjitha faqet me ndryshime në pritje sipas kohës që ato janë kryer. Aktualisht, ''Wikipedia'' ka 148 kontrollues e megjithatë së shpejti do të kapim numrin e 500 faqeve me ndryshime në pritje nëse nuk fillohet kontrollimi masiv i tyre. Faqet me më shumë kohë në pritje kanë rreth 1 muaj aty. Nëse për 1 muaj bëhen rreth 500 faqe me ndryshime në pritje atëherë kuptohet që procesi i mirëmbajtes është një proces i cili duhet të jetë i vazhdueshëm pasi mund të dalë jashtë kontrollit me shpejtësi. Ju lutem, ndihmoni të kontrollojmë ndryshimet në pritje dhe ç'është më e rëndësishmja, ndihmoni të ndërgjegjësojmë vullnetarët kontrollues në komunitetin tonë për privilegjet e përgjegjësitë që ata kanë. Konsideroni gjithashtu mundësinë e vendosjes së stampës <nowiki>{{Kontrollues topicon}}</nowiki> në faqen tuaj të përdoruesit për të treguar gjendjen tuaj si kontrollues si dhe për të bërë më të lehtë gjetjen dhe kontaktimin tuaj nga komuniteti në rast nevoje. Për çdo pyetje në lidhje me procesin e kontrollimit apo të vendosjes së stampës mos ngurroni të më shkruani në faqen time të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 24 maj 2019 11:46 (CEST) == Pershendetje == Sa i perket nje artikulli ne wikipedia sq ,ka dhe te tjere te ngjashem ,nese do perdoret dy standarte nuk eshte problem je i lire ta heqesh artikullin nese mendon se ne wikipedia nuk ka artikuj te tjere te ngjashem dhe ky eshte i vetmi ateher gabohesh . Faleminderit - [[Përdoruesi:R1337|R1337]] :Pershendeteje {{Ping|R1337}} nuk ishte asgje personale. Mund te kete raste sic po thua, por mendoj qe standardet duhet te na ngrisin larte, jo te na ulin te pjestuesi me i vogel i perbashket. Shpresoj ne mirekuptim. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 prill 2020 10:02 (CEST) Ok {{Ping|Arianit}} ne kete rast si te veprojme, te hiqet artikulli bashk me artikujt e ngjashem apo mos te lejohen me artikuj te tille ne te ardhmen ? :{{Ping|R1337}} rregullat vlejne per te gjithe njejte. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) Ok {{Ping|Arianit}} Artikujt e ngjashem jane akoma aktiv do hiqen ? :{{Ping|R1337}} duhet por m'varet prej Wikipedianve ta bejne. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 qershor 2020 16:07 (CEST) == Per te krijuar nje faqe te re! == Pershendetje Arianit Mendoj se ka shume artista qe duhet te shtohen ne faqen e wikipedia. si mund te kontribuoj edhe une? Te pershendes Nela--[[Përdoruesi:WikiEDDE|WikiEDDE]] ([[Përdoruesi diskutim:WikiEDDE|diskutimet]]) 3 janar 2021 22:09 (CET) :Pershendetje {{ping|WikiEDDE}} te rekomandoj te fillosh [[Wikipedia:Fillimi|ketu]]. Pastaj te livadhi personal (lidhja te menyja larte) draftoje artikullin edhe kerko ndihme per ndonje ceshtje specifike nese te duhet. Te lutem perdore referenca te besueshme pasi biografite e personave te gjalle jane me te ndjeshme pasi nuk deshirojme te akuzohet Wikipedia per shpifje. Poashtu puno artikuj vetem per persona te shquar mjaftueshem, dmth qe jane trajtuar nga burime detysore te besueshem mjaftueshem. Nje menyre me e lehte e kontributit eshte t'i rregullosh artikujt ekzistues ku ka mjaft nevoje per ndihme. Faleminderit per kontributin dhe me njofto nese te duhet ndihme. ----[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 5 janar 2021 14:30 (CET) == Kontroll == Përshëndetje! Ky është një mesazh automatik i dërguar te të gjithë kontrolluesit shqipfolës që kanë qenë aktivë së fundmi. Aktualisht në listën e faqeve me ndryshime në pritje gjenden rreth 4000 faqe, disa prej tyre në pritje për më shumë se 1 viti. Kontrollimi i ndryshimeve në pritje është një nga përgjegjësitë bazë të çdo komuniteti Wiki kështu që ju ftojmë të ndihmoni ta zbrazim atë listë. Lista mund të gjendet [[Speciale:PendingChanges|këtu]]. - [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 16 mars 2022 15:04 (CET) <!-- Message sent by User:Klein Muçi@sqwiki using the list at https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontrolluesit_aktiv%C3%AB&oldid=2421118 --> == Bllokimi i përdoruesit == Unë do ta bllokoj këtë përdorues për 20 vjet. [[Speciale:Kontributet/79.106.209.165|79.106.209.165]] 20 korrik 2022 13:04 (CEST) == Ndihme rreth faqeve == Pershendetje meqe jeni perdorues i vjeter i Wikipedia Shqip, do doja brenda mundesive nese mund te pranoni pending changes ne versionin e, ne faqet ne vijim : [[Ledja Liku]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]], dhe ndonje ndihme,(kontribut) rreth formatit te citimeve do ishte e mirepritur,faleminderit. [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 14 tetor 2024 15:23 (CEST) == Kerkese per Ndihme == Pershendetje duke qene se je Wikipedian i vjeter,do doja nese do mundeshe te me ndihmoje me pranimin e pending changes duke lene stabel versionin e fundit si redaktim ne faqet respektive : [[Ledja Liku]] , [[Zaho Balili]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]] . Te falenderoj [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 15 tetor 2024 10:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2727223|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Pikësim shtesë|Pikësim shtesë]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra me shenja pikësimi të panevojshme. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: extra punctuation|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20dhjetor%202024,%2009:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 10:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shkurt%202025,%2012:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shkurt 2025 13:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2011:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 12:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2017:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 18:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2019:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 20:21 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2023:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 00:23 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2003:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 04:24 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2006:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 07:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2010:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 11:02 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2012:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 13:50 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2019:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 20:53 (CET) == Artikuj mbi shkolla publike == Hej a mundemi me i ra ma ngadalë krijimit të artikujve për [[:Kategoria:Shkolla në Kosovë|shkolla publike kosovare]]? Nuk kemi mjaft burime të denja për krejt shkollat në Kosovë, aq ma pak që kanë të gjithat mjaft shquarësi dhe material për një artikull në Wikipedia. Idealisht na kish vyjt pak ma shumë material kur fillojmë artikuj me një redaktim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 maj 2025 17:24 (CEST) :Mendoj qe si tema vetvetiu kualifikohen per shquaresi. Burime bazike duhet te kete: per fusheveprimin, arritjet e shkolles, numrin e nxenesve, menaxhmentin etj. Përdoruesi:Edukatori ka fillu te punoj ne shkollat nje nga nje (kjo ia lehteson atij procesin) dhe me Grupin e Wikimedianeve te Gjuhes Shqipe do te organizojme kampanja publike per t'i ftuar nxenesit te kontribuojne. Artikulli i shkolles do te jete ngacmim i mire per ta mesuar procesin e redaktimit. Vec i kam krijuar artikujt e tyre ne Wikidata. Na jep pak kohe qe ta zhvillojme procesin. Faleminderit per mirekuptimin! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 maj 2025 18:03 (CEST) == Të ftoj në diskutim, ku edhe mund të votosh == @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], të përfundohet edhe një qështje që ka kohë që diskutohet; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj%20heqjen%20e%20privilegjeve%20t%C3%AB%20administrator%C3%ABve%20joaktiv%C3%AB . [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 korrik 2025 18:38 (CEST) == Përshëndetje Arianit == Të përgëzoj për intervistën që paske bërë për wikipedian e gjuhës shqipe [https://www.youtube.com/watch?v=D6AD42wKG2Y në këtë emision], shumë e pasur e informuese. Punë të mbarë. @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 nëntor 2025 18:52 (CET) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Faleminderit! -- [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 9 nëntor 2025 14:55 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algoritmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2879262|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algoritmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20dhjetor%202025,%2021:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 dhjetor 2025 22:03 (CET) == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 06:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909477|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon emri|Mungon emri]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime me emra pa specifikuar mbiemrat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing name|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20mars%202026,%2014:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 mars 2026 15:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dle Yaman]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2979985|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dle Yaman]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20maj%202026,%2019:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 maj 2026 21:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fatos Geci]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980246|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fatos Geci]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20maj%202026,%2019:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 maj 2026 21:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sylvia Plath]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981156|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sylvia Plath]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202026,%2013:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:45 (CEST) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"reviewer"''' (Kontrolluesit) do të përfundojnë më '''"28 maj 2026, 09:58 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 21 maj 2026 21:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aristoteli]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017432|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aristoteli]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: DOI i lirë i pashënjuar|DOI i lirë i pashënjuar]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra DOI me vlera që njihen si të lira por që nuk janë shënjuar si të tilla. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unflagged free DOI|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2014:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 16:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sokrati]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017476|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sokrati]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2020:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 22:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arkimedi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017920|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arkimedi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2010:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 12:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vaksinimi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017925|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vaksinimi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017928|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arti]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018166|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arti]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Përdorim i gabuar i et al.|Përdorim i gabuar i et al.]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë një përdorim të gabuar të et al.. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: explicit use of et al.|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20gusht%202026,%2015:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 gusht 2026 17:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Bizantine]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018673|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Bizantine]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20gusht%202026,%2011:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 gusht 2026 13:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Djalli (mitologji)]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3022694|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Djalli (mitologji)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20gusht%202026,%2020:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 gusht 2026 22:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ora e maleve]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3023007|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ora e maleve]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20gusht%202026,%2017:39)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 gusht 2026 19:39 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kimia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025813|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kimia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2008:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 10:35 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Floçka]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025820|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Floçka]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2012:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 14:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjeografia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026062|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjeografia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2006:57)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 08:57 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Infeksioni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026066|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Infeksioni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Greqia e Lashtë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026068|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Greqia e Lashtë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ndryshimet klimatike]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026209|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ndryshimet klimatike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametri display|Parametri display]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin display. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: display-names|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2017:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 19:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Nelson Mandela]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026214|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Nelson Mandela]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2018:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 20:18 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Mongole]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026290|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Mongole]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2013:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 15:03 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Osmane]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026385|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Osmane]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2018:27)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 20:27 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Galeni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3027887|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Galeni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20gusht%202026,%2010:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 gusht 2026 12:37 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dialektika]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028565|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dialektika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:00 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Njeriu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028568|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Njeriu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:30 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kiri i Madh]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028834|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kiri i Madh]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Moisiu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028836|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Moisiu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:13)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028848|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:48 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Natyra]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028850|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Natyra]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:55)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:55 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Abasitët]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028857|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Abasitët]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2020:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 22:20 (CEST) 1ksrds8k259b0qux5tl3o7stsqnc9ce 3028869 3028860 2026-08-31T20:40:19Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Matematika */ 3028869 wikitext text/x-wiki Mire se erdhe tek Wikipedia (zyrtarisht :) [[Përdoruesi:Dori|Dori]] | [[Përdoruesi diskutim:Dori|Diskutim]] 2005 Mars 21 05:50 (UTC) :Kam kenaqesine. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2005 Mars 21 05:59 (UTC) --- Me pelqen shume ideja e "Highlanders" :)! [[Përdoruesi:Joni|Joni]] == Tung == perdoruesi Hipi Zhdripi C´fare shfetuesi ki. ::Jaran, dy kerkesa pi teje,1) kyçu kur t'shkrune se qysh e di une a je ti apo dikush tjeter tu e perdorë emnin ton. masnej veq i nenshkrune tekstet tuja "<nowiki>~~~~</nowiki>" 2) e bone mehallen e geces ma trimen n'gjakove e edoni pi mullajusufit ka mu rroke keqas me ty. ::u shishe pi aeroplanit qe je gjakovar papapa :). une perdori firefox, munesh mi gjete edhe n'ship nqs sje mire me anglisht e je kone najhere n'pushime n'durres. ::O rrush, e paske pa prej aeroplanit se jam Gjakovar, a? Atehere mos u brengose se nese e perdore emrin Hipi Zhdripi ndokush tjeter. Me teknik sotit gjithcka falsfikohet po shqpirti i fjales se shqiptarit nuk falsifikohet, JO!. Per kete po theme per femijet ne perendim nuk ashte interesant se ne cilen gjuhe shpehen por ne cilen fryme. Teknika me e persosure eshte natyra e vete njeriut. ::E kam harrua si te kyqem ne #sq.Wikipedia. Po provoje te kyqem ne ate dhome. '''perdoruesi Hipi Zhdripi mendone se:''' :''Amerika dje indian, kauboje, sot teknologji, neser? (si Turqia e Italia). Shipnija dje Shipni, sot Shipni, neser Shipni me te njajten teknologji (Sa uji kalone nere ure, me nise e me notu mas tine?).'' == Familja moderne == Ne mujshim mi ppullarizu e mi qite ne familjen moderne ateher kom me te propuzu per administratore --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Mars 29 00:31 (UTC) :hihihihi. kqyre qfare ideje, k'sej i thojin brain storming n'amerike. ti koke mjeshter per product placement :). qysh e kishe realizu ti kete ide, nimom pak. psh, a kish bo pune ni kuti e qumshtit (meno vita vita) me mbishkrimin wiki wiki? :dan eshte hipi zhdripi a? hajde befasi hajde. duna mi menu edhe une ni alter ego zajabant :). :seriozisht tash: veshtire pak mu realizu kjo se ata nuk jan fort pergjegjes ndaj qytetareve t'kosoves. psh: ju pata terheke verejtjen per pirjen e duhanit prej yllkes, personi ma kulle n'shpi, e ke perserite mas nje kohe prap. sinqerisht, nese ki ide t'ngjajshme propozoj te faqja promovimi pa marre parasysh se t'quditshme jane. nisja me qysh e kishe bo keta ma nelt.rrespekt [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ::Shka thu ti mi nxerre ata naj shtose per ne. Ha, fole. ::Ju en Amerike en Evrope (per cigare) shka po menone a po done ti mi bo krejt Amerikan e Evropian a? Lej se ata nuk jone budalle ata kane pa shume Amerika. A din c´ka menojin ata per neve qe jena jashte "Robota" (Teneçe insón). Kush jane Amerikant Xhoni i Bellusheve ju ka kallxu kush áshte mjeshter per '''product placement''' lexo librin per t´a. Mes e harro "Bluse Brothers".-Hipi se nuk kom kohe me duhet me shku ne pune. == Tifozat Kuq e zi == I kam lajmruar tifozat kuq e zi per foton ne commons dhe i kam thirre ne ndihme. Disa nuk po e kuptojin se si duhet vepruar (i kane informatat siperfaqesore). Tekste qe i kam shkru jane te kesaj forme: ''Shikoni dhe ndihmoni Arianitin : (nyja per foto)'' ''Shkruani per futbollin shqiptare ne gjuhen angleze (varsist prej vendit ku jetojne ata), p.sh greke, gjermane etj. dhe ne gjuhen shqipe shkruani per futbollin ne pergjithesi.'' ''(nyja per wiki shqip)'' ''Me nderime Dani.'' Kishte per te qene mire nese ti ju dergone nje E-mail me shqarime se si te regjistrohen, dhe te votoin per foto dhe ne nje kryeradhe e shkruan adresen e sq.wikipedia ==Shqiponja.net== Tifozet e basketbollit jane pergjegjur ne leteren e me poshteme: E nderuara redaksi, http://sq.wikipedia.org eshte pjese e projektit nderkombetar Wikipedia, \"e cila ka per qellim krijimin e një enciklopedie të plotë, pa gabime, në të gjitha gjuhët, e korigjueshme nga të gjithë dhe e lirë për përdorim.\" Ju lutemi vizitojeni adresen, dhe mundesisht, ndani deshiren tone te zjarrte per nje enciklopedi gjitheshqitpare me percjellesit e medias suaj. Kishit bo mire me shkru per basketbollin shqitare ne guhet tjera dhe per basketbollin ne pergjithsi ne gjuhen shqipe. Ju lutem informoni tifozet e juaj Ju falemnderit, Dan - wikipedian shqiptarë pergjegje: ''Dani, do te perpiqem qe per kete inciative ti njoftoj anaret e shqiponjat.net permes forumit.'' ''Mire kishte me qen sikurse Ju ta pergaditni nje shkrim, dhe une pastaj permes Newsletter t'ia u dergoj pothuajse 1500 anetareve tone.'' ''Pergadite ate dhe une me knaqesi do t'iu dergoj te gjitheve qe jan te anetaresuar tek shqiponjat.net'' ''Te pershendes.'' ''ARIANi'' Bone zemren guri e ftyren nuri e pregatite nje tekste po pak ma te nxehte ne kryerreshtin e pare te dytin shkruje si te regjistrohen (qe ata te mos humbin kohe per ta gjete deren) te tretin per ata qe dine gjuhe te huaja dhe te katertin ju ofrone bajraktarin(banner a qysh po i thojin). Ta provojim nashta bone boom. Mbasi te ju kesh shkruar letrat te lute me lajmro. TUNG --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Prill 14 22:35 (UTC) :Letra është gati. A ke farë emaili apo ta postoj te ''Promovime''? ::co_uk@hotmail.com == Posta == Kujdes me variablen sepse ne te gjitha fletat eshte e shkruare variabla numriipostes--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) ==Qyetet== Qytete e kosoves per ndryshim nga ato te Shqiperise (nuk behet dallimi ne mes Qytetit dhe Qytezes), jane me te njohura se bashku me rrethinen (po thuaj se ne te gjitha gjuhet e edhe ne gjuhen shqipe). Edhe pasi qe qendrat e qyteteve te Kosoves kane nderruar vendin brenda ketyre shtate rretheve, me eshte dukur me mire nje prezentim i tille. P.sh: Ulpiana, Novoberda, etj. Nese ke ndonje ide tjeter me trego.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) == A je gjallë a? == Mirëse u ktheve. Ku je mër, je hup si Faksi tyneher.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Janar 15 07:27 (UTC) : Gezohem qe t'paskna mungu :). Gjate luftes TV Kukesi n'shirit thojke Filon Fystyki "gjendet shendosh e mire n'spital t'Kukesit". Paj, e kom percell aktivitetin ketu kohe mas kohe edhe pse skome pase kohe me ndihmu. M'vjen mire qe ti i ki qendru besnik ketij ideali -- krejt ndryshe prej gjakovareve tjere a!!!. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Janar 15 19:13 (UTC) == Personat me biografi të gjata == Po mendojë se për personat me të cilët kanë të bëjnë shumë gjëra d.m.th me interes më të gjërë për shoqërin duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Është e pamundur të përmbledhet p.sh i gjithë materiali që gjendet në sq.Wikipedia që ka të bëjë me Skenderbeun, në jë fletë. Në këto raste duhet të krijohen nën-artikuj mendoj se edhe ti e di këtë. Sa i përket artikullit Enver Hoxha unë mendojë se aty duhet paraqitur kryetarin e Shqipërisë ndërsa për metodat e gjërat e tilla duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Të kisha propozuar që ta pregatitësh një seksion ku e prekë në pika të shkurta karieren e tij ndërsa për më thellësish shkruan (nëse ke material) në artiullin p.sh. <nowiki>[[Kariera e Fillon Fistikit]]</nowiki>. Edhe nëse e ki njetë me u shprazë është ma mirë mu shprazë në nëmartikull 1. Kur ka shumë tekst nuk bjenë në sy (pritojin njerzit me lexu) 2. Teknikisht për lexuesi e kyqur në internet në Kosovë e Shqipëri është ma mirë mir qenë artikujt e shkurt.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Mars 3 21:44 (UTC) :Dan, te kuptoj. Ama veprimet e tij gjate 40 vjeteshit te fundit nuk jane per artikull dytesor. Nuk kam asgje personale ndaj Enverit por nuk besoj qe dikush me logjike te shendosh mund te argumentoj qe Enveri nuk ka qene diktator (ata persona do ta quanin Enverin diktator dashamires (benevolent dictator) - diktatura eshte thjeshte nje sistem politik ku e drejta e zgjedhjes i mirret qytetarit nga nje person apo klike e vogel. Bile une kisha thone qe fjala komunist (qe ai e ka konsideru veten) eshte me e pasakte per Enverin se termi diktator. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Mars 3 21:57 (UTC) == Per faqen e redaktimit te artikujve. == Aranit, do me pelqente qe te krijonim nje faqe ku mund te beja komentet e mia per ndryshim dhe redaktimin e sakte te artikujve. Ke mundesi te me krijosh nje faqe? Me respekt —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 4 21:48 (UTC) :Aranit, falemindrit per shembullin qe me dhe por prap nuk e mora vesh. Mund te besh nje shembull konkret sesi te perdor Wikipedia:Drejtshkrim?! —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 6 09:37 (UTC) == figura perlati == nëse ke mundësi ngarkoe edhe njëherë figurën e Perlat Sula se e grisa gabim. Provova ta restauroj, por nuk po funksionon. tung —[[Përdoruesi:Bet 0|bet_0]] 2006 Mars 11 09:19 (UTC) == Ftese == Pershendetje djema e vajza. Me sa shoh shumica prej jush din anglisht. Edhe me sa verej jeni shqiptare qofte nga Kosova a vende tjera. Ju mirepres ne faqen [http://en.wikipedia.org/wiki/Kosovo] ku po kemi problem me disa qe po e vandalizojne faqen e Kosoves. Ndihma e juaj eshte e mireseardhur. Me sa duket me kete adrese qe keni nuk mundeni me editu aty, po me hape adrese tjeter ju duhen vetem 2 min, pra mos pritoni. Shpresoj te shihemi atje se shpejti. Me respekt, [[Përdoruesi:Ilir pz|Ilir pz]] 2006 Prill 8 23:46 (UTC) == Përvojat dhe sugjerimet == Shkruj dishka qitu [[Wikipedia:Për Anëtarë]]. Normal qe ki qefë, osht mirë për të tjerët qe bea edhe për ne se qashtu e dimë shka po ju bjenë njerzve në sy ma tepër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 5 Shtator 2006 03:03 (UTC) == Foto pa lisence == Figures Perlati2.jpg i mungonte licensa per ate dhe u gris. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 3 Dhjetor 2007 21:22 (UTC)) == ayhi == A ki kohë me kontrollu gramatiken edhe drejtshkrimin për copat e paraqitura në [[:B:HTML|këtë fletë]]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 31 Mars 2009 23:29 (CEST) == HI == Hey, whats happening. —[[Përdoruesi:Mdupont|Mdupont]] 29 Qershor 2009 14:24 (CEST) == Kosovoguide == A mund të kontaktoni administratorin ne Kosovoguide per perdorimin e përmbajteve te faqes - http://www.kosovoguide.com/?cid=1,218,1018&view=all? --[[Përdoruesi:Mikullovci11|Mikullovci]] 20 Janar 2011 14:29 (CET) == Kontrolla e cilësisë == [[Skeda:Besicles 180508.jpg|80px|majtas|]] Pershendetje Arianit, Tashmë ti je [[Wikipedia:Kontrolluesit|Kontrollues]]. Për më shumë informacion shiko tek [[Wikipedia:Kuvendi]] (seksionin ''Vandalism on sq.wikipedia'' ose ''[[Ndihmë:Kontrolli i faqes|Flagged Revisions]]''). Për pyetje rreth privilegjeve të reja më pyet edhe ma. Përdori me përgjegjshmëri këto privilegje. Një punë të mbarë.--'''[[Përdoruesi:Euriditi|<span style="text-shadow:#000 0.1em 0.1em 0.1em; background: #C44747; color:white;">&nbsp;Euriditi&nbsp;</span>]]''' 29 nëntor 2012 13:33 (CET) == Kategorite == Dy here ([http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237467] dhe [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237474]) i hoqe, te [[Mehmet Konica]] dhe te "zhbera" (pjeserisht) te dyja heret. Sapo t'u dha statusi i kontrolluesit dhe ke 7 vjet eksperience ne wiki, nuk mund te besh editime te tilla pa i shpjeguar fare. Ke ndonje aresye qe e ben kete? [[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 15:37 (CET) : E verejta edhe une qe e kisha kategorizuar gabimisht. Derisa po e permirsoja ti po e beje te njejten gje dhe me shkaktoi huti me disa faqe te tjera qe po redaktojsha ne te njejten kohe. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:30 (CET) ::Ah, ok, faleminderit, dhe me fal per tonin: kujtova se po ma beje per inat, :-).[[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:41 (CET) :::Pa problem. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 19:13 (CET) == Ftesë për pjesëmarrje në diskutimin mbi heqjen arbitrare të referencave mbi dënimet me vdekje të [[Kristaq Rama]] == Të lutem, ndiqeni debatin tek Kuvendi (http://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Diskutim_mbi_referencat_e_d.C3.ABnimeve_me_vdekje_nga_Kristaq_Rama). Po bëhen disa veprime absurde e arbitrare. Me respekt!--[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|<span style="background-color:olive; color:#fff;"> '''Mr. Pseudo''' </span>]] [[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo |'''diskuto''']] 25 shkurt 2013 23:58 (CET) ==Pershendetje Maratones..== Përshëndetje, nëaw ne Kukës do të mbahet një maratonë e e tille e Wikipedias në gjuhën shqipe me pjesëmarrës. ka vullnetar që dëshirojnë të ndihmojnë me pranim dhe ligjërim në tema të ndryshme të Wikipedia-s, nese na mundesohet nen kushtet e tilla do te jemi edhe ne... pune te mbare --Koka11 21 Dhjetor 2014 00:03 (CET) :Pershendetje, faleminderit. A ma dergon te lutem ne privat nje adrese emaili dhe numer telefoni dhe me tregon per cfare tema do t'mund te ligjerosh. Te lajmeroj prej fundit te janarit kur t'kemi me shume informata konkrete. Faleminderit! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 21 Dhjetor 2014 08:14 (CET) ==Pershendetje mik i nderuar une kam kandiduar[[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për admin...== --Rrjedha 23 Shkurt 2015 10:52 (CET)[[Përdoruesi:Rrjedha|Rrjedha]], po kandidoj [[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për administrues edhe unë kërkoi një votë për kandidatin tim dhe po kërkoj mështetjen tënde. Faliminderit . me nderime PS: Votimi bëhet këtu: [[Wikipedia:Administruesit#Kandidatura_p.C3.ABr_administrues|WP:Kandidatura për administrues]] --[[User:Rrjedha]] == Fakte jo llafe == # Leeturtle është bllokuar në bazë të normave të wikipedias. Këto janë akuzat, fyerjet, përçmimet dhe nënkuptimet drejtë përsronit tim. Unë në fakt kisha përmendur një fakt. Që ai person, që është edhe një ndër organizatorët është i përfshirë në politikë aktivisht si këshilltar i ministrisë së kulturës. Ky është fakt jo akuzë personale dhe nuk kishte të bënte me ndonjë ndërhyrje të tijën. Më poshtë janë fjalë që janë nxjerrë nga postimi i tij i gjatë që nuk kishte ndonjë argument apo fakt brenda por vetëm karikaturizimie rreth karakterit tim. Mendoj se kjo qasje është e patolerueshme. {{collapse top|title=Sulmet personale të lëshuara nga Redon Skikuli (Leeturtle)}} *... mësimet për militantizëm politik '''jo me mua të lutem''' *... nga ana tjetër me këtë sjellje që ke '''është më mirë që nuk njihemi''' *Duke parë '''arrogancën që ke''' në mënyrën si shprehesh drejt kontribuesve *...më kujton Eric Cartman nga Southpark kur fitoi pak pushtet si përgjegjës për të mbajtur rregull gjatë pushimit të gjatë dhe terrorizonte të gjithë në shkollën e tij provinciale * ...'''je i pasjellshëm me njerëz që kontribojnë''' *...po hyj direkt në temë '''pa humbur kohë me karakterin tënd'''. *...ngaqë '''asnjë nga të gjithë 'ekspertët' e Wikipedias shqiptare''' nuk ka marrë mundin të bëjë asgjë tjetër '''përveç se të 'bërtasë': respekto autoritetin tim!''' * Ti mund të mendosh që nuk ka pasur impakt asnjë nga aktivitetet, megjithëse mendoj të kundërtën, por nuk mund '''të hakmerresh në këtë mënyrë''' ndaj njerëzve që janë të apasionuar ndaj projektit. * Mund të jesh i kënaqur '''duke sulmuar kontribues të tjerë''' dhe '''duke shfrytëzuar pozicionin që ke''', por e vërteta është që kanë kaluar kaq vite dhe cilësia e Wikipedia-s në shqip lë për të dëshiruar. Ndoshta bën diçka gabim që kemi ngelur në këtë pikë. * Me keqardhje për agresivitetin dhe '''mosdëshirën tënde për bashkëpunim''', * '''të uroj krijimin e teorive sa më kreative konspirative''', {{collapse bottom}} # Çështja mbi artikullin e Miilena Haritos u mbyll me ndërhyrjen e burokratit Punëtori. Të lutem mos e rihap më përndryshe kësaj radhe do të shkoj ta raportoj vërtet çështjen tek meta.wikimedia dhe do të vë në dukje qasjen tuaj, që është tejet klanore meqë po bëheni grup kundër meje, pa paraqitur fakte dhe argumente por vetëm duke bërë propagandë... Edhe unë punoj vullnetarisht këtu, por ndrysh enga ju nuk shkoj të redaktoj artiikujt e ministrave me të cilët jam takuar dhe kam marrëdhënie politike për më tepër duke postuar materiale të kopjuara dhe promovuese politike. Nëse nuk i kupton normat e wikipedias të këshillojë ti lexosh sërisht. # Si pasojë, të lutem që herë tjetër nëse më drejtohesh mua të paraqesësh fakte dhe jo llafe në ajër. Gjithë të mirat! -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:1px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 27 Maj 2015 21:13 (CEST) == Pjesmmarrje në votim dhe diskutim == Përshëndetje [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], Për shkak se shpesh hapen votime, diskutime, ide, dhe nuk përmbyllen, unë ju ftoj që të merrni pjesë nëse dëshironi të thoni mendimin dhe të jepni votën tuaj. Ju lutem shprehni lirshëm mendimin tuaj '''PRO''', '''KUNDËR''' apo '''NEUTRAL''', un nuk jam SPONZOR, thjesht dua që këto procese të mbarojnë, për të lënë hapësirë për artikuj të tjerë të votohen dhe diskutohen. [[Përdoruesi:Liridon/TO DO/am|Në këtë listë]] janë disa artikuj të propozua për artikull të Mirë dhe të Përkryer. Ndërsa aktualisht është i hapur një diskutim në [[Wikipedia:Kuvendi#Faqe për Wikipedian në Facebook|Kuvend për një Wikiprojekt]], Faqe për Wikipedian në Facebook. Aktualisht akoma është i hapur votimi për krijimin e projektit, ndërsa mund të jepni ide të reja, të kundërshtoni ato aktuale dhe të votoni ashtu si mendoni se është më mirë. --[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 8 shtator 2015 20:44 (CEST) == Wishlist == List of articles in German WP missing (good) images: [[:de:Portal:Albanien/Bilderwünsche]] --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 5 dhjetor 2015 14:34 (CET) :: Moved it to :sq :: → [[Përdoruesi:Albinfo/Livadhi]] :: Translation needs to be completed and checked. I would move it to [[Wikipedia:Requested pictures]] or so. :: Best regards, --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:04 (CEST) :::Duly noted. I'll complete, post it and let you know when it's up. Many thanks! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:10 (CEST) == News from international CEE Spring 2016 == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear local organizer of [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016|CEE Spring 2016]]! We have some news and updates. * There are '''new countries and projects''' that joined the contest after it started, these are Belarusian classic Wikipedia, [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Croatia|Croatia]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kazakhstan|Kazakhstan]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kosovo|Kosovo]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Sakha|Sakha]] and [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Turkey|Turkey]]. Our [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Timeline|Timeline]] is updated, so please update your plans as well. If some other countries join the contest on the go, we will inform you! * There are two types of '''statistics''' gathered: ** Using the proposed lists of articles. See [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Statistics]] (it counts only articles in the [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure|lists]]). ** Using the template <nowiki>{{CEE Spring 2016}}</nowiki> on the articles talk pages. See [[:m:User:BaseBot/CEES/MMXVI]] and subpages. *: If you don't use the template yet, here is an example: [[:m:w:uk:Special:Permalink/17787507|uk:Template:CEE Spring 2016]]. Its usage looks like: <code><nowiki>{{CEE Spring 2016 |user= |topic= |topic2= |topic3= |country= |country2= |country3= }}</nowiki></code> *: If you are using it but don't see your project in the stats then, perhaps, you are not using it properly. Only articles created (or improved if the rules allow this) for the contest during its period should have the template on respective talk pages. * Let us remind you, that as the contest is held simultaneously in many Wikipedias, it is vital that all articles, contest templates and categories are linked with '''Wikidata'''. Don't forget about this :) * If your local contest has some special needs (e.g. stats by weeks), let us know. Having local '''rules''' [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Local rules|briefly described on Meta page]] is compulsory for well-mannered organisers :) Please '''let us know if you need help''' with anything! [[:m:Talk:Wikimedia CEE Spring 2016|Any questions leave here]]. If someone wants to receive such updates from CEE Spring on their talk page, they may add their username on [[:m:User:Base/MassMessage/CEE Spring-2016-locals|this page]]. It might also be useful to join WMCEE-l mailing list (wmcee-l[[File:At_sign.svg|17px|@|link=]]tools.wikimedia.pl, [http://tools.wikimedia.pl/mailman/listinfo/wmcee-l registration]). Best regards from international organizers, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 3 prill 2016 03:32 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15493994 --> == WALUG (votimi për rregulloren) == Përshëndetje Arianit, [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedians of Albanian Language User Group]] është një grup i wikimedianëve shqiptarë tashmë i njohur nga Fondacioni i Wikimedias, që aktualisht po përpilon rregulloren/strategjinë e funksionimit. Propozimet, votimi dhe diskutimi për [[Wikipedia_diskutim:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group#Vizioni_2|Vizionin e User Grupit]] është deri më 23:59 CEST 3 korrik 2016. Jeni i ftuar të jepni propozime/ide ose të votoni për propozimet e dhëna.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 29 qershor 2016 00:00 (CEST) == Picture from Wikimania == Have you seen this? --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 10 korrik 2016 19:59 (CEST) [[Skeda:Cerimonia di chiusura - Wikimania 2016 12.jpg|thumb|Albanian Wikipedians with Jimmy Wales]] == CEE Spring 2016 Survey == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear CEE Spring 2016 organisers! I am sorry for writing in English again. The international organisers of the contest ask all the participants to complete the survey about the contest. It is very short. It gives us a bit of statistics and helps make the next contest better. We will use MassMessage to give [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 the survey link] to all the participants. Obviously, not all of them speak English, so please, [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ABase%2FMassMessage%2FCEE+Spring-2016-participants%2FSurvey help us with translating this request] and encourage them to complete the survey. Best regards, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 26 gusht 2016 20:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15863493 --> == Feedback request == Greetings, The team that made [[mw:ORES|ORES]] is working on a new tool called [[mw:JADE|JADE]]. The new tool is for humans to review the work of ORES, to provide human feedback and oversight. The team would like to hear about how your experience using ORES has been on your wiki, and what you might expect from a tool like the one proposed. If you are interested, you can comment on [[mw:Talk:JADE|this page on mediawiki.org]]. The team is also interested in sharing updates with you as JADE is developed. Short messages will be sent to this talk page every month or two, linking to a page with further information. Is this something you would like to sign up for? Simply reply to me here if so and I will put your name on the list. Happy editing to you. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 4 tetor 2017 21:17 (CEST) :You can also [[m:Global_message_delivery/Targets/JADE|sign yourself up]] for updates anytime. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 6 tetor 2017 18:46 (CEST) == JADE: topics to discuss == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello, Here are some topics the [[mw:JADE|JADE]] team would like to discuss. If you are interested, follow the link to join the conversation: *[[mw:Topic:Tzw0uv2bucrdprm4| Judgments, Endorsements, and Preference]] *[[mw:Topic:Tzw4ebq17wbdog74|Free text comments and suppression]] *[[mw:Topic:Tzw3qg8qiqow10d8|Should we integrate JADE with Flow?]] *[[mw:Topic:Tzw5fix7hbs4ui8j|Thematic and quant analysis of judgements]] Thank you. On behalf of the Scoring Platform Team, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]]([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 13 tetor 2017 23:09 (CEST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/JADE&oldid=17319199 --> == Ftese për Wiki Weekend Tirana 2017== Komuniteti i Open Labs zhvillojnë për të katërtin vit rradhazi [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wiki_Weekend_Tirana_2017 Wiki Wekeend Tirana 2017] me qëllimin për të pasuruar artikujt në gjuhën shqipe në Wikipedia. Ky aktivitet do të zhvillohet gjatë fundjavës së dytë të dhjetorit, përkatësisht në datat 9 dhe 10 dhjetor, ku pjesëmarrësit do të mblidhen në ambientet e Open Labs Hackerspace (Tiranë) në një program që kombinon puntoritë (workshops) me prezantimet nga wikipedianët nga Tirana, Elbasani, Durrësi, Prishtina, Gjilani, Zyrihu etj. Do të ketë gjithashtu workshope/editathons të ndryshme rreth Wikidata, Wiki Loves Maps, Wikiprojekti LGBT dhe Wikimedia Commons. Wiki Weekend synon që të ndërtohen ura bashkëpunimi me wikimedianë të tjerë nga vendi dhe rajoni, të inspirohen wikimedianë të rinj që të bashkohen me komunitetin, të njihet publiku me projektet e Wikimedias, të organizohen editathone dhe të rritet ndërgjegjësimi i mediave lokale dhe institucioneve rreth rëndësisë së ndarjes së dijes përmes projekteve të lidhura me platformat dhe kulturën bashkëpunuese wiki. Aktiviteti fillon në 9:30 dhe mbaron në 16:00 (të shtunën dhe të dielën). Ju ftojme të bashkoheni në abientet e [https://openlabs.cc/ Open Labs]. --[[Përdoruesi:Nafie shehu|Nafie shehu]] ([[Përdoruesi diskutim:Nafie shehu|diskutimet]]) 7 dhjetor 2017 22:14 (CET) :{{ping|Arianit}} Edhe [[Teqeja e Turballi Sulltanit]] (afer [[Teqeja e Frashërit]])?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 22 shkurt 2019 23:37 (CET) ::Pa pergjigje?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 21:33 (CET) Nuk e kuptoj mesazhin. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 22:11 (CET) :{{ping|Arianit}} Dëshironi ta plotësoni artikullin në [[Teqeja e Turballi Sulltanit|këtë]] Tekke si artikull [[Teqeja e Frasherit|Tekke në Frasher]]?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 1 mars 2019 20:20 (CET) ::Jo :) tjetren e bera per shkak te rolit patriotik. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 mars 2019 21:34 (CET) == Pyetje == Pershendetje ju lutem shumë a mund t'më n'dimoni ose ma sakt a mundë t'më tregoni se si mundë të postoj biografi per persona të "famshem" ne Wikipedia ? :Tung, a e ke pa ndihmen [[Ndihm%C3%AB:P%C3%ABrmbajtja|këtu]]? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 28 mars 2019 21:42 (CET) == Faqet me ndryshime në pritje == Përshëndetje! Ky është një mesazh gjysmë i automatizuar i dërguar te të gjithë personat që kanë veglat e kontrolluesit (duke përjashtuar administratorët). Kontrollimi është një privilegj i cili u jepet vullnetarëve, redaktimet e të cilëve kanë qenë të sakta dhe i kanë shërbyer komunitetit. Përveç privilegjit që t'u pranohen menjëherë redaktimet që bëjnë, kushdo që ka veglat e kontrolluesit ka gjithashtu përgjegjësinë për të kontrolluar redaktimet e të tjerëve. Kjo gjë mund të realizohet lehtësisht duke parë ndryshimet më të fundit me anë të një shtypjeje te butoni majtas që lexon ''Ndryshimet më të fundit''. Një mënyrë tjetër për ta realizuar këtë gjë, është me anë të faqes [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges këtu] e cila gjendet te ''Faqet speciale''. Faqja e mësipërme liston të gjitha faqet me ndryshime në pritje sipas kohës që ato janë kryer. Aktualisht, ''Wikipedia'' ka 148 kontrollues e megjithatë së shpejti do të kapim numrin e 500 faqeve me ndryshime në pritje nëse nuk fillohet kontrollimi masiv i tyre. Faqet me më shumë kohë në pritje kanë rreth 1 muaj aty. Nëse për 1 muaj bëhen rreth 500 faqe me ndryshime në pritje atëherë kuptohet që procesi i mirëmbajtes është një proces i cili duhet të jetë i vazhdueshëm pasi mund të dalë jashtë kontrollit me shpejtësi. Ju lutem, ndihmoni të kontrollojmë ndryshimet në pritje dhe ç'është më e rëndësishmja, ndihmoni të ndërgjegjësojmë vullnetarët kontrollues në komunitetin tonë për privilegjet e përgjegjësitë që ata kanë. Konsideroni gjithashtu mundësinë e vendosjes së stampës <nowiki>{{Kontrollues topicon}}</nowiki> në faqen tuaj të përdoruesit për të treguar gjendjen tuaj si kontrollues si dhe për të bërë më të lehtë gjetjen dhe kontaktimin tuaj nga komuniteti në rast nevoje. Për çdo pyetje në lidhje me procesin e kontrollimit apo të vendosjes së stampës mos ngurroni të më shkruani në faqen time të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 24 maj 2019 11:46 (CEST) == Pershendetje == Sa i perket nje artikulli ne wikipedia sq ,ka dhe te tjere te ngjashem ,nese do perdoret dy standarte nuk eshte problem je i lire ta heqesh artikullin nese mendon se ne wikipedia nuk ka artikuj te tjere te ngjashem dhe ky eshte i vetmi ateher gabohesh . Faleminderit - [[Përdoruesi:R1337|R1337]] :Pershendeteje {{Ping|R1337}} nuk ishte asgje personale. Mund te kete raste sic po thua, por mendoj qe standardet duhet te na ngrisin larte, jo te na ulin te pjestuesi me i vogel i perbashket. Shpresoj ne mirekuptim. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 prill 2020 10:02 (CEST) Ok {{Ping|Arianit}} ne kete rast si te veprojme, te hiqet artikulli bashk me artikujt e ngjashem apo mos te lejohen me artikuj te tille ne te ardhmen ? :{{Ping|R1337}} rregullat vlejne per te gjithe njejte. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) Ok {{Ping|Arianit}} Artikujt e ngjashem jane akoma aktiv do hiqen ? :{{Ping|R1337}} duhet por m'varet prej Wikipedianve ta bejne. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 qershor 2020 16:07 (CEST) == Per te krijuar nje faqe te re! == Pershendetje Arianit Mendoj se ka shume artista qe duhet te shtohen ne faqen e wikipedia. si mund te kontribuoj edhe une? Te pershendes Nela--[[Përdoruesi:WikiEDDE|WikiEDDE]] ([[Përdoruesi diskutim:WikiEDDE|diskutimet]]) 3 janar 2021 22:09 (CET) :Pershendetje {{ping|WikiEDDE}} te rekomandoj te fillosh [[Wikipedia:Fillimi|ketu]]. Pastaj te livadhi personal (lidhja te menyja larte) draftoje artikullin edhe kerko ndihme per ndonje ceshtje specifike nese te duhet. Te lutem perdore referenca te besueshme pasi biografite e personave te gjalle jane me te ndjeshme pasi nuk deshirojme te akuzohet Wikipedia per shpifje. Poashtu puno artikuj vetem per persona te shquar mjaftueshem, dmth qe jane trajtuar nga burime detysore te besueshem mjaftueshem. Nje menyre me e lehte e kontributit eshte t'i rregullosh artikujt ekzistues ku ka mjaft nevoje per ndihme. Faleminderit per kontributin dhe me njofto nese te duhet ndihme. ----[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 5 janar 2021 14:30 (CET) == Kontroll == Përshëndetje! Ky është një mesazh automatik i dërguar te të gjithë kontrolluesit shqipfolës që kanë qenë aktivë së fundmi. Aktualisht në listën e faqeve me ndryshime në pritje gjenden rreth 4000 faqe, disa prej tyre në pritje për më shumë se 1 viti. Kontrollimi i ndryshimeve në pritje është një nga përgjegjësitë bazë të çdo komuniteti Wiki kështu që ju ftojmë të ndihmoni ta zbrazim atë listë. Lista mund të gjendet [[Speciale:PendingChanges|këtu]]. - [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 16 mars 2022 15:04 (CET) <!-- Message sent by User:Klein Muçi@sqwiki using the list at https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontrolluesit_aktiv%C3%AB&oldid=2421118 --> == Bllokimi i përdoruesit == Unë do ta bllokoj këtë përdorues për 20 vjet. [[Speciale:Kontributet/79.106.209.165|79.106.209.165]] 20 korrik 2022 13:04 (CEST) == Ndihme rreth faqeve == Pershendetje meqe jeni perdorues i vjeter i Wikipedia Shqip, do doja brenda mundesive nese mund te pranoni pending changes ne versionin e, ne faqet ne vijim : [[Ledja Liku]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]], dhe ndonje ndihme,(kontribut) rreth formatit te citimeve do ishte e mirepritur,faleminderit. [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 14 tetor 2024 15:23 (CEST) == Kerkese per Ndihme == Pershendetje duke qene se je Wikipedian i vjeter,do doja nese do mundeshe te me ndihmoje me pranimin e pending changes duke lene stabel versionin e fundit si redaktim ne faqet respektive : [[Ledja Liku]] , [[Zaho Balili]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]] . Te falenderoj [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 15 tetor 2024 10:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2727223|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Pikësim shtesë|Pikësim shtesë]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra me shenja pikësimi të panevojshme. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: extra punctuation|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20dhjetor%202024,%2009:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 10:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shkurt%202025,%2012:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shkurt 2025 13:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2011:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 12:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2017:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 18:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2019:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 20:21 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2023:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 00:23 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2003:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 04:24 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2006:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 07:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2010:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 11:02 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2012:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 13:50 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2019:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 20:53 (CET) == Artikuj mbi shkolla publike == Hej a mundemi me i ra ma ngadalë krijimit të artikujve për [[:Kategoria:Shkolla në Kosovë|shkolla publike kosovare]]? Nuk kemi mjaft burime të denja për krejt shkollat në Kosovë, aq ma pak që kanë të gjithat mjaft shquarësi dhe material për një artikull në Wikipedia. Idealisht na kish vyjt pak ma shumë material kur fillojmë artikuj me një redaktim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 maj 2025 17:24 (CEST) :Mendoj qe si tema vetvetiu kualifikohen per shquaresi. Burime bazike duhet te kete: per fusheveprimin, arritjet e shkolles, numrin e nxenesve, menaxhmentin etj. Përdoruesi:Edukatori ka fillu te punoj ne shkollat nje nga nje (kjo ia lehteson atij procesin) dhe me Grupin e Wikimedianeve te Gjuhes Shqipe do te organizojme kampanja publike per t'i ftuar nxenesit te kontribuojne. Artikulli i shkolles do te jete ngacmim i mire per ta mesuar procesin e redaktimit. Vec i kam krijuar artikujt e tyre ne Wikidata. Na jep pak kohe qe ta zhvillojme procesin. Faleminderit per mirekuptimin! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 maj 2025 18:03 (CEST) == Të ftoj në diskutim, ku edhe mund të votosh == @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], të përfundohet edhe një qështje që ka kohë që diskutohet; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj%20heqjen%20e%20privilegjeve%20t%C3%AB%20administrator%C3%ABve%20joaktiv%C3%AB . [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 korrik 2025 18:38 (CEST) == Përshëndetje Arianit == Të përgëzoj për intervistën që paske bërë për wikipedian e gjuhës shqipe [https://www.youtube.com/watch?v=D6AD42wKG2Y në këtë emision], shumë e pasur e informuese. Punë të mbarë. @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 nëntor 2025 18:52 (CET) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Faleminderit! -- [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 9 nëntor 2025 14:55 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algoritmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2879262|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algoritmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20dhjetor%202025,%2021:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 dhjetor 2025 22:03 (CET) == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 06:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909477|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon emri|Mungon emri]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime me emra pa specifikuar mbiemrat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing name|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20mars%202026,%2014:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 mars 2026 15:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dle Yaman]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2979985|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dle Yaman]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20maj%202026,%2019:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 maj 2026 21:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fatos Geci]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980246|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fatos Geci]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20maj%202026,%2019:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 maj 2026 21:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sylvia Plath]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981156|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sylvia Plath]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202026,%2013:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:45 (CEST) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"reviewer"''' (Kontrolluesit) do të përfundojnë më '''"28 maj 2026, 09:58 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 21 maj 2026 21:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aristoteli]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017432|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aristoteli]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: DOI i lirë i pashënjuar|DOI i lirë i pashënjuar]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra DOI me vlera që njihen si të lira por që nuk janë shënjuar si të tilla. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unflagged free DOI|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2014:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 16:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sokrati]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017476|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sokrati]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2020:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 22:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arkimedi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017920|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arkimedi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2010:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 12:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vaksinimi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017925|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vaksinimi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017928|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arti]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018166|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arti]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Përdorim i gabuar i et al.|Përdorim i gabuar i et al.]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë një përdorim të gabuar të et al.. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: explicit use of et al.|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20gusht%202026,%2015:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 gusht 2026 17:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Bizantine]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018673|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Bizantine]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20gusht%202026,%2011:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 gusht 2026 13:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Djalli (mitologji)]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3022694|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Djalli (mitologji)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20gusht%202026,%2020:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 gusht 2026 22:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ora e maleve]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3023007|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ora e maleve]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20gusht%202026,%2017:39)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 gusht 2026 19:39 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kimia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025813|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kimia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2008:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 10:35 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Floçka]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025820|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Floçka]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2012:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 14:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjeografia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026062|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjeografia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2006:57)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 08:57 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Infeksioni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026066|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Infeksioni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Greqia e Lashtë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026068|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Greqia e Lashtë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ndryshimet klimatike]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026209|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ndryshimet klimatike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametri display|Parametri display]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin display. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: display-names|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2017:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 19:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Nelson Mandela]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026214|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Nelson Mandela]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2018:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 20:18 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Mongole]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026290|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Mongole]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2013:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 15:03 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Osmane]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026385|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Osmane]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2018:27)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 20:27 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Galeni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3027887|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Galeni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20gusht%202026,%2010:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 gusht 2026 12:37 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dialektika]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028565|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dialektika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:00 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Njeriu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028568|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Njeriu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:30 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kiri i Madh]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028834|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kiri i Madh]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Moisiu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028836|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Moisiu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:13)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028848|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:48 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Natyra]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028850|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Natyra]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:55)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:55 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Abasitët]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028857|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Abasitët]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2020:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 22:20 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Matematika]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028865|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Matematika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2020:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 22:40 (CEST) cxfqz5njd8nbo3zqbhq8pr78ji9m5fa 3028885 3028869 2026-08-31T21:07:30Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Epoka e Iluminizmit */ 3028885 wikitext text/x-wiki Mire se erdhe tek Wikipedia (zyrtarisht :) [[Përdoruesi:Dori|Dori]] | [[Përdoruesi diskutim:Dori|Diskutim]] 2005 Mars 21 05:50 (UTC) :Kam kenaqesine. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2005 Mars 21 05:59 (UTC) --- Me pelqen shume ideja e "Highlanders" :)! [[Përdoruesi:Joni|Joni]] == Tung == perdoruesi Hipi Zhdripi C´fare shfetuesi ki. ::Jaran, dy kerkesa pi teje,1) kyçu kur t'shkrune se qysh e di une a je ti apo dikush tjeter tu e perdorë emnin ton. masnej veq i nenshkrune tekstet tuja "<nowiki>~~~~</nowiki>" 2) e bone mehallen e geces ma trimen n'gjakove e edoni pi mullajusufit ka mu rroke keqas me ty. ::u shishe pi aeroplanit qe je gjakovar papapa :). une perdori firefox, munesh mi gjete edhe n'ship nqs sje mire me anglisht e je kone najhere n'pushime n'durres. ::O rrush, e paske pa prej aeroplanit se jam Gjakovar, a? Atehere mos u brengose se nese e perdore emrin Hipi Zhdripi ndokush tjeter. Me teknik sotit gjithcka falsfikohet po shqpirti i fjales se shqiptarit nuk falsifikohet, JO!. Per kete po theme per femijet ne perendim nuk ashte interesant se ne cilen gjuhe shpehen por ne cilen fryme. Teknika me e persosure eshte natyra e vete njeriut. ::E kam harrua si te kyqem ne #sq.Wikipedia. Po provoje te kyqem ne ate dhome. '''perdoruesi Hipi Zhdripi mendone se:''' :''Amerika dje indian, kauboje, sot teknologji, neser? (si Turqia e Italia). Shipnija dje Shipni, sot Shipni, neser Shipni me te njajten teknologji (Sa uji kalone nere ure, me nise e me notu mas tine?).'' == Familja moderne == Ne mujshim mi ppullarizu e mi qite ne familjen moderne ateher kom me te propuzu per administratore --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Mars 29 00:31 (UTC) :hihihihi. kqyre qfare ideje, k'sej i thojin brain storming n'amerike. ti koke mjeshter per product placement :). qysh e kishe realizu ti kete ide, nimom pak. psh, a kish bo pune ni kuti e qumshtit (meno vita vita) me mbishkrimin wiki wiki? :dan eshte hipi zhdripi a? hajde befasi hajde. duna mi menu edhe une ni alter ego zajabant :). :seriozisht tash: veshtire pak mu realizu kjo se ata nuk jan fort pergjegjes ndaj qytetareve t'kosoves. psh: ju pata terheke verejtjen per pirjen e duhanit prej yllkes, personi ma kulle n'shpi, e ke perserite mas nje kohe prap. sinqerisht, nese ki ide t'ngjajshme propozoj te faqja promovimi pa marre parasysh se t'quditshme jane. nisja me qysh e kishe bo keta ma nelt.rrespekt [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ::Shka thu ti mi nxerre ata naj shtose per ne. Ha, fole. ::Ju en Amerike en Evrope (per cigare) shka po menone a po done ti mi bo krejt Amerikan e Evropian a? Lej se ata nuk jone budalle ata kane pa shume Amerika. A din c´ka menojin ata per neve qe jena jashte "Robota" (Teneçe insón). Kush jane Amerikant Xhoni i Bellusheve ju ka kallxu kush áshte mjeshter per '''product placement''' lexo librin per t´a. Mes e harro "Bluse Brothers".-Hipi se nuk kom kohe me duhet me shku ne pune. == Tifozat Kuq e zi == I kam lajmruar tifozat kuq e zi per foton ne commons dhe i kam thirre ne ndihme. Disa nuk po e kuptojin se si duhet vepruar (i kane informatat siperfaqesore). Tekste qe i kam shkru jane te kesaj forme: ''Shikoni dhe ndihmoni Arianitin : (nyja per foto)'' ''Shkruani per futbollin shqiptare ne gjuhen angleze (varsist prej vendit ku jetojne ata), p.sh greke, gjermane etj. dhe ne gjuhen shqipe shkruani per futbollin ne pergjithesi.'' ''(nyja per wiki shqip)'' ''Me nderime Dani.'' Kishte per te qene mire nese ti ju dergone nje E-mail me shqarime se si te regjistrohen, dhe te votoin per foto dhe ne nje kryeradhe e shkruan adresen e sq.wikipedia ==Shqiponja.net== Tifozet e basketbollit jane pergjegjur ne leteren e me poshteme: E nderuara redaksi, http://sq.wikipedia.org eshte pjese e projektit nderkombetar Wikipedia, \"e cila ka per qellim krijimin e një enciklopedie të plotë, pa gabime, në të gjitha gjuhët, e korigjueshme nga të gjithë dhe e lirë për përdorim.\" Ju lutemi vizitojeni adresen, dhe mundesisht, ndani deshiren tone te zjarrte per nje enciklopedi gjitheshqitpare me percjellesit e medias suaj. Kishit bo mire me shkru per basketbollin shqitare ne guhet tjera dhe per basketbollin ne pergjithsi ne gjuhen shqipe. Ju lutem informoni tifozet e juaj Ju falemnderit, Dan - wikipedian shqiptarë pergjegje: ''Dani, do te perpiqem qe per kete inciative ti njoftoj anaret e shqiponjat.net permes forumit.'' ''Mire kishte me qen sikurse Ju ta pergaditni nje shkrim, dhe une pastaj permes Newsletter t'ia u dergoj pothuajse 1500 anetareve tone.'' ''Pergadite ate dhe une me knaqesi do t'iu dergoj te gjitheve qe jan te anetaresuar tek shqiponjat.net'' ''Te pershendes.'' ''ARIANi'' Bone zemren guri e ftyren nuri e pregatite nje tekste po pak ma te nxehte ne kryerreshtin e pare te dytin shkruje si te regjistrohen (qe ata te mos humbin kohe per ta gjete deren) te tretin per ata qe dine gjuhe te huaja dhe te katertin ju ofrone bajraktarin(banner a qysh po i thojin). Ta provojim nashta bone boom. Mbasi te ju kesh shkruar letrat te lute me lajmro. TUNG --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Prill 14 22:35 (UTC) :Letra është gati. A ke farë emaili apo ta postoj te ''Promovime''? ::co_uk@hotmail.com == Posta == Kujdes me variablen sepse ne te gjitha fletat eshte e shkruare variabla numriipostes--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) ==Qyetet== Qytete e kosoves per ndryshim nga ato te Shqiperise (nuk behet dallimi ne mes Qytetit dhe Qytezes), jane me te njohura se bashku me rrethinen (po thuaj se ne te gjitha gjuhet e edhe ne gjuhen shqipe). Edhe pasi qe qendrat e qyteteve te Kosoves kane nderruar vendin brenda ketyre shtate rretheve, me eshte dukur me mire nje prezentim i tille. P.sh: Ulpiana, Novoberda, etj. Nese ke ndonje ide tjeter me trego.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) == A je gjallë a? == Mirëse u ktheve. Ku je mër, je hup si Faksi tyneher.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Janar 15 07:27 (UTC) : Gezohem qe t'paskna mungu :). Gjate luftes TV Kukesi n'shirit thojke Filon Fystyki "gjendet shendosh e mire n'spital t'Kukesit". Paj, e kom percell aktivitetin ketu kohe mas kohe edhe pse skome pase kohe me ndihmu. M'vjen mire qe ti i ki qendru besnik ketij ideali -- krejt ndryshe prej gjakovareve tjere a!!!. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Janar 15 19:13 (UTC) == Personat me biografi të gjata == Po mendojë se për personat me të cilët kanë të bëjnë shumë gjëra d.m.th me interes më të gjërë për shoqërin duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Është e pamundur të përmbledhet p.sh i gjithë materiali që gjendet në sq.Wikipedia që ka të bëjë me Skenderbeun, në jë fletë. Në këto raste duhet të krijohen nën-artikuj mendoj se edhe ti e di këtë. Sa i përket artikullit Enver Hoxha unë mendojë se aty duhet paraqitur kryetarin e Shqipërisë ndërsa për metodat e gjërat e tilla duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Të kisha propozuar që ta pregatitësh një seksion ku e prekë në pika të shkurta karieren e tij ndërsa për më thellësish shkruan (nëse ke material) në artiullin p.sh. <nowiki>[[Kariera e Fillon Fistikit]]</nowiki>. Edhe nëse e ki njetë me u shprazë është ma mirë mu shprazë në nëmartikull 1. Kur ka shumë tekst nuk bjenë në sy (pritojin njerzit me lexu) 2. Teknikisht për lexuesi e kyqur në internet në Kosovë e Shqipëri është ma mirë mir qenë artikujt e shkurt.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Mars 3 21:44 (UTC) :Dan, te kuptoj. Ama veprimet e tij gjate 40 vjeteshit te fundit nuk jane per artikull dytesor. Nuk kam asgje personale ndaj Enverit por nuk besoj qe dikush me logjike te shendosh mund te argumentoj qe Enveri nuk ka qene diktator (ata persona do ta quanin Enverin diktator dashamires (benevolent dictator) - diktatura eshte thjeshte nje sistem politik ku e drejta e zgjedhjes i mirret qytetarit nga nje person apo klike e vogel. Bile une kisha thone qe fjala komunist (qe ai e ka konsideru veten) eshte me e pasakte per Enverin se termi diktator. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Mars 3 21:57 (UTC) == Per faqen e redaktimit te artikujve. == Aranit, do me pelqente qe te krijonim nje faqe ku mund te beja komentet e mia per ndryshim dhe redaktimin e sakte te artikujve. Ke mundesi te me krijosh nje faqe? Me respekt —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 4 21:48 (UTC) :Aranit, falemindrit per shembullin qe me dhe por prap nuk e mora vesh. Mund te besh nje shembull konkret sesi te perdor Wikipedia:Drejtshkrim?! —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 6 09:37 (UTC) == figura perlati == nëse ke mundësi ngarkoe edhe njëherë figurën e Perlat Sula se e grisa gabim. Provova ta restauroj, por nuk po funksionon. tung —[[Përdoruesi:Bet 0|bet_0]] 2006 Mars 11 09:19 (UTC) == Ftese == Pershendetje djema e vajza. Me sa shoh shumica prej jush din anglisht. Edhe me sa verej jeni shqiptare qofte nga Kosova a vende tjera. Ju mirepres ne faqen [http://en.wikipedia.org/wiki/Kosovo] ku po kemi problem me disa qe po e vandalizojne faqen e Kosoves. Ndihma e juaj eshte e mireseardhur. Me sa duket me kete adrese qe keni nuk mundeni me editu aty, po me hape adrese tjeter ju duhen vetem 2 min, pra mos pritoni. Shpresoj te shihemi atje se shpejti. Me respekt, [[Përdoruesi:Ilir pz|Ilir pz]] 2006 Prill 8 23:46 (UTC) == Përvojat dhe sugjerimet == Shkruj dishka qitu [[Wikipedia:Për Anëtarë]]. Normal qe ki qefë, osht mirë për të tjerët qe bea edhe për ne se qashtu e dimë shka po ju bjenë njerzve në sy ma tepër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 5 Shtator 2006 03:03 (UTC) == Foto pa lisence == Figures Perlati2.jpg i mungonte licensa per ate dhe u gris. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 3 Dhjetor 2007 21:22 (UTC)) == ayhi == A ki kohë me kontrollu gramatiken edhe drejtshkrimin për copat e paraqitura në [[:B:HTML|këtë fletë]]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 31 Mars 2009 23:29 (CEST) == HI == Hey, whats happening. —[[Përdoruesi:Mdupont|Mdupont]] 29 Qershor 2009 14:24 (CEST) == Kosovoguide == A mund të kontaktoni administratorin ne Kosovoguide per perdorimin e përmbajteve te faqes - http://www.kosovoguide.com/?cid=1,218,1018&view=all? --[[Përdoruesi:Mikullovci11|Mikullovci]] 20 Janar 2011 14:29 (CET) == Kontrolla e cilësisë == [[Skeda:Besicles 180508.jpg|80px|majtas|]] Pershendetje Arianit, Tashmë ti je [[Wikipedia:Kontrolluesit|Kontrollues]]. Për më shumë informacion shiko tek [[Wikipedia:Kuvendi]] (seksionin ''Vandalism on sq.wikipedia'' ose ''[[Ndihmë:Kontrolli i faqes|Flagged Revisions]]''). Për pyetje rreth privilegjeve të reja më pyet edhe ma. Përdori me përgjegjshmëri këto privilegje. Një punë të mbarë.--'''[[Përdoruesi:Euriditi|<span style="text-shadow:#000 0.1em 0.1em 0.1em; background: #C44747; color:white;">&nbsp;Euriditi&nbsp;</span>]]''' 29 nëntor 2012 13:33 (CET) == Kategorite == Dy here ([http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237467] dhe [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237474]) i hoqe, te [[Mehmet Konica]] dhe te "zhbera" (pjeserisht) te dyja heret. Sapo t'u dha statusi i kontrolluesit dhe ke 7 vjet eksperience ne wiki, nuk mund te besh editime te tilla pa i shpjeguar fare. Ke ndonje aresye qe e ben kete? [[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 15:37 (CET) : E verejta edhe une qe e kisha kategorizuar gabimisht. Derisa po e permirsoja ti po e beje te njejten gje dhe me shkaktoi huti me disa faqe te tjera qe po redaktojsha ne te njejten kohe. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:30 (CET) ::Ah, ok, faleminderit, dhe me fal per tonin: kujtova se po ma beje per inat, :-).[[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:41 (CET) :::Pa problem. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 19:13 (CET) == Ftesë për pjesëmarrje në diskutimin mbi heqjen arbitrare të referencave mbi dënimet me vdekje të [[Kristaq Rama]] == Të lutem, ndiqeni debatin tek Kuvendi (http://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Diskutim_mbi_referencat_e_d.C3.ABnimeve_me_vdekje_nga_Kristaq_Rama). Po bëhen disa veprime absurde e arbitrare. Me respekt!--[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|<span style="background-color:olive; color:#fff;"> '''Mr. Pseudo''' </span>]] [[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo |'''diskuto''']] 25 shkurt 2013 23:58 (CET) ==Pershendetje Maratones..== Përshëndetje, nëaw ne Kukës do të mbahet një maratonë e e tille e Wikipedias në gjuhën shqipe me pjesëmarrës. ka vullnetar që dëshirojnë të ndihmojnë me pranim dhe ligjërim në tema të ndryshme të Wikipedia-s, nese na mundesohet nen kushtet e tilla do te jemi edhe ne... pune te mbare --Koka11 21 Dhjetor 2014 00:03 (CET) :Pershendetje, faleminderit. A ma dergon te lutem ne privat nje adrese emaili dhe numer telefoni dhe me tregon per cfare tema do t'mund te ligjerosh. Te lajmeroj prej fundit te janarit kur t'kemi me shume informata konkrete. Faleminderit! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 21 Dhjetor 2014 08:14 (CET) ==Pershendetje mik i nderuar une kam kandiduar[[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për admin...== --Rrjedha 23 Shkurt 2015 10:52 (CET)[[Përdoruesi:Rrjedha|Rrjedha]], po kandidoj [[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për administrues edhe unë kërkoi një votë për kandidatin tim dhe po kërkoj mështetjen tënde. Faliminderit . me nderime PS: Votimi bëhet këtu: [[Wikipedia:Administruesit#Kandidatura_p.C3.ABr_administrues|WP:Kandidatura për administrues]] --[[User:Rrjedha]] == Fakte jo llafe == # Leeturtle është bllokuar në bazë të normave të wikipedias. Këto janë akuzat, fyerjet, përçmimet dhe nënkuptimet drejtë përsronit tim. Unë në fakt kisha përmendur një fakt. Që ai person, që është edhe një ndër organizatorët është i përfshirë në politikë aktivisht si këshilltar i ministrisë së kulturës. Ky është fakt jo akuzë personale dhe nuk kishte të bënte me ndonjë ndërhyrje të tijën. Më poshtë janë fjalë që janë nxjerrë nga postimi i tij i gjatë që nuk kishte ndonjë argument apo fakt brenda por vetëm karikaturizimie rreth karakterit tim. Mendoj se kjo qasje është e patolerueshme. {{collapse top|title=Sulmet personale të lëshuara nga Redon Skikuli (Leeturtle)}} *... mësimet për militantizëm politik '''jo me mua të lutem''' *... nga ana tjetër me këtë sjellje që ke '''është më mirë që nuk njihemi''' *Duke parë '''arrogancën që ke''' në mënyrën si shprehesh drejt kontribuesve *...më kujton Eric Cartman nga Southpark kur fitoi pak pushtet si përgjegjës për të mbajtur rregull gjatë pushimit të gjatë dhe terrorizonte të gjithë në shkollën e tij provinciale * ...'''je i pasjellshëm me njerëz që kontribojnë''' *...po hyj direkt në temë '''pa humbur kohë me karakterin tënd'''. *...ngaqë '''asnjë nga të gjithë 'ekspertët' e Wikipedias shqiptare''' nuk ka marrë mundin të bëjë asgjë tjetër '''përveç se të 'bërtasë': respekto autoritetin tim!''' * Ti mund të mendosh që nuk ka pasur impakt asnjë nga aktivitetet, megjithëse mendoj të kundërtën, por nuk mund '''të hakmerresh në këtë mënyrë''' ndaj njerëzve që janë të apasionuar ndaj projektit. * Mund të jesh i kënaqur '''duke sulmuar kontribues të tjerë''' dhe '''duke shfrytëzuar pozicionin që ke''', por e vërteta është që kanë kaluar kaq vite dhe cilësia e Wikipedia-s në shqip lë për të dëshiruar. Ndoshta bën diçka gabim që kemi ngelur në këtë pikë. * Me keqardhje për agresivitetin dhe '''mosdëshirën tënde për bashkëpunim''', * '''të uroj krijimin e teorive sa më kreative konspirative''', {{collapse bottom}} # Çështja mbi artikullin e Miilena Haritos u mbyll me ndërhyrjen e burokratit Punëtori. Të lutem mos e rihap më përndryshe kësaj radhe do të shkoj ta raportoj vërtet çështjen tek meta.wikimedia dhe do të vë në dukje qasjen tuaj, që është tejet klanore meqë po bëheni grup kundër meje, pa paraqitur fakte dhe argumente por vetëm duke bërë propagandë... Edhe unë punoj vullnetarisht këtu, por ndrysh enga ju nuk shkoj të redaktoj artiikujt e ministrave me të cilët jam takuar dhe kam marrëdhënie politike për më tepër duke postuar materiale të kopjuara dhe promovuese politike. Nëse nuk i kupton normat e wikipedias të këshillojë ti lexosh sërisht. # Si pasojë, të lutem që herë tjetër nëse më drejtohesh mua të paraqesësh fakte dhe jo llafe në ajër. Gjithë të mirat! -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:1px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 27 Maj 2015 21:13 (CEST) == Pjesmmarrje në votim dhe diskutim == Përshëndetje [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], Për shkak se shpesh hapen votime, diskutime, ide, dhe nuk përmbyllen, unë ju ftoj që të merrni pjesë nëse dëshironi të thoni mendimin dhe të jepni votën tuaj. Ju lutem shprehni lirshëm mendimin tuaj '''PRO''', '''KUNDËR''' apo '''NEUTRAL''', un nuk jam SPONZOR, thjesht dua që këto procese të mbarojnë, për të lënë hapësirë për artikuj të tjerë të votohen dhe diskutohen. [[Përdoruesi:Liridon/TO DO/am|Në këtë listë]] janë disa artikuj të propozua për artikull të Mirë dhe të Përkryer. Ndërsa aktualisht është i hapur një diskutim në [[Wikipedia:Kuvendi#Faqe për Wikipedian në Facebook|Kuvend për një Wikiprojekt]], Faqe për Wikipedian në Facebook. Aktualisht akoma është i hapur votimi për krijimin e projektit, ndërsa mund të jepni ide të reja, të kundërshtoni ato aktuale dhe të votoni ashtu si mendoni se është më mirë. --[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 8 shtator 2015 20:44 (CEST) == Wishlist == List of articles in German WP missing (good) images: [[:de:Portal:Albanien/Bilderwünsche]] --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 5 dhjetor 2015 14:34 (CET) :: Moved it to :sq :: → [[Përdoruesi:Albinfo/Livadhi]] :: Translation needs to be completed and checked. I would move it to [[Wikipedia:Requested pictures]] or so. :: Best regards, --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:04 (CEST) :::Duly noted. I'll complete, post it and let you know when it's up. Many thanks! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:10 (CEST) == News from international CEE Spring 2016 == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear local organizer of [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016|CEE Spring 2016]]! We have some news and updates. * There are '''new countries and projects''' that joined the contest after it started, these are Belarusian classic Wikipedia, [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Croatia|Croatia]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kazakhstan|Kazakhstan]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kosovo|Kosovo]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Sakha|Sakha]] and [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Turkey|Turkey]]. Our [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Timeline|Timeline]] is updated, so please update your plans as well. If some other countries join the contest on the go, we will inform you! * There are two types of '''statistics''' gathered: ** Using the proposed lists of articles. See [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Statistics]] (it counts only articles in the [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure|lists]]). ** Using the template <nowiki>{{CEE Spring 2016}}</nowiki> on the articles talk pages. See [[:m:User:BaseBot/CEES/MMXVI]] and subpages. *: If you don't use the template yet, here is an example: [[:m:w:uk:Special:Permalink/17787507|uk:Template:CEE Spring 2016]]. Its usage looks like: <code><nowiki>{{CEE Spring 2016 |user= |topic= |topic2= |topic3= |country= |country2= |country3= }}</nowiki></code> *: If you are using it but don't see your project in the stats then, perhaps, you are not using it properly. Only articles created (or improved if the rules allow this) for the contest during its period should have the template on respective talk pages. * Let us remind you, that as the contest is held simultaneously in many Wikipedias, it is vital that all articles, contest templates and categories are linked with '''Wikidata'''. Don't forget about this :) * If your local contest has some special needs (e.g. stats by weeks), let us know. Having local '''rules''' [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Local rules|briefly described on Meta page]] is compulsory for well-mannered organisers :) Please '''let us know if you need help''' with anything! [[:m:Talk:Wikimedia CEE Spring 2016|Any questions leave here]]. If someone wants to receive such updates from CEE Spring on their talk page, they may add their username on [[:m:User:Base/MassMessage/CEE Spring-2016-locals|this page]]. It might also be useful to join WMCEE-l mailing list (wmcee-l[[File:At_sign.svg|17px|@|link=]]tools.wikimedia.pl, [http://tools.wikimedia.pl/mailman/listinfo/wmcee-l registration]). Best regards from international organizers, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 3 prill 2016 03:32 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15493994 --> == WALUG (votimi për rregulloren) == Përshëndetje Arianit, [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedians of Albanian Language User Group]] është një grup i wikimedianëve shqiptarë tashmë i njohur nga Fondacioni i Wikimedias, që aktualisht po përpilon rregulloren/strategjinë e funksionimit. Propozimet, votimi dhe diskutimi për [[Wikipedia_diskutim:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group#Vizioni_2|Vizionin e User Grupit]] është deri më 23:59 CEST 3 korrik 2016. Jeni i ftuar të jepni propozime/ide ose të votoni për propozimet e dhëna.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 29 qershor 2016 00:00 (CEST) == Picture from Wikimania == Have you seen this? --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 10 korrik 2016 19:59 (CEST) [[Skeda:Cerimonia di chiusura - Wikimania 2016 12.jpg|thumb|Albanian Wikipedians with Jimmy Wales]] == CEE Spring 2016 Survey == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear CEE Spring 2016 organisers! I am sorry for writing in English again. The international organisers of the contest ask all the participants to complete the survey about the contest. It is very short. It gives us a bit of statistics and helps make the next contest better. We will use MassMessage to give [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 the survey link] to all the participants. Obviously, not all of them speak English, so please, [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ABase%2FMassMessage%2FCEE+Spring-2016-participants%2FSurvey help us with translating this request] and encourage them to complete the survey. Best regards, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 26 gusht 2016 20:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15863493 --> == Feedback request == Greetings, The team that made [[mw:ORES|ORES]] is working on a new tool called [[mw:JADE|JADE]]. The new tool is for humans to review the work of ORES, to provide human feedback and oversight. The team would like to hear about how your experience using ORES has been on your wiki, and what you might expect from a tool like the one proposed. If you are interested, you can comment on [[mw:Talk:JADE|this page on mediawiki.org]]. The team is also interested in sharing updates with you as JADE is developed. Short messages will be sent to this talk page every month or two, linking to a page with further information. Is this something you would like to sign up for? Simply reply to me here if so and I will put your name on the list. Happy editing to you. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 4 tetor 2017 21:17 (CEST) :You can also [[m:Global_message_delivery/Targets/JADE|sign yourself up]] for updates anytime. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 6 tetor 2017 18:46 (CEST) == JADE: topics to discuss == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello, Here are some topics the [[mw:JADE|JADE]] team would like to discuss. If you are interested, follow the link to join the conversation: *[[mw:Topic:Tzw0uv2bucrdprm4| Judgments, Endorsements, and Preference]] *[[mw:Topic:Tzw4ebq17wbdog74|Free text comments and suppression]] *[[mw:Topic:Tzw3qg8qiqow10d8|Should we integrate JADE with Flow?]] *[[mw:Topic:Tzw5fix7hbs4ui8j|Thematic and quant analysis of judgements]] Thank you. On behalf of the Scoring Platform Team, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]]([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 13 tetor 2017 23:09 (CEST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/JADE&oldid=17319199 --> == Ftese për Wiki Weekend Tirana 2017== Komuniteti i Open Labs zhvillojnë për të katërtin vit rradhazi [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wiki_Weekend_Tirana_2017 Wiki Wekeend Tirana 2017] me qëllimin për të pasuruar artikujt në gjuhën shqipe në Wikipedia. Ky aktivitet do të zhvillohet gjatë fundjavës së dytë të dhjetorit, përkatësisht në datat 9 dhe 10 dhjetor, ku pjesëmarrësit do të mblidhen në ambientet e Open Labs Hackerspace (Tiranë) në një program që kombinon puntoritë (workshops) me prezantimet nga wikipedianët nga Tirana, Elbasani, Durrësi, Prishtina, Gjilani, Zyrihu etj. Do të ketë gjithashtu workshope/editathons të ndryshme rreth Wikidata, Wiki Loves Maps, Wikiprojekti LGBT dhe Wikimedia Commons. Wiki Weekend synon që të ndërtohen ura bashkëpunimi me wikimedianë të tjerë nga vendi dhe rajoni, të inspirohen wikimedianë të rinj që të bashkohen me komunitetin, të njihet publiku me projektet e Wikimedias, të organizohen editathone dhe të rritet ndërgjegjësimi i mediave lokale dhe institucioneve rreth rëndësisë së ndarjes së dijes përmes projekteve të lidhura me platformat dhe kulturën bashkëpunuese wiki. Aktiviteti fillon në 9:30 dhe mbaron në 16:00 (të shtunën dhe të dielën). Ju ftojme të bashkoheni në abientet e [https://openlabs.cc/ Open Labs]. --[[Përdoruesi:Nafie shehu|Nafie shehu]] ([[Përdoruesi diskutim:Nafie shehu|diskutimet]]) 7 dhjetor 2017 22:14 (CET) :{{ping|Arianit}} Edhe [[Teqeja e Turballi Sulltanit]] (afer [[Teqeja e Frashërit]])?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 22 shkurt 2019 23:37 (CET) ::Pa pergjigje?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 21:33 (CET) Nuk e kuptoj mesazhin. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 22:11 (CET) :{{ping|Arianit}} Dëshironi ta plotësoni artikullin në [[Teqeja e Turballi Sulltanit|këtë]] Tekke si artikull [[Teqeja e Frasherit|Tekke në Frasher]]?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 1 mars 2019 20:20 (CET) ::Jo :) tjetren e bera per shkak te rolit patriotik. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 mars 2019 21:34 (CET) == Pyetje == Pershendetje ju lutem shumë a mund t'më n'dimoni ose ma sakt a mundë t'më tregoni se si mundë të postoj biografi per persona të "famshem" ne Wikipedia ? :Tung, a e ke pa ndihmen [[Ndihm%C3%AB:P%C3%ABrmbajtja|këtu]]? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 28 mars 2019 21:42 (CET) == Faqet me ndryshime në pritje == Përshëndetje! Ky është një mesazh gjysmë i automatizuar i dërguar te të gjithë personat që kanë veglat e kontrolluesit (duke përjashtuar administratorët). Kontrollimi është një privilegj i cili u jepet vullnetarëve, redaktimet e të cilëve kanë qenë të sakta dhe i kanë shërbyer komunitetit. Përveç privilegjit që t'u pranohen menjëherë redaktimet që bëjnë, kushdo që ka veglat e kontrolluesit ka gjithashtu përgjegjësinë për të kontrolluar redaktimet e të tjerëve. Kjo gjë mund të realizohet lehtësisht duke parë ndryshimet më të fundit me anë të një shtypjeje te butoni majtas që lexon ''Ndryshimet më të fundit''. Një mënyrë tjetër për ta realizuar këtë gjë, është me anë të faqes [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges këtu] e cila gjendet te ''Faqet speciale''. Faqja e mësipërme liston të gjitha faqet me ndryshime në pritje sipas kohës që ato janë kryer. Aktualisht, ''Wikipedia'' ka 148 kontrollues e megjithatë së shpejti do të kapim numrin e 500 faqeve me ndryshime në pritje nëse nuk fillohet kontrollimi masiv i tyre. Faqet me më shumë kohë në pritje kanë rreth 1 muaj aty. Nëse për 1 muaj bëhen rreth 500 faqe me ndryshime në pritje atëherë kuptohet që procesi i mirëmbajtes është një proces i cili duhet të jetë i vazhdueshëm pasi mund të dalë jashtë kontrollit me shpejtësi. Ju lutem, ndihmoni të kontrollojmë ndryshimet në pritje dhe ç'është më e rëndësishmja, ndihmoni të ndërgjegjësojmë vullnetarët kontrollues në komunitetin tonë për privilegjet e përgjegjësitë që ata kanë. Konsideroni gjithashtu mundësinë e vendosjes së stampës <nowiki>{{Kontrollues topicon}}</nowiki> në faqen tuaj të përdoruesit për të treguar gjendjen tuaj si kontrollues si dhe për të bërë më të lehtë gjetjen dhe kontaktimin tuaj nga komuniteti në rast nevoje. Për çdo pyetje në lidhje me procesin e kontrollimit apo të vendosjes së stampës mos ngurroni të më shkruani në faqen time të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 24 maj 2019 11:46 (CEST) == Pershendetje == Sa i perket nje artikulli ne wikipedia sq ,ka dhe te tjere te ngjashem ,nese do perdoret dy standarte nuk eshte problem je i lire ta heqesh artikullin nese mendon se ne wikipedia nuk ka artikuj te tjere te ngjashem dhe ky eshte i vetmi ateher gabohesh . Faleminderit - [[Përdoruesi:R1337|R1337]] :Pershendeteje {{Ping|R1337}} nuk ishte asgje personale. Mund te kete raste sic po thua, por mendoj qe standardet duhet te na ngrisin larte, jo te na ulin te pjestuesi me i vogel i perbashket. Shpresoj ne mirekuptim. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 prill 2020 10:02 (CEST) Ok {{Ping|Arianit}} ne kete rast si te veprojme, te hiqet artikulli bashk me artikujt e ngjashem apo mos te lejohen me artikuj te tille ne te ardhmen ? :{{Ping|R1337}} rregullat vlejne per te gjithe njejte. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) Ok {{Ping|Arianit}} Artikujt e ngjashem jane akoma aktiv do hiqen ? :{{Ping|R1337}} duhet por m'varet prej Wikipedianve ta bejne. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 qershor 2020 16:07 (CEST) == Per te krijuar nje faqe te re! == Pershendetje Arianit Mendoj se ka shume artista qe duhet te shtohen ne faqen e wikipedia. si mund te kontribuoj edhe une? Te pershendes Nela--[[Përdoruesi:WikiEDDE|WikiEDDE]] ([[Përdoruesi diskutim:WikiEDDE|diskutimet]]) 3 janar 2021 22:09 (CET) :Pershendetje {{ping|WikiEDDE}} te rekomandoj te fillosh [[Wikipedia:Fillimi|ketu]]. Pastaj te livadhi personal (lidhja te menyja larte) draftoje artikullin edhe kerko ndihme per ndonje ceshtje specifike nese te duhet. Te lutem perdore referenca te besueshme pasi biografite e personave te gjalle jane me te ndjeshme pasi nuk deshirojme te akuzohet Wikipedia per shpifje. Poashtu puno artikuj vetem per persona te shquar mjaftueshem, dmth qe jane trajtuar nga burime detysore te besueshem mjaftueshem. Nje menyre me e lehte e kontributit eshte t'i rregullosh artikujt ekzistues ku ka mjaft nevoje per ndihme. Faleminderit per kontributin dhe me njofto nese te duhet ndihme. ----[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 5 janar 2021 14:30 (CET) == Kontroll == Përshëndetje! Ky është një mesazh automatik i dërguar te të gjithë kontrolluesit shqipfolës që kanë qenë aktivë së fundmi. Aktualisht në listën e faqeve me ndryshime në pritje gjenden rreth 4000 faqe, disa prej tyre në pritje për më shumë se 1 viti. Kontrollimi i ndryshimeve në pritje është një nga përgjegjësitë bazë të çdo komuniteti Wiki kështu që ju ftojmë të ndihmoni ta zbrazim atë listë. Lista mund të gjendet [[Speciale:PendingChanges|këtu]]. - [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 16 mars 2022 15:04 (CET) <!-- Message sent by User:Klein Muçi@sqwiki using the list at https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontrolluesit_aktiv%C3%AB&oldid=2421118 --> == Bllokimi i përdoruesit == Unë do ta bllokoj këtë përdorues për 20 vjet. [[Speciale:Kontributet/79.106.209.165|79.106.209.165]] 20 korrik 2022 13:04 (CEST) == Ndihme rreth faqeve == Pershendetje meqe jeni perdorues i vjeter i Wikipedia Shqip, do doja brenda mundesive nese mund te pranoni pending changes ne versionin e, ne faqet ne vijim : [[Ledja Liku]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]], dhe ndonje ndihme,(kontribut) rreth formatit te citimeve do ishte e mirepritur,faleminderit. [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 14 tetor 2024 15:23 (CEST) == Kerkese per Ndihme == Pershendetje duke qene se je Wikipedian i vjeter,do doja nese do mundeshe te me ndihmoje me pranimin e pending changes duke lene stabel versionin e fundit si redaktim ne faqet respektive : [[Ledja Liku]] , [[Zaho Balili]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]] . Te falenderoj [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 15 tetor 2024 10:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2727223|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Pikësim shtesë|Pikësim shtesë]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra me shenja pikësimi të panevojshme. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: extra punctuation|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20dhjetor%202024,%2009:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 10:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shkurt%202025,%2012:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shkurt 2025 13:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2011:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 12:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2017:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 18:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2019:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 20:21 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2023:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 00:23 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2003:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 04:24 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2006:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 07:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2010:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 11:02 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2012:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 13:50 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2019:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 20:53 (CET) == Artikuj mbi shkolla publike == Hej a mundemi me i ra ma ngadalë krijimit të artikujve për [[:Kategoria:Shkolla në Kosovë|shkolla publike kosovare]]? Nuk kemi mjaft burime të denja për krejt shkollat në Kosovë, aq ma pak që kanë të gjithat mjaft shquarësi dhe material për një artikull në Wikipedia. Idealisht na kish vyjt pak ma shumë material kur fillojmë artikuj me një redaktim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 maj 2025 17:24 (CEST) :Mendoj qe si tema vetvetiu kualifikohen per shquaresi. Burime bazike duhet te kete: per fusheveprimin, arritjet e shkolles, numrin e nxenesve, menaxhmentin etj. Përdoruesi:Edukatori ka fillu te punoj ne shkollat nje nga nje (kjo ia lehteson atij procesin) dhe me Grupin e Wikimedianeve te Gjuhes Shqipe do te organizojme kampanja publike per t'i ftuar nxenesit te kontribuojne. Artikulli i shkolles do te jete ngacmim i mire per ta mesuar procesin e redaktimit. Vec i kam krijuar artikujt e tyre ne Wikidata. Na jep pak kohe qe ta zhvillojme procesin. Faleminderit per mirekuptimin! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 maj 2025 18:03 (CEST) == Të ftoj në diskutim, ku edhe mund të votosh == @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], të përfundohet edhe një qështje që ka kohë që diskutohet; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj%20heqjen%20e%20privilegjeve%20t%C3%AB%20administrator%C3%ABve%20joaktiv%C3%AB . [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 korrik 2025 18:38 (CEST) == Përshëndetje Arianit == Të përgëzoj për intervistën që paske bërë për wikipedian e gjuhës shqipe [https://www.youtube.com/watch?v=D6AD42wKG2Y në këtë emision], shumë e pasur e informuese. Punë të mbarë. @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 nëntor 2025 18:52 (CET) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Faleminderit! -- [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 9 nëntor 2025 14:55 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algoritmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2879262|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algoritmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20dhjetor%202025,%2021:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 dhjetor 2025 22:03 (CET) == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 06:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909477|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon emri|Mungon emri]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime me emra pa specifikuar mbiemrat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing name|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20mars%202026,%2014:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 mars 2026 15:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dle Yaman]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2979985|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dle Yaman]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20maj%202026,%2019:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 maj 2026 21:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fatos Geci]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980246|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fatos Geci]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20maj%202026,%2019:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 maj 2026 21:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sylvia Plath]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981156|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sylvia Plath]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202026,%2013:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:45 (CEST) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"reviewer"''' (Kontrolluesit) do të përfundojnë më '''"28 maj 2026, 09:58 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 21 maj 2026 21:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aristoteli]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017432|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aristoteli]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: DOI i lirë i pashënjuar|DOI i lirë i pashënjuar]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra DOI me vlera që njihen si të lira por që nuk janë shënjuar si të tilla. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unflagged free DOI|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2014:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 16:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sokrati]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017476|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sokrati]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2020:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 22:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arkimedi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017920|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arkimedi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2010:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 12:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vaksinimi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017925|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vaksinimi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017928|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arti]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018166|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arti]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Përdorim i gabuar i et al.|Përdorim i gabuar i et al.]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë një përdorim të gabuar të et al.. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: explicit use of et al.|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20gusht%202026,%2015:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 gusht 2026 17:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Bizantine]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018673|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Bizantine]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20gusht%202026,%2011:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 gusht 2026 13:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Djalli (mitologji)]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3022694|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Djalli (mitologji)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20gusht%202026,%2020:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 gusht 2026 22:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ora e maleve]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3023007|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ora e maleve]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20gusht%202026,%2017:39)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 gusht 2026 19:39 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kimia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025813|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kimia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2008:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 10:35 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Floçka]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025820|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Floçka]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2012:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 14:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjeografia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026062|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjeografia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2006:57)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 08:57 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Infeksioni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026066|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Infeksioni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Greqia e Lashtë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026068|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Greqia e Lashtë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ndryshimet klimatike]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026209|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ndryshimet klimatike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametri display|Parametri display]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin display. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: display-names|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2017:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 19:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Nelson Mandela]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026214|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Nelson Mandela]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2018:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 20:18 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Mongole]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026290|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Mongole]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2013:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 15:03 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Osmane]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026385|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Osmane]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2018:27)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 20:27 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Galeni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3027887|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Galeni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20gusht%202026,%2010:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 gusht 2026 12:37 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dialektika]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028565|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dialektika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:00 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Njeriu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028568|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Njeriu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:30 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kiri i Madh]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028834|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kiri i Madh]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Moisiu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028836|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Moisiu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:13)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028848|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:48 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Natyra]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028850|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Natyra]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:55)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:55 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Abasitët]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028857|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Abasitët]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2020:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 22:20 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Matematika]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028865|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Matematika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2020:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 22:40 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Epoka e Iluminizmit]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028871|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Epoka e Iluminizmit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2021:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 23:07 (CEST) k27nh2ke3fild5amdj4kspyt26xwvu4 1 3134 3028996 2746267 2026-09-01T08:03:37Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028996 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Fotografia/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} Aparati fotografik = Fotoaparati == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Fotografia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028995 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20050403104633/http://www.photopermit.org/ për lidhjen http://www.photopermit.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 10:03 (CEST) k24calb45888jvbmog5wpfszxlhfbnr 0 6570 3028917 2642687 2026-08-31T21:56:05Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028917 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Dajtiekspres.gif|thumb|500px|[[shenja dalluese]]]] [[Skeda:Dajti Express.jpg|thumb|Dajti Ekspres - marketing]] '''Dajti ekspres''' është një teleferik në [[Shqipëri]], që të çon prej qytetit të [[Tiranë]]s deri në [[Parku natyror i Dajtit|Parkun natyror të Dajtit]]. == Historia == Teleferiku është vepra e parë e këtij lloji për vendin tone. Ndërtimi i teleferikut i ka dhëne një dimension të ri jo vetëm lidhjes dhe komunikimit por edhe të jetës qytetare. Në vetvete ky investim është një simbol i shkurtimit të largësive. Dajtit Ekspres është një vepër tepër unikale, jo vetëm nga fakti se është i pari investim i këtij lloji në fushën e turizmit, të rekreacionit, te mbrojtjes së natyrës dhe biodiversitetit, por edhe nga fakti se si rrugë ajrore, për transport njerëzish ai ka specifikën e vet. Kjo jo vetëm për kompleksitetin e makinerive dhe pjesëve përbërëse, ashtu edhe për mënyrën e të dimensionuarit të stacioneve të sipërm e të poshtëm, të kullave mbështetëse, që u nënshtrohen forcave të mëdha tërheqëse, përkulëse dhe shtypëse. Prodhimi i gjithë ansamblit të makinerive, ndërtimi i bazamenteve të stacioneve dhe kullave si dhe montimi i vetë teleferikut ja rrisin vlerat e saj një vepër e mirëfilltë dhe mjaft e ndërlikuar mekanike për llojin e vet. Prezenca e dikurshme e «Kampit të Punëtorëve» dhe «Kampit të Pionierëve» si dhe në përgjithësi vlerat eko-turistike të pyllit që kanë tërhequr e po tërheqin nxënës të shkollave, të rinj e të reja, sportistë, alpinistë, skiatorë, turistë nga vende të huaja, në të gjitha stinët, ka treguar dhe po tregon se Parku Kombëtar i Dajtit ka luajtur kryesisht funksionin rekreativ. Nga pikëpamja sociale instalimi dhe funksionimi i pandërprerë i teleferikut do të bëjë të mundur frekuentimin e Parkut dhe nga qytetarët që deri tani nuk kanë pasur apo nuk do kenë mundësi të udhëtojnë me apo makina. Nga pikëpamja mjedisore teleferiku duhet konsideruar si elementi numër një i infrastrukturës së një Parku Kombëtar të menaxhuar me drejtim turizmi dhe rekreacioni. == Investimi == Kompania private qe ka ideuar, projektuar dhe zbatuar këtë investim madhështor është “Dajti Ekspres Sh.a.”. Investimi për ndërtimin dhe shfrytëzimin e Teleferikut Dajti Ekspres është tërësisht privat i kryer me financim privat. Vlera totale e investimit të këtij objekti është '''6,5 milionë EURO'''. Presidenti dhe aksionari maxhoritar i kësaj kompanie është Z. Muhamet Malo (njëkohësisht president i dy nga kompanive me prestigjioze ne treg, Eurolloto dhe Telesport), i cili zotëron 91 % të aksioneve dhe pjesa tjetër e aksioneve nga Shoqëria e Sigurimeve SIGMA. Ky projekt u mbeshet me kredidhënie nga Banka Credins. == Shih edhe == * [[Teleferiku]] == Lidhje të Jashtme == {{commonscat|Dajti Ekspres}} * [http://www.njoftime.com/showthread.php?t=699 disa pamje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060209201411/http://www.njoftime.com/showthread.php?t=699 |date=9 shkurt 2006 }} * [http://www.united-albania.com/albania-city-guides/attractions-what-to-visit-in-albania/dajti-express-cableca.html Dajti Ekspres, Teleferiku i pare shqiptar (informacioni ne anglisht)] * [https://web.archive.org/web/20060717052446/http://www.dajtiekspres.com/index.php Fleta zyrtare e Teleferikut Dajti Ekspres] [[Kategoria:Turizmi në Shqipëri]] [[Kategoria:Kompani në Shqipëri]] [[Kategoria:Tiranë]] b3bgan4j8brp4jau54mt6s0opz86adn 0 7275 3028818 3028598 2026-08-31T15:56:04Z Cahani 24024 3028818 wikitext text/x-wiki {{coord|42.11|N|20.23|E|source:wikidata|display=title}} {{Pp}} {{Shkronja}} [[Skeda:Has Municipality within Kukës County.svg|parapamje|Bashkia e Hasit në qarkun e Kukësit]] '''Rrethi i Hasit''' ishte, sipas ndarjes së re territoriale, 1 nga 61 bashkitë e Republikës së Shqipërisë. Bashkia e Hasit ka 23.100 banorë (deri në vitin 2026, sipas gjendjes civile Has), një sipërfaqe prej 374 km² dhe kryeqendër Krumën. Hasi është një krahinë etno-gjeografike me kufij të përcaktuar shumë qartë, i rrethuar pothuajse rreth e qark. I gjithë Hasi me lumenj në mes ngrihet madhështor mali i Pashtrikut, me lartësi 1989 m mbi nivelin e detit. Në veri dhe në lindje, Drini i Bardhë dhe dega e tij Ereniku që e ndajnë nga Krahina e Rekës dhe Podrimës (Rrafshi i Drinit). Në jug dhe në perëndim kufizohet me krahinën e Lumës dhe Malëziut, me të cilat i ndan Drini i Bardhë dhe i bashkuar, dhe sot liqeni i Fierzës, ndërsa në veri-perëndim përroi i Skatinës e ndan nga Bytyçi i rrethit të Tropojës. Bashkia e Hasit, duke u ndodhur në verilindje të Shqipërisë, bën pjesë në Qarkun e Kukësit (brenda territorit të Shqipërisë, ndërsa pjesa tjetër e Hasit është në vartësi të Komunës së Gjakovës dhe një pjesë në vartësi të Komunës së Prizrenit). Hasi që ndodhet në Republikën e Shqipërisë nuk plotëson njësinë etnografike të Hasit. Krahina e plotë e Hasit u nda padrejtësisht pas luftërave ballkanike në fillim të shekullit XX, kjo ndarje u sanksionua në Konferencën e Ambasadorëve në Londër në vitin 1913. Mu në lindje, Hasi i Shqipërisë, nëpërmjet vijës kufitare të vënë që në vitin 1913 (që ndau Kombin përgjysmë), kufizohet me Republikën e Kosovës, përkatësisht mund të themi me vetveten. Gjymtimi i territorit të Hasit gjatë shekullit XX nuk krijoi vetëm një izolim të paparë, por, më thellë akoma, një ndarje shpirtërore, kulturore dhe etnografike me vetveten, ndarje e cila u përjetua jo më pak dhimbje. Sot, pas 100 vjetësh, gjysma e Hasit, rreth 375 km² dhe popullsi rreth 50.000 banorë, bën pjesë në Republikën e Kosovës. Ndërsa në R. Sh. Hasi ka 374 km² me popullsi 22.000 banorë. I gjithë Hasi është 645 m² me një popullsi rreth 72.000 banorë, pra është zona me popullsinë më të madhe në verilindje, në rast se nuk do të ishte i ndarë në dy shtete. Shtrihet në mes gjerësive gjeografike veriore 42° 05’ 45" në fshatin Brrut dhe 42° 17’ 57" në veri në majën e Krajlicës, si dhe në gjatësinë gjeografike lindore 20° 13’ 11" në Kosturr (Bregu i Drinit) dhe 20° 32’ 50" në majën e Pashtrikut në lindje. Ka një sipërfaqe prej 393 km², gjatësi e vijës kufitare është 85,8 km, nga këto kufij tokësorë 27,8 km me Hasin e Rrafshit, lumorë 14 km me rrethin e Tropojës dhe 44 km kufij liqenorë me rrethin e Kukësit (Lumën e Malëziun). === Traditat dhe zakonet e Hasit === Artikulli kryesor: Kultura e Hasit Hasi ka një ndryshim të qartë dhe të dallueshëm me krahinat kufitare, ai identifikohet nga traditat e zakonet, nga dialekti i tij karakteristik, nga veshjet e tij dhe nga këngët dhe vallet e tij. Ka një kulturë shumë të zhvilluar dhe të pasur dhe të veçantë nga krahinat tjera, gjë që është një vlerë e shtuar në mbarë kulturën shqiptare, por fatkeqësisht nuk ka shumë studime në këtë drejtim dhe mund të themi që është krahina më e pastudiuar në Shqipëri dhe për shkaqet që thamë më lart (ku Hasi i Shqipërisë ishte në vartësi të Kukësit) dhe, si pasojë, shumë tradita e zakone Hasjane janë identifikuar deri më sot si Kuksiane, ku në të vërtetë ato dallojnë dukshëm me ato të Kukësit (Lumës), por pas përmbysjes së komunizmit edhe Hasi filloi të shpalosë kulturën e vet, kështu që tani më ajo ka filluar të njihet mirë. Kjo duhet të theksohet vetëm për në Shqipëri, sepse në Kosovë njihen mjaft mirë traditat dhe zakonet Hasjane, pasi vetë lidhjet tradicionale të Hasit me Kosovën e kanë bërë që kjo krahinë të jetë një dhe e pandarë me Kosovën e sidomos me Gjakovën. === Karakteristikat e veshjes dhe këngës e valles Hasiane === Një studim i bërë në vitin 1971 nga studiuesi R. Bogdani në fshatrat e Hasit të Shqipërisë dhe të Kosovës, ai e ka vlerësuar shumë kulturën Hasjane dhe e ka shkruar atë në detaje, sidomos për veshjet, vallet e këngët e Hasit. Më poshtë po citojmë pjesë nga karakteristikat e valleve Hasjane. Vallet e kësaj krahine marrin përparësi, sepse, duke pasur një shtrat të njësuar, bëjnë jetë artistike folklorike brenda dhe jashtë kufijve të sotëm shtetërorë. Kërcimet njëshe (si për burrat, ashtu dhe për gratë) përbëjnë dukurinë më tipike e më të kristalizuar. Ka rëndësi të theksohet se struktura e tyre, ashtu si e tërë vallëzimeve të këtij sistemi, kudo ku praktikohen, është elastike dhe lejon në një masë të konsiderueshme improvizimin dhe spontanitetin dhe një thurje të motiveve dhe figurave koreografike. Megjithatë, ato kanë një bazë karakteristike hasjane, që e dallon në njëfarë mase nga vallet e krahinave fqinje. Në Has, vallet e grave, në krahasim me ato të burrave, janë më të shumta në numër dhe më të begata në aspektin krijues dhe interpretues, sepse dallohen sidomos për shprehësinë dhe lëvizjet e lirshme. Si të tilla, ato gjejnë praktikim më të dendur. Zakonisht vendasit përdorin për to emërtimin “kcim” ose “kcim grash”. Kërcimet e grave të Hasit, ashtu si përgjithësisht ato të krahinave të Shqipërisë së Veriut (duke përfshirë “Kosovën”, “Maqedoninë” dhe Malësinë), në të cilat praktikohet i njëjti sistem vallëzimi, shquajnë për tri tipare karakteristike. Së pari, formën më të hershme dhe më origjinale të kërcimeve e përbën ekzekutimi nga një grua e vetme, në mënyrë vetjake. Së dyti, kur gratë kërcejnë në dasma, është rregull që të ngrihen të parat “bijat” e shtëpisë (nuset që kanë dalë nga ajo shtëpi ku zhvillohet dasma), të cilat, në krahasim me të tjerat, kërcejnë e këndojnë më fort. Së treti, fillimi dhe ekzekutimi i kërcimit nga një valltare, reagimi i të pranishmëve përreth dhe lidhja e valltares me mjedisin e dasmës, të gjitha këto të shoqëruara me këngë e të kryera si mbas një rendi të caktuar, kanë ndikuar në kristalizimin e formës artistike të këtij vallëzimi, i cili ka marrë përmasat e plota të një spektakli popullor. Kjo mënyrë kërcimi nis zakonisht në Has me këngën e parë “Shka ka defi, mori, çi po krat? (kërcet)”. Pastaj pason vargu i dytë: “Ani, po k’saj Razës (emrin i asaj që do kërcejë), mori po i vikat (thërret)”, që këndohet nga të pranishmet përreth. Kërcimet e grave hasjane praktikohen edhe nga dy veta, dy gra ose dy vajza, dhe më rrallë nga tri veta. Në rastin e fundit, kur ato luhen njëherësh nga një vajzë, një nuse dhe një plakë, diferencohen më së miri tri plane kërcimesh, që i japin vallëzimit një pamje të larmishme. Në vallet e grave (pa përjashtuar edhe ato të burrave), spikasin edhe të tilla që, për shkak të përmbajtjes së tyre, kanë marrë një fizionomi pak a shumë më të qenësishme koreografike, aq sa në disa raste dalin me emërtime të veçanta. Si të tilla përmendim vallet e kënduara: “Nama ni pikë uj-e”, “Çitma kamën përmi kamë”, “Moj e mira bardh’ si pllumi”, “I mjeri unë’ xingth’ i vetëm”, “Plaku i dasmës”, “Moj Hatixhe n’shami t’kuçe”, “Kcimi i shotës” (dy vallet e fundit luhen kryesisht në Hasin e Shqipërisë Veriore). '''''Po kështu, një studim për veshjet e Hasit ka bërë dhe Drita Statovci.''''' Sipas kësaj autoreje, edhe veshja e Hasit nuk është shumë më ndryshe krahasuar me veshjen e rajonit të Gjakovës dhe të Pejës. Dhe se ajo nuk përbën shumë ndryshime në strukturën e veshjes. Veshja e grave të Hasit (zonë kodrinore ndërmjet Gjakovës e Prizrenit në anën e djathtë të Drinit të Bardhë) është aq origjinale, saqë gati nuk ka asgjë të përbashkët me veshjen e Dukagjinit e të Podrimës, vise në të cilat kufizohet. Drenica, Prekorupa (Llapusha), Morava, Gora, Opoja, Llapi, Gollaku, Luma etj., gjithashtu i kanë disa tipare rajonale në veshjen e tyre, por edhe shumë elemente të përbashkëta. Përveç Rugovës, Dukagjinit dhe Hasit, viset e tjera të Kosovës nuk dallojnë shumë për nga veshja popullore. Veshja e grave të Hasit, duke mos përzier Malësinë e Gjakovës, paraqet një variant të veçantë dhe tipologjikisht i takon veshjes me këmishë të gjatë e një dy futa. Këtu pështjellakët s’janë të zymtë, por kryesisht të ndritshëm, të kuq. Të pasmin e quajnë “pshtallak”, kurse të përparmin “kanac” e “bohçe”. Veshja e burrave të Hasit ka pak ndryshime me veshjet e Malësisë së Gjakovës dhe të Dukagjinit, ku përbëhen me jelekë të kuq dhe tirq me gajtane, opinga të qepura me pej, kapuç të bardhë me majë, shoke (brez) dhe shami të kuqe të mbështjellë rreth kapuçit e qafës etj. === Kushtet Natyrore === Ndërtim dhe strukturë gjeologjike të larmishme, tepër të ndërlikuar, me evolucion kompleks dhe jo të njëjtë; Pasuri të larmishme minerare dhe me vlera industriale; Reliev malor, me kontraste të mëdha, shumë i copëtuar, me mundësi tepër të kufizuar për toka të punueshme, por me mundësi të pasur për zhvillimin e turizmit, blegtorisë, pemëtarisë, pylltarisë etj.; Klimë e larmishme, me mundësi të pasur për zhvillimin e disa degëve të bujqësisë dhe sidomos të turizmit; Pasuri të mëdha ujore e potencial të madh hidroenergjetik. Toka të degraduara nga erozioni; Bimësi e larmishme, e pasur me pyje ahu, dushku; Veçori të përgjithshme. Botë e larmishme shtazore, me rëndësi ekonomike dhe turistike; Vendbanime të rralla, të vogla, me arkitekturë karakteristike; Popullsi e rrallë e vendosur kryesisht në lugina dhe gropa, me prirje pakësimi të vazhdueshëm nga emigrimi. Relievi i Hasit vjen si rezultat i veprimtarisë së përbashkët të faktorëve endogjenë dhe ekzogjenë (të brendshëm dhe të jashtëm) në periudha të ndryshme gjeologjike. Veprimtaria e dendur vullkanike dhe lëvizjet e reja tektonike i kanë dhënë relievit të Hasit konfiguracionin e sotëm që paraqitet mjaft interesant. Është reliev kodrinoro-malor me lartësi mesatare 400–500 m mbi nivelin e detit. Në mes shtrihet fushëgropa e Hasit (Krumës) e që rrethohet nga veriu, lindja e jugu me një rrjet kodrinoro-malor. Kjo fushëgropë me origjinë fundore se ka formë pak a shumë të sheshtë. Relievi i saj ulet gradualisht nga lindja drejt perëndimit. Si rezultat i veprimtarisë erozive të lumit të Krumës dhe degëve të shumta të tij, kjo fushëgropë është e ndarë në blloqe paralele. Këto blloqe njihen nga banorët me emrin “pod” që do të thotë rrafsh ose “pla”. Këto rrafshe emërtohen nga banorët sipas përroit që i ndan ose fshatrave që i përkasin, të tillë janë: Podi i Shahjës, Breshezës, Vranishtit, Zahrishtit ose Plani i Krumës, Nikoliqit, Pates etj. Në perëndim të lumit të Krumës, në fshatrat Vranisht, Fajza dhe Tregtan, relievi është me kodrinor dhe ulet nga jugu drejt veriut deri në Vaspas, duke formuar rrafshe të ndara nga përrenjtë. Kjo sipërfaqe ka qenë e mbuluar me pyje të shumta lisi që përbënin një pasuri të madhe. Në vitet ’60–’70 të shekullit XX këto pyje u prenë duke u kthyer në toka buke. Malet që e rrethojnë në veri janë të ulëta. Dallohet një varg që fillon nga Kosturri deri në Letaj, ku lartësohen maja e Aplasit (1043 m), e Sarajt e Sukut. Këto maja ndahen nga ulje dhe qafa si në fushën e druve, qafë e Zgjeçit e Letajve, që e lidhin pellgun e Krumës me luginën e Skatinës e më larg. Në lindje një kordon kodrinoro-malor me drejtim meridional e ndan fushëgropën e Krumës. Fillon në veri me majën e Krajlicës (1002 m), vazhdon me majën e Kishës, majën e Zesë dhe, pasi kalon Qafën e Murrizit, lartësohet maja e Kalazarit (1295 m), rrethi i Kunorës (1512 m) dhe arrin lartësinë më të madhe në malin e Pashtrikut, 1989 m. Ky varg ulet në Qafën e Prushit (651 m), me Qafën e Dobrunes, nëpër të cilat ndodhen rrugëkalimet që lidhin dy njësitë gjeografike të Hasit. Në jug të Hasit ngrihet në formën e një horsti pllaja e Hasit, e formuar nga gëlqerorë kretakë me lartësi mesatare 900–1000 m mbi nivelin e detit. Mbi këtë pllajë lartësohen disa maja si ajo e Murit, e Kështelit, e Bitorrit, për të arritur lartësinë më të madhe në mesin e saj në majën e Qytezës, 1435 m. Është një pllajë karstike me shumë gropa (hurdha) që, po t’i shohim nga larg, duken si hojet e bletës. Ka shpella të shumta si ajo e Dajcit, e Dajanit, e Pëllumbave me oborr me dy dyer, shpella që tingëllon, Shpella e Cahanit, e cila është dhjetëra metra e thellë etj. Si rezultat i dukurive karstike, kjo pllajë është e varfër në burime sipërfaqësore. Shpatet bien thikë mbi gropën e Krumës dhe luginën e Drinit në jug. Është e pasur me pyje dhe kullota. Pjesën kryesore të territorit e zënë dushqet. Ato kanë kapur gjithë fushëgropën e Hasit ku ka pasur masive pyjesh lisi (qarr, bung) dhe pyje të përziera si shkozë, frashër, panë, mullëz, krekëz etj. Këto pyje u prenë në vitet ’60–’70, duke u kthyer në toka buke. Në lartësitë mbi 1000–1200 m shtrohen pyjet e Hasit të përhapura në bjeshkën e Krumës, Vranishtit, Gjinajve, Dajcit, Mujajve, Cahanit & Kishajve etj. Ka pasur pyje halore në shpatin verior të Pashtrikut, të cilët janë dëmtuar në vitin 1943; është djegur plotësisht dhe nga kjo ditë aty ka shumë pak rrënjë bredhi e pishe. Në lartësitë e Pashtrikut kanë përhapje kullotat alpine; aty ka bimë të ndryshme mjekësore. Lumi kryesor është Kruma, 6 km i gjatë, pasi derdhet në liqenin e Fierzës, dhe degët e tij Rusmani 11 km, Vlahna 13 km, Përroi i Vranishtit 5 km, Leshnica 6 km dhe Skatina 14 km. Gjatësia e tyre është shkurtuar me futjen në luginat e tyre të ujërave të liqenit të Fierzës. Janë të shkurtër dhe me prurje të pakta, sidomos në verë, ku niveli i tyre është mjaft i ulët. Gjatë reshjeve të shumta ata rriten në mënyrë të menjëhershme dhe po ashtu ulen shpejt, pasi burimet e tyre nëntokësore janë të varfra. Kanë qenë vetëm 2 H/C, një në fshatin Domaj-Has me fuqi 30 kw/orë dhe një tjetër në Krumë, që momentalisht janë të shkatërruar plotësisht, por që ka tentativë për rindërtimin e tyre. Megjithëse një pjesë e madhe e territorit të Hasit është e mbuluar me gurë e shkëmbinj, por nëntoka fsheh pasuri minerale jo të vogla, shfrytëzimi i të cilave mund të përmirësojë ndjeshëm jetesën e banorëve të kësaj zone. Duke qenë larg ndikimit të detit, edhe pse lartësia nuk është e madhe, i përket klimës mesdhetare paramalore. Karakterizohet me verë të nxehtë dhe të thatë e me dimër të ftohtë e me reshje, pra merr pak a shumë tipare kontinentale. Rreth 2/3 e reshjeve bien në vjeshtë të vonë dhe në dimër, kryesisht në formë shiu, ku nuk mungojnë edhe reshjet e dëborës; trashësia e secilës në lartësi i kalon 1 m e më shumë në zonën e Cahanit. Sasia mesatare vjetore e reshjeve lëkundet nga 900–1000 mm në vit. Ajo rritet drejt lindjes së Hasit në shpatet malore të ekspozuara nga perëndimi. Temperatura mesatare vjetore është 11,4 °C. Mesatarja e janarit është (0–1 °C) dhe e korrikut (23–24 °C). Minimumi absolut ka qenë (–21 °C) në janar 1985 dhe maksimumi absolut (41 °C) në korrik 2004. '''Pasuritë Nëntokësore''' I. Edhe në këtë rreth ka mjaft objekte minerale, por më kryesori është ai i Vlanës, me rreth 3.000.000 ton rezerva kromi, me përmbajtje 30–32 % Cr₂O₃ dhe në trupa të veçantë me mbi 40 %. Në këtë rreth ka dhe objekte të tjera si në Gajrep, Gzhime, Perollaj, Mac etj., ku njihen rreth 300.000 ton rezerva me mineral kromi. II. Përveç mineralit të kromit janë të njohur dhe mjaft objekte të bakrit damaror kuarc-sulfur në masivin gabror të Kaptinës, në zonën e Nikoliq 1 dhe 2, me rreth 2.000.000 ton rezerva, Golaj me 1.000.000 ton. Si miniera e Golajt, ashtu dhe e Krumës janë të mbyllura dhe nuk shfrytëzohen. Gjithashtu edhe në shkëmbinjtë efuzivë Helshan janë takuar një sërë objektesh, trupash mineral bakri si në Spas, Helshan dhe Kosturr. Pasuritë nëntokësore të këtij rajoni kanë nisur të shfrytëzohen në vitet ’30 nga italianët. Deri në mesin e viteve ’90 ka funksionuar miniera dhe fabrika e pasurimit të bakrit në Golaj, në 6 kilometra larg qytetit të Krumës, si dhe disa miniera më të vogla ku ishin të punësuar mbi 3000 punëtorë gjithsej. Jo vetëm banorët, por edhe specialistët, thonë se nëntoka ende nuk është prekur, është ende e virgjër. Këtë e tregojnë edhe kërkimet e kompanisë australiane “Jab Resources”, që këmbëngul prej dy vjetësh që pasuritë e nëntokës së verilindjes të vihen në funksionim e në shërbim të popullit. Vetëm për vitin 2008 u investuan 3,5 milionë dollarë. Në varësi të rezervave të këtij sektori, kompania synon ngritjen e industrisë së ferrokromit që do të mundësojë punësimin e qindra punëtorëve, duke përmirësuar rrënjësisht jetesën e banorëve. Jo të pakta janë rezervat e nëntokës sonë. Për mineralin e bakrit dallohen zona Nikoliq-Golaj, Krumë, Zahrisht, në rrethin e Hasit. Shqipëria është vendburim i madh i kromit; ndër këto vendburime janë dhe Vlahna e Perollaj, në rrethin e Hasit. Vëmendja ka nisur të kthehet edhe nga hekurnikeli dhe nikel-silikati, me vendburimet e Myç-Hasit dhe Gjinaj, Domajve, përgjatë bregut të liqenit të Fierzës. Vendburimet e bakrit i Golajt e Krumës, edhe pse me shumë rezerva, janë jashtë interesit të shfrytëzimit nga biznesi për shkak të cilësisë së dobët të mineralit. Vendburimi i Vlahnës ka një sasi rezervash të mineralit të kromit me disa milionë ton me cilësi mbi 28 për qind. Sipas specialistëve, aktualisht shumë prej vendburimeve nuk mund të shfrytëzohen për shkak të teknologjisë që duhet ripërtërirë rrënjësisht. Nëntoka e rrethit të Hasit llogaritet se ka 14 milionë tonë rezerva të mineralit të kromit, milion. '''Flora & Fauna''' Kafshët që rriten në zonën e Hasit janë të përshtatura me klimën dhe bimësinë, të cilat më të përhapura janë Ahu, Qarri, Bunga, Plepi, Blini, Shkoza, Mulleza, Frashëri, Lajthia e egër etj. dhe më pak janë të përhapura haloret. Janë të përhapura kafshët e egra si (lepuj, dhelpra, ujku, derri i egër, ariu, kaprolli, dhia e egër, macja e egër, riqebullu, gjarperi te ndryeshme nga ata me helmuesit etj.) dhe shpendë të egër si thellëza, shqiponja e arte, pëllumbi, skifteri, harabeli, mullëza etj. Shfrytëzimi i pyjeve të dushkut, (Dushkajën e Hasit) dhe i resurseve natyrore, thjesht për nevoja ekonomike, si rruga më e lehtë dhe pa shpenzime, çoi në dëmtime të konsiderueshme. Me planifikimin e centralizuar u shfrytëzuan miliona metër kub lëndë druri për ndërtimet e minierat, dru zjarri për ngrohje e gatim, u hapën toka të reja në pyjet më të mira (rreth 5500 ha), u krijuan kullota dhe livadhe në kurriz të pyjeve dhe u mbështet zhvillimi ekstensiv i blegtorisë e sidomos i dhisë, shkatërrueses së pyllit. Të gjitha këto rrezikuan e zhdukën disa lloje bimësh e kafshësh të egra. Natyra dhe bukuria e saj pësuan ndryshime të dukshme, saqë u krijua një kufi ndarës i dallueshëm midis natyrës sonë dhe shteteve fqinje. Ky shkatërrim i natyrës u thellua në fillimin e viteve ’90, ku shfrytëzimi e keqtrajtimi i burimeve natyrore për qëllime ekonomike (jashtë kontrollit të shtetit) u shoqërua me pakësime e zhdukje të potencialeve biologjike, si dhe të një numri të konsiderueshëm ekosistemesh. Shkatërrimi gradual i një pjese të mirë të habitateve është shkaku bazë i uljes së popullatave të faunës së egër. Kjo vihet re te derri i egër, kaprolli etj. Këto veprime i ndjen kudo, ku krahas llojeve të përmendura, ulje ka edhe lepuri i egër, thellëza e malit e ajo e fushës, si dhe disa lloje të tjera që shërbejnë si objekt gjuetie. Por drejt zhdukjes janë edhe kafshët e egra që nuk janë objekt gjuetie, si macja e egër, rrëqebulli etj. Një faktor shkatërrues i faunës së egër në Rrethin e Hasit është gjuetia e paligjshme, si nëpërmjet përdorimit të armëve luftarake, por edhe atyre të gjahut. Sot në rrethin e Hasit ka 296 armë gjahu, të dhëna me leje, nga të cilat vetëm 70 gjuetarë janë pajisur me këto armë në shoqatën e gjuetarëve dhe paguajnë të gjithë detyrimet, duke iu nënshtruar ligjeve dhe rregullave në fuqi, ndërsa pjesa tjetër që ka armë gjahu, nuk i mban për stoli, siç pretendohet, por i përdor. Brenda këtyre kufijve ka një sipërfaqe 674 kilometra katrore, nga të cilat 393 kilometra katrore i takojnë Republikës së Shqipërisë dhe 371 kilometra katrore i përkasin Hasit të Rrafshit të Dukagjinit në Republikën e Kosovës. === Luftërat e Hasit në Shekuj dhe pasojat që i sollën === Territori i Hasit u nda padrejtësisht pas luftërave ballkanike në fillim të shekullit XX, kjo ndarje u sanksionua në Konferencën e Ambasadorëve në Londër në vitin 1913, vendimet e së cilës iu vunë shpatën e pamëshirshme truallit shqiptar, duke copëtuar për të plotësuar lakmitë shoviniste të shteteve të Ballkanit dhe lanë jashtë gati gjysmën e territorit shqiptar dhe më shumë se gjysmën e popullsisë së tij. Këtë fat të hidhur e pati edhe Hasi, një pjesë e të cilit iu dha Serbisë, pavarësisht se përbënte një njësi unike me territor, gjuhë, kulturë e tradita të përcaktuara qartë dhe me trashëgimi që nga lashtësia. Pushtimet e gjata romake, bizantine, sllave e turke e kanë detyruar popullsinë e kësaj treve që të lëvizë, duke lëshuar shpesh ose rralluar vendbanimet e duke u strehuar në thellësitë e Dukagjinit e duke u rikthyer përsëri. Shumë kronistë të mesjetës, studiues e historianë e kanë përcaktuar Hasin si vendin e origjinës së Kastriotëve. Me këtë çështje janë marrë shumë studiues, kanë dalë me mendime të ndryshme, por versioni më bindës është origjina hasjane e Kastriotëve, siç shprehet Fran Bardhi në vitin 1636: “Pas një parashtrimi polemik arrij në përfundim se Kastriotët ishin nga Hasi i Prizrenit dhe ky është edhe sot si variant më i besueshëm dhe kjo padyshim është si vlerë e një burimi të dorës së parë.” Pas betejës së Fushë-Kosovës së vitit 1389, pushtimi turk në trojet shqiptare u bë i shpejtë dhe territoret e Hasit u bënë pre e këtij pushtimi. U vendos sistemi feudal ushtarak. Banorët paguanin taksa të shumta, në mënyrë të theksuar procesi i myslimanizmit u bë i dhunshëm dhe një pjesë e banorëve u tërhoq në viset malore ku krishterimi ende rezistonte, ndërsa banorët që mbetën ndërruan fenë, në fillim në dukje e më vonë me zemër. Në këto vise gjatë shekullit të XVI u vendosën malësorë nga fiset Berishë, Bytyç, Gash, Krasniq, Kastrat, Morinë, Shalë, Thaç, popullsi e cila u rrit dhe u konsolidua në territorin e Hasit. Në fund të shekullit të XVII dhe në fillim të shekullit të XVIII Hasi u përfshi në sistemin e bajraqeve. Bajraku si njësi administrative me funksione ushtarake dhe pleqërore (gjyqësore), në thelb të të cilit qëndronte organizimi i vjetër shoqëror, ku në përgjithësi mbetej e paprekur struktura e shoqërisë së lirë malësore. Bajraqet u ndërtuan jashtë administratës shtetërore vetëm si një lidhje fisesh a vëllazërish. Ishte koha kur filloi shthurja e sistemit të timareve. Në këto kushte, pushteti turk, për të shmangur mundësitë e kryengritjeve, zgjodhi si rrugë krijimin e bajraqeve, ku iu lejua malësorëve të rregullonin marrëdhëniet me njëri-tjetrin sipas të drejtës kanunore, kundrejt detyrimit të një takse të vogël dhe dhënies së luftëtarëve në kohë lufte. === Hasi u nda në dy bajraqe === Artikulli kryesor: Historia e Hasit Bajraku i madh me qendër në Vlahen, ku përfshinte fshatrat nga Përroi i Rosmanit (Golaj) e deri në fshatrat e Drinit të Bardhë, dhe bajraku i vogël me qendër në Helshan, përfshinte fshatrat nga Përroi i Skatinës e deri tek Përroi i Rosmanit e deri në periferi të Gjakovës. Organizimi i jetës në këto territore u shoqërua me probleme të shkaktuara nga vështirësitë dhe pushtuesit turq, taksat e shumta, shkuarja nizam u bënë shkak i pjesëmarrjes aktive në kryengritjet e shumta. Ndër të tjera shquhet ajo e vitit 1837, ku Hasi u shkëput përkohësisht nga varësia e administratës turke në Gjakovë. Ishte koha e kryengritjeve të mëdha fshatare kundër Turqisë, reformat e marra nuk rregulluan jetën e fshatarëve. Gjysma e dytë e shekullit të XIX u karakterizua nga përpjekje të mëdha me pushkë dhe penë të shqiptarëve për liri e pavarësi. Këto përpjekje kulmojnë me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit në vitin 1878, ku shqiptarët u vunë përballë rrezikut të copëtimit. Në këtë kuvend kombëtar, ku morën pjesë figura të shquara politike edhe ushtarake nga i gjithë kombi, morën pjesë edhe përfaqësues nga Hasi, si Ali Sahit Bajraktari, Sulejman Haxhi Brasha, Syl Liman Peka, Shaban Spahija (Cahani) etj., ndërsa luftuan për luftën e trojeve nga copëtimi shumë hasjanë. Përmendet pjesëmarrja e gjerë në aksionin e Gjakovës më 06.09.1878, ku, i rrethuar në sarajet e Abdulla Drenit, vritet Marshalli turk Mehmet Ali Pasha dhe lufta për mbrojtjen e Plavës dhe Gucisë. Në vitin 1885 u luftua kundër forcave të Vesel Pashës. Në këtë betejë u varën në litar edhe trimat nga Helshani Musli Isufi, Zek Ademi, Murat Sadiku. Kontribut në këto beteja dha edhe familja Kurpali në Letaj, kulla e të cilëve u bë qendër qëndrese. Hasjanët morën pjesë në Lidhjen e Pejës më 1899. Në Kuvendet e vitit 1903, ku u morën vendime të rëndësishme për organizimin e qëndresës ndaj turqve. Në pranverën e vitit 1909 hasjanët kundërshtuan taksat, shkuarjen ushtarake dhe dorëzimin e armëve. Në maj–qershor 1909 luftohet me forcat e Xhavit Pashës, të cilët dogjën shtëpi e fshatra, prishën kulla dhe morën me dhunë ushtarë. Më 1910 luftohet në Qafën e Ahmatit me forcat e Shefqet Durgut Pashës. Rritja e valës kryengritëse arrin kulmin në vitin 1912. Më 19.03.1912 fshatarët e Hasit, të drejtuar nga Rexh Bajraktari dhe Tahir Hoxha, sulmuan forcat turke në Krumë. Lufta zgjati dy ditë, duke i detyruar të tërhiqen në Gjakovë. Mbas pak ditësh Kajmekami i Gjakovës me dy taborre e topa shkoi në Krumë dhe e ripushtoi atë. Në këtë betejë u vra Zeqir Qema. Më 21.04.1912 në Krumë u mbajt Kuvendi i IV (katër) bajraqeve, ku morën pjesë 20 përfaqësues nga bajraqet e Hasit, Bytycit dhe Rekës. Këta kërkuan me shkrim nga Porta e Lartë që shqiptarëve t’u kthehen armët, shërbimi ushtarak të bëhej në vend, mësimi në shkolla të bëhej në gjuhën shqipe, kudo të ngrihej flamuri shqiptar, nëpunësit medoemos të njohin gjuhën shqipe, amnistimi i të burgosurve politikë dhe t’u kompensohen shqiptarëve dëmet e bëra nga ushtria turke gjatë këtyre viteve. Më 21–28 maj 1912 u mbajt Kuvendi i Junikut, ku u vendos që, përveç vendimeve të marra në Krumë, edhe dy kërkesa me rëndësi jetike si: caktimi i kufijve të shtetit shqiptar dhe garantimi nga shtetet e mëdha. Në Junik u vendos për fillimin e kryengritjes së armatosur, e cila do të çonte në largimin përfundimtar të turqve nga tokat shqiptare. Drejtimin e kryengritjes e morën Hasan Prishtina, Bajram Curri, Isa Buletini e shumë të tjerë. Në fillim të qershorit 1912 forcat e Bajram Currit me luftëtarët nga Hasi, Bytyci, Krasniqa e Reka sulmuan garnizonin turk në Qafën e Prushit, pasi i thyen ata sulmuan Gjakovën dhe pas pak ditësh ajo kaloi në duart e kryengritësve. Njëri pas tjetrit u çliruan gjithë qytetet e Kosovës dhe më 12.08.1912 sulmuan Shkupin e pushtuan atë, hapën burgjet dhe depot e armatimeve, duke e vënë qeverinë turke përballë faktit të kryer. Qeveria turke, duke mos qenë e gatshme të plotësojë kërkesat e shqiptarëve, i mashtroi ata. Duke e parë se Turqia ishte në prag të kapitullimit, shtetet e Ballkanit i shpallën luftë Turqisë. Trojet shqiptare u sulmuan nga serbët e malazezët. Shumë hasjanë luftuan në Qafë të Diellit kundër ushtrisë malazeze, ku u vra Zenel Ukpera. Ushtria serbe pushtoi Hasin deri në Drin, ku zhvilluan beteja te Ura e Vezirit në Tregtan, por më e rëndësishmja është ajo në Vaspas (Qafeqyteti). Pas shpalljes së pavarësisë, Rexh Bajraktari në krye të përfaqësuesve të Hasit shkuan në Vlorë dhe morën kontakte me qeverinë e Ismail Qemalit. Gjatë Luftës së Parë Botërore Hasi u pushtua nga Austro-Hungarezët, që populli e njeh me emrin koha e “nemces”. Gjatë pushtimit austriak, Krumë, qendër e Hasit, u bë qendër administrative shumë e madhe, ku u vendosën komanda ushtarake dhe disa institucione të kohës, deri dhe gjykatat krahinore, dhe kishte nën administrim nga Zhuri deri në Tropojë; e gjithë kjo zonë administrohej me qendër Krumën. Nga viti 1918–1921 Hasi u pushtua nga Serbia, që populli e njeh me emrin Serbia e II-të. Në vitin 1921 Serbia u largua në kufijtë e 1913. Krumë u shpall qendër e prefekturës së Kosovës (Drinit), që përfshinte Hasin, Lumën e Tropojën deri në vitin 1925. Krumë u bë qendër e lëvizjes antifeudale dhe kundër qëndrimeve të qeverisë së Tiranës për mbështetjen e politikës jugosllave. Veprimtari të dendur zhvilluan Hasan Prishtina, Bajram Curri, Hysni Curri dhe çetat kosovare të Azem Galicës, Sadik Ramës, Zefi i Vogël, të cilat luftonin për ruajtjen e tërësisë tokësore dhe bashkimin me Shqipërinë. E rëndësishme qe kryengritja e marsit 1923 kundër Zogut, e cila rrezikoi përmbysjen e pushtetit. Aktivitet të rëndësishëm zhvilluan Riza Cerova, Ali Kelmendi, Zylyftar Veleshnja, Ibrahim Gjakova, Tahir Zajmi etj., që megjithëse mbanin funksione në administratë, mbështetën lëvizjet e masave. Në zgjedhjet për Asamblenë Kushtetuese të vitit 1923, në këtë prefekturë fituan figura si Hoxhë Kadriu, Dr. Fariu, Niman Ferizi dhe Avni Rustemi, që përbënin krahun demokrat. Më 1923 u krijua në Krumë shoqëria arsimore “Shkëlzeni”, e përbërë nga patriotë dhe intelektualë që punonin në këtë prefekturë. Ajo kishte për qëllim edukimin dhe përmirësimin e jetës ekonomike e politike të masave të varfra. === '''Ja çfar shkruan Niman Ferizi per Hasin:''' === '''''"N’at kohë Serbët per të fituë kufinin me lumin Drini u perpiqshin me ç’do mëndyrë per të nzjerrë ndonji ngatrres në Shqipnië. Deshten kët me e zbatuë në Pref. e Kosovës, qi âsht mbet me Shqipnin e lirë në Konferencën e Londrës, e qi gjindet ndermjet Kosovës robnesh e Mirditës, qi perbahet prej krahinës Lumë, Has e Malsi e Gjakovës. Në kët kohë Luma e Hasi ishin nën okupasjonin Serb e Malsia e Gjakovës e ndame dysash, se në Gash ishte Ceno Begu si Naçallnik i Serbiës, e un në Krasniqe si Nënprefekt i Shqipniës.''''' '''''Kët detyrë Serbët j'a ngarkojn Ceno Begut tyne, i cili shkoj në Krumë e i mblodhi parin e Hasit, e mbasi Begu banë sa premtime n'emën t’arkës Beligradit ju thotë pariës qi âsht nevoja qi Pref. e Kosovës të shpallet independent d.m.th. pa pasë lidhje as me Shqipnië as me Serbië (këtu per formë dot’ ishte kryetar Ceno Begu, por nën perde kryetar i vertet dot’ ishte Aleksandrl i Serbiës). Paria e Hasit per gojë të Ram Rexhës i nepë Begut kët pergjigje: Hasi âsht shqiptar, e âsht i pa ndam me vllaznit e Shqipniës, e në qoft se kini ardhë vetem per kët punë veni thembrat kah i kini vuë gishtat, e Cena ngrehë per Gjakovë. (Ram Rexha mbasi u lirue Pref. e Kosovës çohet nga autoritetet e Krumës bashk me Ismail Dedën në Gjakovë per të marrë nji t'ikun, por vritet ditën per djell mun në Gjakovë bashk me shokun, e katilat jo qi nuk nxihen sa per formë, por pa u qitë para asnji gjygji rrinë të lirë edhe sod në Gjakovë)."''''' '''Veprimtaria e Hasit në Revolucionin e Nolit, Regjimit Monarkist dhe atij Komunist''' Pushka e parë e këtij revolucioni filloi në Krumë, ku forca të udhëhequra nga Bajram Curri më 25.05.1924 pushtuan qendrën e prefekturës, komandën e xhandarmërisë, kaluan në Lumë, Lurë, Dibër, Mat dhe më 10.06.1924 hynë në Tiranë, duke shënuar fitoren e revolucionit. Në dhjetor të vitit 1924 forcat zogiste, të mbështetura nga Serbia dhe bjellogardistët rusë, sulmuan nga të gjitha pikat kufitare dhe pushtuan Tiranën, duke vendosur regjimin 15-vjeçar të Zogut. Menjëherë filloi hakmarrja ndaj kryengritësve, ku në Krumë u burgosën 40 veta, ndërsa Hoxhë Zogu dhe Gjelosh Rama u varën në litar. Në një relacion të datës 29.01.1925, dërguar Ministrisë së Punëve të Brendshme në Tiranë, shkruhej: “U lajmëroi se gjyqi ushtarak dënoi me vdekje Hoxhë Zogun nga Bytyçi e Gjelosh Ramën nga Nikaj, të përmendurit janë qenë kundërshtarët më të rreptë. Dënimi i tyre u zbatue sot ora 06.30 me litar.” Komandanti i operacionit të veriut, Ceno Kryeziu. Më 29.03.1925 vritet tradhtisht në Dragobi Bajram Curri nga forcat zogiste, i cili varroset në Krumë në gjirin e popullit me të cilin luftoi, ku kufoma e tij është bërë e mundur të transportohej nga bashkëluftëtarët e tij hasianë me krah, duke e sfiduar hapur regjimin e Zogut. Por më vonë Hasit kjo kundërshti ndaj Zogut i kushtoi, pasi Qeveria e Ahmet Zogut, me kërkesën e Bajraktarit të Lumës, Muharrem Bajraktait, duke parë influencën e dobët që kishte Hasi në qeverinë e Zogut, kërkoi të hiqet Prefektura nga Krumë (Hasi) dhe të dërgohej në Bicaj të Lumës, ku dhe shkoi për pak kohë, por më vonë Prefektura u vendos në Kukës dhe kështu Hasi ngeli jashtë vëmendjes së qeverisë së asaj kohe. Gjatë viteve të qeverisë shqiptare të Ahmet Zogut gjendja ekonomike e fshatarëve qe e rënduar, mungesa e tokës bujqësore, thatësira dhe mungesa e vaditjes bëri që fshatarët të vuanin për bukë. Vendin kryesor në prodhim e zinte blegtoria. Vështirësi të mëdha për ekonominë e kësaj zone krijoi edhe mbyllja e kufirit, duke veçuar këtë popull nga tregjet tradicionale të Gjakovës dhe Prizrenit. Fshatarët u detyruan me shumë mundime të zhvillojnë tregtinë në Shkodër. Këto kushte të vështira ia paraqitën Mbretit Zog një përfaqësi e Hasit e kryesuar nga Dem Zenuni dhe duhet pranuar se Mbreti Zog mori në konsideratë kërkesat e paraqitura nga përfaqësia e Hasit dhe për disa kohë hoqi taksat për këtë zonë. Përhapje mori arsimi, pasi u hapën shkollat fillore në shumë fshatra. Me rëndësi ishte hapja e Internatit “Kosova”, ku studiuan bursistë nga Hasi, Luma, Tropoja e sidomos të rinj gjakovarë. Kjo shkollë u bë qendër e rëndësishme e arsimimit dhe edukimit patriotik. '''Ja si e paqyrojnë kronikat e kohëse vështërsitë e Hasit:''' '''''Me zhvendosjen e qendrës së Prefekturës së Kosovës me 1925 nga Kruma në Kukës, gradualisht filloi dhe zhvendosja e Institucioneve, për pasojë, ai pak aktivitet tregtar po zbehej. Familjet tregtare nëpunësit e administrates dhe banorët e tjerë që kishin ardhur nga Gjakova, Mitrovica, Peja, etj., filluan të levizin disa për ne Shkoder e disa për në Kukës. në qendren e re.''''' '''''I vetmi Institucion me rëndësi, që gjallonte dhe me aktivitetin e tij e i jepte sadopak peshë zones ngeli shkolla e Krumës, e cila realisht sidomos pas vitit 1928 me kthimin e saj në Internat, e ktheu Krumën edhe për disa dekada në qendren kryesore të arsimit në Prefekturë.''''' '''''Merite të padiskutueshme për këtë fakt, veç faktorëve të tjera lokal, kanë mësuesit dhe drejtuesit e arsimit që punuan aty. Ata me punën e tyre e kthyen Krumën në qendren e Arsimit në Prefekturës së Kosovës.''''' '''''II- NJOFTIMI MBI SHFAQJEN E KOMEDISË “AKRABALLEKU” NGA NXËNËSIT E INTERNATIT “KOSOVA”, NË KRUMË TË HASIT NË VITIN 1936''''' '''''Një dëshmi tjeter interesante na vjen në përfundim të kronikës së korrespondentit i cili na jep një info me shumë rëndësi për nivelin e nxënësve, ai pa e mbyllur shkrimin na bën me dije se në darkë nxënësit interpretuan një komedi, citoj: “në mbramje, për nder të miqve, nxanësit e Internatit shfaqën Komedinë “Akraballeku”, të Dr. Kristo Flloqit, që i argëtoi mjaft dëgjuesit”.''''' ''E dhënë që dëshmon për nivelin e lartë të shkollës dhe nxënësve.'' ''Autori i komedisë, Kristo Floqi (Korçë, 24 tetor 1876 - Tiranë, 1951) ishte avokat, gjykatës, nëpunës, ministër, botues dhe autor tragjedish e komedish, mes tyre dhe i komedinë “Akraballeku'''”.''''' - (Do ishte shumë me vend që dhe tani nga Gjimnazi "Skenderbeu" Krume , komedia “Akraballeku” të rikthehej përsëri në skenë nga të rinjtë e Hasit, aty ku dikur e interpretuan nxënësit e Internatit të Krumës në vitin 1936.Një aktivitet i tillë kulturor do ishte një ringjallje e memories historike, e traditës artistike dhe e shpirtit arsimor që ka karakterizuar Hasin ndër breza) Hasi si gjithe shqiperia pas pushtimit fashiste rroku armet per çlirimin e vendit ne Has u krijua çeta e Hasit dhe me vone dhe bataloni 'Hakmares" ( rrethe muajt qershore u formua çeta e Hasit ne Gjonaj te Hasit te Kosoves me luftetar nga dy anet e teritorit te hasit , dhe ne shtator te vitit 1943 ajo u transferua ne Krume qe çyditrishte njihet si date e formimit te çetes se Hasit) dhe ndoqi pushtuesin dhe matan kufirit gjeografik ne kosove dhe ne Sanxhak deri ne çlirimin e plote te atdheut. Pas çlirimit te vendit dhe Hasi u angazhua ne rindertimin e vendit, ne Has u ngriten shkolla fillore dhe te mesme dhe mori perparsi te madhe arsimi shume djem hasian u arsimuan ne deget e arsimit, bujqesise , kultures dhe ndertimatarise ,inxhenierise mekanike e elektrike, dhe ne shkollat ushtarake si dhe ne fushen e mjeksise pati shume perparesi dhjetra djem hasian mbaruan shkollat mjeksore qe kontribuan ne shendetin e popullit hasin,nje zhvillim te hovshem mori ne has gjate kohes komuniste bujqesia ku hasi u be hambari kryesore i drithrave te bukes ne shqiperine verilindjes. Por duhet theksuar se dhe regjimi Hoxhiste ndoqi te njejten startegji te ndarjes teritorile lokale duke e lene Hasin ne vartesi te Kukesit padrejtesishte , pasi dhe ne kete kohe regjimi komuniste kishte shume kundershtar te hapur ne kete zone dhe nuk kishte influenc ne qeveri, keshtu qe ne Has mund te themi qe per numer popullsie ka patur numerin me te vogel te intelektualve per shkaqet qe tham me larte pasi bursat nuk jepeshin ne Has, por hasi eshte trajtur si dore e dyte duke ngelur nen infuencat lokale e krahinore te ish rrethit te asaj kohe. Por duhet theksuar se regjimi komuniste presukutoj shume intekual hasian dhe shtepite me te mira u goditen dhe u ben kolak u denuan dhe u internuan pa te drejte vetem e vetem se nuk mundonin si pushteti , nje rol te madhe per presekutimin e kesaj zone ka ndikuar dhe lidhjet tona zakonore e shpirtrore me pjesn e tjeter te hasit qe ndodhet ne Kosove , keshtu qe pas çlirimit te vendit e deri vone njerzit e kesaj zone jane denuar vetem pse kan patur te aferme ne Kosove. Gjatë regjimit komunist, Hasi, për nga ndarja administrative, ngeli në juridiksionin e Kukësit, ku për shumë vite mbeti ndër zonat më të pazhvilluara. Për këtë zonë pati një trajtim të veçantë, pasi konsiderohej si një zonë që ishte kundër regjimit. Duke pasur të gjitha lidhjet me Kosovën, Hasi nuk e mbështeti regjimin komunist, sepse kërkonte bashkimin e trojeve, pasi e gjithë pjesa kryesore dhe natyrale e Hasit kishte mbetur në ish-Jugosllavi.Edhe pse gjatë Luftës Nacionalçlirimtare Hasi ka dhënë një kontribut të madh, ku djemtë hasianë morën pjesë edhe për çlirimin e Kosovës dhe Hasi dha dhjetëra dëshmorë për çlirimin e Atdheut, ai nuk u pajtua me politikat e kohës. Për këtë arsye, kjo zonë u persekutua.Megjithatë, pas viteve 1960, edhe ndaj Hasit pati një vëmendje më të madhe, me ndërtimin e shkollave, fabrikave dhe punishteve të ndryshme. Çpyllëzimi i disa zonave, hapja e tokave të reja dhe krijimi i NB Krumë bënë të mundur punësimin e popullsisë.Pas vitit 1970, krijimi i qytetit të Krumës hapi një perspektivë më të madhe për Hasin, pasi u hapën edhe shkollat e mesme të përgjithshme dhe profesionale, duke krijuar mundësinë e arsimimit të një mase më të madhe të popullsisë.<ref>{{Cite journal |last=Malaj |first=Edmond |date=2017-06-30 |title=DUKAGJINËT GJATË MESJETËS. SHTRIRJA GJEOGRAFIKE E TROJEVE DHE DISA KARAKTERISTIKA |url=https://doi.org/10.61773/sb49q674 |journal=Studime Historike / Historical Studies |volume=1 |issue=1 |doi=10.61773/sb49q674 |issn=3005-8481}}</ref> Por regjimi komunist goditi herë pas here intelektualët më të mirë, për arsye të bindjeve të tyre. Pas ardhjes së demokracisë, në vitin 1990, Hasi u krijua si rreth më vete dhe mundi të administronte vetë resurset e tij. Tani kjo zonë ka një zhvillim të njëjtë me të gjitha krahinat e tjera të Shqipërisë.Hasianët kanë emigruar, pa harruar kurrë vendlindjen, ku edhe kanë investuar në ndërtimtari dhe në drejtime të tjera. === Kontributet e Hasit gjatë luftës së Kosovës, 1998–1999 === Hasi, si gjithmonë, ka qenë mbështetës i popullsisë së Kosovës, e kjo jo për pozitën e vet gjeografike, por se populli i Hasit ka qenë gjithmonë përkrahës i Kosovës, se tek ky popull ka gjetur vetveten. Hasin e bashkon me Kosovën tradita, dialekti, zakonet, doket e gjithçka. Hasi lidhet më shumë se me këdo me Kosovën e popullin e saj, kështu që për periudhën e fundit të luftës Hasi nuk mund të bënte gjë tjetër, vetëm se do të bënte detyrën e tij në ndihmë të vëllezërve kosovarë. Menjëherë pas demokratizimit të vendit, në vitet ’90, populli i Hasit rifilloi lidhjet tradicionale me Kosovën. Rifilluan lidhjet miqësore, jo vetëm ato të vjetra, por lidhje të reja që ishin ndërprerë dhunshëm në vitet e komunizmit. Hasi u bë trampolinë e kalimit të kufirit të kosovarëve nga Kosova për në Shqipëri e pastaj për në Perëndim e anasjelltas. Këto lëvizje të popullit kosovar, luftëtarët kosovarë patriotë si Adem Jashari, Zahir Pajaziti e Luan Haradinaj, bënë lidhjet e para me patriotë hasianë për ta shfrytëzuar këtë territor si korridorin kryesor të furnizimit të Kosovës me armatime e municione dhe, më në fund, të arrihej qëllimi i përgatitjes së UÇK-së për luftën vendimtare. Si rezultat i kësaj vetëdijeje për lirinë e Kosovës, shumë djem hasianë dhanë jetën duke shoqëruar djemtë kosovarë nga Shqipëria për në Kosovë, që nga viti 1992, kur askush nuk e dinte se në Kosovë po përgatitej një luftë e madhe. Për shoqërimin e këtyre luftëtarëve kosovarë u varën 8 djem të rinj nga Pogajt, Vlahën, Golaj, Kishaj etj. Populli hasian kurrë nuk ndejti duarkryq për çdo vrasje në kufi të djemve hasianë. Në të njëjtin vend, menjëherë, bashkëluftëtarët e të njëjtin qëllim, me gjithë vështirësitë që ishin, ata i kanë goditur patrullat serbe në çdo vend dhe, sipas vetë deklarimeve të palës serbe në takimet dypalëshe, nga viti 1992 e deri në vitin 1997 janë vrarë mbi 4 dhe janë plagosur 3 ushtarë të tjerë. Si dhe nga policia kufitare e PKK Vlahën, në gusht të vitit 1994, janë kapur robër një patrullë prej 3 kufitarësh serbë, e cila po patrullonte brenda territorit shqiptar, dhe më pas, me marrëveshjen e 2 qeverive, është bërë e mundur dorëzimi i tyre në Vermicë. Këto goditje të patrullave serbe janë bërë nga djemtë hasianë, ish-bashkëluftëtarë të UÇK-së. Popullsia hasiane ishte e gatshme, pa asnjë shpërblim, që të sakrifikonte për lirinë e Kosovës. Menjëherë pas ardhjes së forcave të UÇK-së në Has, të cilat në fillim u dislokuan në Cahan dhe më pas në Vlahën, Krumë dhe Helshan, të gjithë djemtë e rinj u angazhuan në ndihmë të ushtrisë kosovare dhe në këtë luftë, në ndihmë të Kosovës, direkt në front të luftës kanë dhënë jetën 14 djem hasianë për lirinë e Kosovës. Kontributi i Hasit për Kosovën nuk ishte vetëm në frontin e luftës, por kur kosovarëve po u rrezikohej ekzistenca dhe barbarët serbë po dëbonin me dhunë nga trojet e tyre shekullore popullsinë civile, hasianët, i madh dhe i vogël, u angazhuan për strehimin e popullsisë kosovare të shpërngulur. Vetëm nëpërmjet VKK Qaf-Prush kanë hyrë nga Kosova për në Shqipëri 57.000 veta, ku të gjithë u strehuan në shtëpitë hasiane. Mendoni që Hasi vetë kishte rreth 21.000 banorë. Në Has, përgjatë vijës kufitare, u zhvilluan shumë përleshje me armë mes ushtrisë serbe dhe forcave kufitare shqiptare. Megjithë epërsinë numerike dhe në armatime të ushtrisë serbe, ajo nuk arriti asnjëherë që të largonte nga pozicionet e zjarrit policinë kufitare, megjithëse ajo u mundua që të kalonte kufirin dhe të dislokohej në territorin tonë, me qëllim që ta kishte më të lehtë minosjen e vijës kufitare brenda territorit tonë, por policia kufitare, me veprime luftarake, e pengoi atë që të bëhej i mundur dislokimi në territorin tonë. Nga policia dhe forcat e zbulimit shqiptar pati vetëm 6 të plagosur, ndërsa nga pala serbe, të raportuar në takimet dypalëshe, janë vrarë 3 ushtarë serbë, si në rajonin e Qaf-Prushit dhe të Dobrunës, të cilët kishin dalë brenda territorit tonë duke minuar territorin. Momenti më kulminant për UÇK-në dhe luftëtarët hasianë që ishin të inkuadruar në luftë ka qenë mësymja që u mor kundër ushtrisë serbe për të hapur korridorin nëpërmjet Pashtrikut, ku aty, mes luftëtarëve të Kosovës, kanë marrë pjesë afërsisht direkt në luftë rreth 50 luftëtarë me armë në dorë nga Hasi. Duhet theksuar këtu se vetëm nga fshati Cahan, ditën e parë të sulmit, kanë qenë direkt në luftë dhe në prapavijë, për furnizimin e luftëtarëve me armatim e municion e ushqime, mbi 30 djem të rinj të fshatit, si rrallë ndonjë fshat në Shqipëri që mund të ketë dhënë ndihmë kaq të madhe për lirinë e Kosovës. '''Arkeologjia''' Në fillim të shekullit të XIII (1208) krahina në mes Gjakovës dhe Prizrenit, Drinit të Bardhë, Erenikut dhe Valbonës, në dokumentet sllave shënohet si “Patkovo”, emërtim që ruhet edhe një shekull më vonë në Krisovulën e Deçanit në vitin 1330, si dhe në manastirin e Shën Arhangjelit në Prizren më 1348. Brenda këtij territori shtrihej edhe Hasi. Emërtimi Has del në pah në një dokument të vitit 1570. Shumë kronistë të fillimit të shekullit të XVII, në argumentimin e origjinës së Kastriotëve, e përmendin me emrin “Az” apo “Ass” dhe popullin si Askol, që në të vërtetë, nga mungesa e përdorimit të (h), (s) në latinisht, nënkupton emërtimin Has.Në vitet e para të shekullit të XVII Hasi njihej edhe me emrin Shullaa, që në latinisht do të thotë “Vende të thata” e që, për shkak të natyrës së tij, këtë e ka ruajtur edhe në ditët e sotme duke u quajtur Hasi i Thatë. Studiuesi S. Pulaha e lidh emrin e krahinës me “Nahije e Hasseve”, sipas regjistrave kadastralë osmanë të shekullit XV–XVI, që ndaheshin pronat. Këto territore që njiheshin si nahije e Hassejve qenë Rudina, Domeshtici dhe Pashtriku, të cilat, me kalimin e kohës, si prona në vete, u unifikuan duke dhënë emërtimin e sotëm Has. Të dhëna për banorët e Hasit janë disa, por interes paraqet relacioni i Pjetër Mazrekut, arkipeshkv i Tivarit (1586–1637), i cili në vitin 1633 ka shkruar: “Si të kalohet ky mal e ky lum, hyhet në krahinën që gjetiu quhet Shullaa ose Has, në kufij të Serbisë, ky Hasi është banue nga një numër i pakufij shqiptarësh, nënshtetas të turkut”.Po ky arkipeshkv më poshtë shkruan se Hasi përfshin shumë katunde. Asht i banuem prej shqiptarësh.Territori i Hasit është i banuar prej kohësh të lashta dhe ruhen dëshmi e të dhëna arkeologjike që nga eneoliti (epoka e bakrit) (2600–2200) p.e.r. Studimi i kulturës së hershme, në mënyrë të veçantë nga gjurmime dhe eksplorime i vendbanimeve dhe varrezave, është përfituar një material i pasur me përkatësi kohore dhe hapësinore të tilla që hedh dritë mbi formimin e kulturës dhe etnosit ilir. Për studimin e lashtësisë së banimit të kësaj krahine, përveç gjetjeve të rastit në Golaj, Helshan, Fajza e Brrut, janë ndërmarrë edhe ekspedita arkeologjike nga studiues të njohur që kanë ardhur në përfundimin se ky popull i përket Dardanisë së lashtë. Në Has gjenden vendbanime të lashta të fortifikuara, të hapura dhe shpellore.Qendrat arkeologjike të cilat janë studiuar në Has veçojnë: Vendbanimi i Krumës (Ulez) në vitin 1967, ku u eksploruan tetë Tuma (kodërvarre) nga 24 të tilla dhe u gjet një inventar i pasur në qeramikë, armë, stoli dhe mjete metalike që datojnë në periudhën e parë të hekurit, shek. XII–VIII p.e.r. Në vitin (1970–1972) u eksplorua Tuma e Romajës, nekropoli i së cilës dha material të pasur arkeologjik të ngjashëm me atë të Krumës, etj. Në vitin 1987 u eksploruan tre Tuma në Mujaj, ku dhanë material të pakët, por kronologjikisht mirë të përcaktuar si të periudhës së hekurit, kryesisht të shekullit VI–V p.e.r. Tuma të tilla të paeksploruara ka me shumicë në territorin e Hasit, si Golaj, Perollaj, Helshan, Fajza, Tregtan, Brrut, etj. Janë studiuar vendbanime të tilla edhe në Ujz e Rugovë të Hasit.Vendbanimet shpellore kanë përhapje në zonën e lartë të Hasit. E tillë është Shpella e Dajcit, e studiuar në vitin 1985–1987, e cila është banuar që në epokën e bronzit, hekurit e deri në antikën e hershme. Vendbanime të tilla ka në Qytetez, në Dobrunë e Lipavec.Vendbanimet e fortifikuara kanë filluar nga jeta paraqytetare dhe janë vendosur në pika dominuese, duke i ndërtuar me gurë, llaç e gëlqere. Njiheshin nga sllavët me emrin “Gradina” dhe kodrat ku janë vendosur quheshin Gradishta. Autorët antikë i përmendin me emrin CASTELLUM. Të tilla janë vendbanimi i fortifikuar në Gradisht të Ura e Fshejtë, fortifikimi në Gradisht të Madh të Krumës, në lartësinë 928 m, që turqit i dhanë emrin “Hisarllik”, prandaj dhe quhet Kalaja e Hisarit. Fortifikim të tillë kemi edhe në murin e Dajcit, në Kështel, etj. Gjatë antikitetit të vonë dhe mesjetës kemi kala në Kosturr e Pus të Thatë, ndërsa më vonë u ndërtua Kalaja e Lekës (Qafa e Qytetit).Vendbanime të tjera të njohura në këtë rreth janë: Komuna Golaj me fshatrat: Golaj, Nikoliq, Vlahen, Dobrunë, Helshan, Kosturr, Perollaj, Zjeç, Letaj, Qarr, Bardhaj. Komuna Fajza dhe Komuna Gjinaj. Shumë historianë e lidhin vendorigjinën e Heroit Kombëtar Gjergj Kastrioti Skënderbeu me rrethin e Hasit, ku fisi Mazrreku mendohet se ka lidhje me fisin e Skënderbeut '''Vendet turistike të Hasit''' '''Bjeshkët e Krumës''' Ofrojnë gjithashtu peizazhe të bukura, ajër të pastër dhe destinacion të favorshëm veror për banorët vendas. Potencialet turistike të zonës përfshijnë: klimë të shëndetshme dhe bukuri natyrore, destinacione pelegrinazhi, kullota të pasura, shpella, si dhe pamje natyrore dhe arkeologjike, ngjitje alpinistike në majë të Qytezës etj. Ngjitja në mal bëhet me makinë nga Cahan-i ose në këmbë e me kafshë nga Kruma === Mali i Pashtrikut === Ky mal legjendar, përpos bukurive të rralla, me luginat, kreshtat e maleve, bimësinë dhe faunën e pasur, si dhe burimin e tij karakteristik, Dragavodin, ka një peizazh mahnitës. Nga maja e këtij mali duken pllajat e bukura të Kosovës dhe qytetet e Gjakovës, Prizrenit, Kukësit e Krumës. Në majën e këtij mali gjendet një vend pelegrinazhi, i cili është i përvitshëm dhe frekuentohet nga të gjithë banorët e trevave të Kosovës dhe të Hasit, sidomos nga besimtarët e sektit bektashi. Ky mal është legjendar, sepse nga këtu është nisur edhe lufta për çlirimin e Kosovës në vitet 1997–1999. Në këtë rajon ka shumë lapidarë, ku përkujtohen dëshmorët e lirisë. Çdo pëllëmbë tokë e Pashtrikut është e larë me gjak. '''Shpella e Daçit''' Shpella e Dajçit (2600 p.e.s.–1200 p.e.s.), rreth 10 km në lindje të Krumës. Kjo shpellë gjendet në lagjen Dajç të fshatit Mujaj. Është një shpellë shumë karakteristike në llojin e vet. Ajo daton që në kohë shumë të lashta. Nga gërmimet arkeologjike të kryera këtu tregojnë se kjo shpellë është banuar që në lashtësi dhe gjithë zona përreth ka tuma të ndryshme. Në këtë shpellë janë bërë kërkime në vitin 1985–1987 nga arkeologu Muhamet Bela dhe, sipas kërkimeve, kjo shpellë është e banuar që në epokën e bronzit, hekurit e deri në antikën e hershme. Gjatë kërkimeve të këtyre viteve janë zbuluar shpata, thika dhe lloje të ndryshme qeramikash.Si kjo shpellë e ngjashme është dhe një në Qytezën e Dajçit dhe quhet Shpella me Oborr, për të cilën nuk është folur dhe kontrolluar asnjëherë. Në afërsi të kësaj lagjeje, te Fushat e Robit, ndodhen disa tuma të pakontrolluara . '''Shpella e Pëllumbave (Shpella e Llapatanavë)''' Kjo shpellë ka marrë emrin Shpella e Pëllumbave (ose, në të folmen e Hasit, quhet Shpella e Llapatanavë, sepse aty qëndrojnë shumë pëllumba të egër në dimër dhe në verë). Ajo shtrihet në vargmalin e Pashtrikut, në kufirin mes fshatrave Vlahen, Dobrunë, Nikoliq dhe Greçinë.Ajo shtrihet mes një pylli të dendur dhe një bimësie shumë të rrallë, e cila është shumë e larmishme. Në pranverë, pamja e luleve karakteristike të kësaj zone është një bukuri e veçantë dhe shumë tërheqëse. Kjo zonë vazhdimisht është përdorur si vend ekskursioni turistik nga shkollat e rrethit tonë.Kjo shpellë nuk është e eksploruar nga asnjë njeri deri më sot, të paktën nuk ka të dhëna të tilla. Megjithatë, në pamje të jashtme dhe kur futesh brenda, ajo ka disa karakteristika të veçanta që të joshin të eksplorosh në të.. '''Pisha e Gjinit''' Kjo ka një pamje shumë të bukur, e cila është shumë karakteristike për zonën, sepse e gjithë zona përreth është e zhveshur dhe e mbuluar me shkurre të vogla. Kjo pishë është si kurorë mes tyre dhe fshatit prej mëse një shekulli. Ajo është dhe mes dy burimeve, të cilët janë në mes të fshatit Gjinaj. '''Burimet karakteristike''' '''Lumi i Krumës (Vrella)''' Në vendin ku buron ky lumë ka një pamje shumë të mahnitshme, por, për shkak të shfrytëzimit të saj për ujë të pijshëm, ajo e ka humbur shumë bukurinë. Por, po të vazhdosh në rrjedhën e saj deri në lumin Drin (Liqeni i Fierzës), ajo ka pamje shumë të bukura, ku përgjatë gjithë rrjedhjes ka shumë pemë dhe veçanërisht arrat e saj karakteristike. Uji i këtij lumi përdoret nga fermerët për vaditjen e tokave bujqësore. Gurra e Domaj '''Gurra e Domajve''' Është një burim shumë karakteristik me ujë të kristaltë, që akoma dhe sot ruan origjinalitetin e saj, pasi ajo nuk është transformuar si ajo e Krumës. '''Gurra e Dodes.''' Ky burim i rralle ndodhet ne mes te fshatit Vranisht e Fajza i cili eshte ne mesin e nje pylli te bukur me nje uje shume karkteristik dhe pejsazh shume te bukur . Legjendat thonë se këto dy burime vijnë nga bjeshkët e Cahanit dhe kanë të njëjtin ujë dhe rrjedhin nga i njëjti burim i nëndheshëm. Për të vërtetuar këtë, dhjetëra vjet më parë, në një shpellë në qendër të Cahanit është hedhur bojë në shpellë dhe kjo bojë ka dalë në Vrellën e Krumës dhe në Gurrën e Domajve. Ky burim karakteristik, përgjatë gjithë rrjedhjes së tij deri në derdhjen në Drin, shtohet me disa burime të tjera, burime të vogla me ujë shumë karakteristik për pastërtinë e tij. === Lugina e Zahrishit === Kjo luginë krijohet aty ku bashkohen Përroi (Lumi i Vlahenës) dhe Përroi i Rosmanit (Lumi i Rosmanit) dhe vazhdon deri në derdhjen e lumit Drin në Va-Spas. Aty, liqeni i Fierzës, në kuotat e tij më të larta, krijon një peizazh mahnitës, të rrethuar me një kurorë pyjesh shumë të larmishme. Po kështu, kur ulet niveli i liqenit, aty shfaqet një bukuri e rrallë, me kanionet e bukura që kanë një thellësi nga 4–12 m, ku në mes rrjedh një lumë i vogël që nuk shteron kurrë. Kjo luginë vazhdon deri te fshatrat e Liqenit të Kuq dhe te Kalaja e Lekës, në Va-Spas. === Kullat === Kullat e bukura të Kurpalëve, të Bajraktarit të Hasit, si dhe kullat e tjera në fshatrat Golaj, Kosturr, Krumë etj., i japin një dimension tjetër historisë së lashtë dhe kulturës së pasur të Hasit. Ndarja administrative # Bashkia e Hasit, me ndarjen e re territoriale, përfshihet në një njësi administrative dhe ka në përbërjen e vet 4 njësi administrative: #* Njësia Administrative Qendër Krume #* Njësia Administrative Golaj #* Njësia Administrative Fajzë #* Njësia Administrative Gjinaj == '''Literatura dhe autori i shkrimit''':<u>Këto materiale janë mbledhur dhe sistemuar për trevën e Hasit nga '''Ramiz Cahani.''' Për përgatitjen e tyre është kryer një studim i gjerë dhe i detajuar, duke shfrytëzuar një sërë dokumentesh, burimesh dhe materialesh studimore të botuara nga studiues të ndryshëm. Të dhënat e këtyre burimeve kan ndihmuar në pasqyrimin sa më të plotë të historisë, traditave dhe veçorive të trevës së Hasit.si me poshtë:</u> == # R. Bogdan # Sh. Hoxha # D. Statovci # N.Ferizi # A.Haxhiu # Studime Gjeologjike # Studime Gjeografike # Harta Topografike # Harta Gjeologjike # Gojëdhëna popullore== Shiko edhe == {{Shqipëria}} [[Kategoria:Rrethe në Shqipëri|H]] 5ysr6jnjdwur5l1pbt9f2yt1l6ijri4 0 8099 3028822 3005260 2026-08-31T16:44:22Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028822 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Bashkim Fino | image = Bashkim Fino (2014).jpg | caption = | office = [[Kryeministri i Shqipërisë|Kryeministër i Shqipërisë]] | president = [[Sali Berisha]] | term_start = 11 mars 1997 | term_end = 24 korrik 1997 | predecessor = [[Aleksandër Meksi]] | successor = [[Fatos Nano]] | office1 = [[Zëvendëskryeministri i Shqipërisë|Zëvendëskryeministër i Shqipërisë]] | primeminister1 = [[Fatos Nano]] | term_start1 = 1997 | term_end1 = 1998 | office2 = Ministër i Pushtetit Vendor | primeminister2 = [[Ilir Meta]] | term_start2 = 28 nëntor 1999 | term_end2 = 6 shtator 2001 | predecessor2 = Arben Demeti | successor2 = Arben Imami | office3 = Ministër i Punëve Publike dhe Turizmit | primeminister3 = [[Ilir Meta]] | term_start3 = 6 shtator 2001 | term_end3 = 29 janar 2002 | successor3 = Makbule Çeço | office4 = | primeminister4 = [[Fatos Nano]] | term_start4 = 29 dhjetor 2003 | term_end4 = 1 shtator 2005 | office5 = Deputet i [[Kuvendi i Shqipërisë|Kuvendit]] | term_start5 = 1997 | term_end5 = 29 mars 2021 | birth_date = {{Birth date|1962|10|12}} | birth_place = [[Gjirokastra]], [[Republika Popullore e Shqipërisë]] | death_date = {{Death date and age|2021|3|29|1962|10|12}} | death_place = [[Tirana]], [[Shqipëria]] | party = [[Partia Socialiste e Shqipërisë|PS]] | alma_mater = [[Universiteti i Tiranës]] | occupation = Politikan, ekonomist | signature = Bashkim Fino (nënshkrim).svg }} '''Bashkim Fino''' ([[12 tetor]] [[1962]] – [[29 mars]] [[2021]]) ishte politikan dhe ekonomist shqiptar. Ai shërbeu si [[Kryeministri i Shqipërisë|Kryeministër i Shqipërisë]] në vitin 1997, gjatë [[Rebelimi i vitit 1997|krizës së vitit 1997]], duke drejtuar [[Qeveria e Pajtimit Kombëtar|Qeverinë e Pajtimit Kombëtar]]. Më vonë mbajti disa poste ministrore dhe ishte deputet i [[Partia Socialiste e Shqipërisë|Partisë Socialiste]] në [[Kuvendi i Shqipërisë|Kuvendin e Shqipërisë]] deri në vdekjen e tij.<ref name="AP">{{cite web|title=Economist who pulled Albania out of 1997 anarchy dead at 58|url=https://apnews.com/article/europe-albania-coronavirus-pandemic-tirana-153d11f4a3802d7e595fb8670419caa1|publisher=Associated Press|date=29 mars 2021|access-date=5 maj 2026|language=en}}</ref> == Jeta dhe formimi == Bashkim Fino lindi në [[Gjirokastra|Gjirokastër]] më 12 tetor 1962. Ai kreu studimet e larta në Fakultetin e Ekonomisë të [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]], ku u diplomua në degën financë në vitin 1986.<ref name="Heritage">{{cite web|title=Bashkim Fino|url=https://albheritage.wpadmin.ch/en/2026/03/29/bashkim-fino/|publisher=Albanian Heritage|date=29 mars 2026|access-date=5 maj 2026|language=en|archive-date=19 maj 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260519065814/https://albheritage.wpadmin.ch/en/2026/03/29/bashkim-fino/|url-status=dead}}</ref> Pas studimeve punoi në Qendrën Informativo-Ekonomike në Gjirokastër. Në periudhën 1990–1992 ishte drejtor i saj, ndërsa në vitet 1992–1996 shërbeu si kryetar i Bashkisë së Gjirokastrës.<ref name="Heritage" /> == Kryeministër i Shqipërisë == Në mars 1997, Shqipëria ndodhej në krizë të rëndë shtetërore pas kolapsit të [[Skemat piramidale në Shqipëri|skemave piramidale]]. Protestat masive, trazirat e armatosura dhe humbja e kontrollit shtetëror në pjesë të mëdha të vendit çuan në dorëheqjen e qeverisë së [[Aleksandër Meksi]]t dhe në krijimin e një qeverie të përkohshme shumëpartiake. Më 11 mars 1997, Bashkim Fino u emërua kryeministër nga presidenti [[Sali Berisha]], si figurë kompromisi e opozitës socialiste. Qeveria e tij kishte detyrë kryesore rikthimin e rendit publik, bashkëpunimin me faktorin ndërkombëtar dhe organizimin e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare.<ref name="AP" /> Gjatë mandatit të tij u zhvilluan [[Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 1997|zgjedhjet kuvendore të vitit 1997]], të cilat u fituan nga Partia Socialiste. Pas zgjedhjeve, Fino u zëvendësua nga [[Fatos Nano]], kryetari i Partisë Socialiste.<ref name="IPU1997">{{cite web|title=Albania: Parliamentary elections Kuvendi Popullor, 1997|url=https://archive.ipu.org/parline-e/reports/arc/2001_97.htm|publisher=Inter-Parliamentary Union|access-date=5 maj 2026|language=en}}</ref> == Karriera politike pas vitit 1997 == Pas largimit nga posti i kryeministrit, Fino vazhdoi të mbante funksione të rëndësishme në qeveritë socialiste. Ai shërbeu si zëvendëskryeministër në vitet 1997–1998 dhe më pas si ministër i pushtetit vendor në qeverinë e drejtuar nga [[Ilir Meta]].<ref name="Koha">{{cite web|title=Humb betejën me COVID-19 ish-kryeministri i Shqipërisë Bashkim Fino|url=https://www.koha.net/arberi/humb-betejen-me-covid-19-ish-kryeministri-i-shqiperise-bashkim-fino|publisher=Koha|date=29 mars 2021|access-date=5 maj 2026|language=sq}}</ref> Në vitet 2001–2002 dhe 2003–2005 mbajti postin e ministrit të Punëve Publike dhe Turizmit. Ai ishte gjithashtu deputet për disa legjislatura, duke përfaqësuar Partinë Socialiste në Kuvend deri në vitin 2021.<ref name="Koha" /> == Kandidatura për president të FSHF-së == Në janar 2018, Fino shpalli kandidaturën për president të [[Federata Shqiptare e Futbollit|Federatës Shqiptare të Futbollit]], duke sfiduar presidentin në detyrë [[Armand Duka]]. Zgjedhjet u mbajtën më 7 shkurt 2018 në Durrës.<ref name="BalkanWebFSHF">{{cite web|title=Bashkim Fino kandidat për president të FSHF-së|url=https://www.balkanweb.com/en/latest-news-union-fino-candidate-for-president-of-fshf-than-duke%27s-first-opponent/|publisher=BalkanWeb|date=11 janar 2018|access-date=5 maj 2026|language=en}}</ref> Në raundin e dytë të votimit, Armand Duka u rizgjodh president me 38 vota, ndërsa Bashkim Fino mori 24 vota.<ref name="FSHF2018">{{cite web|title=The Football Assembly re-elects Mr. Armand Duka President of Albanian Football Association|url=https://fshf.org/en/football-assembly-re-elects-mr-armand-duka-president-albanian-football-association/|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit|date=10 shkurt 2018|access-date=5 maj 2026|language=en}}</ref> Pas zgjedhjeve, Fino kontestoi procesin dhe deklaroi se do t’u drejtohej institucioneve ndërkombëtare të futbollit.<ref name="FSHF2018" /> == Jeta personale dhe vdekja == Fino ishte i martuar dhe kishte dy fëmijë. Ai njihej edhe si tifoz i [[Inter Milan|Interit]].<ref name="AP" /> Më 29 mars 2021, Bashkim Fino ndërroi jetë në Tiranë, në moshën 58-vjeçare, pas komplikacioneve të shkaktuara nga [[COVID-19]].<ref name="Exit">{{cite web|title=Former Prime Minister Bashkim Fino Dies after Battle with Coronavirus|url=https://exit.al/en/socialist-party-to-suspend-electoral-campaign-for-one-day-in-honour-of-death-of-mp|publisher=Exit News|date=29 mars 2021|access-date=5 maj 2026|language=en}}</ref> == Rëndësia == Bashkim Fino mbetet një nga figurat më të rëndësishme të periudhës së tranzicionit shqiptar, veçanërisht për rolin e tij në drejtimin e [[Qeveria e Pajtimit Kombëtar|Qeverisë së Pajtimit Kombëtar]] gjatë krizës së vitit 1997. Mandati i tij si kryeministër lidhet me përpjekjen për të shmangur shpërbërjen e plotë institucionale dhe për të krijuar kushtet minimale për zgjedhje të parakohshme. == Shih edhe == * [[Qeveria e Pajtimit Kombëtar]] * [[Rebelimi i vitit 1997|Kriza e vitit 1997 në Shqipëri]] * [[Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 1997]] * [[Partia Socialiste e Shqipërisë]] * [[Federata Shqiptare e Futbollit]] == Referime == {{Reflist}} {{Kryeministrat e Shqipërisë|state=collapsed}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Lindje 1962]] [[Kategoria:Vdekje 2021]] [[Kategoria:Kryetarë të Bashkisë së Gjirokastrës]] [[Kategoria:Deputetë të Kuvendit të Shqipërisë]] [[Kategoria:Kryeministra të Shqipërisë]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjirokastra]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Tiranës]] q9z71fsekxokdutxln6we9dou8o106n 0 8955 3028843 2831467 2026-08-31T19:16:48Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Virgil, versioni i datës 11 korrik 2026 (revizioni 1363626195) 3028843 wikitext text/x-wiki {{Short description|Poet romak i shekullit I p.e.s.}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Infobox writer | image = Virgil mosaic in the Bardo National Museum (Tunis) (12241228546).jpg | caption = Mozaik i Virgjilit nga shekulli III, i ulur mes muzave Klio dhe Melpomene (nga Hadrumetumi [Suza], Tunizi) | birth_name = Publius Vergilius Maro | birth_date = 15 tetor 70 p.e.s. | birth_place = Andes, Galia Cisalpine, [[Republika Romake]] | death_date = 21 shtator 19 p.e.s. (50 vjeç) | death_place = [[Brindizi]], Itali, [[Perandoria Romake]] | occupation = Poet | genre = Poezi epike, poezi didaktike, poezi baritore | movement = Poezia augustiane | notable_works = ''{{ill|Eklogat|en|Eclogues}}''<br />''[[Gjeorgjiket]]''<br />''[[Eneida]]'' }} '''Publius Vergilius Maro''' ({{IPA|la|ˈpuːbliʊs wɛrˈɡɪliʊs ˈmaroː}}; 15 tetor 70 p.e.s. – 21 shtator 19 p.e.s.), i njohur zakonisht si '''Virgjili''' (ose '''Vergjili'''), ishte një poet [[Roma e Lashtë|romak i lashtë]] i periudhës augustiane. Ai shkroi tri nga poemat më të njohura të [[Letërsia latine|letërsisë latine]]: ''{{ill|Eklogat|en|Eclogues}}'' (ose ''Bucolica''), ''[[Gjeorgjiket]]'', dhe [[Poezia epike|poemën epike]] ''[[Eneida]]''. Disa poema të vogla, të mbledhura nën titullin ''{{ill|Appendix Vergiliana|en|Appendix Vergiliana}}'', iu atribuuan atij në kohët e lashta, por studiuesit modernë i konsiderojnë të rreme, me përjashtim të mundshëm të disa pjesëve të shkurtra. I nderuar tashmë si autor klasik që gjatë jetës së tij, Virgjili zëvendësoi shpejt [[Kuint Eni|Enin]] dhe autorë të tjerë të hershëm si tekst standard shkollor, dhe mbeti poeti latin më i njohur gjatë antikitetit të vonë, mesjetës, dhe fillimeve të kohës moderne, duke ushtruar një ndikim të madh mbi letërsinë perëndimore. [[Geoffrey Chaucer]] i dha Virgjilit një vend unikisht të spikatur në veprën ''The House of Fame'' (1374–1385), duke e përshkruar si të qëndruar "mbi një shtyllë prej hekuri të kallajisur të shndritshme". Në ''[[Komedia Hyjnore]]'', ku Virgjili shfaqet si udhërrëfyesi i autorit nëpër [[Ferri|Ferr]] dhe [[Purgatori (Komedia Hyjnore)|Purgator]], [[Dante Aligieri]] i jep haraç Virgjilit me fjalët "ti je i vetmi prej të cilit mora stilin e bukur që më ka nderuar" (''Inf.'' I.86–87). Në shekullin XX, [[T. S. Eliot]] filloi një ligjëratë të famshme mbi temën "Çfarë është një klasik?" duke pohuar si të vetëkuptueshme se "cilido përkufizim të cilit t'i arrijmë, nuk mund të jetë një i tillë që përjashton Virgjilin".<ref>{{cite book|last=Eliot|first=T. S.|editor1-last=Chinitz|editor1-first=David E.|editor2-last=Schuchard|editor2-first=Ronald|chapter=What Is a Classic?|title=The Complete Prose of T. S. Eliot: The Critical Edition|volume=6: The War Years, 1940–1946|publisher=Johns Hopkins University Press|pages=669–687|language=en}}</ref> == Biografia tradicionale == === Burimet biografike === Informacioni biografik për Virgjilin transmetohet kryesisht nëpërmjet ''vitae'' ("jetëshkrimeve") të poetit, të vendosura para komentimeve mbi veprën e tij nga {{ill|Probusi|en|Marcus Valerius Probus}}, {{ill|Donati|en|Aelius Donatus}}, dhe {{ill|Servius Gramatikani|en|Servius the Grammarian}}. Jetëshkrimi i dhënë nga Donati konsiderohet të riprodhojë nga afër jetën e Virgjilit siç e kishte shkruar [[Svetoni]] në një vepër të humbur mbi jetët e autorëve të famshëm. Jetëshkrimi shumë më i shkurtër i dhënë nga Servius gjithashtu duket të jetë një përmbledhje e Suetonit, me përjashtim të një apo dy pohimeve. Thuhet se {{ill|Vari|en|Lucius Varius Rufus}} shkroi një kujtim për mikun e tij Virgjilin, dhe Suetoni ka gjasa të jetë mbështetur në këtë vepër të humbur dhe në burime të tjera bashkëkohore me poetin. Një jetëshkrim i shkruar në vargje nga gramatikani Fokas (ndoshta aktiv në shekujt IV–V e.s.) ndryshon në disa detaje nga Donati dhe Servius. Studiuesi Henry Nettleship besonte se jetëshkrimi i atribuuar Probusit mund të jetë mbështetur në mënyrë të pavarur në të njëjtat burime si Suetoni, por atribohet nga autoritete të tjera një autori anonim të shekullit V ose VI e.s. që u mbështet te Donati, Servius, dhe Fokasi. Jetëshkrimi i Servius ishte burimi kryesor i biografisë së Virgjilit për lexuesit mesjetarë, ndërsa jetëshkrimi i Donatit pati një qarkullim më të kufizuar, dhe jetëshkrimet e Fokasit e Probusit mbetën kryesisht të panjohura.<ref>{{cite encyclopedia|last=Stok|first=Fabio|title=Lives|encyclopedia=The Virgil Encyclopedia|publisher=John Wiley & Sons|year=2014|pages=751–755|doi=10.1002/9781118351352.wbve1235|isbn=978-1-4051-5498-7|language=en}}</ref> [[Skeda:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|thumb|upright=.8|Bust modern i Virgjilit te hyrja e kriptit të tij në [[Napoli]]]] Megjithëse komentimet regjistrojnë shumë informacion faktik për Virgjilin, disa nga dëshmitë e tyre mund të tregohen se mbështeten në alegorizim dhe në përfundime të nxjerra nga vetë poezia e tij. Për këtë arsye, detajet mbi jetën e Virgjilit konsiderohen deri diku problematike.<ref>Fowler, Don. 1996. "Virgil (Publius Vergilius Maro)". Në ''The Oxford Classical Dictionary'' (bot. 3). Oxford: Oxford University Press, f. 1602.</ref> === Familja dhe lindja === Sipas ''vitae'' të lashta, Publius Vergilius Maro lindi ditën e Ideve të tetorit gjatë konsullatës së [[Pompeu]]t dhe Krasit (15 tetor 70 p.e.s.) në fshatin Andes, afër Mantovës në Galinë Cisalpine (Italia e veriut, e shtuar në Itali gjatë jetës së tij). Jetëshkrimi Donatian raporton se disa thonë babai i Virgjilit ishte një poçar, por shumica thonë ai ishte punonjës i një ''apparitor''-i (nëpunësi gjyqësor) të quajtur Magius, vajza e të cilit ai u martua. Sipas Fokasit dhe Probusit, nëna e Virgjilit quhej Magia Polla. Emri gentilik i familjes së nënës së Virgjilit, ''Magius'', dhe mospërputhja mes formës gjinore të këtij emri (''Magi'') te jetëshkrimi i Servius me gjinoren ''magi'' të emrit ''magus'' ("magjistar"), ndoshta kontribuoi në lindjen e legjendës mesjetare se babai i Virgjilit punonte për një magjistar shëtitës, dhe se vetë Virgjili ishte magjistar. Analiza e emrit të tij ka çuar disa të besojnë se ai rridhte nga kolonë romakë të hershëm; kjo spekulim modern nuk mbështetet nga dëshmi narrative nga shkrimet e tij apo nga biografë të mëvonshëm. ==== Vendndodhja e Andes ==== Një traditë me origjinë të paqartë, e pranuar nga Dante, identifikon Andes-in me Pietole-n moderne, dy a tre milje në juglindje të Mantovës. Biografia e lashtë e atribuuar Probusit regjistron se Andes ndodhej tridhjetë milje romake (rreth 45&nbsp;km) nga Mantova. Ekzistojnë tetë a nëntë referenca ndaj ''gens''-it (fisit) të cilit i përkiste Virgjili, ''gens Vergilia'', në mbishkrime nga Italia veriore — katër prej tyre nga qytete larg Mantovës, tri nga Verona, dhe një nga Calvisano, një ofertë votive drejtuar Matronae-ve (një grup hyjnish) nga një grua e quajtur Vergilia. Një varr i ngritur nga një pjesëtar i ''gens Magia'', fisi të cilit i përkiste nëna e Virgjilit, gjendet në Casalpoglio, vetëm 12&nbsp;km nga Calvisano. Studiuesi Robert Seymour Conway teorizoi se këto mbishkrime kanë të bëjnë me të afërm të Virgjilit, dhe se Calvisano ose Carpenedolo, jo Pietole, është vendndodhja e Andes-it. E. K. Rand mbrojti vendin tradicional në Pietole. Debati mbi vendndodhjen e saktë të Andes-it mbetet i pazgjidhur mes studiuesve modernë. ==== Drejtshkrimi i emrit ==== Deri në shekullin IV apo V e.s., drejtshkrimi origjinal ''Vergilius'' ishte ndryshuar në ''Virgilius'', dhe ky drejtshkrim i fundit u përhap në gjuhët moderne evropiane. Ky drejtshkrim i fundit vazhdoi të përdoret edhe pse, që në shekullin XV, studiuesi klasik Poliziano kishte treguar se ''Vergilius'' ishte drejtshkrimi origjinal. Sot, të dyja anglicizimet ''Vergil'' dhe ''Virgil'' konsiderohen të pranueshme. Ka spekulime se drejtshkrimi ''Virgilius'' mund të ketë lindur nga një lojë fjalësh, pasi ''virg-'' bart një jehonë të fjalës latine për "shkop magjik" (''uirga''), Virgjili duke qenë veçanërisht i lidhur me magjinë në mesjetë. Ekziston edhe mundësia se ''virg-'' synon të evokojë latinishten ''virgo'' ("virgjëreshë"); kjo do të ishte një referencë ndaj ekloges së katërt, e cila ka një histori interpretimesh të krishtera, veçanërisht mesianike. === Fëmijëria dhe arsimimi === Virgjili e kaloi fëmijërinë e tij në Cremona deri në vitin e tij të 15-të (55 p.e.s.), kur thuhet se mori ''toga virilis''-in (togën e burrërisë) pikërisht ditën kur vdiq [[Lukreci]]. Nga Cremona, ai u zhvendos në Milano, dhe shpejt më pas në Romë. Pas një konsiderimi të shkurtër për një karrierë në retorikë dhe drejtësi, Virgjili i drejtoi talentet e tij drejt poezisë. Përkundër pohimeve të biografëve se familja e Virgjilit ishte me mjete modeste, këto rrëfime mbi arsimimin e tij, si dhe mbi marrjen ceremoniale të ''toga virilis''-it, sugjerojnë se babai i tij ishte një pronar toke i pasur nga rendi ekuestër. Thuhet se ishte i gjatë e i fuqishëm, me lëkurë të errët dhe pamje fshatare. Virgjili duket të ketë vuajtur nga shëndeti i keq gjatë gjithë jetës së tij dhe në disa mënyra jetoi jetën e një të sëmuri. Shokët e shkollës e konsideronin Virgjilin të turpshëm dhe të tërhequr, dhe atij iu vu nofka "Parthenias" ("virgjëreshë") për shkak të largësisë së tij. === Karriera poetike === Tradita biografike pohon se Virgjili filloi ''{{ill|Eklogat|en|Eclogues}}'' hekzametrike në vitin 42 p.e.s., dhe mendohet se përmbledhja u botua rreth viteve 39–38 p.e.s., megjithëse kjo mbetet e diskutueshme. Pas mundjes së ushtrisë së drejtuar nga vrasësit e [[Jul Çezari]]t në {{ill|Betejën e Filipeve|en|Battle of Philippi}} (42 p.e.s.), [[Oktaviani]] u përpoq t'i paguante veteranët e tij me tokë të konfiskuar nga qytete të Italisë veriore, gjë që — sipas traditës — përfshinte një pronë afër Mantovës që i përkiste Virgjilit. Humbja e fermës familjare të Virgjilit dhe përpjekja nëpërmjet peticioneve poetike për të rifituar pronën e tij u panë si motivet e tij në kompozimin e ''Eklogave''. Kjo tashmë konsiderohet si një përfundim i pambështetur i nxjerrë nga interpretimet e ''Eklogave''. Në ''Eklogat'' 1 dhe 9, Virgjili në të vërtetë dramatizon ndjenjat kontradiktore të shkaktuara nga brutaliteti i konfiskimeve të tokës nëpërmjet idiomës baritore, por nuk ofron dëshmi të pakontestueshme për incidentin biografik të supozuar. Pak pas botimit të ''Eklogave'', ndoshta para vitit 37 p.e.s., Virgjili u bë pjesë e rrethit të {{ill|Gaius Maecenas-it|en|Gaius Maecenas}}, këshilltari i aftë politik i Oktavianit, i cili kërkonte të kundërbalanconte simpatinë ndaj Antonit mes familjeve udhëheqëse duke i rreshtuar figurat letrare romake në krah të Oktavianit. Virgjili erdhi të njohë shumë figura të tjera letrare udhëheqëse të kohës, përfshirë [[Horaci]]n, në poezinë e të cilit përmendet shpesh, dhe {{ill|Varius Rufus-in|en|Lucius Varius Rufus}}, i cili më vonë ndihmoi të përfundonte ''Eneidën''. Me këmbënguljen e Maecenas-it, sipas traditës, Virgjili i kaloi vitet e ardhshme (ndoshta 37–29 p.e.s.) në poemën e gjatë hekzametrike të quajtur ''[[Gjeorgjiket]]'' (nga greqishtja, "Mbi punën e tokës"), të cilën ia kushtoi Maecenas-it. Virgjili punoi mbi ''[[Eneida]]'' gjatë njëmbëdhjetë viteve të fundit të jetës së tij (29–19 p.e.s.), e komisionuar, sipas {{ill|Propercit|en|Propertius}}, nga [[Augusti]].<ref>{{cite journal|last1=Avery|first1=W. T.|year=1957|title=Augustus and the "Aeneid"|journal=The Classical Journal|volume=52|issue=5|pages=225–229|language=en}}</ref> Sipas traditës, Virgjili udhëtoi drejt provincës senatoriale të Akesë në Greqi, rreth vitit 19 p.e.s., për të rishikuar ''Eneidën''. Pas takimit me Augustin në Athinë dhe vendimit për t'u kthyer në shtëpi, Virgjili kapi një ethe teksa vizitonte një qytet afër Megaras. Pasi kaloi në Itali me anije, i dobësuar nga sëmundja, Virgjili vdiq në Puli më 21 shtator 19 p.e.s. Augusti urdhëroi ekzekutorët letrarë të Virgjilit, Varius Rufus-in dhe Plotius Tucca-n, të mos e respektonin dëshirën e Virgjilit që poema të digjej, duke urdhëruar në vend të kësaj që të botohej me sa më pak ndryshime redaktuese të ishte e mundur.<ref>{{cite EB1911|wstitle=Virgil|volume=28|pages=111–116|last1=Sellar|first1=William Young|last2=Glover|first2=Terrot Reaveley|last3=Bryant|first3=Margaret|language=en}}</ref> ==== Varrimi dhe varri ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Varri i Virgjilit|en|Virgil's tomb}}}} Pas vdekjes së tij në Brindizi sipas Donatit, ose në Tarent sipas dorëshkrimeve të vona të Servius-it, mbetjet e Virgjilit u transportuan në Napoli, ku varri i tij u gdhend me një epitaf që ai vetë e kishte kompozuar: ''Mantua me genuit; Calabri rapuere; tenet nunc Parthenope. Cecini pascua, rura, duces''; "Mantova më dha jetë, kalabrezët ma morën, Napoli më mban tani; kënduam për kullota, ferma, dhe komandantë." (përkth. Bernard Knox). [[Mark Valerio Marciali|Marciali]] raporton se Silius Italicus e shtoi vendin te prona e tij, dhe [[Plini i Riu]] thotë se Silius "do ta vizitonte varrin e Virgjilit sikur të ishte tempull".<ref>{{cite encyclopedia|last=Berenbeim|first=Jessica|title=Virgil, tomb of|encyclopedia=The Virgil Encyclopedia|publisher=John Wiley & Sons|year=2014|page=1361|doi=10.1002/9781118351352.wbve2205|isbn=978-1-4051-5498-7|language=en}}</ref> Struktura e njohur si varri i Virgjilit gjendet te hyrja e një tuneli të lashtë romak (''grotta vecchia'') në Piedigrotta, një rreth 3&nbsp;km nga qendra e Napolit, pranë portit të Mergellinës, në rrugën drejt veriut për në Pozzuoli. Ndërsa Virgjili ishte tashmë objekt admirimi letrar edhe para vdekjes së tij, në mesjetë emri i tij u shoqërua me fuqi mrekullibërëse, dhe për një çift shekujsh varri i tij ishte destinacion pelegrinazhesh dhe adhurimi. Një legjendë e famshme mesjetare sipas së cilës [[Pali i Tarsusit|Pali Apostulli]] kishte vizituar varrin e Virgjilit dhe kishte qarë që një poet kaq i madh kishte vdekur pa besimin e krishterë përmendet në një himn liturgjik që thuhet se ishte përdorur në ditën e festës së Palit në Mantova. Deri në shekullin XIX, varri i supozuar tërhoqi udhëtarë të Turit të Madh, dhe ende sot tërheq vizitorë. == Veprat == === Veprat e hershme === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Appendix Vergiliana|en|Appendix Vergiliana}}}} Sipas komentuesve, Virgjili mori arsimin e tij të parë kur ishte pesë vjeç, dhe më vonë shkoi në Cremona, Milano, dhe përfundimisht Romë për të studiuar retorikën, mjekësinë, dhe astronominë, të cilat do t'i braktiste për filozofinë. Nga referencat admiruese të Virgjilit ndaj shkrimtarëve neoterikë Asinius Polioni dhe Cina, është konkluduar se ai ishte, për një kohë, i lidhur me rrethin neoterik të Katulit. Sipas ''Catalepton''-it, ai filloi të shkruante poezi teksa ishte në shkollën epikureiane të Siros në Napoli. Një grup veprash të vogla të atribuuara Virgjilit të ri nga komentuesit mbijetojnë të mbledhura nën titullin ''Appendix Vergiliana'', por konsiderohen të rreme nga studiuesit. Njëra, ''Catalepton''-i, përbëhet nga katërmbëdhjetë poema të shkurtra, disa prej të cilave mund të jenë të Virgjilit, dhe një poemë e shkurtër narrative, ''Culex'' ("Mushkonja"), iu atribuua Virgjilit që në shekullin I e.s. === ''Eklogat'' === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Eklogat|en|Eclogues}}}} [[Skeda:RomanVirgilFolio001rEclogues.jpg|thumb|Faqja nga fillimi i ''Eklogave'' në ''Vergilius Romanus''-in e shekullit V]] ''Eklogat'' (nga greqishtja për "përzgjedhje") janë një grup prej dhjetë poemash të modeluara përafërsisht sipas poezisë baritore ("pastorale" ose "rurale") të poetit helenistik {{ill|Theokritit|en|Theocritus}}, të shkruara në hekzametër daktilik. Ndërsa disa lexues e kanë identifikuar Virgjilin me personazhe të ndryshëm dhe përjetimet e tyre, studiuesit modernë kryesisht i refuzojnë përpjekjet për të nxjerrë detaje biografike nga fiksioni, duke preferuar t'i interpretojnë personazhet dhe temat e autorit si ilustrime të jetës dhe mendimit bashkëkohor. Dhjetë ''Eklogat'' paraqesin tema tradicionale baritore me një perspektivë të freskët. Eklogat 1 dhe 9 adresojnë konfiskimet e tokave dhe efektet e tyre mbi fshatin italian. 2 dhe 3 janë baritore dhe erotike, duke diskutuar dashurinë homoseksuale (''Ekl.'' 2) dhe tërheqjen ndaj njerëzve të çdo gjinie (''Ekl.'' 3). Ekloga 4, e adresuar Asinius Polionit, e ashtuquajtura "Ekloga Mesianike", përdor imazhërinë e epokës së artë në lidhje me lindjen e një fëmije (identiteti i fëmijës është debatuar). 5 dhe 8 përshkruajnë mitin e Dafnisit në një konkurs kënge, 6, këngën kozmike dhe mitologjike të Silenit; 7, një konkurs poetik të nxehtë, dhe 10 vuajtjet e poetit elegjiak bashkëkohor Kornelius Galus. Virgjilit i njihet merita, në ''Eklogat'' e tij, i vendosjes së Arkadisë si ideal poetik që ende jehon në letërsi dhe arte pamore, dhe i hapjes së rrugës për zhvillimin e poezisë baritore latine nga Calpurnius Siculus, Nemesianus, dhe shkrimtarë të mëvonshëm. === ''Gjeorgjiket'' === {{Hatnote|Artikulli kryesor: [[Gjeorgjiket]]}} Tema e dukshme e ''Gjeorgjikeve'' është udhëzimi mbi metodat e drejtimit të një ferme. Në trajtimin e kësaj teme, Virgjili ndjek traditën didaktike ("si të bësh") të poetit grek [[Hesiodi]]t, veprën e tij ''Punët dhe ditët'', si dhe veprat e poetëve të mëvonshëm helenistikë. Katër librat e ''Gjeorgjikeve'' fokusohen përkatësisht në: rritjen e të lashtave; rritjen e pemëve; bagëtinë dhe kuajt; dhe bletarinë e cilësitë e bletëve. Pasazhe të njohura përfshijnë ''Laus Italiae''-n e dashur të Librit 2, përshkrimin hyrës të tempullit në Librin 3, dhe përshkrimin e murtajës në fund të Librit 3. Libri 4 përfundon me një rrëfim të gjatë mitologjik, në formën e një ''epylliumi'', që përshkruan gjallërisht zbulimin e bletarisë nga {{ill|Aristeu|en|Aristaeus}}, dhe historinë e udhëtimit të [[Orfeu]]t drejt botës së të vdekurve. Studiues të lashtë, si Servius, kanë supozuar se episodi i Aristeut zëvendësoi, me kërkesën e perandorit, një pjesë të gjatë lavdërimi për mikun e Virgjilit, poetin Galus, i cili u turpërua nga Augusti, dhe u vetëvra në vitin 26 p.e.s. Toni i ''Gjeorgjikeve'' luhatet mes optimizmit dhe pesimizmit, duke ndezur debat kritik mbi qëllimet e poetit, por vepra hedh themelet për poezinë didaktike të mëvonshme. Thuhet se Virgjili dhe Maecenas i kaluan radhët duke ia lexuar ''Gjeorgjiket'' Oktavianit gjatë kthimit të tij pas mundjes së Antonit dhe [[Kleopatra]]s në {{ill|Betejën e Aktiumit|en|Battle of Actium}} në vitin 31 p.e.s. === ''Eneida'' === {{Hatnote|Artikulli kryesor: [[Eneida]]}} ''Eneida'' konsiderohet gjerësisht si vepra më e mirë e Virgjilit, dhe një nga poemat më të rëndësishme në historinë e letërsisë ([[T. S. Eliot]] e quajti "klasikun e mbarë Evropës"). Vepra, e modeluar sipas ''[[Iliada]]s'' dhe ''[[Odiseja]]s'' të [[Homeri]]t, tregon udhëtimin e një luftëtari dhe refugjati të [[Lufta e Trojës|Luftës së Trojës]], i quajtur [[Enea Ankiziadi|Enea]], teksa përpiqet të përmbushë fatin e tij. Pasi ikën nga rrënimi i [[Troja]]s, ai udhëton drejt Italisë, ku lufton me {{ill|Turnusin|en|Turnus}}, dhe pasardhësit e tij, [[Remi dhe Romuli]], themelojnë qytetin e Romës. Poema epike përbëhet nga 12 libra në varg hekzametrik daktilik. Gjashtë librat e parë të ''Eneidës'' përshkruajnë udhëtimin e Eneas nga Troja drejt Romës. Virgjili përdori disa modele në kompozimin e epikës së tij; Homeri, autori parësor i epikës klasike, është i pranishëm kudo, por Virgjili gjithashtu bën përdorim të veçantë të poetit latin [[Kuint Eni|Enit]] dhe poetit helenistik {{ill|Apolonit të Rodit|en|Apollonius of Rhodes}}, mes shkrimtarëve të tjerë të cilëve u referohet. Megjithëse ''Eneida'' hidhet fort në modelin epik, ajo shpesh e zgjeron zhanrin duke përfshirë elemente të zhanreve të tjera, si tragjedia dhe poezia etiologjike. Komentuesit e lashtë vunë re se Virgjili duket ta ndajë ''Eneidën'' në dy pjesë bazuar në poezinë e Homerit; gjashtë librat e parë u panë si përdorues të ''Odisesë'' si model, ndërsa gjashtë të fundit u lidhën me ''Iliadën''. Libri 1, në krye të seksionit odisean, hapet me një stuhi që {{ill|Junona|en|Juno (mythology)}}, armiqja e Eneas gjatë gjithë poemës, e ngre kundër flotës. Stuhia e shtyn heroin drejt bregut të [[Kartagjena (qytet)|Kartagjenës]], armikja më vdekjeprurëse e Romës. Mbretëresha, {{ill|Didona|en|Dido}}, e mirëpret paraardhësin e romakëve, dhe nën ndikimin e perëndive bie thellë në dashuri me të. Në një banket në Librin 2, Enea tregon historinë e rrënimit të Trojës, vdekjen e gruas së tij, dhe ikjen e tij, karagjenasve të mahnitur, ndërsa në Librin 3 ai u rrëfen atyre endjet e tij mbi Mesdhe në kërkim të një shtëpie të re të përshtatshme — udhëtim gjatë të cilit Enea qëndroi për një kohë të shkurtër edhe në [[Butrinti|Butrint]]. [[Jupiteri (zot)|Jupiteri]] në Librin 4 e kujton Enean e ngurruar për detyrën e tij për të themeluar një qytet të ri, dhe ai largohet fshehurazi nga Kartagjena, duke e lënë Didonën të vetëvritet, duke mallkuar Enean dhe duke thirrur hakmarrje në parashikim simbolik të luftërave të egra mes Kartagjenës dhe Romës. Në Librin 5, lojëra funerale kremtohen për babain e Eneas, [[Ankizi]]n, i cili kishte vdekur një vit më parë. Duke arritur në Kume, në Itali, në Librin 6, Enea konsultohet me {{ill|Sibila e Kumeve|en|Cumaean Sibyl}}, e cila e udhëheq nëpër [[Nëntoka|Botën e të Vdekurve]] ku Enea takon Ankizin e vdekur, i cili i zbulon të birit fatin e Romës. Libri 7, duke filluar gjysmën iliadike, hapet me një drejtim ndaj muzës dhe tregon mbërritjen e Eneas në Itali dhe fejesën e tij me {{ill|Lavinia|en|Lavinia}}, vajza e mbretit {{ill|Latinus|en|Latinus}}. Lavinia i ishte premtuar tashmë {{ill|Turnus|en|Turnus}}-it, mbretit të rutulëve, i cili ngrihet për luftë nga Furia Aleto dhe Amata, nëna e Lavinias. Në Librin 8, Enea bëhet aleat me mbretin Evander, i cili banon vendin ku më vonë do të ngrihej Roma, dhe i jepet armaturë e re dhe një mburojë që përshkruan historinë romake. Libri 9 regjistron një sulm nga Nisus dhe Euryalus mbi rutulët; Libri 10, vdekjen e djalit të ri të Evanderit, Palasit; dhe 11 vdekjen e princeshës luftëtare volske, Kamilës, dhe vendimin për ta zgjidhur luftën me një duel mes Eneas dhe Turnusit. ''Eneida'' përfundon në Librin 12 me marrjen e qytetit të Latinusit, vdekjen e Amatas, dhe mundjen e vrasjen e Turnusit nga Enea, lutjet e të cilit për mëshirë nuk merren parasysh. Libri i fundit përfundon me imazhin e shpirtit të Turnusit që vajton teksa ikën drejt botës së të vdekurve. === Pritja e ''Eneidës'' === Kritikët e ''Eneidës'' fokusohen mbi një sërë çështjesh. Toni në tërësi është një çështje veçanërisht e diskutueshme; disa e shohin poemën si përfundimisht pesimiste dhe politikisht subversive ndaj regjimit augustian, ndërsa të tjerë e shohin si një kremtim të dinastisë së re perandorake. Virgjili bën përdorim të simbolizmit të regjimit, dhe disa studiues shohin lidhje të forta mes Augustit dhe Eneas, njëri si themelues e tjetri si rithemelues i Romës. Është zbuluar një teleologji e fortë, apo shtytje drejt një kulmi. ''Eneida'' është plot me profeci mbi të ardhmen e Romës, veprat e Augustit, paraardhësit e tij, dhe romakë të famshëm, si dhe Luftërat Kartagjenase; mburoja e Eneas madje përshkruan fitoren e Augustit në Aktium kundër Mark Antonit dhe Kleopatrës në vitin 31 p.e.s. Një fokus tjetër studimi është karakteri i Eneas. Si protagonist, Enea duket të lëkundet vazhdimisht mes emocioneve të tij dhe përkushtimit ndaj detyrës së tij profetike për të themeluar Romën; kritikët vënë re shpërbërjen e kontrollit emocional të Eneas në pjesët e fundit të poemës ku Enea "i devotshëm" dhe "i drejtë" e vret pa mëshirë Turnusin. ''Eneida'' duket të ketë qenë një sukses i madh. Thuhet se Virgjili i recitoi Librat 2, 4, dhe 6 Augustit; dhe Libri 6 me sa duket e bëri motrën e perandorit, Oktavia, të lëngonte. Megjithëse vërtetësia e këtij pohimi i nënshtrohet skepticizmit shkencor, ai ka shërbyer si bazë për art, si p.sh. vepra e Jean-Baptiste Wicar-it ''Virgil Reading the Aeneid''. Disa vargje të poemës mbetën të papërfunduara, dhe e gjitha ishte e paredaktuar, në vdekjen e Virgjilit në vitin 19 p.e.s. Si rezultat, teksti i ''Eneidës'' që ekziston sot mund të përmbajë gabime që Virgjili do t'i kishte korrigjuar para botimit. Megjithatë, të vetmet papërsosmëri të dukshme janë disa vargje metrikisht të paplota, d.m.th. jo një varg i plotë hekzametri daktilik. Disa studiues kanë argumentuar se Virgjili i la qëllimisht të papërfunduara për efekt dramatik. Papërsosmëri të tjera të pretenduara mbeten të diskutueshme. == Trashëgimia dhe pritja == === Antikiteti === [[Skeda:RomanVirgilFolio014rVergilPortrait.jpg|thumb|Portret nga shekulli V i Virgjilit, nga ''Vergilius Romanus''-i]] Veprat e Virgjilit, pothuajse që nga momenti i botimit të tyre, revolucionarizuan poezinë latine. ''Eklogat'', ''Gjeorgjiket'', dhe mbi të gjitha ''Eneida'' u bënë tekste standarde në kurrikulat shkollore me të cilat ishin të njohur të gjithë romakët e arsimuar. Poetët pas Virgjilit shpesh i referohen ndërtekstualisht veprave të tij për të gjeneruar kuptim në poezinë e tyre. Poeti augustian [[Ovidi]] parodizon vargjet hapëse të ''Eneidës'' në ''Amores'' 1.1.1–2, dhe përmbledhja e tij e historisë së Eneas në Librin 14 të ''[[Metamorfozat]]ve'', e ashtuquajtura "mini-Eneida", është konsideruar një shembull i rëndësishëm i përgjigjes pas-virgjiliane ndaj zhanrit epik. Epika e [[Lukani]]t, ''Bellum Civile'' (''Pharsalia''), është konsideruar një epikë anti-virgjiliane, duke hequr dorë nga mekanizmi hyjnor, duke trajtuar ngjarje historike, dhe duke u larguar nga praktika epike virgjiliane. Poeti i epokës flaviane [[Statius]]-i në epikën e tij prej 12 librash ''Thebaid'' angazhohet ngushtë me poezinë e Virgjilit; në epilogun e tij ai i këshillon poemës së tij të mos "rivalizojë ''Eneidën'' hyjnore, por ta ndjekë nga larg dhe të nderojë gjithmonë gjurmët e saj". Virgjili gjen një nga admiruesit e tij më të zjarrtë te [[Silius Italicus]]-i. Me pothuajse çdo varg të epikës së tij ''Punica'', Silius i referohet Virgjilit. Virgjili gjithashtu gjeti komentues në antikitet. Servius, një komentues i shekullit IV e.s., e bazoi veprën e tij mbi komentimin e Donatit. Komentimi i Servius-it na ofron shumë informacion mbi jetën, burimet, dhe referencat e Virgjilit; megjithatë, shumë studiues modernë e gjejnë cilësinë e ndryshueshme të veprës së tij dhe interpretimet shpesh të thjeshtëzuara si frustruese. === Antikiteti i vonë === Edhe teksa [[Perandoria Romake e Perëndimit]] po shembej, njerëzit e shkolluar pranonin se Virgjili ishte një poet mjeshtër; {{ill|Agostini|en|Augustine of Hippo}} rrëfeu se si kishte qarë duke lexuar vdekjen e Didonës. Dorëshkrimet më të njohura të mbijetuara të veprave të Virgjilit përfshijnë dorëshkrime nga antikiteti i vonë, si {{ill|Vergilius Augusteus|en|Vergilius Augusteus}}, {{ill|Vergilius Vaticanus|en|Vergilius Vaticanus}}, dhe ''Vergilius Romanus''-i. === Mesjeta === {{ill|Gregori i Turit|en|Gregory of Tours}} e lexoi Virgjilin, të cilin e citon në disa vende, së bashku me poetë të tjerë latinë, edhe pse paralajmëron se "nuk duhet t'i tregojmë fabulat e tyre gënjeshtare, që të mos biem nën dënimin e vdekjes së përjetshme". Në Rilindjen e shekullit XII, Alexander Neckham e vendosi ''Eneidën'' "hyjnore" në kurrikulën e tij standarde të arteve, dhe Didona u bë heroina romantike e epokës. Murgj si Maiolus i Cluny-t mund të mos e pranonin atë që e quanin "elokuenca luksoze e Virgjilit", por nuk mund ta mohonin fuqinë e tërheqjes së tij. Dante e paraqet Virgjilin si udhërrëfyesin e tij nëpër Ferr dhe pjesën më të madhe të Purgatorit në ''Komedinë Hyjnore''. Ai gjithashtu e përmend Virgjilin në ''De vulgari eloquentia'', si një nga katër ''regulati poetae'' bashkë me Ovidin, Lukanin, dhe Statius-in (ii, vi, 7). === Rilindja dhe fillimet e kohës moderne === Rilindja pa disa autorë të frymëzuar për të shkruar epikë në gjurmët e Virgjilit: [[Edmund Spenser]] e quajti veten Virgjili anglez; ''Parajsa e humbur'' u ndikua nga ''Eneida''; dhe artistë të mëvonshëm të ndikuar përfshijnë [[Hector Berlioz|Berliozin]] dhe Hermann Broch-un. Në periudhën e hershme moderne deri në mesin e shekullit XVIII, Virgjili shpesh konsiderohej poeti kryesor që poetët evropianë duhej të përpiqeshin ta emulonin. Një ndryshim filloi në Gjermani kur kultura klasike greke u ngrit në prestigj në kurriz të asaj romake, veçanërisht nëpërmjet ndikimit të Johann Joachim Winckelmann-it. Përkundër një humbjeje prestigji, Virgjili vazhdoi të lexohej dhe studiohej gjerësisht, dhe pati ndikim të rëndësishëm edhe mbi shkrimtarë gjermanishtfolës nga gjysma e dytë e shekullit XVIII, si Salomon Gessner, Maler Müller, Johann Heinrich Voß, [[Johann Wolfgang von Goethe]], dhe Novalis. === Legjendat === [[Skeda:Lucas van Leyden 034.jpg|thumb|''Virgjili në shportën e tij'', [[Lucas van Leyden]], 1525 (shporta lart majtas)]] Legjenda e "Virgjilit në shportën e tij" lindi në mesjetë, dhe shfaqet shpesh në art dhe përmendet në letërsi si pjesë e ''topos''-it letrar të Fuqisë së Grave, duke demonstruar forcën shpërbërëse të tërheqjes femërore mbi burrat. Në këtë histori Virgjili u dashurua me një grua të bukur, ndonjëherë e përshkruar si vajza ose e dashura e perandorit dhe e quajtur Lucretia. Ajo e mashtroi dhe pranoi një takim në shtëpinë e saj, ku ai duhej të futej fshehurazi natën, duke u ngjitur në një shportë të madhe të lëshuar nga një dritare. Kur e bëri këtë, ai u ngjit vetëm gjysmën e murit dhe mbeti i kapur atje deri të nesërmen, i ekspozuar ndaj tallje publike. Historia paralelizonte atë të Filisë që kalëronte mbi Aristotelin. Mes artistëve të tjerë që përshkruan skenën, Lucas van Leyden bëri një gdhendje druri dhe më vonë një gravurë. Pjesërisht si rezultat i së ashtuquajturës Ekloga IV "Mesianike" — e interpretuar që nga shekulli III nga mendimtarë të krishterë si parashikuese e lindjes së Jezusit — Virgjilit iu atribuuan në antikitetin e vonë aftësi magjike si një shikues. Ekloga 4 përshkruan lindjen e një djali që sjell një epokë të artë. Si pasojë, Virgjili erdhi të shihej në një nivel të ngjashëm me profetët hebraikë të Biblës si dikush që kishte parathënë krishterimin. Ndoshta që në shekullin II e.s., dhe deri në mesjetë, veprat e Virgjilit u shihen si me veti magjike dhe u përdorën për falltari. Në atë që u bë e njohur si ''{{ill|Sortes Vergilianae|en|Sortes Vergilianae}}'' ("Shortet Virgjiliane"), pasazhe zgjidheshin rastësisht dhe interpretoheshin për t'iu përgjigjur pyetjeve. Në një mënyrë të ngjashme, Macrobius në ''Saturnalia'' e njeh veprën e Virgjilit si mishërimin e njohurisë dhe përvojës njerëzore, duke pasqyruar konceptin grek të Homerit. Në shekullin XII, duke filluar rreth Napolit por përfundimisht duke u përhapur në mbarë Evropën, u zhvillua një traditë sipas së cilës Virgjili konsiderohej një magjistar i madh. Legjendat për Virgjilin dhe fuqitë e tij magjike mbetën të njohura për mbi dyqind vjet, ndoshta duke u bërë po aq të spikatura sa vetë shkrimet e tij. Në Uellsin mesjetar, versioni uellsian i emrit të tij, ''Fferyllt'' ose ''Pheryllt'', u bë term i përgjithshëm për magjistarin, dhe mbijeton në fjalën për farmacist, ''fferyllydd''. == Shiko edhe == * [[Iliria]] * [[Iliriku]] * [[Mbretëria e Ilirisë]] * [[Ilirët dhe Iliria te autorët antikë]] * {{ill|Varri i Virgjilit|en|Virgil's tomb}} * {{ill|Appendix Vergiliana|en|Appendix Vergiliana}} == Referime == {{reflist|30em}} == Burimet == * {{cite journal|last=Braunholtz|first=G. E. K.|title=The Nationality of Vergil|journal=The Classical Review|volume=29|issue=4|date=June 1915|pages=104–110|doi=10.1017/S0009840X00048368|jstor=696876|language=en}} * {{cite book|editor-last=Brummer|editor-first=Jacob|title=Vitae Vergilianae|location=Leipzig|publisher=B. G. Teubner|year=1912|url=https://books.google.com/books?id=iqkNAAAAIAAJ|language=la}} * {{cite journal|last=Conway|first=R. S.|title=Where Was Vergil's Farm?|journal=Bulletin of the John Rylands Library|volume=7|issue=2|date=January 1923|pages=184–210|doi=10.7227/BJRL.7.2.2|language=en}} * {{cite journal|last=Conway|first=R. S.|title=Further Considerations on the Site of Vergil's Farm|journal=The Classical Quarterly|volume=25|issue=2|date=April 1931|pages=65–76|doi=10.1017/S0009838800013483|language=en}} * {{cite book|last=Nettleship|first=H.|title=Ancient Lives of Vergil|location=Oxford|publisher=Clarendon Press|year=1879|url=https://books.google.com/books?id=_STSsb7otPcC|language=en}} * {{cite book|last=Rand|first=Edward Kennard|title=In Quest of Virgil's Birthplace|location=Cambridge, MA|publisher=Harvard University Press|year=1930|url=https://books.google.com/books?id=EKAyAQAAIAAJ|language=en}} * {{cite encyclopedia|last=Stok|first=Fabio|title=Lives|encyclopedia=The Virgil Encyclopedia|publisher=John Wiley & Sons|year=2014|pages=751–755|doi=10.1002/9781118351352.wbve1235|isbn=978-1-4051-5498-7|language=en}} == Lidhje të jashtme == {{Commonskat|Virgil|Virgjilin}} * [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/searchresults?q=P.+Vergilius+Maro Veprat e Virgjilit] te Perseus Digital Library — tekste latine, përkthime, dhe komentime * [http://www.thelatinlibrary.com/verg.html P. Vergilius Maro] te The Latin Library * [http://vergil.classics.upenn.edu/ The Vergil Project] [[Kategoria:Shkrimtarë romakë]] [[Kategoria:Poetë romakë]] [[Kategoria:Lindje 70 p.e.s.]] [[Kategoria:Vdekje 19 p.e.s.]] {{AutorAntik}} l654uqt8zbddt8n8lbdfn69for9hu77 0 16780 3028838 1998734 2026-08-31T19:03:03Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Rembrandt, versioni i datës 26 gusht 2026 (revizioni 1371431908) 3028838 wikitext text/x-wiki {{Short description|Piktor dhe gdhendës hollandez (1606–1669)}} {{About|artistin hollandez}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Infobox artist | name = Rembrandt | image = Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | caption = ''Vetë-portret me beretë dhe jakë të ngritur'' (1659) | birth_name = Rembrandt Harmenszoon van Rijn | birth_date = {{Birth date|df=y|1606|7|15}}<ref name="BY">Ose ndoshta 1607, pasi më 10 qershor 1634 ai vetë pretendoi të ishte 26 vjeç. Shumica e burimeve vazhdojnë të përdorin 1606.</ref> | birth_place = [[Leiden]], [[Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze]] | death_date = {{Death date and age|1669|10|4|1606|7|15|df=y}} | death_place = [[Amsterdami]], Republika Holandeze | spouse = {{marriage|{{ill|Saskia van Uylenburgh|en|Saskia van Uylenburgh}}|1634|1642|end=died}} | children = 2, përfshirë {{ill|Titusin van Rijn|en|Titus van Rijn}} | field = [[Pikturë]], [[gdhendje]], [[vizatim]] | training = {{ill|Jacob van Swanenburg|en|Jacob van Swanenburg}}<br />{{ill|Pieter Lastman|en|Pieter Lastman}} | movement = {{ill|Epoka e Artë Hollandeze (pikturë)|en|Dutch Golden Age painting}}<br />[[Piktura baroke|Baroke]] | works = Vetë-portretet<br />''Mësimi i Anatomisë së Dr. Nicolaes Tulp'' (1632)<br />''Stuhia në Detin e Galilesë'' (1633)<br />''Gostia e Belshazarit'' (1635–1638)<br />''Roja e Natës'' (1642)<br />''Stampa Njëqind Guldenësh'' (rreth 1647–1649)<br />''Bathsheba në Banjën e Saj'' (1654)<br />''Sindikët e Gildës së Prodhuesve të Pëlhurës'' (1662)<br />''Kthimi i Birit Plëngprishës'' (1661–1669) | module = {{Infobox person|child=yes | signature = Rembrandt autograph.svg}} }} '''Rembrandt Harmenszoon van Rijn'''{{efn|{{IPA|nl|ˈrɛmbrɑnt ˈɦɑrmə(n)ˌsoːɱ vɑn ˈrɛin|lang}}}} (15 korrik 1606<ref name="BY" /> – 4 tetor 1669), i njohur thjesht si '''Rembrandt''', ishte piktor, gdhendës dhe vizatues i Epokës së Artë Hollandeze. Ai konsiderohet përgjithësisht si një nga artistët më të mëdhenj vizualë në historinë e artit perëndimor.<ref>Gombrich, f. 420.</ref> Vlerësohet se veprat e mbijetuara të Rembrandtit arrijnë rreth treqind piktura, treqind gdhendje dhe disa qindra vizatime. Ndryshe nga shumica e piktorëve hollandezë të shekullit të 17-të, veprat e Rembrandtit paraqesin një gamë të gjerë stilesh dhe subjektesh, nga portretet dhe vetë-portretet te peizazhet, skenat e zhanrit, skenat alegorike dhe historike, subjektet biblike e mitologjike dhe studimet e kafshëve. Kontributet e tij në art erdhën në një periudhë që historianët e quajnë Epoka e Artë Hollandeze. Rembrandt nuk shkoi kurrë jashtë vendit, por u ndikua ndjeshëm nga vepra e mjeshtrave të vjetër italianë dhe artistëve hollandezë e flamandë që kishin studiuar në Itali. Pas suksesit rinor si piktor portretesh, vitet e mëvonshme të Rembrandtit u shënuan nga tragjedi personale dhe vështirësi financiare. Megjithatë, gdhendjet dhe pikturat e tij ishin të popullarizuara gjatë gjithë jetës së tij; reputacioni i tij si artist mbeti i lartë,<ref>Gombrich, f. 427.</ref> dhe për njëzet vjet ai mësoi shumë piktorë të rëndësishëm hollandezë.<ref name="Clark_203">{{Harvnb|Clark|1969|p=203}}</ref> Portretet e Rembrandtit të bashkëkohësve të tij, vetë-portretet dhe ilustrimet e skenave nga Bibla konsiderohen triumfet e tij më të mëdha krijuese. Rreth 100 vetë-portretet e tij, mbi 40 prej të cilave janë piktura, formojnë një autobiografi intime.<ref>W. Liedtke (2007) Dutch painting in the Metropolitan Museum of Art, f. 687</ref> == Fëmijëria dhe arsimimi == [[Skeda:Latijnse school Lokhorststraat 16 Leiden.jpg|thumb|upright|Shkolla latine në Lokhorststraat 16, Leiden]] Rembrandt{{efn|Kjo formë e emrit të tij, "Rembrandt" me "d," u shfaq për herë të parë në nënshkrimet e tij në 1633. Deri atëherë, ai kishte nënshkruar me një kombinim inicialesh ose monogramesh. Në fund të 1632, filloi të nënshkruante vetëm me emrin, "Rembrant". Shtoi "d"-në vitin pasardhës dhe e mbajti këtë drejtshkrim pjesën tjetër të jetës.}} Harmenszoon (Harmensz., formë e shkurtuar e patronimikut) van Rijn lindi më 15 korrik 1606 në Leiden,<ref name="BY" /> në Republikën Holandeze, sot Holandë. Ishte fëmija i nëntë i lindur nga Harmen Gerritszoon van Rijn dhe Neeltgen Willemsdochter van Zuijtbrouck.<ref>Bull, et al., f. 28.</ref> Familja e tij ishte mjaft e pasur; babai i tij ishte mullis, ndërsa nëna ishte bijë furrtari. Nëna e tij ishte katolike, ndërsa babai i takonte Kishës së Reformuar Hollandeze. Feja është një temë qendrore në veprat e Rembrandtit, dhe periudha e ngarkuar fetarisht në të cilën jetoi e bën besimin e tij çështje interesi.<ref>Ruprecht, Louis A. (Jr.), "Rembrandt at 350: Light and Shadow in the Modern World", ''Sacred Matters Magazine''.</ref> Si djalë, ai ndoqi një shkollë latine. Në 1620, u regjistrua në Universitetin e Leidës, edhe pse kishte prirje më të madhe drejt pikturës dhe shpejt u bë nxënës i {{ill|Jacob van Swanenburg|en|Jacob van Swanenburg}}, me të cilin kaloi tre vjet.<ref name="Houbraken">Sipas biografisë në ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'' (1718) nga [[Arnold Houbraken]], |language=nl</ref> Pas një nxënësie të shkurtër por të rëndësishme prej gjashtë muajsh me piktorin historik {{ill|Pieter Lastman|en|Pieter Lastman}} në Amsterdam, Rembrandt qëndroi disa muaj me Jacob Pynas në 1625, ndonëse Simon van Leeuwen pretendoi se Rembrandt ishte mësuar nga Joris van Schooten dhe pastaj hapi punëtorinë e vet.<ref name="Houbraken" /> == Karriera == Në 1625, Rembrandt hapi një punëtori në Leiden, të cilën e ndau me mikun dhe kolegun e tij {{ill|Jan Lievens|en|Jan Lievens}}. Në 1627, Rembrandt filloi të pranonte nxënës, mes tyre {{ill|Gerrit Dou|en|Gerrit Dou}} dhe Isaac de Jouderville.<ref>Slive (1995) ka një biografi të plotë, f. 55 e në vazhdim.</ref> Joan Huydecoper përmendet si blerësi i parë i një pikture të Rembrandtit në 1628.<ref>Schwarz, G. (1987) Rembrandt, f. 134.</ref> Në 1629, Rembrandt u zbulua nga shtetari {{ill|Constantijn Huygens|en|Constantijn Huygens}}, i cili i siguroi Rembrandtit porosi të rëndësishme nga oborri i Hagës. Si rezultat i kësaj lidhjeje, princi Frederik Hendrik vazhdoi të blinte piktura nga Rembrandt.<ref>Slive (1995), f. 60, 65</ref> Në fund të 1631, Rembrandt u shpërngul në Amsterdam, qytet që po zgjerohej me shpejtësi si kryeqendër e biznesit dhe tregtisë. Ai filloi të praktikonte për herë të parë si portretist profesionist, me sukses të madh. Fillimisht qëndroi me tregtarin e artit Hendrick van Uylenburgh, dhe në 1634 u martua me kushërirën e Hendrickut, {{ill|Saskia van Uylenburgh|en|Saskia van Uylenburgh}}.<ref>Slive (1995), f. 60–61</ref> Saskia vinte nga një familje e respektuar: babai i saj Rombertus ishte avokat dhe kishte qenë ''burgomaster'' (kryetar bashkie) i Leeuwardenit. Çifti u martua në kishën lokale të St. Annaparochie pa praninë e të afërmve të Rembrandtit.<ref>Regjistrimi i kushërisë së martesës së Rembrandtit dhe Saskias, ruajtur në Arkivin e Qytetit të Amsterdamit</ref> Të njëjtin vit, Rembrandt u bë qytetar i Amsterdamit dhe anëtar i gildës lokale të piktorëve. Fitoi gjithashtu një numër nxënësish, mes tyre {{ill|Ferdinand Bol|en|Ferdinand Bol}} dhe {{ill|Govert Flinck|en|Govert Flinck}}.<ref name="Bull-28">Bull, et al., f. 28</ref> Në 1635, Rembrandt dhe Saskia morën me qira një banesë të modës me pamje nga lumi Amstel.<ref name="Rijksmuseum">Rijksmuseum, faqja zyrtare</ref> Në 1637, Rembrandt u zhvendos në rrjedhën e sipërme të lumit, në Vlooienburg. Në maj 1639 u zhvendosën në një shtëpi të modernizuar së fundmi në rrugën e njohur 'Breestraat', me artistë e tregtarë arti fqinjë; Nicolaes Pickenoy, piktor portretesh, ishte fqinji i tij. Kredia hipotekore për financimin e blerjes prej 13.000 guldenësh do të bëhej shkak për vështirësi financiare të mëvonshme.{{efn|Rembrandt i premtoi pronares — një grua me probleme mendore — të paguante një çerek të çmimit brenda një viti; pjesën tjetër brenda pesë deri gjashtë vjetësh. Për një arsye, blerja nuk u regjistrua në bashki dhe duhej të rinovohej në 1653.}}<ref name="Bull-28" /> Lagjja strehonte shumë emigrantë dhe po bëhej lagjja hebraike. Aty Rembrandt shpesh kërkoi fqinjët e tij hebrenj si modele për skenat e tij nga Bibla Hebraike.<ref>Adams, f. 660</ref> Një nga patronët e mëdhenj në fazat e hershme të karrierës së tij ishte shtetari i Amsterdamit Andries de Graeff.<ref>Pieter C. Vis: Andries de Graeff (1611–1678) 't Gezagh is heerelyk: doch vol bekommeringen</ref> Megjithëse tashmë ishin të pasur, çifti pësoi disa goditje personale; tre fëmijë vdiqën brenda javëve nga lindja.{{efn|Djali i tyre Rombartus vdiq dy muaj pas lindjes, ndërsa vajza Cornelia vdiq vetëm tri javë e lindur. Një vajzë e dytë, gjithashtu me emrin Cornelia, vdiq pasi jetoi vetëm pak më shumë se një muaj.}} Vetëm fëmija i tyre i katërt, {{ill|Titus van Rijn|en|Titus van Rijn}}, lindur në 1641, mbijetoi deri në moshë madhore. Saskia vdiq në 1642, ndoshta nga tuberkulozi. Vizatimet e Rembrandtit të saj në shtratin e sëmurë dhe të vdekjes janë mes veprave të tij më prekëse.<ref name="Slive-71">Slive (1995), f. 71</ref><ref name="Rijksmuseum" /> Pas sëmundjes së Saskias, e veja {{ill|Geertje Dircx|en|Geertje Dircx}} u punësua si kujdestare dhe dado e Titusit; në një farë kohe, u bë edhe dashnorja e Rembrandtit. Në maj 1649 ajo u largua dhe e akuzoi Rembrandtin për thyerje premtimi martese, duke kërkuar t'i akordohej alimentacion.<ref name="Bull-28" /> Rembrandt u përpoq ta zgjidhte çështjen me mirëkuptim, por për t'i paguar avokatin ajo lëngoi unazën me diamant që Rembrandt i kishte dhuruar dhe që dikur i kishte përkitur Saskias. Më 14 tetor arritën një marrëveshje; gjykata deklaroi veçanërisht se Rembrandt duhej të paguante një pension vjetor mirëmbajtjeje, me kusht që Titusi të mbetej trashëgimtari i saj i vetëm dhe ajo të mos shiste asnjë nga pronat e Rembrandtit.<ref>Crenshaw, Paul (2006) Rembrandt's bankruptcy: the artist, his patrons, and the art market in seventeenth-century Nederlands</ref> Meqë Dircx e theu premtimin, Rembrandt dhe pjesëtarë të familjes së saj e futën në një shtëpi korrigjimi për gra në Gouda, në gusht 1650. Rembrandt gjithashtu ndërmori masa për ta mbajtur atje sa më gjatë të ishte e mundur.<ref>Dircks, Geertje (rreth 1610–1656?), Resources Huygens ING</ref> Rembrandt mbuloi shpenzimet.<ref>C. Driessen, f. 151–157</ref> Në fillim të 1649, Rembrandt filloi një marrëdhënie me {{ill|Hendrickje Stoffels|en|Hendrickje Stoffels}}, 23 vjeçe, e cila fillimisht i kishte qenë shërbëtore. Ajo mund të ketë qenë shkaku i largimit të Geertjes. Atë vit nuk bëri asnjë pikturë apo gdhendje të datuar.<ref>Gary Schwartz (1987) Rembrandt. Zijn leven, zijn schilderijen, f. 248.</ref> Në 1654 Rembrandt pikturoi një ''Bathsheba nudo në Banjën e Saj''. Në qershor Hendrickje mori tre thirrje nga Kisha e Reformuar për t'u përgjigjur akuzës "se kishte kryer veprimet e një kurve me piktorin Rembrandt". Në korrik e pranoi fajin dhe iu ndalua kungimi.<ref>G. Schwartz, f. 292–293</ref> Rembrandt nuk u thirr të paraqitej para këshillit të Kishës.<ref>Slive (1995), f. 82</ref> Në tetor patën një vajzë, Cornelia. Po të ishte rimartuar, do të kishte humbur qasjen te një fond i vendosur për Titusin në testamentin e Saskias.<ref name="Slive-71" /> === Falimentimi === Rembrandt, pavarësisht suksesit të tij artistik, u gjend në telashe financiare. Prirja e tij për të blerë art, gdhendje dhe sende të rralla e bëri të jetonte përtej mundësive. Në janar 1653 shitja e pronës u finalizua zyrtarisht, por Rembrandt ende duhej të mbulonte gjysmën e mbetjes së hipotekës. Kreditorët filluan të kërkonin këste, por Rembrandt, nën shtrëngesë financiare, kërkoi shtyrje. Shtëpia kishte nevojë për riparime, gjë që e detyroi Rembrandtin të huazonte para nga miq, mes tyre Jan Six.<ref>Voetnoot.org, "Rembrandt"</ref> Në nëntor 1655, në një vit të errësuar nga murtaja dhe hartimi i testamenteve, djali 14-vjeçar i Rembrandtit, Titus, hartoi një testament që e caktonte të atin trashëgimtar të vetëm, duke përjashtuar praktikisht familjen e nënës.<ref name="oudholland.rkd.nl">Wexuan, Li, "Review of: 'Rembrandts plan: De ware geschiedenis van zijn faillissement", Oud Holland Reviews, prill 2020.</ref> Në dhjetor Rembrandt organizoi një shitje të pikturave të tij, por fitimet nuk arritën pritshmëritë.<ref name="Geschiedenis">Geschiedenismagazine.nl, "Drie vragen aan Machiel Bosman"</ref> Kjo periudhë e trazuar ndikoi thellë në industrinë e artit, duke e shtyrë Rembrandtin të kërkonte një marrëveshje gjyqësore të njohur si ''cessio bonorum''. Pavarësisht vështirësive financiare, falimentimi i Rembrandtit nuk qe i detyruar.<ref name="Geschiedenis" /><ref name="oudholland.rkd.nl" /> Në korrik 1656, ai deklaroi paaftësinë paguese, duke bërë inventar dhe duke dorëzuar me vullnet asetet e tij.<ref name="Bosman">M. Bosman (2019) Rembrandts plan. De ware geschiedenis van zijn faillissement</ref> Ai kishte tashmë ia kishte kaluar shtëpinë të birit. Si autoritetet ashtu edhe kreditorët treguan tolerancë, duke i dhënë kohë të mjaftueshme për t'i shlyer borxhet. Në nëntor 1657 u mbajt një ankand tjetër për të shitur pikturat e tij, si dhe një numër të konsiderueshëm pllakash gdhendjesh dhe vizatimesh, disa prej të fundit nga artistë të njohur, përfshirë Rafaelin, Mantegnën dhe Giorgionen. Rembrandtit iu lejua në mënyrë të jashtëzakonshme të mbante veglat e punës si mjet për të gjeneruar të ardhura.<ref name="DBNL">Rembrandt's boedelafstand door jhr. mr. J.F. Backer, Elseviers Geïllustreerd Maandschrift</ref> Rembrandt humbi kujdestarinë e të birit dhe kështu kontrollin mbi veprimet e tij. Një kujdestar i ri, Louis Crayers, e kërkoi shtëpinë si shlyerje të borxhit të Titusit.<ref name="DeRuysscher2021">De Ruysscher, Dave; In 't Veld, Cornelis, "Rembrandt's insolvency: The artist as legal actor", Oud Holland – Journal for Art of the Low Countries, 2021.</ref> Lista e shitjes, me 363 zëra, ofron një pasqyrë të koleksioneve të larmishme të Rembrandtit, që përfshinin piktura të mjeshtrave të vjetër, vizatime, biusta të perandorëve romakë, statuja të filozofëve grekë, libra (përfshirë një bibël), dy globe, kapele, armatura dhe sende të ndryshme nga Azia (porcelan), si dhe një koleksion ekzemplarësh të historisë natyrore (dy lëkura luani, një zog parajse, koralet dhe minerale).<ref>Schwartz (1984), f. 288–291</ref> Megjithatë, çmimet e shitjes ishin zhgënjyese.<ref>Slive (1995), f. 84</ref> Në shkurt 1658, shtëpia e Rembrandtit ishte shitur në një ankand ekzekutimi hipotekor, dhe familja u zhvendos në banesa më modeste në Rozengracht.<ref>Arkivi i Amsterdamit, Inventarissen</ref> Në 1660, ai përfundoi ''Ahasueri dhe Hamani në gostinë e Esterës'', të cilën ia shiti Jan J. Hinlopen.<ref>Dudok van Heel, S.A.C. (1969) De Rembrandt's in de verzamelingen Hinlopen</ref> Në fillim të dhjetorit 1660, shitja e shtëpisë u finalizua, por të ardhurat shkuan drejtpërdrejt te kujdestari i Titusit.<ref name="oudholland.rkd.nl" /> Dy javë më vonë, Hendrickje dhe Titusi themeluan një shoqëri fasadë si tregtarë arti, duke i lejuar Rembrandtit, i cili kishte strehim e ushqim, të vazhdonte veprimtarinë e tij artistike.<ref>Clark, 1974 f. 105</ref> Në 1661, siguruan një kontratë për një projekt të madh në bashkinë e sapopërfunduar. Vepra që rezultoi, ''Komploti i Klaudius Civilis'', u refuzua nga kryebashkiakët dhe iu kthye piktorit brenda pak javëve; fragmenti i mbijetuar (në Stokholm) është vetëm një çerek i origjinalit.<ref>Clark 1974, f. 60–61</ref> Pavarësisht këtyre goditjeve, Rembrandt vazhdoi të merrte porosi të rëndësishme portretesh dhe përfundoi vepra të shquara, si ''Zyrtarët Vlerësues'' në 1662.<ref>Bull, et al., f. 29.</ref> Mbetet sfidë të vlerësohet saktë pasuria e Rembrandtit, pasi ai mund ta ketë mbivlerësuar vlerën e koleksionit të tij artistik.<ref name="Bosman" /> Sidoqoftë, gjysma e aseteve të tij ishte caktuar për trashëgiminë e Titusit.<ref>Jan Veth (1906) Rembrandt's verwarde zaken</ref> Në mars 1663, me sëmundjen e Hendrickjes, Titusi mori një rol më të spikatur. Isaac van Hertsbeeck, kreditori kryesor i Rembrandtit, iu drejtua Gjykatës së Lartë dhe kundërshtoi prioritetin e Titusit për pagesë, duke çuar në beteja ligjore që Titusi përfundimisht i fitoi në 1665, kur arriti moshën madhore.<ref name="DeRuysscher2021" /> Gjatë kësaj kohe, Rembrandt punoi vepra të shquara si ''Nusja Hebreje'' dhe vetë-portretet e tij të fundit, por përballej me borxhe qiraje.<ref>Garyschwartzarthistorian.nl, "380 Whitewashing Rembrandt, part 2"</ref> Vlen të përmendet se Cosimo III de' Medici, Duka i Madh i Toskanës, e vizitoi Rembrandtin dy herë, dhe u kthye në Firence me një nga vetë-portretet.<ref>Clark 1978, f. 34</ref> Rembrandt i mbijetoi si Hendrickjes ashtu edhe Titusit; vdiq të premten, më 4 tetor 1669, dhe u varros katër ditë më vonë në një varr me qira në Westerkerk.<ref>Regjistri i varrimeve në Westerkerk me shënimin e varrimit të Rembrandtit, ruajtur në Arkivin e Qytetit të Amsterdamit</ref> Fëmija e tij e paligjshme, Cornelia (1654–1684), përfundimisht u shpërngul në Batavia në 1670, e shoqëruar nga një piktor i panjohur dhe trashëgimia e nënës së saj.<ref>Cornelia van Rijn, ecartico.uva.nl</ref> Trashëgimia e konsiderueshme e Titusit i kaloi fëmijës së tij të vetme, Titia (1669–1715), e cila u martua me kushëririn e vet dhe jetoi në Blauwburgwal.<ref>Dudok van Heel, S.A.C. (1987) Dossier Rembrandt, f. 86–88</ref> Jeta e Rembrandtit u shënua nga më shumë sesa vetëm arritje artistike; ai përballoi shumë sfida ligjore dhe financiare, duke lënë pas një trashëgimi komplekse.<ref>"Rembrandt made a mess of his legal and financial life", Universiteti i Leidenit, 16 nëntor 2021</ref> == Veprat == === Përmbledhje === [[Skeda:Rembrandt Christ in the Storm on the Lake of Galilee.jpg|thumb|upright=1|E vetmja skenë deti e njohur e Rembrandtit, ''Stuhia në Detin e Galilesë'' (1633), mbetet e zhdukur pas grabitjes së famshme nga Muzeu Isabella Stewart Gardner në 1990.|left]] Në një letër drejtuar Huygensit, Rembrandt ofroi shpjegimin e vetëm të mbijetuar për atë çfarë kërkonte të arrinte përmes artit të tij, duke shkruar se kërkonte "lëvizjen më të madhe dhe më natyrale", përkthyer nga hollandishtja ''de meeste en de natuurlijkste beweegelijkheid''. Fjala "''beweegelijkheid''" përkthehet si "emocion" ose "motiv". Nuk dihet nëse kjo i referohet objektivave, materialit apo diçkaje tjetër, por kritikët kanë tërhequr vëmendjen veçanërisht te mënyra si Rembrandt bashkoi pa u dukur tokësoren dhe shpirtëroren.<ref>Hughes, f. 6</ref> Ndërsa njohja e artit u zhvillua në shekujt 19 dhe 20, vepra e Rembrandtit u rrit në përmasa. Në fillim të shekullit 20, njohësit mendonin se Rembrandt kishte prodhuar mbi 600 piktura, afër 400 gdhendje dhe 2.000 vizatime. Studimet më të fundit, nga vitet 1960 e këtej (të udhëhequra nga Projekti i Kërkimit Rembrandt), shpesh në mënyrë të diskutueshme, e kanë ngushtuar veprën e tij në afër 300 piktura. Gdhendjet e tij kanë një total më të qëndrueshëm, pak nën 300. Ka gjasa që Rembrandt të ketë bërë shumë më tepër se 2.000 vizatime gjatë jetës së tij, por ato të mbijetuara janë më të rralla sesa supozohej. Dy ekspertë pretendojnë se numri i vizatimeve, statusi autograf i të cilave mund të konsiderohet praktikisht "i sigurt", nuk kalon rreth 75, edhe pse kjo diskutohet. [[Skeda:Rembrandt van Rijn - A Polish nobleman.jpg|thumb|upright=1|''Fisniku polak'' (1637)]] Njëherë e një kohë, rreth 90 piktura numëroheshin si vetë-portrete të Rembrandtit, por tashmë dihet se ai i bënte nxënësit e tij të kopjonin vetë-portretet e tij si pjesë e stërvitjes së tyre. Studimet moderne e kanë ulur numrin autograf në mbi dyzet piktura, plus disa vizatime dhe tridhjetë e një gdhendje, që përfshijnë disa nga imazhet "më të jashtëzakonshme" të grupit.<ref>White dhe Buvelot 1999, f. 10.</ref> Disa e paraqesin duke pozuar me veshje fantazi gjysmë-historike, ose duke bërë grimasa ndaj vetes. Pikturat e tij me vaj gjurmojnë ecurinë nga një i ri i pasigurt, përmes portretistit të suksesshëm e elegant të viteve 1630, deri te portretet e trazuara por fuqiplote të pleqërisë. Së bashku, besohet se japin një pamje jashtëzakonisht të qartë të njeriut, pamjes së tij dhe strukturës psikologjike, siç zbulohet nga fytyra e tij e stërvjetruar. Në portretet dhe vetë-portretet e tij, ai e kthen fytyrën e subjektit në atë mënyrë që kurrizi i hundës formon pothuajse gjithmonë vijën ndarëse mes zonave të ndriçuara fort dhe atyre në hije.<ref>Taylor, Michael, ''Rembrandt's nose: of flesh & spirit in the master's portraits'', 2007.</ref> [[Skeda:Rembrandt Winterlandschap 1646.jpg|thumb|''Peizazh dimëror'' (1646), i vetmi kompozim i tij në këtë zhanër|left]] Në disa nga veprat e tij biblike, përfshirë ''Ngritjen e Kryqit'', ''Jozefi duke Treguar Ëndrrat e Tij'', dhe ''Gurëzimin e Shën Stefanit'', Rembrandt pikturoi veten si personazh mes turmës. Durham sugjeron se kjo ndodhte sepse Bibla për Rembrandtin ishte "një lloj ditari, një rrëfim i momenteve në jetën e tij".<ref>Durham, f. 60.</ref> Ndër tiparet më të spikatura të veprës së Rembrandtit është përdorimi i tij i chiaroscuro-s, përdorimi teatral i dritës dhe hijes, i marrë nga Karavaxho, ose, më me gjasë, nga karavaxhistët hollandezë të Utrehtit, por i përshtatur për qëllime shumë personale.<ref>Bull, et al., f. 11–13.</ref> Të spikatura janë gjithashtu paraqitja e tij dramatike dhe e gjallë e subjekteve, e çliruar nga formaliteti i ngurtë që shfaqnin shpesh bashkëkohësit e tij, dhe një dhembshuri e thellë për njerëzimin, pavarësisht pasurisë dhe moshës. Familja e tij e ngushtë — gruaja Saskia, biri Titus dhe bashkëshortja e tij sipas ligjit të zakonshëm Hendrickje — shfaqej shpesh në pikturat e tij, shumica prej të cilave kishin subjekte mitologjike, biblike ose historike. === Periudhat, subjektet dhe stilet === [[Skeda:Rembrandt - The Abduction of Europa - Google Art Project.jpg|thumb|upright=1|''Rrëmbimi i Evropës'' (1632) është përshkruar si "...një shembull i shndritshëm i 'epokës së artë' të pikturës baroke".<ref>Clough, f. 23</ref>]] Gjatë gjithë karrierës, Rembrandt mori si subjekte më të zakonshme portretet, "pikturat narrative" ose historike, kryesisht biblike, dhe peizazhet. U vlerësua veçanërisht nga bashkëkohësit për subjektet e tij biblike, për aftësinë në paraqitjen e emocioneve dhe vëmendjen ndaj detajeve. Stilistikisht, pikturat e tij ecën nga maniera e hershme "e lëmuar", e karakterizuar nga teknika e hollë në portretizimin e formës iluzioniste, drejt trajtimit të vonë "të vrazhdë" të sipërfaqeve me ngjyra shumë të larmishme, e cila lejoi një iluzionizëm forme të sugjeruar nga cilësia prekshme e vetë bojës. Një zhvillim paralel mund të shihet në aftësinë e Rembrandtit si gdhendës. Në gdhendjet e pjekurisë së tij, veçanërisht nga fundi i viteve 1640 e këtej, liria dhe gjerësia e vizatimeve dhe pikturave të tij gjetën shprehje edhe në mediumin e gdhendjes. Veprat përfshijnë një gamë të gjerë subjektesh dhe teknikash, ndonjëherë duke lënë zona të gjera letre të bardhë për të sugjeruar hapësirën, herë të tjera duke përdorur rrjeta komplekse vijash për të prodhuar tone të errëta e të pasura.<ref>Ackley, f. 14.</ref> [[Skeda:Rembrandt, Portret van Haesje v.Cleyburg 1634.jpg|thumb|upright=1|Portreti i Haesje Jacobsdr. van Cleyburg nga Roterdami (1634), përfunduar në kulmin e suksesit të tij tregtar|left]] Ndikimi i Lastmanit mbi Rembrandtin ishte më i spikatur gjatë periudhës së tij në Leiden, nga 1625 deri 1631. Pikturat ishin mjaft të vogla por të pasura me detaje (për shembull, në kostume dhe stoli). Subjektet fetare dhe alegorike preferoheshin, ashtu si dhe "tronie"-t. Në 1626 Rembrandt prodhoi gdhendjet e tij të para, shpërndarja e gjerë e të cilave do të llogariste kryesisht për famën e tij ndërkombëtare. Në 1629, përfundoi ''Juda i Penduar, duke Kthyer Monedhat e Argjendta'' dhe ''Artisti në Studion e Tij'', vepra që dëshmojnë interesin e tij për trajtimin e dritës dhe larminë e aplikimit të bojës, dhe përbëjnë ecurinë e parë të madhe në zhvillimin e tij si piktor. Gjatë viteve të tij të hershme në Amsterdam (1632–1636), Rembrandt filloi të pikturonte skena dramatike biblike dhe mitologjike, në kontrast të fortë dhe formate të mëdha (''Verbimi i Sansonit'', 1636, ''Gostia e Belshazarit'', rreth 1635, ''Danaja'', 1636 por e ripunuar më vonë), duke kërkuar të emulonte stilin barok të Rubensit. Me ndihmën e rastësishme të asistentëve në punëtorinë e Uylenburghut, ai pikturoi shumë porosi portretesh, si të vogla ashtu edhe të mëdha. [[Skeda:Rembrandt van Rijn (Leiden 1606-Amsterdam 1669) - Self-Portrait in a Flat Cap - RCIN 404120 - Royal Collection.jpg|thumb|Vetë-portret me kapelë të sheshtë (1642), Koleksioni Mbretëror]] Deri në fund të viteve 1630, Rembrandt kishte prodhuar disa piktura dhe shumë gdhendje peizazhesh. Shpesh këto peizazhe theksonin dramën natyrore, me pemë të shkulura dhe qiej kërcënues (''Kasolle përpara një Qielli Stuhior'', rreth 1641; ''Tre Pemët'', 1643). Nga 1640 vepra e tij u bë më pak e gëzueshme dhe më e ashpër në ton, ndoshta duke pasqyruar tragjedinë personale. Skenat biblike tashmë vinin më shpesh nga Dhiata e Re e krishterimit sesa nga Bibla Hebraike e judaizmit, siç ndodhte më parë. Në 1642 pikturoi ''Roja e Natës'', më e rëndësishmja e porosive të mëdha të portreteve grupore që mori në këtë periudhë, dhe përmes së cilës kërkoi zgjidhje për probleme kompozicionale dhe narrative që kishte tentuar në vepra të mëparshme. Në dekadën pas ''Rojës së Natës'', pikturat e Rembrandtit ndryshuan shumë në përmasa, subjekt dhe stil. Tendenca e mëparshme për të krijuar efekte dramatike kryesisht përmes kontrasteve të forta dritë-hije la vend përdorimit të dritës frontale dhe zonave më të mëdha e më të ngopura ngjyre. Njëkohësisht, figurat filluan të vendoseshin paralel me rrafshin e pikturës. Këto ndryshime mund të shihen si një lëvizje drejt një mënyre klasike kompozicioni dhe, duke pasur parasysh përdorimin më shprehës të penelit, mund të tregojnë njohje me artin venedikas. [[Skeda:Rembrandt - Zelfportret - Google Art Project.jpg|thumb|upright=1|''Vetë-portret'' (1658), sot në Koleksionin Frick, Nju Jork, është përshkruar si "më i qeti dhe më madhështori i të gjitha portreteve të tij".|left]] Në vitet 1650, stili i Rembrandtit ndryshoi përsëri. Ngjyrat u bënë më të pasura dhe goditjet e penelit më të theksuara. Me këto ndryshime, Rembrandt u largua nga vepra e tij e mëparshme dhe moda e kohës, e cila po priste gjithnjë e më shumë drejt veprave të hollë e të detajuara. Përdorimi i dritës nga ana e tij bëhet më i thepisur e i vrazhdë, dhe shkëlqimi bëhet pothuajse i papranishëm. Qasja e tij unike ndaj aplikimit të bojës mund të jetë sugjeruar pjesërisht nga njohja me veprën e Ticianit. Rezultati është një trajtim i pasur dhe i larmishëm i bojës, i shtresuar thellë dhe shpesh në dukje i rastësishëm, i cili sugjeron formë dhe hapësirë në një mënyrë njëkohësisht iluzore dhe shumë individuale. Në vitet e mëvonshme, subjektet biblike shpesh vazhdonin të paraqiteshin, por theksi kaloi nga skenat dramatike grupore te figurat intime, portret-ngjashme. Në vitet e tij të fundit, Rembrandt pikturoi vetë-portretet e tij më thellësisht introspektive (nga 1652 deri 1669 pikturoi pesëmbëdhjetë), dhe disa imazhe prekëse, si të burrave ashtu edhe të grave (''Nusja Hebreje'', rreth 1666) — në dashuri, në jetë dhe përpara Zotit. === Veprat grafike === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Gdhendjet e Rembrandtit|en|Rembrandt's prints}}}} [[Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn - Christ with the Sick around Him, Receiving Little Children (The 'Hundred Guilder Print') - Google Art Project.jpg|thumb|upright=1|''Stampa Njëqind Guldenësh'' (rreth 1647–1649)]] Rembrandt prodhoi gdhendje gjatë pjesës më të madhe të karrierës së tij, nga 1626 deri 1660, kur u detyrua të shiste shtypshkronjën e tij dhe praktikisht braktisi gdhendjen. Vetëm viti i trazuar 1649 nuk prodhoi vepër të datuar. E mësoi lehtë gdhendjen dhe, edhe pse mësoi të përdorte burinin dhe gdhendi pjesërisht shumë pllaka, liria e teknikës së gdhendjes ishte thelbësore për veprën e tij. Ishte i përfshirë ngushtë në gjithë procesin e shtypjes së gdhendjeve, dhe duhet të ketë shtypur vetë të paktën shembujt e hershëm të gdhendjeve të tij. Fillimisht përdori një stil të bazuar në vizatim, por shpejt kaloi te njëri i bazuar në pikturë, duke përdorur mase vijash dhe kafshime të shumta me acid për të arritur forca të ndryshme vije. Drejt fundit të viteve 1630, reagoi kundër kësaj maniere dhe kaloi te një stil më i thjeshtë, me më pak kafshime. Punoi mbi të ashtuquajturën ''Stampë Njëqind Guldenësh'' në faza gjatë gjithë viteve 1640, dhe ishte "vepra kritike në mes të karrierës së tij", nga e cila filloi të lindte stili i tij përfundimtar i gdhendjes. Në veprat e pjekura të viteve 1650, Rembrandt ishte më i gatshëm të improvizonte mbi pllakë, dhe stampat e mëdha zakonisht mbijetojnë në disa gjendje, deri në njëmbëdhjetë, shpesh të ndryshuara rrënjësisht. Tani përdori vijëzim për të krijuar zonat e tij të errëta, që shpesh zënë pjesën më të madhe të pllakës. Eksperimentoi gjithashtu me efektet e shtypjes në lloje të ndryshme letre, përfshirë letrën japoneze, dhe në pergamenë. Filloi të përdorte "tonin e sipërfaqes", duke lënë një shtresë të hollë boje në pjesë të pllakës në vend që ta pastronte plotësisht për të shtypur çdo shtypje. Përdori më shumë teknikën e drypoint-it, duke shfrytëzuar, veçanërisht në peizazhe, "puplat" e pasura e të buta që kjo teknikë u jep shtypjeve të para. Gdhendjet e tij kanë subjekte të ngjashme me pikturat e tij, ndonëse 27 vetë-portretet janë relativisht më të shpeshta, ndërsa portretet e njerëzve të tjerë më pak. Peizazhet, kryesisht të vogla, përcaktuan gjerësisht kursin e trajtimit grafik të peizazhit deri në fund të shekullit 19. Nga qindra vizatimet që bëri Rembrandt, vetëm rreth dyqind kanë motiv peizazhi si subjekt, dhe nga rreth treqind gdhendjet, rreth tridhjetë tregojnë një peizazh. Sa u përket peizazheve të pikturuara, nuk ka as tetë vepra. Një e treta e gdhendjeve të tij janë me subjekte fetare, shumë të trajtuara me thjeshtësi familjare, ndërsa të tjera janë mes stampave të tij më monumentale. Disa kompozime erotike, apo thjesht të pandershme, nuk kanë ekuivalent në pikturat e tij. Rembrandt zotëronte, deri sa u detyrua ta shiste, një koleksion madhështor veprash nga artistë të tjerë. U ndikua nga artistë përfshirë Karavaxhon me ndriçimin e tij chiaroscuro. Huazime dhe ndikime në veprën e tij mund të gjurmohen te artistë aq të ndryshëm sa Andrea Mantegna, Anthony van Dyck, Rafaeli, Ticiani, Peter Paul Rubens, {{ill|Hercules Seghers|en|Hercules Seghers}}, dhe Giovanni Benedetto Castiglione. Vizatimet nga Rembrandt dhe nxënësit e tij janë studiuar gjerësisht nga shumë artistë dhe studiues, si Otto Benesch, David Hockney, Nigel Konstam, Jakob Rosenberg, Gary Schwartz, dhe Seymour Slive, gjatë shekujve. === Frymëzimi aziatik === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Vizatimet Mughal të Rembrandtit|en|Rembrandt's Mughal drawings}}}} [[Skeda:Rembrandt 208 (cropped).jpg|thumb|Vizatimi i Rembrandtit i një pikture indiane Mughal (detaj)]] Rembrandt ishte i interesuar për miniaturat Mughal, veçanërisht rreth viteve 1650. Vizatoi versione të rreth 23 pikturave Mughal dhe ndoshta zotëronte një album me to. Këto miniatura përfshinin piktura të Shah Xhahanit, Akbarit, Xhahangirit dhe Dara Shikohut, dhe mund të kenë ndikuar në kostumet dhe aspekte të tjera të veprave të tij. === ''Roja e Natës'' === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Roja e Natës|en|The Night Watch}}}} [[Skeda:La ronda de noche, por Rembrandt van Rijn.jpg|thumb|upright=1.15|''Roja e Natës'', ose ''Kompania e Milicisë e Kapiten Frans Banninck Cocq'' (1642), portret vaj në pëlhurë, sot në Rijksmuseum, Amsterdam|left]] Rembrandt pikturoi ''Kompaninë e Milicisë të Kapiten Frans Banninck Cocq'', të njohur si ''Roja e Natës'', mes 1640 dhe 1642, dhe u bë vepra e tij më e famshme. Vepra u porosit për sallën e re të ''Kloveniersdoelen''-it, dega e musketierëve e milicisë civile. Rembrandt u largua nga konventa e pikturës narrative dhe portreteve, e cila kërkonte që skena të tilla zhanri të ishin madhështore dhe formale. Në vend të kësaj, krijoi një shtresëzim kompleks figurash në një paraqitje dramatike të një veprimi, shkrepja e një musketë, që prek disa nga personazhet por jo të tjerë. Piktura nuk vendoset natën, errësira e saj shkaktohet nga plakja; dhe nuk është roje apo patrullë, por ceremoni. Piktura ka marrë shumë interpretime. Nëse, siç sugjeron Joseph Manca, ishte menduar të funksiononte në shumë nivele, shumë prej interpretimeve mund të jenë të sakta. Kështu, ndryshe nga në një pikturë narrative konvencionale, njerëzit e paraqitur përfaqësohen në portrete individuale të gjalla. Stili duket se tregon një ngjarje reale në një vend real, por struktura e saj komplekse duket e sajuar apo teatrale, ndërsa vendosja rrugore është e shpikur. Mund të shihet si pamje e një milicie të ngarkuar me ruajtjen e rendit, por gjithashtu duket njësoj si një skenë e çrregullt. == Vlerësimet e ekspertëve == [[Skeda:Rembrandtselfportraitweb.jpg|thumb|upright|''Vetë-portret me shpatë të ngritur'' (rreth 1634)]] Në 1968, Projekti i Kërkimit Rembrandt filloi nën patronazhin e Organizatës Hollandeze për Përparimin e Kërkimit Shkencor; fillimisht pritej të zgjaste dhjetë vjet, pritje shumë optimiste. Historianë arti u bashkuan me ekspertë nga fusha të tjera për të rivlerësuar autenticitetin e veprave të atribuara Rembrandtit, duke përdorur të gjitha metodat e disponueshme, përfshirë diagnostikimin teknik më të fundit, dhe për të përpiluar një katalog të plotë e të ri të pikturave të tij. Si rezultat i gjetjeve të tyre, shumë piktura më parë të atribuara Rembrandtit u hoqën nga lista, ndonëse të tjera u shtuan sërish. [[Skeda:Rembrandt - De Poolse ruiter, c.1655 (Frick Collection).jpg|thumb|''Kalorësi polak'' (rreth 1655), ndoshta një lisowczyk mbi kalë|left]] Një shembull i kësaj veprimtarie është ''Kalorësi Polak'', sot në Koleksionin Frick në Nju Jork. Autorësia e Rembrandtit ishte vënë në dyshim nga të paktën një studiues, Alfred von Wurzbach, në fillim të shekullit 20, por për shumë dekada të mëvonshme shumica e studiuesve, përfshirë autoritetin kryesor në gjuhën angleze, Julius S. Held, ranë dakord se ishte vërtet vepër e mjeshtrit. Në vitet 1980, megjithatë, Dr. Josua Bruyn i Fondacionit të Projektit të Kërkimit Rembrandt ia atribuoi me kujdes dhe në mënyrë tentative pikturën njërit prej nxënësve më të afërt e më të talentuar të Rembrandtit, {{ill|Willem Drost|en|Willem Drost}}. Por mendimi i Bruynit mbeti minoritar, dhe sugjerimi për autorësinë e Drostit sot refuzohet përgjithësisht. Një çështje e ngjashme u ngrit nga Schama lidhur me verifikimin e titujve të lidhur me subjektin e paraqitur në veprat e Rembrandtit. Për shembull, subjekti i saktë i portretizuar në ''Aristoteli me një Bust të Homerit'', i ritituluar së fundmi nga kuratorët e Muzeut Metropolitan, është sfiduar drejtpërdrejt nga Schama, duke aplikuar studimin e Paul Crenshaw. Schama paraqet një argument të konsiderueshëm se ishte piktori i famshëm i lashtësisë greke Apeli ai që paraqitet në kontemplim nga Rembrandt, dhe jo Aristoteli. Praktika e Rembrandtit e vetë punëtorisë është një faktor i madh në vështirësinë e atribuimit, pasi, si shumë mjeshtër para tij, ai i inkurajonte nxënësit e tij të kopjonin pikturat e tij, ndonjëherë duke i përfunduar ose retushuar për t'u shitur si origjinale, ndonjëherë duke i shitur si kopje të autorizuara. Për më tepër, stili i tij ishte mjaft i lehtë për nxënësit më të talentuar për ta emuluar. Çështjen e komplikon më tej cilësia jo e njëtrajtshme e disa veprave të vetë Rembrandtit, dhe evolucionet e tij të shpeshta stilistike dhe eksperimentet. == Materialet e pikturës == [[Skeda:Rembrandt - Saskia van Uylenburgh in Arcadian Costume - WGA19164.jpg|thumb|upright=0.8|''Saskia si Flora'' (1635)|left]] Hulumtimi teknik i pikturave të Rembrandtit në pronësi të Gemäldegalerie Alte Meister dhe në Gemäldegalerie Alte Meister (Kassel) u krye nga Hermann Kühn në 1977. Analizat e pigmenteve të rreth tridhjetë pikturave kanë treguar se paleta e Rembrandtit përbëhej nga pigmentet e mëposhtme: bardhë plumbi, oksidë të ndryshëm, kafe van Dyke, e zezë kockash, e zezë qymyri, e zezë llambe, cinabar, lak zhguni (madder), azurit, ultramarin, lak i verdhë dhe verdhë plumbi-kallaji. Orpiment sintetik u shfaq në hijet e mëngës së dhëndrit hebre në një pikturë. Ky verdhë arseniku toksik përdorej rrallë në pikturën me vaj. Një pikturë (Saskia van Uylenburgh si Flora) përmban, sipas raporteve, gambogë. Rembrandt shumë rrallë përdori ngjyra blu apo jeshile të pastra, me përjashtimin më të theksuar ''Gostinë e Belshazarit'' në Galerinë Kombëtare në Londër. Libri i Bomfordit përshkruan hulumtime teknike dhe analiza pigmentesh më të fundit të pikturave të Rembrandtit, kryesisht ato në Galerinë Kombëtare në Londër. E gjithë gama e pigmenteve të përdorura nga Rembrandt mund të gjendet te ColourLex. Burimi më i mirë për informacion teknik mbi pikturat e Rembrandtit në internet është Baza e të Dhënave Rembrandt, që përmban të gjitha veprat e Rembrandtit me raporte hetimi të detajuara, imazhe infra të kuqe dhe radiografike, si dhe detaje të tjera shkencore. == Emri dhe nënshkrimi == [[Skeda:Rembrandt, bue squartato, 1655, 02.JPG|thumb|upright=1|''Kau i Therur'' (1655), Luvri]] "Rembrandt" është një modifikim i drejtshkrimit të emrit të artistit, që ai vetë e futi në 1633. Patronimiku "Harmenszoon" tregon se emri i babait të tij ishte Harmen. "van Rijn" tregon se familja e tij jetonte pranë lumit Rin. Nënshkrimet më të hershme të Rembrandtit (rreth 1625) përbëheshin nga një inicial "R," ose monogrami "RH" (për Rembrant Harmenszoon), dhe që nga 1629, "RHL" ("L"-ja qëndronte, me sa duket, për Leiden). Në 1632, e përdori këtë monogram në fillim të vitit, pastaj i shtoi emrin e familjes, "RHL-van Rijn," por e zëvendësoi këtë formë atë vit dhe filloi të përdorte vetëm emrin e tij, me drejtshkrimin origjinal, "Rembrant." Në 1633 shtoi një "d," dhe e ruajti këtë formë vazhdimisht që nga ai moment. Ky ndryshim është thjesht vizual; nuk ndryshon mënyrën si shqiptohet emri i tij. Pavarësisht numrit të madh të pikturave dhe gdhendjeve të nënshkruara me këtë emër të modifikuar, shumica e dokumenteve që e përmendin gjatë jetës së tij mbajnë drejtshkrimin origjinal "Rembrant." Praktika e tij e nënshkrimit të veprave me emrin, e ndjekur më vonë nga Vincent van Gogh, u frymëzua me gjasë nga Rafaeli, Leonardo da Vinçi dhe Mikelanxhelo, të cilët, si atëherë ashtu edhe sot, njihen vetëm me emrin. == Punëtoria == [[Skeda:Rembrandt.fallhut.jpg|thumb|Një nga 500 vizatimet e Rembrandtit që zotëronte {{ill|Jan van de Cappelle|en|Jan van de Cappelle}}]] Rembrandt drejtoi një punëtori të madhe dhe pati shumë nxënës. Lista e nxënësve të Rembrandtit nga periudha e tij në Leiden si dhe koha e tij në Amsterdam është mjaft e gjatë, kryesisht sepse ndikimi i tij mbi piktorët përreth ishte aq i madh sa është e vështirë të thuhet nëse dikush punonte për të në punëtorinë e tij apo thjesht kopjonte stilin e tij për patronë të etur për të fituar një Rembrandt. Një listë e pjesshme duhet të përfshijë Ferdinand Bol, Adriaen Brouwer, Gerrit Dou, Willem Drost, Heiman Dullaart, Gerbrand van den Eeckhout, Carel Fabritius, Govert Flinck, Hendrick Fromantiou, Aert de Gelder, Samuel Dirksz van Hoogstraten, Abraham Janssens, Godfrey Kneller, Philip de Koninck, Jacob Levecq, Nicolaes Maes, Jürgen Ovens, Christopher Paudiß, Willem de Poorter, Jan Victors, dhe Willem van der Vliet. == Koleksionet e muzeve == [[Skeda:Rembrandts house, Amsterdam.jpg|thumb|upright=1|Muzeu Shtëpia e Rembrandtit, Amsterdam]] Shtetet e Bashkuara kanë numrin më të madh të pikturave të Rembrandtit, të shpërndara në disa muze, përfshirë Muzeun Metropolitan të Artit (kryesisht portrete) dhe Koleksionin Frick në Nju Jork, Galerinë Kombëtare të Artit në Uashington D.C., Muzeun e Arteve të Bukura në Boston, dhe Muzeun J. Paul Getty në Los Anxhelos, gjithsej 86 piktura. Grupe të tjera të mëdha gjenden në Gjermani, me 69 piktura, në Gemäldegalerie në Berlin, Gemäldegalerie Alte Meister në Drezden, dhe Schloss Wilhelmshöhe në Kassel, e gjetkë. Britania e Madhe ka gjithsej 51, veçanërisht në Galerinë Kombëtare dhe Koleksionin Mbretëror. Ka 49 në Holandë, shumë prej të cilave në Rijksmuseum, që zotëron ''Rojën e Natës'' dhe ''Nusen Hebreje'', si dhe Mauritshuis-in në Hagë. Të tjera gjenden në Luvër, Muzeun Hermitage, dhe Nationalmuseum në Stokholm. Kështjella Mbretërore në Varshavë ka dy piktura nga Rembrandt. Koleksione të mëdha vizatimesh të Rembrandtit ruhen në Rijksmuseum, Luvër dhe Muzeun Britanik. Muzeu Shtëpia e Rembrandtit ruan shumë prej vizatimeve të tij dhe "pothuajse të gjitha" gdhendjet, disa prej të cilave ekspozohen me radhë në shtëpi. Me përjashtim të disa gdhendjeve shumë të rralla, kryesisht studime të hershme më pak të rëndësishme, shumica e gdhendjeve të tij nuk janë shumë të rralla sipas standardeve të muzeve, dhe dhomat kryesore të stampave kanë koleksione të mira. Si Rijksmuseum ashtu edhe Muzeu Britanik, që pretendojnë të kenë koleksionet më të mira, kanë mbi 1.000 shtypje të rreth 300 gdhendjeve; shumica prej tyre mund të shihen me detaje të mëdha në internet. Shtypjet vazhduan shpesh të bëheshin nga të tjerë deri të paktën në shekullin 19, me shumë prej pllakave të ripunuara ndërsa konsumoheshin. Në 1986, 79 nga pllakat origjinale prej bakri të Rembrandtit ende ekzistonin. == Vepra të zgjedhura == [[Skeda:Rembrandt laughing.jpg|thumb|upright=1|''Rembrandt duke qeshur'' (1628), Muzeu J. Paul Getty, Malibu]] * ''Varrimi i Krishtit'' (rreth 1624) – <small>Muzeu dhe Galeria e Artit Hunterian, Glasgou</small> * ''Gurëzimi i Shën Stefanit'' (1625) – <small>Musée des Beaux-Arts, Lion</small> * ''Andromeda e Lidhur me Zinxhirë te Shkëmbinjtë'' (1630) – <small>Mauritshuis, Haga</small> * ''Plaku me Zinxhir Ari'' (rreth 1631) – <small>Instituti i Artit i Çikagos</small> * ''Jacob de Gheyn III'' (1632) – <small>Galeria Dulwich, Londër</small> * ''Filozofi në Meditim'' (1632) – <small>Luvri, Paris</small> * ''Mësimi i Anatomisë së Dr. Nicolaes Tulp'' (1632) – <small>Mauritshuis, Haga</small> * ''Judita në Gostinë e Holofernit'' (1634) – <small>Museo del Prado, Madrid</small> * ''Zbritja nga Kryqi'' (1634) – <small>Muzeu Hermitage, Shën Petersburg</small> * ''Gostia e Belshazarit'' (rreth 1635–1638) – <small>Galeria Kombëtare, Londër</small> * ''Biri Plëngprishës në Tavernë'' (rreth 1635) – <small>Gemäldegalerie Alte Meister, Drezden</small> * ''Danaja'' (rreth 1635, ripunuar para 1643) – <small>Muzeu Hermitage, Shën Petersburg</small> * ''Studiuesi te Tryeza e Leximit'' (1641) – <small>Kështjella Mbretërore, Varshavë</small> * ''Vajza në Kornizë'' (1641) – <small>Kështjella Mbretërore, Varshavë</small> * ''Roja e Natës'', zyrtarisht ''Kompania e Milicisë e Kapiten Frans Banning Cocq'' (1642) – <small>Rijksmuseum, Amsterdam</small> * ''Boaz dhe Ruthi'' (1643) – <small>Woburn Abbey, Bedfordshire dhe Gemäldegalerie, Berlin</small> * ''Mulliri'' (1645/48) – <small>Galeria Kombëtare e Artit, Uashington D.C.</small> * ''Suzana dhe Pleqtë'' (1647) – <small>Gemäldegalerie, Berlin</small> * ''Krishti duke Shëruar të Sëmurët'', njohur edhe si Stampa Njëqind Guldenësh (rreth 1648) – <small>Muzeu Memorial i Artit Allen, Oberlin, Ohio</small> * ''Koka e Krishtit'' (1648) – <small>Gemäldegalerie, Berlin</small> * ''Aristoteli duke Kontempluar një Bust të Homerit'' (1653) – <small>Muzeu Metropolitan i Artit, Nju Jork</small> * ''Tre Kryqet'' (1653) – <small>Muzeu i Arteve të Bukura, Boston</small> * ''Bathsheba në Banjën e Saj'' (1654) – <small>Luvri, Paris</small> * ''Krishti i Paraqitur para Popullit'' (rreth 1655) – <small>Versione të ndryshme në muze të ndryshëm</small> * ''Pallas Athina'' (rreth 1657) – <small>Muzeu Calouste Gulbenkian, Lisbonë</small> * ''Portreti i Dirck van Os'' (rreth 1658) – <small>Muzeu i Artit Joslyn, Omaha, Nebraska</small> * ''Vetë-portret me beretë dhe jakë të ngritur'' (1659) – <small>Galeria Kombëtare e Artit, Uashington D.C.</small> * ''Ahasueri dhe Hamani në Gostinë e Esterës'' (1660) – <small>Muzeu Pushkin, Moskë</small> * ''Komploti i Klaudius Civilis'' (rreth 1661–1662) – <small>Nationalmuseum, Stokholm; pjesa më e madhe e origjinalit ka humbur pasi Rembrandt e preu për ta shitur; edhe pikturë e tij e fundit historike laike</small> * ''Sindikët e Gildës së Prodhuesve të Pëlhurës'' (1662) – <small>Rijksmuseum, Amsterdam</small> * ''Nusja Hebreje'' (rreth 1665–1669) – <small>Rijksmuseum, Amsterdam</small> * ''Hamani para Esterës'' (1665) – <small>Muzeu Kombëtar i Artit i Rumanisë, Bukuresht</small> * ''Vetë-portret në Moshën 63-vjeçare'' (1669) – <small>Galeria Kombëtare, Londër; një nga vetë-portretet e fundit të Rembrandtit</small> * ''Kthimi i Birit Plëngprishës'' (1669) – <small>Muzeu Hermitage, Shën Petersburg; një nga pikturat e fundit të Rembrandtit</small> == Ekspozita == [[Skeda:Moving Rembrandt's 'Nightwatch'.jpg|thumb|upright=1|Zhvendosja e ''Rojës së Natës'' të Rembrandtit për Ekspozitën Rembrandt të vitit 1898]] * Shtator–tetor 1898: ''Rembrandt Tentoonstelling'' (''Ekspozita Rembrandt''), Muzeu Stedelijk, Amsterdam * Janar–shkurt 1899: ''Rembrandt Tentoonstelling'', Akademia Mbretërore, Londër * 30 janar – 1 maj 2005: ''Gdhendjet Fetare të Rembrandtit'', Galeria Kombëtare e Artit * 30 janar – 1 maj 2005: ''Portretet e Fundit Fetare të Rembrandtit'', Galeria Kombëtare e Artit, e udhëtuar te Muzeu J. Paul Getty, Los Anxhelos, 7 qershor – 28 gusht 2005 * 21 prill 2011–18 korrik 2011: ''Rembrandt dhe Fytyra e Jezusit'', Musée du Louvre * 22 shkurt 2012–17 qershor 2012: ''Aty ku Errësira Takon Dritën: Rembrandt dhe Bashkëkohësit e Tij – Epoka e Artë e Artit Hollandez'', Muzeu Sakıp Sabancı, Stamboll * 23 shkurt – 20 maj 2012: ''Rembrandt dhe Degas: Portreti i Artistit si i Ri'', Muzeu Metropolitan i Artit * 16 shtator 2013–14 nëntor 2013: ''Rembrandt: Gdhendësi i Përsosur'', Galeritë e Artit të Universitetit Syracuse * 12 shkurt 2015–17 maj 2015: ''Rembrandt i Vonë'', Rijksmuseum, Amsterdam * 16 shtator 2018 – 6 janar 2019: ''Rembrandt – Piktor si Gdhendës'', Muzeu i Artit i Denverit * 24 gusht 2019 – 1 dhjetor 2019: ''Leiden rreth 1630: Rembrandt Shfaqet'', Qendra e Artit Agnes Etherington, Kingston, Ontario * 4 tetor 2019 – 2 shkurt 2020: ''Drita e Rembrandtit'', Galeria Dulwich, Londër * 18 shkurt 2020–30 gusht 2020: ''Rembrandt dhe Portretizimi Amsterdamas, 1590–1670'', Museo Nacional Thyssen-Bornemisza, Madrid * 10 gusht 2020 – 1 nëntor 2020: ''Rembrandt i Ri'', Muzeu Ashmolean, Oksford * 18 nëntor 2023 – 19 shkurt 2024: ''Rembrandt: Gdhendje nga Muzeu Boijmans Van Beuningen'', Muzeu i Artit i Worcesterit, Worcester, Masaçusets == Pikturat == === Vetë-portretet === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Vetë-portretet e Rembrandtit|en|Self-portraits by Rembrandt}}}} <gallery heights="150"> Skeda:Self-portrait (1628-1629), by Rembrandt.jpg|Rembrandti i ri (rreth 1628), 22 vjeç, ushtrim pjesor në chiaroscuro, Rijksmuseum Skeda:Rembrandt van Rijn 184.jpg|''Vetë-portret me gorxhet'' (rreth 1629), Germanisches Nationalmuseum, Nurnberg Skeda:Selfportrait (Rembrandt Harmensz. van Rijn) - Nationalmuseum - 22374.tif|''Vetë-portret'' (1630), Nationalmuseum, Stokholm Skeda:Rembrandt - Self-Portrait with Velvet Beret - Google Art Project.jpg|''Vetë-portret me beretë kadifeje dhe mantel me gëzof'' (1634) Skeda:Rembrandt1640.png|''Vetë-portret në moshën 34-vjeçare'' (1640), Galeria Kombëtare, Londër Skeda:Rembrandt Harmenszoon van Rijn - Large Self-Portrait - Google Art Project.jpg|''Vetë-portret'', vaj në pëlhurë (1652), Kunsthistorisches Museum, Vjenë Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 132.jpg|''Vetë-portret'' (1655), vaj në arrëz, i cunguar në përmasa, Kunsthistorisches Museum, Vjenë Skeda:Rembrant Self-Portrait, 1660.jpg|''Vetë-portret'' (1660) Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 142.jpg|''Vetë-portret si Zeuksi duke Qeshur'' (rreth 1662), Wallraf-Richartz Museum, Këln Skeda:Rembrandt Self-portrait (Kenwood).jpg|''Vetë-portret me Dy Rrathë'' (rreth 1665–69), Kenwood House, Londër Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 134.jpg|''Vetë-portret'' (1669) Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 135.jpg|''Vetë-portret në moshën 63-vjeçare'' (1669, viti i vdekjes), Galeria Kombëtare, Londër Skeda:Rembrandt, Self-portrait, 1668–1669, Galleria degli Uffizi, Florence.jpg|Vetë-portret, 1668–69, Galleria degli Uffizi, Firence </gallery> === Piktura të tjera të rëndësishme === <gallery widths="170" heights="170"> Skeda:Rembrandt-Lapidation-Saint-Étienne-MBA-Lyon.jpg|''Gurëzimi i Shën Stefanit'' (1625), piktura e parë e Rembrandtit, përfunduar në moshën 19-vjeçare, Musée des Beaux-Arts de Lyon Skeda:Rembrandt Two old men disputing 1628.jpg|''Dy pleq duke debatuar'' (1628), Galeria Kombëtare e Viktorias, Melburn Skeda:Rembrandt The Artist in his studio.jpg|''Artisti në Studion e Tij'' (1628), Muzeu i Arteve të Bukura, Boston Skeda:Rembrandt van Rijn - Borststuk van een oude man met bontmuts (1630).jpg|''Bust plaku me kapelë gëzofi'' (1630), pikturë e babait të Rembrandtit Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn - Jeremia treurend over de verwoesting van Jeruzalem - Google Art Project.jpg|''Jeremia duke Vajtuar Shkatërrimin e Jerusalemit'' (rreth 1630) Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 011.jpg|''Andromeda'' (rreth 1630) Skeda:Rembrandt - The Anatomy Lesson of Dr Nicolaes Tulp.jpg|''Mësimi i Anatomisë së Dr. Nicolaes Tulp'' (rreth 1632) Skeda:Aeltje Uylenburgh, by Rembrandt.jpg|''Portreti i Aeltje Uylenburgh'' (1632), Muzeu i Arteve të Bukura, Boston Skeda:Rembrandt, Portrait of Saskia van Uylenburgh (1612–1642), circa 1633–1634, Gemäldegalerie Alte Meister, Kassel.jpg|''Portreti i Saskia van Uylenburgh'' (rreth 1633–34) Skeda:Harmensz van Rijn Rembrandt - Флора - Google Art Project.jpg|''Flora'' (1634), Muzeu Hermitage, Shën Petersburg Skeda:Rembrandt Abraham en Isaac, 1634.jpg|''Flijimi i Isakut'' (1634), Muzeu Hermitage, Shën Petersburg Skeda:Descent from the Cross (Rembrant).jpg|''Zbritja nga Kryqi'' (1634), Muzeu Hermitage, Shën Petersburg Skeda:Rembrandt - The Abduction of Ganymede - Google Art Project - cropped.jpg|''Rrëmbimi i Ganimedit'' (1635), Staatliche Kunstsammlungen Dresden Skeda:The Blinding of Samson (SM 1383).png|''Verbimi i Sansonit'' (1636), dhuratë e Rembrandtit për Huygensin Skeda:Suzanna, Rembrandt van Rijn, 1636, Mauritshuis, The Hague.jpg|''Suzana'' (1636) Skeda:Rembrandt-Belsazar.jpg|''Gostia e Belshazarit'' (rreth 1636–38) Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 026.jpg|''Danaja'' (rreth 1636–43), Muzeu Hermitage, Shën Petersburg Skeda:Rembrandt De aartsengel verlaat Tobias en zijn gezin. 1637.jpg|''Kryeengjëlli Rafael Duke Lënë Familjen e Tobias'' (1637), Luvri Skeda:Landscape with the Good Samaritan - Rembrandt.jpg|''Peizazhi me Samaritanin e Mirë'' (1638), Muzeu Czartoryski, Krakov Skeda:Rembrandt Scholar at the Lectern.jpg|''Studiuesi te Tryeza e Shkrimit'' (1641), Kështjella Mbretërore, Varshavë Skeda:Rembrandt van Rijn 195.jpg|''Ëndrra e Jozefit'' (rreth 1645) Skeda:Rembrandt - Susanna and the Elders - WGA19104.jpg|''Suzana dhe Pleqtë'' (1647) Skeda:Rembrandt van Rijn - The Mill - Google Art Project.jpg|''Mulliri'' (1648) Skeda:Rembrandt Harmenszoon van Rijn - An Old Man in Red.JPG|''Plak me të kuqe'' (rreth 1652–54), Muzeu Hermitage, Shën Petersburg Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 013.jpg|''Aristoteli me një Bust të Homerit'' (1653), Muzeu Metropolitan i Artit, Nju Jork Skeda:The Kitchen Maid (Rembrandt Harmensz. van Rijn) - Nationalmuseum - 17587.tif|''Vajza e Re te Dritarja'' (1654), Nationalmuseum, Stokholm Skeda:JanSix.jpg|''Portreti i Jan Six'', pikturë e një miku të pasur të Rembrandtit (1654) Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 016.jpg|''Bathsheba në Banjën e Saj'', me model Hendrickje (1654) Skeda:A Woman Bathing in a Stream by Rembrandt.jpg|''Grua duke u Larë në një Përrua'', me model Hendrickje (1654) Skeda:Pallas Athena by Rembrandt Museu Calouste Gulbenkian 1488.jpg|''Pallas Athina'' (rreth 1655) Skeda:Rembrandt - Anatomische les van Dr. Jan Deijman.jpg|''Mësimi i Anatomisë së Dr. Deijman'' (1656) Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 062.jpg|''Jakobi Duke Bekuar Bijtë e Jozefit'' (1656) Skeda:Rembrandt - Portrait of Hendrickje Stoffels - Google Art Project.jpg|''Grua në Derë'' (1657–58) Skeda:Rembrandt Harmensz van Rijn - Ahasuerus, Haman and Esther - Google Art Project.jpg|''Ahasueri, Hamani dhe Estera'' (1660), Muzeu Pushkin, Moskë Skeda:Rembrandt - The Incredulity of St Thomas - WGA19095.jpg|''Mosbesimi i Shën Thomait'' (1660), Muzeu Pushkin, Moskë Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn (Dutch - St. Bartholomew) - Google Art Project.jpg|''Shën Bartolomeu'' (1661), Muzeu J. Paul Getty, Malibu Skeda:Netherlands-4183 - The Syndics, Rembrandt.jpg|''Sindikët e Gildës së Prodhuesve të Pëlhurës'' (1662) Skeda:The Conspiracy of the Batavians under Claudius Civilis (Rembrandt Harmensz. van Rijn) - Nationalmuseum - 17581.tif|''Komploti i Klaudius Civilis'' (e cunguar) (1661–62) Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn - Lucretia - 34.19 - Minneapolis Institute of Arts.jpg|''Lukrecia'' (1666), Instituti i Artit i Minneapolisit Skeda:Rembrandt Harmensz van Rijn - Return of the Prodigal Son - Google Art Project.jpg|''Kthimi i Birit Plëngprishës'' (rreth 1669), Muzeu Hermitage, Shën Petersburg </gallery> == Vizatime dhe gdhendje == <gallery> Skeda:Rembrandt van Rijn - Zelfportret.jpg|''Vetë-portret'', rreth 1628–29, penë e furçë me bojë në letër Skeda:B320 Rembrandt.jpg|''Vetë-portret me kapelë, me sy të hapur gjerë'', 1630, gdhendje dhe burin Skeda:Rembrandt Seated Old Man.jpg|''Plak ulur'' (rreth 1630), shkumës e kuqe dhe e zezë në letër, Nationalmuseum, Stokholm Skeda:Rembrandt Susanna Zeichnung.jpg|''Suzana dhe pleqtë'', 1634, vizatim me shkumës të kuqe (sanguine) në letër, Kupferstichkabinett, Berlin Skeda:Self-portrait with Saskia.jpg|''Vetë-portret me Saskian'', 1636, gdhendje Skeda:Rembrandt Harmenszoon van Rijn - An Elephant, 1637 - Google Art Project.jpg|''Një elefant'', 1637, vizatim me shkumës të zi në letër, Albertina, Austri Skeda:Self portrait leaning on si 373x470.jpg|''Vetë-portret i mbështetur në një pragdritare'', 1639, gdhendje Skeda:Jesus und Ehebrecherin.jpg|''Krishti dhe gruaja e kapur në kurorëshkelje'', rreth 1639–41, vizatim me bojë, Luvri Skeda:Rembrandt Beggars I.jpg|''Lypësit I'', rreth 1640–42, bojë në letër, Biblioteka e Universitetit të Varshavës Skeda:Rembrandt - The windmill - Google Art Project.jpg|''Mulliri me erë'', 1641, gdhendje Skeda:Rembrandt 254.jpg|''Diemerdijk-u te Houtewael'' (pranë Amsterdamit), 1648–49, penë me bojë kafe, larje kafe, Museum Boijmans Van Beuningen Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn - Christ Crucified Between the Two Thieves ("The Three Crosses") - Google Art Project.jpg|''Tre Kryqet'', 1653, gdhendje drypoint, gjendja III nga V Skeda:Virgin and child with cat.jpg|''Virgjëresha dhe Fëmija me Mace'', 1654, pllakë origjinale bakri e gdhendjes (sipër) dhe shembulli i stampës (poshtë), Muzeu Victoria and Albert Skeda:Rembrandt Christus aan het volk getoond.jpg|''Krishti i paraqitur para popullit'', gdhendje drypoint, 1655, gjendja I nga VIII Skeda:Rembrandt Two Jews in Discussion, Walking.jpg|''Dy pleq në bisedë / Dy hebrenj duke diskutuar, duke ecur'', vit i panjohur, shkumës i zi dhe bojë kafe në letër, Teylers Museum Skeda:Rembrandt A Child Being Taught to Walk.jpg|''Fëmijë duke mësuar të ecë'' (rreth 1635) Skeda:Amsterdam - Late Rembrandt Exposition 2015 - Young Woman Sleeping 1654 B (cropped).jpg|''Grua e re duke fjetur'' (rreth 1654), shembull i vizatimit kaligrafik të Rembrandtit </gallery> == Vepra rreth Rembrandtit == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Lista e veprave rreth Rembrandtit|en|List of works about Rembrandt}}}} [[Skeda:Rembrandt Girl in a Picture Frame.jpg|thumb|upright=1|''Vajza në Kornizë'' (1641), Kështjella Mbretërore, Varshavë]] [[Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 049.jpg|thumb|upright=1|''Ungjilltari Mateu dhe Engjëlli'' (1661)]] === Vepra letrare (poezi dhe prozë) === * ''Pikturës së Rembrandtit'', poemë ruse nga Mikhail Lermontov, 1830 * ''Gaspard de la Nuit: Fantaisies à la manière de Rembrandt et de Callot'', seri poezish frëngjisht nga Aloysius Bertrand, 1842 * ''Picture This'', roman nga Joseph Heller, 1988 * ''Moi, la Putain de Rembrandt'', roman frëngjisht nga Sylvie Matton, 1998 * ''Van Rijn'', roman nga Sarah Emily Miano, 2006 * ''I Am Rembrandt's Daughter'', roman nga Lynn Cullen, 2007 * ''The Rembrandt Affair'', roman nga Daniel Silva, 2011 * ''The Anatomy Lesson'', roman nga Nina Siegal, 2014 * ''Rembrandt's Mirror'', roman nga Kim Devereux, 2015 === Muzikë === * Kënga "Dinner with Gershwin" e Donna Summer përmban vargjet "I want to watch Rembrandt sketch." * Kënga "Duchess" e Scott Walker përfshin vargjet "It's your bicycle bells / and your Rembrandt swells" * Kënga "Rembrand... Run it Back" në albumin ''Revenge of the Dreamers III'' të Dreamville === Filma === * ''The Stolen Rembrandt'', film i vitit 1914, regjisor Leo D. Maloney dhe J. P. McGowan * ''Die Tragödie eines Großen'', film gjermanisht i vitit 1920, regjisor Arthur Günsburg * ''The Missing Rembrandt'', film i vitit 1932, regjisor Leslie S. Hiscott * ''Rembrandt'', film i vitit 1936, regjisor Alexander Korda, me Charles Laughton * ''Rembrandt'', film i vitit 1940 * ''Rembrandt in de schuilkelder'', film hollandisht i vitit 1941, regjisor Gerard Rutten * ''Rembrandt'', film gjermanisht i vitit 1942, regjisor Hans Steinhoff * ''Rembrandt: A Self-Portrait'', film dokumentar i vitit 1954, nga Morrie Roizman * ''Rembrandt, schilder van de mens'', film hollandisht i vitit 1957, regjisor Bert Haanstra * ''Rembrandt fecit 1669'', film i vitit 1977, regjisor Jos Stelling * ''Rembrandt: The Public Eye and the Private Gaze'', film dokumentar i vitit 1992, nga Simon Schama * ''Rembrandt'', film i vitit 1999, regjisor Charles Matton * ''Rembrandt: Fathers & Sons'', film i vitit 1999, regjisor David Devine * ''Stealing Rembrandt'', film i vitit 2003, regjisor Jannik Johansen dhe Anders Thomas Jensen * ''Simon Schama's Power of Art: Rembrandt'', seri filmash dokumentarë të BBC-së, 2006 * ''Nightwatching'', film i vitit 2007, regjisor Peter Greenaway * ''Rembrandt's J'Accuse'', film dokumentar i vitit 2008, nga Peter Greenaway * ''Rembrandt en ik'', film hollandisht i vitit 2011, regjisor Marleen Gorris * ''Schama on Rembrandt: Masterpieces of the Late Years'', film dokumentar i vitit 2014, nga Simon Schama == Shënime == {{notelist}} == Referime == {{reflist}} === Burimet e cituara === {{refbegin|30em}} * Ackley, Clifford, et al., ''Rembrandt's Journey'', Museum of Fine Arts, Boston, 2004. {{ISBN|0-87846-677-0}} * Adams, Laurie Schneider, ''Art Across Time. Volume II'', McGraw-Hill College, 1999. * Bomford, David, et al., ''Art in the Making: Rembrandt'', New edition, Yale University Press, 2006. * Bull, Duncan, et al., ''Rembrandt-Caravaggio'', Rijksmuseum, 2006. * Buvelot, Quentin; White, Christopher (red.), ''Rembrandt by himself'', 1999, National Gallery. * Clark, Kenneth, ''Civilisation: A Personal View'', Harper & Row, 1969. {{ISBN|978-0-06-010801-4}} * Clark, Kenneth, ''An Introduction to Rembrandt'', John Murray/Readers Union, Londër, 1978. * Clough, Shepard B., ''European History in a World Perspective'', D.C. Heath and Company, 1975. {{ISBN|978-0-669-85555-5}} * Driessen, Christoph, ''Rembrandts vrouwen'', Bert Bakker, Amsterdam, 2012. {{ISBN|978-90-351-3690-8}} * Durham, John I., ''Biblical Rembrandt: Human Painter in a Landscape of Faith'', Mercer University Press, 2004. {{ISBN|978-0-86554-886-2}} * Gombrich, E. H., ''The Story of Art'', Phaidon, 1995. {{ISBN|0-7148-3355-X}} * Hinterding, Eric; Luijten, Ger; Royalton-Kisch, Martin, ''Rembrandt the Printmaker'', British Museum Press/Rijksmuseum, Amsterdam, 2000. {{ISBN|071412625X}} * Hughes, Robert, "The God of Realism", ''The New York Review of Books'', vëll. 53, nr. 6, 6 prill 2006. * Schwartz, Gary (red.), ''The Complete Etchings of Rembrandt Reproduced in Original Size'', Dover, Nju Jork, 1988. {{ISBN|0-486-28181-7}} * Slive, Seymour (red.), ''Dutch Painting, 1600–1800'', Yale University Press, 1995. {{ISBN|0-300-07451-4}} * van de Wetering, Ernst, në ''Rembrandt by himself'', National Gallery, Londër/Mauritshuis, Haga, 1999. {{ISBN|1-85709-270-8}} * van de Wetering, Ernst, ''Rembrandt: The Painter at Work'', Amsterdam University Press, 2000. {{ISBN|0-520-22668-2}} * White, Christopher, ''The Late Etchings of Rembrandt'', British Museum/Lund Humphries, Londër, 1999. {{ISBN|978-90-400-9315-9}} {{refend}} == Lidhje të jashtme == {{Commons|Rembrandt}} {{Wikiquote|Rembrandt}} * [http://www.nationalgallery.org.uk/artists/rembrandt Biografi e artistit Rembrandt Harmensz. van Rijn nga Galeria Kombëtare, Londër] * [http://www.pubhist.com/person/1/rembrandt Vepra dhe literaturë mbi Rembrandtin te Pubhist.com] * [http://www.rembrandtcatalogue.net/ Vizatimet e Rembrandtit: rishikim i katalogut të Otto Benesch nga Martin Royalton-Kisch] * [http://www.rembrandthuis.nl/ Shtëpia e Rembrandtit në Amsterdam] – faqja e Muzeut Shtëpia e Rembrandtit * [http://colourlex.com/project/resources-rembrandt/ Rembrandt van Rijn, Burime të Përgjithshme] * [http://www.rembrandtdatabase.org/ Baza e të Dhënave Rembrandt] – të dhëna kërkimore mbi pikturat {{Authority control}} [[Kategoria:Lindje 1606]] [[Kategoria:Vdekje 1669]] [[Kategoria:Piktorë holandezë]] 6gz6x55n0bl36g5dermxwl0pmj1vg8u 3028839 3028838 2026-08-31T19:03:22Z Arianit 106 3028839 wikitext text/x-wiki {{Short description|Piktor dhe gdhendës hollandez (1606–1669)}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Infobox artist | name = Rembrandt | image = Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | caption = ''Vetë-portret me beretë dhe jakë të ngritur'' (1659) | birth_name = Rembrandt Harmenszoon van Rijn | birth_date = {{Birth date|df=y|1606|7|15}}<ref name="BY">Ose ndoshta 1607, pasi më 10 qershor 1634 ai vetë pretendoi të ishte 26 vjeç. Shumica e burimeve vazhdojnë të përdorin 1606.</ref> | birth_place = [[Leiden]], [[Republika e Provincave të Bashkuara Holandeze]] | death_date = {{Death date and age|1669|10|4|1606|7|15|df=y}} | death_place = [[Amsterdami]], Republika Holandeze | spouse = {{marriage|{{ill|Saskia van Uylenburgh|en|Saskia van Uylenburgh}}|1634|1642|end=died}} | children = 2, përfshirë {{ill|Titusin van Rijn|en|Titus van Rijn}} | field = [[Pikturë]], [[gdhendje]], [[vizatim]] | training = {{ill|Jacob van Swanenburg|en|Jacob van Swanenburg}}<br />{{ill|Pieter Lastman|en|Pieter Lastman}} | movement = {{ill|Epoka e Artë Hollandeze (pikturë)|en|Dutch Golden Age painting}}<br />[[Piktura baroke|Baroke]] | works = Vetë-portretet<br />''Mësimi i Anatomisë së Dr. Nicolaes Tulp'' (1632)<br />''Stuhia në Detin e Galilesë'' (1633)<br />''Gostia e Belshazarit'' (1635–1638)<br />''Roja e Natës'' (1642)<br />''Stampa Njëqind Guldenësh'' (rreth 1647–1649)<br />''Bathsheba në Banjën e Saj'' (1654)<br />''Sindikët e Gildës së Prodhuesve të Pëlhurës'' (1662)<br />''Kthimi i Birit Plëngprishës'' (1661–1669) | module = {{Infobox person|child=yes | signature = Rembrandt autograph.svg}} }} '''Rembrandt Harmenszoon van Rijn'''{{efn|{{IPA|nl|ˈrɛmbrɑnt ˈɦɑrmə(n)ˌsoːɱ vɑn ˈrɛin|lang}}}} (15 korrik 1606<ref name="BY" /> – 4 tetor 1669), i njohur thjesht si '''Rembrandt''', ishte piktor, gdhendës dhe vizatues i Epokës së Artë Hollandeze. Ai konsiderohet përgjithësisht si një nga artistët më të mëdhenj vizualë në historinë e artit perëndimor.<ref>Gombrich, f. 420.</ref> Vlerësohet se veprat e mbijetuara të Rembrandtit arrijnë rreth treqind piktura, treqind gdhendje dhe disa qindra vizatime. Ndryshe nga shumica e piktorëve hollandezë të shekullit të 17-të, veprat e Rembrandtit paraqesin një gamë të gjerë stilesh dhe subjektesh, nga portretet dhe vetë-portretet te peizazhet, skenat e zhanrit, skenat alegorike dhe historike, subjektet biblike e mitologjike dhe studimet e kafshëve. Kontributet e tij në art erdhën në një periudhë që historianët e quajnë Epoka e Artë Hollandeze. Rembrandt nuk shkoi kurrë jashtë vendit, por u ndikua ndjeshëm nga vepra e mjeshtrave të vjetër italianë dhe artistëve hollandezë e flamandë që kishin studiuar në Itali. Pas suksesit rinor si piktor portretesh, vitet e mëvonshme të Rembrandtit u shënuan nga tragjedi personale dhe vështirësi financiare. Megjithatë, gdhendjet dhe pikturat e tij ishin të popullarizuara gjatë gjithë jetës së tij; reputacioni i tij si artist mbeti i lartë,<ref>Gombrich, f. 427.</ref> dhe për njëzet vjet ai mësoi shumë piktorë të rëndësishëm hollandezë.<ref name="Clark_203">{{Harvnb|Clark|1969|p=203}}</ref> Portretet e Rembrandtit të bashkëkohësve të tij, vetë-portretet dhe ilustrimet e skenave nga Bibla konsiderohen triumfet e tij më të mëdha krijuese. Rreth 100 vetë-portretet e tij, mbi 40 prej të cilave janë piktura, formojnë një autobiografi intime.<ref>W. Liedtke (2007) Dutch painting in the Metropolitan Museum of Art, f. 687</ref> == Fëmijëria dhe arsimimi == [[Skeda:Latijnse school Lokhorststraat 16 Leiden.jpg|thumb|upright|Shkolla latine në Lokhorststraat 16, Leiden]] Rembrandt{{efn|Kjo formë e emrit të tij, "Rembrandt" me "d," u shfaq për herë të parë në nënshkrimet e tij në 1633. Deri atëherë, ai kishte nënshkruar me një kombinim inicialesh ose monogramesh. Në fund të 1632, filloi të nënshkruante vetëm me emrin, "Rembrant". Shtoi "d"-në vitin pasardhës dhe e mbajti këtë drejtshkrim pjesën tjetër të jetës.}} Harmenszoon (Harmensz., formë e shkurtuar e patronimikut) van Rijn lindi më 15 korrik 1606 në Leiden,<ref name="BY" /> në Republikën Holandeze, sot Holandë. Ishte fëmija i nëntë i lindur nga Harmen Gerritszoon van Rijn dhe Neeltgen Willemsdochter van Zuijtbrouck.<ref>Bull, et al., f. 28.</ref> Familja e tij ishte mjaft e pasur; babai i tij ishte mullis, ndërsa nëna ishte bijë furrtari. Nëna e tij ishte katolike, ndërsa babai i takonte Kishës së Reformuar Hollandeze. Feja është një temë qendrore në veprat e Rembrandtit, dhe periudha e ngarkuar fetarisht në të cilën jetoi e bën besimin e tij çështje interesi.<ref>Ruprecht, Louis A. (Jr.), "Rembrandt at 350: Light and Shadow in the Modern World", ''Sacred Matters Magazine''.</ref> Si djalë, ai ndoqi një shkollë latine. Në 1620, u regjistrua në Universitetin e Leidës, edhe pse kishte prirje më të madhe drejt pikturës dhe shpejt u bë nxënës i {{ill|Jacob van Swanenburg|en|Jacob van Swanenburg}}, me të cilin kaloi tre vjet.<ref name="Houbraken">Sipas biografisë në ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'' (1718) nga [[Arnold Houbraken]], |language=nl</ref> Pas një nxënësie të shkurtër por të rëndësishme prej gjashtë muajsh me piktorin historik {{ill|Pieter Lastman|en|Pieter Lastman}} në Amsterdam, Rembrandt qëndroi disa muaj me Jacob Pynas në 1625, ndonëse Simon van Leeuwen pretendoi se Rembrandt ishte mësuar nga Joris van Schooten dhe pastaj hapi punëtorinë e vet.<ref name="Houbraken" /> == Karriera == Në 1625, Rembrandt hapi një punëtori në Leiden, të cilën e ndau me mikun dhe kolegun e tij {{ill|Jan Lievens|en|Jan Lievens}}. Në 1627, Rembrandt filloi të pranonte nxënës, mes tyre {{ill|Gerrit Dou|en|Gerrit Dou}} dhe Isaac de Jouderville.<ref>Slive (1995) ka një biografi të plotë, f. 55 e në vazhdim.</ref> Joan Huydecoper përmendet si blerësi i parë i një pikture të Rembrandtit në 1628.<ref>Schwarz, G. (1987) Rembrandt, f. 134.</ref> Në 1629, Rembrandt u zbulua nga shtetari {{ill|Constantijn Huygens|en|Constantijn Huygens}}, i cili i siguroi Rembrandtit porosi të rëndësishme nga oborri i Hagës. Si rezultat i kësaj lidhjeje, princi Frederik Hendrik vazhdoi të blinte piktura nga Rembrandt.<ref>Slive (1995), f. 60, 65</ref> Në fund të 1631, Rembrandt u shpërngul në Amsterdam, qytet që po zgjerohej me shpejtësi si kryeqendër e biznesit dhe tregtisë. Ai filloi të praktikonte për herë të parë si portretist profesionist, me sukses të madh. Fillimisht qëndroi me tregtarin e artit Hendrick van Uylenburgh, dhe në 1634 u martua me kushërirën e Hendrickut, {{ill|Saskia van Uylenburgh|en|Saskia van Uylenburgh}}.<ref>Slive (1995), f. 60–61</ref> Saskia vinte nga një familje e respektuar: babai i saj Rombertus ishte avokat dhe kishte qenë ''burgomaster'' (kryetar bashkie) i Leeuwardenit. Çifti u martua në kishën lokale të St. Annaparochie pa praninë e të afërmve të Rembrandtit.<ref>Regjistrimi i kushërisë së martesës së Rembrandtit dhe Saskias, ruajtur në Arkivin e Qytetit të Amsterdamit</ref> Të njëjtin vit, Rembrandt u bë qytetar i Amsterdamit dhe anëtar i gildës lokale të piktorëve. Fitoi gjithashtu një numër nxënësish, mes tyre {{ill|Ferdinand Bol|en|Ferdinand Bol}} dhe {{ill|Govert Flinck|en|Govert Flinck}}.<ref name="Bull-28">Bull, et al., f. 28</ref> Në 1635, Rembrandt dhe Saskia morën me qira një banesë të modës me pamje nga lumi Amstel.<ref name="Rijksmuseum">Rijksmuseum, faqja zyrtare</ref> Në 1637, Rembrandt u zhvendos në rrjedhën e sipërme të lumit, në Vlooienburg. Në maj 1639 u zhvendosën në një shtëpi të modernizuar së fundmi në rrugën e njohur 'Breestraat', me artistë e tregtarë arti fqinjë; Nicolaes Pickenoy, piktor portretesh, ishte fqinji i tij. Kredia hipotekore për financimin e blerjes prej 13.000 guldenësh do të bëhej shkak për vështirësi financiare të mëvonshme.{{efn|Rembrandt i premtoi pronares — një grua me probleme mendore — të paguante një çerek të çmimit brenda një viti; pjesën tjetër brenda pesë deri gjashtë vjetësh. Për një arsye, blerja nuk u regjistrua në bashki dhe duhej të rinovohej në 1653.}}<ref name="Bull-28" /> Lagjja strehonte shumë emigrantë dhe po bëhej lagjja hebraike. Aty Rembrandt shpesh kërkoi fqinjët e tij hebrenj si modele për skenat e tij nga Bibla Hebraike.<ref>Adams, f. 660</ref> Një nga patronët e mëdhenj në fazat e hershme të karrierës së tij ishte shtetari i Amsterdamit Andries de Graeff.<ref>Pieter C. Vis: Andries de Graeff (1611–1678) 't Gezagh is heerelyk: doch vol bekommeringen</ref> Megjithëse tashmë ishin të pasur, çifti pësoi disa goditje personale; tre fëmijë vdiqën brenda javëve nga lindja.{{efn|Djali i tyre Rombartus vdiq dy muaj pas lindjes, ndërsa vajza Cornelia vdiq vetëm tri javë e lindur. Një vajzë e dytë, gjithashtu me emrin Cornelia, vdiq pasi jetoi vetëm pak më shumë se një muaj.}} Vetëm fëmija i tyre i katërt, {{ill|Titus van Rijn|en|Titus van Rijn}}, lindur në 1641, mbijetoi deri në moshë madhore. Saskia vdiq në 1642, ndoshta nga tuberkulozi. Vizatimet e Rembrandtit të saj në shtratin e sëmurë dhe të vdekjes janë mes veprave të tij më prekëse.<ref name="Slive-71">Slive (1995), f. 71</ref><ref name="Rijksmuseum" /> Pas sëmundjes së Saskias, e veja {{ill|Geertje Dircx|en|Geertje Dircx}} u punësua si kujdestare dhe dado e Titusit; në një farë kohe, u bë edhe dashnorja e Rembrandtit. Në maj 1649 ajo u largua dhe e akuzoi Rembrandtin për thyerje premtimi martese, duke kërkuar t'i akordohej alimentacion.<ref name="Bull-28" /> Rembrandt u përpoq ta zgjidhte çështjen me mirëkuptim, por për t'i paguar avokatin ajo lëngoi unazën me diamant që Rembrandt i kishte dhuruar dhe që dikur i kishte përkitur Saskias. Më 14 tetor arritën një marrëveshje; gjykata deklaroi veçanërisht se Rembrandt duhej të paguante një pension vjetor mirëmbajtjeje, me kusht që Titusi të mbetej trashëgimtari i saj i vetëm dhe ajo të mos shiste asnjë nga pronat e Rembrandtit.<ref>Crenshaw, Paul (2006) Rembrandt's bankruptcy: the artist, his patrons, and the art market in seventeenth-century Nederlands</ref> Meqë Dircx e theu premtimin, Rembrandt dhe pjesëtarë të familjes së saj e futën në një shtëpi korrigjimi për gra në Gouda, në gusht 1650. Rembrandt gjithashtu ndërmori masa për ta mbajtur atje sa më gjatë të ishte e mundur.<ref>Dircks, Geertje (rreth 1610–1656?), Resources Huygens ING</ref> Rembrandt mbuloi shpenzimet.<ref>C. Driessen, f. 151–157</ref> Në fillim të 1649, Rembrandt filloi një marrëdhënie me {{ill|Hendrickje Stoffels|en|Hendrickje Stoffels}}, 23 vjeçe, e cila fillimisht i kishte qenë shërbëtore. Ajo mund të ketë qenë shkaku i largimit të Geertjes. Atë vit nuk bëri asnjë pikturë apo gdhendje të datuar.<ref>Gary Schwartz (1987) Rembrandt. Zijn leven, zijn schilderijen, f. 248.</ref> Në 1654 Rembrandt pikturoi një ''Bathsheba nudo në Banjën e Saj''. Në qershor Hendrickje mori tre thirrje nga Kisha e Reformuar për t'u përgjigjur akuzës "se kishte kryer veprimet e një kurve me piktorin Rembrandt". Në korrik e pranoi fajin dhe iu ndalua kungimi.<ref>G. Schwartz, f. 292–293</ref> Rembrandt nuk u thirr të paraqitej para këshillit të Kishës.<ref>Slive (1995), f. 82</ref> Në tetor patën një vajzë, Cornelia. Po të ishte rimartuar, do të kishte humbur qasjen te një fond i vendosur për Titusin në testamentin e Saskias.<ref name="Slive-71" /> === Falimentimi === Rembrandt, pavarësisht suksesit të tij artistik, u gjend në telashe financiare. Prirja e tij për të blerë art, gdhendje dhe sende të rralla e bëri të jetonte përtej mundësive. Në janar 1653 shitja e pronës u finalizua zyrtarisht, por Rembrandt ende duhej të mbulonte gjysmën e mbetjes së hipotekës. Kreditorët filluan të kërkonin këste, por Rembrandt, nën shtrëngesë financiare, kërkoi shtyrje. Shtëpia kishte nevojë për riparime, gjë që e detyroi Rembrandtin të huazonte para nga miq, mes tyre Jan Six.<ref>Voetnoot.org, "Rembrandt"</ref> Në nëntor 1655, në një vit të errësuar nga murtaja dhe hartimi i testamenteve, djali 14-vjeçar i Rembrandtit, Titus, hartoi një testament që e caktonte të atin trashëgimtar të vetëm, duke përjashtuar praktikisht familjen e nënës.<ref name="oudholland.rkd.nl">Wexuan, Li, "Review of: 'Rembrandts plan: De ware geschiedenis van zijn faillissement", Oud Holland Reviews, prill 2020.</ref> Në dhjetor Rembrandt organizoi një shitje të pikturave të tij, por fitimet nuk arritën pritshmëritë.<ref name="Geschiedenis">Geschiedenismagazine.nl, "Drie vragen aan Machiel Bosman"</ref> Kjo periudhë e trazuar ndikoi thellë në industrinë e artit, duke e shtyrë Rembrandtin të kërkonte një marrëveshje gjyqësore të njohur si ''cessio bonorum''. Pavarësisht vështirësive financiare, falimentimi i Rembrandtit nuk qe i detyruar.<ref name="Geschiedenis" /><ref name="oudholland.rkd.nl" /> Në korrik 1656, ai deklaroi paaftësinë paguese, duke bërë inventar dhe duke dorëzuar me vullnet asetet e tij.<ref name="Bosman">M. Bosman (2019) Rembrandts plan. De ware geschiedenis van zijn faillissement</ref> Ai kishte tashmë ia kishte kaluar shtëpinë të birit. Si autoritetet ashtu edhe kreditorët treguan tolerancë, duke i dhënë kohë të mjaftueshme për t'i shlyer borxhet. Në nëntor 1657 u mbajt një ankand tjetër për të shitur pikturat e tij, si dhe një numër të konsiderueshëm pllakash gdhendjesh dhe vizatimesh, disa prej të fundit nga artistë të njohur, përfshirë Rafaelin, Mantegnën dhe Giorgionen. Rembrandtit iu lejua në mënyrë të jashtëzakonshme të mbante veglat e punës si mjet për të gjeneruar të ardhura.<ref name="DBNL">Rembrandt's boedelafstand door jhr. mr. J.F. Backer, Elseviers Geïllustreerd Maandschrift</ref> Rembrandt humbi kujdestarinë e të birit dhe kështu kontrollin mbi veprimet e tij. Një kujdestar i ri, Louis Crayers, e kërkoi shtëpinë si shlyerje të borxhit të Titusit.<ref name="DeRuysscher2021">De Ruysscher, Dave; In 't Veld, Cornelis, "Rembrandt's insolvency: The artist as legal actor", Oud Holland – Journal for Art of the Low Countries, 2021.</ref> Lista e shitjes, me 363 zëra, ofron një pasqyrë të koleksioneve të larmishme të Rembrandtit, që përfshinin piktura të mjeshtrave të vjetër, vizatime, biusta të perandorëve romakë, statuja të filozofëve grekë, libra (përfshirë një bibël), dy globe, kapele, armatura dhe sende të ndryshme nga Azia (porcelan), si dhe një koleksion ekzemplarësh të historisë natyrore (dy lëkura luani, një zog parajse, koralet dhe minerale).<ref>Schwartz (1984), f. 288–291</ref> Megjithatë, çmimet e shitjes ishin zhgënjyese.<ref>Slive (1995), f. 84</ref> Në shkurt 1658, shtëpia e Rembrandtit ishte shitur në një ankand ekzekutimi hipotekor, dhe familja u zhvendos në banesa më modeste në Rozengracht.<ref>Arkivi i Amsterdamit, Inventarissen</ref> Në 1660, ai përfundoi ''Ahasueri dhe Hamani në gostinë e Esterës'', të cilën ia shiti Jan J. Hinlopen.<ref>Dudok van Heel, S.A.C. (1969) De Rembrandt's in de verzamelingen Hinlopen</ref> Në fillim të dhjetorit 1660, shitja e shtëpisë u finalizua, por të ardhurat shkuan drejtpërdrejt te kujdestari i Titusit.<ref name="oudholland.rkd.nl" /> Dy javë më vonë, Hendrickje dhe Titusi themeluan një shoqëri fasadë si tregtarë arti, duke i lejuar Rembrandtit, i cili kishte strehim e ushqim, të vazhdonte veprimtarinë e tij artistike.<ref>Clark, 1974 f. 105</ref> Në 1661, siguruan një kontratë për një projekt të madh në bashkinë e sapopërfunduar. Vepra që rezultoi, ''Komploti i Klaudius Civilis'', u refuzua nga kryebashkiakët dhe iu kthye piktorit brenda pak javëve; fragmenti i mbijetuar (në Stokholm) është vetëm një çerek i origjinalit.<ref>Clark 1974, f. 60–61</ref> Pavarësisht këtyre goditjeve, Rembrandt vazhdoi të merrte porosi të rëndësishme portretesh dhe përfundoi vepra të shquara, si ''Zyrtarët Vlerësues'' në 1662.<ref>Bull, et al., f. 29.</ref> Mbetet sfidë të vlerësohet saktë pasuria e Rembrandtit, pasi ai mund ta ketë mbivlerësuar vlerën e koleksionit të tij artistik.<ref name="Bosman" /> Sidoqoftë, gjysma e aseteve të tij ishte caktuar për trashëgiminë e Titusit.<ref>Jan Veth (1906) Rembrandt's verwarde zaken</ref> Në mars 1663, me sëmundjen e Hendrickjes, Titusi mori një rol më të spikatur. Isaac van Hertsbeeck, kreditori kryesor i Rembrandtit, iu drejtua Gjykatës së Lartë dhe kundërshtoi prioritetin e Titusit për pagesë, duke çuar në beteja ligjore që Titusi përfundimisht i fitoi në 1665, kur arriti moshën madhore.<ref name="DeRuysscher2021" /> Gjatë kësaj kohe, Rembrandt punoi vepra të shquara si ''Nusja Hebreje'' dhe vetë-portretet e tij të fundit, por përballej me borxhe qiraje.<ref>Garyschwartzarthistorian.nl, "380 Whitewashing Rembrandt, part 2"</ref> Vlen të përmendet se Cosimo III de' Medici, Duka i Madh i Toskanës, e vizitoi Rembrandtin dy herë, dhe u kthye në Firence me një nga vetë-portretet.<ref>Clark 1978, f. 34</ref> Rembrandt i mbijetoi si Hendrickjes ashtu edhe Titusit; vdiq të premten, më 4 tetor 1669, dhe u varros katër ditë më vonë në një varr me qira në Westerkerk.<ref>Regjistri i varrimeve në Westerkerk me shënimin e varrimit të Rembrandtit, ruajtur në Arkivin e Qytetit të Amsterdamit</ref> Fëmija e tij e paligjshme, Cornelia (1654–1684), përfundimisht u shpërngul në Batavia në 1670, e shoqëruar nga një piktor i panjohur dhe trashëgimia e nënës së saj.<ref>Cornelia van Rijn, ecartico.uva.nl</ref> Trashëgimia e konsiderueshme e Titusit i kaloi fëmijës së tij të vetme, Titia (1669–1715), e cila u martua me kushëririn e vet dhe jetoi në Blauwburgwal.<ref>Dudok van Heel, S.A.C. (1987) Dossier Rembrandt, f. 86–88</ref> Jeta e Rembrandtit u shënua nga më shumë sesa vetëm arritje artistike; ai përballoi shumë sfida ligjore dhe financiare, duke lënë pas një trashëgimi komplekse.<ref>"Rembrandt made a mess of his legal and financial life", Universiteti i Leidenit, 16 nëntor 2021</ref> == Veprat == === Përmbledhje === [[Skeda:Rembrandt Christ in the Storm on the Lake of Galilee.jpg|thumb|upright=1|E vetmja skenë deti e njohur e Rembrandtit, ''Stuhia në Detin e Galilesë'' (1633), mbetet e zhdukur pas grabitjes së famshme nga Muzeu Isabella Stewart Gardner në 1990.|left]] Në një letër drejtuar Huygensit, Rembrandt ofroi shpjegimin e vetëm të mbijetuar për atë çfarë kërkonte të arrinte përmes artit të tij, duke shkruar se kërkonte "lëvizjen më të madhe dhe më natyrale", përkthyer nga hollandishtja ''de meeste en de natuurlijkste beweegelijkheid''. Fjala "''beweegelijkheid''" përkthehet si "emocion" ose "motiv". Nuk dihet nëse kjo i referohet objektivave, materialit apo diçkaje tjetër, por kritikët kanë tërhequr vëmendjen veçanërisht te mënyra si Rembrandt bashkoi pa u dukur tokësoren dhe shpirtëroren.<ref>Hughes, f. 6</ref> Ndërsa njohja e artit u zhvillua në shekujt 19 dhe 20, vepra e Rembrandtit u rrit në përmasa. Në fillim të shekullit 20, njohësit mendonin se Rembrandt kishte prodhuar mbi 600 piktura, afër 400 gdhendje dhe 2.000 vizatime. Studimet më të fundit, nga vitet 1960 e këtej (të udhëhequra nga Projekti i Kërkimit Rembrandt), shpesh në mënyrë të diskutueshme, e kanë ngushtuar veprën e tij në afër 300 piktura. Gdhendjet e tij kanë një total më të qëndrueshëm, pak nën 300. Ka gjasa që Rembrandt të ketë bërë shumë më tepër se 2.000 vizatime gjatë jetës së tij, por ato të mbijetuara janë më të rralla sesa supozohej. Dy ekspertë pretendojnë se numri i vizatimeve, statusi autograf i të cilave mund të konsiderohet praktikisht "i sigurt", nuk kalon rreth 75, edhe pse kjo diskutohet. [[Skeda:Rembrandt van Rijn - A Polish nobleman.jpg|thumb|upright=1|''Fisniku polak'' (1637)]] Njëherë e një kohë, rreth 90 piktura numëroheshin si vetë-portrete të Rembrandtit, por tashmë dihet se ai i bënte nxënësit e tij të kopjonin vetë-portretet e tij si pjesë e stërvitjes së tyre. Studimet moderne e kanë ulur numrin autograf në mbi dyzet piktura, plus disa vizatime dhe tridhjetë e një gdhendje, që përfshijnë disa nga imazhet "më të jashtëzakonshme" të grupit.<ref>White dhe Buvelot 1999, f. 10.</ref> Disa e paraqesin duke pozuar me veshje fantazi gjysmë-historike, ose duke bërë grimasa ndaj vetes. Pikturat e tij me vaj gjurmojnë ecurinë nga një i ri i pasigurt, përmes portretistit të suksesshëm e elegant të viteve 1630, deri te portretet e trazuara por fuqiplote të pleqërisë. Së bashku, besohet se japin një pamje jashtëzakonisht të qartë të njeriut, pamjes së tij dhe strukturës psikologjike, siç zbulohet nga fytyra e tij e stërvjetruar. Në portretet dhe vetë-portretet e tij, ai e kthen fytyrën e subjektit në atë mënyrë që kurrizi i hundës formon pothuajse gjithmonë vijën ndarëse mes zonave të ndriçuara fort dhe atyre në hije.<ref>Taylor, Michael, ''Rembrandt's nose: of flesh & spirit in the master's portraits'', 2007.</ref> [[Skeda:Rembrandt Winterlandschap 1646.jpg|thumb|''Peizazh dimëror'' (1646), i vetmi kompozim i tij në këtë zhanër|left]] Në disa nga veprat e tij biblike, përfshirë ''Ngritjen e Kryqit'', ''Jozefi duke Treguar Ëndrrat e Tij'', dhe ''Gurëzimin e Shën Stefanit'', Rembrandt pikturoi veten si personazh mes turmës. Durham sugjeron se kjo ndodhte sepse Bibla për Rembrandtin ishte "një lloj ditari, një rrëfim i momenteve në jetën e tij".<ref>Durham, f. 60.</ref> Ndër tiparet më të spikatura të veprës së Rembrandtit është përdorimi i tij i chiaroscuro-s, përdorimi teatral i dritës dhe hijes, i marrë nga Karavaxho, ose, më me gjasë, nga karavaxhistët hollandezë të Utrehtit, por i përshtatur për qëllime shumë personale.<ref>Bull, et al., f. 11–13.</ref> Të spikatura janë gjithashtu paraqitja e tij dramatike dhe e gjallë e subjekteve, e çliruar nga formaliteti i ngurtë që shfaqnin shpesh bashkëkohësit e tij, dhe një dhembshuri e thellë për njerëzimin, pavarësisht pasurisë dhe moshës. Familja e tij e ngushtë — gruaja Saskia, biri Titus dhe bashkëshortja e tij sipas ligjit të zakonshëm Hendrickje — shfaqej shpesh në pikturat e tij, shumica prej të cilave kishin subjekte mitologjike, biblike ose historike. === Periudhat, subjektet dhe stilet === [[Skeda:Rembrandt - The Abduction of Europa - Google Art Project.jpg|thumb|upright=1|''Rrëmbimi i Evropës'' (1632) është përshkruar si "...një shembull i shndritshëm i 'epokës së artë' të pikturës baroke".<ref>Clough, f. 23</ref>]] Gjatë gjithë karrierës, Rembrandt mori si subjekte më të zakonshme portretet, "pikturat narrative" ose historike, kryesisht biblike, dhe peizazhet. U vlerësua veçanërisht nga bashkëkohësit për subjektet e tij biblike, për aftësinë në paraqitjen e emocioneve dhe vëmendjen ndaj detajeve. Stilistikisht, pikturat e tij ecën nga maniera e hershme "e lëmuar", e karakterizuar nga teknika e hollë në portretizimin e formës iluzioniste, drejt trajtimit të vonë "të vrazhdë" të sipërfaqeve me ngjyra shumë të larmishme, e cila lejoi një iluzionizëm forme të sugjeruar nga cilësia prekshme e vetë bojës. Një zhvillim paralel mund të shihet në aftësinë e Rembrandtit si gdhendës. Në gdhendjet e pjekurisë së tij, veçanërisht nga fundi i viteve 1640 e këtej, liria dhe gjerësia e vizatimeve dhe pikturave të tij gjetën shprehje edhe në mediumin e gdhendjes. Veprat përfshijnë një gamë të gjerë subjektesh dhe teknikash, ndonjëherë duke lënë zona të gjera letre të bardhë për të sugjeruar hapësirën, herë të tjera duke përdorur rrjeta komplekse vijash për të prodhuar tone të errëta e të pasura.<ref>Ackley, f. 14.</ref> [[Skeda:Rembrandt, Portret van Haesje v.Cleyburg 1634.jpg|thumb|upright=1|Portreti i Haesje Jacobsdr. van Cleyburg nga Roterdami (1634), përfunduar në kulmin e suksesit të tij tregtar|left]] Ndikimi i Lastmanit mbi Rembrandtin ishte më i spikatur gjatë periudhës së tij në Leiden, nga 1625 deri 1631. Pikturat ishin mjaft të vogla por të pasura me detaje (për shembull, në kostume dhe stoli). Subjektet fetare dhe alegorike preferoheshin, ashtu si dhe "tronie"-t. Në 1626 Rembrandt prodhoi gdhendjet e tij të para, shpërndarja e gjerë e të cilave do të llogariste kryesisht për famën e tij ndërkombëtare. Në 1629, përfundoi ''Juda i Penduar, duke Kthyer Monedhat e Argjendta'' dhe ''Artisti në Studion e Tij'', vepra që dëshmojnë interesin e tij për trajtimin e dritës dhe larminë e aplikimit të bojës, dhe përbëjnë ecurinë e parë të madhe në zhvillimin e tij si piktor. Gjatë viteve të tij të hershme në Amsterdam (1632–1636), Rembrandt filloi të pikturonte skena dramatike biblike dhe mitologjike, në kontrast të fortë dhe formate të mëdha (''Verbimi i Sansonit'', 1636, ''Gostia e Belshazarit'', rreth 1635, ''Danaja'', 1636 por e ripunuar më vonë), duke kërkuar të emulonte stilin barok të Rubensit. Me ndihmën e rastësishme të asistentëve në punëtorinë e Uylenburghut, ai pikturoi shumë porosi portretesh, si të vogla ashtu edhe të mëdha. [[Skeda:Rembrandt van Rijn (Leiden 1606-Amsterdam 1669) - Self-Portrait in a Flat Cap - RCIN 404120 - Royal Collection.jpg|thumb|Vetë-portret me kapelë të sheshtë (1642), Koleksioni Mbretëror]] Deri në fund të viteve 1630, Rembrandt kishte prodhuar disa piktura dhe shumë gdhendje peizazhesh. Shpesh këto peizazhe theksonin dramën natyrore, me pemë të shkulura dhe qiej kërcënues (''Kasolle përpara një Qielli Stuhior'', rreth 1641; ''Tre Pemët'', 1643). Nga 1640 vepra e tij u bë më pak e gëzueshme dhe më e ashpër në ton, ndoshta duke pasqyruar tragjedinë personale. Skenat biblike tashmë vinin më shpesh nga Dhiata e Re e krishterimit sesa nga Bibla Hebraike e judaizmit, siç ndodhte më parë. Në 1642 pikturoi ''Roja e Natës'', më e rëndësishmja e porosive të mëdha të portreteve grupore që mori në këtë periudhë, dhe përmes së cilës kërkoi zgjidhje për probleme kompozicionale dhe narrative që kishte tentuar në vepra të mëparshme. Në dekadën pas ''Rojës së Natës'', pikturat e Rembrandtit ndryshuan shumë në përmasa, subjekt dhe stil. Tendenca e mëparshme për të krijuar efekte dramatike kryesisht përmes kontrasteve të forta dritë-hije la vend përdorimit të dritës frontale dhe zonave më të mëdha e më të ngopura ngjyre. Njëkohësisht, figurat filluan të vendoseshin paralel me rrafshin e pikturës. Këto ndryshime mund të shihen si një lëvizje drejt një mënyre klasike kompozicioni dhe, duke pasur parasysh përdorimin më shprehës të penelit, mund të tregojnë njohje me artin venedikas. [[Skeda:Rembrandt - Zelfportret - Google Art Project.jpg|thumb|upright=1|''Vetë-portret'' (1658), sot në Koleksionin Frick, Nju Jork, është përshkruar si "më i qeti dhe më madhështori i të gjitha portreteve të tij".|left]] Në vitet 1650, stili i Rembrandtit ndryshoi përsëri. Ngjyrat u bënë më të pasura dhe goditjet e penelit më të theksuara. Me këto ndryshime, Rembrandt u largua nga vepra e tij e mëparshme dhe moda e kohës, e cila po priste gjithnjë e më shumë drejt veprave të hollë e të detajuara. Përdorimi i dritës nga ana e tij bëhet më i thepisur e i vrazhdë, dhe shkëlqimi bëhet pothuajse i papranishëm. Qasja e tij unike ndaj aplikimit të bojës mund të jetë sugjeruar pjesërisht nga njohja me veprën e Ticianit. Rezultati është një trajtim i pasur dhe i larmishëm i bojës, i shtresuar thellë dhe shpesh në dukje i rastësishëm, i cili sugjeron formë dhe hapësirë në një mënyrë njëkohësisht iluzore dhe shumë individuale. Në vitet e mëvonshme, subjektet biblike shpesh vazhdonin të paraqiteshin, por theksi kaloi nga skenat dramatike grupore te figurat intime, portret-ngjashme. Në vitet e tij të fundit, Rembrandt pikturoi vetë-portretet e tij më thellësisht introspektive (nga 1652 deri 1669 pikturoi pesëmbëdhjetë), dhe disa imazhe prekëse, si të burrave ashtu edhe të grave (''Nusja Hebreje'', rreth 1666) — në dashuri, në jetë dhe përpara Zotit. === Veprat grafike === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Gdhendjet e Rembrandtit|en|Rembrandt's prints}}}} [[Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn - Christ with the Sick around Him, Receiving Little Children (The 'Hundred Guilder Print') - Google Art Project.jpg|thumb|upright=1|''Stampa Njëqind Guldenësh'' (rreth 1647–1649)]] Rembrandt prodhoi gdhendje gjatë pjesës më të madhe të karrierës së tij, nga 1626 deri 1660, kur u detyrua të shiste shtypshkronjën e tij dhe praktikisht braktisi gdhendjen. Vetëm viti i trazuar 1649 nuk prodhoi vepër të datuar. E mësoi lehtë gdhendjen dhe, edhe pse mësoi të përdorte burinin dhe gdhendi pjesërisht shumë pllaka, liria e teknikës së gdhendjes ishte thelbësore për veprën e tij. Ishte i përfshirë ngushtë në gjithë procesin e shtypjes së gdhendjeve, dhe duhet të ketë shtypur vetë të paktën shembujt e hershëm të gdhendjeve të tij. Fillimisht përdori një stil të bazuar në vizatim, por shpejt kaloi te njëri i bazuar në pikturë, duke përdorur mase vijash dhe kafshime të shumta me acid për të arritur forca të ndryshme vije. Drejt fundit të viteve 1630, reagoi kundër kësaj maniere dhe kaloi te një stil më i thjeshtë, me më pak kafshime. Punoi mbi të ashtuquajturën ''Stampë Njëqind Guldenësh'' në faza gjatë gjithë viteve 1640, dhe ishte "vepra kritike në mes të karrierës së tij", nga e cila filloi të lindte stili i tij përfundimtar i gdhendjes. Në veprat e pjekura të viteve 1650, Rembrandt ishte më i gatshëm të improvizonte mbi pllakë, dhe stampat e mëdha zakonisht mbijetojnë në disa gjendje, deri në njëmbëdhjetë, shpesh të ndryshuara rrënjësisht. Tani përdori vijëzim për të krijuar zonat e tij të errëta, që shpesh zënë pjesën më të madhe të pllakës. Eksperimentoi gjithashtu me efektet e shtypjes në lloje të ndryshme letre, përfshirë letrën japoneze, dhe në pergamenë. Filloi të përdorte "tonin e sipërfaqes", duke lënë një shtresë të hollë boje në pjesë të pllakës në vend që ta pastronte plotësisht për të shtypur çdo shtypje. Përdori më shumë teknikën e drypoint-it, duke shfrytëzuar, veçanërisht në peizazhe, "puplat" e pasura e të buta që kjo teknikë u jep shtypjeve të para. Gdhendjet e tij kanë subjekte të ngjashme me pikturat e tij, ndonëse 27 vetë-portretet janë relativisht më të shpeshta, ndërsa portretet e njerëzve të tjerë më pak. Peizazhet, kryesisht të vogla, përcaktuan gjerësisht kursin e trajtimit grafik të peizazhit deri në fund të shekullit 19. Nga qindra vizatimet që bëri Rembrandt, vetëm rreth dyqind kanë motiv peizazhi si subjekt, dhe nga rreth treqind gdhendjet, rreth tridhjetë tregojnë një peizazh. Sa u përket peizazheve të pikturuara, nuk ka as tetë vepra. Një e treta e gdhendjeve të tij janë me subjekte fetare, shumë të trajtuara me thjeshtësi familjare, ndërsa të tjera janë mes stampave të tij më monumentale. Disa kompozime erotike, apo thjesht të pandershme, nuk kanë ekuivalent në pikturat e tij. Rembrandt zotëronte, deri sa u detyrua ta shiste, një koleksion madhështor veprash nga artistë të tjerë. U ndikua nga artistë përfshirë Karavaxhon me ndriçimin e tij chiaroscuro. Huazime dhe ndikime në veprën e tij mund të gjurmohen te artistë aq të ndryshëm sa Andrea Mantegna, Anthony van Dyck, Rafaeli, Ticiani, Peter Paul Rubens, {{ill|Hercules Seghers|en|Hercules Seghers}}, dhe Giovanni Benedetto Castiglione. Vizatimet nga Rembrandt dhe nxënësit e tij janë studiuar gjerësisht nga shumë artistë dhe studiues, si Otto Benesch, David Hockney, Nigel Konstam, Jakob Rosenberg, Gary Schwartz, dhe Seymour Slive, gjatë shekujve. === Frymëzimi aziatik === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Vizatimet Mughal të Rembrandtit|en|Rembrandt's Mughal drawings}}}} [[Skeda:Rembrandt 208 (cropped).jpg|thumb|Vizatimi i Rembrandtit i një pikture indiane Mughal (detaj)]] Rembrandt ishte i interesuar për miniaturat Mughal, veçanërisht rreth viteve 1650. Vizatoi versione të rreth 23 pikturave Mughal dhe ndoshta zotëronte një album me to. Këto miniatura përfshinin piktura të Shah Xhahanit, Akbarit, Xhahangirit dhe Dara Shikohut, dhe mund të kenë ndikuar në kostumet dhe aspekte të tjera të veprave të tij. === ''Roja e Natës'' === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Roja e Natës|en|The Night Watch}}}} [[Skeda:La ronda de noche, por Rembrandt van Rijn.jpg|thumb|upright=1.15|''Roja e Natës'', ose ''Kompania e Milicisë e Kapiten Frans Banninck Cocq'' (1642), portret vaj në pëlhurë, sot në Rijksmuseum, Amsterdam|left]] Rembrandt pikturoi ''Kompaninë e Milicisë të Kapiten Frans Banninck Cocq'', të njohur si ''Roja e Natës'', mes 1640 dhe 1642, dhe u bë vepra e tij më e famshme. Vepra u porosit për sallën e re të ''Kloveniersdoelen''-it, dega e musketierëve e milicisë civile. Rembrandt u largua nga konventa e pikturës narrative dhe portreteve, e cila kërkonte që skena të tilla zhanri të ishin madhështore dhe formale. Në vend të kësaj, krijoi një shtresëzim kompleks figurash në një paraqitje dramatike të një veprimi, shkrepja e një musketë, që prek disa nga personazhet por jo të tjerë. Piktura nuk vendoset natën, errësira e saj shkaktohet nga plakja; dhe nuk është roje apo patrullë, por ceremoni. Piktura ka marrë shumë interpretime. Nëse, siç sugjeron Joseph Manca, ishte menduar të funksiononte në shumë nivele, shumë prej interpretimeve mund të jenë të sakta. Kështu, ndryshe nga në një pikturë narrative konvencionale, njerëzit e paraqitur përfaqësohen në portrete individuale të gjalla. Stili duket se tregon një ngjarje reale në një vend real, por struktura e saj komplekse duket e sajuar apo teatrale, ndërsa vendosja rrugore është e shpikur. Mund të shihet si pamje e një milicie të ngarkuar me ruajtjen e rendit, por gjithashtu duket njësoj si një skenë e çrregullt. == Vlerësimet e ekspertëve == [[Skeda:Rembrandtselfportraitweb.jpg|thumb|upright|''Vetë-portret me shpatë të ngritur'' (rreth 1634)]] Në 1968, Projekti i Kërkimit Rembrandt filloi nën patronazhin e Organizatës Hollandeze për Përparimin e Kërkimit Shkencor; fillimisht pritej të zgjaste dhjetë vjet, pritje shumë optimiste. Historianë arti u bashkuan me ekspertë nga fusha të tjera për të rivlerësuar autenticitetin e veprave të atribuara Rembrandtit, duke përdorur të gjitha metodat e disponueshme, përfshirë diagnostikimin teknik më të fundit, dhe për të përpiluar një katalog të plotë e të ri të pikturave të tij. Si rezultat i gjetjeve të tyre, shumë piktura më parë të atribuara Rembrandtit u hoqën nga lista, ndonëse të tjera u shtuan sërish. [[Skeda:Rembrandt - De Poolse ruiter, c.1655 (Frick Collection).jpg|thumb|''Kalorësi polak'' (rreth 1655), ndoshta një lisowczyk mbi kalë|left]] Një shembull i kësaj veprimtarie është ''Kalorësi Polak'', sot në Koleksionin Frick në Nju Jork. Autorësia e Rembrandtit ishte vënë në dyshim nga të paktën një studiues, Alfred von Wurzbach, në fillim të shekullit 20, por për shumë dekada të mëvonshme shumica e studiuesve, përfshirë autoritetin kryesor në gjuhën angleze, Julius S. Held, ranë dakord se ishte vërtet vepër e mjeshtrit. Në vitet 1980, megjithatë, Dr. Josua Bruyn i Fondacionit të Projektit të Kërkimit Rembrandt ia atribuoi me kujdes dhe në mënyrë tentative pikturën njërit prej nxënësve më të afërt e më të talentuar të Rembrandtit, {{ill|Willem Drost|en|Willem Drost}}. Por mendimi i Bruynit mbeti minoritar, dhe sugjerimi për autorësinë e Drostit sot refuzohet përgjithësisht. Një çështje e ngjashme u ngrit nga Schama lidhur me verifikimin e titujve të lidhur me subjektin e paraqitur në veprat e Rembrandtit. Për shembull, subjekti i saktë i portretizuar në ''Aristoteli me një Bust të Homerit'', i ritituluar së fundmi nga kuratorët e Muzeut Metropolitan, është sfiduar drejtpërdrejt nga Schama, duke aplikuar studimin e Paul Crenshaw. Schama paraqet një argument të konsiderueshëm se ishte piktori i famshëm i lashtësisë greke Apeli ai që paraqitet në kontemplim nga Rembrandt, dhe jo Aristoteli. Praktika e Rembrandtit e vetë punëtorisë është një faktor i madh në vështirësinë e atribuimit, pasi, si shumë mjeshtër para tij, ai i inkurajonte nxënësit e tij të kopjonin pikturat e tij, ndonjëherë duke i përfunduar ose retushuar për t'u shitur si origjinale, ndonjëherë duke i shitur si kopje të autorizuara. Për më tepër, stili i tij ishte mjaft i lehtë për nxënësit më të talentuar për ta emuluar. Çështjen e komplikon më tej cilësia jo e njëtrajtshme e disa veprave të vetë Rembrandtit, dhe evolucionet e tij të shpeshta stilistike dhe eksperimentet. == Materialet e pikturës == [[Skeda:Rembrandt - Saskia van Uylenburgh in Arcadian Costume - WGA19164.jpg|thumb|upright=0.8|''Saskia si Flora'' (1635)|left]] Hulumtimi teknik i pikturave të Rembrandtit në pronësi të Gemäldegalerie Alte Meister dhe në Gemäldegalerie Alte Meister (Kassel) u krye nga Hermann Kühn në 1977. Analizat e pigmenteve të rreth tridhjetë pikturave kanë treguar se paleta e Rembrandtit përbëhej nga pigmentet e mëposhtme: bardhë plumbi, oksidë të ndryshëm, kafe van Dyke, e zezë kockash, e zezë qymyri, e zezë llambe, cinabar, lak zhguni (madder), azurit, ultramarin, lak i verdhë dhe verdhë plumbi-kallaji. Orpiment sintetik u shfaq në hijet e mëngës së dhëndrit hebre në një pikturë. Ky verdhë arseniku toksik përdorej rrallë në pikturën me vaj. Një pikturë (Saskia van Uylenburgh si Flora) përmban, sipas raporteve, gambogë. Rembrandt shumë rrallë përdori ngjyra blu apo jeshile të pastra, me përjashtimin më të theksuar ''Gostinë e Belshazarit'' në Galerinë Kombëtare në Londër. Libri i Bomfordit përshkruan hulumtime teknike dhe analiza pigmentesh më të fundit të pikturave të Rembrandtit, kryesisht ato në Galerinë Kombëtare në Londër. E gjithë gama e pigmenteve të përdorura nga Rembrandt mund të gjendet te ColourLex. Burimi më i mirë për informacion teknik mbi pikturat e Rembrandtit në internet është Baza e të Dhënave Rembrandt, që përmban të gjitha veprat e Rembrandtit me raporte hetimi të detajuara, imazhe infra të kuqe dhe radiografike, si dhe detaje të tjera shkencore. == Emri dhe nënshkrimi == [[Skeda:Rembrandt, bue squartato, 1655, 02.JPG|thumb|upright=1|''Kau i Therur'' (1655), Luvri]] "Rembrandt" është një modifikim i drejtshkrimit të emrit të artistit, që ai vetë e futi në 1633. Patronimiku "Harmenszoon" tregon se emri i babait të tij ishte Harmen. "van Rijn" tregon se familja e tij jetonte pranë lumit Rin. Nënshkrimet më të hershme të Rembrandtit (rreth 1625) përbëheshin nga një inicial "R," ose monogrami "RH" (për Rembrant Harmenszoon), dhe që nga 1629, "RHL" ("L"-ja qëndronte, me sa duket, për Leiden). Në 1632, e përdori këtë monogram në fillim të vitit, pastaj i shtoi emrin e familjes, "RHL-van Rijn," por e zëvendësoi këtë formë atë vit dhe filloi të përdorte vetëm emrin e tij, me drejtshkrimin origjinal, "Rembrant." Në 1633 shtoi një "d," dhe e ruajti këtë formë vazhdimisht që nga ai moment. Ky ndryshim është thjesht vizual; nuk ndryshon mënyrën si shqiptohet emri i tij. Pavarësisht numrit të madh të pikturave dhe gdhendjeve të nënshkruara me këtë emër të modifikuar, shumica e dokumenteve që e përmendin gjatë jetës së tij mbajnë drejtshkrimin origjinal "Rembrant." Praktika e tij e nënshkrimit të veprave me emrin, e ndjekur më vonë nga Vincent van Gogh, u frymëzua me gjasë nga Rafaeli, Leonardo da Vinçi dhe Mikelanxhelo, të cilët, si atëherë ashtu edhe sot, njihen vetëm me emrin. == Punëtoria == [[Skeda:Rembrandt.fallhut.jpg|thumb|Një nga 500 vizatimet e Rembrandtit që zotëronte {{ill|Jan van de Cappelle|en|Jan van de Cappelle}}]] Rembrandt drejtoi një punëtori të madhe dhe pati shumë nxënës. Lista e nxënësve të Rembrandtit nga periudha e tij në Leiden si dhe koha e tij në Amsterdam është mjaft e gjatë, kryesisht sepse ndikimi i tij mbi piktorët përreth ishte aq i madh sa është e vështirë të thuhet nëse dikush punonte për të në punëtorinë e tij apo thjesht kopjonte stilin e tij për patronë të etur për të fituar një Rembrandt. Një listë e pjesshme duhet të përfshijë Ferdinand Bol, Adriaen Brouwer, Gerrit Dou, Willem Drost, Heiman Dullaart, Gerbrand van den Eeckhout, Carel Fabritius, Govert Flinck, Hendrick Fromantiou, Aert de Gelder, Samuel Dirksz van Hoogstraten, Abraham Janssens, Godfrey Kneller, Philip de Koninck, Jacob Levecq, Nicolaes Maes, Jürgen Ovens, Christopher Paudiß, Willem de Poorter, Jan Victors, dhe Willem van der Vliet. == Koleksionet e muzeve == [[Skeda:Rembrandts house, Amsterdam.jpg|thumb|upright=1|Muzeu Shtëpia e Rembrandtit, Amsterdam]] Shtetet e Bashkuara kanë numrin më të madh të pikturave të Rembrandtit, të shpërndara në disa muze, përfshirë Muzeun Metropolitan të Artit (kryesisht portrete) dhe Koleksionin Frick në Nju Jork, Galerinë Kombëtare të Artit në Uashington D.C., Muzeun e Arteve të Bukura në Boston, dhe Muzeun J. Paul Getty në Los Anxhelos, gjithsej 86 piktura. Grupe të tjera të mëdha gjenden në Gjermani, me 69 piktura, në Gemäldegalerie në Berlin, Gemäldegalerie Alte Meister në Drezden, dhe Schloss Wilhelmshöhe në Kassel, e gjetkë. Britania e Madhe ka gjithsej 51, veçanërisht në Galerinë Kombëtare dhe Koleksionin Mbretëror. Ka 49 në Holandë, shumë prej të cilave në Rijksmuseum, që zotëron ''Rojën e Natës'' dhe ''Nusen Hebreje'', si dhe Mauritshuis-in në Hagë. Të tjera gjenden në Luvër, Muzeun Hermitage, dhe Nationalmuseum në Stokholm. Kështjella Mbretërore në Varshavë ka dy piktura nga Rembrandt. Koleksione të mëdha vizatimesh të Rembrandtit ruhen në Rijksmuseum, Luvër dhe Muzeun Britanik. Muzeu Shtëpia e Rembrandtit ruan shumë prej vizatimeve të tij dhe "pothuajse të gjitha" gdhendjet, disa prej të cilave ekspozohen me radhë në shtëpi. Me përjashtim të disa gdhendjeve shumë të rralla, kryesisht studime të hershme më pak të rëndësishme, shumica e gdhendjeve të tij nuk janë shumë të rralla sipas standardeve të muzeve, dhe dhomat kryesore të stampave kanë koleksione të mira. Si Rijksmuseum ashtu edhe Muzeu Britanik, që pretendojnë të kenë koleksionet më të mira, kanë mbi 1.000 shtypje të rreth 300 gdhendjeve; shumica prej tyre mund të shihen me detaje të mëdha në internet. Shtypjet vazhduan shpesh të bëheshin nga të tjerë deri të paktën në shekullin 19, me shumë prej pllakave të ripunuara ndërsa konsumoheshin. Në 1986, 79 nga pllakat origjinale prej bakri të Rembrandtit ende ekzistonin. == Vepra të zgjedhura == [[Skeda:Rembrandt laughing.jpg|thumb|upright=1|''Rembrandt duke qeshur'' (1628), Muzeu J. Paul Getty, Malibu]] * ''Varrimi i Krishtit'' (rreth 1624) – <small>Muzeu dhe Galeria e Artit Hunterian, Glasgou</small> * ''Gurëzimi i Shën Stefanit'' (1625) – <small>Musée des Beaux-Arts, Lion</small> * ''Andromeda e Lidhur me Zinxhirë te Shkëmbinjtë'' (1630) – <small>Mauritshuis, Haga</small> * ''Plaku me Zinxhir Ari'' (rreth 1631) – <small>Instituti i Artit i Çikagos</small> * ''Jacob de Gheyn III'' (1632) – <small>Galeria Dulwich, Londër</small> * ''Filozofi në Meditim'' (1632) – <small>Luvri, Paris</small> * ''Mësimi i Anatomisë së Dr. Nicolaes Tulp'' (1632) – <small>Mauritshuis, Haga</small> * ''Judita në Gostinë e Holofernit'' (1634) – <small>Museo del Prado, Madrid</small> * ''Zbritja nga Kryqi'' (1634) – <small>Muzeu Hermitage, Shën Petersburg</small> * ''Gostia e Belshazarit'' (rreth 1635–1638) – <small>Galeria Kombëtare, Londër</small> * ''Biri Plëngprishës në Tavernë'' (rreth 1635) – <small>Gemäldegalerie Alte Meister, Drezden</small> * ''Danaja'' (rreth 1635, ripunuar para 1643) – <small>Muzeu Hermitage, Shën Petersburg</small> * ''Studiuesi te Tryeza e Leximit'' (1641) – <small>Kështjella Mbretërore, Varshavë</small> * ''Vajza në Kornizë'' (1641) – <small>Kështjella Mbretërore, Varshavë</small> * ''Roja e Natës'', zyrtarisht ''Kompania e Milicisë e Kapiten Frans Banning Cocq'' (1642) – <small>Rijksmuseum, Amsterdam</small> * ''Boaz dhe Ruthi'' (1643) – <small>Woburn Abbey, Bedfordshire dhe Gemäldegalerie, Berlin</small> * ''Mulliri'' (1645/48) – <small>Galeria Kombëtare e Artit, Uashington D.C.</small> * ''Suzana dhe Pleqtë'' (1647) – <small>Gemäldegalerie, Berlin</small> * ''Krishti duke Shëruar të Sëmurët'', njohur edhe si Stampa Njëqind Guldenësh (rreth 1648) – <small>Muzeu Memorial i Artit Allen, Oberlin, Ohio</small> * ''Koka e Krishtit'' (1648) – <small>Gemäldegalerie, Berlin</small> * ''Aristoteli duke Kontempluar një Bust të Homerit'' (1653) – <small>Muzeu Metropolitan i Artit, Nju Jork</small> * ''Tre Kryqet'' (1653) – <small>Muzeu i Arteve të Bukura, Boston</small> * ''Bathsheba në Banjën e Saj'' (1654) – <small>Luvri, Paris</small> * ''Krishti i Paraqitur para Popullit'' (rreth 1655) – <small>Versione të ndryshme në muze të ndryshëm</small> * ''Pallas Athina'' (rreth 1657) – <small>Muzeu Calouste Gulbenkian, Lisbonë</small> * ''Portreti i Dirck van Os'' (rreth 1658) – <small>Muzeu i Artit Joslyn, Omaha, Nebraska</small> * ''Vetë-portret me beretë dhe jakë të ngritur'' (1659) – <small>Galeria Kombëtare e Artit, Uashington D.C.</small> * ''Ahasueri dhe Hamani në Gostinë e Esterës'' (1660) – <small>Muzeu Pushkin, Moskë</small> * ''Komploti i Klaudius Civilis'' (rreth 1661–1662) – <small>Nationalmuseum, Stokholm; pjesa më e madhe e origjinalit ka humbur pasi Rembrandt e preu për ta shitur; edhe pikturë e tij e fundit historike laike</small> * ''Sindikët e Gildës së Prodhuesve të Pëlhurës'' (1662) – <small>Rijksmuseum, Amsterdam</small> * ''Nusja Hebreje'' (rreth 1665–1669) – <small>Rijksmuseum, Amsterdam</small> * ''Hamani para Esterës'' (1665) – <small>Muzeu Kombëtar i Artit i Rumanisë, Bukuresht</small> * ''Vetë-portret në Moshën 63-vjeçare'' (1669) – <small>Galeria Kombëtare, Londër; një nga vetë-portretet e fundit të Rembrandtit</small> * ''Kthimi i Birit Plëngprishës'' (1669) – <small>Muzeu Hermitage, Shën Petersburg; një nga pikturat e fundit të Rembrandtit</small> == Ekspozita == [[Skeda:Moving Rembrandt's 'Nightwatch'.jpg|thumb|upright=1|Zhvendosja e ''Rojës së Natës'' të Rembrandtit për Ekspozitën Rembrandt të vitit 1898]] * Shtator–tetor 1898: ''Rembrandt Tentoonstelling'' (''Ekspozita Rembrandt''), Muzeu Stedelijk, Amsterdam * Janar–shkurt 1899: ''Rembrandt Tentoonstelling'', Akademia Mbretërore, Londër * 30 janar – 1 maj 2005: ''Gdhendjet Fetare të Rembrandtit'', Galeria Kombëtare e Artit * 30 janar – 1 maj 2005: ''Portretet e Fundit Fetare të Rembrandtit'', Galeria Kombëtare e Artit, e udhëtuar te Muzeu J. Paul Getty, Los Anxhelos, 7 qershor – 28 gusht 2005 * 21 prill 2011–18 korrik 2011: ''Rembrandt dhe Fytyra e Jezusit'', Musée du Louvre * 22 shkurt 2012–17 qershor 2012: ''Aty ku Errësira Takon Dritën: Rembrandt dhe Bashkëkohësit e Tij – Epoka e Artë e Artit Hollandez'', Muzeu Sakıp Sabancı, Stamboll * 23 shkurt – 20 maj 2012: ''Rembrandt dhe Degas: Portreti i Artistit si i Ri'', Muzeu Metropolitan i Artit * 16 shtator 2013–14 nëntor 2013: ''Rembrandt: Gdhendësi i Përsosur'', Galeritë e Artit të Universitetit Syracuse * 12 shkurt 2015–17 maj 2015: ''Rembrandt i Vonë'', Rijksmuseum, Amsterdam * 16 shtator 2018 – 6 janar 2019: ''Rembrandt – Piktor si Gdhendës'', Muzeu i Artit i Denverit * 24 gusht 2019 – 1 dhjetor 2019: ''Leiden rreth 1630: Rembrandt Shfaqet'', Qendra e Artit Agnes Etherington, Kingston, Ontario * 4 tetor 2019 – 2 shkurt 2020: ''Drita e Rembrandtit'', Galeria Dulwich, Londër * 18 shkurt 2020–30 gusht 2020: ''Rembrandt dhe Portretizimi Amsterdamas, 1590–1670'', Museo Nacional Thyssen-Bornemisza, Madrid * 10 gusht 2020 – 1 nëntor 2020: ''Rembrandt i Ri'', Muzeu Ashmolean, Oksford * 18 nëntor 2023 – 19 shkurt 2024: ''Rembrandt: Gdhendje nga Muzeu Boijmans Van Beuningen'', Muzeu i Artit i Worcesterit, Worcester, Masaçusets == Pikturat == === Vetë-portretet === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Vetë-portretet e Rembrandtit|en|Self-portraits by Rembrandt}}}} <gallery heights="150"> Skeda:Self-portrait (1628-1629), by Rembrandt.jpg|Rembrandti i ri (rreth 1628), 22 vjeç, ushtrim pjesor në chiaroscuro, Rijksmuseum Skeda:Rembrandt van Rijn 184.jpg|''Vetë-portret me gorxhet'' (rreth 1629), Germanisches Nationalmuseum, Nurnberg Skeda:Selfportrait (Rembrandt Harmensz. van Rijn) - Nationalmuseum - 22374.tif|''Vetë-portret'' (1630), Nationalmuseum, Stokholm Skeda:Rembrandt - Self-Portrait with Velvet Beret - Google Art Project.jpg|''Vetë-portret me beretë kadifeje dhe mantel me gëzof'' (1634) Skeda:Rembrandt1640.png|''Vetë-portret në moshën 34-vjeçare'' (1640), Galeria Kombëtare, Londër Skeda:Rembrandt Harmenszoon van Rijn - Large Self-Portrait - Google Art Project.jpg|''Vetë-portret'', vaj në pëlhurë (1652), Kunsthistorisches Museum, Vjenë Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 132.jpg|''Vetë-portret'' (1655), vaj në arrëz, i cunguar në përmasa, Kunsthistorisches Museum, Vjenë Skeda:Rembrant Self-Portrait, 1660.jpg|''Vetë-portret'' (1660) Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 142.jpg|''Vetë-portret si Zeuksi duke Qeshur'' (rreth 1662), Wallraf-Richartz Museum, Këln Skeda:Rembrandt Self-portrait (Kenwood).jpg|''Vetë-portret me Dy Rrathë'' (rreth 1665–69), Kenwood House, Londër Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 134.jpg|''Vetë-portret'' (1669) Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 135.jpg|''Vetë-portret në moshën 63-vjeçare'' (1669, viti i vdekjes), Galeria Kombëtare, Londër Skeda:Rembrandt, Self-portrait, 1668–1669, Galleria degli Uffizi, Florence.jpg|Vetë-portret, 1668–69, Galleria degli Uffizi, Firence </gallery> === Piktura të tjera të rëndësishme === <gallery widths="170" heights="170"> Skeda:Rembrandt-Lapidation-Saint-Étienne-MBA-Lyon.jpg|''Gurëzimi i Shën Stefanit'' (1625), piktura e parë e Rembrandtit, përfunduar në moshën 19-vjeçare, Musée des Beaux-Arts de Lyon Skeda:Rembrandt Two old men disputing 1628.jpg|''Dy pleq duke debatuar'' (1628), Galeria Kombëtare e Viktorias, Melburn Skeda:Rembrandt The Artist in his studio.jpg|''Artisti në Studion e Tij'' (1628), Muzeu i Arteve të Bukura, Boston Skeda:Rembrandt van Rijn - Borststuk van een oude man met bontmuts (1630).jpg|''Bust plaku me kapelë gëzofi'' (1630), pikturë e babait të Rembrandtit Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn - Jeremia treurend over de verwoesting van Jeruzalem - Google Art Project.jpg|''Jeremia duke Vajtuar Shkatërrimin e Jerusalemit'' (rreth 1630) Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 011.jpg|''Andromeda'' (rreth 1630) Skeda:Rembrandt - The Anatomy Lesson of Dr Nicolaes Tulp.jpg|''Mësimi i Anatomisë së Dr. Nicolaes Tulp'' (rreth 1632) Skeda:Aeltje Uylenburgh, by Rembrandt.jpg|''Portreti i Aeltje Uylenburgh'' (1632), Muzeu i Arteve të Bukura, Boston Skeda:Rembrandt, Portrait of Saskia van Uylenburgh (1612–1642), circa 1633–1634, Gemäldegalerie Alte Meister, Kassel.jpg|''Portreti i Saskia van Uylenburgh'' (rreth 1633–34) Skeda:Harmensz van Rijn Rembrandt - Флора - Google Art Project.jpg|''Flora'' (1634), Muzeu Hermitage, Shën Petersburg Skeda:Rembrandt Abraham en Isaac, 1634.jpg|''Flijimi i Isakut'' (1634), Muzeu Hermitage, Shën Petersburg Skeda:Descent from the Cross (Rembrant).jpg|''Zbritja nga Kryqi'' (1634), Muzeu Hermitage, Shën Petersburg Skeda:Rembrandt - The Abduction of Ganymede - Google Art Project - cropped.jpg|''Rrëmbimi i Ganimedit'' (1635), Staatliche Kunstsammlungen Dresden Skeda:The Blinding of Samson (SM 1383).png|''Verbimi i Sansonit'' (1636), dhuratë e Rembrandtit për Huygensin Skeda:Suzanna, Rembrandt van Rijn, 1636, Mauritshuis, The Hague.jpg|''Suzana'' (1636) Skeda:Rembrandt-Belsazar.jpg|''Gostia e Belshazarit'' (rreth 1636–38) Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 026.jpg|''Danaja'' (rreth 1636–43), Muzeu Hermitage, Shën Petersburg Skeda:Rembrandt De aartsengel verlaat Tobias en zijn gezin. 1637.jpg|''Kryeengjëlli Rafael Duke Lënë Familjen e Tobias'' (1637), Luvri Skeda:Landscape with the Good Samaritan - Rembrandt.jpg|''Peizazhi me Samaritanin e Mirë'' (1638), Muzeu Czartoryski, Krakov Skeda:Rembrandt Scholar at the Lectern.jpg|''Studiuesi te Tryeza e Shkrimit'' (1641), Kështjella Mbretërore, Varshavë Skeda:Rembrandt van Rijn 195.jpg|''Ëndrra e Jozefit'' (rreth 1645) Skeda:Rembrandt - Susanna and the Elders - WGA19104.jpg|''Suzana dhe Pleqtë'' (1647) Skeda:Rembrandt van Rijn - The Mill - Google Art Project.jpg|''Mulliri'' (1648) Skeda:Rembrandt Harmenszoon van Rijn - An Old Man in Red.JPG|''Plak me të kuqe'' (rreth 1652–54), Muzeu Hermitage, Shën Petersburg Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 013.jpg|''Aristoteli me një Bust të Homerit'' (1653), Muzeu Metropolitan i Artit, Nju Jork Skeda:The Kitchen Maid (Rembrandt Harmensz. van Rijn) - Nationalmuseum - 17587.tif|''Vajza e Re te Dritarja'' (1654), Nationalmuseum, Stokholm Skeda:JanSix.jpg|''Portreti i Jan Six'', pikturë e një miku të pasur të Rembrandtit (1654) Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 016.jpg|''Bathsheba në Banjën e Saj'', me model Hendrickje (1654) Skeda:A Woman Bathing in a Stream by Rembrandt.jpg|''Grua duke u Larë në një Përrua'', me model Hendrickje (1654) Skeda:Pallas Athena by Rembrandt Museu Calouste Gulbenkian 1488.jpg|''Pallas Athina'' (rreth 1655) Skeda:Rembrandt - Anatomische les van Dr. Jan Deijman.jpg|''Mësimi i Anatomisë së Dr. Deijman'' (1656) Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 062.jpg|''Jakobi Duke Bekuar Bijtë e Jozefit'' (1656) Skeda:Rembrandt - Portrait of Hendrickje Stoffels - Google Art Project.jpg|''Grua në Derë'' (1657–58) Skeda:Rembrandt Harmensz van Rijn - Ahasuerus, Haman and Esther - Google Art Project.jpg|''Ahasueri, Hamani dhe Estera'' (1660), Muzeu Pushkin, Moskë Skeda:Rembrandt - The Incredulity of St Thomas - WGA19095.jpg|''Mosbesimi i Shën Thomait'' (1660), Muzeu Pushkin, Moskë Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn (Dutch - St. Bartholomew) - Google Art Project.jpg|''Shën Bartolomeu'' (1661), Muzeu J. Paul Getty, Malibu Skeda:Netherlands-4183 - The Syndics, Rembrandt.jpg|''Sindikët e Gildës së Prodhuesve të Pëlhurës'' (1662) Skeda:The Conspiracy of the Batavians under Claudius Civilis (Rembrandt Harmensz. van Rijn) - Nationalmuseum - 17581.tif|''Komploti i Klaudius Civilis'' (e cunguar) (1661–62) Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn - Lucretia - 34.19 - Minneapolis Institute of Arts.jpg|''Lukrecia'' (1666), Instituti i Artit i Minneapolisit Skeda:Rembrandt Harmensz van Rijn - Return of the Prodigal Son - Google Art Project.jpg|''Kthimi i Birit Plëngprishës'' (rreth 1669), Muzeu Hermitage, Shën Petersburg </gallery> == Vizatime dhe gdhendje == <gallery> Skeda:Rembrandt van Rijn - Zelfportret.jpg|''Vetë-portret'', rreth 1628–29, penë e furçë me bojë në letër Skeda:B320 Rembrandt.jpg|''Vetë-portret me kapelë, me sy të hapur gjerë'', 1630, gdhendje dhe burin Skeda:Rembrandt Seated Old Man.jpg|''Plak ulur'' (rreth 1630), shkumës e kuqe dhe e zezë në letër, Nationalmuseum, Stokholm Skeda:Rembrandt Susanna Zeichnung.jpg|''Suzana dhe pleqtë'', 1634, vizatim me shkumës të kuqe (sanguine) në letër, Kupferstichkabinett, Berlin Skeda:Self-portrait with Saskia.jpg|''Vetë-portret me Saskian'', 1636, gdhendje Skeda:Rembrandt Harmenszoon van Rijn - An Elephant, 1637 - Google Art Project.jpg|''Një elefant'', 1637, vizatim me shkumës të zi në letër, Albertina, Austri Skeda:Self portrait leaning on si 373x470.jpg|''Vetë-portret i mbështetur në një pragdritare'', 1639, gdhendje Skeda:Jesus und Ehebrecherin.jpg|''Krishti dhe gruaja e kapur në kurorëshkelje'', rreth 1639–41, vizatim me bojë, Luvri Skeda:Rembrandt Beggars I.jpg|''Lypësit I'', rreth 1640–42, bojë në letër, Biblioteka e Universitetit të Varshavës Skeda:Rembrandt - The windmill - Google Art Project.jpg|''Mulliri me erë'', 1641, gdhendje Skeda:Rembrandt 254.jpg|''Diemerdijk-u te Houtewael'' (pranë Amsterdamit), 1648–49, penë me bojë kafe, larje kafe, Museum Boijmans Van Beuningen Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn - Christ Crucified Between the Two Thieves ("The Three Crosses") - Google Art Project.jpg|''Tre Kryqet'', 1653, gdhendje drypoint, gjendja III nga V Skeda:Virgin and child with cat.jpg|''Virgjëresha dhe Fëmija me Mace'', 1654, pllakë origjinale bakri e gdhendjes (sipër) dhe shembulli i stampës (poshtë), Muzeu Victoria and Albert Skeda:Rembrandt Christus aan het volk getoond.jpg|''Krishti i paraqitur para popullit'', gdhendje drypoint, 1655, gjendja I nga VIII Skeda:Rembrandt Two Jews in Discussion, Walking.jpg|''Dy pleq në bisedë / Dy hebrenj duke diskutuar, duke ecur'', vit i panjohur, shkumës i zi dhe bojë kafe në letër, Teylers Museum Skeda:Rembrandt A Child Being Taught to Walk.jpg|''Fëmijë duke mësuar të ecë'' (rreth 1635) Skeda:Amsterdam - Late Rembrandt Exposition 2015 - Young Woman Sleeping 1654 B (cropped).jpg|''Grua e re duke fjetur'' (rreth 1654), shembull i vizatimit kaligrafik të Rembrandtit </gallery> == Vepra rreth Rembrandtit == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Lista e veprave rreth Rembrandtit|en|List of works about Rembrandt}}}} [[Skeda:Rembrandt Girl in a Picture Frame.jpg|thumb|upright=1|''Vajza në Kornizë'' (1641), Kështjella Mbretërore, Varshavë]] [[Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn 049.jpg|thumb|upright=1|''Ungjilltari Mateu dhe Engjëlli'' (1661)]] === Vepra letrare (poezi dhe prozë) === * ''Pikturës së Rembrandtit'', poemë ruse nga Mikhail Lermontov, 1830 * ''Gaspard de la Nuit: Fantaisies à la manière de Rembrandt et de Callot'', seri poezish frëngjisht nga Aloysius Bertrand, 1842 * ''Picture This'', roman nga Joseph Heller, 1988 * ''Moi, la Putain de Rembrandt'', roman frëngjisht nga Sylvie Matton, 1998 * ''Van Rijn'', roman nga Sarah Emily Miano, 2006 * ''I Am Rembrandt's Daughter'', roman nga Lynn Cullen, 2007 * ''The Rembrandt Affair'', roman nga Daniel Silva, 2011 * ''The Anatomy Lesson'', roman nga Nina Siegal, 2014 * ''Rembrandt's Mirror'', roman nga Kim Devereux, 2015 === Muzikë === * Kënga "Dinner with Gershwin" e Donna Summer përmban vargjet "I want to watch Rembrandt sketch." * Kënga "Duchess" e Scott Walker përfshin vargjet "It's your bicycle bells / and your Rembrandt swells" * Kënga "Rembrand... Run it Back" në albumin ''Revenge of the Dreamers III'' të Dreamville === Filma === * ''The Stolen Rembrandt'', film i vitit 1914, regjisor Leo D. Maloney dhe J. P. McGowan * ''Die Tragödie eines Großen'', film gjermanisht i vitit 1920, regjisor Arthur Günsburg * ''The Missing Rembrandt'', film i vitit 1932, regjisor Leslie S. Hiscott * ''Rembrandt'', film i vitit 1936, regjisor Alexander Korda, me Charles Laughton * ''Rembrandt'', film i vitit 1940 * ''Rembrandt in de schuilkelder'', film hollandisht i vitit 1941, regjisor Gerard Rutten * ''Rembrandt'', film gjermanisht i vitit 1942, regjisor Hans Steinhoff * ''Rembrandt: A Self-Portrait'', film dokumentar i vitit 1954, nga Morrie Roizman * ''Rembrandt, schilder van de mens'', film hollandisht i vitit 1957, regjisor Bert Haanstra * ''Rembrandt fecit 1669'', film i vitit 1977, regjisor Jos Stelling * ''Rembrandt: The Public Eye and the Private Gaze'', film dokumentar i vitit 1992, nga Simon Schama * ''Rembrandt'', film i vitit 1999, regjisor Charles Matton * ''Rembrandt: Fathers & Sons'', film i vitit 1999, regjisor David Devine * ''Stealing Rembrandt'', film i vitit 2003, regjisor Jannik Johansen dhe Anders Thomas Jensen * ''Simon Schama's Power of Art: Rembrandt'', seri filmash dokumentarë të BBC-së, 2006 * ''Nightwatching'', film i vitit 2007, regjisor Peter Greenaway * ''Rembrandt's J'Accuse'', film dokumentar i vitit 2008, nga Peter Greenaway * ''Rembrandt en ik'', film hollandisht i vitit 2011, regjisor Marleen Gorris * ''Schama on Rembrandt: Masterpieces of the Late Years'', film dokumentar i vitit 2014, nga Simon Schama == Shënime == {{notelist}} == Referime == {{reflist}} === Burimet e cituara === {{refbegin|30em}} * Ackley, Clifford, et al., ''Rembrandt's Journey'', Museum of Fine Arts, Boston, 2004. {{ISBN|0-87846-677-0}} * Adams, Laurie Schneider, ''Art Across Time. Volume II'', McGraw-Hill College, 1999. * Bomford, David, et al., ''Art in the Making: Rembrandt'', New edition, Yale University Press, 2006. * Bull, Duncan, et al., ''Rembrandt-Caravaggio'', Rijksmuseum, 2006. * Buvelot, Quentin; White, Christopher (red.), ''Rembrandt by himself'', 1999, National Gallery. * Clark, Kenneth, ''Civilisation: A Personal View'', Harper & Row, 1969. {{ISBN|978-0-06-010801-4}} * Clark, Kenneth, ''An Introduction to Rembrandt'', John Murray/Readers Union, Londër, 1978. * Clough, Shepard B., ''European History in a World Perspective'', D.C. Heath and Company, 1975. {{ISBN|978-0-669-85555-5}} * Driessen, Christoph, ''Rembrandts vrouwen'', Bert Bakker, Amsterdam, 2012. {{ISBN|978-90-351-3690-8}} * Durham, John I., ''Biblical Rembrandt: Human Painter in a Landscape of Faith'', Mercer University Press, 2004. {{ISBN|978-0-86554-886-2}} * Gombrich, E. H., ''The Story of Art'', Phaidon, 1995. {{ISBN|0-7148-3355-X}} * Hinterding, Eric; Luijten, Ger; Royalton-Kisch, Martin, ''Rembrandt the Printmaker'', British Museum Press/Rijksmuseum, Amsterdam, 2000. {{ISBN|071412625X}} * Hughes, Robert, "The God of Realism", ''The New York Review of Books'', vëll. 53, nr. 6, 6 prill 2006. * Schwartz, Gary (red.), ''The Complete Etchings of Rembrandt Reproduced in Original Size'', Dover, Nju Jork, 1988. {{ISBN|0-486-28181-7}} * Slive, Seymour (red.), ''Dutch Painting, 1600–1800'', Yale University Press, 1995. {{ISBN|0-300-07451-4}} * van de Wetering, Ernst, në ''Rembrandt by himself'', National Gallery, Londër/Mauritshuis, Haga, 1999. {{ISBN|1-85709-270-8}} * van de Wetering, Ernst, ''Rembrandt: The Painter at Work'', Amsterdam University Press, 2000. {{ISBN|0-520-22668-2}} * White, Christopher, ''The Late Etchings of Rembrandt'', British Museum/Lund Humphries, Londër, 1999. {{ISBN|978-90-400-9315-9}} {{refend}} == Lidhje të jashtme == {{Commons|Rembrandt}} {{Wikiquote|Rembrandt}} * [http://www.nationalgallery.org.uk/artists/rembrandt Biografi e artistit Rembrandt Harmensz. van Rijn nga Galeria Kombëtare, Londër] * [http://www.pubhist.com/person/1/rembrandt Vepra dhe literaturë mbi Rembrandtin te Pubhist.com] * [http://www.rembrandtcatalogue.net/ Vizatimet e Rembrandtit: rishikim i katalogut të Otto Benesch nga Martin Royalton-Kisch] * [http://www.rembrandthuis.nl/ Shtëpia e Rembrandtit në Amsterdam] – faqja e Muzeut Shtëpia e Rembrandtit * [http://colourlex.com/project/resources-rembrandt/ Rembrandt van Rijn, Burime të Përgjithshme] * [http://www.rembrandtdatabase.org/ Baza e të Dhënave Rembrandt] – të dhëna kërkimore mbi pikturat {{Authority control}} [[Kategoria:Lindje 1606]] [[Kategoria:Vdekje 1669]] [[Kategoria:Piktorë holandezë]] p18x61pn6sxhbyyaxdd5moy1i5ajrrs 0 17521 3028859 2982419 2026-08-31T20:11:41Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Danube, versioni i datës 19 gusht 2026 (revizioni 1370139182) 3028859 wikitext text/x-wiki {{Short description|Lumi i dytë më i gjatë në Evropë}} {{About|lumin}} {{Use dmy dates|date=November 2023}} {{Infobox river | name = Danubi | native_name = {{native name list |tag1=de |name1=Donau |tag2=sk |name2=Dunaj |tag3=hu |name3=Duna |tag4=hr |name4=Dunav |tag5=sr |name5={{lang|sr-Cyrl|Дунав}} / {{lang|sr-Latn|Dunav}} |tag6=bg |name6=Дунав |tag7=ro |name7=Dunărea |tag8=uk |name8=Дунай}} <!-- FOTO & HARTA --> | image = View from Gellért Hill to the Danube, Hungary - Budapest (28493220635).jpg | image_caption = Danubi në [[Budapesti]]n | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-stroke-color = #4287f5 | map_caption = Rrjedha e Danubit <!-- VENDNDODHJA --> | subdivision_type1 = Shtetet | subdivision_name1 = {{hlist|[[Gjermania]]|[[Austria]]|[[Sllovakia]]|[[Hungaria]]|[[Kroacia]]|[[Serbia]]|[[Bullgaria]]|[[Rumania]]|[[Moldavia]]|[[Ukraina]]}} | subdivision_type5 = Qytetet | subdivision_name5 = {{hlist|Ulm|Ingolstadt|Regensburg|Passau|[[Linc|Linz]]|[[Vjena]]|[[Bratisllava|Bratislava]]|Győr|Komárno/Komárom|[[Budapesti]]|Dunaújváros||Mohács|Apatin|[[Vukovar]]||Ilok|Bačka Palanka||[[Novi Sadi|Novi Sad]]||Sremski Karlovci|[[Beogradi]]|Pançevë|[[Smedereva|Smederevo]]|Drobeta-Turnu Severin|Vidin|Calafat|Giurgiu|Ruse|Silistra|Călărași|Brăila|[[Galaci|Galați]]|[[Tulcea]]|Reni|Izmail|Kiliia|Sulina}} <!-- KARAKTERISTIKAT FIZIKE --> | length_km = 2.850 | length_ref = <ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Danube-River|title=Danube River|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|edition=Online|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref> | width_min = Danubi i mesëm (Portat e Hekurit) {{cvt|150|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm (Brăila) {{cvt|400|m|abbr=on}}<ref name="LongTermMorph" /> | width_avg = Danubi i sipërm {{cvt|300|m|abbr=on}}; Danubi i mesëm {{cvt|400-800|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|900-1,000|m|abbr=on}}<ref name="Hydromorphological balance">{{cite web|url=https://www.osce.org/files/f/documents/0/8/32944.pdf|title=Hydromorphological balance of the Danube River Channel on the Sector between Bazias (km 1072.2) and Danube Delta Inlet (km 80.5)|last=Bondar|first=Constantin|publisher=osce.org|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref><ref name="LongTermMorph" /><ref name="ICPDR">{{cite web|url=http://www.icpdr.org|title=ICPDR|language=en}}</ref> | width_max = Danubi i mesëm {{cvt|1,500|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|1,700|m|abbr=on}}<ref name="ICPDR" /><ref name="LongTermMorph">{{cite web|url=https://www.interreg.eu|title=Long-term Morphological Development of the Danube in Relation to the Sediment Balance|language=en}}</ref> | depth_min = {{cvt|1|m|abbr=on}} (Danubi i sipërm)<ref name="ICPDR" /> | depth_avg = Danubi i sipërm {{cvt|8|m|abbr=on}}; Danubi i mesëm {{cvt|6-10|m|abbr=on}}, {{cvt|53|m|abbr=on}} (Portat e Hekurit); Danubi i poshtëm {{cvt|9|m|abbr=on}}<ref name="Hydromorphological balance" /><ref name="LongTermMorph" /><ref name="ICPDR" /><ref name="Republic Hydrometeorological Service of Serbia">{{cite web|url=http://www.hidmet.gov.rs|title=Republic Hydrometeorological Service of Serbia|language=en, sr}}</ref> | depth_max = Danubi i mesëm (Portat e Hekurit) {{cvt|90|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|34|m|abbr=on}}<ref name="LongTermMorph" /> | river_system = Danubi | progression = [[Deti i Zi]] | discharge1_location= Delta e Danubit | discharge1_min = {{convert|1,790|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogycal">{{citation|chapter-url=https://www.limnology.ro/water2012/Proceedings/001.pdf|chapter=The Danube River in the Pontic Sector – Hidrologycal Regime|last1=Gâştescu|first1=Petre|last2=Țuchiu|first2=Elena|title=Water resources and wetlands: Conference Proceedings|location=Tulcea, Rumani|editor-first1=Petre|editor-last1=Gâştescu|editor-first2=William|editor-last2=Lewis William Jr|editor-first3=Petre|editor-last3=Breţcan|date=2012|isbn=978-606-605-038-8|page=18|language=en}}</ref><ref name="hidrogeog">{{cite web|url=https://www.limnology.ro/wrw2023/proceedings.html|title=THE DANUBE RIVER AND ITS DELTA, HYDROGEOGRAPHYC CHARACTERISTICS-ACTUAL SYNTHESIS|language=en}}</ref> | discharge1_avg = (Periudha: 1931–2020) {{cvt|6,452|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /><ref name="auto">{{cite web|url=https://unece.org/DAM/env/documents/2019/ece/Restart/Ukraine_S1/Points_of_view_expressed_by_the_Romanian_authorutues_and_scientific_research_institute.pdf|title=Points of view expressed by the Romanian authorities and scientific research on the Ukraine's document "Annotated Report on Scientific Research – Complex Environmental Monitoring for the Danube – Black Sea Deep Water Navigation Canal operation in 2017–2018. The Sea Approach Canal Zone"|publisher=unece.org|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref> | discharge1_max = {{convert|15,900|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogycal" /><ref name="hidrogeog" /> | discharge5_location= Passau ([[Bavaria|Bavari]], 30&nbsp;km para qytetit) | discharge5_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|580|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge4_location= [[Vjena]] | discharge4_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|1,920|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge3_location= [[Budapesti]] | discharge3_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|2,350|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge2_location= [[Beogradi]] | discharge2_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|5,300|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> <!-- TIPARET E PELLGUT --> | source1 = [[Breg (lumë)|Breg]] | source1_location = Furtwangen im Schwarzwald, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source1_coordinates= {{coord|48|05|44|N|08|09|18|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1,078|m|abbr=on}} | source2 = Brigach | source2_location = St. Georgen im Schwarzwald, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source2_coordinates= {{coord|48|06|24|N|08|16|51|E|display=inline}} | source2_elevation = {{convert|940|m|abbr=on}} | source_confluence_location = Donaueschingen, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source_confluence_coordinates= {{coord|47|57|03|N|08|31|13|E|display=inline}} | mouth = Delta e Danubit | mouth_location = Rumani | mouth_coordinates = {{coord|45|13|3|N|29|45|41|E|display=inline,title}} | basin_size_km2 = 801.463 | basin_size_ref = <ref name="ICPDR" /> }} '''Danubi''' ({{IPAc-en|ˈ|d|æ|n|.|j|uː|b}} {{respell|DAN|jub}}; shih edhe [[#Emrat dhe etimologjia|emrat e tjerë]]) është një [[lumë]] në Evropë, i dyti më i gjati pas [[Lumi i Vollgës|Vollgës]].<ref>{{Cite web|last=Water|first=Connor Brighton|date=2023-02-01|title=10 Longest Rivers In Europe|url=https://www.worldatlas.com/rivers/10-longest-rivers-in-europe.html|access-date=2026-03-30|website=WorldAtlas|language=en}}</ref> Ai rrjedh nëpër Evropën Qendrore dhe Juglindore, nga Shvarcvalldi (Pylli i Zi) i Gjermanisë<ref name=":0">{{Cite news|title=Danube River {{!}} Map, Cities, Countries, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Danube-River|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230221834/https://www.britannica.com/place/Danube-River|archive-date=2025-12-30|access-date=2026-03-30|work=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> në jug, përmes {{ill|Deltës së Danubit|en|Danube Delta}} në Rumani, derisa derdhet në [[Deti i Zi|Detin e Zi]].<ref name=":0" /> I madh dhe me rëndësi të thellë historike, Danubi ka qenë dikur kufi i [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]]. Në shekullin e 21-të, ai lidh dhjetë vende evropiane, duke kaluar nëpër territoret e tyre ose duke shënuar kufirin mes tyre. Me origjinë në Gjermani, Danubi rrjedh drejt juglindjes për {{convert|2850|km|mi|sp=us|abbr=on}}, duke kaluar nëpër ose duke kufizuar me Austrinë, Sllovakinë, Hungarinë, Kroacinë, Serbinë, Rumaninë, Bullgarinë, Moldavinë dhe Ukrainën.<ref>{{Cite web|last=yakubova@upenn.edu|date=2017-09-01|title=Danube River|url=https://rees.sas.upenn.edu/about/spotlight/danube-river|access-date=2026-03-30|website=Russian and East European Studies|language=en}}</ref> Mes shumë qyteteve në bregun e tij gjenden katër kryeqytete kombëtare: [[Vjena]], [[Bratisllava|Bratislava]],<ref>{{Cite web|title=Danube River in Bratislava {{!}} bratislava-city.sk|url=https://bratislava-city.sk/danube-river/|access-date=2026-03-30|language=cs}}</ref> [[Budapesti]]<ref>{{Cite web|last=Péter|first=László|date=23 mars 2026|title=Budapest|url=https://www.britannica.com/place/Budapest/People|url-status=live|language=en}}</ref> dhe [[Beogradi]]. Pellgu i tij lëndëmbledhës arrin {{Convert|817000|km2|abbr=on}} dhe shtrihet edhe në nëntë vende të tjera. Rrjedha e parë e Danubit, [[Breg (lumë)|Bregu]], buron në Furtwangen im Schwarzwald, ndërsa lumi merr emrin nga pika e bashkimit të burimeve, në parkun e pallatit të Donaueschingen-it. Që nga kohët e lashta, Danubi ka qenë rrugë tregtare tradicionale në Evropë. Sot, {{convert|2415|km|mi|abbr=on}} të gjatësisë së tij totale janë të lundrueshme. Danubi lidhet me [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] përmes {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}}, duke e bashkuar Danubin te Kelheim me [[Lumi i Majnit|Majnin]] te Bamberg. Lumi është gjithashtu burim i rëndësishëm [[hidroenergjia|hidroenergjie]] dhe uji të pijshëm. Pellgu i lumit Danub është vendbanim për lloje peshqish si mizoreshë (''Esox lucius''), sandër (''Sander lucioperca''), hukja (''Hucho hucho''), sominat (''Silurus glanis''), mustak (''Lota lota'') dhe temblat (''Tinca tinca''). Ai është gjithashtu vendbanim i llojeve të shumta të [[blini]]t dhe krapit, si dhe i [[salmoni]]t dhe [[Trofta|troftës]]. Disa lloje peshqish euryhalinë, si levreku evropian i detit, qefulli dhe ngjala evropiane, banojnë në Deltën e Danubit dhe në pjesën e poshtme të lumit. == Emrat dhe etimologjia == Sot lumi e mban emrin e tij nga bashkimi i burimeve në [[Donaueschingen]], Gjermani, e deri te derdhja në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në Rumani dhe Ukrainë. Në gjuhët e vendeve që përshkon, lumi njihet si {{native name list |tag1=de |name1=Donau |tag2=sk |name2=Dunaj |tag3=hu |name3=Duna |tag4=hr |name4=Dunav |tag5=sr |name5={{lang|sr-Cyrl|Дунав}} / {{lang|sr-Latn|Dunav}} |tag6=bg |name6=Дунав |tag7=ro |name7=Dunărea |tag8=uk |name8=Дунай}}. Lumi ishte i njohur për [[Greqia e lashtë|grekët e lashtë]] si ''Istros'' ({{lang|grc|Ἴστρος}})<ref>{{Cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0016.tlg001.perseus-grc1:4.48|title=Herodotus, The Histories, book 4, chapter 48|website=www.perseus.tufts.edu|language=en}}</ref>, nga një rrënjë e cila gjendet ndoshta edhe në emrin e lashtë të Dniestrit (''Danaster'' në latinisht, ''Tiras'' në greqisht) dhe që lidhet me gjuhët iranike (iranishten) ''turos'' "i shpejtë" dhe [[sanskritishtja|sanskritishten]] ''iṣiras'' ({{lang|sa|इषिरस्}}) "i shpejtë", nga rrënja [[Gjuha proto-indo-evropiane|proto-indoevropiane]] ''isro-'', ''sreu'' "të rrjedhësh".<ref name="Felecan">{{cite journal|title=Straturi etimologice reflectate în hidronimia românească|first1=Oliviu|last1=Felecan|first2=Nicolae|last2=Felecan|page=254|journal=Quaderns de Filologia: Estudis Lingüístics|volume=20|year=2015|issue=1|publisher=Universitat de València|doi=10.7203/qfilologia.20.7521|url=http://roderic.uv.es/bitstream/10550/49693/1/5283423.pdf|doi-access=free|language=ro}}</ref> Në Mesjetë, greqishtja ''Tiras'' u huazua në italisht si ''Tyrlo'' dhe në gjuhët turke si ''Tyrla''; kjo e fundit u huazua më tej në rumanisht si rajonalizëm (''Turlă'').<ref name="Felecan" /> Emri trako-[[gjuha frigase|frigas]] ishte ''Matoas''<ref>{{cite journal|title=Matoas, the Thraco-Phrygian name for the Danube, and the IE root *madų|first=Robert|last=Dyer|journal=Glotta|volume=52|year=1974|issue=1/2|pages=91–95|publisher=Vandenhoeck & Ruprecht (GmbH & Co. KG)|jstor=40266286|language=en}}</ref>, "sjellësi i fatit".<ref name="Sasel2009">{{cite book|first=Marjeta|last=Šašel Kos|language=sl, en|url=http://iza.zrc-sazu.si/pdf/Sasel_Kos_Ukrocena_lepotica.pdf|pages=42–50|chapter=Reka kot božanstvo — Sava v antiki|trans-chapter=Lumi si hyjni — Sava në antikitet|editor-first=Jožef|editor-last=Barachini|title=Ukročena lepotica: Sava in njene zgodbe|trans-title=Bukuroshja e zbutur: Sava dhe historitë e saj|isbn=978-961-92735-0-0|year=2009|place=Sevnica|publisher=Javni zavod za kulturo, šport, turizem in mladinske dejavnosti|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041135/http://iza.zrc-sazu.si/pdf/Sasel_Kos_Ukrocena_lepotica.pdf|archive-date=4 mars 2016}}</ref> Emri [[gjuha mongole e mesme|mongolisht e mesme]] për Danubin u transliterua si ''Tho-na'' në vitin 1829 nga [[Jean-Pierre Abel-Rémusat]].<ref name="Abel-Remusat">{{cite book|last=Abel-Rémusat|first=Jean-Pierre|title=Nouveaus Mélanges Asiatiques|volume=2|location=Paris|publisher=Schubart and Heidelhoff|year=1829|pages=96–97|language=fr}}</ref> Gjuhët moderne të folura në pellgun e Danubit e përdorin të gjitha emra të prejardhur nga emri latin ''Danubius'': {| class="wikitable sortable" style="border-collapse: collapse;" !style="text-align:left"|Gjuha !style="text-align:left"|Emri !style="text-align:left"|Shqiptimi ([[Alfabeti fonetik ndërkombëtar|IPA]]) !style="text-align:left" data-sort-type=text|Rendi i rrjedhjes{{efn|Rendi i rrjedhjes nga bashkimi i burimeve në [[Gjermania|Gjermani]] deri te derdhja përfundimtare në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në [[Rumania|Rumani]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]].<br />Shih edhe seksionin [[#Gjeografia|Gjeografia]].}} |- |[[Gjuha latine|Latinisht]] |Danubius, Dānuvius | |N/A |- |[[Gjuha gjermane|Gjermanisht]] |Donau |{{IPA|de|ˈdoːnaʊ}} | 1 [[Gjermania]]<br /> 2 [[Austria]] |- |[[Gjuha bavareze|Bavarezisht]] |Doana | |N/A |- |[[Gjuha silesiane|Silesianisht]] |Dōnaj | |N/A |- |[[Sorbishtja e sipërme]] |Dunaj |{{IPA|hsb|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha çeke|Çekisht]] |Dunaj |{{IPA|cs|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha sllovake|Sllovakisht]] |Dunaj |{{IPA|sk|ˈdunaj}} | 3 [[Sllovakia]] |- |[[Gjuha polake|Polonisht]] |Dunaj |{{IPA|pl|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha hungareze|Hungarisht]] |Duna |{{IPA|hu|ˈdunɒ}} | 4 [[Hungaria]] |- |[[Gjuha sllovene|Sllovenisht]] |Donava |{{IPA|sl|ˈdóːnaʋa}} |N/A |- |[[Gjuha serbokroate|Serbokroatisht]] |Dunav / Дунав |{{IPA|sh|dǔna(ː)v}} | 5 [[Kroacia]]<br />6 [[Serbia]] |- |[[Gjuha maqedonase|Maqedonisht]] |Дунав |{{IPA|mk|ˈdunaf}} |N/A |- |[[Gjuha rumune|Rumanisht]] |Dunăre,<br />forma e shquar Dunărea |{{IPA|ro|ˈdunəre}}, {{IPA|ro|ˈdunəre̯a|label=forma e shquar}}<ref name="Vekony">{{Cite book|last=Vékony|first=Gábor|year=2000|title=Dacians, Romans, Romanians|publisher=Matthias Corvinus Publishing|isbn=978-1-882785-13-1|page=210|url-access=registration|url=https://archive.org/details/daciansromansrom0000veko/page/210|language=en}}</ref> |7 [[Rumania]]<br />9 [[Moldavia]] |- |[[Gjuha bullgare|Bullgarisht]] |Дунав (Dúnav) |{{IPA|bg|ˈdunɐf}} | 8 [[Bullgaria]] |- |[[Gjuha ukrainase|Ukrainisht]] |Дунай (Dunáy) |{{IPA|uk|dʊˈnɑj}} |10 [[Ukraina]] |- |[[Gjuha greke|Greqisht]] |Δούναβης (Doúnavis) |{{IPA|el|ˈðunavis}} |N/A |- |[[Gjuha frënge|Frëngjisht]] |Danube |{{IPA|fr|danyb}} |N/A |- |[[Gjuha italiane|Italisht]] |Danubio |{{IPA|it|daˈnuːbjo}} |N/A |- |[[Gjuha portugeze|Portugalisht]] |Danúbio |{{IPA|pt-PT|dɐˈnuβju}} |N/A |- |[[Gjuha spanjolle|Spanjisht]] |Danubio |{{IPA|es|daˈnuβjo}} |N/A |- |[[Gjuha ruse|Rusisht]] |Дунай (Dunáy) |{{IPA|ru|dʊˈnaj}} |N/A |- |[[Gjuha turke|Turqisht]] |Tuna |{{IPA|tr|tuˈna}} |N/A |- |[[Gjuha retoromane|Retoromanisht]] |Danubi | |N/A |- |[[Gjuha shqipe|Shqip]] |Danub,<br />forma e shquar: Danubi<ref>{{citation|page=624|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Kulturës Popullore, Sektori i Prozës dhe Poezisë|editor1=Kozma Vasili|editor2=Arsen Mustaqi|title=Lirika popullore|trans-title=Folk lyrics|series=Folklor Shqiptar|volume=4|language=sq|issue=3 – Kenge per nizamet dhe kurbetin|year=1981|location=Tirana|quote=Tunë-a lumi i Danubit}}</ref> | |N/A |} === Etimologjia === ''Danube'' është një emër lumi [[Hidronimia e Evropës së vjetër|i Evropës së vjetër]] i prejardhur nga [[gjuhët keltike|keltishtja]] ''Danu'' ose ''Don''<ref name="Bromwich">Triad 35. Bromwich, ''Trioedd Ynys Prydein'', f. 280–285.</ref> (të dyja hyjni [[hyjnitë keltike|keltike]]), e cila vetë rrjedh nga [[Gjuha proto-indo-evropiane|proto-indo-evropianishtja]] ''*deh₂nu''. Emra të tjerë lumenjsh evropianë nga e njëjta rrënjë përfshijnë Dunajec-in, Dzvina/Daugava-n, Donin, Donetsin, [[Dniepri]]n, [[Lumi Dniestri|Dniestrin]], Dysna-n dhe Tana/Deatnu-në. Në sanskritishten [[Rigveda|rigvedike]], ''Danu'' (दनु) do të thotë "lëng, pikë vese" (edhe emër i një perëndeshe [[Feja vedike historike|vedike]]) dhe ''Danuja'' (दनुज) do të thotë "i lindur nga Danu" ose "i lindur nga pikat e vesës". Në [[gjuha avestane|avestanisht]], fjala ''Dānu'' do të thotë "lumë". Fjala [[gjuha finlandeze|finlandeze]] për Danubin është ''Tonava'', e cila me shumë gjasë vjen nga emri i lumit në gjermanisht, ''Donau''. Emri i tij [[gjuhët samike|sami]], ''Deatnu'', do të thotë "Lumi i Madh". Është e mundur që ''Dānu'' në [[gjuha skitase|skitisht]] të ketë qenë, si në avestanisht, një fjalë e përgjithshme për "lumë": ''Dnieper'' dhe ''Dniestr'', nga ''Danapris'' dhe ''Danastius'', supozohet të vazhdojnë skitishten ''*dānu apara'' "lumi i largët" dhe ''*dānu nazdya-'' "lumi i afërt", përkatësisht.<ref name="Mallory">{{cite book|author-link1=J. P. Mallory|last1=Mallory|first1=J.P|author-link2=Victor H. Mair|first2=Victor H.|last2=Mair|title=The Tarim Mummies: Ancient China and the Mystery of the Earliest Peoples from the West|url=https://archive.org/details/tarimmummiesanci00mall|url-access=registration|location=London|publisher=Thames and Hudson|year=2000|page=106|isbn=978-0-500-05101-6|language=en}}. {{cite book|url=http://i.ironau.ru/pdf/osjazfolk1949.pdf|script-title=ru:Осетинский язык и фольклор|trans-title=Ossetian language and folklore|author=V. I. Abaev|location=Moscow|publisher=Publishing house of Soviet Academy of Sciences|year=1949|page=236|language=ru}}</ref> Në latinisht, Danubi njihej ndryshe si ''Danubius'', ''Danuvius'', ''Ister''<ref>{{cite book|title=Ancient Languages of the Balkans, Part One|location=Paris|publisher=Mouton|year=1976|page=144|language=en}}</ref> ose ''Hister''. Emri latin është mashkullor, ashtu siç janë të gjithë emrat e tij [[gjuhët sllave|sllave]], me përjashtim të sllovenishtes (edhe emri i [[Lumi i Rinit|Rinit]] (Rajnit) është mashkullor në latinisht, në shumicën e gjuhëve sllave, si dhe në gjermanisht). Gjermanishtja ''Donau'' (gjermanishtja e hershme moderne ''Donaw'', ''Tonaw''<ref>''Tonaw'' te {{cite book|author=Sebastian Franck|title=Weltbuch|year=1542|url=https://books.google.com/books?id=dk9QLBxWmxcC&q=tonach&pg=PT167|page=81|language=de}} ''Donaw'' p.sh. te {{cite book|author=Leonhard Thurneisser zum Thurn|title=Pison|year=1572|url=https://books.google.com/books?id=PWhWAAAAcAAJ&pg=PR186|page=186|language=de}} Drejtshkrimi ''Donau'' që nga shekulli 17.</ref>, gjermanishtja e lartë e mesme ''Tuonowe'')<ref>{{cite book|author=Grimm|title=Deutsche Grammatik|page=407|title-link=Deutsche Grammatik|language=de}}</ref> është femërore, pasi është ripërdorur si duke përmbajtur prapashtesën ''-ouwe'' "moçal, tokë e lagësht". [[Gjuha rumune|Rumanishtja]] dallon nga gjuhët e tjera përreth në caktimin e lumit me një term femëror, ''Dunărea'' ({{IPA|ro|ˈdunəre̯a}}).<ref name="Felecan" /> Kjo formë nuk u trashëgua nga latinishtja, megjithëse rumanishtja është gjuhë romane.<ref name="Vekony" /> Për të shpjeguar humbjen e emrit latin, studiuesit që supozojnë se rumanishtja u zhvillua pranë lumit të madh propozojnë<ref name="Vekony" /> që emri rumun rrjedh nga një trakishte e hipotetizuar ''*Donaris''. Rrënja proto-indo-evropiane e këtij emri të supozuar lidhet me fjalën iranike "don-"/"dan-", ndërsa prapashtesa e supozuar ''-aris'' gjendet në emrin e lashtë të lumit Ialomița, ''Naparis'', dhe në lumin e paidentifikuar ''Miliare'' të përmendur nga Jordanes në ''Getica''-n e tij.<ref name="Felecan" /> Gábor Vékony thotë se kjo hipotezë nuk është e besueshme, sepse grekët e huazuan formën ''Istros'' nga [[Trakët]] vendas.<ref name="Vekony" /> Ai propozon që emri rumun është huazim nga një [[gjuhët turke|gjuhë turke]] ([[gjuha kumane|kumanishtja]] ose [[gjuha peçenege|peçenegishtja]]).<ref name="Vekony" /> == Gjeografia == [[Skeda:Danube basin.png|thumb|[[Pellgu i Danubit]]]] [[Skeda:Bregquelle 01.jpg|thumb|Burimi hidrogjeografik i Danubit te Kisha e Shën Martinit në Furtwangen im Schwarzwald, Gjermani: ''Bregquelle'', burimi i rrjedhës më të gjatë të Danubit, [[Breg (lumë)|Breg]], ku Danubi simbolizohet nga alegoria romake e lumit, ''Danuvius''.]] [[Skeda:Donauquelle Donaueschingen im Sommer.jpg|thumb|Burimi simbolik i Danubit në [[Donaueschingen]]: burimi i ''Donaubach''-ut (''Përroi i Danubit''), i cili derdhet në Brigach.]] I klasifikuar si [[rrugë ndërkombëtare ujore]], ai buron në qytetin e [[Donaueschingen]], në [[Pylli i Zi|Pyllin e Zi]] të Gjermanisë, te bashkimi i lumenjve Brigach dhe [[Breg (lumë)|Breg]]. Danubi më pas rrjedh drejt juglindjes për rreth {{cvt|2730|km}}, duke kaluar nëpër katër kryeqytete ([[Vjena]], [[Bratislava]], [[Budapesti]] dhe [[Beogradi]]) para se të derdhet në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në [[Rumania|Rumani]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]]. === Statusi ndërkombëtar === Dikur kufi i qëndrueshëm i [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]], lumi kalon nëpër ose prek kufijtë e 10 vendeve. [[Pellgu lëndëmbledhës|Pellgu]] i tij shtrihet edhe në nëntë vende të tjera (dhjetë nëse përfshihet [[Kosova]]).<ref name="icpdr">{{cite web|url=http://www.icpdr.org/icpdr-pages/countries.htm|title=Countries of the Danube River Basin|publisher=International Commission for the protection of the Danube River|access-date=13 nëntor 2010|language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="border-collapse: collapse;" !style="text-align:left"|Nr.<br />rendor !style="text-align:left"|Shteti !style="text-align:left"|Pjesa e<br />pellgut<ref name=icpdr /> !style="text-align:left"|Emri<br />vendas !style="text-align:left"|Pika interesi |- |style="text-align:center"|1 |[[Gjermania]] |style="text-align:right"|7% | rowspan="2" |Donau |[[Donaueschingen]] – burimi |- |style="text-align:center"|2 |[[Austria]] |style="text-align:right"|10% |[[Vjena]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|3 |[[Sllovakia]] |style="text-align:right"|5,9% |Dunaj |[[Bratislava]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|4 |[[Hungaria]] |style="text-align:right"|11,6% |Duna |[[Budapesti]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|5 |[[Kroacia]] |style="text-align:right"|4,4% | rowspan="2" |Dunav | |- |style="text-align:center"|6 |[[Serbia]] |style="text-align:right"|10,2% |[[Beogradi]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|7 |[[Rumania]] |style="text-align:right"|29% |Dunărea |[[Delta e Danubit]] – [[Deti i Zi]] |- |style="text-align:center"|8 |[[Bullgaria]]{{efn|name="sequence_8"|Qyteti-port [[Vidin]] në Bullgari ndodhet poshtë rrjedhës në raport me qytetin [[Moldova Nouă]] në Rumani.}} |style="text-align:right"|5,9% |Дунав | |- |style="text-align:center"|9 |[[Moldavia]] |style="text-align:right"|1,6% |Dunărea | |- |style="text-align:center"|10 |[[Ukraina]] |style="text-align:right"|3,8% |Дунай |[[Delta e Danubit]] – [[Deti i Zi]] |} === Pellgu lëndëmbledhës === Përveç shteteve kufitare (shih më lart), [[pellgu lëndëmbledhës]] përfshin pjesë të nëntë vendeve të tjera: [[Bosnja dhe Hercegovina]] (4,6% e sipërfaqes së pellgut), [[Republika Çeke]] (2,9%), [[Sllovenia]] (2,0%), [[Mali i Zi]] (0,9%), [[Zvicra]] (0,2%), [[Italia]] (<0,15%), [[Polonia]] (<0,1%), [[Maqedonia e Veriut]] (<0,1%) dhe [[Shqipëria]] (<0,1%).<ref name=icpdr /> Pellgu total lëndëmbledhës ka sipërfaqe {{convert|801463|km2|abbr=on}} dhe është vendbanim për 83 milionë njerëz.<ref name="ICPDR-Basin" /> Pika më e lartë e pellgut lëndëmbledhës është maja e ''[[Piz Bernina]]'' në kufirin [[Itali]]–[[Zvicër]], me {{convert|4049|m|sp=us|abbr=on}}.<ref>{{cite book|url=http://www.unece.org/fileadmin//DAM/env/water/publications/pub76.htm|title=Our Waters: Joining Hands Across Borders. First Assessment of Transboundary Rivers, Lakes and Groundwaters|year=2007|chapter=Drainage basin of the Black Sea|chapter-url=http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/black.pdf|publisher=United Nations Economic Commission for Europe|language=en}}</ref> Pellgu i lumit Danub ndahet në tre pjesë kryesore, të ndara nga "portat" ku lumi detyrohet të presë përmes seksioneve malore:<ref name="ICPDR-Basin">{{Cite web|url=https://www.icpdr.org/main/danube-basin/river-basin|title=River Basin — ICPDR – International Commission for the Protection of the Danube River|website=www.icpdr.org|language=en}}</ref> * '''Pellgu i sipërm''', nga burimet deri te [[Porta e Devinit]]. * '''Pellgu i mesëm''', zakonisht i quajtur [[Pellgu Panonik]] ose Pellgu Karpatik, mes [[Porta e Devinit|Portës së Devinit]] dhe [[Portat e Hekurit|Portave të Hekurit]]. Përfshin fushat hungareze [[Kisalföld]] dhe [[Alföld]]. * '''Pellgu i poshtëm''', nga [[Portat e Hekurit]] deri te [[grykëderdhja]], duke përfshirë [[Delta e Danubit|Deltën e Danubit]]. == Rrjedha == {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rrjedha mesatare vjetore në stacionet hidrologjike (periudha 2000–2025)}} ! rowspan="2" |Viti ! colspan="7" |Rrjedha mesatare vjetore në m³/s (cu ft/s) |- !Reni<br />Isaccea !Silistra !Pristol !Batina<br />Bezdan !Nagymaros<br />Szob !Bratislava<br />Wolfsthal !Untergriesbach |- |2000 |{{convert|6,580.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,198.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,585.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,669.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,627.2|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,337.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,667.2|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2001 |{{convert|6,304.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,919.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,421.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,432.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,382.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,231.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,627.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2002 |{{convert|6,837.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,100.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,392|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,824.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,855.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,683|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,803.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2003 |{{convert|5,021|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,571|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|3,825|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,786|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,722|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,647|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,153|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2004 |{{convert|6,524|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,088|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,233|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,025|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,013|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,852|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,213|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2005 |{{convert|8,711|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,659|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,396|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,420|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,329|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,115|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,359|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2006 |{{convert|8,428|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,370|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,616|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,110|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,503|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,186|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,396|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2007 |{{convert|5,626|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,195|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,512|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,182|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,136|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,916|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,287|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2008 |{{convert|5,909|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,358|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,736|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,163|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,079|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,876|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,339|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2009 |{{convert|6,492|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,990|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,412|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,607|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,441|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,186|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,433|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2010 |{{convert|9,598|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|8,515|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,424|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,879|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,615|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,130|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,420|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2011 |{{convert|5,303|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,827|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,182|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,000|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,882|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,700|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,218|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2012 |{{convert|5,053|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,665|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,321|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,216|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,120|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,517|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2013 |{{convert|7,164|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,558|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,946|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,863|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,684|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,417|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,671|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2014 |{{convert|7,446|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,901|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,756|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,198|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,036|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,788|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,237|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2015 |{{convert|6,138|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,722|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,971|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,030|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,903|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,629|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2016 |{{convert|6,465|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,993|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,339|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,261|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,196|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,944|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,412|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2017 |{{convert|5,202|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,813|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,270|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,143|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,041|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,844|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,307|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2018 |{{convert|6,487.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,875.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,891|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,906.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,808.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,644.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,227.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2019 |{{convert|5,579|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,168|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,593|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,253|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,114|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,962|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,446|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2020 |{{convert|4,893.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,659|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,095|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,215|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,026|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,841|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,285|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2021 |{{convert|5,998|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,505|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,696|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,178|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,028|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,838|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,304|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2022 |{{convert|4,373|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,107|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|3,633|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,180|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,751|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,557|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,134|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2023 |{{convert|6,665|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,267|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,534|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,264|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,968|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,443|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2024 |{{convert|5,776.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | |{{convert|2,690|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | | |- |2025 |{{convert|4,091.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | | | | | |- | colspan="8" |Burimi:<ref name="ICPDR" /><ref name="RHZSrb">{{cite web|url=https://www.hidmet.gov.rs|title=Republički hidrometeorološki zavod|language=sr}}</ref><ref name="ICPDR-pub">{{cite web|url=https://www.icpdr.org/library/publications?f%5B0%5D=category%3A233|title=ICPDR-International Commission for the Protection of the Danube River|language=en}}</ref><ref name="hidroRo">{{cite web|url=https://www.hidro.ro/bulletin_type/diagnoza-si-prognoza-pentru-dunare|title=DIAGNOZA ŞI PROGNOZA PENTRU DUNĂRE|language=ro}}</ref><ref name="TNMN">{{cite report|url=https://www.icpdr.org/library/publications/tnmn-yearbooks|title=TNMN Yearbooks|docket=Water Quality in the Danube River Basin|last=Igor|first=Liska|publisher=International Commission for the Protection of the Danube River (ICPDR)|location=Vjenë (Austri)|website=www.icpdr.org|language=en}}</ref> |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rrjedha mesatare, minimale dhe maksimale shumëvjeçare (periudha ujore 1876–2010)}} ! rowspan="2" |Stacioni ! colspan="3" |Rrjedha (m³/s) ! colspan="3" |Rrjedha (cu ft/s) |- !Min. !Mes. !Maks. !Min. !Mes. !Maks. |- |Ceatal Izmail |1.889 |6.489 |14.673 |{{convert|1,889|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,489|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,673|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Reni, Isaccea |1.805 |6.564 |14.820 |{{convert|1,805|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,564|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,820|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Zimnicea, Svishtov |1.411 |6.018 |14.510 |{{convert|1,411|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,018|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,510|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Orșova |1.672 |5.572 |13.324 |{{convert|1,672|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,572|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|13,324|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Veliko Gradište |1.461 |5.550 |14.152 |{{convert|1,461|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,550|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,152|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Pančevo |1.454 |5.310 |13.080 |{{convert|1,454|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,310|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|13,080|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Bogojevo |959 |2.889 |8.153 |{{convert|959|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,889|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|8,153|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Bezdan, Batina |749 |2.353 |7.043 |{{convert|749|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,353|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,043|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Mohács |667 |2.336 |7.227 |{{convert|667|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,336|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,227|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Nagymaros, Szob |628 |2.333 |7.057 |{{convert|628|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,333|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,057|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |[[Bratislava]] |633 |2.059 |7.324 |{{convert|633|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,059|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,324|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |[[Vjena]] |506 |1.917 |6.062 |{{convert|506|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,917|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,062|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Krems an der Donau |596 |1.845 |5.986 |{{convert|596|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,845|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,986|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Linz |468 |1.451 |4.783 |{{convert|468|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,451|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|4,783|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Hofkirchen |211 |638 |1.943 |{{convert|211|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|638|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,943|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Regensburg |128 |444 |1.330 |{{convert|128|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|444|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,330|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Ingolstadt |83 |312 |965 |{{convert|83|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|312|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|965|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Ulm |6 |38 |153 |{{convert|6|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|38|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|153|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- | colspan="7" |Burimi:<ref name="Pekarova">{{cite book|title=Flood Regime of Rivers in the Danube River Basin|year=2019|doi=10.31577/2019.9788089139460|last1=Pekárová|first1=Pavla|last2=Miklánek|first2=Pavol|isbn=978-80-89139-46-0|s2cid=131234947|language=en}}</ref><ref name="auto" /> |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rezultate të simuluara të ujit dhe ngarkesës së sedimenteve pezull nga një studim dekadal me bazë klimatike (me devijim standard nëpër dekadën përkatëse)}} !rowspan=2|Periudha ([[Era jonë|EJ]]) !rowspan=2|Skenari !colspan=2|P !colspan=2|T !colspan=2|Rr !colspan=2|S |- !mm !in !°C !°F !m³/s !cu ft/s !ton metrik<br />(milionë) !ton amerikan<br />(milionë) |- | colspan="10" |'''[[Epoka e Vogël e Akullit]]''' |- |1530–1540 |I ftohtë/i thatë |{{convert|794|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.0|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|6,207|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|72.9|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1650–1660 |I ftohtë/i lagësht |{{convert|885|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.4|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,929|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|67.3|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1709–1719 |I ngrohtë/i lagësht |{{convert|861|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.3|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,616|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|52.9|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1770–1780 |I ngrohtë/i thatë |{{convert|865|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.9|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,728|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|74.1|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- | colspan="10" |'''Epoka moderne''' |- |1940–1950 |I ftohtë/i thatë |{{convert|778|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.9|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,209|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|55.0|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1960–1970 |I ftohtë/i lagësht |{{convert|850|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.8|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,399|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|73.0|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1975–1985 |I ngrohtë/i lagësht |{{convert|818|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.0|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,186|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|77.8|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1990–2000 |I ngrohtë/i thatë |{{convert|790|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.5|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|5,068|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|73.8|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- | colspan="10" |'''P''' – Reshjet mesatare të simuluara në pellgun e Danubit; '''T''' – Temperatura mesatare e simuluar në pellgun e Danubit; '''Rr''' – Rrjedha mesatare e simuluar e lumit Danub te delta; '''S''' – Ngarkesa e sedimenteve e simuluar e lumit Danub te [[Delta e Danubit|delta]]; |- | colspan="10" |Burimi:<ref>{{cite journal|title=Simulating fluvial fluxes in the Danube watershed: The "Little Ice Age" versus modern day|date=2021|doi=10.1177/0959683611409778|last1=McCarney-Castle|first1=K.|last2=Voulgaris|first2=G.|last3=Kettner|first3=A.J.|last4=Giosan|first4=L.|journal=The Holocene|volume=22|pages=91–105|s2cid=129864432|language=en}}</ref> |} <!-- SHËNIM PËR REDAKTORËT: Në artikullin origjinal anglisht ekziston edhe një tabelë shumë e madhe ("Discharge chronology") me të dhëna rrjedhe vjetore të rindërtuara/matura nga viti 1742 deri më 2025 (rreth 280 vlera vjetore, ~700 rreshta wikitext) për stacionin Ceatal Izmail. Për shkak të gjatësisë së saj ekstreme dhe vlerës informative shtesë të kufizuar përtej tabelave më sipër, kjo tabelë NUK është përfshirë në këtë përkthim. Mund të shtohet si punë vijuese nëse kërkohet — shih en:Danube#Discharge_chronology. --> == Degët == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Lista e degëve të Danubit|en|List of tributaries of the Danube}}}} [[Skeda:Szeged-tisza3.jpg|thumb|[[Lumi Tisa|Tisa]] është dega më e gjatë e Danubit.]]Toka e ujëmbledhur nga Danubi shtrihet edhe në shumë vende të tjera. Shumë nga degët e Danubit janë lumenj të rëndësishëm në vetvete, të lundrueshëm nga barka dhe anije të tjera me zhytje të vogël. Nga burimi i tij deri te derdhja në Detin e Zi, degët kryesore janë (sipas rendit të hyrjes): {{Div col|colwidth=20em}} # Iller (hyn te Ulm) # Lech (lumë) # Altmühl (hyn te Kelheim) # Naab (hyn te Regensburg) # Regen (lumë) (hyn te Regensburg) # Isar # Inn (lumë) (hyn te Passau) # Ilz (hyn te Passau) # Enns (hyn te qyteti Enns) # Morava (lumë) (hyn afër Kështjellës së Devinit) # Rába (hyn te Győr) # Váh (hyn te Komárno) # Hron (hyn te Štúrovo) # Ipeľ # Sió # Drava (hyn afër Osijekut) # Vuka (lumë) (hyn te Vukovar) # [[Lumi Tisa|Tisa]] (hyn afër Titelit) # [[Lumi i Savës|Sava]] (hyn te Beogradi) # Timiș (lumë) (hyn te Pançevë) # Morava e Madhe (hyn afër Smederevës) # Mlava (hyn afër Kostolacit) # Karaš (hyn afër Banatska Palankës) # Jiu (lumë) (hyn te Bechet) # Iskar (lumë) (hyn afër Gigenit) # Olt (lumë) (hyn te Turnu Măgurele) # Osam (hyn afër Nikopolit të Bullgarisë) # Yantra (lumë) (hyn afër Svishtovit) # Argeș (lumë) (hyn te Oltenița) # Ialomița # Siret (lumë) (hyn afër Galacit) # Prut (hyn afër Galacit) {{Div col end}} == Galeria == <gallery> Skeda:Donaueschingen Donauzusammenfluss 20080714.jpg|Bashkimi i burimeve të Danubit në [[Donaueschingen]]: ''Donauzusammenfluss'', bashkimi i Breg-ut dhe Brigach-ut. Skeda:Háros-Szigetcsúcs.ogg|Danubi në Budapest – maja e Ishullit Háros në Budafok Skeda:Дунайський біосферний заповідник 2.JPG|0&nbsp;km, Delta e Danubit, Ukraina Skeda:Danube Delta ESA23450088.jpeg|Ku Danubi takon Detin e Zi (foto satelitore [[Sentinel-2]] e [[Agjencia Kozmike Evropiane|Agjencisë Kozmike Evropiane]]) Skeda:The Danube Spills into the Black Sea.jpg|Danubi derdhet në Detin e Zi (trupi i sipërm i ujit në foto). </gallery> == Qytetet dhe qytezat == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Lista e qyteteve në lumin Danub|en|List of cities and towns on the river Danube}}}} [[Skeda:Aerial image of Passau.jpg|thumb|Bashkimi trengjyrësh (nga e majta në të djathtë) i lumenjve Inn, Danub dhe Ilz në Passau]] Danubi kalon nëpër shumë qytete, përfshirë katër kryeqytete kombëtare (të shënuar me shkronja të trasha më poshtë), më shumë se çdo lumë tjetër në botë. Sipas rendit nga burimi te grykëderdhja, ato janë: *Gjermania **[[Donaueschingen]] në landin [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]] – lumenjtë Brigach dhe [[Breg (lumë)|Breg]] bashkohen për të formuar Danubin **Möhringen an der Donau në Baden-Württemberg **Tuttlingen në Baden-Württemberg **Sigmaringen në Baden-Württemberg **Riedlingen në Baden-Württemberg **Munderkingen në Baden-Württemberg **Ehingen në Baden-Württemberg **Erbach në Baden-Württemberg **Ulm në Baden-Württemberg **Neu-Ulm në [[Bavaria|Bavari]] **Günzburg në Bavari **Dillingen an der Donau në Bavari **Donauwörth në Bavari **Neuburg an der Donau në Bavari **Ingolstadt në Bavari **Kelheim në Bavari **Regensburg në Bavari **Straubing në Bavari **Deggendorf në Bavari **Passau në Bavari [[Skeda:Linz Ars electronica center lila DL.jpg|thumb|Danubi në Linz, Austri]] *Austria **Linz, kryeqyteti i Austrisë së Sipërme **Krems an der Donau, në Austrinë e Poshtme **Tulln an der Donau, në Austrinë e Poshtme **'''[[Vjena]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Austria|Austrisë]] dhe qyteti më i populluar në bregun e Danubit, ku fusha përmbytëse e lumit njihet si ''Lobau'', ndonëse ''Innere Stadt'' (qendra historike) sot ndodhet larg rrjedhës kryesore të Danubit (megjithatë kufizohet ende nga ''Donaukanal'' – "kanali i Danubit"). [[Skeda:Danube Bratislava 6.jpg|thumb|Danubi në Bratislavë, Sllovaki]] *Sllovakia **'''[[Bratisllava|Bratislava]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Sllovakia|Sllovakisë]] **Komárno **Štúrovo [[Skeda:Várhegy2.JPG|thumb|Bazilika e Esztergomit, Hungari]] *Hungaria **Mosonmagyaróvár **Győr **Komárom **Esztergom **Visegrád&nbsp;– kjo pjesë e lumit njihet edhe si ''Ana e Danubit'' (Danube Bend). **Vác **Szentendre **Göd **Dunakeszi **'''[[Budapesti]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Hungaria|Hungarisë]], qyteti dhe aglomerimi më i madh në Danub (rreth 3.300.000 banorë). **Szigetszentmiklós **Százhalombatta **Ráckeve **Adony **Dunaújváros **Dunaföldvár **Paks **Kalocsa **Baja **Mohács *Kroacia **Vukovar **Ilok [[Skeda:Petrovaradinska tvrđava, 12.jpg|thumb|Kalaja e Petrovaradinit mbi Danub dhe Novi Sadin, kryeqytetin rajonal të Vojvodinës në Serbi]] [[Skeda:Kalemegdanska terasa Apr 2011.jpg|thumb|Bashkimi i lumit Sava me Danubin nën kalanë e Beogradit, kryeqytetin e Serbisë]] *Serbia **Apatin **Bačka Palanka **Čerević **Futog **Veternik **[[Novi Sadi|Novi Sad]]&nbsp;– kryeqyteti rajonal i Vojvodinës **Sremski Karlovci **Zemun **'''[[Beogradi]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Serbia|Serbisë]] **Pançevë **[[Smedereva|Smederevo]] **Kovin **Veliko Gradište **Golubac **Donji Milanovac **Kladovo [[Skeda:Nikopol-danube.jpg|thumb|Danubi te Nikopoli i Bullgarisë, në dimër]] *Bullgaria **Vidin **Lom **Kozloduy **Oryahovo **Nikopol **Belene **Svishtov **Ruse **Tutrakan **Silistra [[Skeda:Cazaresulinaoras2.jpg|thumb|Danubi në Sulina, Rumani]] *Rumania **Moldova Nouă **Orșova **Drobeta-Turnu Severin **Calafat **Bechet **Dăbuleni **Corabia **Turnu Măgurele **Zimnicea **Giurgiu **Oltenița **Călărași **Fetești **Cernavodă **Hârșova **Brăila&nbsp;– kufiri i sektorit detar të Danubit **[[Galaci|Galați]]&nbsp;– porti më i madh në Danub **Isaccea **Tulcea **Sulina *Moldavia **Giurgiulești *Ukraina **Reni **Izmail **Kiliia **Vylkove {{wide image|Panorama of Danube in Vienna.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Vjenë}} {{wide image|DonauknieVisegrad 2.jpg|1000px|Ana e Danubit (Danube Bend) është një kthesë e Danubit në Hungari, pranë qytetit Visegrád. Malet Transdanubiane ndodhen në bregun e djathtë (ana e majtë e fotos), ndërsa Malet e Hungarisë Veriore në bregun e majtë (ana e djathtë e fotos).}} {{wide image|Budapest view with Parliament.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Budapest, me Parlamentin Hungarez (majtas)}} {{wide image|Budapest from Gellert Hill MC.jpg|1000px|Budapesti natën}} {{wide image|Novi Sad - Gigapixelna panorama2.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Novi Sad, nga Kalaja e Petrovaradinit, Serbi}} {{wide image|The confluence of the Sava into the Danube at Belgrade.jpg|900px|Bashkimi i Savës me Danubin te Beogradi, fotografuar nga Kalaja e Beogradit, Serbi}} {{Wide image|Belgrade Panorama.jpg|1000px|Panoramë e lumenjve Danub dhe Sava, nga Kalemegdani, Beograd, Serbi}} {{wide image|Pano-Donau-Danube.jpg|1000px|Danubi duke hyrë te Portat e Hekurit, në Malet Karpate. Rumania në të majtë, Kalaja e Golubacit dhe Serbia në të djathtë.}} == Ishujt == {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Lista e ishujve në Danub|en|List of islands in the Danube}}}} [[Skeda:Budapest by air.jpg|thumb|Pamje ajrore e Ishullit Margaret, Budapest, Hungari. Në Budapest ka 15 ura mbi Danub.]] [[Skeda:Belgrade Aerial K1.jpg|thumb|Ishulli i Madh i Luftës (Great War Island) në Beograd, Serbi. Ndodhet te bashkimi i Savës me Danubin.]] [[Skeda:Ada Kaleh.jpg|thumb|Ishulli Ada Kaleh, sot në Rumani, u harrua gjatë bisedimeve për paqe në Kongresin e Berlinit më 1878. U përmbyt gjatë ndërtimit të hidrocentralit të Portave të Hekurit më 1970.]] * Ada Kaleh * Ostrovul Mare, Gogoșu * Balta Ialomiței * Belene Island * Ishulli Csepel * Čakljanac Island * Donauinsel * Forkontumac Island * Great Brăila Island * Ishulli i Madh i Luftës (Great War Island) * Ishulli i Mohaçit * Koh Chang Island, Sremski Karlovci * Kozloduy Island * Ishulli Margaret * Ostrovo (Kostolac) * Ostrovul Ciocănești * Ostrovul Mare, Islaz * Paradajz Island * {{ill|Ribarsko Ostrvo|sr|Споменик природе Рибарско острво}}, Novi Sad * Ishulli i Šarengradit * Szigetköz * Ishulli i Szentendres * Vardim Island * Ishulli i Vukovarit * Žitný ostrov == Ndarja në seksione == * Seksioni i sipërm: Nga burimi deri te Porta e Devinit, në kufirin e Austrisë me Sllovakinë. Danubi mbetet lumë malor karakteristik deri te Passau, me pjerrësi mesatare të shtratit 0,12% (1200 ppm); nga Passau deri te Porta e Devinit pjerrësia zbutet në 0,06% (600 ppm). * Seksioni i mesëm: Nga Porta e Devinit deri te Portat e Hekurit, në kufirin e Serbisë me Rumaninë. Shtrati i lumit zgjerohet dhe pjerrësia mesatare e shtratit bëhet vetëm 0,006% (60 ppm). * Seksioni i poshtëm: Nga Portat e Hekurit deri te Pătlăgeanca, me pjerrësi mesatare vetëm 0,003% (30 ppm). * Delta: Nga Pătlăgeanca deri te Sulina, ku Danubi takon Detin e Zi. Lumi ndahet në tre degë kryesore.<ref>{{Cite journal|last1=Strat|first1=Daniela|last2=Gheorghe|first2=Iuliana|date=2023-04-17|title=Conservation Status and Effectiveness of the National and International Policies for the Protection and Conservation of Sturgeons in the Danube River and Black Sea Basin|journal=Diversity|volume=15|issue=4|pages=568|doi=10.3390/d15040568|doi-access=free|bibcode=2023Diver..15..568S|issn=1424-2818|language=en}}</ref> == Lundrimi modern == [[Skeda:Parliament Budapest Hungary.jpg|thumb|Danubi në Budapest]] [[Skeda:DanubedeltaSulinaarm2.jpg|thumb|Peshkatar në Deltën e Danubit]] [[Skeda:Freight-ship-danube-320x240.ogg|thumb|Anije transporti (barkë) e shtyrë në Danub, pranë Vjenës]] Danubi është i lundrueshëm nga anije detare, nga Deti i Zi deri te Brăila në Rumani (sektori detar i lumit), dhe më tej nga anije lumore deri te Kelheim, Bavari, Gjermani; mjete më të vogla mund të lundrojnë edhe më lart, deri te Ulm, Vyrtemberg, Gjermani. Rreth 60 nga degët e tij janë gjithashtu të lundrueshme. Që nga përfundimi i {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}} gjerman më 1992, lumi është pjesë e një rruge ujore trans-evropiane nga Roterdami në Detin e Veriut deri te Sulina në Detin e Zi, në një distancë prej {{convert|3500|km|sp=us|abbr=on}}. Më 1994, Danubi u shpall një nga dhjetë [[Korridori Pan-Evropian|korridoret pan-evropiane]], rrugë në Evropën Qendrore dhe Lindore që kërkonin investime të mëdha gjatë dhjetë deri pesëmbëdhjetë viteve në vijim. Sasia e mallrave të transportuara në Danub u rrit në rreth 100 milionë tonë më 1987. Më 1999, transporti në lumë u vështirësua nga bombardimi i NATO-s i tri urave në Serbi gjatë [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]]. Pastrimi i rrënojave përfundoi më 2002, kurse një urë ponton e përkohshme që pengonte lundrimin u hoq më 2005. Te {{ill|Portat e Hekurit|en|Iron Gate (Danube)}}, Danubi kalon nëpër një gryk që formon pjesë të kufirit mes Serbisë dhe Rumanisë; aty ndodhet {{ill|Hidrocentrali Portat e Hekurit I|en|Iron Gate I Hydroelectric Power Station}}, i pasuar rreth {{convert|60|km|sp=us|abbr=on}} më poshtë rrjedhës (jashtë gryke) nga {{ill|Hidrocentrali Portat e Hekurit II|en|Iron Gate II Hydroelectric Power Station}}. Më 13 prill 2006, u regjistrua një rrjedhje maksimale rekord te Diga e Portave të Hekurit, që arriti {{convert|15400|m3/s|sp=us|abbr=on}}. Ekzistojnë tri kanale artificiale të ndërtuara në Danub: Kanali Danub-Tisa-Danub (DTD) në rajonet e Banatit dhe Bačkës (Vojvodinë, provincë veriore e Serbisë); Kanali Danub–Deti i Zi, i gjatë {{convert|64|km|sp=us|abbr=on}}, mes Cernavodës dhe Konstancës (Rumani), i përfunduar më 1984, i cili shkurton distancën deri në Detin e Zi me {{convert|400|km|sp=us|abbr=on}}; dhe Kanali Rajn–Main–Danub, rreth {{convert|171|km|sp=us|abbr=on}}, i përfunduar më 1992, që lidh Detin e Veriut me Detin e Zi.<ref>{{Cite web|url=http://ines-danube.info/goto.php?target=file_1442_download&client_id=viailias4|title=Danube navigation at a glance|website=INeS Danube|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226160839/http://ines-danube.info/goto.php?target=file_1442_download&client_id=viailias4|archive-date=26 shkurt 2021|language=en}}</ref> Është propozuar edhe një kanal Danub-Egje.<ref>{{Cite web|last=Tzimas|first=Stavros|title=Chinese interests could make plan to link Danube and Aegean a reality|url=https://www.ekathimerini.com/economy/221159/chinese-interests-could-make-plan-to-link-danube-and-aegean-a-reality/|access-date=11 korrik 2022|website=eKathimerini.com|date=28 gusht 2017|language=en}}</ref> Kryqëzimi (river cruising) në Danub është aktivitet popullor turistik, sidomos mes Passaut, Gjermani, dhe Budapestit, Hungari.<ref>{{Cite web|last=Sarna|first=Heidi|date=15 gusht 2019|title=10 Best River Cruises|url=https://www.frommers.com/slideshows/818945-10-best-river-cruises|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230921093944/https://www.frommers.com/slideshows/818945-10-best-river-cruises|archive-date=21 shtator 2023|website=Frommer's|language=en}}</ref> == Piratëria == Në periudhën 2010–2012, kompani anijesh, sidomos nga Ukraina, pretenduan se anijet e tyre pësonin "sulme të rregullta pirate" në sektorët serbë dhe rumunë të Danubit.<ref>{{cite web|url=http://www.jutarnji.hr/rijecni-gusari-u-srbiji-pljackaju-hrvatske-brodove--zadnja-zrtva-brod--quot-sloga-quot--sisackog--quot-dunavskog-lloyda-quot-/980402/|title=Riječni gusari u Srbiji pljačkaju hrvatske brodove|first=Mate|last=Piškor|date=12 tetor 2011|website=Jutarnji list|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301213528/https://www.jutarnji.hr/vijesti/crna-kronika/rijecni-gusari-u-srbiji-pljackaju-hrvatske-brodove-sa-sloge-ukrali-opremu-vrijednu-60-tisuca-eura/1724961/|archive-date=1 mars 2020|language=hr}}</ref><ref>{{cite web|url=http://un.ua/eng/article/369989.html|title=Ukrainian Danube Shipping Company Says Its Ships Are Being Attacked Frequently in Romanian Part Of River Danube|publisher=Ukrainian News|date=13 janar 2012|access-date=11 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114032713/http://un.ua/eng/article/369989.html|archive-date=14 janar 2012|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://gazeta.ua/articles/np/_ukrajinski-korabli-vse-chastishe-stayut-zhertvami-rumunskih-pirativ/419063|title=Українські кораблі все частіше стають жертвами румунських піратів|trans-title=Romanian Pirates Attack Ukrainian Ships More Frequently|website=Gazeta.ua|date=20 janar 2012|first=Олена|last=Гордієва|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405202115/https://gazeta.ua/articles/np/_ukrayinski-korabli-vse-chastishe-stayut-zhertvami-rumunskih-pirativ/419063|archive-date=5 prill 2023|language=uk}}</ref> Megjithatë, shkeljet mund të mos konsiderohen akte piraterie, siç përcaktohen sipas Konventës së Kombeve të Bashkuara mbi të Drejtën e Detit, por më tepër raste "vjedhjeje lumore".<ref>{{cite web|url=http://www.rivercruiseinfo.com/content/pirates-lower-danube|title=Pirates on the lower Danube|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214175158/http://www.rivercruiseinfo.com/content/pirates-lower-danube|archive-date=14 dhjetor 2013|website=rivercruiseinfo|author=Ingo_Eigen|date=27 shkurt 2012|language=en}}</ref> Raportime mediatike sugjerojnë se ekuipazhet e transportit shpesh përvetësojnë ngarkesën, duke e shitur atë për përfitim personal e duke ia atribuar humbjet sulmeve pirate. Këto incidente shpesh nuk karakterizohen si piraterie, por si vjedhje oportuniste dhe kontrabandë përgjatë lumit.<ref>{{Cite news|last=Tomiuc|first=Eugen|date=2012-02-05|title=Reports Of 'Pirates Of The Danube' Get The Old Heave-Ho|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|url=https://www.rferl.org/a/romania_danube_river_pirates_ukraine/24474067.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230909064917/https://www.rferl.org/a/romania_danube_river_pirates_ukraine/24474067.html|archive-date=9 shtator 2023|language=en}}</ref> == Delta e Danubit == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Delta e Danubit|en|Danube Delta}}}} [[Skeda:Вилково, Дунайские плавни 1962 г.JPG|thumb|Lipovanë rusishtfolës në Deltën e Danubit]] {{ill|Delta e Danubit|en|Danube Delta}} ({{lang|ro|Delta Dunării}}; ukrainisht: Дельта Дунаю, ''Del'ta Dunayu'') është delta lumore më e madhe në [[Bashkimi Evropian|Bashkimin Evropian]]. Pjesa më e madhe e Deltës së Danubit ndodhet në Rumani (rrethi i Tulcesë), ndërsa pjesa veriore e saj, në bregun e majtë të degës Kilia, ndodhet në Ukrainë (Oblasti i Odesës). Sipërfaqja e përafërt është {{convert|4152|km2|sp=us|abbr=on}}, prej të cilave {{convert|3446|km2|sp=us|abbr=on}} ndodhen në Rumani. Nëse përfshihen edhe lagunat e Razim-Sinoesë ({{convert|1015|km2|sp=us|abbr=on}}, prej të cilave {{convert|865|km2|sp=us|abbr=on}} sipërfaqe uji), të cilat ndodhen në jug të deltës së mirëfilltë, por lidhen me të gjeologjikisht dhe ekologjikisht (territori i tyre i bashkuar është pjesë e Vendit të Trashëgimisë Botërore), sipërfaqja totale e Deltës së Danubit arrin {{convert|5165|km2|sp=us|abbr=on}}. Delta e Danubit është gjithashtu delta lumore më e mirëruajtur në Evropë, [[Vende të trashëgimisë botërore|Vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s]] (që nga 1991) dhe [[Konventa Ramsar|Vend Ramsar]]. Liqenet dhe kënetat e saj mbështesin 45 lloje peshqish të ujërave të ëmbla. Zonat e saj të lagëta mbështesin tufa të mëdha shpendësh migrues nga mbi 300 lloje, përfshirë kormoranin xhuxh (''Microcarbo pygmaeus'') të rrezikuar. Këto kërcënohen nga skemat rivale të kanalizimit dhe kullimit, si Kanali Bystroye.<ref>{{cite book|url=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/eia/documents/inquiry/Rom.1.pdf|title=Documentation on the likely significant transboundary impact of the Ukrainian deep-water navigation canal Danube-black sea in the context of Espoo Convention, 1991|year=2005|author=Staras, Mircea|publisher=Danube Delta National Institute|publication-date=shkurt 2005|location=Tulcea, Rumani|archive-date=3 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803080734/https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/eia/documents/inquiry/Rom.1.pdf|access-date=20 shtator 2020|url-status=live|language=en}}</ref> == Bashkëpunimi ndërkombëtar == === Ekologjia dhe mjedisi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub|en|International Commission for the Protection of the Danube River}}}} [[Skeda:Pelicani din Delta Dunarii.PNG|thumb|right|Pelikanë në Deltën e Danubit, Rumani]] Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub (ICPDR) është një organizatë e përbërë nga 14 shtete anëtare (Gjermania, Austria, Republika Çeke, Sllovakia, Sllovenia, Hungaria, Kroacia, Bosnja dhe Hercegovina, Serbia, Bullgaria, Rumania, Moldavia, Mali i Zi dhe Ukraina) dhe Bashkimi Evropian. Komisioni, i themeluar më 1998, merret me të gjithë pellgun e lumit Danub, i cili përfshin degët dhe burimet e ujërave nëntokësore. Qëllimi i tij është zbatimi i Konventës për Mbrojtjen e Lumit Danub, duke promovuar dhe koordinuar menaxhimin e qëndrueshëm dhe të drejtë të ujërave, përfshirë ruajtjen, përmirësimin dhe përdorimin racional të ujërave, si dhe zbatimin e Direktivës Kuadër të BE-së për Ujërat dhe Strategjisë së Danubit. === Lundrimi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Komisioni i Danubit|en|Danube Commission}}}} Komisioni i Danubit merret me mirëmbajtjen dhe përmirësimin e kushteve të lundrimit në lumë. U themelua më 1948 nga shtatë shtete kufitare me lumin. Anëtarët përfshijnë përfaqësues nga Austria, Bullgaria, Kroacia, Gjermania, Hungaria, Moldavia, Sllovakia, Rumania, Rusia, Ukraina dhe Serbia; mblidhet rregullisht dy herë në vit. Gjithashtu thërret grupe ekspertësh për të shqyrtuar çështje të parapara në planet e punës së komisionit. Komisioni daton nga Konferencat e Parisit të viteve 1856 dhe 1921, të cilat vendosën për herë të parë një regjim ndërkombëtar për të garantuar lundrimin e lirë në Danub. Sot Komisioni përfshin shtete bregdetare (riparian) dhe joriparian. == Gjeologjia == [[Skeda:Evening at Danube gorge.jpg|thumb|right|Portat e Hekurit, kufiri Serbi-Rumani]] [[Skeda:Dam Serbia Djerdap 2.jpg|thumb|right|Hidrocentrali Portat e Hekurit II, Rumani-Serbi]] Megjithëse burimet e sotme të Danubit janë relativisht të vogla, gjeologjikisht Danubi është shumë më i vjetër se [[Lumi i Rinit|Rajni]], me të cilin pellgu i tij ujëmbledhës konkurron sot në Gjermaninë jugore. Kjo sjell disa ndërlikime gjeologjike interesante. Meqë Rajni rrjedh drejt veriut, drejt Detit të Veriut, një ndarje kontinentale që fillon te Piz Lunghin ndan pjesë të mëdha të Gjermanisë jugore, e cila ndonjëherë quhet Ndarja Evropiane e Ujërave. [[Skeda:Danube Iron Gorge La Cazane.JPG|thumb|Portat e Hekurit, në kufirin serbo-rumun (Parku Natyror Portat e Hekurit dhe Parku Kombëtar Đerdap)]] Para akullnajës së fundit në Pleistocen, Rajni fillonte në skajin juglindor të Pyllit të Zi, ndërsa ujërat nga Alpet që sot ushqejnë Rajnin bartéshin nga i ashtuquajturi ''Urdonau'' (Danubi i lashtë). Pjesë të shtratit të këtij lumi të lashtë, i cili ishte shumë më i madh se Danubi i sotëm, mund të shihen ende në kanione (sot pa ujë) në peizazhin e sotëm të Alb-it Shvabian. Erozioni i luginës së Rajnit të Sipërm shpuri në "kapjen e rrjedhës" (stream capture); ujërat nga Alpet e ndryshuan drejtimin dhe filluan të ushqenin Rajnin. Danubi i sipërm i sotëm është kështu një rrjedhë e nën-përshtatur (underfit stream). Meqë Alb-i Shvabian është kryesisht i formuar nga gëlqeror poroz, dhe meqë niveli i Rajnit është shumë më i ulët se ai i Danubit, sot lumenj nëntokësorë bartin shumë ujë nga Danubi drejt Rajnit. Në shumë ditë vere, kur Danubi bart pak ujë, ai fundoset plotësisht në këto kanale nëntokësore në dy vende në Alb-in Shvabian, të njohura si ''Donauversickerung'' (Fundosja e Danubit). Shumica e këtij uji del sërish në sipërfaqe vetëm {{convert|12|km|mi|sp=us|abbr=on}} në jug, te Aachtopf, burimi me rrjedhjen më të lartë në Gjermani, me mesatare {{convert|8500|L/s|cuft/s|sp=us|abbr=on}}, në veri të Liqenit të Bodenit — duke ushqyer kështu Rajnin. Ndarja Evropiane e Ujërave vlen vetëm për ato ujëra që kalojnë përtej kësaj pike, gjë që ndodh vetëm në ditët e vitit kur Danubi bart ujë të mjaftueshëm për t'i mbijetuar gropave në Donauversickerung. Meqë sasi kaq të mëdha uji nëntokësor gërryejnë shumë nga gëlqerori përreth, parashikohet se rrjedha e sipërme e Danubit do të zhduket një ditë tërësisht në favor të Rajnit, ngjarje e quajtur "kapje e rrjedhës". Parametrat hidrologjikë të Danubit monitorohen rregullisht në Kroaci te Batina, Dalj, Vukovar dhe Ilok.<ref>{{cite web|url=http://hidro.hr/hidro_e.php?id=hidro&param=Podaci_e|title=Daily hydrological report|publisher=State Hydrometeorological Bureau of the Republic of Croatia|access-date=9 shtator 2010|archive-date=30 maj 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100530062812/http://hidro.hr/hidro_e.php?id=hidro&param=Podaci_e|language=en}}</ref> == Historia == [[Skeda:Guerre d'orient, combat sur le Danube.jpg|thumb|Betejë mes forcave ruse dhe osmane në Danub më 1854, gjatë [[Lufta e Krimesë|Luftës së Krimesë]] (1853–1856)]] Pellgu i Danubit ishte vendngjarja e disa prej kulturave më të hershme njerëzore. Kulturat Neolitike Danubiane përfshijnë kulturat e Qeramikës Vijëzuese (Linear Pottery) të pellgut të mesëm të Danubit. Shumë vendbanime të Kulturës së Vinçës (Vinça, Serbi), të mijëvjeçarit të gjashtë deri të tretë p.e.s., ndodhen përgjatë Danubit. {{ill|Kultura e Vučedolit|en|Vučedol culture}} e mijëvjeçarit të tretë p.e.s. (nga vendbanimi i Vučedolit pranë Vukovarit, Kroaci) njihet për qeramikën e saj. [[Dari i Madh]], mbreti i Persisë, e kaloi lumin në fund të shekullit të 6-të p.e.s. për të pushtuar Skitinë Evropiane dhe për t'i nënshtruar [[Skithët]]. [[Aleksandri i Madh]] i mundi mbretin triball Sirmus dhe fiset e veriut trake e ilire, duke përparuar nga Maqedonia deri te Danubi, më 336 p.e.s. Nën romakët, Danubi formoi kufirin e Perandorisë me fiset në veri, pothuajse nga burimi deri te grykëderdhja. Njëkohësisht, ishte rrugë për transportin e trupave dhe furnizimin e vendbanimeve poshtë rrjedhës. Nga viti 37 e.s. deri në kohën e perandorit [[Valentiniani I]] (364–375), Limesi Danubian ishte kufiri verilindor i Perandorisë, me ndërprerje të rastësishme, siç ishte rënia e Limesit Danubian më 259. Kalimi i Danubit drejt Dakisë nga ''Imperium Romanum'' u arrit fillimisht në dy beteja më 102 dhe pastaj më 106, pas ndërtimit të një ure më 101 pranë qytetit garnizon të Drobetës, te Portat e Hekurit. Kjo fitore mbi Dakinë e [[Decebali]]t mundësoi krijimin e Provincës së Dakisë, e cila megjithatë u braktis nga perandori [[Aureliani]] më 271. Avarët e përdorën lumin si kufirin e tyre juglindor në shekullin e 6-të. <gallery widths="200px" heights="160px"> Skeda:Trajan's Bridge Across the Danube, Modern Reconstruction.jpg|Ilustrim i Urës së Trajanit, hapësira e parë e Danubit të Poshtëm (mes Serbisë dhe Rumanisë së sotme). E ndërtuar nga Apollodori i Damaskut mes viteve 103–105 e.s., u shkatërrua më 270 e.s. Skeda:Mária Valéria´s bridge.jpg|Te Esztergomi dhe Štúrovo, Danubi ndan Hungarinë nga Sllovakia. Skeda:Vena 06.jpg|Danubi në Vjenë Skeda:Danube at belene.jpg|Danubi mes Belenes dhe Ishullit Belene, Bullgari Skeda:Frozen Danube Reichsbrücke.JPG|Pamje nga rrjedha e sipërme, nga Donauinsel-i në Vjenë, Austri, gjatë një dimri jashtëzakonisht të ftohtë (shkurt 2006), pasi lumi ngrin rrallë atje<ref name="ORFDonau2006">{{cite news|date=2 shkurt 2006|title=Eis auf der Donau nicht betreten|url=https://wiev1.orf.at/stories/87132|work=wien.ORF.at|publisher=ORF|access-date=31 maj 2026|language=de}}</ref> Skeda:Bratislavaminorflood.jpg|Bratislava zakonisht nuk pëson përmbytje të mëdha, por Danubi ndonjëherë del nga bregu i djathtë. </gallery> === Perspektiva kulturore të lashta mbi Danubin e poshtëm === Pjesa e lumenjve Danubius apo Istros njihej gjithashtu (së bashku me Detin e Zi) si ''Okeanos'' në kohët e lashta, e quajtur ''Okeanos Potamos'' (Lumi Okeanos). Danubi i poshtëm quhej edhe ''Keras Okeanoio'' (Gjiri ose Briri i Okeanos-it) në ''Argonautikën'' e Apolonit të Rodosit (Argon. IV. 282). Në fund të ''Okeanos Potamos'', ndodhet ishulli i shenjtë i Albës (Leuke, Pytho Nisi, Ishulli i Gjarpërinjve), i shenjtë për Apollonin pellazgjik (e më vonë, grek), duke përshëndetur diellin që ngrihet në lindje. Hekateu Abderiti i referohet ishullit të Apollonit nga rajoni i Hiperboreanëve, në Okeanos. Sipas njërës version të legjendës, ishte në Leuke ku u varros heroi Akili (deri më sot, njëra nga grykëderdhjet e Danubit quhet Kilia). Këngë të vjetra popullore rumune tregojnë për një manastir të bardhë në një ishull të bardhë me nëntë priftërinj.<ref name="Densusianu">[http://www.pelasgians.org/ Dacia Preistorica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080707015920/http://www.pelasgians.org/|date=7 korrik 2008}}, Nicolae Densusianu (1913).</ref> === Rivaliteti dhe tregtia përgjatë Danubit === [[Skeda:Reprise Buda 1686.jpg|thumb|Liga e Shenjtë (1684) e mori Budën osmane pas një rrethimi të gjatë më 1686.]] Mes fundit të shekullit 14 dhe fundit të shekullit 19, Perandoria Osmane u përball fillimisht me Mbretërinë e Serbisë, Perandorinë e Dytë Bullgare, Mbretërinë e Hungarisë, Principatën e Vllahisë, Principatën e Moldavisë, e më vonë me monarkinë Habsburge, Bashkësinë Polako-Lituaneze dhe Perandorinë Ruse, për kontrollin e Danubit (طونه, ''Tuna'' në turqisht), i cili u bë kufi verior i Perandorisë Osmane për shekuj me radhë. Shumë nga Luftërat Osmano-Hungareze (1366–1526) dhe Luftërat Osmano-Habsburge (1526–1791) u zhvilluan përgjatë lumit. Ndër luftërat më të rëndësishme të Perandorisë Osmane përgjatë Danubit përfshihen Beteja e Nikopojës (1396), Rrethimi i Beogradit (1456), Beteja e Mohaçit (1526), rrethimi i parë turk i Vjenës (1529), Rrethimi i Esztergomit (1543), Lufta e Gjatë (1591–1606), Beteja e Vjenës (1683), Lufta e Madhe Turke (1683–1699), Lufta e Krimesë (1853–1856) dhe Lufta Ruso-Turke (1877–1878). Në shekullin e 19-të, kastori u gjuajt deri në zhdukje përgjatë Danubit në Bavari.<ref>{{Cite web|url=https://www.economist.com/1843/2015/09/17/dam-it|title=Dam it!|author1=Isabella Tree|date=17 shtator 2015|publisher=The Economist|language=en}}</ref> Popullata e blinit beluga gjithashtu u shemb; blinjtë e Danubit ishin shfrytëzuar tregtarisht për mish dhe havjar që nga shekulli i 5-të p.e.s. Skemat e rregullimit të lumit filluan në shekullin e 19-të dhe vazhduan në shekullin e 20-të. Lumi Danub ka gjithsej 18 diga kryesore, përfshirë Melkun dhe Freudenau-në në Vjenë.<ref>{{Cite book|title=Rivers of Europe|editor1=Klement Tockner|editor2=Urs Uehlinger|editor3=Christopher T. Robinson|date=2009|publisher=Academic Press|isbn=978-0-08-091908-9|language=en}}</ref> === Lufta e Dytë Botërore === Gjatë rinovimit të vitit 2011 të Urës Margaret, Budapest, u zbuluan mbetje njerëzore. Mbetjet, kryesisht hebreje, ishin viktima të Partisë së Kryqit të Shigjetave, e djathta ekstreme, e cila qeverisi shkurtimisht Hungarinë që nga viti 1944.<ref>{{cite news|agency=The Associated Press|title=Hungary buries remains of Holocaust victims executed by Nazis on banks of the Danube River|url=https://nationalpost.com/news/world/hungary-buries-remains-of-holocaust-victims-executed-by-nazis-on-banks-of-the-danube-river|website=National Post|access-date=16 shkurt 2022|date=15 prill 2016|language=en}}</ref> === Nivelet rekord të ulëta dhe zbulimi i mbetjeve === Në korrik dhe gusht 2026, një valë e zgjatur nxehtësie dhe thatësire në Evropë shkaktoi rënien e niveleve të ujit përgjatë Danubit dhe lumenjve të tjerë të mëdhenj, përfshirë Rajnin, në nivele rekord të ulëta në disa zona. Pranë Ryahovos, në veri të Bullgarisë, tërheqja e ujit zbuloi mbetjet e një mamuthi, përfshirë nofullën, dy fildisha dhe eshtra brinjësh, që besohet t'i kenë përkitur një individi të ri. Zyrtarë vendorë thanë se zona konsiderohej prej kohësh një moçal ku mamuthët kishin ngordhur mijëra vjet më parë.<ref>{{Cite web|date=2026-08-01|title=Danube dries in heat: skeleton of giant mammoth uncovered in Bulgaria|url=https://www.euronews.com/2026/08/01/danube-dries-in-heat-skeleton-of-giant-mammoth-uncovered-in-bulgaria|access-date=2026-08-03|website=euronews|language=en}}</ref> Pranë Prahovos, Serbi, u zbuluan mbi 20 anije gjermane të fundosura, të cilat ishin fundosur qëllimisht më 1944 gjatë tërheqjes gjermane në Luftën e Dytë Botërore.<ref>{{cite web|last=Drobnjakovic|first=Marko|url=https://apnews.com/article/serbia-danube-river-drought-ships-7f938261b92ebbc88330d5f1b892fb2e|title=The Danube River's water is dropping so low that World War II ships are emerging|publisher=AP News|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Gigenit, Bullgari, uji i ulët zbuloi pjesë të themeleve të Urës së Konstantinit, një urë romake mbi Danub.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/business/environment/low-danube-water-levels-bulgaria-expose-roman-era-bridge-2026-08-06/|title=Low Danube water levels in Bulgaria expose Roman-era bridge|publisher=Reuters|date=6 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Virtit, Sllovaki, doli në sipërfaqe edhe një bombë tjetër e madhe britanike e Luftës së Dytë Botërore, e shkatërruar më pas në një shpërthim të kontrolluar; ajo lidhej ndoshta me fushatën e minimit lumor të Forcave Ajrore Mbretërore Britanike (RAF) të vitit 1944, {{ill|Operacioni Gardening|de|Gardening (RAF-Deckname)}}.<ref>{{cite web|last=Dawson|first=Neve|url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/slovakia-bomb-detonated-danube-river-water-levels-b3029446.html|title=Gigantic WW2 bomb detonated in Slovakia after surfacing in Danube River|publisher=The Independent|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Në Budapest, pjesë të ish-Urës Franz Joseph, të shkatërruar më 1945, gjithashtu u bënë të dukshme nën Urën e Lirisë.<ref name="hungarytoday" /> Pranë Budapestit, shtrati i zbuluar i lumit nxori në pah një motoçikletë gjermane {{ill|DKW NZ 350-1|de|DKW NZ 250/350}}, mbetjet e dy ushtarëve të ''Wehrmachtit'', dhe disa lëndë plasëse të Luftës së Dytë Botërore, përfshirë mina kundërtank.<ref>{{cite web|last=Müller|first=Franziska|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/07/danube-wehrmacht-soldiers-and-wwii-motorbike-recovered-after-80-years|title=Danube: Wehrmacht soldiers and WWII motorbike recovered after 80 years|publisher=Euronews|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Kisoroszit, Hungari, u zbulua një minë detare britanike e Luftës së Dytë Botërore prej 460 kilogramësh, e cila u hoq në mënyrë të sigurt nga ekspertë të çminimit.<ref name="hungarytoday">{{cite web|url=https://hungarytoday.hu/low-danube-reveals-460-kilogram-wwii-naval-mine/|title=Receding Danube Reveals 460-Kilogram WWII Naval Mine|publisher=Hungary Today|date=9 gusht 2026|language=en}}</ref> Përveç kësaj, mbetje anijesh luftarake të Luftës së Dytë Botërore u zbuluan pranë Mohaçit dhe Bajës.<ref>{{cite web|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/10/historic-drought-rivers-reveal-hunger-stones-warships-and-mammoth-remains|title=Historic drought: rivers reveal hunger stones, warships and mammoth remains|publisher=Euronews|date=10 gusht 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.reutersconnect.com/item/remains-of-an-old-world-war-ii-era-ship-in-hungary/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMUFOQURMMDAwRkhOT1JG|title=Remains of an old World War II-era ship in Hungary|publisher=Reuters Connect|date=8 gusht 2026|language=en}}</ref> Centrali Bërthamor i Paksit, centrali bërthamor më i madh i Hungarisë, ka qenë duke ulur prodhimin, pasi nivelet rekord të ulëta të Danubit reduktuan disponueshmërinë e ujit ftohës, i cili normalisht furnizon gati gjysmën e energjisë elektrike të vendit.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2026/aug/01/eastern-europe-dried-up-rivers-tourism-energy-mammoth|title=Lost income, energy fears and a woolly mammoth: what Europe's dried-up rivers have yielded|publisher=The Guardian|date=1 gusht 2026|language=en}}</ref> Autoritetet hungareze planifikuan të ndërtonin një prag shkëmbor pranë Paksit për të ngritur nivelin e Danubit deri në {{convert|1|m}}, me dy pontonë që potencialisht mund të shtonin edhe {{convert|20|cm}} te pompat ftohëse të centralit.<ref>{{cite web|last=Spike|first=Justin|url=https://apnews.com/article/hungary-nuclear-plant-danube-low-water-levels-b77673cd90df9cd7435726fc9c5f2c9e|title=Hungary's government plans interventions on Danube River to keep nuclear plant running|publisher=AP News|date=12 gusht 2026|language=en}}</ref> Në Rumani, u prek nga thatësira edhe Centrali Bërthamor i Cernavodës. Forcat detare rumune përdorën 180&nbsp;kg lëndë plasëse në një shpërthim të kontrolluar për të zhvendosur një gur të madh që kufizonte rrjedhën e ujit të Danubit drejt sistemit ftohës të centralit.<ref>{{cite web|last=Tondo|first=Lorenzo|url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/03/romania-blasts-divert-danube-water-nuclear-reactor-energy-crisis-hungary|title=Romania blasts rock to divert water from drought-hit Danube to nuclear reactor|publisher=The Guardian|date=3 gusht 2026|language=en}}</ref> Edhe Serbia vuajti nga thatësira e rëndë dhe nivelet e ulëta të ujit të Danubit. Me rreth 65% të energjisë elektrike të prodhuar nga qymyri dhe 25% nga hidroenergjia, periudhat e zgjatura të thatësirës paraqitën një sfidë madhore. Hidrocentralet e Portave të Hekurit I dhe II prodhonin shumë nën mesataren, ndërsa centralet me qymyr Kostolac A dhe B duhej të ulnin prodhimin për shkak të ujit të kufizuar ftohës.<ref>{{cite web|last=Verseck|first=Keno|url=https://www.dw.com/en/drought-europe-electricity-supplies-danube/a-78269916|title=How drought threatens Europe's electricity supplies|publisher=DW|date=6 gusht 2026|language=en}}</ref> == Ekonomia == === Uji i pijshëm === Përgjatë rrjedhës së tij, Danubi është burim uji të pijshëm për rreth 20 milionë njerëz.<ref>{{Cite web|title=About Us|url=https://www.icpdr.org/main/icpdr/about-us|access-date=5 shkurt 2021|website=International Commission for the Protection of the Danube River|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Blue River|url=https://wwf.panda.org/discover/knowledge_hub/where_we_work/black_sea_basin/danube_carpathian/our_solutions/freshwater/danube_river_basin/?|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412152545/https://wwf.panda.org/discover/knowledge_hub/where_we_work/black_sea_basin/danube_carpathian/our_solutions/freshwater/danube_river_basin/?|archive-date=12 prill 2021|access-date=5 shkurt 2021|website=wwf.panda.org|language=en}}</ref> Në Baden-Württemberg, Gjermani, pothuajse 30 përqind (të dhëna 2004) e ujit për zonën mes Shtutgartit, Bad Mergentheimit, Aalenit dhe rrethit Alb-Donau vjen nga uji i pastruar i Danubit. Qytete të tjera si Ulm dhe Passau gjithashtu përdorin ujë nga Danubi. Në Austri dhe Hungari, shumica e ujit merret nga burime nëntokësore dhe malore, dhe vetëm rrallë përdoret ujë nga Danubi. Shumica e shteteve e konsiderojnë gjithashtu shumë të vështirë pastrimin e ujit për shkak të ndotjes së madhe; vetëm pjesë të Rumanisë, ku uji është më i pastër, vazhdojnë të marrin rregullisht ujë të pijshëm nga Danubi.<ref>{{cite web|url=http://www.iawd.at/cms/pages/en/the-danube.php|title=The Danube|publisher=International Association of Water Supply Companies in the Danube River Catchment Area|access-date=28 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120519200631/http://www.iawd.at/cms/pages/en/the-danube.php|archive-date=19 maj 2012|language=en}}</ref> === Lundrimi dhe transporti === [[Skeda:Fischerzille LüA 10 m Donau bei Greifenstein Niederösterreich.jpg|thumb|right|Peshkim nga një ''Zille'' në Danub, në Austrinë e Poshtme, 1982]] Në shekullin e 19-të, Danubi ishte një rrugë ujore e rëndësishme, por, siç e shprehu ''The Times'' i Londrës, "çdo vit fshihej nga akulli që mund të ngrinte një anije të madhe jashtë ujit ose ta priste më dysh sikur të ishte karotë."<ref>{{Cite web|url=https://www.thetimes.com/|title=The Times & The Sunday Times|website=The Times|language=en}}</ref> Sot, si "Korridori VII" i Bashkimit Evropian, Danubi është një rrugë e rëndësishme transporti. Që nga hapja e {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}}, lumi lidh Portin e Roterdamit dhe qendrat industriale të Evropës Perëndimore me Detin e Zi, si dhe, përmes Kanalit Danub–Deti i Zi, me Portin e Konstancës. Rruga ujore është projektuar për anije të mëdha lumore (110&nbsp;× 11,45&nbsp;m), por mund të bartë anije shumë më të mëdha në pjesën më të madhe të rrjedhës së saj. Danubi është kanalizuar pjesërisht në Gjermani (5 gjirize) dhe Austri (10 gjirize). Propozimet për ndërtimin e disa gjirizeve të reja për të përmirësuar lundrimin nuk kanë përparuar, pjesërisht për shkak të shqetësimeve mjedisore. Poshtë rrjedhës nga gjirizet e Freudenau-së në Vjenë, kanalizimi i Danubit u kufizua te diga dhe gjirizet e Gabčíkovës pranë Bratislavës, si dhe te dy gjirizet e dyfishta të Portave të Hekurit, në sektorin kufitar të Danubit mes Serbisë dhe Rumanisë. Këto gjiriza kanë dimensione më të mëdha. Poshtë Portave të Hekurit, lumi rrjedh lirshëm deri në Detin e Zi, në një distancë prej mbi {{convert|860|km|mi}}. Danubi lidhet me Kanalin Rajn–Main–Danub te Kelheim, me ''Donaukanal''-in në Vjenë, dhe me Kanalin Danub–Deti i Zi te Cernavodë. Përveç disa degëve dytësore të lundrueshme, lumenjtë e vetëm të mëdhenj të lundrueshëm të lidhur me Danubin janë Drava, [[Lumi i Savës|Sava]] dhe [[Lumi Tisa|Tisa]]. Në Serbi, një rrjet kanalesh lidhet gjithashtu me lumin; rrjeti, i njohur si Kanalet Danub–Tisa–Danub, lidh seksione poshtë rrjedhës. Në seksionet austriake dhe gjermane të Danubit, u zhvillua një lloj i veçantë barke me fund të sheshtë, i quajtur ''Zille'', për përdorim përgjatë lumit. ''Zillen'' përdoren ende sot për peshkim, transport pasagjerësh dhe mallrash në këtë zonë. === Peshkimi === Rëndësia e peshkimit në Danub, i cili ishte thelbësor në Mesjetë, ka rënë ndjeshëm. Disa peshkatarë janë ende aktivë në pika të caktuara të lumit, dhe Delta e Danubit ka ende një industri të rëndësishme. Megjithatë, disa nga burimet e lumit janë menaxhuar në mënyrë të paqëndrueshme mjedisore në të kaluarën, duke çuar në dëmtime nga ndotja, ndryshimet e shtratit dhe zhvillimi i infrastrukturës së madhe, përfshirë digat e mëdha hidroenergjetike.<ref>{{cite book|last=Holcik|first=Juraj|date=1989|title=The freshwater fishes of Europe Vol.I Part II General introduction to fishes|location=Wiesbaden|publisher=Aula Verlag|language=en}}</ref> Popullatat e blinit të lidhura me pellgun e lumit Danub kanë formuar, gjatë shekujve, bazën e një peshkimi tregtar të madh dhe të rëndësishëm, të njohur në mbarë botën. Ndërtimi i digave, përveç mbipeshkimit dhe ndotjes së lumit, ka luajtur rol të rëndësishëm në rënien e popullatës së blinit, sepse krijon pengesë për llojet migratore të peshqve që zakonisht shumohen në pjesët e sipërme të lumit.<ref>{{cite book|last1=Hensel|first1=K|last2=Holcik|first2=J|date=1997|title=Past and current status of sturgeons in the upper and middle Danube River.|url=https://www.researchgate.net/publication/226596320|language=en}}</ref> Zonat e shumimit të llojeve migratore të peshqve janë reduktuar ndjeshëm nga ndërtimi i sistemeve hidroenergjetike dhe lundrimore te Portat e Hekurit I (1974) dhe Portat e Hekurit II (1984).<ref>{{cite web|author=Corda|date=1988|title=Iron gates II design and performance of dams- geotechnical considerations|url=https://scholarsmine.mst.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1503&context=icchge|publisher=International Conference on Case Histories in Geotechnical Engineering|language=en}}</ref> Projektimi fillestar i këtyre digave nuk ka përfshirë asnjë kalim për peshqit.<ref>{{cite conference|url=https://www.danube-iad.eu/docs/IAD39_Proceeding_Book_lores.pdf|title=Have sturgeons a future in the Danube River?|author=Suciu Radu, Guti Gabor|year=2012|conference=39th IAD Conference: Living Danube|location=Szentendre, Hungari|language=en}}</ref> Mundësia e ndërtimit të një kalimi artificial peshqish që mundëson migrimin për llojet e peshqve, përfshirë blinin, është aktualisht në shqyrtim nga projekte të tilla si We Pass.<ref>{{cite AV media|date=11 nëntor 2019|title=We Pass – Facilitating Fish Migration and Conservation at the Iron Gates|language=en|url=https://www.youtube.com/watch?v=81i25THmBws|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211215/81i25THmBws|archive-date=15 dhjetor 2021|url-status=live|publisher=ICPDR}}</ref> Ekoregjioni i Danubit të Sipërm ka vetëm rreth 60 lloje peshqish, ndërsa ekoregjioni i Danubit të Poshtëm–Dniestrit ka afërsisht dyfishin.<ref name=FEW>Hales, J. (2013). [http://www.feow.org/ecoregions/details/417 Upper Danube]. Freshwater Ecoregions of the World. Marrë më 25 shkurt 2013.</ref> Mes tyre gjendet një larmi jashtëzakonisht e lartë blinjsh, gjithsej gjashtë lloje (blini beluga, blini rus, blini bastard, sterleti, blini me yje dhe blini evropian i detit), por të gjithë këto janë të kërcënuar dhe kanë kryesisht — ose tërësisht, në rastin e blinit evropian të detit — zhdukur nga lumi.<ref name=FEW /> Hukja, një nga llojet më të mëdha të salmonit, është endemike në pellgun e Danubit, por është përhapur edhe në vende të tjera nga njeriu.<ref>{{cite web|title=Hucho hucho|publisher=FishBase|date=February 2013|language=en}}</ref> === Turizmi === [[Skeda:Ruine Aggstein 03.JPG|thumb|right|Rrënojat e Kalasë Aggstein mbi Danub]] [[Skeda:Wachau (3).JPG|thumb|Lugina e {{ill|Wachau|en|Wachau}}, pranë Spitz, Austri]] Vende të rëndësishme turistike dhe natyrore përgjatë Danubit përfshijnë luginën e {{ill|Wachau|en|Wachau}}, Parkun Kombëtar Donau-Auen në Austri, Gemenc në Hungari, Naturpark Obere Donau në Gjermani, Kopački rit në Kroaci, Portat e Hekurit në Serbi dhe Rumani, Deltën e Danubit në Rumani, dhe Rezervatin Natyror Srebarna në Bullgari. Gjithashtu, kryqëzimet e argëtimit dhe udhëtimit në lumë kanë rëndësi të konsiderueshme. Përveç rrugës shpesh të ndjekur mes Vjenës dhe Budapestit, disa anije shkojnë madje nga Passau, Gjermani, deri te Delta e Danubit, e mbrapsht. Gjatë sezonit të lartë, mbi 70 anije kryqëzimi përdoren në lumë, ndërsa pjesët e sipërme, pa trafik, mund të eksplorohen vetëm me kanoe apo barka. Në vetëm Austri, ka mbi 14 milionë netë qëndrimi dhe rreth 6,5 milionë mbërritje në vit.<ref name="kaiserundkoenige">{{cite web|url=http://www.strassederkaiserundkoenige.at/fileadmin/user_upload/Brosch%C3%BCren/ARGE_Donau_%C3%96sterreich2013.pdf|title=Press release of the "ARGE Donau Österreich"|access-date=1 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313154833/http://www.strassederkaiserundkoenige.at/fileadmin/user_upload/Brosch%C3%BCren/ARGE_Donau_%C3%96sterreich2013.pdf|archive-date=13 mars 2014|language=de}}</ref> Bregdeti i Danubit në Budapest është pjesë e vendeve të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, dhe mund të shihen nga disa kryqëzime turistike të ofruara në qytet. Ana e Danubit (Danube Bend) është gjithashtu një destinacion turistik popullor. ==== Shtegu me biçikletë i Danubit ==== [[Skeda:Donauradweg Schloegener Schlinge - Aschach.jpg|thumb|Shtegu me biçikletë i Danubit përgjatë ''Schlögener Schlinge'', një gryk lumor në Masivin Boheman]] [[Skeda:LinzDonaulaende.jpg|thumb|Shtegu me biçikletë i Danubit që kalon nëpër qytetin e Linzit]] ''Donauradweg'' (Shtegu ose Rruga me Biçikletë e Danubit) është një shteg biçiklete përgjatë lumit. Sidomos pjesët nëpër Gjermani dhe Austri janë shumë të popullarizuara, gjë që e bën një nga 10 shtigjet më të njohura me biçikletë në Gjermani.<ref>{{cite web|title=''Die ADFC-Radreiseanalyse 2013'' – Zahlen, Daten und Fakten|url=http://www.adfc.de/radreiseanalyse/die-adfc-radreiseanalyse-2013|access-date=12 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618233337/http://www.adfc.de/radreiseanalyse/die-adfc-radreiseanalyse-2013|archive-date=18 qershor 2017|language=de}}</ref> Shtegu me biçikletë i Danubit fillon te burimi i Danubit dhe përfundon aty ku lumi derdhet në Detin e Zi. Ndahet në katër seksione: # Donaueschingen–Passau ({{Convert|559|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Passau–Vjenë ({{Convert|340|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Vjenë–Budapest ({{Convert|306|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Budapest–Deti i Zi ({{Convert|1670|km|mi|abbr=on|disp=or}}) ==== Shtegu i Sulltanëve ==== {{ill|Shtegu i Sulltanëve|en|Sultans Trail}} është një shteg këmbësor që përshkon lumin mes Vjenës dhe Smederevës në Serbi. Që andej, shtegu largohet nga Danubi, duke përfunduar në Stamboll. Seksionet përgjatë lumit janë si më poshtë. # Vjenë–Budapest ({{Convert|323|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Budapest–Smederevë ({{Convert|595|km|mi|abbr=on|disp=or}}) ==== Donausteig ==== [[Skeda:Donausteig Rastplatz.jpg|thumb|Zonë pushimi përgjatë shtegut këmbësor ''Donausteig'', pranë Bad Kreuzen]] Më 2010, u hap ''Donausteig''-u, një shteg këmbësor nga Passau deri te Grein. Është i gjatë {{convert|450|km|mi|sp=us|abbr=on}} dhe ndahet në 23 etapa. Rruga kalon nëpër pesë komuna bavareze dhe 40 austriake. Peizazhi dhe pikat panoramike përgjatë lumit janë pikat kryesore të ''Donausteig''-ut.<ref>{{cite web|title=Donausteig|url=http://www.traildino.com/trace/continents-Europe/countries-Austria/trails-Donausteig|website=Traildino.com|access-date=1 prill 2014|archive-date=7 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407064821/http://www.traildino.com/trace/continents-Europe/countries-Austria/trails-Donausteig|url-status=dead|language=en}}</ref> ==== Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve ==== Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve është një rrugë ndërkombëtare turistike që shkon nga Regensburg deri në Budapest, duke kaluar nëpër Passau, Linz dhe Vjenë.<ref>{{Cite web|url=https://www.routeofemperorsandkings.com/|title=Welcome|website=Straße der Kaiser und Könige|language=de}}</ref> Konsorciumi ndërkombëtar ''ARGE Die Donau-Straße der Kaiser und Könige'', i përbërë nga dhjetë organizata turistike, kompani lundrimi dhe qytete, punon për ruajtjen dhe zhvillimin turistik të rajonit të Danubit.<ref name="kaiserundkoenige" /> Në Regensburgun mesjetar, me qendrën e tij të vjetër të ruajtur, urën prej guri dhe katedralen, fillon Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve. Vazhdon deri te Engelhartszell, me manastirin e vetëm trapist në Austri. Ndalesa të tjera të rëndësishme përgjatë Danubit përfshijnë "Schlögener Schlinge"-n, qytetin e Linzit, i cili ishte Kryeqyteti Evropian i Kulturës më 2009 me pasurinë e tij të artit bashkëkohor, Manastirin e Melkut, qytetin universitar të Krems-it, dhe qytetin kozmopolit të Vjenës. Para se Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve të përfundojë, kalohet nëpër Bratislavë dhe Budapest, ky i fundit i konsideruar dikur si qyteti binjak i Vjenës gjatë kohës së Perandorisë Austro-Hungareze. Që nga koha e Romës së lashtë, perandorë të famshëm dhe suita e tyre udhëtuan në dhe përgjatë Danubit, duke e përdorur lumin për udhëtim dhe transport. Ndërsa udhëtimi tokësor ishte mjaft lodhës, shumica e njerëzve preferonin të udhëtonin me anije në Danub. Kështu, Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve ishte skena e shumë ngjarjeve historike të rëndësishme, që e karakterizojnë Danubin deri më sot. Rruga e mori emrin nga Perandori i Shenjtë Romak Frederiku I Barbarossa dhe kryqtarët, si dhe nga Riçardi I i Anglisë, i cili ishte burgosur në Kështjellën e Dürnsteinit, e vendosur mbi Danub. Udhëtimet më madhështore perandorake ndër shekuj ishin ato të familjes Habsburge. Pasi kurorëzoheshin në Frankfurt, perandorët sundonin nga Vjena dhe mbanin gjithashtu në Regensburg Dietën e Përhershme të Regensburgut. Shumë kështjella, pallate, rezidenca dhe manastire shtetërore u ndërtuan nga Habsburgët përgjatë lumit. Sot, ato ende u kujtojnë njerëzve që jetojnë pranë Danubit arkitekturën e guximshme të "Donaubarock"-ut. Sot, njerëzit mund të udhëtojnë në Danub jo vetëm me anije, por edhe me tren, me biçikletë përgjatë Shtegut me Biçikletë të Danubit, ose në këmbë përgjatë "Donausteig"-ut, dhe të vizitojnë qytetet e Vendit të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s: Regensburg, {{ill|Wachau|en|Wachau}} dhe Vjenën.<ref>{{cite web|title=The Route of Emperors and Kings|url=https://www.bavaria.by/the-route-of-emperors-and-kings|access-date=29 mars 2014|website=bavaria.by|language=en}}</ref> == Parqe kombëtare të rëndësishme == * Naturpark Obere Donau (Gjermani) * Donauauen zwischen Neuburg und Ingolstadt (Gjermani) – [https://web.archive.org/web/20111023161527/http://danubemap.eu/donauauwald hartë] * Zona e mbrojtjes së natyrës Donauleiten (Gjermani) * Parku Kombëtar Donau-Auen (Austri) – [https://web.archive.org/web/20111023161522/http://danubemap.eu/donauauen hartë] * Chránená krajinná oblasť Dunajské luhy (Sllovaki) – [https://web.archive.org/web/20111021055315/http://danubemap.eu/dunajskeluhy hartë] * Parku Kombëtar Danub-Ipoly (Hungari) – [https://web.archive.org/web/20111021055252/http://danubemap.eu/dunaipoly hartë] * Parku Kombëtar Danub-Drava (Hungari) – [https://web.archive.org/web/20111023101801/http://danubemap.eu/dunadrava hartë] * Parku Natyror Kopački Rit (Kroaci) – [https://web.archive.org/web/20111023110151/http://danubemap.eu/kopackirit hartë] * Rezervati Natyror Gornje Podunavlje (Serbi) – [https://web.archive.org/web/20111024011005/http://danubemap.eu/podunavlje hartë] * Parku Kombëtar Fruška Gora (Serbi) * Rezervati Natyror Koviljsko-petrovaradinski rit (Serbi) * Rezervati Natyror i Ishullit të Madh të Luftës (Serbi) * Parku Kombëtar Đerdap (Serbi) * Parku Natyror Portat e Hekurit (Rumani) * Parku Natyror Persina (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111023161537/http://danubemap.eu/persina hartë] * Vendi i Mbrojtur Kalimok-Brushlen (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111023110144/http://danubemap.eu/kalimok hartë] * Rezervati Natyror Srebarna (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111024012109/http://danubemap.eu/srebarna hartë] * Parku Natyror Malet Măcin (Rumani) * Parku Natyror Balta Mică a Brăilei (Rumani) * Rezervati i Biosferës Delta e Danubit (Rumani) – [https://web.archive.org/web/20111023101756/http://danubemap.eu/delta hartë] * Rezervati i Biosferës së Danubit në Ukrainë <gallery widths="200px" heights="160px"> Skeda:Gornje Podunavlje.jpg|Rezervati Special Natyror Gornje Podunavlje, në Serbi Skeda:Golubac Fortress (град Голубац).jpg|Kalaja e Golubacit, në Parkun Kombëtar Đerdap, Serbi </gallery> == Në folklor dhe letërsi == [[Skeda:Albrecht Altdorfer 007.jpg|thumb|right|Peizazh i shekullit të 16-të i Danubit, pranë Regensburgut, nga Albrecht Altdorfer – anëtar i shkollës së Danubit]] * Danubi përmendet në titullin e një valsi të famshëm nga kompozitori austriak {{ill|Johann Strauss II|en|Johann Strauss II}}, ''Valsi i Bukur Danubi Blu'' (''Mbi Danubin e Bukur Blu''). Ky vepër njihet mirë në mbarë botën dhe përdoret gjerësisht edhe si ninullë. ''Valët e Danubit'' ({{lang|ro|Valurile Dunării}}) është një vals nga kompozitori rumun Iosif Ivanovici (1845–1902); si "Anniversary Song", është interpretuar nga shumë këngëtarë, si Al Jolson, Rosemary Clooney, Vera Lynn, Tom Jones, dhe shumë të tjerë. Njihet më së shumti si "Anniversary Waltz", megjithëse ai është në fakt një këngë dhe melodi tjetër. Joe Zawinul shkroi një simfoni për Danubin, të quajtur ''Stories of the Danube''. U interpretua për herë të parë në festivalin Bruckner të vitit 1993, në Linz. * Danubi zë vend të rëndësishëm në himnin kombëtar bullgar (''Mila Rodino''), si përfaqësim simbolik i bukurisë natyrore të vendit. Në këngët popullore lituaneze, shfaqja e Danubit (Dunojus, Dunojėlis) është më e zakonshme se shfaqja e lumit më të gjatë lituanez, Neman. * Tradita gjermane dhe austriake e pikturës së peizazhit, {{ill|Shkolla e Danubit|en|Danube school}}, u zhvillua në shekullin e 16-të në luginën e Danubit, nga artistë që punonin në mënyrë autonome.<ref>{{cite web|title=Danube School|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110810104721532|access-date=2025-06-07|publisher=Oxford Reference|language=en}}</ref> * Njëri nga kryeveprat e Claudio Magrisit quhet ''Danubio'' ({{ISBN|1-86046-823-3}}). Libri, i botuar më 1986, është një ese e madhe kulturore-historike, në të cilën Magris udhëton përgjatë Danubit nga burimet e para deri te delta, duke ndjekur trashëgiminë etnike dhe kulturore evropiane, historinë letrare dhe ideologjike. * ''The Great Danube Adventure'' u botua më 1838 si ditar udhëtimi epik. * ''Piloti i Danubit'' (1908) (''Le Pilote du Danube'') i Jules Verne-it përshkruan aventurat e peshkatarit Serge Ladko ndërsa udhëton përgjatë lumit. * Tregimi i shkurtër "The Willows" i Algernon Blackwood-it zhvillohet kryesisht në lumë. == Shih edhe == * {{ill|Përmbytjet evropiane të vitit 2006|en|2006 European floods}} * {{ill|Pellgu lëndëmbledhës i Detit të Zi|en|Black Sea drainage basin}} * {{ill|Between the Woods and the Water|en|Between the Woods and the Water}}, libër udhëtimi që tregon për një udhëtim danubian më 1934 * [[Monarkia Habsburge|Monarkia Danubiane]] * {{ill|Principatat Danubiane|en|Danubian Principalities}} * {{ill|Agjencia Ekzekutive për Eksplorimin dhe Mirëmbajtjen e Lumit Danub|en|Executive Agency for Exploration and Maintenance of the Danube River}} * {{ill|The Ister|en|The Ister (film)}}, film i vitit 2004 * {{ill|Lista e qyteteve në lumin Danub|en|List of cities and towns on the river Danube}} * {{ill|Lista e kalimeve të Danubit|en|List of crossings of the Danube}} == Lexime shtesë == * Lóczy, Dénes. The Danube: Morphology, Evolution, and Environmental Issues. Në Avijit Gupta, red., Large Rivers: Geomorphology and Management. Botimi i dytë. Hoboken, N.J.: Wiley-Blackwell, 2022, f.&nbsp;335–367. ISBN 978-1-119-41260-1 * Sommerwerk, Nike, Jurg Bloesch, Christian Baumgartner, Thomas Bittl, Dubravka Cerba, Bela Csanyi, Grigore Davideanu, Martin Dokulil, Georg Frank, Iulia Grecu, Thomas Hein, Vladimir Kovac, Ilulian Nichersu, Tibor Mikuska, Karin Pall, Momir Paunovic, Carmen Postolache, Maja Rakovic, Cristina Sandu, Martin Schneider-Jacoby, Katharina Stefke, Klement Tockner, Ion Toderas, dhe Laurentia Ungureanu. The Danube River Basin. Në Klement Tockner, Christiane Zarfl, dhe Christopher T. Robinson (red.), Rivers of Europe, botimi i dytë. Cambridge, MA: Elsevier, 2022, f.&nbsp;83–181. ISBN 978-0-08-102612-0 == Referime == {{Reflist}} === Shënime === {{notelist}} === Burimet === *{{cite web|last1=James|first1=Alan G.|year=2020|title=The Brittonic Language in the Old North, A Guide to the Place-Name Evidence, Volume 2|url=https://spns.org.uk/wp-content/uploads/2020/05/Alan_James_Brittonic_Language_in_the_Old_North_BLITON_Volume_II_Dictionary_2020_Edition.pdf|publisher=Scottish Place-Name Society|access-date=3 mars 2024|language=en}} *{{cite book|last1=MacKillop|first1=James|year=2004|title=Oxford Dictionary of Celtic Mythology|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-860967-4|language=en}} *{{cite book|last1=Noble|first1=Gordon|last2=Evans|first2=Nicholas|year=2022|title=The Picts: Scourge of Rome, Rulers of the North|publisher=Birlinn|isbn=978-1-78027-778-3|language=en}} *{{cite book|last1=Roberts|first1=Alice|year=2015|title=The Celts: Search for a Civilisation|publisher=Heron Books|isbn=978-1-78429-332-1|language=en}} == Lexime shtesë == * Mevissen, Robert Shields. ''The Danube Empire: An Environmental History of Habsburg State Building and Civic Engagement'' (2025) == Lidhje të jashtme == {{Commons}} * [https://www.openstreetmap.org/relation/89652 Danubi] në OpenStreetMap (relacioni 89652) * [http://pdf.wri.org/watersheds_2000/watersheds_europe_p2_38.pdf Harta dhe informacione mbi pellgun e Danubit, nga World Resources Institute] * [http://danubepanorama.net/en/ Danube Panorama Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723073711/http://danubepanorama.net/en/|date=23 korrik 2011}} * [http://danube.at.ua/ сайт о Дунае] ({{in lang|ru}}) * [https://www.flickr.com/groups/danube_river/pool/ Koleksion fotografish të Danubit, në Flickr] * [http://www.danube-river.org/ Danube Tourist Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220206024032/http://www.danube-river.org/|date=6 shkurt 2022}} ({{in lang|de}}) * [https://www.icpdr.org/ Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub (ICPDR)] * [http://www.bridgesofbudapest.com/ Urat e Budapestit mbi lumin Danub] * [https://merhav.nli.org.il/primo-explore/search?query=any,contains,danube%20river&tab=default_tab&search_scope=Local&sortby=lso01&vid=NLI&mfacet=rtype,include,Maps,1&mfacet=tlevel,include,online_resources,1&mfacet=topic,include,Danube%20River,2&lang=en_US Harta të vjetra të Danubit], Koleksioni Kartografik Eran Laor, Biblioteka Kombëtare e Izraelit {{Authority control}} [[Kategoria:Pellgu i Detit të Zi]] [[Kategoria:Lumenj ndërkombëtarë në Evropë]] [[Kategoria:Lumenj në Gjermani]] [[Kategoria:Lumenj në Austri]] [[Kategoria:Lumenj në Sllovaki]] [[Kategoria:Lumenj në Hungari]] [[Kategoria:Lumenj në Kroaci]] [[Kategoria:Lumenj në Serbi]] [[Kategoria:Lumenj në Bullgari]] [[Kategoria:Lumenj në Rumani]] [[Kategoria:Lumenj në Ukrainë]] 3bu2315e3vzay7x40wruqkqjredwlw6 3029005 3028859 2026-09-01T10:10:27Z Arianit 106 3029005 wikitext text/x-wiki {{Short description|Lumi i dytë më i gjatë në Evropë}} {{About|lumin}} {{Use dmy dates|date=November 2023}} {{Infobox river | name = Danubi | native_name = {{native name list |tag1=de |name1=Donau |tag2=sk |name2=Dunaj |tag3=hu |name3=Duna |tag4=hr |name4=Dunav |tag5=sr |name5={{lang|sr-Cyrl|Дунав}} / {{lang|sr-Latn|Dunav}} |tag6=bg |name6=Дунав |tag7=ro |name7=Dunărea |tag8=uk |name8=Дунай}} <!-- FOTO & HARTA --> | image = View from Gellért Hill to the Danube, Hungary - Budapest (28493220635).jpg | image_caption = Danubi në [[Budapesti]]n | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-stroke-color = #4287f5 | map_caption = Rrjedha e Danubit <!-- VENDNDODHJA --> | subdivision_type1 = Shtetet | subdivision_name1 = {{hlist|[[Gjermania]]|[[Austria]]|[[Sllovakia]]|[[Hungaria]]|[[Kroacia]]|[[Serbia]]|[[Bullgaria]]|[[Rumania]]|[[Moldavia]]|[[Ukraina]]}} | subdivision_type5 = Qytetet | subdivision_name5 = {{hlist|Ulm|Ingolstadt|Regensburg|Passau|[[Linc|Linz]]|[[Vjena]]|[[Bratisllava|Bratislava]]|Győr|Komárno/Komárom|[[Budapesti]]|Dunaújváros||Mohács|Apatin|[[Vukovar]]||Ilok|Bačka Palanka||[[Novi Sadi|Novi Sad]]||Sremski Karlovci|[[Beogradi]]|Pançevë|[[Smedereva|Smederevo]]|Drobeta-Turnu Severin|Vidin|Calafat|Giurgiu|Ruse|Silistra|Călărași|Brăila|[[Galaci|Galați]]|[[Tulcea]]|Reni|Izmail|Kiliia|Sulina}} <!-- KARAKTERISTIKAT FIZIKE --> | length_km = 2.850 | length_ref = <ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Danube-River|title=Danube River|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|edition=Online|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref> | width_min = Danubi i mesëm (Portat e Hekurit) {{cvt|150|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm (Brăila) {{cvt|400|m|abbr=on}}<ref name="LongTermMorph" /> | width_avg = Danubi i sipërm {{cvt|300|m|abbr=on}}; Danubi i mesëm {{cvt|400-800|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|900-1,000|m|abbr=on}}<ref name="Hydromorphological balance">{{cite web|url=https://www.osce.org/files/f/documents/0/8/32944.pdf|title=Hydromorphological balance of the Danube River Channel on the Sector between Bazias (km 1072.2) and Danube Delta Inlet (km 80.5)|last=Bondar|first=Constantin|publisher=osce.org|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref><ref name="LongTermMorph" /><ref name="ICPDR">{{cite web|url=http://www.icpdr.org|title=ICPDR|language=en}}</ref> | width_max = Danubi i mesëm {{cvt|1,500|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|1,700|m|abbr=on}}<ref name="ICPDR" /><ref name="LongTermMorph">{{cite web|url=https://www.interreg.eu|title=Long-term Morphological Development of the Danube in Relation to the Sediment Balance|language=en}}</ref> | depth_min = {{cvt|1|m|abbr=on}} (Danubi i sipërm)<ref name="ICPDR" /> | depth_avg = Danubi i sipërm {{cvt|8|m|abbr=on}}; Danubi i mesëm {{cvt|6-10|m|abbr=on}}, {{cvt|53|m|abbr=on}} (Portat e Hekurit); Danubi i poshtëm {{cvt|9|m|abbr=on}}<ref name="Hydromorphological balance" /><ref name="LongTermMorph" /><ref name="ICPDR" /><ref name="Republic Hydrometeorological Service of Serbia">{{cite web|url=http://www.hidmet.gov.rs|title=Republic Hydrometeorological Service of Serbia|language=en, sr}}</ref> | depth_max = Danubi i mesëm (Portat e Hekurit) {{cvt|90|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|34|m|abbr=on}}<ref name="LongTermMorph" /> | river_system = Danubi | progression = [[Deti i Zi]] | discharge1_location= Delta e Danubit | discharge1_min = {{convert|1,790|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogycal">{{citation|chapter-url=https://www.limnology.ro/water2012/Proceedings/001.pdf|chapter=The Danube River in the Pontic Sector – Hidrologycal Regime|last1=Gâştescu|first1=Petre|last2=Țuchiu|first2=Elena|title=Water resources and wetlands: Conference Proceedings|location=Tulcea, Rumani|editor-first1=Petre|editor-last1=Gâştescu|editor-first2=William|editor-last2=Lewis William Jr|editor-first3=Petre|editor-last3=Breţcan|date=2012|isbn=978-606-605-038-8|page=18|language=en}}</ref><ref name="hidrogeog">{{cite web|url=https://www.limnology.ro/wrw2023/proceedings.html|title=THE DANUBE RIVER AND ITS DELTA, HYDROGEOGRAPHYC CHARACTERISTICS-ACTUAL SYNTHESIS|language=en}}</ref> | discharge1_avg = (Periudha: 1931–2020) {{cvt|6,452|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /><ref name="auto">{{cite web|url=https://unece.org/DAM/env/documents/2019/ece/Restart/Ukraine_S1/Points_of_view_expressed_by_the_Romanian_authorutues_and_scientific_research_institute.pdf|title=Points of view expressed by the Romanian authorities and scientific research on the Ukraine's document "Annotated Report on Scientific Research – Complex Environmental Monitoring for the Danube – Black Sea Deep Water Navigation Canal operation in 2017–2018. The Sea Approach Canal Zone"|publisher=unece.org|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref> | discharge1_max = {{convert|15,900|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogycal" /><ref name="hidrogeog" /> | discharge5_location= Passau ([[Bavaria|Bavari]], 30&nbsp;km para qytetit) | discharge5_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|580|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge4_location= [[Vjena]] | discharge4_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|1,920|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge3_location= [[Budapesti]] | discharge3_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|2,350|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge2_location= [[Beogradi]] | discharge2_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|5,300|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> <!-- TIPARET E PELLGUT --> | source1 = [[Breg (lumë)|Breg]] | source1_location = Furtwangen im Schwarzwald, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source1_coordinates= {{coord|48|05|44|N|08|09|18|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1,078|m|abbr=on}} | source2 = Brigach | source2_location = St. Georgen im Schwarzwald, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source2_coordinates= {{coord|48|06|24|N|08|16|51|E|display=inline}} | source2_elevation = {{convert|940|m|abbr=on}} | source_confluence_location = Donaueschingen, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source_confluence_coordinates= {{coord|47|57|03|N|08|31|13|E|display=inline}} | mouth = Delta e Danubit | mouth_location = Rumani | mouth_coordinates = {{coord|45|13|3|N|29|45|41|E|display=inline,title}} | basin_size_km2 = 801.463 | basin_size_ref = <ref name="ICPDR" /> }} '''Danubi''' ({{IPAc-en|ˈ|d|æ|n|.|j|uː|b}} {{respell|DAN|jub}}; shih edhe [[#Emrat dhe etimologjia|emrat e tjerë]]) është një [[Lumi|lumë]] në Evropë, i dyti më i gjati pas [[Lumi i Vollgës|Vollgës]].<ref>{{Cite web|last=Water|first=Connor Brighton|date=2023-02-01|title=10 Longest Rivers In Europe|url=https://www.worldatlas.com/rivers/10-longest-rivers-in-europe.html|access-date=2026-03-30|website=WorldAtlas|language=en}}</ref> Ai rrjedh nëpër Evropën Qendrore dhe Juglindore, nga Shvarcvalldi (Pylli i Zi) i Gjermanisë<ref name=":0">{{Cite news|title=Danube River {{!}} Map, Cities, Countries, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Danube-River|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230221834/https://www.britannica.com/place/Danube-River|archive-date=2025-12-30|access-date=2026-03-30|work=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> në jug, përmes {{ill|Deltës së Danubit|en|Danube Delta}} në Rumani, derisa derdhet në [[Deti i Zi|Detin e Zi]].<ref name=":0" /> I madh dhe me rëndësi të thellë historike, Danubi ka qenë dikur kufi i [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]]. Në shekullin e 21-të, ai lidh dhjetë vende evropiane, duke kaluar nëpër territoret e tyre ose duke shënuar kufirin mes tyre. Me origjinë në Gjermani, Danubi rrjedh drejt juglindjes për {{convert|2850|km|mi|sp=us|abbr=on}}, duke kaluar nëpër ose duke kufizuar me Austrinë, Sllovakinë, Hungarinë, Kroacinë, Serbinë, Rumaninë, Bullgarinë, Moldavinë dhe Ukrainën.<ref>{{Cite web|last=yakubova@upenn.edu|date=2017-09-01|title=Danube River|url=https://rees.sas.upenn.edu/about/spotlight/danube-river|access-date=2026-03-30|website=Russian and East European Studies|language=en}}</ref> Mes shumë qyteteve në bregun e tij gjenden katër kryeqytete kombëtare: [[Vjena]], [[Bratisllava|Bratislava]],<ref>{{Cite web|title=Danube River in Bratislava {{!}} bratislava-city.sk|url=https://bratislava-city.sk/danube-river/|access-date=2026-03-30|language=cs}}</ref> [[Budapesti]]<ref>{{Cite web|last=Péter|first=László|date=23 mars 2026|title=Budapest|url=https://www.britannica.com/place/Budapest/People|url-status=live|language=en}}</ref> dhe [[Beogradi]]. Pellgu i tij lëndëmbledhës arrin {{Convert|817000|km2|abbr=on}} dhe shtrihet edhe në nëntë vende të tjera. Rrjedha e parë e Danubit, [[Breg (lumë)|Bregu]], buron në Furtwangen im Schwarzwald, ndërsa lumi merr emrin nga pika e bashkimit të burimeve, në parkun e pallatit të Donaueschingen-it. Që nga kohët e lashta, Danubi ka qenë rrugë tregtare tradicionale në Evropë. Sot, {{convert|2415|km|mi|abbr=on}} të gjatësisë së tij totale janë të lundrueshme. Danubi lidhet me [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] përmes {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}}, duke e bashkuar Danubin te Kelheim me [[Lumi i Majnit|Majnin]] te Bamberg. Lumi është gjithashtu burim i rëndësishëm [[hidroenergjia|hidroenergjie]] dhe uji të pijshëm. Pellgu i lumit Danub është vendbanim për lloje peshqish si mizoreshë (''Esox lucius''), sandër (''Sander lucioperca''), hukja (''Hucho hucho''), sominat (''Silurus glanis''), mustak (''Lota lota'') dhe temblat (''Tinca tinca''). Ai është gjithashtu vendbanim i llojeve të shumta të [[blini]]t dhe krapit, si dhe i [[salmoni]]t dhe [[Trofta|troftës]]. Disa lloje peshqish euryhalinë, si levreku evropian i detit, qefulli dhe ngjala evropiane, banojnë në Deltën e Danubit dhe në pjesën e poshtme të lumit. == Emrat dhe etimologjia == Sot lumi e mban emrin e tij nga bashkimi i burimeve në [[Donaueschingen]], Gjermani, e deri te derdhja në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në Rumani dhe Ukrainë. Në gjuhët e vendeve që përshkon, lumi njihet si {{native name list |tag1=de |name1=Donau |tag2=sk |name2=Dunaj |tag3=hu |name3=Duna |tag4=hr |name4=Dunav |tag5=sr |name5={{lang|sr-Cyrl|Дунав}} / {{lang|sr-Latn|Dunav}} |tag6=bg |name6=Дунав |tag7=ro |name7=Dunărea |tag8=uk |name8=Дунай}}. Lumi ishte i njohur për [[Greqia e lashtë|grekët e lashtë]] si ''Istros'' ({{lang|grc|Ἴστρος}})<ref>{{Cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0016.tlg001.perseus-grc1:4.48|title=Herodotus, The Histories, book 4, chapter 48|website=www.perseus.tufts.edu|language=en}}</ref>, nga një rrënjë e cila gjendet ndoshta edhe në emrin e lashtë të Dniestrit (''Danaster'' në latinisht, ''Tiras'' në greqisht) dhe që lidhet me gjuhët iranike (iranishten) ''turos'' "i shpejtë" dhe [[sanskritishtja|sanskritishten]] ''iṣiras'' ({{lang|sa|इषिरस्}}) "i shpejtë", nga rrënja [[Gjuha proto-indo-evropiane|proto-indoevropiane]] ''isro-'', ''sreu'' "të rrjedhësh".<ref name="Felecan">{{cite journal|title=Straturi etimologice reflectate în hidronimia românească|first1=Oliviu|last1=Felecan|first2=Nicolae|last2=Felecan|page=254|journal=Quaderns de Filologia: Estudis Lingüístics|volume=20|year=2015|issue=1|publisher=Universitat de València|doi=10.7203/qfilologia.20.7521|url=http://roderic.uv.es/bitstream/10550/49693/1/5283423.pdf|doi-access=free|language=ro}}</ref> Në Mesjetë, greqishtja ''Tiras'' u huazua në italisht si ''Tyrlo'' dhe në gjuhët turke si ''Tyrla''; kjo e fundit u huazua më tej në rumanisht si rajonalizëm (''Turlă'').<ref name="Felecan" /> Emri trako-[[gjuha frigase|frigas]] ishte ''Matoas''<ref>{{cite journal|title=Matoas, the Thraco-Phrygian name for the Danube, and the IE root *madų|first=Robert|last=Dyer|journal=Glotta|volume=52|year=1974|issue=1/2|pages=91–95|publisher=Vandenhoeck & Ruprecht (GmbH & Co. KG)|jstor=40266286|language=en}}</ref>, "sjellësi i fatit".<ref name="Sasel2009">{{cite book|first=Marjeta|last=Šašel Kos|language=sl, en|url=http://iza.zrc-sazu.si/pdf/Sasel_Kos_Ukrocena_lepotica.pdf|pages=42–50|chapter=Reka kot božanstvo — Sava v antiki|trans-chapter=Lumi si hyjni — Sava në antikitet|editor-first=Jožef|editor-last=Barachini|title=Ukročena lepotica: Sava in njene zgodbe|trans-title=Bukuroshja e zbutur: Sava dhe historitë e saj|isbn=978-961-92735-0-0|year=2009|place=Sevnica|publisher=Javni zavod za kulturo, šport, turizem in mladinske dejavnosti|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041135/http://iza.zrc-sazu.si/pdf/Sasel_Kos_Ukrocena_lepotica.pdf|archive-date=4 mars 2016}}</ref> Emri [[gjuha mongole e mesme|mongolisht e mesme]] për Danubin u transliterua si ''Tho-na'' në vitin 1829 nga [[Jean-Pierre Abel-Rémusat]].<ref name="Abel-Remusat">{{cite book|last=Abel-Rémusat|first=Jean-Pierre|title=Nouveaus Mélanges Asiatiques|volume=2|location=Paris|publisher=Schubart and Heidelhoff|year=1829|pages=96–97|language=fr}}</ref> Gjuhët moderne të folura në pellgun e Danubit e përdorin të gjitha emra të prejardhur nga emri latin ''Danubius'': {| class="wikitable sortable" style="border-collapse: collapse;" !style="text-align:left"|Gjuha !style="text-align:left"|Emri !style="text-align:left"|Shqiptimi ([[Alfabeti fonetik ndërkombëtar|IPA]]) !style="text-align:left" data-sort-type=text|Rendi i rrjedhjes{{efn|Rendi i rrjedhjes nga bashkimi i burimeve në [[Gjermania|Gjermani]] deri te derdhja përfundimtare në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në [[Rumania|Rumani]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]].<br />Shih edhe seksionin [[#Gjeografia|Gjeografia]].}} |- |[[Gjuha latine|Latinisht]] |Danubius, Dānuvius | |N/A |- |[[Gjuha gjermane|Gjermanisht]] |Donau |{{IPA|de|ˈdoːnaʊ}} | 1 [[Gjermania]]<br /> 2 [[Austria]] |- |[[Gjuha bavareze|Bavarezisht]] |Doana | |N/A |- |[[Gjuha silesiane|Silesianisht]] |Dōnaj | |N/A |- |[[Sorbishtja e sipërme]] |Dunaj |{{IPA|hsb|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha çeke|Çekisht]] |Dunaj |{{IPA|cs|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha sllovake|Sllovakisht]] |Dunaj |{{IPA|sk|ˈdunaj}} | 3 [[Sllovakia]] |- |[[Gjuha polake|Polonisht]] |Dunaj |{{IPA|pl|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha hungareze|Hungarisht]] |Duna |{{IPA|hu|ˈdunɒ}} | 4 [[Hungaria]] |- |[[Gjuha sllovene|Sllovenisht]] |Donava |{{IPA|sl|ˈdóːnaʋa}} |N/A |- |[[Gjuha serbokroate|Serbokroatisht]] |Dunav / Дунав |{{IPA|sh|dǔna(ː)v}} | 5 [[Kroacia]]<br />6 [[Serbia]] |- |[[Gjuha maqedonase|Maqedonisht]] |Дунав |{{IPA|mk|ˈdunaf}} |N/A |- |[[Gjuha rumune|Rumanisht]] |Dunăre,<br />forma e shquar Dunărea |{{IPA|ro|ˈdunəre}}, {{IPA|ro|ˈdunəre̯a|label=forma e shquar}}<ref name="Vekony">{{Cite book|last=Vékony|first=Gábor|year=2000|title=Dacians, Romans, Romanians|publisher=Matthias Corvinus Publishing|isbn=978-1-882785-13-1|page=210|url-access=registration|url=https://archive.org/details/daciansromansrom0000veko/page/210|language=en}}</ref> |7 [[Rumania]]<br />9 [[Moldavia]] |- |[[Gjuha bullgare|Bullgarisht]] |Дунав (Dúnav) |{{IPA|bg|ˈdunɐf}} | 8 [[Bullgaria]] |- |[[Gjuha ukrainase|Ukrainisht]] |Дунай (Dunáy) |{{IPA|uk|dʊˈnɑj}} |10 [[Ukraina]] |- |[[Gjuha greke|Greqisht]] |Δούναβης (Doúnavis) |{{IPA|el|ˈðunavis}} |N/A |- |[[Gjuha frënge|Frëngjisht]] |Danube |{{IPA|fr|danyb}} |N/A |- |[[Gjuha italiane|Italisht]] |Danubio |{{IPA|it|daˈnuːbjo}} |N/A |- |[[Gjuha portugeze|Portugalisht]] |Danúbio |{{IPA|pt-PT|dɐˈnuβju}} |N/A |- |[[Gjuha spanjolle|Spanjisht]] |Danubio |{{IPA|es|daˈnuβjo}} |N/A |- |[[Gjuha ruse|Rusisht]] |Дунай (Dunáy) |{{IPA|ru|dʊˈnaj}} |N/A |- |[[Gjuha turke|Turqisht]] |Tuna |{{IPA|tr|tuˈna}} |N/A |- |[[Gjuha retoromane|Retoromanisht]] |Danubi | |N/A |- |[[Gjuha shqipe|Shqip]] |Danub,<br />forma e shquar: Danubi<ref>{{citation|page=624|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Kulturës Popullore, Sektori i Prozës dhe Poezisë|editor1=Kozma Vasili|editor2=Arsen Mustaqi|title=Lirika popullore|trans-title=Folk lyrics|series=Folklor Shqiptar|volume=4|language=sq|issue=3 – Kenge per nizamet dhe kurbetin|year=1981|location=Tirana|quote=Tunë-a lumi i Danubit}}</ref> | |N/A |} === Etimologjia === ''Danube'' është një emër lumi [[Hidronimia e Evropës së vjetër|i Evropës së vjetër]] i prejardhur nga [[gjuhët keltike|keltishtja]] ''Danu'' ose ''Don''<ref name="Bromwich">Triad 35. Bromwich, ''Trioedd Ynys Prydein'', f. 280–285.</ref> (të dyja hyjni [[hyjnitë keltike|keltike]]), e cila vetë rrjedh nga [[Gjuha proto-indo-evropiane|proto-indo-evropianishtja]] ''*deh₂nu''. Emra të tjerë lumenjsh evropianë nga e njëjta rrënjë përfshijnë Dunajec-in, Dzvina/Daugava-n, Donin, Donetsin, [[Dniepri]]n, [[Lumi Dniestri|Dniestrin]], Dysna-n dhe Tana/Deatnu-në. Në sanskritishten [[Rigveda|rigvedike]], ''Danu'' (दनु) do të thotë "lëng, pikë vese" (edhe emër i një perëndeshe [[Feja vedike historike|vedike]]) dhe ''Danuja'' (दनुज) do të thotë "i lindur nga Danu" ose "i lindur nga pikat e vesës". Në [[gjuha avestane|avestanisht]], fjala ''Dānu'' do të thotë "lumë". Fjala [[gjuha finlandeze|finlandeze]] për Danubin është ''Tonava'', e cila me shumë gjasë vjen nga emri i lumit në gjermanisht, ''Donau''. Emri i tij [[gjuhët samike|sami]], ''Deatnu'', do të thotë "Lumi i Madh". Është e mundur që ''Dānu'' në [[gjuha skitase|skitisht]] të ketë qenë, si në avestanisht, një fjalë e përgjithshme për "lumë": ''Dnieper'' dhe ''Dniestr'', nga ''Danapris'' dhe ''Danastius'', supozohet të vazhdojnë skitishten ''*dānu apara'' "lumi i largët" dhe ''*dānu nazdya-'' "lumi i afërt", përkatësisht.<ref name="Mallory">{{cite book|author-link1=J. P. Mallory|last1=Mallory|first1=J.P|author-link2=Victor H. Mair|first2=Victor H.|last2=Mair|title=The Tarim Mummies: Ancient China and the Mystery of the Earliest Peoples from the West|url=https://archive.org/details/tarimmummiesanci00mall|url-access=registration|location=London|publisher=Thames and Hudson|year=2000|page=106|isbn=978-0-500-05101-6|language=en}}. {{cite book|url=http://i.ironau.ru/pdf/osjazfolk1949.pdf|script-title=ru:Осетинский язык и фольклор|trans-title=Ossetian language and folklore|author=V. I. Abaev|location=Moscow|publisher=Publishing house of Soviet Academy of Sciences|year=1949|page=236|language=ru}}</ref> Në latinisht, Danubi njihej ndryshe si ''Danubius'', ''Danuvius'', ''Ister''<ref>{{cite book|title=Ancient Languages of the Balkans, Part One|location=Paris|publisher=Mouton|year=1976|page=144|language=en}}</ref> ose ''Hister''. Emri latin është mashkullor, ashtu siç janë të gjithë emrat e tij [[gjuhët sllave|sllave]], me përjashtim të sllovenishtes (edhe emri i [[Lumi i Rinit|Rinit]] (Rajnit) është mashkullor në latinisht, në shumicën e gjuhëve sllave, si dhe në gjermanisht). Gjermanishtja ''Donau'' (gjermanishtja e hershme moderne ''Donaw'', ''Tonaw''<ref>''Tonaw'' te {{cite book|author=Sebastian Franck|title=Weltbuch|year=1542|url=https://books.google.com/books?id=dk9QLBxWmxcC&q=tonach&pg=PT167|page=81|language=de}} ''Donaw'' p.sh. te {{cite book|author=Leonhard Thurneisser zum Thurn|title=Pison|year=1572|url=https://books.google.com/books?id=PWhWAAAAcAAJ&pg=PR186|page=186|language=de}} Drejtshkrimi ''Donau'' që nga shekulli 17.</ref>, gjermanishtja e lartë e mesme ''Tuonowe'')<ref>{{cite book|author=Grimm|title=Deutsche Grammatik|page=407|title-link=Deutsche Grammatik|language=de}}</ref> është femërore, pasi është ripërdorur si duke përmbajtur prapashtesën ''-ouwe'' "moçal, tokë e lagësht". [[Gjuha rumune|Rumanishtja]] dallon nga gjuhët e tjera përreth në caktimin e lumit me një term femëror, ''Dunărea'' ({{IPA|ro|ˈdunəre̯a}}).<ref name="Felecan" /> Kjo formë nuk u trashëgua nga latinishtja, megjithëse rumanishtja është gjuhë romane.<ref name="Vekony" /> Për të shpjeguar humbjen e emrit latin, studiuesit që supozojnë se rumanishtja u zhvillua pranë lumit të madh propozojnë<ref name="Vekony" /> që emri rumun rrjedh nga një trakishte e hipotetizuar ''*Donaris''. Rrënja proto-indo-evropiane e këtij emri të supozuar lidhet me fjalën iranike "don-"/"dan-", ndërsa prapashtesa e supozuar ''-aris'' gjendet në emrin e lashtë të lumit Ialomița, ''Naparis'', dhe në lumin e paidentifikuar ''Miliare'' të përmendur nga Jordanes në ''Getica''-n e tij.<ref name="Felecan" /> Gábor Vékony thotë se kjo hipotezë nuk është e besueshme, sepse grekët e huazuan formën ''Istros'' nga [[Trakët]] vendas.<ref name="Vekony" /> Ai propozon që emri rumun është huazim nga një [[gjuhët turke|gjuhë turke]] ([[gjuha kumane|kumanishtja]] ose [[gjuha peçenege|peçenegishtja]]).<ref name="Vekony" /> == Gjeografia == [[Skeda:Danube basin.png|thumb|[[Pellgu i Danubit]]]] [[Skeda:Bregquelle 01.jpg|thumb|Burimi hidrogjeografik i Danubit te Kisha e Shën Martinit në Furtwangen im Schwarzwald, Gjermani: ''Bregquelle'', burimi i rrjedhës më të gjatë të Danubit, [[Breg (lumë)|Breg]], ku Danubi simbolizohet nga alegoria romake e lumit, ''Danuvius''.]] [[Skeda:Donauquelle Donaueschingen im Sommer.jpg|thumb|Burimi simbolik i Danubit në [[Donaueschingen]]: burimi i ''Donaubach''-ut (''Përroi i Danubit''), i cili derdhet në Brigach.]] I klasifikuar si [[rrugë ndërkombëtare ujore]], ai buron në qytetin e [[Donaueschingen]], në [[Pylli i Zi|Pyllin e Zi]] të Gjermanisë, te bashkimi i lumenjve Brigach dhe [[Breg (lumë)|Breg]]. Danubi më pas rrjedh drejt juglindjes për rreth {{cvt|2730|km}}, duke kaluar nëpër katër kryeqytete ([[Vjena]], [[Bratislava]], [[Budapesti]] dhe [[Beogradi]]) para se të derdhet në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në [[Rumania|Rumani]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]]. === Statusi ndërkombëtar === Dikur kufi i qëndrueshëm i [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]], lumi kalon nëpër ose prek kufijtë e 10 vendeve. [[Pellgu lëndëmbledhës|Pellgu]] i tij shtrihet edhe në nëntë vende të tjera (dhjetë nëse përfshihet [[Kosova]]).<ref name="icpdr">{{cite web|url=http://www.icpdr.org/icpdr-pages/countries.htm|title=Countries of the Danube River Basin|publisher=International Commission for the protection of the Danube River|access-date=13 nëntor 2010|language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="border-collapse: collapse;" !style="text-align:left"|Nr.<br />rendor !style="text-align:left"|Shteti !style="text-align:left"|Pjesa e<br />pellgut<ref name=icpdr /> !style="text-align:left"|Emri<br />vendas !style="text-align:left"|Pika interesi |- |style="text-align:center"|1 |[[Gjermania]] |style="text-align:right"|7% | rowspan="2" |Donau |[[Donaueschingen]] – burimi |- |style="text-align:center"|2 |[[Austria]] |style="text-align:right"|10% |[[Vjena]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|3 |[[Sllovakia]] |style="text-align:right"|5,9% |Dunaj |[[Bratislava]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|4 |[[Hungaria]] |style="text-align:right"|11,6% |Duna |[[Budapesti]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|5 |[[Kroacia]] |style="text-align:right"|4,4% | rowspan="2" |Dunav | |- |style="text-align:center"|6 |[[Serbia]] |style="text-align:right"|10,2% |[[Beogradi]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|7 |[[Rumania]] |style="text-align:right"|29% |Dunărea |[[Delta e Danubit]] – [[Deti i Zi]] |- |style="text-align:center"|8 |[[Bullgaria]]{{efn|name="sequence_8"|Qyteti-port [[Vidin]] në Bullgari ndodhet poshtë rrjedhës në raport me qytetin [[Moldova Nouă]] në Rumani.}} |style="text-align:right"|5,9% |Дунав | |- |style="text-align:center"|9 |[[Moldavia]] |style="text-align:right"|1,6% |Dunărea | |- |style="text-align:center"|10 |[[Ukraina]] |style="text-align:right"|3,8% |Дунай |[[Delta e Danubit]] – [[Deti i Zi]] |} === Pellgu lëndëmbledhës === Përveç shteteve kufitare (shih më lart), [[pellgu lëndëmbledhës]] përfshin pjesë të nëntë vendeve të tjera: [[Bosnja dhe Hercegovina]] (4,6% e sipërfaqes së pellgut), [[Republika Çeke]] (2,9%), [[Sllovenia]] (2,0%), [[Mali i Zi]] (0,9%), [[Zvicra]] (0,2%), [[Italia]] (<0,15%), [[Polonia]] (<0,1%), [[Maqedonia e Veriut]] (<0,1%) dhe [[Shqipëria]] (<0,1%).<ref name=icpdr /> Pellgu total lëndëmbledhës ka sipërfaqe {{convert|801463|km2|abbr=on}} dhe është vendbanim për 83 milionë njerëz.<ref name="ICPDR-Basin" /> Pika më e lartë e pellgut lëndëmbledhës është maja e ''[[Piz Bernina]]'' në kufirin [[Itali]]–[[Zvicër]], me {{convert|4049|m|sp=us|abbr=on}}.<ref>{{cite book|url=http://www.unece.org/fileadmin//DAM/env/water/publications/pub76.htm|title=Our Waters: Joining Hands Across Borders. First Assessment of Transboundary Rivers, Lakes and Groundwaters|year=2007|chapter=Drainage basin of the Black Sea|chapter-url=http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/black.pdf|publisher=United Nations Economic Commission for Europe|language=en}}</ref> Pellgu i lumit Danub ndahet në tre pjesë kryesore, të ndara nga "portat" ku lumi detyrohet të presë përmes seksioneve malore:<ref name="ICPDR-Basin">{{Cite web|url=https://www.icpdr.org/main/danube-basin/river-basin|title=River Basin — ICPDR – International Commission for the Protection of the Danube River|website=www.icpdr.org|language=en}}</ref> * '''Pellgu i sipërm''', nga burimet deri te [[Porta e Devinit]]. * '''Pellgu i mesëm''', zakonisht i quajtur [[Pellgu Panonik]] ose Pellgu Karpatik, mes [[Porta e Devinit|Portës së Devinit]] dhe [[Portat e Hekurit|Portave të Hekurit]]. Përfshin fushat hungareze [[Kisalföld]] dhe [[Alföld]]. * '''Pellgu i poshtëm''', nga [[Portat e Hekurit]] deri te [[grykëderdhja]], duke përfshirë [[Delta e Danubit|Deltën e Danubit]]. == Rrjedha == {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rrjedha mesatare vjetore në stacionet hidrologjike (periudha 2000–2025)}} ! rowspan="2" |Viti ! colspan="7" |Rrjedha mesatare vjetore në m³/s (cu ft/s) |- !Reni<br />Isaccea !Silistra !Pristol !Batina<br />Bezdan !Nagymaros<br />Szob !Bratislava<br />Wolfsthal !Untergriesbach |- |2000 |{{convert|6,580.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,198.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,585.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,669.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,627.2|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,337.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,667.2|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2001 |{{convert|6,304.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,919.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,421.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,432.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,382.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,231.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,627.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2002 |{{convert|6,837.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,100.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,392|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,824.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,855.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,683|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,803.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2003 |{{convert|5,021|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,571|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|3,825|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,786|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,722|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,647|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,153|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2004 |{{convert|6,524|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,088|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,233|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,025|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,013|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,852|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,213|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2005 |{{convert|8,711|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,659|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,396|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,420|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,329|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,115|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,359|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2006 |{{convert|8,428|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,370|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,616|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,110|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,503|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,186|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,396|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2007 |{{convert|5,626|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,195|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,512|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,182|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,136|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,916|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,287|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2008 |{{convert|5,909|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,358|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,736|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,163|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,079|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,876|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,339|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2009 |{{convert|6,492|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,990|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,412|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,607|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,441|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,186|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,433|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2010 |{{convert|9,598|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|8,515|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,424|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,879|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,615|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,130|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,420|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2011 |{{convert|5,303|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,827|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,182|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,000|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,882|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,700|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,218|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2012 |{{convert|5,053|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,665|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,321|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,216|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,120|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,517|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2013 |{{convert|7,164|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,558|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,946|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,863|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,684|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,417|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,671|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2014 |{{convert|7,446|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,901|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,756|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,198|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,036|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,788|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,237|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2015 |{{convert|6,138|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,722|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,971|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,030|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,903|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,629|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2016 |{{convert|6,465|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,993|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,339|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,261|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,196|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,944|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,412|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2017 |{{convert|5,202|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,813|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,270|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,143|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,041|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,844|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,307|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2018 |{{convert|6,487.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,875.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,891|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,906.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,808.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,644.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,227.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2019 |{{convert|5,579|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,168|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,593|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,253|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,114|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,962|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,446|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2020 |{{convert|4,893.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,659|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,095|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,215|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,026|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,841|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,285|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2021 |{{convert|5,998|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,505|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,696|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,178|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,028|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,838|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,304|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2022 |{{convert|4,373|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,107|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|3,633|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,180|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,751|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,557|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,134|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2023 |{{convert|6,665|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,267|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,534|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,264|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,968|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,443|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2024 |{{convert|5,776.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | |{{convert|2,690|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | | |- |2025 |{{convert|4,091.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | | | | | |- | colspan="8" |Burimi:<ref name="ICPDR" /><ref name="RHZSrb">{{cite web|url=https://www.hidmet.gov.rs|title=Republički hidrometeorološki zavod|language=sr}}</ref><ref name="ICPDR-pub">{{cite web|url=https://www.icpdr.org/library/publications?f%5B0%5D=category%3A233|title=ICPDR-International Commission for the Protection of the Danube River|language=en}}</ref><ref name="hidroRo">{{cite web|url=https://www.hidro.ro/bulletin_type/diagnoza-si-prognoza-pentru-dunare|title=DIAGNOZA ŞI PROGNOZA PENTRU DUNĂRE|language=ro}}</ref><ref name="TNMN">{{cite report|url=https://www.icpdr.org/library/publications/tnmn-yearbooks|title=TNMN Yearbooks|docket=Water Quality in the Danube River Basin|last=Igor|first=Liska|publisher=International Commission for the Protection of the Danube River (ICPDR)|location=Vjenë (Austri)|website=www.icpdr.org|language=en}}</ref> |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rrjedha mesatare, minimale dhe maksimale shumëvjeçare (periudha ujore 1876–2010)}} ! rowspan="2" |Stacioni ! colspan="3" |Rrjedha (m³/s) ! colspan="3" |Rrjedha (cu ft/s) |- !Min. !Mes. !Maks. !Min. !Mes. !Maks. |- |Ceatal Izmail |1.889 |6.489 |14.673 |{{convert|1,889|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,489|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,673|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Reni, Isaccea |1.805 |6.564 |14.820 |{{convert|1,805|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,564|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,820|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Zimnicea, Svishtov |1.411 |6.018 |14.510 |{{convert|1,411|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,018|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,510|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Orșova |1.672 |5.572 |13.324 |{{convert|1,672|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,572|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|13,324|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Veliko Gradište |1.461 |5.550 |14.152 |{{convert|1,461|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,550|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,152|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Pančevo |1.454 |5.310 |13.080 |{{convert|1,454|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,310|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|13,080|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Bogojevo |959 |2.889 |8.153 |{{convert|959|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,889|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|8,153|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Bezdan, Batina |749 |2.353 |7.043 |{{convert|749|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,353|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,043|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Mohács |667 |2.336 |7.227 |{{convert|667|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,336|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,227|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Nagymaros, Szob |628 |2.333 |7.057 |{{convert|628|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,333|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,057|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |[[Bratislava]] |633 |2.059 |7.324 |{{convert|633|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,059|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,324|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |[[Vjena]] |506 |1.917 |6.062 |{{convert|506|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,917|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,062|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Krems an der Donau |596 |1.845 |5.986 |{{convert|596|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,845|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,986|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Linz |468 |1.451 |4.783 |{{convert|468|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,451|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|4,783|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Hofkirchen |211 |638 |1.943 |{{convert|211|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|638|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,943|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Regensburg |128 |444 |1.330 |{{convert|128|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|444|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,330|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Ingolstadt |83 |312 |965 |{{convert|83|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|312|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|965|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Ulm |6 |38 |153 |{{convert|6|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|38|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|153|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- | colspan="7" |Burimi:<ref name="Pekarova">{{cite book|title=Flood Regime of Rivers in the Danube River Basin|year=2019|doi=10.31577/2019.9788089139460|last1=Pekárová|first1=Pavla|last2=Miklánek|first2=Pavol|isbn=978-80-89139-46-0|s2cid=131234947|language=en}}</ref><ref name="auto" /> |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rezultate të simuluara të ujit dhe ngarkesës së sedimenteve pezull nga një studim dekadal me bazë klimatike (me devijim standard nëpër dekadën përkatëse)}} !rowspan=2|Periudha ([[Era jonë|EJ]]) !rowspan=2|Skenari !colspan=2|P !colspan=2|T !colspan=2|Rr !colspan=2|S |- !mm !in !°C !°F !m³/s !cu ft/s !ton metrik<br />(milionë) !ton amerikan<br />(milionë) |- | colspan="10" |'''[[Epoka e Vogël e Akullit]]''' |- |1530–1540 |I ftohtë/i thatë |{{convert|794|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.0|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|6,207|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|72.9|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1650–1660 |I ftohtë/i lagësht |{{convert|885|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.4|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,929|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|67.3|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1709–1719 |I ngrohtë/i lagësht |{{convert|861|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.3|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,616|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|52.9|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1770–1780 |I ngrohtë/i thatë |{{convert|865|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.9|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,728|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|74.1|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- | colspan="10" |'''Epoka moderne''' |- |1940–1950 |I ftohtë/i thatë |{{convert|778|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.9|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,209|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|55.0|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1960–1970 |I ftohtë/i lagësht |{{convert|850|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.8|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,399|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|73.0|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1975–1985 |I ngrohtë/i lagësht |{{convert|818|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.0|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,186|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|77.8|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1990–2000 |I ngrohtë/i thatë |{{convert|790|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.5|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|5,068|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|73.8|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- | colspan="10" |'''P''' – Reshjet mesatare të simuluara në pellgun e Danubit; '''T''' – Temperatura mesatare e simuluar në pellgun e Danubit; '''Rr''' – Rrjedha mesatare e simuluar e lumit Danub te delta; '''S''' – Ngarkesa e sedimenteve e simuluar e lumit Danub te [[Delta e Danubit|delta]]; |- | colspan="10" |Burimi:<ref>{{cite journal|title=Simulating fluvial fluxes in the Danube watershed: The "Little Ice Age" versus modern day|date=2021|doi=10.1177/0959683611409778|last1=McCarney-Castle|first1=K.|last2=Voulgaris|first2=G.|last3=Kettner|first3=A.J.|last4=Giosan|first4=L.|journal=The Holocene|volume=22|pages=91–105|s2cid=129864432|language=en}}</ref> |} <!-- SHËNIM PËR REDAKTORËT: Në artikullin origjinal anglisht ekziston edhe një tabelë shumë e madhe ("Discharge chronology") me të dhëna rrjedhe vjetore të rindërtuara/matura nga viti 1742 deri më 2025 (rreth 280 vlera vjetore, ~700 rreshta wikitext) për stacionin Ceatal Izmail. Për shkak të gjatësisë së saj ekstreme dhe vlerës informative shtesë të kufizuar përtej tabelave më sipër, kjo tabelë NUK është përfshirë në këtë përkthim. Mund të shtohet si punë vijuese nëse kërkohet — shih en:Danube#Discharge_chronology. --> == Degët == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Lista e degëve të Danubit|en|List of tributaries of the Danube}}}} [[Skeda:Szeged-tisza3.jpg|thumb|[[Lumi Tisa|Tisa]] është dega më e gjatë e Danubit.]]Toka e ujëmbledhur nga Danubi shtrihet edhe në shumë vende të tjera. Shumë nga degët e Danubit janë lumenj të rëndësishëm në vetvete, të lundrueshëm nga barka dhe anije të tjera me zhytje të vogël. Nga burimi i tij deri te derdhja në Detin e Zi, degët kryesore janë (sipas rendit të hyrjes): {{Div col|colwidth=20em}} # Iller (hyn te Ulm) # Lech (lumë) # Altmühl (hyn te Kelheim) # Naab (hyn te Regensburg) # Regen (lumë) (hyn te Regensburg) # Isar # Inn (lumë) (hyn te Passau) # Ilz (hyn te Passau) # Enns (hyn te qyteti Enns) # Morava (lumë) (hyn afër Kështjellës së Devinit) # Rába (hyn te Győr) # Váh (hyn te Komárno) # Hron (hyn te Štúrovo) # Ipeľ # Sió # Drava (hyn afër Osijekut) # Vuka (lumë) (hyn te Vukovar) # [[Lumi Tisa|Tisa]] (hyn afër Titelit) # [[Lumi i Savës|Sava]] (hyn te Beogradi) # Timiș (lumë) (hyn te Pançevë) # Morava e Madhe (hyn afër Smederevës) # Mlava (hyn afër Kostolacit) # Karaš (hyn afër Banatska Palankës) # Jiu (lumë) (hyn te Bechet) # Iskar (lumë) (hyn afër Gigenit) # Olt (lumë) (hyn te Turnu Măgurele) # Osam (hyn afër Nikopolit të Bullgarisë) # Yantra (lumë) (hyn afër Svishtovit) # Argeș (lumë) (hyn te Oltenița) # Ialomița # Siret (lumë) (hyn afër Galacit) # Prut (hyn afër Galacit) {{Div col end}} == Galeria == <gallery> Skeda:Donaueschingen Donauzusammenfluss 20080714.jpg|Bashkimi i burimeve të Danubit në [[Donaueschingen]]: ''Donauzusammenfluss'', bashkimi i Breg-ut dhe Brigach-ut. Skeda:Háros-Szigetcsúcs.ogg|Danubi në Budapest – maja e Ishullit Háros në Budafok Skeda:Дунайський біосферний заповідник 2.JPG|0&nbsp;km, Delta e Danubit, Ukraina Skeda:Danube Delta ESA23450088.jpeg|Ku Danubi takon Detin e Zi (foto satelitore [[Sentinel-2]] e [[Agjencia Kozmike Evropiane|Agjencisë Kozmike Evropiane]]) Skeda:The Danube Spills into the Black Sea.jpg|Danubi derdhet në Detin e Zi (trupi i sipërm i ujit në foto). </gallery> == Qytetet dhe qytezat == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Lista e qyteteve në lumin Danub|en|List of cities and towns on the river Danube}}}} [[Skeda:Aerial image of Passau.jpg|thumb|Bashkimi trengjyrësh (nga e majta në të djathtë) i lumenjve Inn, Danub dhe Ilz në Passau]] Danubi kalon nëpër shumë qytete, përfshirë katër kryeqytete kombëtare (të shënuar me shkronja të trasha më poshtë), më shumë se çdo lumë tjetër në botë. Sipas rendit nga burimi te grykëderdhja, ato janë: *Gjermania **[[Donaueschingen]] në landin [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]] – lumenjtë Brigach dhe [[Breg (lumë)|Breg]] bashkohen për të formuar Danubin **Möhringen an der Donau në Baden-Württemberg **Tuttlingen në Baden-Württemberg **Sigmaringen në Baden-Württemberg **Riedlingen në Baden-Württemberg **Munderkingen në Baden-Württemberg **Ehingen në Baden-Württemberg **Erbach në Baden-Württemberg **Ulm në Baden-Württemberg **Neu-Ulm në [[Bavaria|Bavari]] **Günzburg në Bavari **Dillingen an der Donau në Bavari **Donauwörth në Bavari **Neuburg an der Donau në Bavari **Ingolstadt në Bavari **Kelheim në Bavari **Regensburg në Bavari **Straubing në Bavari **Deggendorf në Bavari **Passau në Bavari [[Skeda:Linz Ars electronica center lila DL.jpg|thumb|Danubi në Linz, Austri]] *Austria **Linz, kryeqyteti i Austrisë së Sipërme **Krems an der Donau, në Austrinë e Poshtme **Tulln an der Donau, në Austrinë e Poshtme **'''[[Vjena]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Austria|Austrisë]] dhe qyteti më i populluar në bregun e Danubit, ku fusha përmbytëse e lumit njihet si ''Lobau'', ndonëse ''Innere Stadt'' (qendra historike) sot ndodhet larg rrjedhës kryesore të Danubit (megjithatë kufizohet ende nga ''Donaukanal'' – "kanali i Danubit"). [[Skeda:Danube Bratislava 6.jpg|thumb|Danubi në Bratislavë, Sllovaki]] *Sllovakia **'''[[Bratisllava|Bratislava]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Sllovakia|Sllovakisë]] **Komárno **Štúrovo [[Skeda:Várhegy2.JPG|thumb|Bazilika e Esztergomit, Hungari]] *Hungaria **Mosonmagyaróvár **Győr **Komárom **Esztergom **Visegrád&nbsp;– kjo pjesë e lumit njihet edhe si ''Ana e Danubit'' (Danube Bend). **Vác **Szentendre **Göd **Dunakeszi **'''[[Budapesti]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Hungaria|Hungarisë]], qyteti dhe aglomerimi më i madh në Danub (rreth 3.300.000 banorë). **Szigetszentmiklós **Százhalombatta **Ráckeve **Adony **Dunaújváros **Dunaföldvár **Paks **Kalocsa **Baja **Mohács *Kroacia **Vukovar **Ilok [[Skeda:Petrovaradinska tvrđava, 12.jpg|thumb|Kalaja e Petrovaradinit mbi Danub dhe Novi Sadin, kryeqytetin rajonal të Vojvodinës në Serbi]] [[Skeda:Kalemegdanska terasa Apr 2011.jpg|thumb|Bashkimi i lumit Sava me Danubin nën kalanë e Beogradit, kryeqytetin e Serbisë]] *Serbia **Apatin **Bačka Palanka **Čerević **Futog **Veternik **[[Novi Sadi|Novi Sad]]&nbsp;– kryeqyteti rajonal i Vojvodinës **Sremski Karlovci **Zemun **'''[[Beogradi]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Serbia|Serbisë]] **Pançevë **[[Smedereva|Smederevo]] **Kovin **Veliko Gradište **Golubac **Donji Milanovac **Kladovo [[Skeda:Nikopol-danube.jpg|thumb|Danubi te Nikopoli i Bullgarisë, në dimër]] *Bullgaria **Vidin **Lom **Kozloduy **Oryahovo **Nikopol **Belene **Svishtov **Ruse **Tutrakan **Silistra [[Skeda:Cazaresulinaoras2.jpg|thumb|Danubi në Sulina, Rumani]] *Rumania **Moldova Nouă **Orșova **Drobeta-Turnu Severin **Calafat **Bechet **Dăbuleni **Corabia **Turnu Măgurele **Zimnicea **Giurgiu **Oltenița **Călărași **Fetești **Cernavodă **Hârșova **Brăila&nbsp;– kufiri i sektorit detar të Danubit **[[Galaci|Galați]]&nbsp;– porti më i madh në Danub **Isaccea **Tulcea **Sulina *Moldavia **Giurgiulești *Ukraina **Reni **Izmail **Kiliia **Vylkove {{wide image|Panorama of Danube in Vienna.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Vjenë}} {{wide image|DonauknieVisegrad 2.jpg|1000px|Ana e Danubit (Danube Bend) është një kthesë e Danubit në Hungari, pranë qytetit Visegrád. Malet Transdanubiane ndodhen në bregun e djathtë (ana e majtë e fotos), ndërsa Malet e Hungarisë Veriore në bregun e majtë (ana e djathtë e fotos).}} {{wide image|Budapest view with Parliament.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Budapest, me Parlamentin Hungarez (majtas)}} {{wide image|Budapest from Gellert Hill MC.jpg|1000px|Budapesti natën}} {{wide image|Novi Sad - Gigapixelna panorama2.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Novi Sad, nga Kalaja e Petrovaradinit, Serbi}} {{wide image|The confluence of the Sava into the Danube at Belgrade.jpg|900px|Bashkimi i Savës me Danubin te Beogradi, fotografuar nga Kalaja e Beogradit, Serbi}} {{Wide image|Belgrade Panorama.jpg|1000px|Panoramë e lumenjve Danub dhe Sava, nga Kalemegdani, Beograd, Serbi}} {{wide image|Pano-Donau-Danube.jpg|1000px|Danubi duke hyrë te Portat e Hekurit, në Malet Karpate. Rumania në të majtë, Kalaja e Golubacit dhe Serbia në të djathtë.}} == Ishujt == {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Lista e ishujve në Danub|en|List of islands in the Danube}}}} [[Skeda:Budapest by air.jpg|thumb|Pamje ajrore e Ishullit Margaret, Budapest, Hungari. Në Budapest ka 15 ura mbi Danub.]] [[Skeda:Belgrade Aerial K1.jpg|thumb|Ishulli i Madh i Luftës (Great War Island) në Beograd, Serbi. Ndodhet te bashkimi i Savës me Danubin.]] [[Skeda:Ada Kaleh.jpg|thumb|Ishulli Ada Kaleh, sot në Rumani, u harrua gjatë bisedimeve për paqe në Kongresin e Berlinit më 1878. U përmbyt gjatë ndërtimit të hidrocentralit të Portave të Hekurit më 1970.]] * Ada Kaleh * Ostrovul Mare, Gogoșu * Balta Ialomiței * Belene Island * Ishulli Csepel * Čakljanac Island * Donauinsel * Forkontumac Island * Great Brăila Island * Ishulli i Madh i Luftës (Great War Island) * Ishulli i Mohaçit * Koh Chang Island, Sremski Karlovci * Kozloduy Island * Ishulli Margaret * Ostrovo (Kostolac) * Ostrovul Ciocănești * Ostrovul Mare, Islaz * Paradajz Island * {{ill|Ribarsko Ostrvo|sr|Споменик природе Рибарско острво}}, Novi Sad * Ishulli i Šarengradit * Szigetköz * Ishulli i Szentendres * Vardim Island * Ishulli i Vukovarit * Žitný ostrov == Ndarja në seksione == * Seksioni i sipërm: Nga burimi deri te Porta e Devinit, në kufirin e Austrisë me Sllovakinë. Danubi mbetet lumë malor karakteristik deri te Passau, me pjerrësi mesatare të shtratit 0,12% (1200 ppm); nga Passau deri te Porta e Devinit pjerrësia zbutet në 0,06% (600 ppm). * Seksioni i mesëm: Nga Porta e Devinit deri te Portat e Hekurit, në kufirin e Serbisë me Rumaninë. Shtrati i lumit zgjerohet dhe pjerrësia mesatare e shtratit bëhet vetëm 0,006% (60 ppm). * Seksioni i poshtëm: Nga Portat e Hekurit deri te Pătlăgeanca, me pjerrësi mesatare vetëm 0,003% (30 ppm). * Delta: Nga Pătlăgeanca deri te Sulina, ku Danubi takon Detin e Zi. Lumi ndahet në tre degë kryesore.<ref>{{Cite journal|last1=Strat|first1=Daniela|last2=Gheorghe|first2=Iuliana|date=2023-04-17|title=Conservation Status and Effectiveness of the National and International Policies for the Protection and Conservation of Sturgeons in the Danube River and Black Sea Basin|journal=Diversity|volume=15|issue=4|pages=568|doi=10.3390/d15040568|doi-access=free|bibcode=2023Diver..15..568S|issn=1424-2818|language=en}}</ref> == Lundrimi modern == [[Skeda:Parliament Budapest Hungary.jpg|thumb|Danubi në Budapest]] [[Skeda:DanubedeltaSulinaarm2.jpg|thumb|Peshkatar në Deltën e Danubit]] [[Skeda:Freight-ship-danube-320x240.ogg|thumb|Anije transporti (barkë) e shtyrë në Danub, pranë Vjenës]] Danubi është i lundrueshëm nga anije detare, nga Deti i Zi deri te Brăila në Rumani (sektori detar i lumit), dhe më tej nga anije lumore deri te Kelheim, Bavari, Gjermani; mjete më të vogla mund të lundrojnë edhe më lart, deri te Ulm, Vyrtemberg, Gjermani. Rreth 60 nga degët e tij janë gjithashtu të lundrueshme. Që nga përfundimi i {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}} gjerman më 1992, lumi është pjesë e një rruge ujore trans-evropiane nga Roterdami në Detin e Veriut deri te Sulina në Detin e Zi, në një distancë prej {{convert|3500|km|sp=us|abbr=on}}. Më 1994, Danubi u shpall një nga dhjetë [[Korridori Pan-Evropian|korridoret pan-evropiane]], rrugë në Evropën Qendrore dhe Lindore që kërkonin investime të mëdha gjatë dhjetë deri pesëmbëdhjetë viteve në vijim. Sasia e mallrave të transportuara në Danub u rrit në rreth 100 milionë tonë më 1987. Më 1999, transporti në lumë u vështirësua nga bombardimi i NATO-s i tri urave në Serbi gjatë [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]]. Pastrimi i rrënojave përfundoi më 2002, kurse një urë ponton e përkohshme që pengonte lundrimin u hoq më 2005. Te {{ill|Portat e Hekurit|en|Iron Gate (Danube)}}, Danubi kalon nëpër një gryk që formon pjesë të kufirit mes Serbisë dhe Rumanisë; aty ndodhet {{ill|Hidrocentrali Portat e Hekurit I|en|Iron Gate I Hydroelectric Power Station}}, i pasuar rreth {{convert|60|km|sp=us|abbr=on}} më poshtë rrjedhës (jashtë gryke) nga {{ill|Hidrocentrali Portat e Hekurit II|en|Iron Gate II Hydroelectric Power Station}}. Më 13 prill 2006, u regjistrua një rrjedhje maksimale rekord te Diga e Portave të Hekurit, që arriti {{convert|15400|m3/s|sp=us|abbr=on}}. Ekzistojnë tri kanale artificiale të ndërtuara në Danub: Kanali Danub-Tisa-Danub (DTD) në rajonet e Banatit dhe Bačkës (Vojvodinë, provincë veriore e Serbisë); Kanali Danub–Deti i Zi, i gjatë {{convert|64|km|sp=us|abbr=on}}, mes Cernavodës dhe Konstancës (Rumani), i përfunduar më 1984, i cili shkurton distancën deri në Detin e Zi me {{convert|400|km|sp=us|abbr=on}}; dhe Kanali Rajn–Main–Danub, rreth {{convert|171|km|sp=us|abbr=on}}, i përfunduar më 1992, që lidh Detin e Veriut me Detin e Zi.<ref>{{Cite web|url=http://ines-danube.info/goto.php?target=file_1442_download&client_id=viailias4|title=Danube navigation at a glance|website=INeS Danube|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226160839/http://ines-danube.info/goto.php?target=file_1442_download&client_id=viailias4|archive-date=26 shkurt 2021|language=en}}</ref> Është propozuar edhe një kanal Danub-Egje.<ref>{{Cite web|last=Tzimas|first=Stavros|title=Chinese interests could make plan to link Danube and Aegean a reality|url=https://www.ekathimerini.com/economy/221159/chinese-interests-could-make-plan-to-link-danube-and-aegean-a-reality/|access-date=11 korrik 2022|website=eKathimerini.com|date=28 gusht 2017|language=en}}</ref> Kryqëzimi (river cruising) në Danub është aktivitet popullor turistik, sidomos mes Passaut, Gjermani, dhe Budapestit, Hungari.<ref>{{Cite web|last=Sarna|first=Heidi|date=15 gusht 2019|title=10 Best River Cruises|url=https://www.frommers.com/slideshows/818945-10-best-river-cruises|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230921093944/https://www.frommers.com/slideshows/818945-10-best-river-cruises|archive-date=21 shtator 2023|website=Frommer's|language=en}}</ref> == Piratëria == Në periudhën 2010–2012, kompani anijesh, sidomos nga Ukraina, pretenduan se anijet e tyre pësonin "sulme të rregullta pirate" në sektorët serbë dhe rumunë të Danubit.<ref>{{cite web|url=http://www.jutarnji.hr/rijecni-gusari-u-srbiji-pljackaju-hrvatske-brodove--zadnja-zrtva-brod--quot-sloga-quot--sisackog--quot-dunavskog-lloyda-quot-/980402/|title=Riječni gusari u Srbiji pljačkaju hrvatske brodove|first=Mate|last=Piškor|date=12 tetor 2011|website=Jutarnji list|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301213528/https://www.jutarnji.hr/vijesti/crna-kronika/rijecni-gusari-u-srbiji-pljackaju-hrvatske-brodove-sa-sloge-ukrali-opremu-vrijednu-60-tisuca-eura/1724961/|archive-date=1 mars 2020|language=hr}}</ref><ref>{{cite web|url=http://un.ua/eng/article/369989.html|title=Ukrainian Danube Shipping Company Says Its Ships Are Being Attacked Frequently in Romanian Part Of River Danube|publisher=Ukrainian News|date=13 janar 2012|access-date=11 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114032713/http://un.ua/eng/article/369989.html|archive-date=14 janar 2012|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://gazeta.ua/articles/np/_ukrajinski-korabli-vse-chastishe-stayut-zhertvami-rumunskih-pirativ/419063|title=Українські кораблі все частіше стають жертвами румунських піратів|trans-title=Romanian Pirates Attack Ukrainian Ships More Frequently|website=Gazeta.ua|date=20 janar 2012|first=Олена|last=Гордієва|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405202115/https://gazeta.ua/articles/np/_ukrayinski-korabli-vse-chastishe-stayut-zhertvami-rumunskih-pirativ/419063|archive-date=5 prill 2023|language=uk}}</ref> Megjithatë, shkeljet mund të mos konsiderohen akte piraterie, siç përcaktohen sipas Konventës së Kombeve të Bashkuara mbi të Drejtën e Detit, por më tepër raste "vjedhjeje lumore".<ref>{{cite web|url=http://www.rivercruiseinfo.com/content/pirates-lower-danube|title=Pirates on the lower Danube|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214175158/http://www.rivercruiseinfo.com/content/pirates-lower-danube|archive-date=14 dhjetor 2013|website=rivercruiseinfo|author=Ingo_Eigen|date=27 shkurt 2012|language=en}}</ref> Raportime mediatike sugjerojnë se ekuipazhet e transportit shpesh përvetësojnë ngarkesën, duke e shitur atë për përfitim personal e duke ia atribuar humbjet sulmeve pirate. Këto incidente shpesh nuk karakterizohen si piraterie, por si vjedhje oportuniste dhe kontrabandë përgjatë lumit.<ref>{{Cite news|last=Tomiuc|first=Eugen|date=2012-02-05|title=Reports Of 'Pirates Of The Danube' Get The Old Heave-Ho|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|url=https://www.rferl.org/a/romania_danube_river_pirates_ukraine/24474067.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230909064917/https://www.rferl.org/a/romania_danube_river_pirates_ukraine/24474067.html|archive-date=9 shtator 2023|language=en}}</ref> == Delta e Danubit == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Delta e Danubit|en|Danube Delta}}}} [[Skeda:Вилково, Дунайские плавни 1962 г.JPG|thumb|Lipovanë rusishtfolës në Deltën e Danubit]] {{ill|Delta e Danubit|en|Danube Delta}} ({{lang|ro|Delta Dunării}}; ukrainisht: Дельта Дунаю, ''Del'ta Dunayu'') është delta lumore më e madhe në [[Bashkimi Evropian|Bashkimin Evropian]]. Pjesa më e madhe e Deltës së Danubit ndodhet në Rumani (rrethi i Tulcesë), ndërsa pjesa veriore e saj, në bregun e majtë të degës Kilia, ndodhet në Ukrainë (Oblasti i Odesës). Sipërfaqja e përafërt është {{convert|4152|km2|sp=us|abbr=on}}, prej të cilave {{convert|3446|km2|sp=us|abbr=on}} ndodhen në Rumani. Nëse përfshihen edhe lagunat e Razim-Sinoesë ({{convert|1015|km2|sp=us|abbr=on}}, prej të cilave {{convert|865|km2|sp=us|abbr=on}} sipërfaqe uji), të cilat ndodhen në jug të deltës së mirëfilltë, por lidhen me të gjeologjikisht dhe ekologjikisht (territori i tyre i bashkuar është pjesë e Vendit të Trashëgimisë Botërore), sipërfaqja totale e Deltës së Danubit arrin {{convert|5165|km2|sp=us|abbr=on}}. Delta e Danubit është gjithashtu delta lumore më e mirëruajtur në Evropë, [[Vende të trashëgimisë botërore|Vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s]] (që nga 1991) dhe [[Konventa Ramsar|Vend Ramsar]]. Liqenet dhe kënetat e saj mbështesin 45 lloje peshqish të ujërave të ëmbla. Zonat e saj të lagëta mbështesin tufa të mëdha shpendësh migrues nga mbi 300 lloje, përfshirë kormoranin xhuxh (''Microcarbo pygmaeus'') të rrezikuar. Këto kërcënohen nga skemat rivale të kanalizimit dhe kullimit, si Kanali Bystroye.<ref>{{cite book|url=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/eia/documents/inquiry/Rom.1.pdf|title=Documentation on the likely significant transboundary impact of the Ukrainian deep-water navigation canal Danube-black sea in the context of Espoo Convention, 1991|year=2005|author=Staras, Mircea|publisher=Danube Delta National Institute|publication-date=shkurt 2005|location=Tulcea, Rumani|archive-date=3 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803080734/https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/eia/documents/inquiry/Rom.1.pdf|access-date=20 shtator 2020|url-status=live|language=en}}</ref> == Bashkëpunimi ndërkombëtar == === Ekologjia dhe mjedisi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub|en|International Commission for the Protection of the Danube River}}}} [[Skeda:Pelicani din Delta Dunarii.PNG|thumb|right|Pelikanë në Deltën e Danubit, Rumani]] Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub (ICPDR) është një organizatë e përbërë nga 14 shtete anëtare (Gjermania, Austria, Republika Çeke, Sllovakia, Sllovenia, Hungaria, Kroacia, Bosnja dhe Hercegovina, Serbia, Bullgaria, Rumania, Moldavia, Mali i Zi dhe Ukraina) dhe Bashkimi Evropian. Komisioni, i themeluar më 1998, merret me të gjithë pellgun e lumit Danub, i cili përfshin degët dhe burimet e ujërave nëntokësore. Qëllimi i tij është zbatimi i Konventës për Mbrojtjen e Lumit Danub, duke promovuar dhe koordinuar menaxhimin e qëndrueshëm dhe të drejtë të ujërave, përfshirë ruajtjen, përmirësimin dhe përdorimin racional të ujërave, si dhe zbatimin e Direktivës Kuadër të BE-së për Ujërat dhe Strategjisë së Danubit. === Lundrimi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Komisioni i Danubit|en|Danube Commission}}}} Komisioni i Danubit merret me mirëmbajtjen dhe përmirësimin e kushteve të lundrimit në lumë. U themelua më 1948 nga shtatë shtete kufitare me lumin. Anëtarët përfshijnë përfaqësues nga Austria, Bullgaria, Kroacia, Gjermania, Hungaria, Moldavia, Sllovakia, Rumania, Rusia, Ukraina dhe Serbia; mblidhet rregullisht dy herë në vit. Gjithashtu thërret grupe ekspertësh për të shqyrtuar çështje të parapara në planet e punës së komisionit. Komisioni daton nga Konferencat e Parisit të viteve 1856 dhe 1921, të cilat vendosën për herë të parë një regjim ndërkombëtar për të garantuar lundrimin e lirë në Danub. Sot Komisioni përfshin shtete bregdetare (riparian) dhe joriparian. == Gjeologjia == [[Skeda:Evening at Danube gorge.jpg|thumb|right|Portat e Hekurit, kufiri Serbi-Rumani]] [[Skeda:Dam Serbia Djerdap 2.jpg|thumb|right|Hidrocentrali Portat e Hekurit II, Rumani-Serbi]] Megjithëse burimet e sotme të Danubit janë relativisht të vogla, gjeologjikisht Danubi është shumë më i vjetër se [[Lumi i Rinit|Rajni]], me të cilin pellgu i tij ujëmbledhës konkurron sot në Gjermaninë jugore. Kjo sjell disa ndërlikime gjeologjike interesante. Meqë Rajni rrjedh drejt veriut, drejt Detit të Veriut, një ndarje kontinentale që fillon te Piz Lunghin ndan pjesë të mëdha të Gjermanisë jugore, e cila ndonjëherë quhet Ndarja Evropiane e Ujërave. [[Skeda:Danube Iron Gorge La Cazane.JPG|thumb|Portat e Hekurit, në kufirin serbo-rumun (Parku Natyror Portat e Hekurit dhe Parku Kombëtar Đerdap)]] Para akullnajës së fundit në Pleistocen, Rajni fillonte në skajin juglindor të Pyllit të Zi, ndërsa ujërat nga Alpet që sot ushqejnë Rajnin bartéshin nga i ashtuquajturi ''Urdonau'' (Danubi i lashtë). Pjesë të shtratit të këtij lumi të lashtë, i cili ishte shumë më i madh se Danubi i sotëm, mund të shihen ende në kanione (sot pa ujë) në peizazhin e sotëm të Alb-it Shvabian. Erozioni i luginës së Rajnit të Sipërm shpuri në "kapjen e rrjedhës" (stream capture); ujërat nga Alpet e ndryshuan drejtimin dhe filluan të ushqenin Rajnin. Danubi i sipërm i sotëm është kështu një rrjedhë e nën-përshtatur (underfit stream). Meqë Alb-i Shvabian është kryesisht i formuar nga gëlqeror poroz, dhe meqë niveli i Rajnit është shumë më i ulët se ai i Danubit, sot lumenj nëntokësorë bartin shumë ujë nga Danubi drejt Rajnit. Në shumë ditë vere, kur Danubi bart pak ujë, ai fundoset plotësisht në këto kanale nëntokësore në dy vende në Alb-in Shvabian, të njohura si ''Donauversickerung'' (Fundosja e Danubit). Shumica e këtij uji del sërish në sipërfaqe vetëm {{convert|12|km|mi|sp=us|abbr=on}} në jug, te Aachtopf, burimi me rrjedhjen më të lartë në Gjermani, me mesatare {{convert|8500|L/s|cuft/s|sp=us|abbr=on}}, në veri të Liqenit të Bodenit — duke ushqyer kështu Rajnin. Ndarja Evropiane e Ujërave vlen vetëm për ato ujëra që kalojnë përtej kësaj pike, gjë që ndodh vetëm në ditët e vitit kur Danubi bart ujë të mjaftueshëm për t'i mbijetuar gropave në Donauversickerung. Meqë sasi kaq të mëdha uji nëntokësor gërryejnë shumë nga gëlqerori përreth, parashikohet se rrjedha e sipërme e Danubit do të zhduket një ditë tërësisht në favor të Rajnit, ngjarje e quajtur "kapje e rrjedhës". Parametrat hidrologjikë të Danubit monitorohen rregullisht në Kroaci te Batina, Dalj, Vukovar dhe Ilok.<ref>{{cite web|url=http://hidro.hr/hidro_e.php?id=hidro&param=Podaci_e|title=Daily hydrological report|publisher=State Hydrometeorological Bureau of the Republic of Croatia|access-date=9 shtator 2010|archive-date=30 maj 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100530062812/http://hidro.hr/hidro_e.php?id=hidro&param=Podaci_e|language=en}}</ref> == Historia == [[Skeda:Guerre d'orient, combat sur le Danube.jpg|thumb|Betejë mes forcave ruse dhe osmane në Danub më 1854, gjatë [[Lufta e Krimesë|Luftës së Krimesë]] (1853–1856)]] Pellgu i Danubit ishte vendngjarja e disa prej kulturave më të hershme njerëzore. Kulturat Neolitike Danubiane përfshijnë kulturat e Qeramikës Vijëzuese (Linear Pottery) të pellgut të mesëm të Danubit. Shumë vendbanime të Kulturës së Vinçës (Vinça, Serbi), të mijëvjeçarit të gjashtë deri të tretë p.e.s., ndodhen përgjatë Danubit. {{ill|Kultura e Vučedolit|en|Vučedol culture}} e mijëvjeçarit të tretë p.e.s. (nga vendbanimi i Vučedolit pranë Vukovarit, Kroaci) njihet për qeramikën e saj. [[Dari i Madh]], mbreti i Persisë, e kaloi lumin në fund të shekullit të 6-të p.e.s. për të pushtuar Skitinë Evropiane dhe për t'i nënshtruar [[Skithët]]. [[Aleksandri i Madh]] i mundi mbretin triball Sirmus dhe fiset e veriut trake e ilire, duke përparuar nga Maqedonia deri te Danubi, më 336 p.e.s. Nën romakët, Danubi formoi kufirin e Perandorisë me fiset në veri, pothuajse nga burimi deri te grykëderdhja. Njëkohësisht, ishte rrugë për transportin e trupave dhe furnizimin e vendbanimeve poshtë rrjedhës. Nga viti 37 e.s. deri në kohën e perandorit [[Valentiniani I]] (364–375), Limesi Danubian ishte kufiri verilindor i Perandorisë, me ndërprerje të rastësishme, siç ishte rënia e Limesit Danubian më 259. Kalimi i Danubit drejt Dakisë nga ''Imperium Romanum'' u arrit fillimisht në dy beteja më 102 dhe pastaj më 106, pas ndërtimit të një ure më 101 pranë qytetit garnizon të Drobetës, te Portat e Hekurit. Kjo fitore mbi Dakinë e [[Decebali]]t mundësoi krijimin e Provincës së Dakisë, e cila megjithatë u braktis nga perandori [[Aureliani]] më 271. Avarët e përdorën lumin si kufirin e tyre juglindor në shekullin e 6-të. <gallery widths="200px" heights="160px"> Skeda:Trajan's Bridge Across the Danube, Modern Reconstruction.jpg|Ilustrim i Urës së Trajanit, hapësira e parë e Danubit të Poshtëm (mes Serbisë dhe Rumanisë së sotme). E ndërtuar nga Apollodori i Damaskut mes viteve 103–105 e.s., u shkatërrua më 270 e.s. Skeda:Mária Valéria´s bridge.jpg|Te Esztergomi dhe Štúrovo, Danubi ndan Hungarinë nga Sllovakia. Skeda:Vena 06.jpg|Danubi në Vjenë Skeda:Danube at belene.jpg|Danubi mes Belenes dhe Ishullit Belene, Bullgari Skeda:Frozen Danube Reichsbrücke.JPG|Pamje nga rrjedha e sipërme, nga Donauinsel-i në Vjenë, Austri, gjatë një dimri jashtëzakonisht të ftohtë (shkurt 2006), pasi lumi ngrin rrallë atje<ref name="ORFDonau2006">{{cite news|date=2 shkurt 2006|title=Eis auf der Donau nicht betreten|url=https://wiev1.orf.at/stories/87132|work=wien.ORF.at|publisher=ORF|access-date=31 maj 2026|language=de}}</ref> Skeda:Bratislavaminorflood.jpg|Bratislava zakonisht nuk pëson përmbytje të mëdha, por Danubi ndonjëherë del nga bregu i djathtë. </gallery> === Perspektiva kulturore të lashta mbi Danubin e poshtëm === Pjesa e lumenjve Danubius apo Istros njihej gjithashtu (së bashku me Detin e Zi) si ''Okeanos'' në kohët e lashta, e quajtur ''Okeanos Potamos'' (Lumi Okeanos). Danubi i poshtëm quhej edhe ''Keras Okeanoio'' (Gjiri ose Briri i Okeanos-it) në ''Argonautikën'' e Apolonit të Rodosit (Argon. IV. 282). Në fund të ''Okeanos Potamos'', ndodhet ishulli i shenjtë i Albës (Leuke, Pytho Nisi, Ishulli i Gjarpërinjve), i shenjtë për Apollonin pellazgjik (e më vonë, grek), duke përshëndetur diellin që ngrihet në lindje. Hekateu Abderiti i referohet ishullit të Apollonit nga rajoni i Hiperboreanëve, në Okeanos. Sipas njërës version të legjendës, ishte në Leuke ku u varros heroi Akili (deri më sot, njëra nga grykëderdhjet e Danubit quhet Kilia). Këngë të vjetra popullore rumune tregojnë për një manastir të bardhë në një ishull të bardhë me nëntë priftërinj.<ref name="Densusianu">[http://www.pelasgians.org/ Dacia Preistorica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080707015920/http://www.pelasgians.org/|date=7 korrik 2008}}, Nicolae Densusianu (1913).</ref> === Rivaliteti dhe tregtia përgjatë Danubit === [[Skeda:Reprise Buda 1686.jpg|thumb|Liga e Shenjtë (1684) e mori Budën osmane pas një rrethimi të gjatë më 1686.]] Mes fundit të shekullit 14 dhe fundit të shekullit 19, Perandoria Osmane u përball fillimisht me Mbretërinë e Serbisë, Perandorinë e Dytë Bullgare, Mbretërinë e Hungarisë, Principatën e Vllahisë, Principatën e Moldavisë, e më vonë me monarkinë Habsburge, Bashkësinë Polako-Lituaneze dhe Perandorinë Ruse, për kontrollin e Danubit (طونه, ''Tuna'' në turqisht), i cili u bë kufi verior i Perandorisë Osmane për shekuj me radhë. Shumë nga Luftërat Osmano-Hungareze (1366–1526) dhe Luftërat Osmano-Habsburge (1526–1791) u zhvilluan përgjatë lumit. Ndër luftërat më të rëndësishme të Perandorisë Osmane përgjatë Danubit përfshihen Beteja e Nikopojës (1396), Rrethimi i Beogradit (1456), Beteja e Mohaçit (1526), rrethimi i parë turk i Vjenës (1529), Rrethimi i Esztergomit (1543), Lufta e Gjatë (1591–1606), Beteja e Vjenës (1683), Lufta e Madhe Turke (1683–1699), Lufta e Krimesë (1853–1856) dhe Lufta Ruso-Turke (1877–1878). Në shekullin e 19-të, kastori u gjuajt deri në zhdukje përgjatë Danubit në Bavari.<ref>{{Cite web|url=https://www.economist.com/1843/2015/09/17/dam-it|title=Dam it!|author1=Isabella Tree|date=17 shtator 2015|publisher=The Economist|language=en}}</ref> Popullata e blinit beluga gjithashtu u shemb; blinjtë e Danubit ishin shfrytëzuar tregtarisht për mish dhe havjar që nga shekulli i 5-të p.e.s. Skemat e rregullimit të lumit filluan në shekullin e 19-të dhe vazhduan në shekullin e 20-të. Lumi Danub ka gjithsej 18 diga kryesore, përfshirë Melkun dhe Freudenau-në në Vjenë.<ref>{{Cite book|title=Rivers of Europe|editor1=Klement Tockner|editor2=Urs Uehlinger|editor3=Christopher T. Robinson|date=2009|publisher=Academic Press|isbn=978-0-08-091908-9|language=en}}</ref> === Lufta e Dytë Botërore === Gjatë rinovimit të vitit 2011 të Urës Margaret, Budapest, u zbuluan mbetje njerëzore. Mbetjet, kryesisht hebreje, ishin viktima të Partisë së Kryqit të Shigjetave, e djathta ekstreme, e cila qeverisi shkurtimisht Hungarinë që nga viti 1944.<ref>{{cite news|agency=The Associated Press|title=Hungary buries remains of Holocaust victims executed by Nazis on banks of the Danube River|url=https://nationalpost.com/news/world/hungary-buries-remains-of-holocaust-victims-executed-by-nazis-on-banks-of-the-danube-river|website=National Post|access-date=16 shkurt 2022|date=15 prill 2016|language=en}}</ref> === Nivelet rekord të ulëta dhe zbulimi i mbetjeve === Në korrik dhe gusht 2026, një valë e zgjatur nxehtësie dhe thatësire në Evropë shkaktoi rënien e niveleve të ujit përgjatë Danubit dhe lumenjve të tjerë të mëdhenj, përfshirë Rajnin, në nivele rekord të ulëta në disa zona. Pranë Ryahovos, në veri të Bullgarisë, tërheqja e ujit zbuloi mbetjet e një mamuthi, përfshirë nofullën, dy fildisha dhe eshtra brinjësh, që besohet t'i kenë përkitur një individi të ri. Zyrtarë vendorë thanë se zona konsiderohej prej kohësh një moçal ku mamuthët kishin ngordhur mijëra vjet më parë.<ref>{{Cite web|date=2026-08-01|title=Danube dries in heat: skeleton of giant mammoth uncovered in Bulgaria|url=https://www.euronews.com/2026/08/01/danube-dries-in-heat-skeleton-of-giant-mammoth-uncovered-in-bulgaria|access-date=2026-08-03|website=euronews|language=en}}</ref> Pranë Prahovos, Serbi, u zbuluan mbi 20 anije gjermane të fundosura, të cilat ishin fundosur qëllimisht më 1944 gjatë tërheqjes gjermane në Luftën e Dytë Botërore.<ref>{{cite web|last=Drobnjakovic|first=Marko|url=https://apnews.com/article/serbia-danube-river-drought-ships-7f938261b92ebbc88330d5f1b892fb2e|title=The Danube River's water is dropping so low that World War II ships are emerging|publisher=AP News|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Gigenit, Bullgari, uji i ulët zbuloi pjesë të themeleve të Urës së Konstantinit, një urë romake mbi Danub.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/business/environment/low-danube-water-levels-bulgaria-expose-roman-era-bridge-2026-08-06/|title=Low Danube water levels in Bulgaria expose Roman-era bridge|publisher=Reuters|date=6 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Virtit, Sllovaki, doli në sipërfaqe edhe një bombë tjetër e madhe britanike e Luftës së Dytë Botërore, e shkatërruar më pas në një shpërthim të kontrolluar; ajo lidhej ndoshta me fushatën e minimit lumor të Forcave Ajrore Mbretërore Britanike (RAF) të vitit 1944, {{ill|Operacioni Gardening|de|Gardening (RAF-Deckname)}}.<ref>{{cite web|last=Dawson|first=Neve|url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/slovakia-bomb-detonated-danube-river-water-levels-b3029446.html|title=Gigantic WW2 bomb detonated in Slovakia after surfacing in Danube River|publisher=The Independent|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Në Budapest, pjesë të ish-Urës Franz Joseph, të shkatërruar më 1945, gjithashtu u bënë të dukshme nën Urën e Lirisë.<ref name="hungarytoday" /> Pranë Budapestit, shtrati i zbuluar i lumit nxori në pah një motoçikletë gjermane {{ill|DKW NZ 350-1|de|DKW NZ 250/350}}, mbetjet e dy ushtarëve të ''Wehrmachtit'', dhe disa lëndë plasëse të Luftës së Dytë Botërore, përfshirë mina kundërtank.<ref>{{cite web|last=Müller|first=Franziska|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/07/danube-wehrmacht-soldiers-and-wwii-motorbike-recovered-after-80-years|title=Danube: Wehrmacht soldiers and WWII motorbike recovered after 80 years|publisher=Euronews|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Kisoroszit, Hungari, u zbulua një minë detare britanike e Luftës së Dytë Botërore prej 460 kilogramësh, e cila u hoq në mënyrë të sigurt nga ekspertë të çminimit.<ref name="hungarytoday">{{cite web|url=https://hungarytoday.hu/low-danube-reveals-460-kilogram-wwii-naval-mine/|title=Receding Danube Reveals 460-Kilogram WWII Naval Mine|publisher=Hungary Today|date=9 gusht 2026|language=en}}</ref> Përveç kësaj, mbetje anijesh luftarake të Luftës së Dytë Botërore u zbuluan pranë Mohaçit dhe Bajës.<ref>{{cite web|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/10/historic-drought-rivers-reveal-hunger-stones-warships-and-mammoth-remains|title=Historic drought: rivers reveal hunger stones, warships and mammoth remains|publisher=Euronews|date=10 gusht 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.reutersconnect.com/item/remains-of-an-old-world-war-ii-era-ship-in-hungary/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMUFOQURMMDAwRkhOT1JG|title=Remains of an old World War II-era ship in Hungary|publisher=Reuters Connect|date=8 gusht 2026|language=en}}</ref> Centrali Bërthamor i Paksit, centrali bërthamor më i madh i Hungarisë, ka qenë duke ulur prodhimin, pasi nivelet rekord të ulëta të Danubit reduktuan disponueshmërinë e ujit ftohës, i cili normalisht furnizon gati gjysmën e energjisë elektrike të vendit.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2026/aug/01/eastern-europe-dried-up-rivers-tourism-energy-mammoth|title=Lost income, energy fears and a woolly mammoth: what Europe's dried-up rivers have yielded|publisher=The Guardian|date=1 gusht 2026|language=en}}</ref> Autoritetet hungareze planifikuan të ndërtonin një prag shkëmbor pranë Paksit për të ngritur nivelin e Danubit deri në {{convert|1|m}}, me dy pontonë që potencialisht mund të shtonin edhe {{convert|20|cm}} te pompat ftohëse të centralit.<ref>{{cite web|last=Spike|first=Justin|url=https://apnews.com/article/hungary-nuclear-plant-danube-low-water-levels-b77673cd90df9cd7435726fc9c5f2c9e|title=Hungary's government plans interventions on Danube River to keep nuclear plant running|publisher=AP News|date=12 gusht 2026|language=en}}</ref> Në Rumani, u prek nga thatësira edhe Centrali Bërthamor i Cernavodës. Forcat detare rumune përdorën 180&nbsp;kg lëndë plasëse në një shpërthim të kontrolluar për të zhvendosur një gur të madh që kufizonte rrjedhën e ujit të Danubit drejt sistemit ftohës të centralit.<ref>{{cite web|last=Tondo|first=Lorenzo|url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/03/romania-blasts-divert-danube-water-nuclear-reactor-energy-crisis-hungary|title=Romania blasts rock to divert water from drought-hit Danube to nuclear reactor|publisher=The Guardian|date=3 gusht 2026|language=en}}</ref> Edhe Serbia vuajti nga thatësira e rëndë dhe nivelet e ulëta të ujit të Danubit. Me rreth 65% të energjisë elektrike të prodhuar nga qymyri dhe 25% nga hidroenergjia, periudhat e zgjatura të thatësirës paraqitën një sfidë madhore. Hidrocentralet e Portave të Hekurit I dhe II prodhonin shumë nën mesataren, ndërsa centralet me qymyr Kostolac A dhe B duhej të ulnin prodhimin për shkak të ujit të kufizuar ftohës.<ref>{{cite web|last=Verseck|first=Keno|url=https://www.dw.com/en/drought-europe-electricity-supplies-danube/a-78269916|title=How drought threatens Europe's electricity supplies|publisher=DW|date=6 gusht 2026|language=en}}</ref> == Ekonomia == === Uji i pijshëm === Përgjatë rrjedhës së tij, Danubi është burim uji të pijshëm për rreth 20 milionë njerëz.<ref>{{Cite web|title=About Us|url=https://www.icpdr.org/main/icpdr/about-us|access-date=5 shkurt 2021|website=International Commission for the Protection of the Danube River|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Blue River|url=https://wwf.panda.org/discover/knowledge_hub/where_we_work/black_sea_basin/danube_carpathian/our_solutions/freshwater/danube_river_basin/?|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412152545/https://wwf.panda.org/discover/knowledge_hub/where_we_work/black_sea_basin/danube_carpathian/our_solutions/freshwater/danube_river_basin/?|archive-date=12 prill 2021|access-date=5 shkurt 2021|website=wwf.panda.org|language=en}}</ref> Në Baden-Württemberg, Gjermani, pothuajse 30 përqind (të dhëna 2004) e ujit për zonën mes Shtutgartit, Bad Mergentheimit, Aalenit dhe rrethit Alb-Donau vjen nga uji i pastruar i Danubit. Qytete të tjera si Ulm dhe Passau gjithashtu përdorin ujë nga Danubi. Në Austri dhe Hungari, shumica e ujit merret nga burime nëntokësore dhe malore, dhe vetëm rrallë përdoret ujë nga Danubi. Shumica e shteteve e konsiderojnë gjithashtu shumë të vështirë pastrimin e ujit për shkak të ndotjes së madhe; vetëm pjesë të Rumanisë, ku uji është më i pastër, vazhdojnë të marrin rregullisht ujë të pijshëm nga Danubi.<ref>{{cite web|url=http://www.iawd.at/cms/pages/en/the-danube.php|title=The Danube|publisher=International Association of Water Supply Companies in the Danube River Catchment Area|access-date=28 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120519200631/http://www.iawd.at/cms/pages/en/the-danube.php|archive-date=19 maj 2012|language=en}}</ref> === Lundrimi dhe transporti === [[Skeda:Fischerzille LüA 10 m Donau bei Greifenstein Niederösterreich.jpg|thumb|right|Peshkim nga një ''Zille'' në Danub, në Austrinë e Poshtme, 1982]] Në shekullin e 19-të, Danubi ishte një rrugë ujore e rëndësishme, por, siç e shprehu ''The Times'' i Londrës, "çdo vit fshihej nga akulli që mund të ngrinte një anije të madhe jashtë ujit ose ta priste më dysh sikur të ishte karotë."<ref>{{Cite web|url=https://www.thetimes.com/|title=The Times & The Sunday Times|website=The Times|language=en}}</ref> Sot, si "Korridori VII" i Bashkimit Evropian, Danubi është një rrugë e rëndësishme transporti. Që nga hapja e {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}}, lumi lidh Portin e Roterdamit dhe qendrat industriale të Evropës Perëndimore me Detin e Zi, si dhe, përmes Kanalit Danub–Deti i Zi, me Portin e Konstancës. Rruga ujore është projektuar për anije të mëdha lumore (110&nbsp;× 11,45&nbsp;m), por mund të bartë anije shumë më të mëdha në pjesën më të madhe të rrjedhës së saj. Danubi është kanalizuar pjesërisht në Gjermani (5 gjirize) dhe Austri (10 gjirize). Propozimet për ndërtimin e disa gjirizeve të reja për të përmirësuar lundrimin nuk kanë përparuar, pjesërisht për shkak të shqetësimeve mjedisore. Poshtë rrjedhës nga gjirizet e Freudenau-së në Vjenë, kanalizimi i Danubit u kufizua te diga dhe gjirizet e Gabčíkovës pranë Bratislavës, si dhe te dy gjirizet e dyfishta të Portave të Hekurit, në sektorin kufitar të Danubit mes Serbisë dhe Rumanisë. Këto gjiriza kanë dimensione më të mëdha. Poshtë Portave të Hekurit, lumi rrjedh lirshëm deri në Detin e Zi, në një distancë prej mbi {{convert|860|km|mi}}. Danubi lidhet me Kanalin Rajn–Main–Danub te Kelheim, me ''Donaukanal''-in në Vjenë, dhe me Kanalin Danub–Deti i Zi te Cernavodë. Përveç disa degëve dytësore të lundrueshme, lumenjtë e vetëm të mëdhenj të lundrueshëm të lidhur me Danubin janë Drava, [[Lumi i Savës|Sava]] dhe [[Lumi Tisa|Tisa]]. Në Serbi, një rrjet kanalesh lidhet gjithashtu me lumin; rrjeti, i njohur si Kanalet Danub–Tisa–Danub, lidh seksione poshtë rrjedhës. Në seksionet austriake dhe gjermane të Danubit, u zhvillua një lloj i veçantë barke me fund të sheshtë, i quajtur ''Zille'', për përdorim përgjatë lumit. ''Zillen'' përdoren ende sot për peshkim, transport pasagjerësh dhe mallrash në këtë zonë. === Peshkimi === Rëndësia e peshkimit në Danub, i cili ishte thelbësor në Mesjetë, ka rënë ndjeshëm. Disa peshkatarë janë ende aktivë në pika të caktuara të lumit, dhe Delta e Danubit ka ende një industri të rëndësishme. Megjithatë, disa nga burimet e lumit janë menaxhuar në mënyrë të paqëndrueshme mjedisore në të kaluarën, duke çuar në dëmtime nga ndotja, ndryshimet e shtratit dhe zhvillimi i infrastrukturës së madhe, përfshirë digat e mëdha hidroenergjetike.<ref>{{cite book|last=Holcik|first=Juraj|date=1989|title=The freshwater fishes of Europe Vol.I Part II General introduction to fishes|location=Wiesbaden|publisher=Aula Verlag|language=en}}</ref> Popullatat e blinit të lidhura me pellgun e lumit Danub kanë formuar, gjatë shekujve, bazën e një peshkimi tregtar të madh dhe të rëndësishëm, të njohur në mbarë botën. Ndërtimi i digave, përveç mbipeshkimit dhe ndotjes së lumit, ka luajtur rol të rëndësishëm në rënien e popullatës së blinit, sepse krijon pengesë për llojet migratore të peshqve që zakonisht shumohen në pjesët e sipërme të lumit.<ref>{{cite book|last1=Hensel|first1=K|last2=Holcik|first2=J|date=1997|title=Past and current status of sturgeons in the upper and middle Danube River.|url=https://www.researchgate.net/publication/226596320|language=en}}</ref> Zonat e shumimit të llojeve migratore të peshqve janë reduktuar ndjeshëm nga ndërtimi i sistemeve hidroenergjetike dhe lundrimore te Portat e Hekurit I (1974) dhe Portat e Hekurit II (1984).<ref>{{cite web|author=Corda|date=1988|title=Iron gates II design and performance of dams- geotechnical considerations|url=https://scholarsmine.mst.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1503&context=icchge|publisher=International Conference on Case Histories in Geotechnical Engineering|language=en}}</ref> Projektimi fillestar i këtyre digave nuk ka përfshirë asnjë kalim për peshqit.<ref>{{cite conference|url=https://www.danube-iad.eu/docs/IAD39_Proceeding_Book_lores.pdf|title=Have sturgeons a future in the Danube River?|author=Suciu Radu, Guti Gabor|year=2012|conference=39th IAD Conference: Living Danube|location=Szentendre, Hungari|language=en}}</ref> Mundësia e ndërtimit të një kalimi artificial peshqish që mundëson migrimin për llojet e peshqve, përfshirë blinin, është aktualisht në shqyrtim nga projekte të tilla si We Pass.<ref>{{cite AV media|date=11 nëntor 2019|title=We Pass – Facilitating Fish Migration and Conservation at the Iron Gates|language=en|url=https://www.youtube.com/watch?v=81i25THmBws|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211215/81i25THmBws|archive-date=15 dhjetor 2021|url-status=live|publisher=ICPDR}}</ref> Ekoregjioni i Danubit të Sipërm ka vetëm rreth 60 lloje peshqish, ndërsa ekoregjioni i Danubit të Poshtëm–Dniestrit ka afërsisht dyfishin.<ref name=FEW>Hales, J. (2013). [http://www.feow.org/ecoregions/details/417 Upper Danube]. Freshwater Ecoregions of the World. Marrë më 25 shkurt 2013.</ref> Mes tyre gjendet një larmi jashtëzakonisht e lartë blinjsh, gjithsej gjashtë lloje (blini beluga, blini rus, blini bastard, sterleti, blini me yje dhe blini evropian i detit), por të gjithë këto janë të kërcënuar dhe kanë kryesisht — ose tërësisht, në rastin e blinit evropian të detit — zhdukur nga lumi.<ref name=FEW /> Hukja, një nga llojet më të mëdha të salmonit, është endemike në pellgun e Danubit, por është përhapur edhe në vende të tjera nga njeriu.<ref>{{cite web|title=Hucho hucho|publisher=FishBase|date=February 2013|language=en}}</ref> === Turizmi === [[Skeda:Ruine Aggstein 03.JPG|thumb|right|Rrënojat e Kalasë Aggstein mbi Danub]] [[Skeda:Wachau (3).JPG|thumb|Lugina e {{ill|Wachau|en|Wachau}}, pranë Spitz, Austri]] Vende të rëndësishme turistike dhe natyrore përgjatë Danubit përfshijnë luginën e {{ill|Wachau|en|Wachau}}, Parkun Kombëtar Donau-Auen në Austri, Gemenc në Hungari, Naturpark Obere Donau në Gjermani, Kopački rit në Kroaci, Portat e Hekurit në Serbi dhe Rumani, Deltën e Danubit në Rumani, dhe Rezervatin Natyror Srebarna në Bullgari. Gjithashtu, kryqëzimet e argëtimit dhe udhëtimit në lumë kanë rëndësi të konsiderueshme. Përveç rrugës shpesh të ndjekur mes Vjenës dhe Budapestit, disa anije shkojnë madje nga Passau, Gjermani, deri te Delta e Danubit, e mbrapsht. Gjatë sezonit të lartë, mbi 70 anije kryqëzimi përdoren në lumë, ndërsa pjesët e sipërme, pa trafik, mund të eksplorohen vetëm me kanoe apo barka. Në vetëm Austri, ka mbi 14 milionë netë qëndrimi dhe rreth 6,5 milionë mbërritje në vit.<ref name="kaiserundkoenige">{{cite web|url=http://www.strassederkaiserundkoenige.at/fileadmin/user_upload/Brosch%C3%BCren/ARGE_Donau_%C3%96sterreich2013.pdf|title=Press release of the "ARGE Donau Österreich"|access-date=1 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313154833/http://www.strassederkaiserundkoenige.at/fileadmin/user_upload/Brosch%C3%BCren/ARGE_Donau_%C3%96sterreich2013.pdf|archive-date=13 mars 2014|language=de}}</ref> Bregdeti i Danubit në Budapest është pjesë e vendeve të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, dhe mund të shihen nga disa kryqëzime turistike të ofruara në qytet. Ana e Danubit (Danube Bend) është gjithashtu një destinacion turistik popullor. ==== Shtegu me biçikletë i Danubit ==== [[Skeda:Donauradweg Schloegener Schlinge - Aschach.jpg|thumb|Shtegu me biçikletë i Danubit përgjatë ''Schlögener Schlinge'', një gryk lumor në Masivin Boheman]] [[Skeda:LinzDonaulaende.jpg|thumb|Shtegu me biçikletë i Danubit që kalon nëpër qytetin e Linzit]] ''Donauradweg'' (Shtegu ose Rruga me Biçikletë e Danubit) është një shteg biçiklete përgjatë lumit. Sidomos pjesët nëpër Gjermani dhe Austri janë shumë të popullarizuara, gjë që e bën një nga 10 shtigjet më të njohura me biçikletë në Gjermani.<ref>{{cite web|title=''Die ADFC-Radreiseanalyse 2013'' – Zahlen, Daten und Fakten|url=http://www.adfc.de/radreiseanalyse/die-adfc-radreiseanalyse-2013|access-date=12 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618233337/http://www.adfc.de/radreiseanalyse/die-adfc-radreiseanalyse-2013|archive-date=18 qershor 2017|language=de}}</ref> Shtegu me biçikletë i Danubit fillon te burimi i Danubit dhe përfundon aty ku lumi derdhet në Detin e Zi. Ndahet në katër seksione: # Donaueschingen–Passau ({{Convert|559|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Passau–Vjenë ({{Convert|340|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Vjenë–Budapest ({{Convert|306|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Budapest–Deti i Zi ({{Convert|1670|km|mi|abbr=on|disp=or}}) ==== Shtegu i Sulltanëve ==== {{ill|Shtegu i Sulltanëve|en|Sultans Trail}} është një shteg këmbësor që përshkon lumin mes Vjenës dhe Smederevës në Serbi. Që andej, shtegu largohet nga Danubi, duke përfunduar në Stamboll. Seksionet përgjatë lumit janë si më poshtë. # Vjenë–Budapest ({{Convert|323|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Budapest–Smederevë ({{Convert|595|km|mi|abbr=on|disp=or}}) ==== Donausteig ==== [[Skeda:Donausteig Rastplatz.jpg|thumb|Zonë pushimi përgjatë shtegut këmbësor ''Donausteig'', pranë Bad Kreuzen]] Më 2010, u hap ''Donausteig''-u, një shteg këmbësor nga Passau deri te Grein. Është i gjatë {{convert|450|km|mi|sp=us|abbr=on}} dhe ndahet në 23 etapa. Rruga kalon nëpër pesë komuna bavareze dhe 40 austriake. Peizazhi dhe pikat panoramike përgjatë lumit janë pikat kryesore të ''Donausteig''-ut.<ref>{{cite web|title=Donausteig|url=http://www.traildino.com/trace/continents-Europe/countries-Austria/trails-Donausteig|website=Traildino.com|access-date=1 prill 2014|archive-date=7 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407064821/http://www.traildino.com/trace/continents-Europe/countries-Austria/trails-Donausteig|url-status=dead|language=en}}</ref> ==== Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve ==== Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve është një rrugë ndërkombëtare turistike që shkon nga Regensburg deri në Budapest, duke kaluar nëpër Passau, Linz dhe Vjenë.<ref>{{Cite web|url=https://www.routeofemperorsandkings.com/|title=Welcome|website=Straße der Kaiser und Könige|language=de}}</ref> Konsorciumi ndërkombëtar ''ARGE Die Donau-Straße der Kaiser und Könige'', i përbërë nga dhjetë organizata turistike, kompani lundrimi dhe qytete, punon për ruajtjen dhe zhvillimin turistik të rajonit të Danubit.<ref name="kaiserundkoenige" /> Në Regensburgun mesjetar, me qendrën e tij të vjetër të ruajtur, urën prej guri dhe katedralen, fillon Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve. Vazhdon deri te Engelhartszell, me manastirin e vetëm trapist në Austri. Ndalesa të tjera të rëndësishme përgjatë Danubit përfshijnë "Schlögener Schlinge"-n, qytetin e Linzit, i cili ishte Kryeqyteti Evropian i Kulturës më 2009 me pasurinë e tij të artit bashkëkohor, Manastirin e Melkut, qytetin universitar të Krems-it, dhe qytetin kozmopolit të Vjenës. Para se Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve të përfundojë, kalohet nëpër Bratislavë dhe Budapest, ky i fundit i konsideruar dikur si qyteti binjak i Vjenës gjatë kohës së Perandorisë Austro-Hungareze. Që nga koha e Romës së lashtë, perandorë të famshëm dhe suita e tyre udhëtuan në dhe përgjatë Danubit, duke e përdorur lumin për udhëtim dhe transport. Ndërsa udhëtimi tokësor ishte mjaft lodhës, shumica e njerëzve preferonin të udhëtonin me anije në Danub. Kështu, Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve ishte skena e shumë ngjarjeve historike të rëndësishme, që e karakterizojnë Danubin deri më sot. Rruga e mori emrin nga Perandori i Shenjtë Romak Frederiku I Barbarossa dhe kryqtarët, si dhe nga Riçardi I i Anglisë, i cili ishte burgosur në Kështjellën e Dürnsteinit, e vendosur mbi Danub. Udhëtimet më madhështore perandorake ndër shekuj ishin ato të familjes Habsburge. Pasi kurorëzoheshin në Frankfurt, perandorët sundonin nga Vjena dhe mbanin gjithashtu në Regensburg Dietën e Përhershme të Regensburgut. Shumë kështjella, pallate, rezidenca dhe manastire shtetërore u ndërtuan nga Habsburgët përgjatë lumit. Sot, ato ende u kujtojnë njerëzve që jetojnë pranë Danubit arkitekturën e guximshme të "Donaubarock"-ut. Sot, njerëzit mund të udhëtojnë në Danub jo vetëm me anije, por edhe me tren, me biçikletë përgjatë Shtegut me Biçikletë të Danubit, ose në këmbë përgjatë "Donausteig"-ut, dhe të vizitojnë qytetet e Vendit të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s: Regensburg, {{ill|Wachau|en|Wachau}} dhe Vjenën.<ref>{{cite web|title=The Route of Emperors and Kings|url=https://www.bavaria.by/the-route-of-emperors-and-kings|access-date=29 mars 2014|website=bavaria.by|language=en}}</ref> == Parqe kombëtare të rëndësishme == * Naturpark Obere Donau (Gjermani) * Donauauen zwischen Neuburg und Ingolstadt (Gjermani) – [https://web.archive.org/web/20111023161527/http://danubemap.eu/donauauwald hartë] * Zona e mbrojtjes së natyrës Donauleiten (Gjermani) * Parku Kombëtar Donau-Auen (Austri) – [https://web.archive.org/web/20111023161522/http://danubemap.eu/donauauen hartë] * Chránená krajinná oblasť Dunajské luhy (Sllovaki) – [https://web.archive.org/web/20111021055315/http://danubemap.eu/dunajskeluhy hartë] * Parku Kombëtar Danub-Ipoly (Hungari) – [https://web.archive.org/web/20111021055252/http://danubemap.eu/dunaipoly hartë] * Parku Kombëtar Danub-Drava (Hungari) – [https://web.archive.org/web/20111023101801/http://danubemap.eu/dunadrava hartë] * Parku Natyror Kopački Rit (Kroaci) – [https://web.archive.org/web/20111023110151/http://danubemap.eu/kopackirit hartë] * Rezervati Natyror Gornje Podunavlje (Serbi) – [https://web.archive.org/web/20111024011005/http://danubemap.eu/podunavlje hartë] * Parku Kombëtar Fruška Gora (Serbi) * Rezervati Natyror Koviljsko-petrovaradinski rit (Serbi) * Rezervati Natyror i Ishullit të Madh të Luftës (Serbi) * Parku Kombëtar Đerdap (Serbi) * Parku Natyror Portat e Hekurit (Rumani) * Parku Natyror Persina (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111023161537/http://danubemap.eu/persina hartë] * Vendi i Mbrojtur Kalimok-Brushlen (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111023110144/http://danubemap.eu/kalimok hartë] * Rezervati Natyror Srebarna (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111024012109/http://danubemap.eu/srebarna hartë] * Parku Natyror Malet Măcin (Rumani) * Parku Natyror Balta Mică a Brăilei (Rumani) * Rezervati i Biosferës Delta e Danubit (Rumani) – [https://web.archive.org/web/20111023101756/http://danubemap.eu/delta hartë] * Rezervati i Biosferës së Danubit në Ukrainë <gallery widths="200px" heights="160px"> Skeda:Gornje Podunavlje.jpg|Rezervati Special Natyror Gornje Podunavlje, në Serbi Skeda:Golubac Fortress (град Голубац).jpg|Kalaja e Golubacit, në Parkun Kombëtar Đerdap, Serbi </gallery> == Në folklor dhe letërsi == [[Skeda:Albrecht Altdorfer 007.jpg|thumb|right|Peizazh i shekullit të 16-të i Danubit, pranë Regensburgut, nga Albrecht Altdorfer – anëtar i shkollës së Danubit]] * Danubi përmendet në titullin e një valsi të famshëm nga kompozitori austriak {{ill|Johann Strauss II|en|Johann Strauss II}}, ''Valsi i Bukur Danubi Blu'' (''Mbi Danubin e Bukur Blu''). Ky vepër njihet mirë në mbarë botën dhe përdoret gjerësisht edhe si ninullë. ''Valët e Danubit'' ({{lang|ro|Valurile Dunării}}) është një vals nga kompozitori rumun Iosif Ivanovici (1845–1902); si "Anniversary Song", është interpretuar nga shumë këngëtarë, si Al Jolson, Rosemary Clooney, Vera Lynn, Tom Jones, dhe shumë të tjerë. Njihet më së shumti si "Anniversary Waltz", megjithëse ai është në fakt një këngë dhe melodi tjetër. Joe Zawinul shkroi një simfoni për Danubin, të quajtur ''Stories of the Danube''. U interpretua për herë të parë në festivalin Bruckner të vitit 1993, në Linz. * Danubi zë vend të rëndësishëm në himnin kombëtar bullgar (''Mila Rodino''), si përfaqësim simbolik i bukurisë natyrore të vendit. Në këngët popullore lituaneze, shfaqja e Danubit (Dunojus, Dunojėlis) është më e zakonshme se shfaqja e lumit më të gjatë lituanez, Neman. * Tradita gjermane dhe austriake e pikturës së peizazhit, {{ill|Shkolla e Danubit|en|Danube school}}, u zhvillua në shekullin e 16-të në luginën e Danubit, nga artistë që punonin në mënyrë autonome.<ref>{{cite web|title=Danube School|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110810104721532|access-date=2025-06-07|publisher=Oxford Reference|language=en}}</ref> * Njëri nga kryeveprat e Claudio Magrisit quhet ''Danubio'' ({{ISBN|1-86046-823-3}}). Libri, i botuar më 1986, është një ese e madhe kulturore-historike, në të cilën Magris udhëton përgjatë Danubit nga burimet e para deri te delta, duke ndjekur trashëgiminë etnike dhe kulturore evropiane, historinë letrare dhe ideologjike. * ''The Great Danube Adventure'' u botua më 1838 si ditar udhëtimi epik. * ''Piloti i Danubit'' (1908) (''Le Pilote du Danube'') i Jules Verne-it përshkruan aventurat e peshkatarit Serge Ladko ndërsa udhëton përgjatë lumit. * Tregimi i shkurtër "The Willows" i Algernon Blackwood-it zhvillohet kryesisht në lumë. == Shih edhe == * {{ill|Përmbytjet evropiane të vitit 2006|en|2006 European floods}} * {{ill|Pellgu lëndëmbledhës i Detit të Zi|en|Black Sea drainage basin}} * {{ill|Between the Woods and the Water|en|Between the Woods and the Water}}, libër udhëtimi që tregon për një udhëtim danubian më 1934 * [[Monarkia Habsburge|Monarkia Danubiane]] * {{ill|Principatat Danubiane|en|Danubian Principalities}} * {{ill|Agjencia Ekzekutive për Eksplorimin dhe Mirëmbajtjen e Lumit Danub|en|Executive Agency for Exploration and Maintenance of the Danube River}} * {{ill|The Ister|en|The Ister (film)}}, film i vitit 2004 * {{ill|Lista e qyteteve në lumin Danub|en|List of cities and towns on the river Danube}} * {{ill|Lista e kalimeve të Danubit|en|List of crossings of the Danube}} == Lexime shtesë == * Lóczy, Dénes. The Danube: Morphology, Evolution, and Environmental Issues. Në Avijit Gupta, red., Large Rivers: Geomorphology and Management. Botimi i dytë. Hoboken, N.J.: Wiley-Blackwell, 2022, f.&nbsp;335–367. ISBN 978-1-119-41260-1 * Sommerwerk, Nike, Jurg Bloesch, Christian Baumgartner, Thomas Bittl, Dubravka Cerba, Bela Csanyi, Grigore Davideanu, Martin Dokulil, Georg Frank, Iulia Grecu, Thomas Hein, Vladimir Kovac, Ilulian Nichersu, Tibor Mikuska, Karin Pall, Momir Paunovic, Carmen Postolache, Maja Rakovic, Cristina Sandu, Martin Schneider-Jacoby, Katharina Stefke, Klement Tockner, Ion Toderas, dhe Laurentia Ungureanu. The Danube River Basin. Në Klement Tockner, Christiane Zarfl, dhe Christopher T. Robinson (red.), Rivers of Europe, botimi i dytë. Cambridge, MA: Elsevier, 2022, f.&nbsp;83–181. ISBN 978-0-08-102612-0 == Referime == {{Reflist}} === Shënime === {{notelist}} === Burimet === *{{cite web|last1=James|first1=Alan G.|year=2020|title=The Brittonic Language in the Old North, A Guide to the Place-Name Evidence, Volume 2|url=https://spns.org.uk/wp-content/uploads/2020/05/Alan_James_Brittonic_Language_in_the_Old_North_BLITON_Volume_II_Dictionary_2020_Edition.pdf|publisher=Scottish Place-Name Society|access-date=3 mars 2024|language=en}} *{{cite book|last1=MacKillop|first1=James|year=2004|title=Oxford Dictionary of Celtic Mythology|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-860967-4|language=en}} *{{cite book|last1=Noble|first1=Gordon|last2=Evans|first2=Nicholas|year=2022|title=The Picts: Scourge of Rome, Rulers of the North|publisher=Birlinn|isbn=978-1-78027-778-3|language=en}} *{{cite book|last1=Roberts|first1=Alice|year=2015|title=The Celts: Search for a Civilisation|publisher=Heron Books|isbn=978-1-78429-332-1|language=en}} == Lexime shtesë == * Mevissen, Robert Shields. ''The Danube Empire: An Environmental History of Habsburg State Building and Civic Engagement'' (2025) == Lidhje të jashtme == {{Commons}} * [https://www.openstreetmap.org/relation/89652 Danubi] në OpenStreetMap (relacioni 89652) * [http://pdf.wri.org/watersheds_2000/watersheds_europe_p2_38.pdf Harta dhe informacione mbi pellgun e Danubit, nga World Resources Institute] * [http://danubepanorama.net/en/ Danube Panorama Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723073711/http://danubepanorama.net/en/|date=23 korrik 2011}} * [http://danube.at.ua/ сайт о Дунае] ({{in lang|ru}}) * [https://www.flickr.com/groups/danube_river/pool/ Koleksion fotografish të Danubit, në Flickr] * [http://www.danube-river.org/ Danube Tourist Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220206024032/http://www.danube-river.org/|date=6 shkurt 2022}} ({{in lang|de}}) * [https://www.icpdr.org/ Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub (ICPDR)] * [http://www.bridgesofbudapest.com/ Urat e Budapestit mbi lumin Danub] * [https://merhav.nli.org.il/primo-explore/search?query=any,contains,danube%20river&tab=default_tab&search_scope=Local&sortby=lso01&vid=NLI&mfacet=rtype,include,Maps,1&mfacet=tlevel,include,online_resources,1&mfacet=topic,include,Danube%20River,2&lang=en_US Harta të vjetra të Danubit], Koleksioni Kartografik Eran Laor, Biblioteka Kombëtare e Izraelit {{Authority control}} [[Kategoria:Pellgu i Detit të Zi]] [[Kategoria:Lumenj ndërkombëtarë në Evropë]] [[Kategoria:Lumenj në Gjermani]] [[Kategoria:Lumenj në Austri]] [[Kategoria:Lumenj në Sllovaki]] [[Kategoria:Lumenj në Hungari]] [[Kategoria:Lumenj në Kroaci]] [[Kategoria:Lumenj në Serbi]] [[Kategoria:Lumenj në Bullgari]] [[Kategoria:Lumenj në Rumani]] [[Kategoria:Lumenj në Ukrainë]] heu5dmwl4jedqcvmsf4aixq0muyjfgl 0 19023 3028850 2999899 2026-08-31T19:40:26Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Nature, versioni i datës 23 gusht 2026 (revizioni 1370786295) 3028850 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Startrails above Gunung Bromo - Indonesia.jpg|upright=1.3|thumb|Panoramë kompozite me ekspozim të gjatë e fenomeneve dhe mjediseve të ndryshme natyrore rreth [[Mali Bromo|Malit Bromo]], Indonezi.]] '''Natyra''', në kuptimin më të gjerë, është bota fizike ose [[universi]]. Në këtë kuptim të përgjithshëm, natyra i referohet ligjeve, elementeve, dhe fenomeneve të botës fizike, duke përfshirë [[jeta|jetën]]. Edhe pse njerëzit janë pjesë e natyrës, aktiviteti njerëzor ose njerëzimi në tërësi shpesh përshkruhet si diçka herë-herë në kundërshtim me natyrën, ose plotësisht e ndarë dhe madje superiore ndaj saj.<ref name="What does nature mean">{{cite journal |last1=Ducarme |first1=Frédéric |last2=Couvet |first2=Denis |year=2020 |title=What does 'nature' mean? |journal=Palgrave Communications |volume=6 |issue=14 |article-number=14 |publisher=Springer Nature |doi=10.1057/s41599-020-0390-y |doi-access=free|language=en }}</ref> Gjatë ardhjes së metodës shkencore moderne në shekujt e fundit, natyra u bë realiteti pasiv, i organizuar dhe i lëvizur nga ligje hyjnore.<ref>''Philosophiae Naturalis Principia Mathematica'' (1687) e Isaac Newton-it, për shembull, përkthehet "Parimet Matematikore të Filozofisë Natyrore", dhe pasqyron përdorimin e atëhershëm të termit "filozofi natyrore", të ngjashëm me "studim sistematik i natyrës"</ref> Me Revolucionin Industrial, natyra gjithnjë e më shumë filloi të shihej si pjesa e realitetit që nuk i nënshtrohej ndërhyrjes së qëllimshme njerëzore. Konsiderohej e shenjtë nga disa tradita (Rusoja, transhendentalizmi amerikan), por thjesht një dekor për providencën hyjnore ose historinë njerëzore ([[Georg Vilhelm Fridrih Hegel|Hegeli]], Marksi) tek të tjerat. Sidoqoftë, një vizion vitalist i natyrës, më i afërt me atë parasokratik, rilindi në të njëjtën kohë, veçanërisht pas Charles Darwin-it.<ref name="What does nature mean" /> Brenda përdorimeve të ndryshme të fjalës sot, "natyra" shpesh i referohet gjeologjisë dhe botës së egër. Natyra mund t'i referohet mbretërisë së përgjithshme të qenieve të gjalla, dhe në disa raste proceseve të lidhura me objekte të pajetë — mënyrës si lloje të veçanta gjërash ekzistojnë dhe ndryshojnë vetvetiu, si moti dhe gjeologjia e Tokës. Shpesh merret të nënkuptojë "mjedisin natyror" ose botën e egër — kafshë të egra, shkëmbinj, pyll, dhe në përgjithësi ato gjëra që nuk janë ndryshuar ndjeshëm nga ndërhyrja njerëzore, ose që vazhdojnë të ekzistojnë pavarësisht saj. Për shembull, objektet e prodhuara dhe ndërveprimi njerëzor në përgjithësi nuk konsiderohen pjesë e natyrës, përveçse kur kualifikohen, për shembull, si "natyra njerëzore" ose "tërësia e natyrës". Ky koncept më tradicional i gjërave natyrore, që ende mund të gjendet sot, nënkupton një dallim mes natyrores dhe artificiales, ku artificialja kuptohet si diçka që është sjellë në ekzistencë nga vetëdija ose mendja njerëzore. Në varësi të kontekstit të veçantë, termi "natyror" mund të dallohet gjithashtu nga jonatyrori ose mbinatyrorja.<ref name="What does nature mean" /> == Etimologjia == Fjala ''natyrë'' është huazuar nga [[frëngjishtja e vjetër]] {{lang|fro|nature}} dhe rrjedh nga fjala latine {{lang|la|natura}}, ose "cilësi thelbësore, prirje e lindur", dhe në kohët e lashta, fjalë për fjalë do të thoshte "lindje".<ref name="etymonline-nature">{{cite web|title=Etymology of "nature"|url=https://www.etymonline.com/word/nature|access-date=September 23, 2006|language=en}}</ref> Në filozofinë e lashtë, {{lang|la|natura}} përdoret kryesisht si përkthimi latin i fjalës greke {{lang|el|φύσις}} ({{lang|el-Latn|physis}}), e cila fillimisht lidhej me karakteristikat e brendshme të bimëve, kafshëve, dhe tipareve të tjera të botës që zhvillohen vetvetiu.<ref>Një përshkrim i përdorimit parasokratik të konceptit të {{lang|el|φύσις}} mund të gjendet te Naddaf, Gerard (2006) ''The Greek Concept of Nature'', SUNY Press, dhe te {{cite journal |last1=Ducarme |first1=Frédéric |last2=Couvet |first2=Denis |year=2020 |title=What does 'nature' mean? |journal=Palgrave Communications |volume=6 |issue=14 |article-number=14 |publisher=Springer Nature |doi=10.1057/s41599-020-0390-y |doi-access=free|language=en }}</ref> Përdorimi i parë i njohur i ''physis'' ishte nga Homeri, në referencë ndaj cilësive të brendshme të një bime.<ref>''Odiseja'' 10.302–303 (red. A.T. Murray).</ref> Koncepti i natyrës si tërësi, universi fizik, është një nga disa zgjerimet e nocionit origjinal;<ref name="What does nature mean" /> filloi me disa zbatime thelbësore të fjalës {{lang|el|φύσις}} nga filozofët parasokratikë (edhe pse kjo fjalë atëherë kishte një dimension dinamik, veçanërisht për [[Herakliti]]n), dhe që atëherë ka fituar vazhdimisht përdorim.<ref>{{cite book | title=Critique of Pure Nature | volume=26 | first=Simona | last=Stano | publisher=Springer Nature | year=2023 | isbn=978-3-031-45075-4 | pages=10–11|language=en }}</ref> == Toka == {{Kryesor|Toka|Shkenca e Tokës}} [[Skeda:The Blue Marble, AS17-148-22727.jpg|thumb|left|''[[Rruzulli Blu]]'', një pamje e famshme e Tokës, e fotografuar në 1972 nga ekuipazhi i [[Apollo 17]]]] Toka është i vetmi planet i njohur që mbështet jetën, dhe tiparet e saj natyrore janë subjekt i shumë fushave të hulumtimit shkencor. Brenda Sistemit Diellor, është e treta më afër Diellit; është planeti tokësor (shkëmbor) më i madh dhe i pesti më i madhi në përgjithësi.<ref>{{cite book | title=Fundamentals and Applications of Crop and Climate Science | display-authors=1 | first1=Latief | last1=Ahmad | first2=Gazi Mohammad Shoaib | last2=Shah | first3=Asim | last3=Biswas | date=August 27, 2024 | publisher=Springer Nature | isbn=978-3-031-61459-0 | page=169|language=en }}</ref> Tiparet e saj klimatike më të spikatura janë dy rajonet e mëdha polare, dy zona relativisht të ngushta të temperuara, dhe një rajon i gjerë ekuatorial tropikal deri subtropikal.<ref>{{cite web | title=World Climates | work=Blue Planet Biomes | url=http://www.blueplanetbiomes.org/climate.htm | access-date=September 21, 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081217015636/http://www.blueplanetbiomes.org/climate.htm | archive-date=December 17, 2008 | url-status=live|language=en }}</ref> Reshjet ndryshojnë gjerësisht sipas vendndodhjes, nga disa metra ujë në vit deri në më pak se një milimetër.<ref>{{cite book | title=Principles of Water Resources: History, Development, Management, and Policy | first=Thomas V. | last=Cech | edition=4th | publisher=John Wiley & Sons | year=2018 | isbn=978-1-118-79029-8 | pages=34–37|language=en }}</ref> 71 përqind e sipërfaqes së Tokës mbulohet nga oqeane me ujë të kripur. Pjesa tjetër përbëhet nga kontinente dhe ishuj, me shumicën e tokës së banuar në Hemisferën Veriore.<ref>{{cite book | title=The Human Condition: Our Place In The Cosmos & In Life | first=Stefan | last=Wurm | publisher=ATICE LLC | year=2020 | isbn=978-1-951894-00-9 | page=165|language=en }}</ref> Toka ka evoluar përmes proceseve gjeologjike dhe biologjike që kanë lënë pak gjurmë të kushteve origjinale.<ref>{{cite journal | title=The co-evolution of life and Earth | display-authors=1 | last1=Dietrich | first1=Lars E. P. | last2=Tice | first2=Michael M. | last3=Newman | first3=Dianne K. | journal=Current Biology | volume=16 | issue=15 | date=August 2006 | pages=R395-400 | doi=10.1016/j.cub.2006.07.050 | pmid=16753547 | bibcode=2006CBio...16.1579D|language=en }}</ref> Sipërfaqja e jashtme është e ndarë në disa pllaka tektonike që migrojnë gradualisht.<ref>{{cite journal | title=Why does plate tectonics occur only on Earth? | display-authors=1 | last1=Martin | first1=Paula | last2=van Hunen | first2=Jeroen | last3=Parman | first3=Stephen | last4=Davidson | first4=Jon | journal=Physics Education | volume=43 | issue=2 | pages=144–150 | date=March 2008 | doi=10.1088/0031-9120/43/2/002 | bibcode=2008PhyEd..43..144M|language=en }}</ref> Brendia mbetet aktive, me një shtresë të trashë mantelli plastik dhe një bërthamë të mbushur me hekur që gjeneron një fushë magnetike. Kjo bërthamë hekuri përbëhet nga një fazë e brendshme e ngurtë, dhe një fazë e jashtme e lëngshme. Lëvizja konvektive në bërthamën e jashtme gjeneron rryma elektrike përmes veprimit të {{ill|Teoria e dinamos|en|Dynamo theory|lt=dinamos}}, dhe këto, nga ana e tyre, gjenerojnë fushën gjeomagnetike.<ref>{{cite journal | title=Sustaining Earth's magnetic dynamo | display-authors=1 | last1=Landeau | first1=Maylis | last2=Fournier | first2=Alexandre | last3=Nataf | first3=Henri-Claude | last4=Cébron | first4=David | last5=Schaeffer | first5=Nathanaël | journal=Nature Reviews Earth & Environment | volume=3 | issue=4 | pages=255–269 | date=April 2022 | doi=10.1038/s43017-022-00264-1 | bibcode=2022NRvEE...3..255L|language=en }}</ref> Kushtet atmosferike janë ndryshuar ndjeshëm nga kushtet origjinale nga prania e formave të jetës,<ref>{{cite web|date = September 11, 2005|url = https://www.sciencedaily.com/releases/2005/09/050911103921.htm|title = Calculations favor reducing atmosphere for early Earth|work = Science Daily|access-date = January 6, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20060830150624/http://www.sciencedaily.com/releases/2005/09/050911103921.htm|archive-date = August 30, 2006|url-status=live|language=en}}</ref> të cilat krijojnë një ekuilibër ekologjik që stabilizon kushtet e sipërfaqes. Pavarësisht variacioneve të gjera rajonale në klimë sipas gjerësisë gjeografike dhe faktorëve të tjerë gjeografikë, klima mesatare globale afatgjatë është mjaft e qëndrueshme gjatë periudhave ndër-akullnajore,<ref>{{cite web|url = http://www.epa.gov/climatechange/science/pastcc.html|title = Past Climate Change| date=October 19, 2006 |publisher = U.S. Environmental Protection Agency|access-date = January 7, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20120511021842/http://www.epa.gov/climatechange/science/pastcc.html|archive-date = May 11, 2012|language=en}}</ref> dhe variacionet prej një ose dy shkallësh të temperaturës mesatare globale kanë pasur historikisht efekte të mëdha në ekuilibrin ekologjik, dhe në gjeografinë aktuale të Tokës.<ref>{{cite web|author = Hugh Anderson|author2 = Bernard Walter|date = March 28, 1997|url = http://vathena.arc.nasa.gov/curric/land/global/climchng.html|title = History of Climate Change|publisher = NASA|access-date = January 7, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20080123130745/http://vathena.arc.nasa.gov/curric/land/global/climchng.html|archive-date = January 23, 2008|language=en}}</ref> === Gjeologjia === {{Kryesor|Gjeologjia}} Gjeologjia është shkenca dhe studimi i materies së ngurtë dhe të lëngshme që përbën Tokën. Fusha e gjeologjisë përfshin studimin e përbërjes, strukturës, vetive fizike, dinamikës, dhe historisë së materialeve të Tokës, dhe të proceseve përmes të cilave ato formohen, lëvizin, dhe ndryshojnë. Fusha është një disiplinë kryesore akademike, dhe është gjithashtu e rëndësishme për nxjerrjen e mineraleve dhe hidrokarbureve, njohjen dhe zbutjen e rreziqeve natyrore, disa fusha të inxhinierisë gjeoteknike, dhe kuptimin e klimave dhe mjediseve të kaluara.<ref>{{cite book | title=Geology | volume=1 | chapter=Preface | display-authors=1 | first1=Benedetto | last1=De Vivo | first2=Bernhard | last2=Grasemann | first3=Kurt | last3=Stüwe | publisher=UNESCO/EOLSS Publications | year=2009 | isbn=978-1-84826-004-7 | pages=xxx–xxxi|language=en }}</ref> ==== Evolucioni gjeologjik ==== [[Skeda:Tectonic plate boundaries.png|thumb|left|upright=1.3|Tri lloje kufijsh gjeologjikë të pllakave tektonike]] Gjeologjia e një zone evoluon me kalimin e kohës, ndërsa njësi shkëmbore depozitohen dhe futen, dhe proceset deformuese ndryshojnë formën dhe vendndodhjen e tyre. Njësitë shkëmbore fillimisht vendosen ose përmes depozitimit mbi sipërfaqe ose duke u futur në shkëmbin mbivendosur. Depozitimi mund të ndodhë kur sedimentet vendosen mbi sipërfaqen e Tokës dhe më vonë litifikohen në shkëmb sedimentar, ose kur material vullkanik, si hiri vullkanik ose rrjedhjet e lavës, mbulojnë sipërfaqen. Intrusionet magmatike, si batolitet, lakolitet, dajket, dhe filonet shtrira, shtyhen lart në shkëmbin mbivendosur, dhe kristalizohen ndërsa futen.<ref name=Salita_2002>{{cite book | title=Environmental Geography | first=Domingo C. | last=Salita | publisher=JMC Press, Inc. | isbn=978-971-11-1091-8 | pages=39–44 | year=2002|language=en }}</ref><ref name=DiPietro_2024>{{cite book | title=Geology and Landscape Evolution: General Principles Applied to the United States | first=Joseph A. | last=DiPietro | edition=3rd | publisher=Elsevier | year=2024 | isbn=978-0-443-15895-7 | pages=11–24|language=en }}</ref> Pasi sekuenca fillestare e shkëmbinjve është depozituar, njësitë shkëmbore mund të deformohen ose të metamorfozohen. Deformimi zakonisht ndodh si rezultat i shkurtimit horizontal, zgjerimit horizontal, ose lëvizjes anë-për-anë (rrëshqitje transformuese). Këto regjime strukturore lidhen gjerësisht me kufijtë konvergjentë, kufijtë divergjentë, dhe kufijtë transformues, përkatësisht, mes pllakave tektonike.<ref name=Salita_2002 /><ref name=DiPietro_2024 /> === Perspektiva historike === {{Kryesor|Historia e Tokës|Evolucioni}} [[Skeda:Pangea animation 03.gif|thumb|300px|Animacion që tregon lëvizjen e kontinenteve që nga ndarja e [[Pangea]]s deri sot]] Vlerësohet se Toka është formuar 4,54 miliardë vjet më parë nga mjegullnaja diellore, së bashku me Diellin dhe planetët e tjerë.<ref>{{cite book |first=G. Brent |last=Dalrymple |date=1991 |title=The Age of the Earth |publisher=Stanford University Press |location=Stanford |isbn=978-0-8047-1569-0|language=en}}</ref> Hëna u formua rreth 20 milionë vjet më vonë. Fillimisht e shkrirë, shtresa e jashtme e Tokës u ftoh, duke rezultuar në koren e ngurtë. Degazimi dhe aktiviteti vullkanik prodhuan atmosferën primordiale. Kondensimi i avullit të ujit, shumica ose i gjithi prej të cilit erdhi nga akulli i sjellë nga kometat, prodhoi oqeanet dhe burime të tjera uji.<ref>{{cite journal|first=A.|last=Morbidelli|display-authors=etal|date=2000|bibcode=2000M&PS...35.1309M|title=Source Regions and Time Scales for the Delivery of Water to Earth|journal=Meteoritics & Planetary Science|volume=35|issue=6|pages=1309–1320|doi=10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x|doi-access=free|language=en}}</ref> Besohet se kimia jashtëzakonisht energjike ka prodhuar një molekulë vetë-riprodhuese rreth 4 miliardë vjet më parë.<ref>{{cite news|title=Earth's Oldest Mineral Grains Suggest an Early Start for Life|publisher=NASA Astrobiology Institute|date=December 24, 2001|url=http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=76|access-date=May 24, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060928231649/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=76|archive-date=September 28, 2006|language=en}}</ref> [[Skeda:Hyperia.jpg|thumb|left|[[Plankton]]i banon oqeanet, detet, dhe liqenet, dhe ka ekzistuar në forma të ndryshme për të paktën 2 miliardë vjet.<ref name="Margulis1995">{{cite book | last1=Margulis | first1=Lynn | first2=Dorian | last2=Sagan | year=1995 | title=What is Life? | publisher=Simon & Schuster | location=New York | isbn=978-0-684-81326-4|language=en }}</ref>]] Kontinentet u formuan, pastaj u ndanë dhe u riformuan ndërsa sipërfaqja e Tokës u riformësua gjatë qindra miliona vjetësh, duke u kombinuar herë pas here për të krijuar një superkontinent. Rreth 750 milionë vjet më parë, superkontinenti i parë i njohur, [[Rodinia]], filloi të shpërbëhej. Kontinentet më vonë u ribashkuan për të formuar [[Pannotia]]n, e cila u shpërbë rreth 540 milionë vjet më parë, pastaj përfundimisht Pangean, e cila u shpërbë rreth 180 milionë vjet më parë.<ref>{{cite journal | first1=J. B. | last1=Murphy | first2=R. D. | last2=Nance | year=2004 |url=http://www.americanscientist.org/issues/page2/how-do-supercontinents-assemble |title=How do supercontinents assemble? |journal=American Scientist |volume=92 |issue=4 |doi=10.1511/2004.4.324 |page=324 |access-date=August 23, 2010|language=en }}</ref> Gjatë erës Neoproterozoike, temperatura ngricash mbuluan pjesën më të madhe të Tokës me akullnaja dhe shtresa akulli. Kjo hipotezë është quajtur "Toka Top Bore" ({{lang|en|Snowball Earth}}), dhe është me interes të veçantë pasi paraprin shpërthimin kambrian, në të cilin format e jetës shumëqelizore filluan të shumëzoheshin rreth 530–540 milionë vjet më parë.<ref>{{cite book |first=J. L. |last=Kirschvink |date=1992 |chapter=Late Proterozoic Low-Latitude Global Glaciation: The Snowball Earth |title=The Proterozoic Biosphere |editor1-first=J. W. | editor1-last=Schopf | editor2-first=C. | editor2-last=Klein |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |pages=51–52 |isbn=978-0-521-36615-1|language=en }}</ref> Që nga shpërthimi kambrian, kanë ndodhur pesë zhdukje masive të dallueshme qartë.<ref>{{cite journal | last1=Raup | first1=David M. | first2=J. John | last2=Sepkoski Jr. |date=March 1982 |title=Mass extinctions in the marine fossil record |journal=Science |volume=215 |issue=4539|pages = 1501–1503 |doi=10.1126/science.215.4539.1501 |pmid=17788674 |bibcode=1982Sci...215.1501R|language=en}}</ref> Zhdukja e fundit masive ndodhi rreth 66 milionë vjet më parë, kur një përplasje meteoriti ka shkaktuar me shumë gjasa zhdukjen e dinozaurëve jo-shpendë dhe zvarranikëve të tjerë të mëdhenj, por kurseu kafshë të vogla si gjitarët. Gjatë 66 milionë vjetëve të fundit, jeta e gjitarëve u diversifikua.<ref>{{cite book |last=Margulis |first=Lynn |author2=Dorian Sagan |date=1995 |title=What is Life? |publisher=Simon & Schuster |location=New York |isbn=978-0-684-81326-4 |page=145|language=en }}</ref> Disa milionë vjet më parë, një specie majmuni të vogël afrikan fitoi aftësinë të qëndronte drejt.<ref name="Margulis1995" /> Ardhja e mëvonshme e jetës njerëzore, dhe zhvillimi i bujqësisë dhe qytetërimit të mëtejshëm, u mundësoi njerëzve të ndikonin Tokën më shpejt se çdo formë jete e mëparshme, duke prekur si natyrën ashtu edhe sasinë e organizmave të tjerë, si dhe klimën globale.<ref>{{cite journal | title=Extinction in the Anthropocene | last1=Turvey | first1=Samuel T. | last2=Crees | first2=Jennifer J. | journal=Current Biology | volume=29 | issue=19 | pages=R982–R986 | date=October 2019 | doi=10.1016/j.cub.2019.07.040 | pmid=31593681|language=en }}</ref> Në krahasim, {{ill|Ngjarja e Madhe e Oksigjenimit|en|Great Oxidation Event}}, e prodhuar nga shumëzimi i algave gjatë periudhës Siderike, kërkoi rreth 400 milionë vjet për t'u kulmuar.<ref>{{cite journal | display-authors=1 | last1=Gumsley | first1=Ashley P. | last2=Chamberlain | first2=Kevin R. | last3=Bleeker | first3=Wouter | last4=Söderlund | first4=Ulf | last5=De Kock | first5=Michiel O. | last6=Larsson | first6=Emilie R. | last7=Bekker | first7=Andrey | date=February 6, 2017 | title=Timing and tempo of the Great Oxidation Event | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume=114 | issue=8 | pages=1811–1816 | doi=10.1073/pnas.1608824114 | pmc=5338422 | pmid=28167763|language=en }}</ref> Era aktuale klasifikohet si pjesë e një ngjarje zhdukjeje masive, ngjarjes së zhdukjes Holocenike, më e shpejta ndonjëherë e ndodhur.<ref>{{cite journal | display-authors=1| last1=Diamond | first1=J. |title=The present, past and future of human-caused extinctions|journal = Philosophical Transactions of the Royal Society of London | series=B Biological Sciences | volume=325 | issue=1228| pages = 469–476 | year=1989 | pmid=2574887 | doi=10.1098/rstb.1989.0100 | last2=Ashmole | first2=N. P. | last3=Purves | first3=P. E.|language=en }}</ref><ref>{{cite journal| last1=Novacek | first1=M. | last2=Cleland | first2=E. | title=The current biodiversity extinction event: scenarios for mitigation and recovery | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=98 | issue=10 | year=2001 | pmid=11344295 | doi=10.1073/pnas.091093698 | pmc=33235 | pages=5466–5470|language=en }}</ref> Disa, si [[E. O. Wilson]] i [[Universiteti Harvard|Universitetit Harvard]], parashikojnë se shkatërrimi njerëzor i biosferës mund të shkaktojë zhdukjen e gjysmës së të gjitha specieve në 100 vitet e ardhshme.<ref>{{cite journal | title=The mid-Holocene extinction of silver fir (Abies alba) in the Southern Alps: a consequence of forest fires? Palaeobotanical records and forest simulations | doi=10.1007/s00334-006-0051-0 | year=2006 | last1=Wick | first1=Lucia | last2=Möhl | first2=Adrian | journal=Vegetation History and Archaeobotany | volume=15 | issue=4 | pages=435–444|language=en }}</ref> Shtrirja e ngjarjes aktuale të zhdukjes ende po hulumtohet, debatohet, dhe llogaritet nga biologët.<ref>{{cite web | url=http://park.org/Canada/Museum/extinction/holmass.html | title=The Holocene Extinction | archive-url=https://web.archive.org/web/20060925041056/http://park.org/Canada/Museum/extinction/holmass.html | access-date=2016-11-03 | archive-date=2006-09-25 | website=Park.org|language=en }}</ref> == Atmosfera, klima, dhe moti == [[Skeda:Top of Atmosphere.jpg|thumb|Drita blu shpërndahet më shumë se gjatësi të tjera vale nga gazrat në atmosferë, duke i dhënë Tokës një hale blu kur shihet nga hapësira.]] {{Kryesor|Atmosfera e Tokës|Klima|Moti}} Atmosfera e Tokës është një faktor kyç në mbështetjen e ekosistemit. Shtresa e hollë e gazrave që mbështjell Tokën mbahet në vend nga graviteti. Ajri përbëhet kryesisht nga azoti, oksigjeni, avulli i ujit, me sasi shumë më të vogla dioksidi karboni, argoni, etj.<ref>{{Cite book | title=Allen's Astrophysical Quantities | date=2002 | edition=4th | chapter=11. Earth | publisher=Springer New York | isbn=978-1-4612-7037-9 | editor-last=Cox | editor-first=Arthur N. | location=New York, NY|language=en}}</ref> Presioni dhe dendësia atmosferike bien vazhdimisht me lartësinë.<ref>{{cite book | title=Concepts in Space Science | first=R. R. | last=Daniel | publisher=Universities Press | year=2002 | isbn=978-81-7371-410-8 | pages=70–72|language=en }}</ref> Shtresa e ozonit luan një rol të rëndësishëm në zvogëlimin e sasisë së rrezatimit ultravjollcë (UV) që arrin sipërfaqen. Meqë ADN-ja dëmtohet lehtësisht nga drita UV, kjo shërben për të mbrojtur jetën në sipërfaqe.<ref name=NOAA_Ozone>{{cite web | title=Science: Ozone Basics | work=Stratospheric Ozone | publisher=National Oceanic and Atmospheric Association | url=https://www.ozonelayer.noaa.gov/science/basics.htm | access-date=2025-07-22|language=en }}</ref> Atmosfera gjithashtu ruan nxehtësinë gjatë natës, duke zvogëluar kështu ekstremet ditore të temperaturës.<ref>{{cite book | title=Physical Geography Manual | first=John H. | last=Corbet | publisher=Kendall Hunt | year=2005 | isbn=978-0-7872-9247-8 | page=67|language=en }}</ref> Moti tokësor ndodh pothuajse ekskluzivisht në pjesën e poshtme të atmosferës, dhe shërben si sistem konvektiv për rishpërndarjen e nxehtësisë.<ref>{{Cite book | title=Environmental Science: Problems, Connections and Solutions | last1=Miller | last2=Spoolman | first2=Scott | date=September 28, 2007 | publisher=Cengage Learning | isbn=978-0-495-38337-6|language=en }}</ref> Moti është një sistem kaotik që modifikohet lehtësisht nga ndryshime të vogla në mjedis, kështu që parashikimi i saktë i motit kufizohet vetëm në disa ditë.<ref>{{Cite journal | last1=Stern | first1=Harvey | last2=Davidson | first2=Noel | date=May 25, 2015 | title=Trends in the skill of weather prediction at lead times of 1–14 days | journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society | volume=141 | issue=692 | pages=2726–2736 | doi=10.1002/qj.2559|language=en }}</ref> Moti ndikohet gjithashtu nga stinët, të cilat rezultojnë nga anshkimi i boshtit të Tokës në raport me rrafshin e saj orbital. Kështu, në çdo moment gjatë verës ose dimrit, një pjesë e Tokës është më drejtpërdrejt e ekspozuar ndaj rrezeve të diellit. Kjo ekspozim ndryshon ndërsa Toka rrotullohet në orbitën e saj. Në çdo moment, pavarësisht nga stina, Hemisfera Veriore dhe Jugore përjetojnë stinë të kundërta.<ref>{{cite book | title=Weather, Climate and Climate Change: Human Perspectives | display-authors=1 | first1=Greg | last1=O'Hare | first2=John | last2=Sweeney | first3=Rob | last3=Wilby | publisher=Routledge | year=2014 | isbn=978-1-317-90482-3 | pages=67–68|language=en }}</ref> [[Skeda:2016-05-22 Tornado, Big Spring, Texas (cropped).jpg|thumb|left|upright=1.2|Një tornado e shoqëruar nga një rrufe në Teksas]] Moti mund të ketë efekte edhe të dobishme edhe të dëmshme. Rrufetë mund të shkaktojnë zjarre pyjore, ndërsa shirat e rrëmbyeshëm mund të shkaktojnë përmbytje dhe rrëshqitje balte. Ekstremet e motit, si tornadot ose uraganet dhe ciklonet, mund të shpenzojnë sasi të mëdha energjie përgjatë rrugëve të tyre, dhe të prodhojnë shkatërrim.<ref>{{cite book | title=Disaster Nursing and Emergency Preparedness | first=Tener Goodwin | last=Veenema | edition=4th | publisher=Springer Publishing Company | year=2018 | isbn=978-0-8261-4422-5 | pages=299–305|language=en }}</ref> Bimësia e sipërfaqes ka zhvilluar një varësi nga variacioni stinor i motit,<ref>{{cite book | title=Principles of Terrestrial Ecosystem Ecology | display-authors=1 | first1=Francis Stuart | last1=Chapin (III) | first2=Pamela A. | last2=Matson | first3=Harold A. |last3=Mooney | publisher=Springer Science & Business Media | year=2002 | pages=123–147 | isbn=978-0-387-95443-1|language=en }}</ref> dhe ndryshime të papritura që zgjasin vetëm disa vjet mund të kenë efekt stresi mbi bimët.<ref>{{cite book | chapter=Cellular Membranes in Stress Sensing and Regulation of Plant Adaption to Abiotic Stresses | title=Plant-Environment Interactions | first=Bingru | last=Huang | edition=3rd | publisher=CRC Press | year=2016 | isbn=978-1-4200-1934-6 | pages=2–3|language=en }}</ref> Këto paraqesin kërcënim për kafshët që varen nga rritja e saj për ushqimin e tyre. Klima është një matje e prirjeve afatgjata në mot. Faktorë të ndryshëm dihet se ndikojnë klimën, duke përfshirë rrymat oqeanike, albedon e sipërfaqes, gazrat serrë, variacionet në ndriçimin diellor, dhe ndryshimet në orbitën e Tokës.<ref>{{cite book | title=The Hidden Link Between Earth's Magnetic Field and Climate | display-authors=1 | last1=Kilifarska | first1=N. A. | last2=Bakmutov | first2=V. G. | last3=Melnyk | first3=G. V. | publisher=Elsevier | year=2020 | isbn=978-0-12-819347-1|language=en }}</ref> Bazuar në regjistrimet historike dhe gjeologjike, dihet se Toka ka pësuar ndryshime drastike klimatike në të kaluarën, duke përfshirë epokat e akullit.<ref>{{cite journal | title=Earth dynamics and climate changes | first=Frédéric | last=Fluteau | journal=Comptes Rendus Geoscience | volume=335 | issue=1 | date=January 2003 | pages=157–174 | doi=10.1016/S1631-0713(03)00004-X|language=en }}</ref> Sot, dy gjëra po ndodhin në mbarë botën: (1) temperatura po rritet mesatarisht; dhe (2) klimat rajonale kanë pësuar ndryshime të dukshme.<ref>{{cite web | title=Tropical Ocean Warming Drives Recent Northern Hemisphere Climate Change | website=Science Daily | date=April 6, 2001 | url=https://www.sciencedaily.com/releases/2001/04/010406073554.htm | access-date=May 24, 2006|language=en }}</ref> Rrymat oqeanike janë një faktor i rëndësishëm në përcaktimin e klimës, veçanërisht qarkullimi i madh nëndetar termohalin, i cili shpërndan energji termike nga oqeanet ekuatoriale drejt rajoneve polare. Këto rryma ndihmojnë të moderojnë dallimet e temperaturës mes dimrit dhe verës në zonat e temperuara. Gjithashtu, pa rishpërndarjet e energjisë termike nga rrymat oqeanike dhe atmosfera, tropikët do të ishin shumë më të nxehtë, dhe rajonet polare shumë më të ftohta.<ref>{{cite book | title=Measuring Ocean Currents: Tools, Technologies, and Data | first=Antony | last=Joseph | publisher=Newnes | year=2013 | isbn=978-0-12-391428-6 | pages=1–5|language=en }}</ref> Klima e një rajoni varet nga një numër faktorësh, duke përfshirë topologjinë, erërat mbizotëruese, afërsinë me një trup të madh uji,<ref>{{cite book | title=Regional Landscapes of the US and Canada | display-authors=1 | first1=Stephen S. | last1=Birdsall | first2=Jon C. | last2=Malinowski | first3=Wiley C. | last3=Thompson | edition=8th | publisher=John Wiley & Sons | year=2017 | isbn=978-1-118-79034-2 | pages=27–31|language=en }}</ref> dhe veçanërisht gjerësinë gjeografike. Një brez gjerësie gjeografike i sipërfaqes me atribute klimatike të ngjashme formon një rajon klimatik. Ka një numër rajonesh të tilla, nga klima tropikale në ekuator deri te klima polare në ekstremet veriore dhe jugore. Këto të fundit zakonisht janë nën temperaturën e ngrirjes së ujit për pjesën më të madhe të vitit, çka mund të lejojë grumbullimin e ujit të ngrirë në kapakë akulli dhe kështu të ndryshojë albedon e sipërfaqes.<ref>{{cite book | title=Encyclopedia of Environmental Science | first1=John F. | last1=Mongillo | first2=Linda | last2=Zierdt-Warshaw | publisher=University Rochester Press | year=2000 | isbn=978-1-57356-147-1|language=en }}</ref> == Uji në Tokë == [[Skeda:44 - Iguazu - Décembre 2007.jpg|thumb|upright=1.4|Ujëvarat e Iguazusë, në kufirin mes Brazilit dhe Argjentinës]] {{Kryesor|Hidrosfera}} Uji është një substancë kimike e përbërë nga hidrogjeni dhe oksigjeni (H₂O) dhe është jetik për të gjitha format e njohura të jetës.<ref>{{cite web | url=https://www.un.org/waterforlifedecade/background.html | title=Water for Life |publisher=Un.org | date=March 22, 2005 | access-date=May 14, 2011|language=en }}</ref> Në përdorimin e zakonshëm, "ujë" i referohet vetëm formës së tij të lëngshme, por ka gjithashtu një gjendje të ngurtë, akull, dhe një gjendje të gaztë, avull uji, ose avull. Uji mbulon 71% të sipërfaqes së Tokës.<ref>{{cite web | url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/ | title=World | work=CIA – World Fact Book | access-date=December 20, 2008|language=en }}</ref> Në Tokë, gjendet kryesisht në oqeane dhe trupa të tjerë të mëdhenj uji, me 1,6% të ujit nën tokë në akuiferë dhe 0,001% në ajër si avull, re, dhe reshje.<ref>{{cite web | url=http://www.agu.org/sci_soc/mockler.html | access-date=2007-03-20 | title=Water Vapor in the Climate System | publisher=American Geophysical Union | date=December 1995|language=en }}</ref> Oqeanet mbajnë 96,5% të ujit sipërfaqësor; akullnajat dhe kapakët polarë të akullit, 2,4%; dhe uji tjetër sipërfaqësor tokësor si lumenjtë, liqenet, pellgjet, akuiferët nëntokësorë, dhe uji nëntokësor, 1%. Rezerva më e vogël e ujit të ëmbël është 0,1% në atmosferë.<ref>{{cite journal | title=Earth's water reservoirs in a changing climate | display-authors=1 | last1=Stephens | first1=Graeme L. | last2=Slingo | first2=Julia M. | last3=Rignot | first3=Eric | last4=Reager | first4=John T. | last5=Hakuba | first5=Maria Z. | last6=Durack | first6=Paul J. | last7=Worden | first7=John | last8=Rocca | first8=Remy | journal=Proceedings of the Royal Society A | volume=476 | issue=2236 | date=April 2020 | doi=10.1098/rspa.2019.0458 | pmid=32398926|language=en }}</ref> Përmes proceseve të subduksionit në koren e Tokës, një masë ekuivalente e ujit sipërfaqësor të planetit është groposur vetëm në mantelin e sipërm.<ref>{{cite journal | title=Mantle rain toward the Earth's surface: A model for the internal cycle of water | last1=Andrault | first1=Denis | last2=Bolfan-Casanova | first2=Nathalie | journal=Physics of the Earth and Planetary Interiors | volume=322 | date=January 2022 | article-number=106815 | doi=10.1016/j.pepi.2021.106815|language=en }}</ref> === Oqeanet === [[Skeda:Ocean from Leblon.jpg|thumb|left|Pamje e Oqeanit Atlantik nga Leblon, Rio de Zhaneiro]] {{Kryesor|Oqeani}} Një oqean është një trup i madh uji të kripur, dhe një përbërës kryesor i hidrosferës. Rreth 71% e sipërfaqes së Tokës (një zonë prej rreth 361 milionë kilometrash katrorë) mbulohet nga oqeani, një trup i vazhdueshëm uji që zakonisht ndahet në disa oqeane kryesore dhe dete më të vogla. Më shumë se gjysma e kësaj zone është mbi 3.000 m thellësi. Kripshmëria mesatare oqeanike është rreth 35 pjesë për mijë (ppt) (3,5%), dhe pothuajse çdo ujë deti ka kripshmëri në intervalin 30 deri 38 ppt. Edhe pse zakonisht njihen si disa oqeane "të veçanta", këto ujëra përbëjnë një trup të vetëm global e të ndërlidhur uji të kripur, shpesh i quajtur Oqeani Botëror ose oqeani global.<ref>{{cite encyclopedia | title=Ocean | encyclopedia=The Columbia Encyclopedia | year=2002 | location=New York | publisher=Columbia University Press|language=en }}</ref><ref name="UNAoO">{{cite web | url=http://www.oceansatlas.com/unatlas/about/physicalandchemicalproperties/background/seemore1.html | title=Distribution of land and water on the planet | access-date=2008-05-31 | website=UN Atlas of the Oceans | date=May 31, 2008|language=en }}</ref> Ky është një koncept themelor në oqeanografi: një oqean me shtrirje globale që funksionon si një trup i vazhdueshëm uji me shkëmbim relativisht të lirë mes trupave të tij.<ref>{{cite journal | last=Spilhaus | first=Athelstan F. | year=1942 | title=Maps of the whole world ocean | journal=Geographical Review | volume=32 | issue=3 | pages=431–435 | doi=10.2307/210385|language=en }}</ref> Ndarjet kryesore oqeanike përcaktohen nga kontinentet, arkipelagët, dhe kritere të tjera të ndryshme. Në rend zbritës madhësie, këto janë Oqeani Paqësor, Oqeani Atlantik, Oqeani Indian, Oqeani Jugor, dhe Oqeani Arktik. Rajone më të vogla të oqeaneve quhen dete, gji, ose emra të tjerë. Ekzistojnë gjithashtu liqene të kripura, të cilat janë trupa më të vegjël uji të kripur të mbyllur në tokë, që nuk janë të ndërlidhur me Oqeanin Botëror. Dy shembuj të njohur të liqeneve të kripura janë Liqeni i Madh i Kripur dhe Deti Kaspik.<ref>{{cite book | title=Biotechnology Fundamentals | edition=Third | first=Firdos Alam | last=Khan | publisher=CRC Press | year=2020 | isbn=978-1-00-004148-4|language=en }}</ref><ref>{{cite book | title=Descriptive Physical Oceanography: An Introduction | display-authors=1 | first1=Lynne D. | last1=Talley | first2=George L. | last2=Pickard | first3=William J. | last3=Emery | first4=James H. | last4=Swift | edition=6th | publisher=Academic Press | year=2011 | isbn=978-0-08-093911-7 | pages=7–17|language=en }}</ref> Asnjë planet tjetër në Sistemin Diellor nuk ka oqeane sipërfaqësore, edhe pse ka 15 hëna që dyshohet se kanë oqeane të mbuluara me akull.<ref>{{cite journal | title=The Physical Oceanography of Ice-Covered Moons | display-authors=1 | last1=Soderlund | first1=Krista M. | last2=Rovira-Navarro | first2=Marc | last3=Le Bars | first3=Michael | last4=Schmidt | first4=Britney E. | last5=Gerkema | first5=Theo | journal=Annual Review of Marine Science | volume=16 | pages=25–53 | date=January 2023 | doi=10.1146/annurev-marine-040323-101355 | pmid=37669566|language=en }}</ref> === Liqene dhe pellgje === [[Skeda:Lake mapourika NZ.jpeg|thumb|Liqeni Mapourika, Zelanda e Re]] {{Kryesor|Liqeni|Pellgu}} Një liqen (nga fjala latine ''lacus'') është një tipar reliefi (ose tipar fizik), një trup lëngu në sipërfaqen e një bote, i lokalizuar në fund të një pellgu (një lloj tjetër forme relievi ose tipar tokësor; domethënë, nuk është global) dhe lëviz ngadalë nëse lëviz fare. Në Tokë, një trup uji konsiderohet liqen kur është kontinental, jo pjesë e oqeanit, është më i madh dhe më i thellë se një pellg, dhe ushqehet nga një lumë.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/328083/lake|author=Britannica Online|access-date=June 25, 2008|title=Lake (physical feature)|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Lake Definition|url=http://www.dictionary.com/browse/lake|website=Dictionary.com|access-date=September 6, 2016|language=en}}</ref> E vetmja botë tjetër përveç Tokës e njohur për të pasur liqene është Titani, hëna më e madhe e Saturnit, e cila ka liqene etani, ndoshta të përzier me metan. Nuk dihet nëse liqenet e Titanit ushqehen nga lumenj, edhe pse sipërfaqja e Titanit është e gdhendur nga shtretër të shumtë lumenjsh.<ref>{{cite journal | title=Rivers, Lakes, Dunes, and Rain: Crustal Processes in Titan's Methane Cycle | last1=Lunine | first1=Jonathan I. | last2=Lorenz | first2=Ralph D. | journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences | volume=37 | issue=1 | pages=299–320 | date=May 2009 | doi=10.1146/annurev.earth.031208.100142|language=en }}</ref> Liqenet natyrore në Tokë gjenden zakonisht në zona malore, zona rifti, dhe zona me akullnajëzim aktual ose të fundit. Liqene të tjera gjenden në pellgje endoreike, përgjatë rrjedhave të lumenjve të pjekur, ose në rezervuarë të bërë nga njeriu pas digave. Në disa pjesë të botës, ka shumë liqene për shkak të modeleve kaotike drenazhimi të mbetura nga epoka e fundit e akullit.<ref>{{cite book | title=Paleolimnology: The History and Evolution of Lake Systems | first=Andrew S. | last=Cohen | publisher=Oxford University Press | year=2003 | isbn=978-0-19-513353-0 | pages=21–55|language=en }}</ref> Të gjitha liqenet janë të përkohshme në shkallë kohore gjeologjike, pasi do të mbushen ngadalë me sedimente ose do të derdhen jashtë pellgut që i përmban.<ref>{{cite book | chapter=Ontogeny of Lake Ecosystems | first1=M. | last1=Brenner | first2=J. | last2=Escobar | title=Encyclopedia of Inland Waters | volume=1 | editor-first=Gene E. | editor-last=Likens | publisher=Academic Press | year=2009 | isbn=978-0-12-370626-3 | pages=456–459|language=en }}</ref> [[Skeda:Mill Pond Sunset.jpg|thumb|Rezervuari Westborough (Mill Pond) në Westborough, Masaçusets]] Trupat e vegjël të ujit të qëndrueshëm, zakonisht më pak se dy hektarë, quhen pellg ose gropë uji. Mund të jenë natyrorë ose të bërë nga njeriu.<ref>{{cite journal | title=Artificial reservoirs complement natural ponds to improve pondscape resilience in conservation corridors in a biodiversity hotspot | display-authors=1 | last1=Deacon | first1=Charl | last2=Samways | first2=Michael John | last3=Pryke | first3=James Stephen | journal=PLOS ONE | volume=13 | issue=9 | article-number=e0204148 | date=September 2018 | doi=10.1371/journal.pone.0204148 | pmid=30235267|language=en }}</ref> Një shumëllojshmëri e gjerë trupash uji të bërë nga njeriu klasifikohen si pellgje, duke përfshirë kopshtet ujore të projektuara për zbukurim estetik,<ref>{{cite book | title=Urban Wildlife Management | first=Clark E. | last=Adams | edition=2nd | publisher=CRC Press | year=2012 | isbn=978-1-4665-2127-8 | pages=116–117|language=en }}</ref> pellgjet e peshkut të projektuara për riprodhim komercial peshku,<ref>{{cite book | title=Techniques of Fishpond Management | first=Lawrence V. | last=Compton | publisher=U.S. Department of Agriculture | year=1943 | pages=1–21|language=en }}</ref> dhe pellgjet diellore të projektuara për të ruajtur energji termike.<ref>{{cite journal | title=History of the solar ponds: A review study | display-authors=1 | last1=El-Sebaii | first1=A. A. | last2=Ramadan | first2=M. R. I. | last3=Aboul-Enein | first3=S. | last4=Khallaf | first4=A. M. | journal=Renewable and Sustainable Energy Reviews | volume=15 | issue=6 | pages=3319–3325 | date=January 2011 | doi=10.1016/j.rser.2011.04.008|language=en }}</ref> Pellgjet dhe liqenet dallohen nga rrjedhat përmes shpejtësisë së rrymës. Ndërsa rrymat në rrjedha vërehen lehtësisht, pellgjet posedojnë mikro-rryma të nxitura termikisht dhe rryma të moderuara të nxitura nga era.<ref>{{cite book | title=Aquaculture Pond Fertilization: Impacts of Nutrient Input on Production | editor-first=Charles C. | editor-last=Mischke | publisher=John Wiley & Sons | year=2012 | isbn=978-1-118-32941-2 | pages=23–29|language=en }}</ref> === Lumenjtë dhe rrjedhat === {{Hatnote|Artikujt kryesorë: [[Lumi]] dhe {{ill|Rrjedha|en|Stream}}}} [[Skeda:View from Cairo Tower 31march2007.jpg|thumb|left|Lumi Nil në Kajro, kryeqyteti i Egjiptit]] Një lumë është një rrjedhë natyrore uji,<ref>{{cite web | url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/river | title=River {definition} | access-date=2010-02-21 | publisher=Merriam-Webster|language=en }}</ref> zakonisht ujë i ëmbël, që rrjedh drejt një oqeani, liqeni, deti, ose lumi tjetër. Në disa raste, një lumë thjesht rrjedh në tokë ose thahet plotësisht para se të arrijë një trup tjetër uji. Një lumë është pjesë e ciklit hidrologjik. Uji brenda një lumi zakonisht mblidhet nga reshjet përmes rrjedhjes sipërfaqësore, rimbushjes së ujërave nëntokësore, burimeve, dhe lëshimit të ujit të ruajtur në akull dhe borë natyrore (p.sh., nga akullnajat). Ku një lumë bashkohet me një trup uji që lëviz ngadalë, sedimentimi i depozituar mund të grumbullohet për të formuar një delta.<ref name=Upadhyay_2025>{{cite book | title=Geology and Mineral Resources | first=R. K. | last=Upadhyay | publisher=Springer Nature | year=2025 | isbn=978-981-96-0598-9 | pages=225–242|language=en }}</ref><ref name=Speight_2019>{{cite book | title=Natural Water Remediation: Chemistry and Technology | first=James G. | last=Speight | publisher=Elsevier | year=2019 | isbn=978-0-12-803810-9 | pages=16–17|language=en }}</ref> [[Skeda:Hawaii Creek.jpg|thumb|Një rrjedhë shkëmbore në Havai]] Nuk ka rregull të përgjithshëm që përcakton çfarë mund të quhet lumë. Rrjedhje uji në shkallë më të vogël me rrymë të qëndrueshme quhen rrjedhë, rrëke, ose përrua. Këto kufizohen brenda një shtrati dhe brigjeve rrjedhe. Shumë emra për lumenj të vegjël janë specifikë për vendndodhjen gjeografike. Në përdorimin amerikan, ndonjëherë thuhet se një lumë është më i madh se një rrëke, por kjo nuk është gjithmonë rasti, për shkak të paqartësisë në gjuhë; rrjedhimisht Sistemi Amerikan i Informacionit të Emrave Gjeografikë i quan të gjitha "trupat lineare rrjedhëse të ujit" ''rrjedha''.<ref>{{cite web | url=https://geonames.usgs.gov/domestic/faqs.htm | title=USGS – U.S. Geological Survey – FAQs | access-date=2015-07-01|language=en }}</ref> Rrjedhat janë të rëndësishme si kanale në ciklin e ujit, instrumente në rimbushjen e ujërave nëntokësore, dhe shërbejnë si koridore për migrimin e peshqve dhe të kafshëve të egra. Habitati biologjik në afërsi të menjëhershme të një rrjedhe quhet zonë ripariane.<ref>{{cite journal | title=Importance of the riparian zone to the conservation and management of freshwater fish: a review | last1=Pusey | first1=Bradley J. | last2=Arthington | first2=Angela H. | journal=Marine and Freshwater Research | volume=54 | issue=1 | page=1 | year=2003 | doi=10.1071/MF02041|language=en }}</ref> Duke pasur parasysh statusin e zhdukjes Holocenike në vazhdim, rrjedhat luajnë një rol të rëndësishëm koridori në lidhjen e habitateve të fragmentuara dhe kështu në ruajtjen e biodiversitetit.<ref>{{cite journal | title=Recent and rapid anthropogenic habitat fragmentation increases extinction risk for freshwater biodiversity | last1=Brauer | first1=Chris J. | last2=Beheregaray | first2=Luciano B. | journal=Evolutionary Applications | volume=13 | issue=10 | pages=2857–2869 | date=December 2020 | doi=10.1111/eva.13128|language=en }}</ref> Studimi i rrjedhave dhe ujërrugëve në përgjithësi përfshin shumë degë të shkencës natyrore dhe inxhinierisë ndërdisiplinore, duke përfshirë hidrologjinë, gjeomorfologjinë fluviale, ekologjinë ujore, biologjinë e peshqve, ekologjinë ripariane, dhe të tjera.<ref>{{cite web | title=Linking Stream Geomorphology and Aquatic Ecology | publisher=The Ohio State University | date=November 11, 2016 | url=https://u.osu.edu/strive/research/urban-streams/ | access-date=2025-09-17|language=en }}</ref> == Ekosistemet == {{Multiple image | direction = vertical | width = 250 | image1 = View of loch lomond.JPG | caption1 = [[Loch Lomond]] në Skoci formon një ekosistem relativisht të izoluar<ref>{{cite journal | last=Adams | first=C.E. | title=The fish community of Loch Lomond, Scotland: its history and rapidly changing status | journal=Hydrobiologia | date=1994 | volume=290 | issue=1–3 | pages=91–102 | doi=10.1007/BF00008956|language=en }}</ref> | image2 = Aravalli.jpg | caption2 = Vargmali Aravalli në vendin shkretëtirë – Rajasthan, Indi. | image3 = Chicago Downtown Aerial View.jpg | caption3 = Pamje ajrore e një ekosistemi njerëzor. Në foto qyteti i Çikagos }} {{Kryesor|Ekologjia|Ekosistemi}} Ekosistemet përbëhen nga një shumëllojshmëri përbërësish biotikë dhe abiotikë që funksionojnë në mënyrë të ndërlidhur.<ref>{{cite web | last=Pidwirny | first=Michael | date=2006 | work=Fundamentals of Physical Geography | edition=2nd | title=Introduction to the Biosphere: Introduction to the Ecosystem Concept | url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/9j.html | access-date=September 28, 2006|language=en }}</ref> Struktura dhe përbërja përcaktohen nga faktorë të ndryshëm mjedisorë të ndërlidhur. Variacionet e këtyre faktorëve do të nisin modifikime dinamike të ekosistemit. Disa nga përbërësit më të rëndësishëm janë toka, atmosfera, rrezatimi diellor, uji, dhe organizmat e gjallë.<ref>{{cite book | title=Environmental Impact Assessment: Theory and Practice | first=Anji Reddy | last=Mareddy | publisher=Butterworth-Heinemann | year=2017 | isbn=978-0-12-811238-0 | pages=317–319|language=en }}</ref> Qendrore për konceptin e ekosistemit është ideja se organizmat e gjallë ndërveprojnë me çdo element tjetër në mjedisin e tyre lokal. Eugene Odum, një themelues i ekologjisë, tha: "Çdo njësi që përfshin të gjithë organizmat (d.m.th.: 'komuniteti') në një zonë të caktuar, që ndërveprojnë me mjedisin fizik në mënyrë të tillë që një rrjedhë energjie të çojë në një strukturë trofike të përcaktuar qartë, diversitet biotik, dhe cikle materialesh (d.m.th.: shkëmbim materialesh mes pjesëve të gjalla dhe të pajeta) brenda sistemit, është një ekosistem."<ref name="Odum1971">{{cite book | last=Odum | first=E. P. | year=1971 | title=Fundamentals of ecology | edition=3rd | publisher=Saunders | location=New York|language=en }}</ref> Brenda ekosistemit, speciet janë të lidhura dhe të varura njëra nga tjetra në zinxhirin ushqimor, dhe shkëmbejnë energji e materie mes tyre, si dhe me mjedisin e tyre.<ref>{{cite web | last=Pidwirny | first=Michael | date=2006 | work=Fundamentals of Physical Geography | edition=2nd | title=Introduction to the Biosphere: Organization of Life | url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/9d.html | access-date=September 28, 2006|language=en }}</ref> Koncepti i {{ill|Ekosistemi njerëzor|en|Human ecosystem|lt=ekosistemit njerëzor}} bazohet në dikotominë njeri/natyrë dhe idenë se të gjitha speciet janë ekologjikisht të varura nga njëra-tjetra, si dhe nga përbërësit abiotikë të biotopit të tyre.<ref>{{Cite book | title=Biotechnology Fundamentals | last=Khan | first=Firdos Alam | date=2011 | publisher=CRC Press | isbn=978-1-4398-2009-4|language=en}}</ref> Një njësi më e vogël sipas madhësisë quhet mikroekosistem. Për shembull, një mikrosistem mund të jetë një gur dhe gjithë jeta nën të. Një ''makroekosistem'' mund të përfshijë një ekoregjion të tërë, me pellgun e tij ujëmbledhës.<ref>{{cite journal | last=Bailey | first=Robert G. | date=April 2004 | title=Identifying Ecoregion Boundaries | journal=Environmental Management | volume=34 | pmid=15883869 | issue=Supplement 1 | doi=10.1007/s00267-003-0163-6 | pages=S14–S26|language=en }}</ref> === Bota e egër === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Bota e egër|en|Wilderness}}}} '''Bota e egër''' zakonisht përkufizohet si zona që nuk janë modifikuar ndjeshëm nga aktiviteti njerëzor. Zonat e botës së egër mund të gjenden në rezervate, pasuri, ferma, rezervate ruajtjeje, çifligje, pyje kombëtare, parqe kombëtare, e madje edhe në zona urbane përgjatë lumenjve, luginave, ose zona të tjera të pazhvilluara. Zonat e botës së egër dhe parqet e mbrojtura konsiderohen të rëndësishme për mbijetesën e specieve të caktuara, studimet ekologjike, ruajtjen, dhe vetminë. Disa shkrimtarë të natyrës besojnë se zonat e botës së egër janë jetike për shpirtin dhe kreativitetin njerëzor,<ref name="Man p155-157">{{cite book | last=Botkin | first=Daniel B. | year=2000 | title=No Man's Garden | publisher=Island Press | pages=155–157 | isbn=1-55963-465-0|language=en }}</ref> dhe disa ekologë e konsiderojnë botën e egër pjesë integrale të ekosistemit natyror vetë-mbajtës të Tokës (biosfera). Ato mund të ruajnë gjithashtu tipare gjenetike historike dhe të ofrojnë habitat për florë dhe faunë të egër që mund të jetë e vështirë ose e pamundur të riprodhohet në zoo, arboretume, ose laboratorë.<ref>{{cite book | title=Fundamentals of Conservation Biology | first1=Malcolm L. | last1=Hunter, Jr. | first2=James P. | last2=Gibbs | edition=3 | publisher=John Wiley & Sons | year=2009 | isbn=978-1-4443-0897-6 | pages=226–251|language=en }}</ref> == Jeta == {{Kryesor|Jeta|Biologjia|Biosfera}} [[Skeda:Malards in Golden Gate Park.jpg|thumb|left|upright|Rosë e egër femër me zogj – riprodhimi është thelbësor për vazhdimin e jetës.]] Edhe pse nuk ka konsensus universal mbi përkufizimin e jetës, shkencëtarët përgjithësisht pranojnë se manifestimi biologjik i jetës karakterizohet nga organizimi, metabolizmi, rritja, përshtatja, përgjigja ndaj stimujve, dhe riprodhimi.<ref>{{cite web |date=2006 |url=http://www.calacademy.org/exhibits/xtremelife/what_is_life.php |title=Definition of Life |publisher=California Academy of Sciences |access-date=January 7, 2007|language=en }}</ref> Jeta mund të thuhet gjithashtu të jetë thjesht gjendja karakteristike e organizmave. Kjo e fundit mund të përkufizohet më pas në terma të biokimisë, gjenetikës, ose termodinamikës.<ref>{{cite book | chapter=Definitions of Life | first=Carl | last=Sagan | title=The Nature of Life | publisher=Cambridge University Press | year=2018 | isbn=978-1-108-72206-3 | pages=303–306|language=en }}</ref> Vetitë e përbashkëta të organizmave tokësorë (bimë, kafshë, kërpudha, protistë, arke, dhe bakter) janë se ata janë qelizorë dhe të bazuar në një organizim kompleks kimik. Sidoqoftë, jo çdo përkufizim i jetës i konsideron këto veti si thelbësore. Analogët e bërë nga njeriu të jetës mund të konsiderohen gjithashtu jetë.<ref>{{cite journal | title=The past, present, and future of artificial life | display-authors=1 | first1=Wendy | last1=Aguilar | first2=Guillermo | last2=Santamaría-Bonfil | first3=Tom | last3=Froese | first4=Carlos | last4=Gershenson | journal=Frontiers in Robotics and AI | volume=1 | issue=8 | date=October 10, 2014 | doi=10.3389/frobt.2014.00008 | doi-access=free|language=en }}</ref> Organizmat e sotëm, nga viruset deri te njerëzit, kanë një molekulë informative vetë-riprodhuese (genomin), qoftë ADN qoftë ARN (si tek disa viruse), dhe një molekulë e tillë informative ka të ngjarë të jetë e brendashkruar në jetë. Ka gjasa që format më të hershme të jetës të kenë qenë bazuar në një molekulë informative vetë-riprodhuese (genom), ndoshta ARN<ref>{{cite journal |vauthors=Neveu M, Kim HJ, Benner SA |title=The "strong" RNA world hypothesis: fifty years old |journal=Astrobiology |volume=13 |issue=4 |pages=391–403 |date=April 2013 |pmid=23551238 |doi=10.1089/ast.2012.0868|language=en }}</ref> ose një molekulë më primitive se ARN-ja ose ADN-ja.<ref>{{cite book | chapter=Searching for Possible Ancestors of RNA: The Self-Assembly Hypothesis for the Origin of Proto-RNA | display-authors=1 | last1=Cafferty | first1=Brian J. | last2=Fialho | first2=David M. | last3=Hud | first3=Nicholas V. | title=Prebiotic Chemistry and Chemical Evolution of Nucleic Acids | pages=143–174 | isbn=978-3-319-93583-6 | year=2018 | doi=10.1007/978-3-319-93584-3_5|language=en }}</ref> Sekuenca specifike e nukleotideve në secilin organizëm përmban informacion që funksionon për të nxitur mbijetesën, riprodhimin, dhe kapacitetin për të fituar burimet e nevojshme për riprodhim; sekuenca të tilla ka të ngjarë të kenë lindur herët në evolucionin e jetës.<ref>{{cite journal | title=Evolution of Natural Agents: Preservation, Advance, and Emergence of Functional Information | first=Alexei A. | last=Sharov | date=March 28, 2016 | journal=Biosemiotics | volume=9 | pages=103–120 | issue=1 | doi=10.1007/s12304-015-9250-3 | pmid=27525048|language=en }}</ref> Funksionet e mbijetesës të pranishme herët në evolucionin e jetës ka të ngjarë të përfshinin gjithashtu sekuenca genomike që nxisin shmangien e dëmtimit të molekulës vetë-riprodhuese dhe gjithashtu kapacitetin për të riparuar dëmtime të tilla që ndodhin. Riparimi i disa dëmtimeve genomike mund të ketë përfshirë përdorimin e informacionit nga një molekulë tjetër e ngjashme përmes një procesi rikombinimi (një formë primitive ndërveprimi seksual).<ref>{{cite journal | last1=Bernstein | first1=H. | last2=Byerly | first2=H. C. | last3=Hopf | first3=F. A. | last4=Michod | first4=R. E. | title=Genetic damage, mutation, and the evolution of sex | journal=Science | volume=229 | issue=4719 | pages=1277–81 | date=September 1985 | pmid=3898363|language=en }}</ref> [[Biosfera]] është pjesa e guaskës së jashtme të Tokës — duke përfshirë tokën, shkëmbinjtë sipërfaqësorë, ujin, ajrin dhe atmosferën — brenda së cilës ndodh jeta, dhe të cilën proceset biotike, nga ana e tyre, e ndryshojnë ose e transformojnë. Nga pikëpamja më e gjerë gjeofiziologjike, biosfera është sistemi global ekologjik që integron të gjitha qeniet e gjalla dhe marrëdhëniet mes tyre, duke përfshirë ndërveprimin e tyre me elementet e litosferës (shkëmbinjtë), hidrosferës (uji), dhe atmosferës (ajri).<ref>{{cite journal | last=Savenko | first=V. S. | title=Ecosphere and Biosphere | journal=Geography and Natural Resources | volume=44 | pages=9–15 | date=March 2023 | issue=1 | doi=10.1134/S1875372823010092|language=en }}</ref> E gjithë Toka përmban mbi 75 miliardë tonë biomasë (jetë), e cila jeton brenda mjediseve të ndryshme brenda biosferës.<ref>Shifra "rreth gjysma e një përqindjeje" merr parasysh sa vijon: duke marrë peshën mesatare globale si 60&nbsp;kg dhe popullsinë aktuale njerëzore prej rreth 6,5 miliardësh, një përafrim i masës totale globale njerëzore mes 390 dhe 455 miliardë kg. Biomasa totale e të gjitha llojeve në Tokë vlerësohet të jetë mbi 6,8×10¹³ kg. Sipas këtyre llogaritjeve, pjesa e biomasës totale që i përket njerëzve do të ishte shumë përafërsisht 0,6%.</ref> Mbi nëntë të dhjeta e biomasës totale në Tokë është jetë bimore, nga e cila jeta shtazore varet shumë për ekzistencën e saj.<ref>{{cite web |first=Peter V. |last=Sengbusch |title=The Flow of Energy in Ecosystems – Productivity, Food Chain, and Trophic Level |work=Botany online |publisher=University of Hamburg Department of Biology |url=http://www.biologie.uni-hamburg.de/b-online/e54/54c.htm |access-date=September 23, 2006|language=en }}</ref> Deri më sot janë identifikuar mbi 2 milionë specie jete bimore dhe shtazore,<ref>{{cite web |last=Pidwirny |first=Michael |date=2006 |work=Fundamentals of Physical Geography (2nd Edition) |title=Introduction to the Biosphere: Species Diversity and Biodiversity |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/9h.html |access-date=September 23, 2006|language=en }}</ref> dhe vlerësimet e numrit aktual të specieve ekzistuese variojnë nga disa milionë deri mbi 50 milionë.<ref>{{cite web |url=http://faculty.plattsburgh.edu/thomas.wolosz/howmanysp.htm |title=How Many Species are There? |access-date=September 23, 2006|language=en }}</ref> Numri i specieve individuale të jetës është vazhdimisht në një farë shkalle në ndryshim, me specie të reja që shfaqen dhe të tjera që pushojnë së ekzistuari vazhdimisht.<ref>{{cite web |last=Withers |first=Mark A. |display-authors=etal |title=Changing Patterns in the Number of Species in North American Floras |url=https://biology.usgs.gov/luhna/chap4.html |date=1998 |access-date=September 26, 2006|language=en }}</ref> Numri total i specieve është në rënie të shpejtë.<ref>{{cite journal |last=Bunker |first=Daniel E. |display-authors=etal |title=Species Loss and Aboveground Carbon Storage in a Tropical Forest |journal=Science |date=November 2005 |volume=310 |issue=5750 |pages=1029–1031 |doi=10.1126/science.1117682 |pmid=16239439|language=en }}</ref> === Evolucioni === [[Skeda:Amazon Manaus forest.jpg|thumb|Një zonë e pyllit tropikal amazonik e ndarë mes Kolumbisë dhe Brazilit. Pyjet tropikale të Amerikës së Jugut përmbajnë diversitetin më të madh të specieve në Tokë.<ref>{{cite web|url=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/view.php?id=28907 |title=Why the Amazon Rainforest is So Rich in Species: News |publisher=Earthobservatory.nasa.gov |date=December 5, 2005 |access-date=May 14, 2011|language=en }}</ref>]] {{Kryesor|Evolucioni}} Origjina e jetës në Tokë nuk kuptohet mirë, por dihet se ka ndodhur të paktën 3,5 miliardë vjet më parë,<ref name="Origin1">{{cite journal | display-authors=1 | last1=Schopf | first1=J. William | last2=Kudryavtsev | first2=Anatoliy B. | last3=Czaja | first3=Andrew D. | last4=Tripathi | first4=Abhishek B. | title=Evidence of Archean life: Stromatolites and microfossils | journal=Precambrian Research | volume=158 | issue=3–4 | year=2007 | pages=141–155 | doi=10.1016/j.precamres.2007.04.009|language=en }}</ref> gjatë eoneve hadean ose arkean, në një Tokë primordiale që kishte një mjedis thelbësisht të ndryshëm nga ai që gjendet sot.<ref name=Line>{{cite journal | last=Line | first=M. | title=The enigma of the origin of life and its timing | journal=Microbiology | volume=148 | issue=Pt 1 | pages=21–27 | date=January 1, 2002 | pmid=11782495 | doi=10.1099/00221287-148-1-21 | doi-access=free|language=en}}</ref> Këto forma jete kishin tiparet bazë të vetë-riprodhimit dhe tipareve të trashëgueshme. Pasi jeta u shfaq, procesi i evolucionit përmes përzgjedhjes natyrore rezultoi në zhvillimin e formave gjithnjë e më të ndryshme jete.<ref>{{cite journal | title=Self-other organization: Why early life did not evolve through natural selection | first=Liane | last=Gabora | journal=Journal of Theoretical Biology | volume=241 | issue=3 | date=August 7, 2006 | pages=443–450 | doi=10.1016/j.jtbi.2005.12.007 | pmid=16442126|language=en }}</ref> Speciet që nuk mundën të përshtateshin me mjedisin në ndryshim dhe konkurrencën nga forma të tjera jete u zhdukën. Sidoqoftë, regjistri fosil ruan dëshmi të shumë prej këtyre specieve më të vjetra. Dëshmitë aktuale fosile dhe të ADN-së tregojnë se të gjitha speciet ekzistuese mund të gjurmojnë një prejardhje të vazhdueshme deri te format e para primitive të jetës.<ref name=Line /> Kur format bazë të jetës bimore zhvilluan procesin e fotosintezës, energjia e diellit mund të vilej për të krijuar kushte që lejuan forma më komplekse jete.<ref>{{Cite web | url=https://phys.org/news/2016-03-photosynthesis-ancient-thought.html | title=Photosynthesis more ancient than thought, and most living things could do it | website=Phys.org | date=March 15, 2016 | access-date=2019-01-19|language=en }}</ref> Oksigjeni rezultues u grumbullua në atmosferë dhe dha lindjen e shtresës së ozonit. Inkorporimi i qelizave më të vogla brenda atyre më të mëdhave rezultoi në zhvillimin e qelizave edhe më komplekse, të quajtura eukariotë ({{ill|teoria endosimbiotike|en|Endosymbiotic theory}}).<ref>{{cite journal | first1=L. V. | last1=Berkner | first2=L. C. | last2=Marshall | date=May 1965 | title=On the Origin and Rise of Oxygen Concentration in the Earth's Atmosphere | journal=Journal of the Atmospheric Sciences | volume=22 | issue=3 | pages=225–261 | doi=10.1175/1520-0469(1965)022<0225:OTOARO>2.0.CO;2 |language=en }}</ref> Qelizat brenda kolonive u bënë gjithnjë e më të specializuara, duke rezultuar në organizma të vërtetë shumëqelizorë. Me shtresën e ozonit që thithte rrezatimin e dëmshëm ultravjollcë, jeta kolonizoi sipërfaqen tokësore të Tokës. === Mikrobet === [[Skeda:Yellow mite (Tydeidae) Lorryia formosa 2 edit.jpg|thumb|upright|Një akar mikroskopik ''Lorryia formosa'']] {{Kryesor|Mikrobi}} Forma e parë e jetës që u zhvillua në Tokë ishte njëqelizore, dhe ato mbetën forma e vetme e jetës deri rreth një miliard vjet më parë, kur filluan të shfaqeshin organizma shumëqelizorë.<ref>{{cite journal | author = Schopf J|title = Disparate rates, differing fates: tempo and mode of evolution changed from the Precambrian to the Phanerozoic|journal = Proc Natl Acad Sci USA|volume = 91|issue = 15|pages = 6735–42|date = 1994|pmid = 8041691|doi = 10.1073/pnas.91.15.6735|language=en}}</ref> Mikroorganizmat ose mikrobet janë mikroskopikë, dhe më të vegjël se ç'mund të shohë syri njerëzor.<ref>{{cite web|title=Microorganism|url=https://www.britannica.com/dictionary/microorganism|language=en}}</ref> Mikroorganizmat mund të jenë njëqelizorë, si bakteret, arket, shumë protistë, dhe një pakicë kërpudhash.<ref>{{cite web|url=https://www.biologyonline.com/dictionary/unicellular|title=Unicellular|work= BiologyOnline.com | access-date=5 August 2008|language=en}}</ref> Këto forma jete gjenden në pothuajse çdo vend në Tokë ku ka ujë të lëngshëm, duke përfshirë brendinë e Tokës.<ref>{{cite journal|author = Szewzyk U|author2 = Szewzyk R|author3 = Stenström T|title = Thermophilic, anaerobic bacteria isolated from a deep borehole in granite in Sweden|doi= 10.1073/pnas.91.5.1810|journal = Proc Natl Acad Sci USA|volume = 91|issue = 5|pages = 1810–1813|date = 1994|pmid = 11607462|language=en}}</ref> Riprodhimi i tyre është edhe i shpejtë edhe i bollshëm. Kombinimi i një norme të lartë mutacioni dhe aftësisë së transferimit horizontal të gjeneve<ref>{{cite journal|author = Wolska K|title = Horizontal DNA transfer between bacteria in the environment|journal = Acta Microbiol Pol|volume = 52|issue = 3|pages = 233–243|date = 2003|pmid = 14743976|language=en}}</ref> i bën ata shumë të përshtatshëm, dhe të aftë të mbijetojnë në mjedise të reja dhe ndonjëherë shumë të ashpra, duke përfshirë hapësirën kozmike.<ref>{{cite journal|author = Horneck G|title = Survival of microorganisms in space: a review|journal = Adv Space Res|volume = 1|issue = 14|pages = 39–48|date = 1981|pmid = 11541716|doi = 10.1016/0273-1177(81)90241-6|language=en }}</ref> Ata përbëjnë një pjesë thelbësore të ekosistemit planetar. Sidoqoftë, disa mikroorganizma janë patogjenë dhe mund të paraqesin rrezik shëndetësor për organizma të tjerë. Viruset janë agjentë infektivë, por nuk janë forma jete autonome, siç është rasti me viroidet, satelitët, DPI-të, dhe prionet.<ref name="Solomon">{{cite book|last1=Solomon|first1=Eldra|last2=Martin |first2=Charles |last3=Martin |first3=Diana W. |last4=Berg |first4=Linda R. |title=Biology |date=2019|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-305-17989-9|pages=408, 420–422|language=en}}</ref> === Bimët dhe kafshët === {{Kryesor|Bima|Kafsha}} [[Skeda:Diversity of plants (Streptophyta) version 2.png|thumb|left|Një përzgjedhje e llojeve të ndryshme bimore]] [[Skeda:Animal diversity.png|thumb|Një përzgjedhje e llojeve të ndryshme shtazore]] Fillimisht, Aristoteli i ndau të gjitha qeniet e gjalla mes bimëve, të cilat përgjithësisht nuk lëvizin aq shpejt sa ta vërejnë njerëzit, dhe kafshëve. Në sistemin e Karl Lineut, këto u bënë mbretëritë Vegetabilia (më vonë Plantae) dhe Animalia.<ref>{{cite book | title=Evolution | display-authors=1 | first1=Neil | last1=Ingram | first2=Sylvia Hixson | last2=Andrews | first3=Jane | last3=Still | publisher=Oxford University Press | year=2021 | isbn=978-0-19-886257-4|language=en }}</ref> Që atëherë, është bërë e qartë se Plantae, siç përkufizohej fillimisht, përfshinte disa grupe të palidhura, dhe kërpudhat dhe disa grupe algash u hoqën në mbretëri të reja.<ref>{{cite book | title=The 'Origin' Then and Now: An Interpretive Guide to the 'Origin of Species' | first=David N. | last=Reznick | publisher=Princeton University Press | year=2010 | isbn=978-0-691-15257-8 | pages=347–348|language=en }}</ref> Sidoqoftë, këto ende shpesh konsiderohen bimë në shumë kontekste. Jeta bakteriale ndonjëherë përfshihet në florë,<ref>{{cite web |title=flora |url=http://webster.com/cgi-bin/dictionary?va=flora |work=Merriam-Webster Online Dictionary |access-date=September 27, 2006|language=en }}</ref> dhe disa klasifikime përdorin termin ''florë bakteriale'' veç e veç nga ''florë bimore''. Ndër mënyrat e shumta të klasifikimit të bimëve janë florat rajonale,<ref>{{cite journal | title=Floristic plant geography: the classification of floristic areas and floristic elements | journal=Progress in Physical Geography: Earth and Environment | first=Steven P. | last=McLaughlin | date=1994 | volume=18 | issue=2 | pages=185–208 | doi=10.1177/030913339401800202|language=en }}</ref> të cilat, në varësi të qëllimit të studimit, mund të përfshijnë gjithashtu ''florën fosile'', mbetje të jetës bimore nga një epokë e mëparshme, duke përfshirë polenin.<ref>{{cite journal | title=Fossils and plant phylogeny 1 | display-authors=1 | first1=Peter R. | last1=Crane | first2=Patrick | last2=Herendeen | first3=Else Marie | last3=Friis | journal=American Journal of Botany | volume=91 | issue=10 | pages=1683–1699 | year=2004 | doi=10.3732/ajb.91.10.1683 | pmid=21652317|language=en }}</ref> Njerëzit në shumë rajone dhe vende krenohen shumë me sërinë e tyre individuale të florës karakteristike, e cila mund të ndryshojë gjerësisht në mbarë botën për shkak të dallimeve në klimë dhe relief. Florat rajonale zakonisht ndahen në kategori si ''florë vendase'' ose ''florë bujqësore dhe kopshtore''. Disa lloje "florë vendase" në të vërtetë janë futur shekuj më parë nga njerëz që migruan nga një rajon ose kontinent në tjetrin, dhe janë bërë pjesë integrale e florës vendase, ose natyrore, e vendit ku u futën. Këto specie invazive janë shembuj se si ndërveprimi njerëzor me ekosistemin mund të turbullojë kufirin e asaj që konsiderohet natyrë.<ref name=Radosevich_et_al_2007 /> Një kategori tjetër bime është caktuar historikisht për ''barërat e këqija''. Edhe pse termi ka rënë në disfavor mes botanistëve si mënyrë formale për të kategorizuar bimë "të padobishme", përdorimi joformal i fjalës "barëra të këqija" për të përshkruar ato bimë që konsiderohen të denja për eliminim është ilustrues i tendencës së përgjithshme të njerëzve dhe shoqërive për të kërkuar të ndryshojnë ose të formësojnë rrjedhën e natyrës.<ref name=Radosevich_et_al_2007>{{cite book | title=Ecology of Weeds and Invasive Plants: Relationship to Agriculture and Natural Resource Management | display-authors=1 | first1=Steven R. | last1=Radosevich | first2=Jodie S. | last2=Holt | first3=Claudio M. | last3=Ghersa | edition=3rd | publisher=John Wiley & Sons | year=2007 | isbn=978-0-470-16893-6|language=en }}</ref> Në mënyrë të ngjashme, kafshët shpesh kategorizohen në mënyra si ''shtëpiake'', ''laboratorike'', ''kafshë ferme'', ''kafshë të egra'', ''dëmtues'', etj. sipas marrëdhënies së tyre me jetën njerëzore.<ref>{{cite book | chapter=Legal Tails: Policing American Cities through Animals | first=Irus | last=Braverman | title=Policing Cities: Urban Securitization and Regulation in a 21st Century World | publisher=Routledge | year=2013 | isbn=978-1-136-26162-6|language=en }}</ref> Kafshët si kategori kanë disa karakteristika që përgjithësisht i dallojnë nga qeniet e tjera të gjalla. Kafshët janë eukariote dhe zakonisht shumëqelizore, çka i ndan nga bakteret, arket, dhe shumica e protistëve. Ato janë heterotrofike, zakonisht duke tretur ushqimin në një dhomë të brendshme, çka i ndan nga bimët dhe algat. Ato dallohen gjithashtu nga bimët, algat, dhe kërpudhat pasi u mungojnë muret qelizore.<ref>{{cite journal | title=Looking outside the box: a comparative cross-kingdom view on the cell biology of the three major lineages of eukaryotic multicellular life | display-authors=1 | last1=Panstruga | first1=R. | last2=Antonin | first2=W. | last3=Lichius | first3=A. | journal=Cellular and Molecular Life Sciences | volume=80 | article-number=198 | date=July 7, 2023 | issue=8 | doi=10.1007/s00018-023-04843-3 | pmid=37418047|language=en }}</ref> Me pak përjashtime — më konkretisht dy fillat përbërës të sfungjerëve dhe placozoave<ref>{{cite journal | title=The significance of sponges for comparative studies of developmental evolution | first1=Jeffrey | last1=Colgren | first2=Scott A. | last2=Nichols | journal=WIREs Developmental Biology | volume=9 | issue=2 | date=March 2020 | article-number=e359 | doi=10.1002/wdev.359 | pmid=31352684|language=en }}</ref> — kafshët kanë trupa të diferencuar në inde. Këto përfshijnë muskujt, të cilët janë të aftë të kontraktohen dhe të kontrollojnë lëvizjen, dhe një sistem nervor, i cili dërgon dhe përpunon sinjale. Zakonisht ekziston gjithashtu një dhomë e brendshme tretëse.<ref>{{cite book | chapter=Animal Kingdom | first=Erica | last=Kosal | title=Introductory Biology: Ecology, Evolution, and Biodiversity | publisher=NC State University Libraries | year=2023 |language=en }}</ref> Qelizat eukariote që posedojnë të gjitha kafshët janë të rrethuara nga një matricë karakteristike jashtëqelizore e përbërë nga kolagjeni dhe glikoproteina elastike. Kjo mund të kalcifikohet për të formuar struktura si guaska, kocka, dhe spikula, një kuadër mbi të cilin qelizat mund të lëvizin dhe të riorganizohen gjatë zhvillimit dhe pjekurisë, dhe që mbështet anatominë komplekse të kërkuar për lëvizshmëri. == Ndërmarrëdhënia njerëzore == [[Skeda:Na Pali Coast - Kauai.jpg|thumb|left|Pavarësisht bukurisë së tyre natyrore, luginat e izoluara përgjatë Bregut Na Pali në Havai janë modifikuar rëndë nga specie invazive të futura, si she-oak-u.]] === Ndikimi njerëzor === Edhe pse njerëzit përbëjnë një pjesë të vockël të biomasës totale të gjallë në Tokë, efekti njerëzor mbi natyrën është jashtëzakonisht i madh në përpjesëtim. Për shkak të shtrirjes së ndikimit njerëzor, kufijtë mes asaj që njerëzit e konsiderojnë natyrë dhe "mjediseve të krijuara" nuk janë të qartë, përveçse në ekstremet. Edhe në ekstremet, sasia e mjedisit natyror që është i lirë nga ndikimi i dukshëm njerëzor po zvogëlohet me një ritëm gjithnjë e më të shpejtë. Një studim i vitit 2020 i botuar në ''Nature'' zbuloi se masa antropogjene (materialet e bëra nga njeriu) e tejkalon të gjithë biomasën e gjallë në Tokë, ku vetëm plastika e tejkalon masën e të gjitha kafshëve tokësore dhe detare të kombinuara.<ref>{{cite journal |last1=Elhacham|first1=Emily |last2=Ben-Uri |first2=Liad |display-authors=etal. |date=2020|title=Global human-made mass exceeds all living biomass |journal=Nature |volume=588 |issue=7838 |pages=442–444 |doi=10.1038/s41586-020-3010-5|pmid=33299177|language=en }}</ref> Dhe sipas një studimi të vitit 2021 të botuar në ''Frontiers in Forests and Global Change'', vetëm rreth 3% e sipërfaqes tokësore të planetit është ekologjikisht dhe faunistikisht e paprekur, me gjurmë të ulëta njerëzore dhe popullata të shëndetshme të specieve vendase shtazore.<ref>{{cite news |last=Carrington |first=Damian |date=April 15, 2021 |title=Just 3% of world's ecosystems remain intact, study suggests |url=https://www.theguardian.com/environment/2021/apr/15/just-3-of-worlds-ecosystems-remain-intact-study-suggests |work=The Guardian |access-date=April 16, 2021|language=en }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Plumptre|first1=Andrew J. |last2=Baisero |first2=Daniele |display-authors=etal. |date=2021 |title=Where Might We Find Ecologically Intact Communities? |journal=Frontiers in Forests and Global Change |volume=4 |article-number=626635 |doi=10.3389/ffgc.2021.626635|doi-access=free|language=en }}</ref> Philip Cafaro, profesor filozofie në Shkollën e Qëndrueshmërisë Globale Mjedisore në Universitetin Shtetëror të Kolorados, shkroi në 2022 se "shkaku i humbjes globale të biodiversitetit është i qartë: speciet e tjera po zhvendosen nga një ekonomi njerëzore që rritet me shpejtësi."<ref>{{cite journal |last1= Cafaro|first1=Philip|date=2022 |title=Reducing Human Numbers and the Size of our Economies is Necessary to Avoid a Mass Extinction and Share Earth Justly with Other Species|journal=Philosophia|volume=50 |issue= 5|pages=2263–2282 |doi=10.1007/s11406-022-00497-w|language=en }}</ref> Zhvillimi i teknologjisë nga raca njerëzore ka lejuar shfrytëzim më të madh të burimeve natyrore<ref>{{cite book | chapter=The Changing Nature of Natural Resources | first=Kenneth A. | last=Dahlberg | title=Natural Resources and People: Conceptual Issues in Interdisciplinary Research | publisher=Routledge | year=2019 | isbn=978-0-429-71168-8|language=en }}</ref> dhe ka ndihmuar të zbutet një pjesë e rrezikut nga rreziqet natyrore.<ref>{{cite book | title=Introduction to International Disaster Management | first=Damon | last=Coppola | edition=2 | publisher=Elsevier | year=2010 | pages=1–8 | isbn=978-0-12-382175-1|language=en }}</ref> Sidoqoftë, pavarësisht këtij përparimi, fati i qytetërimit njerëzor mbetet i lidhur ngushtë me ndryshimet në mjedis. Ekziston një lak reagimi jashtëzakonisht kompleks mes përdorimit të teknologjisë së avancuar dhe ndryshimeve në mjedis.<ref>{{cite web | title=Feedback Loops in Global Climate Change Point to a Very Hot 21st Century | website=Science Daily | date=May 22, 2006 | url=http://www.lbl.gov/Science-Articles/Archive/ESD-feedback-loops.html | access-date=January 7, 2007|language=en }}</ref> Kërcënimet e krijuara nga njeriu ndaj mjedisit natyror të Tokës përfshijnë ndotjen, shpyllëzimin, dhe fatkeqësi si derdhjet e naftës. Njerëzit kanë kontribuar në zhdukjen e shumë bimëve dhe kafshëve,<ref>{{Cite book |last=Kolbert |first=Elizabeth |title=The Sixth Extinction: An Unnatural History |year=2014 |publisher=Henry Holt and Company |location=New York City |isbn=978-0-8050-9299-8|language=en }}</ref> me rreth 1 milion specie të kërcënuara me zhdukje brenda dekadave.<ref>{{Cite journal|doi=10.1126/science.aax9287|title=Landmark analysis documents the alarming global decline of nature|last=Stokstad|first=Erik|date=5 May 2019|journal=Science|language=en}}</ref> {{ill|Humbja e biodiversitetit|en|Biodiversity loss}} dhe funksionet e ekosistemit gjatë gjysmës së fundit të shekullit kanë ndikuar shtrirjen deri ku natyra mund të kontribuojë në cilësinë e jetës njerëzore,<ref>{{cite journal |last1=Brauman |first1=Kate A. |last2=Garibaldi |first2=Lucas A. |date=2020 |title=Global trends in nature's contributions to people |journal=PNAS |volume=117 |issue=51 |pages=32799–32805 |doi=10.1073/pnas.2010473117|pmid=33288690|language=en }}</ref> dhe rëniet e vazhdueshme mund të paraqesin kërcënim madhor për ekzistencën e qytetërimit njerëzor, nëse nuk bëhet një korrigjim i shpejtë drejtimi.<ref>{{cite journal |last1=Bradshaw |first1=Corey J. A. |last2=Ehrlich |first2=Paul R. |display-authors=etal |date=2021 |title=Underestimating the Challenges of Avoiding a Ghastly Future |journal=Frontiers in Conservation Science |volume=1 |article-number=615419 |doi=10.3389/fcosc.2020.615419 |doi-access=free|language=en }}</ref> Vlera e burimeve natyrore për shoqërinë shpesh pasqyrohet dobët në çmimet e tregut, sepse ndërkohë që ka kosto nxjerrjeje, vetë burimet natyrore zakonisht janë të disponueshme falas. Kjo shtrembëron çmimin e tregut të burimeve natyrore dhe njëkohësisht çon në nëninvestim në pasuritë tona natyrore. Kostoja globale vjetore e subvencioneve publike që dëmtojnë natyrën vlerësohet në mënyrë konservatore në 4–6 trilionë dollarë. Mbrojtjet institucionale të këtyre të mirave natyrore, si oqeanet dhe pyjet tropikale, mungojnë. Qeveritë nuk kanë parandaluar këto eksternalitete ekonomike.<ref>UK Government Official Documents, February 2021, "The Economics of Biodiversity: The Dasgupta Review Headline Messages" f. 2</ref><ref>{{cite news |last=Carrington |first=Damian |date=February 2, 2021 |title=Economics of biodiversity review: what are the recommendations? |url=https://www.theguardian.com/environment/2021/feb/02/economics-of-biodiversity-review-what-are-the-recommendations |work=The Guardian |access-date=13 November 2021|language=en }}</ref> Njerëzit e përdorin natyrën si për argëtim ashtu edhe për aktivitete ekonomike. Fitimi i burimeve natyrore për përdorim industrial mbetet një përbërës i konsiderueshëm i sistemit ekonomik botëror.<ref>{{Cite web|url=https://knoema.com/zscvyje/natural-resources-contribution-to-gdp|title=Natural Resources contribution to GDP|date=November 2014|website=World Development Indicators (WDI)|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2012.html|title=GDP – Composition by Sector|publisher=Central Intelligence Agency|work=The World Factbook|access-date=February 19, 2017|language=en}}</ref> Disa aktivitete, si gjuetia dhe peshkimi, përdoren edhe për jetesë edhe për argëtim, shpesh nga njerëz të ndryshëm. Bujqësia u miratua për herë të parë rreth mijëvjeçarit të 9-të p.e.s. Nga prodhimi ushqimor deri te energjia, natyra ndikon pasurinë ekonomike. Edhe pse njerëzit e hershëm mblidhnin materiale bimore të pakultivuara për ushqim dhe përdornin vetitë mjekësore të bimësisë për shërim,<ref>{{cite web|url = http://www.nps.gov/plants/medicinal/plants.htm|title = Plant Conservation Alliance – Medicinal Plant Working Groups Green Medicine|publisher = US National Park Services|access-date = September 23, 2006|language=en}}</ref> shumica e përdorimit modern njerëzor të bimëve është përmes bujqësisë. Çrrënjosja e sipërfaqeve të mëdha toke për rritjen e të lashtave ka çuar në një zvogëlim të konsiderueshëm të sasisë së pyllëzimit dhe [[ligatinë|ligatinave]] të disponueshme, duke rezultuar në humbje habitati për shumë specie bimore dhe shtazore, si dhe në erozion të shtuar.<ref>{{cite web|last = Oosthoek|first = Jan|date = 1999|url = http://www.eh-resources.org/philosophy.html|title = Environmental History: Between Science & Philosophy|publisher = Environmental History Resources|access-date = December 1, 2006|language=en}}</ref> === Estetika dhe bukuria === [[Skeda:Cyclamen coum (d.j.b.) 02.jpg|thumb|Lule me pamje estetike]] Bukuria në natyrë ka qenë historikisht një temë e përhapur në art dhe libra, duke mbushur seksione të mëdha bibliotekash dhe librarish. Fakti që natyra është përshkruar dhe kremtuar nga kaq shumë art, fotografi, poezi, dhe letërsi tjetër, tregon forcën me të cilën shumë njerëz e shoqërojnë natyrën me bukurinë. Arsyet pse ekziston kjo shoqërim, dhe çfarë përbën ky shoqërim, studiohen nga dega e filozofisë e quajtur estetikë.<ref>{{cite book | title=The Art-Science Symbiosis | first1=Marcelo | last1=Velasco | first2=Ignacio | last2=Nieto | publisher=Springer Nature | year=2024 | isbn=978-3-031-47404-0 | pages=51–55|language=en }}</ref> Përtej disa karakteristikave bazë me të cilat shumë filozofë pajtohen për të shpjeguar çfarë shihet si e bukur, opinionet janë praktikisht të pafundme.<ref>{{cite web | url=http://www.wilderness.org/Library/Documents/Beauty_Quotes.cfm | title=On the Beauty of Nature | publisher=The Wilderness Society | access-date=September 29, 2006|language=en }}</ref> Natyra dhe egërsia kanë qenë tema të rëndësishme në epoka të ndryshme të historisë botërore. Një traditë e hershme e artit peizazhistik filloi në Kinë gjatë Dinastisë Tang (618–907).<ref>{{cite book | title=China, Japan, Korea: Culture and Customs | first1=Ju | last1=Brown | first2=John | last2=Brown | publisher=Book Surge, LLD | year=2006 | isbn=978-1-4196-4893-9 | pages=104–108|language=en }}</ref> Tradita e paraqitjes së natyrës ''ashtu siç është'' u bë një nga qëllimet e pikturës kineze dhe ishte një ndikim i rëndësishëm në artin aziatik. Edhe pse mrekullitë natyrore kremtohen në Psalmet dhe Librin e Jobit,<ref>{{cite book | title=The Apocalypse: A Brief History | first=Martha | last=Himmelfarb | publisher=John Wiley & Sons | year=2010 | isbn=978-1-4443-1822-7|language=en }}</ref> në Perëndim, paraqitjet e botës së egër në art u bënë më të përhapura në vitet 1800, veçanërisht në veprat e lëvizjes romantike. Artistët britanikë John Constable dhe J. M. W. Turner e drejtuan vëmendjen e tyre nga kapja e bukurisë së botës natyrore në pikturat e tyre.<ref>{{cite book | title=The New York Times Guide to Essential Knowledge, A Desk Reference for the Curious Mind | edition=Second | author=The New York Times | publisher=Macmillan | year=2007 | isbn=978-0-312-37659-8|language=en }}</ref> Para kësaj, pikturat kishin qenë kryesisht skena fetare ose portrete njerëzish. Poezia e William Wordsworth-it përshkroi mrekullinë e botës natyrore, e cila më parë ishte parë si vend kërcënues. Gjithnjë e më shumë, vlerësimi i natyrës u bë një aspekt i kulturës perëndimore.<ref name=History>{{cite web | title=History of Conservation | date=July 8, 2006 | website=BC Spaces for Nature | url=http://www.spacesfornature.org/greatspaces/conservation.html | access-date=May 20, 2006|language=en }}</ref> Kjo lëvizje artistike përkoi gjithashtu me lëvizjen transhendentaliste në botën perëndimore. Një ide klasike e zakonshme e artit të bukur përfshin fjalën ''mimesis'', imitimi i natyrës.<ref>{{cite book | chapter=Phenomenology and Aestetics; or, why art matters | first=Steven | last=Crowell | title=Art and Phenomenology | publisher=Routledge | year=2010 | page=32 | isbn=978-1-136-84685-4|language=en }}</ref> Gjithashtu në sferën e ideve mbi bukurinë në natyrë është se e përsosura nënkuptohet përmes formave matematikore të përsosura dhe më gjerësisht përmes modeleve në natyrë. Siç shkruan David Rothenburg, "E bukura është rrënja e shkencës dhe qëllimi i artit, mundësia më e lartë që njerëzimi mund të shpresojë ndonjëherë të shohë".<ref>{{cite book | title=Survival of the Beautiful: Art, Science and Evolution | publisher=Bloomsbury | last=Rothenberg | first=David | isbn=978-1-60819-216-8 | year=2011|language=en }}</ref> == Materia dhe energjia == [[Skeda:02 Sun Structure (2819311727).jpg|thumb|Në bërthamën e Diellit, fuzioni i atomeve të hidrogjenit në helium konverton pjesë të masës në energji, duke prodhuar dritë diellore]] {{Kryesor|Materia|Energjia}} Materia përkufizohet si një substancë që ka masë dhe zë një vëllim hapësire, ndërsa energjia është një veti që mund ta bëjë materien të kryejë punë. Në shkallën kuantike mekanike të së tejmvogëlës, edhe materia edhe energjia shfaqin vetinë e dualitetit valë-grimcë, dhe ato lidhen me njëra-tjetrën përmes ekuivalencës masë-energji.<ref>{{cite book | chapter=Why Can Mass and Energy Be Converted Between Each Other? Energy, Momentum, and Mass Have Geometrical Meanings in the Wave View | first=Donald C. | last=Chang | title=On the Wave Nature of Matter | date=February 27, 2024 | pages=143–160 | publisher=Springer, Cham. | doi=10.1007/978-3-031-48777-4_11 | isbn=978-3-031-48776-7|language=en }}</ref> Materia përbën universin e vëzhgueshëm, i cili bëhet i dukshëm nga rrezatimi i valëve të energjisë. Përbërësit e dukshëm të universit tani besohet të përbëjnë vetëm 4,9 përqind të masës totale. Pjesa tjetër është në një formë të panjohur që besohet se përbëhet nga 26,8 përqind materie e errët e ftohtë dhe 68,3 përqind energji e errët.<ref name="planck_overview">{{cite journal | title=Planck 2013 results. I. Overview of products and scientific results – Table 9. | journal=Astronomy and Astrophysics | first1=P. A. R. | last1=Ade | first2=N. | last2=Aghanim | last4=et al. (Planck Collaboration) | date=March 22, 2013 | doi=10.1051/0004-6361/201321529 | doi-access=free| volume=571 | pages=A1|language=en }}</ref> Natyra e saktë e këtyre përbërësve të padukshëm është nën hulumtim intensiv nga fizikanët.<ref>{{cite journal | title=Brief review of recent advances in understanding dark matter and dark energy | last=Oks | first=Eugene | journal=New Astronomy Reviews | volume=93 | date=December 2021 | article-number=101632 | doi=10.1016/j.newar.2021.101632|language=en }}</ref> Sjellja e materies dhe energjisë përgjatë universit të vëzhgueshëm duket se ndjek ligje fizike të përcaktuara mirë, ose ligje të natyrës, të cilat shkencëtarët kërkojnë t'i kuptojnë.<ref name="COPL">{{cite book | last=Feynman | first=Richard | title=The Character of Physical Law | publisher=Modern Library | date=1965 | isbn=978-0-679-60127-2|language=en }}</ref> Këto ligje janë përdorur për të prodhuar modele kozmologjike që shpjegojnë me sukses strukturën dhe evolucionin e universit që mund ta vëzhgojmë. Shprehjet matematikore të ligjeve të fizikës përdorin një grup prej njëzet konstantesh fizike<ref>{{cite web|last = Taylor|first = Barry N.|date = 1971|url = https://www.physics.nist.gov/cuu/Constants/introduction.html|title = Introduction to the constants for nonexperts|publisher = National Institute of Standards and Technology|access-date = January 7, 2007|language=en}}</ref> që duket se janë statike përgjatë universit të vëzhgueshëm.<ref>{{cite journal|author=Varshalovich, D.A.|author2=Potekhin, A.Y.|author3=Ivanchik, A.V. |title=Testing cosmological variability of fundamental constants|journal=AIP Conference Proceedings|date=2000|volume=506|page=503|doi=10.1063/1.1302777|language=en}}</ref> Vlerat e këtyre konstanteve janë matur me kujdes, por arsyeja e vlerave të tyre specifike mbetet mister. Parimi antropik argumenton se konstantet fizike kanë vlerat e vëzhguara pikërisht sepse jeta inteligjente është këtu për t'i vëzhguar ato.<ref>{{cite book | chapter=The Anthropic Principle Revisited | last=Müller | first=Berndt | title=From Integrable Models to Gauge Theories: A Volume in Honor of Sergei Matinyan | publisher=World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd. | year=2002 | isbn=978-981-277-747-8 | pages=251–260|language=en }}</ref> == Përtej Tokës == {{Kryesor|Hapësira kozmike|Universi|Jeta jashtëtokësore}} [[Skeda:Planets2013.svg|thumb|left|upright=1.3|Planetët e Sistemit Diellor ''(madhësitë në shkallë, distancat dhe ndriçimi jo në shkallë)'']] Hapësira kozmike, e quajtur thjesht edhe ''hapësirë'', i referohet rajoneve relativisht bosh të universit jashtë atmosferave të trupave qiellorë. Termi ''kozmike'' përdoret për ta dalluar nga hapësira ajrore (dhe vendndodhjet tokësore). Nuk ka kufi të prerë mes atmosferës së Tokës dhe hapësirës, pasi atmosfera dobësohet gradualisht me rritjen e lartësisë.<ref>{{cite book | title=Principles of Atmospheric Science | first=John E. | last=Frederick | publisher=Jones & Bartlett Learning | year=2008 | isbn=978-0-7637-4089-4 | page=20|language=en }}</ref> Hapësira kozmike brenda Sistemit Diellor quhet hapësirë ndërplanetare, e cila kalon në hapësirë ndëryjore te ajo që njihet si heliopauza.<ref>{{cite journal | last=Stone | first=E. C. | year=2003 | title=Voyager Journeys to Interstellar Space | journal=Engineering and Science | volume=66 | issue=1 | pages=10–17|language=en }}</ref> Hapësira kozmike është e ngopur me rrezatim trupi të zi të mbetur nga Big Bengu dhe origjina e universit.<ref>{{cite journal | title=The Cosmic Background Radiation | first=Adrian | last=Webster | journal=Scientific American | volume=231 | issue=2 | date=August 1974 | pages=26–33|language=en }}</ref> Përmban një vakum pothuajse të përsosur, kryesisht plazëm hidrogjeni dhe heliumi,<ref>{{cite journal | title=The origin and abundances of the chemical elements revisited | last=Trimble | first=Virginia | journal=The Astronomy and Astrophysics Review | volume=3 | issue=1 | pages=1–46 | date=June 1991|language=en }}</ref> dhe përshkohet nga rrezatim elektromagnetik, fusha magnetike, dhe rreze kozmike; këto të fundit përfshijnë bërthama të ndryshme atomike të jonizuara dhe grimca subatomike. Rajone të pasuruara nga materia e nxjerrë nga yjet janë të mbushura pak me pluhur dhe lloje të shumta molekulash organike të zbuluara deri sot përmes spektroskopisë rrotulluese me mikrovalë.<ref>{{cite journal | last=Kwok | first=S. | year=2009 | title=Organic matter in space: from star dust to the Solar System | journal=Astrophysics and Space Science | volume=319 | issue=1 | pages=5–21|language=en }}</ref> Pranë Tokës, ka shenja jete njerëzore në hapësirën kozmike sot, si materiale të mbetura nga lansimet e mëparshme me ose pa ekuipazh, të cilat janë rrezik potencial për anijet kozmike. Disa nga këto mbeturina rihyjnë periodikisht në atmosferë.<ref>{{cite journal | title=Orbital re-entries of human-made space objects: Drawbacks for the upper atmosphere and the safety of people | first1=Carmen | last1=Pardini | first2=Luciano | last2=Anselmo | journal=Journal of Space Safety Engineering | volume=12 | issue=2 | date=June 2025 | pages=274–283 | doi=10.1016/j.jsse.2025.04.009 | doi-access=free|language=en }}</ref> [[Skeda:NGC 4414 (NASA-med).jpg|thumb|NGC 4414 është një galaktikë spirale në yllësinë Coma Berenices, me diametër rreth 56.000 vitesh dritë, dhe rreth 60 milionë vite dritë larg Tokës.]] Në shkallën më të madhe, universi i dukshëm ndjek parimin kozmologjik, duke u shfaqur uniformisht izotropik dhe homogjen në të gjitha drejtimet. Në shkallë më të vogla, materia e vëzhgueshme organizohet në një hierarki strukturash për shkak të efektit kumulativ të gravitetit. Yjet formohen në struktura galaktike që zakonisht shtrihen deri në 100.000 vite dritë në shkallë. Këto nga ana e tyre organizohen në grupe dhe tufa galaktikash në shkallë më të madhe, që shtrihen dhjetëra milionë vite dritë, dhe pastaj superstuktura që shtrihen qindra milionë vite dritë përgjatë.<ref name=Frè_2012 /> Strukturat më të mëdha të njohura janë fillet galaktike që lidhin superstukturat së bashku.<ref name="boehringer2025">{{cite journal | display-authors=1 | last1=Boehringer | first1=Hans | last2=Chon |first2=Gaoyung |last3=Truemper |first3=Joachim |last4=Kraan-Korteweg |first4=Renee C. |title=Unveiling the largest structures in the nearby Universe: Discovery of the Quipu superstructure | journal=Astronomy and Astrophysics | date=March 7, 2025 | volume=695 | issue=A59 | pages=A59 | doi=10.1051/0004-6361/202453582 | doi-access=free|language=en }}</ref> Në zonat e hapura mes këtyre strukturave gjenden zbrazëtira të gjera, pothuajse bosh. Galaktikat individuale kanë grumbullime të shumta yjesh të quajtura tufa. Të gjithë yjet mund të shfaqen individualisht ose në sisteme hierarkike yjesh që orbitojnë së bashku. Çdo yll mund të ketë trupa nën-yjorë orbitues në shkallë të ndryshme: xhuxhë kafe, ekzoplanetë, hëna, asteroidë, dhe kometa, deri te meteoroidet.<ref name=Frè_2012>{{cite book | title=Black Holes, Cosmology and Introduction to Supergravity | volume=2 | first=Pietro Giuseppe | last=Frè | publisher=Springer Science & Business Media | year=2012 | isbn=978-94-007-5443-0 | pages=86–88|language=en }}</ref> Një pyetje madhore në astronomi ka të bëjë me ekzistencën e jetës gjetkë në univers. Edhe pse Toka është i vetmi trup brenda Sistemit Diellor i njohur për të mbështetur jetën, dëshmitë sugjerojnë se në të kaluarën e largët planeti Mars ka pasur trupa uji të lëngshëm në sipërfaqe.<ref>{{cite journal|author = Bibring, J |display-authors=etal|title = Global mineralogical and aqueous mars history derived from OMEGA/Mars Express data|journal = Science|volume = 312|issue = 5772|pages = 400–404|date = 2006|pmid = 16627738|doi = 10.1126/science.1122659|language=en }}</ref> Për një periudhë të shkurtër në historinë e Marsit, ai mund të ketë qenë gjithashtu i aftë të krijonte jetë. Aktualisht megjithatë, shumica e ujit të mbetur në Mars është i ngrirë. Nëse ekziston fare jetë në Mars, ka më shumë gjasa të ndodhet nëntokë, ku uji i lëngshëm mund të ekzistojë ende.<ref>{{cite web|first = Tariq|last = Malik|date = March 8, 2005|url = http://www.nbcnews.com/id/7129347|title = Hunt for Mars life should go underground|publisher = Space.com via NBC News|access-date = September 4, 2006|language=en}}</ref> Kushtet në planetët e tjerë tokësorë, Mërkurin dhe Venusin, duket se janë tepër të ashpra për të mbështetur jetën ashtu siç e njohim. Por është spekuluar se Europa, hëna e katërt më e madhe e Jupiterit, mund të posedojë një oqean nëntokësor uji të lëngshëm dhe potencialisht të mund të strehojë jetë.<ref>{{cite web|author = Turner, Scott|date = March 2, 1998|url = http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/news8.html|title = Detailed Images From Europa Point To Slush Below Surface|publisher = NASA|access-date = September 28, 2006|language=en}}</ref> Astronomët kanë zbuluar analoge tokësore jashtë Sistemit Diellor – planetë që gjenden në {{ill|Zona e banueshme|en|Circumstellar habitable zone|lt=zonën e banueshme}} të hapësirës që rrethon një yll, dhe që prandaj mund të strehojnë jetë. Sidoqoftë, kërkesat për jetë nuk njihen plotësisht dhe vëzhgimet astronomike ofrojnë informacion të kufizuar.<ref>{{Cite journal |last1=Winn |first1=Joshua N. |last2=Fabrycky |first2=Daniel C. |date=2015-08-18 |title=The Occurrence and Architecture of Exoplanetary Systems |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=53 |issue=1 |pages=409–447 |doi=10.1146/annurev-astro-082214-122246|language=en }}</ref> == Shiko gjithashtu == {{Div col|colwidth=20em}} * {{ill|Dizajn biofilik|en|Biophilic design}} * {{ill|Forca e natyrës|en|Force of nature (disambiguation)}} * [[Natyra njerëzore]] * {{ill|Ndërtimi natyror|en|Natural building}} * [[Historia natyrore]] * {{ill|Peizazhi natyror|en|Natural landscape}} * [[Ligji natyror]] * [[Burimi natyror]] * [[Shkencat natyrore|Shkenca natyrore]] * [[Teologjia natyrore]] * {{ill|Naturalizmi|en|Naturalism (disambiguation)}} * {{ill|Rezervat natyror|en|Nature reserve}} * {{ill|Natyra kundrejt ushqyerjes|en|Nature versus nurture}} * [[Adhurimi i natyrës]] * {{ill|Zgjidhjet e bazuara në natyrë|en|Nature-based solutions}} * {{ill|Përfaqësimi politik i natyrës|en|Political representation of nature}} * {{ill|Rikthimi në gjendje të egër|en|Rewilding (conservation biology)}} {{Div col end}}'''Filozofi:''' * {{ill|Ekuilibri i natyrës|en|Balance of nature}} (gabim biologjik), një koncept i diskredituar ekuilibri natyror në dinamikat gjahtar–pré * [[Nëna Natyrë]] * [[Natyralizmi në filozofi|Naturalizmi]], çdo qëndrim filozofik nga disa, zakonisht të ardhur nga materializmi dhe pragmatizmi, që nuk e dallojnë mbinatyroren nga natyra;<ref>Papineau, David (2016) [https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/naturalism/ "Naturalism"], The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Edward N. Zalta (red.)</ref> kjo përfshin ''naturalizmin metodologjik'' të shkencës natyrore, i cili bën supozimin metodologjik se ngjarjet e vëzhgueshme në natyrë shpjegohen vetëm nga shkaqe natyrore, pa supozuar as ekzistencën as mosekzistencën e mbinatyrores * [[Natyra (filozofi)]] == Shënime dhe referime == {{Reflist}} == Lexime shtesë == * {{Cite journal |last1=Droz |first1=Layna |last2=Chen |first2=Hsun-Mei |last3=Chu |first3=Hung-Tao |last4=Fajrini |first4=Rika |last5=Imbong |first5=Jerry |last6=Jannel |first6=Romaric |last7=Komatsubara |first7=Orika |last8=Lagasca-Hiloma |first8=Concordia Marie A. |last9=Meas |first9=Chansatya |last10=Nguyen |first10=Duy Hung |last11=Sherpa |first11=Tshering Ongmu |display-authors=1 |date=May 31, 2022 |title=Exploring the diversity of conceptualizations of nature in East and South-East Asia |journal=Humanities and Social Sciences Communications |volume=9 |issue=1 |pages=1–12 |article-number=186 |doi=10.1057/s41599-022-01186-5 |doi-access=free|language=en}} * {{cite journal |last1=Ducarme |first1=Frédéric |last2=Couvet |first2=Denis |year=2020 |title=What does 'nature' mean? |journal=Palgrave Communications |volume=6 |issue=14 |article-number=14 |publisher=Springer Nature |doi=10.1057/s41599-020-0390-y |doi-access=free|language=en }} * {{cite book |last1=Emerson |first1=Ralph W. |year=1836 |title=Nature |location=Boston|publisher=James Munroe & Co|language=en }} * Farber, Paul Lawrence (2000), ''Finding Order in Nature: The Naturalist Tradition from Linnaeus to E. O. Wilson''. Johns Hopkins University Press: Baltimore. * {{cite web|url=https://theconversation.com/have-we-reached-the-end-of-nature-our-relationship-with-the-environment-is-in-crisis-206278|title=Have we reached the end of nature? Our relationship with the environment is in crisis|last=Lynch|first=Derek|date=October 17, 2023|website=The Conversation|language=en}} * {{cite book |last1=Naddaf|first1=Gerard |year=2006 |title=The Greek Concept of Nature|location=Albany|publisher=SUNY Press|language=en }} * {{cite journal |last1=Piccolo|first1=John J. |last2=Taylor|first2=Bron |last3=Washington|first3=Haydn |last4=Kopnina|first4=Helen |last5=Gray|first5=Joe |last6=Alberro|first6=Heather |last7= Orlikowska|first7=Ewa|date=2022 |title="Nature's contributions to people" and peoples' moral obligations to nature|journal=Biological Conservation|volume=270 |article-number=109572 |doi=10.1016/j.biocon.2022.109572|doi-access=free|language=en }} * {{cite book |last1=Worster |first1=D. |year=1994 |title=Nature's Economy: A History of Ecological Ideas |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press|language=en }} == Lidhje të jashtme == * [http://www.iucnredlist.org/ The IUCN Red List of Threatened Species (iucnredlist.org)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140627000000/http://www.iucnredlist.org/ |date=June 27, 2014 }} * {{cite web |url=https://www.encyclopedie-environnement.org/en/life/what-is-nature/ |title=What is nature? |last1=Ducarme |first1=Frédéric |date=3 January 2021 |website=Encyclopedia of the Environment|language=en }} [[Kategoria:Shkencat mjedisore]] [[Kategoria:Ekologjia]] gcefb57bdkyklqc8fua7j2de4p4wavx 1 19025 3028851 3005499 2026-08-31T19:40:42Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3028851 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Natyra/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Nature|23 gusht 2026|1370786295}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:40 (CEST) hzldf3dqmq1w1gvav6vmginvop2r852 0 27302 3028987 2979097 2026-09-01T06:24:59Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028987 wikitext text/x-wiki '''Festivali i Filmit Shqiptar''' është një organizim vjetor shqiptar rreth filmit artistik, dokumentar dhe të animuar. Si një nga format klasike të njohjes së filmit shqiptar brenda dhe jashtë vendit, ai u organizua si domosdoshmëri e kohës për shkak të shtimit të prodhimit të filmave si dhe e nevojës së vlerësimit estetik të artit të kinemasë në [[Shqipëri]]. Festivali i 1-rë i Filmit Shqiptar u mbajt në [[Tirana|Tiranë]], në muajin prill 1976.<ref>{{Cite book|last=Papagjoni|first=Josif|title=Enciklopedi teatri & kinematografia shqiptare|publisher=Toena|year=2009|isbn=9789994314560|location=Tiranë|pages=132|language=sq}}</ref> == Historia == Në vitet 1957 dhe 1958 u prodhuan filmat e parë artistikë shqiptarë: ''[[Fëmijët e saj]]'' dhe ''[[Tana]]''. Ishin hapat e parë të filmit artistik shqiptar, të prodhuar nga artistë ende pa përvojë dhe me një bazë teknike shumë modeste. Në të njëjtën kohë këta ishin dhe filma-shkollë, ku morën mësimet e para artistë dhe kineastë që do të hidhnin themelet e kinematografisë shqiptare.<ref>{{Cite book|last=Hoxha|first=Abaz|title=Filmi artistik shqiptar|publisher="8 Nëntori"|year=1987|location=Tiranë|pages=10-16|language=sq}}</ref> Këto dy filma, regjisorët i paraqitën si punë diplome në shkollat ku studionin, [[Hysen Hakani]] me ''Fëmijët e saj'' në Shkollën e Lartë të Arteve në Pragë dhe [[Kristaq Dhamo]] me filmin ''Tana'' në Institutin e Lartë të Kinematografisë në [[Budapesti|Budapest]], [[Hungaria|Hungari]].<ref>{{Cite book|last=Asqeri|first=Irini|title=Enciklopedi e filmit shqiptar (1904-2022)|publisher=Botimet Jozef|year=2025|isbn=978-9928-940-44-5|location=Durrës|pages=362-364|language=sq}}</ref> Nga viti 1961 deri në 1974 u prodhuan 35 filma artistikë. Deri në 1965 prodhohej nga një film në vit, nga dy filma gjatë viteve 1966 dhe 1967, nga tre filma në vit në vitet 1968 dhe 1969 dhe nga pesë filma artistikë që u prodhohuan në vitin 1970, u arrit në njëmbëdhjetë më 1976, kur dhe u mbajt [[Festivali i 1-rë i Filmit Shqiptar|Festivali I i Filmit Shqiptar.]]{{Citim i duhur}} == Edicionet == Edicionet e festivalit prej viteve 1981 deri 1990 ndanë në ndonjë mënyrë mes filmave artistikë, atyre dokumentarë dhe të animuar. Në këtë listë, edicionet e pandara trajtojnë të treja fushat. * [[Festivali i 1-rë i Filmit Shqiptar]] (5–11 prill 1976) * [[Festivali i 2-të i Filmit Shqiptar]] (16–23 prill 1977) * [[Festivali i 3-të i Filmit Shqiptar]] (21–28 prill 1979) * [[Festivali i 4-të i Filmit Shqiptar|Festivali i 4-t i Filmit Shqiptar]] ** [[Festivali i 4-të i Filmit Shqiptar|Festivali i 4-t i Filmit Artistik dhe të Animuar Shqiptar]] (20–26 prill 1981) ** [[Festivali i 4-t i Filmit Dokumentar Shqiptar]] (21–24 prill 1982) * [[Festivali i 5-të i Filmit Shqiptar]] ** [[Festivali i 5-të i Filmit Shqiptar|Festivali i 5-të i Filmit Artistik dhe të Animuar Shqiptar]] (19–23 prill 1983) ** [[Festivali i 5-të i Filmit Dokumentar Shqiptar]] (16–19 prill 1984) * [[Festivali i 6-të i Filmit Shqiptar]] ** [[Festivali i 6-të i Filmit Shqiptar|Festivali i 6-të i Filmit Artistik Shqiptar]] (1–5 tetor 1985) ** [[Festivali i 6-të i Filmit Dokumentar dhe të Animuar Shqiptar]] (21–25 prill 1986) * [[Festivali i 7-të i Filmit Shqiptar]] ** [[Festivali i 7-të i Filmit Shqiptar|Festivali i 7-të i Filmit Artistik Shqiptar]] (13–18 prill 1987) ** [[Festivali i 7-të i Filmit Dokumentar dhe të Animuar Shqiptar]] (21–23 prill 1988) * [[Festivali i 8-të i Filmit Shqiptar]] ** [[Festivali i 8-të i Filmit Shqiptar|Festivali i 8-të i Filmit Artistik Shqiptar]] (18–22 prill 1989) ** [[Festivali i 8-të i Filmit Dokumentar dhe të Animuar Shqiptar]] (18-21 prill 1990) * [[Festivali i 9-të i Filmit Shqiptar]] (12–17 nëntor 1991) * [[Festivali i 10-të i Filmit Shqiptar]] (10–13 maj 1995)<ref name=":0">{{Cite web|last=Hoxha|first=Klaudio|date=2025-12-03|title=Festivali i Filmit Shqiptar rikthehet pas më shumë se dhjetë vitesh mungesë, edicioni i 14 do të zhvillohet në 2026|url=https://sot.com.al/kultura/festivali-i-filmit-shqiptar-rikthehet-pas-me-shume-se-dhjete-vitesh-mungese-edicioni-i-14-do-te-zhvillohet-ne-2026/|access-date=2025-12-20|website=Sot News|language=sq|archive-date=20 dhjetor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251220212442/https://sot.com.al/kultura/festivali-i-filmit-shqiptar-rikthehet-pas-me-shume-se-dhjete-vitesh-mungese-edicioni-i-14-do-te-zhvillohet-ne-2026/|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Historia e 13 festivaleve të filmit shqiptar, ja fituesit në vite|url=https://www.55news.al/art-kulture/item/5060-historia-e-13-festivaleve-te-filmit-shqiptar-ja-fituesit-ne-vite|access-date=2025-12-20|website=www.55news.al|language=sq}}</ref> * [[Festivali i 11-të i Filmit Shqiptar]] (23–27 prill 2000) * [[Festivali i 12-të i Filmit Shqiptar]] (2–9 tetor 2006)<ref name=":0" /><ref name=":1" /> * [[Festivali i 13-të i Filmit Shqiptar]] (3–9 nëntor 2012)<ref>{{Cite web|title=Festivali i 13-të i Filmit Shqiptar|url=https://www.oranews.tv/festivali-i-13-te-i-filmit-shqiptar|access-date=2025-12-20|website=Ora News|language=sq}}</ref> == Lidhje të jashtme == * http://www.nationalfilmcenter.gov.al/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150512102747/http://nationalfilmcenter.gov.al/ |date=12 maj 2015 }} == Referime == [[Kategoria:Festivali i Filmit Shqiptar| ]] <references /> 8yjyw26a33thwbprgurxl1h0mgjogrb 0 31409 3028992 2994077 2026-09-01T07:39:08Z Ehrlich91 34047 3028992 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''{{PAGENAME}}''' | native_name = Канарево | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = Воздушен поглед на Канарево.jpg | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni verilindor (Maqedoni)|Verilindor]] |Komuna = [[Komuna e Nagoriçit të Vjetër|Nagoriç i Vjetër]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = | population_total_viti = 2002 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = |Lartësia = |Zona Kohore = |Ora Verore = | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr =N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> {{Komuna e Nagoriçit të Vjetër}} [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Nagoriçit të Vjetër]] {{MKD-gjeo-cung}} f40stqjyl8pq863npszk4puz6je0z8o 0 40741 3028836 2800194 2026-08-31T18:58:33Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Moses, versioni i datës 22 gusht 2026 (revizioni 1370668993) 3028836 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Moisiu | native_name = מֹשֶׁה | native_name_lang = hbo | image = Rembrandt Harmensz. van Rijn 079.jpg | caption = ''Moisiu duke thyer pllakat e ligjit'', pikturë e [[Rembrandt]]it, 1659 | birth_place = Toka e Goshenit, Egjiptin e Poshtëm, [[Egjipti i Lashtë|Egjipti i lashtë]] | death_place = {{ill|Mali Nebo|en|Mount Nebo|lt=Malin Nebo}}, Moabi, Transjordania (120 vjeç, sipas traditës hebraike) | known_for = {{plainlist| * Besëlidhja mozaike dhe ligji i Moisiut sipas [[Tora]]s për [[Judaizmi]]n * Profet i madh në [[Krishtërimi|Krishtërim]], [[Islami|Islam]], [[Bahaizmi|Bahaizëm]] dhe [[Druzët|fenë druze]] }} | children = {{plainlist| * Gershomi * Eliezeri }} | parents = {{plainlist| * Amrami (babai) * [[Jokebedi]] (nëna) * Bija e Faraonit (nëna birësuese) }} | relatives = {{plainlist| * Levi (stërgjysh nga ana atërore) * [[Miriami]] (motra) * [[Haruni]] (vëllai) * Jetro (vjehrri) }} | spouse = Zipora, dhe një grua e paemërtuar [[Kushi (Bibla)|kushite]]<ref>{{cite web |last1=Filler |first1=Elad |title=Moses and the Kushite Woman: Classic Interpretations and Philo's Allegory |url=https://thetorah.com/moses-and-the-kushite-woman-classic-interpretations-and-philos-allegory/ |website=TheTorah.com |access-date=11 maj 2019 |language=en}}</ref> }} Në [[fetë abrahamike]], '''Moisiu'''{{efn|group="shën"|hebraisht biblike: {{lang|hbo|מֹשֶׁה}}, romanizuar: {{lang|hbo-Latn|Mōše}}; njohur edhe si '''Moshe''' ose '''Moshe Rabbeinu''' ({{lang|hbo|מֹשֶׁה רַבֵּינוּ}}, fjalë për fjalë "Moshe, mësuesi ynë"); sirianisht: {{lang|syr|ܡܘܫܐ}}, romanizuar: {{lang|syr-Latn|Mūše}}; {{langx|ar|مُوسَىٰ|Mūsā}}; greqishtja e vjetër: {{lang|grc|Μωϋσῆς}}, romanizuar: {{lang|grc-Latn|Mōÿsēs}}.}} ishte [[Hebrenjtë|profeti hebre]] biblik që udhëhoqi [[Izraelitët e lashtë|izraelitët]] jashtë skllavërisë në [[Eksodi (Bibla)|Eksodin]] nga [[Egjipti i Lashtë|Egjipti]].{{efn|Përshkrime të Moisiut në enciklopedi të ndryshme: "profet, mësues dhe udhëheqës"<ref>{{Cite encyclopedia |title=Moses |last=Beegle |first=Dewey M. |encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online |url=https://academic.eb.com/levels/collegiate/article/Moses/108742 |access-date=23 nëntor 2024 |language=en}}</ref>; "profet që udhëhoqi izraelitët jashtë skllavërisë në Egjipt"<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195125580.001.0001/acref-9780195125580-e-1551 |title=Moses |encyclopedia=The Oxford Dictionary of Islam |date=1 janar 2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-512558-0 |language=en}}</ref>; "udhëheqës, profet dhe ligjvënës"<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Abrahams |first1=Israel |title=Moses |encyclopedia=Encyclopaedia Judaica |volume=14 |page=522 |language=en}}</ref>; "udhëheqësi kryesor i izraelitëve në Eksodin e tyre nga Egjipti"<ref>{{Cite encyclopedia |last=Hayes |first=John H. |title=Moses |date=1993 |encyclopedia=The Oxford Companion to the Bible |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195046458.001.0001/acref-9780195046458-e-0502 |access-date=23 nëntor 2024 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-504645-8 |language=en}}</ref>.|group="shën"}} Ai konsiderohet profeti më i rëndësishëm i [[Judaizmi]]t dhe [[Samaritanizmi]]t, si dhe një ndër profetët më të rëndësishëm të [[Krishtërimi]]t, [[Islami]]t, [[Bahaizmi]]t dhe feve të tjera abrahamike. Sipas shkrimeve abrahamike, [[Zoti]] ia dëftoi Ligjin Mozaik Moisiut, të cilin ai e shkroi dhe që u bë pjesë e [[Tora]]s. Sipas [[Libri i Eksodit|Librit të Eksodit]], Moisiu lindi në një periudhë kur populli i tij, izraelitët, të cilët ishin një pakicë e skllavëruar, po shtoheshin në numër; si pasojë, [[Faraoni]] i Egjiptit shqetësohej se ata mund të bashkoheshin me armiqtë e Egjiptit. Kur Faraoni urdhëroi që të gjithë djemtë e sapolindur hebrenj të vriteshin për të ulur numrin e izraelitëve, nëna hebreje e Moisiut, [[Jokebedi]], e fshehu fshehurazi mes kallamishteve në brigjet e [[Nili]]t. Bija e Faraonit e zbuloi foshnjën aty dhe e birësoi. Kështu, ai u rrit me familjen mbretërore egjiptiane. Pasi vrau një egjiptian që po rrihte një hebre, Moisiu iku në [[Midian]], ku e takoi Engjëllin e Zotit, që i foli nga një {{ill|Shkurrja e ndezur|en|Burning bush|lt=shkurre e ndezur}} në malin Horeb. Zoti e dërgoi Moisiun përsëri në Egjipt për të kërkuar lirimin e izraelitëve nga skllavëria. Moisiu kundërshtoi duke thënë se nuk fliste rrjedhshëm,<ref>Eksodi 4:10</ref> kështu Zoti lejoi që [[Haruni]], vëllai i tij i madh,<ref>Eksodi 7:7</ref> të fliste në vend të tij. Pas [[Dhjetë plagët e Egjiptit|dhjetë plagëve]], Moisiu e udhëhoqi [[Eksodi (Bibla)|Eksodin]] e izraelitëve jashtë Egjiptit dhe përtej [[Deti i Kuq|Detit të Kuq]], pas së cilës ata u vendosën në {{ill|Mali Sinai (Bibla)|en|Mount Sinai (Bible)|lt=malin Sinai}}, ku Moisiu mori [[Dhjetë Urdhërimet]]. Pas 40 vjetësh endjeje nëpër shkretëtirë, Moisiu vdiq në malin Nebo në moshën 120-vjeçare, brenda shikimit të Tokës së Premtuar.<ref>{{cite journal |last=Kugler |first=Gili |date=December 2018 |title=Moses died and the people moved on: A hidden narrative in Deuteronomy |journal=Journal for the Study of the Old Testament |volume=43 |issue=2 |pages=191–204 |doi=10.1177/0309089217711030 |language=en}}</ref> Shumica e studiuesve e shohin Moisiun biblik si një figurë [[legjenda]]re, duke ruajtur megjithatë mundësinë që Moisiu, ose një figurë e ngjashme me të, të ketë ekzistuar në shekullin XIII p.e.s.<ref name="Nigosian1993">{{cite journal |last1=Nigosian |first1=S. A. |title=Moses as They Saw Him |journal=Vetus Testamentum |date=1993 |volume=43 |issue=3 |pages=339–350 |doi=10.1163/156853393X00160 |issn=0042-4935 |language=en}}</ref><ref name="Dever2001">{{cite book |first=William G. |last=Dever |title=What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It?: What Archeology Can Tell Us About the Reality of Ancient Israel |year=2001 |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |isbn=978-0-8028-2126-3 |page=99 |language=en}}</ref> Judaizmi Rabinik llogariti jetën e Moisiut nga viti 1391 deri në 1271 p.e.s.;<ref>''Seder Olam Rabbah''.</ref> [[Jeronimi]] propozoi vitin 1592 p.e.s.,<ref>''Chronicon'' i Jeronimit (shek. IV) jep vitin 1592 p.e.s. si vit lindjeje të Moisiut.</ref> ndërsa [[James Ussher]] propozoi vitin 1571 p.e.s.{{efn|Kronologjia e Usherit të shekullit XVII llogarit vitin 1571 p.e.s. (''Annals of the World'', 1658, paragrafi 164).|group="shën"}} Moisiu është portretizuar shpesh në artin, letërsinë, muzikën dhe filmin, dhe është subjekt i veprave në disa ndërtesa qeveritare të Shteteve të Bashkuara. == Etimologjia e emrit == [[Skeda:Moses - Alta-Tadema.jpg|parapamje|''Gjetja e Moisiut'', pikturë e Sir Lawrence Alma-Tademës, 1904]] Rrënja egjiptiane {{lang|egy-Latn|msy}} ("fëmijë i") ose ''mose'' konsiderohet si një etimologji e mundshme,{{sfn|Davies|2020|p=181}} ndoshta një shkurtim i një [[emër teoforik|emri teoforik]] ku emri i perëndisë është hequr. Prapashtesa ''mose'' shfaqet në emrat e faraonëve egjiptianë si [[Thutmozi]] ("i lindur nga [[Thoth]]u") dhe Ramozi ("i lindur nga [[Ra (perëndi)|Ra]]").<ref name="Hays2014">{{cite book |title=Hidden Riches: A Sourcebook for the Comparative Study of the Hebrew Bible and Ancient Near East |last=Hays |first=Christopher B. |publisher=Presbyterian Publishing Corp |year=2014 |isbn=978-0-664-23701-1 |page=116 |language=en}}</ref> Njëri prej emrave egjiptianë të [[Ramesesi II|Ramesesit]] ishte {{lang|egy-Latn|Ra-mesesu mari-Amon}}, që do të thotë "i lindur nga Ra, i dashuri i Amonit". Vetë ''ms'' gjendet disa herë si emër vetjak egjiptian në Mbretërinë e Re.<ref>{{cite book |title=Die Ägyptischen Personennamen, Vol. 1 |last=Ranke |first=Hermann |publisher=J. J. Augustin |year=1935 |page=162 |language=de}}</ref> Gjuhëtari [[Abraham Yahuda]], bazuar në drejtshkrimin e dhënë në [[Tanah]], argumenton se emri kombinon "ujë" ose "farë" dhe "pellg, shtrirje uji", duke dhënë kështu kuptimin "fëmija i [[Nili]]t" ({{lang|egy-Latn|mw-š}}).<ref>Ulmer, Rivka. 2009. ''Egyptian Cultural Icons in Midrash''. de Gruyter. f. 269. (gjermanisht)</ref> Rrëfimi biblik i lindjes së Moisiut i jep atij një [[etimologji popullore]] për të shpjeguar kuptimin e supozuar të emrit të tij.<ref name="Hays2014" /> Thuhet se ai e mori emrin nga Bija e Faraonit: "ai u bë biri i saj. Ajo e quajti Moisiu [{{lang|hbo|מֹשֶׁה}}, {{lang|hbo-Latn|Mōše}}], duke thënë, 'e nxora nga uji' [{{lang|hbo|מְשִׁיתִֽהוּ}}, {{lang|hbo-Latn|mǝšīṯīhū}}]."<ref>Eksodi 2:10</ref><ref name="Maciá">Maciá, Lorena Miralles. 2014. "Judaizing a Gentile Biblical Character through Fictive Biographical Reports: The Case of Bityah, Pharaoh's Daughter, Moses' Mother, according to Rabbinic Interpretations". f. 145–175 në C. Cordoni dhe G. Langer (red.), ''Narratology, Hermeneutics, and Midrash''. Vandenhoeck & Ruprecht. (anglisht)</ref> Ky shpjegim e lidh emrin me rrënjën semitike {{lang|sem|משׁה}}, {{lang|sem-Latn|m-š-h}}, që do të thotë "të nxjerrësh jashtë".<ref name="Maciá" />{{sfn|Dozeman|2009|pp=81–82}} [[Tosafisti]] i shekullit XI Isak ben Asher haLevi vuri re se princesha i vë emrin me pjesoren aktive "nxjerrës" ({{lang|hbo|מֹשֶׁה}}, {{lang|hbo-Latn|mōše}}), jo pjesoren pësore "i nxjerrë" ({{lang|hbo|נִמְשֶׁה}}, {{lang|hbo-Latn|nīmše}}), duke parathënë kështu, në efekt, se Moisiu do t'i nxirrte të tjerët (jashtë Egjiptit); kjo është pranuar nga disa studiues.<ref>{{Cite web |title=Riva on Torah, Exodus 2:10:1 |url=https://www.sefaria.org/Riva_on_Torah,_Exodus.2.10.1 |access-date=14 mars 2021 |website=Sefaria |language=en}}</ref> Etimologjia hebraike në rrëfimin biblik mund të pasqyrojë një përpjekje për të fshehur gjurmët e origjinës egjiptiane (domethënë joçifute) të Moisiut. Karakteri egjiptian i emrit të tij u njoh si i tillë nga shkrimtarë të lashtë hebrenj si {{ill|Filoni nga Aleksandria|en|Philo|lt=Filoni}} dhe [[Flavio Josefi]].<ref name="Greifenhagen">Greifenhagen, Franz V. 2003. ''Egypt on the Pentateuch's Ideological Map''. Bloomsbury. f. 60ff [62], shën. 65, [63]. (anglisht)</ref> Filoni e lidhi emrin e Moisiut (greqisht: {{lang|grc|Μωϋσῆς}}, {{lang|grc-Latn|Mōysēs}}) me fjalën egjiptiane (kopte) për "ujë" ({{lang|cop-Latn|môu}}, {{lang|cop|μῶυ}}), duke iu referuar gjetjes së tij në Nil dhe etimologjisë popullore biblike.{{efn|group="shën"|{{lang|grc|εἶτα δίδωσιν ὄνομα θεμένη Μωυσῆν ἐτύμως διὰ τὸ ἐκ τοῦ ὕδατος αὐτὸν ἀνελέσθαι· τὸ γὰρ ὕδωρ μῶυ ὀνομάζουσιν Αἰγύπτιοι}} — "Meqë ishte nxjerrë nga uji, princesha i dha një emër të nxjerrë prej kësaj, dhe e quajti Moisiu, sepse ''môu'' është fjala egjiptiane për ujë." (Filoni, ''De Vita Mosis'', I:4:17)}} Josefi, në ''[[Antikitetet hebraike|Antikitetet e Judenjve]]'' të tij, thotë se elementi i dytë, {{lang|hbo-Latn|-esês}}, do të thoshte "ata që shpëtohen". Problemi se si një princeshë egjiptiane (e cila, sipas Librit të Eksodit, i vuri emrin "Moisiu") mund të dinte hebraisht ka hutuar komentues hebrenj mesjetarë si [[Abraham ibn Ezra|Ibn Ezra]] dhe [[Hezekia ben Manoah]]. Hezekia sugjeroi se ajo ose ishte kthyer në [[Judaizmi|fenë hebraike]], ose kishte marrë ndihmë nga [[Jokebedi]] (nëna e Moisiut).<ref>Shurpin, Yehuda. "Is Moses a Jewish or Egyptian Name?". Chabad.org. (anglisht)</ref> Princesha egjiptiane që e emëroi Moisiun nuk përmendet me emër në Librin e Eksodit. Megjithatë, Josefit i njihej si Thermutis (identifikuar edhe si Tharmuth),<ref name="Maciá" /> dhe disa brenda traditës hebraike janë përpjekur ta identifikojnë me një "bijë të Faraonit" të përmendur në 1 Kronikave 4:17 me emrin Bithiah,<ref name="Scolnic">Scolnic, Benjamin Edidin. 2005. ''If the Egyptians Drowned in the Red Sea where are Pharaoh's Chariots?''. University Press of America. f. 82. (anglisht)</ref> ndonëse të tjerë vërejnë se kjo është e pamundshme, pasi nuk ka asnjë tregues tekstual që kjo bijë e Faraonit është e njëjta që e emëroi Moisiun.<ref name="Scolnic" /> Ibn Ezra dha dy mundësi për emrin e Moisiut: ai besonte se ose ishte një përkthim i emrit egjiptian në vend të një transliterimi, ose se bija e Faraonit dinte hebraisht.<ref>{{Cite web |title=Did Pharaoh's Daughter Name Moses? In Hebrew? |url=https://www.thetorah.com/article/did-pharaohs-daughter-name-moses-in-hebrew |access-date=18 prill 2022 |website=TheTorah.com |language=en}}</ref> [[Kenneth Kitchen]] argumenton se etimologjia hebraike ka më shumë gjasa të jetë e saktë, pasi tingujt në hebraishten {{lang|hbo-Latn|m-š-h}} nuk përputhen me shqiptimin e egjiptishtes {{lang|egy-Latn|msy}} në periudhën përkatëse kohore.<ref>Kenneth A. Kitchen, ''On the Reliability of the Old Testament'' (2003), f. 296–297. (anglisht)</ref> == Rrëfimi biblik == === Profeti dhe çlirimtari i Izraelit === [[Skeda:SyriacBibleParisFolio8rrMosesBeforePharaoh.jpg|thumb|djathtas|Moisiu para Faraonit, miniaturë e shekullit VI nga Bibla Siriake e Parisit]] Izraelitët ishin vendosur në Tokën e Goshenit në kohën e [[Jozefi (Bibla)|Jozefit]] dhe [[Jakobi (Bibla)|Jakobit]], por një Faraon i ri u ngrit që i shtypi bijtë e Izraelit. Në këtë kohë, Moisiu i lindi babait të tij Amrami, bir (ose pasardhës) i Kehathit levit, i cili kishte hyrë në Egjipt me shtëpinë e Jakobit; nëna e tij ishte [[Jokebedi]], e afërme e Kehathit. Moisiu kishte një motër më të madhe (me shtatë vjet), [[Miriami]]n, dhe një vëlla më të madh (me tre vjet), [[Haruni]]n.{{efn|group="shën"|Sipas [[Manethoit]], vendlindja e tij ishte qyteti i lashtë [[Heliopolis (Egjipti i lashtë)|Heliopolis]].<ref>McClintock, John, dhe James Strong. "Moses". ''Cyclopaedia of Biblical, Theological and Ecclesiastical Literature'', vëll. VI. New York: Harper & Brothers, 1882. f. 677–687. (anglisht)</ref>}} Faraoni kishte urdhëruar që të gjithë fëmijët meshkuj hebrenj të lindur të mbyteshin në lumin Nil, por nëna e Moisiut e vendosi atë në një shportë dhe e fshehu mes kallamishteve buzë lumit. Ai u zbulua dhe u birësua nga Bija e Faraonit dhe u rrit si egjiptian. Një ditë, pasi Moisiu kishte arritur moshën madhore, ai vrau një egjiptian që po rrihte një hebre. Për t'i shpëtuar dënimit me vdekje nga Faraoni, Moisiu iku në Midian (një vend shkretëtire në jug të Judesë), ku u martua me Ziporën.<ref>Eksodi 2:21</ref> Atje, në malin Horeb, Zoti iu shfaq Moisiut si një shkurre e ndezur, ia zbuloi emrin e tij si [[JHVH]] (ndoshta i shqiptuar [[Jahvei]]),<ref>Eksodi 3:14</ref> dhe e urdhëroi të kthehej në Egjipt e ta nxirrte popullin e tij të zgjedhur (Izraeli) nga robëria drejt Tokës së Premtuar ([[Kanani]]t).<ref>Eksodi 8:1</ref> Gjatë udhëtimit, Zoti u përpoq ta vriste Moisiun sepse nuk e kishte rrethprerë të birin,<ref>Eksodi 4:24–26</ref> por Zipora ia shpëtoi jetën. Moisiu u kthye për të kryer urdhrin e Zotit, por Zoti bëri që Faraoni të refuzonte, dhe vetëm pasi Zoti ia nënshtroi Egjiptin dhjetë plagëve, Faraoni u dorëzua. Moisiu i udhëhoqi izraelitët drejt kufirit të Egjiptit, por Zoti ia ngurtësoi zemrën Faraonit edhe një herë, në mënyrë që ta shkatërronte Faraonin dhe ushtrinë e tij te Kalimi i Detit të Kuq, si shenjë e fuqisë së tij ndaj Izraelit dhe kombeve.<ref name="Ginzberg1909">Ginzberg, Louis. ''The Legends of the Jews''. Përkth. Henrietta Szold. Philadelphia: Jewish Publication Society, 1909. (anglisht)</ref>{{rp|at=vëll. III, kap. I}} [[Skeda:VictoryOLord.JPG|thumb|''Fitore, o Zot!'', pikturë e 1871 nga John Everett Millais, e paraqet Moisiun duke mbajtur shkopin e tij, i ndihmuar nga Haruni dhe Huri, që i mbajnë krahët gjatë betejës kundër Amalekut.]] Pas mundjes së amalekitëve në Refidim,<ref>{{cite journal |last=Trimm |first=Charlie |date=September 2019 |title=God's staff and Moses' hand(s): The battle against the Amalekites as a turning point in the role of the divine warrior |journal=Journal for the Study of the Old Testament |volume=44 |issue=1 |pages=198–214 |doi=10.1177/0309089218778588 |language=en}}</ref> Moisiu i udhëhoqi izraelitët drejt malit Sinai, ku iu dha Dhjetë Urdhërimet nga Zoti, të shkruara në pllaka guri. Meqë Moisiu qëndroi gjatë në mal, disa nga populli u frikësuan se mos kishte vdekur, prandaj bënë një {{ill|Viçi i artë|en|Golden calf|lt=statujë të një viçi të artë}} dhe e adhuruan si idhull të Zotit, duke mosbindur e zemëruar kështu Zotin dhe Moisiun. Moisiu, i mllefosur, i theu pllakat dhe më vonë urdhëroi eliminimin e atyre që kishin adhuruar statujën, e cila u shkri dhe iu dha idhujtarëve për ta pirë.<ref>{{cite book |last1=Rad |first1=Gerhard von |last2=Hanson |first2=K. C. |last3=Neill |first3=Stephen |title=Moses |location=Cambridge |publisher=James Clarke |year=2012 |isbn=978-0-227-17379-4 |language=en}}</ref> Zoti i rishkroi përsëri Dhjetë Urdhërimet në një palë të re pllakash. Më vonë në malin Sinai, Moisiu dhe pleqtë hynë në një besëlidhje sipas së cilës Izraeli do të bëhej populli i JHVH-së, duke iu bindur ligjeve të tij, ndërsa JHVH-ja do të ishte perëndia e tyre. Moisiu ia dorëzoi ligjet e Zotit Izraelit, e themeloi priftërinë nën bijtë e vëllait të tij Harun, dhe i shkatërroi ata izraelitë që u larguan nga adhurimi i tij. Në aktin e tij të fundit në Sinai, Zoti i dha Moisiut udhëzimet për {{ill|Tabernakulli|en|Tabernacle|lt=Tabernakullin}}, shenjtëroren lëvizëse me të cilën ai do të udhëtonte me Izraelin drejt Tokës së Premtuar.<ref name="Ginzberg1909" />{{rp|at=vëll. III, "Kuptimi simbolik i Tabernakullit"}} Nga Sinai, Moisiu i udhëhoqi izraelitët drejt Shkretëtirës së Paranit në kufirin e Kananit. Që andej, ai dërgoi dymbëdhjetë spiunë në tokë (Numrat 13–14). Spiunët u kthyen me mostra të pjellorisë së tokës, por paralajmëruan se banorët e saj ishin gjigantë. Populli u frikësua dhe donte të kthehej në Egjipt, dhe disa u rebeluan kundër Moisiut dhe kundër Zotit. Moisiu u tha izraelitëve se nuk ishin të denjë ta trashëgonin tokën dhe se do të endeshin në shkretëtirë për dyzet vjet derisa brezi që refuzoi të hynte në Kanan të vdiste, në mënyrë që fëmijët e tyre ta zotëronin tokën.<ref name="Ginzberg1909" />{{rp|at=vëll. III, "Mosmirënjohja e ndëshkuar"}} Më vonë, [[Koreu]] u ndëshkua për udhëheqjen e një kryengritjeje kundër Moisiut. Kur kaluan dyzet vjetët, Moisiu i udhëhoqi izraelitët nga lindja rreth [[Deti i Vdekur|Detit të Vdekur]] drejt territoreve të Edomit dhe Moabit. Atje ata i shpëtuan tundimit të idhujtarisë, i pushtuan tokat e Ogut dhe Sihonit në Transjordani, e morën bekimin e Zotit përmes profetit Balaam, dhe i masakruan midianitët, të cilët deri në fund të udhëtimit të Eksodit ishin bërë armiq të izraelitëve për shkak të rolit të tyre në nxitjen e izraelitëve që të mëkatonin kundër Zotit. Moisiut iu tha dy herë se do të vdiste para se të hynte në Tokën e Premtuar: në Numrat 27:13,<ref>Numrat 27:13</ref> pasi e kishte parë Tokën e Premtuar nga një pikëvështrim në malin Abarim, dhe përsëri në Numrat 31:1,<ref>Numrat 31:1</ref> pasi ishte fituar beteja me midianitët. Në brigjet e lumit Jordan, me pamje mbi tokën, Moisiu i mblodhi fiset. Pas kujtimit të endjeve të tyre, ai u dorëzoi ligjet e Zotit sipas të cilave duhej të jetonin në tokë, këndoi një këngë lavdërimi dhe shpalli një bekim mbi popullin, dhe ia kaloi autoritetin [[Jozueu]]t, nën të cilin ata do ta zotëronin tokën. Moisiu pastaj u ngjit në malin Nebo, e shikoi Tokën e Premtuar të shtrirë para tij, dhe vdiq në moshën 120-vjeçare: {{Blockquote|Kështu Moisiu, shërbëtori i Zotit, vdiq atje në tokën e Moabit, sipas fjalës së Zotit. Dhe ai e varrosi në luginën e tokës së Moabit, përballë Beth-Peorit, por asnjeri nuk e njeh vendin e varrimit të tij deri më sot. (Ligji i Përtërirë 34:5–6)}} === Ligjvënësi i Izraelit === [[Skeda:Guido Reni - Moses with the Tables of the Law - WGA19289.jpg|thumb|''Moisiu me pllakat e ligjit'', vepër e Guido Renitt, 1624]] Moisiu nderohet sot ndër hebrenjtë si "ligjvënësi i Izraelit": ai i dorëzoi disa palë ligjesh gjatë Torës. I pari është Kodi i Besëlidhjes,<ref>Eksodi 20:19–23:33</ref> kushtet e besëlidhjes që Zoti ua ofron izraelitëve në malin Sinai. Brenda besëlidhjes gjendet [[Dekalogu]] (Dhjetë Urdhërimet, Eksodi 20:1–17),<ref>Eksodi 20:1–17</ref> si dhe Libri i Besëlidhjes (Eksodi 20:22–23:19).<ref>Eksodi 20:22–23:19</ref>{{sfn|Hamilton|2011|p=xxv}} Librat e Levitikëve dhe Numrave përbëjnë një trup të dytë ligjesh, ndërsa Ligji i Përtërirë një të tretë.<ref>{{cite web |title=Introducing Biblical Law – Study Guide |url=https://yalebiblestudy.org/courses/leviticus-numbers-and-deuteronomy/lessons/introducing-biblical-law-study-guide/ |website=Yale Bible Study |publisher=Yale Divinity School |access-date=22 prill 2026 |language=en}}</ref> Moisiu tradicionalisht është konsideruar autor i Torës, seksioni i parë i [[Bibla hebraike|Biblës Hebraike]].<ref>{{cite book |last1=Robinson |first1=George |title=Essential Torah: A Complete Guide to the Five Books of Moses |date=2008 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |isbn=978-0-307-48437-6 |page=97 |language=en}}</ref> == Historiciteti == [[Skeda:Moses Dura Europos.jpg|thumb|Moisiu dhe shkurrja e ndezur. Pikturë nga Sinagoga e Dura-Europosit, shekulli III e.s.]] Studiuesit kanë mendime të ndryshme mbi historicitetin e Moisiut.<ref name="Nigosian1993" /><ref name="Dever1993" /> Sipas [[William G. Dever]]it, konsensusi modern shkencor është se personi biblik i Moisiut është kryesisht mitik, ndonëse pranohet mundësia që "një figurë e ngjashme me Moisiun mund të ketë ekzistuar diku në Transjordaninë jugore" në mesin ose fundin e shekullit XIII p.e.s., dhe se "arkeologjia nuk mund të bëjë asgjë" për ta provuar apo hedhur poshtë këtë në një kuptim apo tjetrin.<ref name="Dever1993">{{cite journal |last=Dever |first=William G. |title=What Remains of the House That Albright Built? |journal=The Biblical Archaeologist |publisher=University of Chicago Press |volume=56 |issue=1 |year=1993 |issn=0006-0895 |doi=10.2307/3210358 |pages=25–35 |jstor=3210358 |language=en}}</ref><ref name="Dever2001" /> Sipas Solomon Nigosianit, ekzistojnë tre pikëpamje mbizotëruese ndër studiuesit biblikë: një se Moisiu nuk është figurë historike, një tjetër që përpiqet ta ankorojë rolin vendimtar që luajti në fenë izraelite, dhe një e tretë që argumenton se ka elemente të historisë dhe legjendës nga të cilat "këto çështje debatohen ashpër dhe mbeten të pazgjidhura ndër studiues".<ref name="Nigosian1993" /> Sipas Brian Britt-it, ekziston një ndarje ndër studiues kur diskutohen çështje mbi Moisiun që kërcënon të krijojë ngërç.<ref>{{cite web |last1=Britt |first1=Brian |title=The Moses Myth, Beyond Biblical History |url=https://bibleinterp.arizona.edu/articles/Britt-Moses_Myth |website=The Bible and Interpretation |publisher=University of Arizona |date=2004 |language=en}}</ref> Sipas komentarit zyrtar të Torës për Judaizmin Konservator, është e parëndësishme nëse Moisiu historik ekzistoi, duke e quajtur atë "heroin folklorik, kombëtar".<ref>Garfinkel, Stephen. "Moses: Man of Israel, Man of God". Në ''Etz Hayim: Torah and Commentary''. Jewish Publication Society, 2001. f. 1414. (anglisht)</ref> {{ill|Jan Assmann|en|Jan Assmann}} argumenton se nuk mund të dihet nëse Moisiu ka jetuar ndonjëherë, sepse nuk ka gjurmë të tij jashtë traditës.<ref>{{Cite book |last=Assmann |first=Jan |title=Moses the Egyptian |date=15 tetor 1998 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-58739-7 |pages=2, 11 |language=en}}</ref> Ndonëse emrat e Moisiut dhe të të tjerëve në rrëfimet biblike janë egjiptianë dhe përmbajnë elemente autentike egjiptiane, asnjë burim jashtë Biblës nuk tregon qartë drejt Moisiut.<ref>{{cite web |last1=Dever |first1=William |date=17 nëntor 2008 |title=Archeology of the Hebrew Bible |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/archeology-hebrew-bible/ |website=Nova |publisher=PBS |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Moore |first1=Megan Bishop |last2=Kelle |first2=Brad E. |title=Biblical History and Israel's Past |date=17 maj 2011 |publisher=Wm. B. Eerdmans |isbn=978-0-8028-6260-0 |pages=92–93 |language=en}}</ref> Asnjë referencë ndaj Moisiut nuk shfaqet në ndonjë burim egjiptian para shekullit IV p.e.s., kohë e gjatë pasi besohet të ketë jetuar. Asnjë burim bashkëkohor egjiptian nuk e përmend Moisiun apo ngjarjet e Eksodit-Ligjit të Përtërirë, dhe as nuk është zbuluar ndonjë provë arkeologjike në Egjipt apo në shkretëtirën e Sinait që të mbështesë rrëfimin në të cilin ai është figura qendrore.{{sfn|Meyers|2005|pp=5–6}} [[David Adams Leeming]] pohon se Moisiu është një hero mitik dhe figura qendrore e mitologjisë hebraike.<ref>{{Cite book |last1=Leeming |first1=David |title=The Oxford Companion to World Mythology |date=17 nëntor 2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-515669-0 |language=en}}</ref> ''The Oxford Companion to the Bible'' shprehet se historiciteti i Moisiut është supozimi më i arsyeshëm (edhe pse jo krejt i paanshëm) që mund të bëhet për të, pasi mungesa e tij do të linte një zbrazëti që nuk mund të shpjegohej ndryshe.<ref>{{cite book |title=Exodus, The Book of |publisher=Oxford University Press |date=2004 |isbn=978-0-19-504645-8 |language=en}}</ref> ''Oxford Biblical Studies'' shprehet se, ndonëse pak studiues modernë janë të gatshëm të mbështesin pikëpamjen tradicionale se vetë Moisiu i shkroi pesë librat e Torës, ka sigurisht të tjerë që e konsiderojnë udhëheqjen e Moisiut si të bazuar shumë fort në kujtesën kolektive të Izraelit për t'u hedhur poshtë si trillim fetar.<ref name="Oxford Biblical Studies Online">{{cite web |title=Moses |url=http://www.oxfordbiblicalstudies.com/article/opr/t94/e1284 |website=Oxford Biblical Studies Online |language=en}}</ref> Historia e zbulimit të Moisiut ndjek një motiv të njohur në rrëfimet mitologjike të Lindjes së Afërt Antike mbi sundimtarin që ngrihet nga origjina të thjeshta.<ref>{{Cite book |last1=Coogan |first1=Michael David |last2=Coogan |first2=Michael D. |title=The Oxford History of the Biblical World |date=2001 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-513937-2 |language=en}}</ref> Për shembull, në rrëfimin e origjinës së Sargonit të Akadit (shekulli XXIII p.e.s.): {{Blockquote|Nëna ime, kryepriftëresha, mbeti shtatzënë; në fshehtësi më lindi<br />Më vendosi në një shportë kallamishtesh, me bitum ma vulosi kapakun<br />Më hodhi në lumin që u ngrit mbi mua.<ref>{{cite book |first=Timothy D. |last=Finlay |title=The Birth Report Genre in the Hebrew Bible |series=Forschungen zum Alten Testament |volume=12 |publisher=Mohr Siebeck |year=2005 |page=236 |isbn=978-3-16-148745-3 |language=en}}</ref>}} Historia e Moisiut, ashtu si ato të patriarkëve të tjerë, ka pasur shumë të ngjarë një parahistori të gjatë gojore.<ref>{{cite book |last=Pitard |first=Wayne T. |date=2001 |title=The Oxford History of the Biblical World |publisher=Oxford University Press |page=27 |language=en}}</ref> Ai përmendet në Librin e Jeremias<ref>Jeremia 15:1</ref> dhe në Librin e Isaisë.<ref>Isaia 63:11-12</ref> Përmendja më e hershme e tij është e paqartë, në Librin e Hoseas,<ref>Hosea 12:13</ref> dhe emri i tij duket i lashtë, pasi tradita e gjetur në Eksod i jep një etimologji popullore.<ref name="Hays2014" />{{sfn|Dozeman|2009|pp=81–82}} Sidoqoftë, Tora u përfundua duke kombinuar tekste tradicionale më të vjetra me të tjera të shkruara rishtazi.<ref>{{cite book |last1=Carr |first1=David M. |last2=Conway |first2=Colleen M. |title=An Introduction to the Bible |date=2010 |publisher=Wiley |location=New York |isbn=978-1-4051-6738-3 |page=193 |language=en}}</ref> Jean-Louis Ska argumenton se tekste si Isaia 63:16 dhe Ezekieli 33:23–29, të shkruara gjatë Mërgimit (domethënë, në gjysmën e parë të shekullit VI p.e.s.), dëshmojnë tension mes popullit të Judës dhe hebrenjve pas-mërgimtarë të kthyer (''gôlâ''). Ndërsa hebrenjtë që kishin jetuar vazhdimisht në tokë e bazonin pretendimin e tyre për tokën në zbritjen e tyre nga Abrahami, tekstet e shkruara nga të mërguarit e quajnë Zotin babain e vërtetë të Izraelit dhe e konsiderojnë Eksodin nën Moisiun si pikënisjen e vërtetë të historisë së Izraelit.{{sfn|Ska|2009|pp=43–44}} [[Skeda:Ms. 33 (88.MP.70) Moses Killing an Egyptian cropping.jpg|thumb|Moisiu duke vrarë një egjiptian, paraqitje nga fillimi i shekullit XV]] Një teori e zhvilluar nga Cornelis Tiele në 1872, e cila ka rezultuar me ndikim, argumentoi se [[Jahvei]] ishte një perëndi midianite, e futur te izraelitët nga Moisiu, vjehrri i të cilit, Jetro, ishte një prift midianit.<ref>Gjyqtarët 1:16-3:11; Numrat 10:29; Eksodi 6:2-3</ref> Ishte tek një Moisi i tillë që Jahveu ia zbuloi emrin e tij të vërtetë, të fshehur nga Patriarkët që e njihnin vetëm si El Shadai.<ref>{{cite book |first=Mark S. |last=Smith |title=The Early History of God: Yahweh and the Other Deities in Ancient Israel |publisher=Wm. B. Eerdmans |year=2002 |page=34 |isbn=978-0-8028-3972-5 |language=en}}</ref> Kundër kësaj pikëpamjeje qëndron konsensusi modern se shumica e izraelitëve ishin vendas të Palestinës.<ref>{{cite book |editor-first=Karel |editor-last=van der Toorn |title=Dictionary of Deities and Demons in the Bible |publisher=Wm. B. Eerdmans |edition=2 |year=1999 |page=912 |isbn=978-0-8028-2491-2 |language=en}}</ref> [[Martin Noth]] argumentoi se Pentateuku e përdor figurën e Moisiut, fillimisht të lidhur me legjenda të një pushtimi në Transjordani, si një kllapë rrëfimtare ose pajisje e vonë redaksionale për të bashkuar katër nga pesë temat, fillimisht të pavarura, të asaj vepre.<ref>{{cite book |last=Coats |first=George W. |title=Moses: Heroic Man, Man of God |publisher=A&C Black |year=1988 |pages=10ff |isbn=978-0-567-59420-4 |language=en}}</ref> {{ill|Manfred Görg|de}} dhe {{ill|Rolf Krauss (egyptolog)|de|Rolf Krauss|lt=Rolf Krauss}}, ky i fundit në një mënyrë disi sensacionaliste, kanë sugjeruar se historia e Moisiut është një shtrembërim ose transmogrifikim i vezirit historik Amenmose (rreth 1200 p.e.s.), i cili u shkarkua nga posti dhe emri i të cilit më vonë u thjeshtua në {{lang|egy-Latn|msy}} (Mose). Aidan Dodson e konsideron këtë hipotezë "intriguese, por përtej provës".<ref>{{cite book |first=Aidan |last=Dodson |title=Poisoned Legacy: The Fall of the 19th Egyptian Dynasty |publisher=American University in Cairo Press |year=2010 |page=72 |isbn=978-1-61797-071-9 |language=en}}</ref> Rudolf Smend argumenton se dy detajet mbi Moisiun që ka më shumë gjasa të jenë historike janë emri i tij, me origjinë egjiptiane, dhe martesa e tij me një grua midianite, detaje që duket pak të ngjarë të jenë shpikur nga izraelitët; sipas Smend-it, të gjitha detajet e tjera të dhëna në rrëfimin biblik janë shumë të ngarkuara mitikisht për t'u konsideruar të dhëna të sakta.<ref>{{cite journal |last=Smend |first=Rudolf |title=Mose als geschichtliche Gestalt |journal=Historische Zeitschrift |volume=260 |year=1995 |pages=1–19 |doi=10.1524/hzhz.1995.260.jg.1 |language=de}}</ref> Emri i mbretit Mesha të Moabit është lidhur me atë të Moisiut. Edhe Mesha shoqërohet me rrëfime eksodi dhe pushtimi, dhe disa motive në tregimet mbi të ndahen me tregimin e Eksodit dhe atë të luftës së Izraelit me Moabin (2 Mbretërve 3). Moabi rebelohet kundër shtypjes, ashtu si Moisiu, e udhëheq popullin e tij jashtë Izraelit, ashtu si Moisiu e nxori nga Egjipti, dhe i parëlinduri i tij therret te muri i Kir-Haresetit, ashtu si të parëlindurit e Izraelit dënohen me therje në tregimin e Eksodit, në atë që teologu kalvinist Peter Leithart e përshkroi si "një Pashkë infernale që e shpëton Meshën, ndërsa zemërimi digjet kundër armiqve të tij".<ref>{{cite book |first=Peter J. |last=Leithart |title=1 & 2 Kings |publisher=Brazos Press |year=2006 |pages=178ff |isbn=978-1-58743-125-8 |language=en}}</ref> Figura të tjera egjiptiane që janë propozuar si kandidatë për një figurë historike të ngjashme me Moisiun përfshijnë princat Ahmose-ankh dhe Ramose, bij të faraonit Ahmosit I, ose një figurë e lidhur me familjen e faraonit [[Tutmosi III]].<ref>{{cite journal |last=Samaan |first=Marla |title='House of Bondage': Can We Reconcile the Biblical Account of Hebrew Slavery with Egyptian Historical Records? |journal=Senior Research Projects |volume=59 |year=2002 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=Billauer |first=Barbara |title=Moses, the Tutmoses and the Exodus |journal=SSRN |year=2014 |doi=10.2139/ssrn.2429297 |language=en}}</ref> === Irsu === Studiuesi biblik [[Israel Knohl]] ka propozuar identifikimin e Moisiut me Irsu-n, një shasu. Sipas Papirusit Harris I, i datuar rreth vitit 1152 p.e.s., dhe Stelës së Elefantinës, e datuar në sundimin e faraonit Setnakht, Irsu përmbysi qeverinë e lashtë egjiptiane dhe mori pushtetin me mbështetjen e "aziatikëve" (njerëz nga [[Levanti]]) pas vdekjes së mbretëreshës Tvosret. Pasi erdhi në pushtet, Irsu dhe mbështetësit e tij i shqetësuan ritualet e lashta egjiptiane, duke ndaluar ofertat për perënditë egjiptiane dhe "duke i trajtuar perënditë si njerëzit". Ata më në fund u mundën dhe u dëbuan nga Faraoni i ri Setnakht. Ndërsa iknin, ata braktisën sasi të mëdha ari dhe argjendi që kishin vjedhur nga tempujt.<ref>{{Cite web |title=Exodus: The History Behind the Story |url=https://www.thetorah.com/article/exodus-the-history-behind-the-story |access-date=1 korrik 2021 |website=TheTorah.com |language=en}}</ref> === Osarsefi === Një version egjiptian i tregimit që kryqëzohet me historinë e Moisiut gjendet te Manethoi, i cili, sipas përmbledhjes së Josefit, shkroi se një farë Osarsefi, prift egjiptian nga Heliopolisi, u bë mbikëqyrës i një bande lebrozësh, kur Amenofisi (identifikuar me Amenhotepi II, Amenhotepi III, ose Amenhotepi IV), pas indikacioneve nga Amenhotepi, bir i Hapusë, i vendosi në karantinë të gjithë lebrozët e Egjiptit për ta pastruar tokën, në mënyrë që ai të mund t'i shihte perënditë. Lebrozët u grumbulluan në Avaris, ish-kryeqytetin e hiksosëve, ku Osarsefi u përshkroi atyre gjithçka që ishte e ndaluar në Egjipt, ndërsa ndalonte gjithçka që ishte e lejuar në Egjipt. Ata i ftuan hiksosët ta ripushtonin Egjiptin, sunduan bashkë me ta për 13 vjet – Osarsefi më pas mori emrin Moisiu – dhe më pas u dëbuan.<ref>{{cite book |first=Jan |last=Assmann |title=Moses the Egyptian: The Memory of Egypt in Western Monotheism |publisher=Harvard University Press |year=2009 |pages=31–34 |isbn=978-0-674-02030-6 |language=en}}</ref> == Letërsia helenistike == [[Skeda:Memorial of Moses, Mt. Nebo.jpg|thumb|Përmendore e Moisiut, mali Nebo, Jordani]] Shkrimet jobiblike mbi hebrenjtë, me referenca ndaj rolit të Moisiut, shfaqen së pari në fillim të Periudhës Helenistike, nga viti 323 deri rreth vitit 146 p.e.s. Shmuel vëren se "një karakteristikë e kësaj letërsie është nderi i lartë në të cilin i mban popujt e Lindjes në përgjithësi dhe disa grupe të veçanta mes këtyre popujve".{{sfn|Shmuel|1976|p=1102}} Përveç historianëve judeo-romakë ose judeo-helenikë Artapani, Eupolemi, Josefi, dhe Filoni, disa historianë jo-hebrenj, përfshirë Hekateun nga Abdera (cituar nga Diodori i Sicilisë), Aleksandër Polihistorin, Manethoin, Apionin, Kaeremonin nga Aleksandria, Tacitin dhe [[Porfiri (filozof)|Porfirin]] gjithashtu i referohen atij. Nuk dihet se sa prej këtyre rrëfimeve mbështeten në burime më të hershme.{{sfn|Shmuel|1976|p=1103}} Moisiu shfaqet gjithashtu në tekste të tjera fetare si Mishna (rreth 200 e.s.) dhe [[Midrash]] (200–1200 e.s.).<ref>{{Citation |last=Hammer |first=Reuven |title=The Classic Midrash: Tannaitic Commentaries on the Bible |publisher=Paulist Press |year=1995 |page=15 |language=en}}</ref> Figura e Osarsefit në historiografinë helenistike është një prift i tradhtar egjiptian që udhëheq një ushtri lebrozësh kundër faraonit dhe në fund dëbohet nga Egjipti, duke ndryshuar emrin në Moisiu.<ref>{{Cite book |title=The Jewish People in the First Century |first1=Shemuel |last1=Safrai |first2=M. |last2=Stern |first3=David |last3=Flusser |first4=Willem Cornelis |last4=Unnik |date=19 nëntor 1974 |publisher=Uitgeverij Van Gorcum |isbn=9789023214366 |language=en}}</ref> === Hekateu === Referenca më e hershme ndaj Moisiut në letërsinë greke gjendet në historinë egjiptiane të Hekateut nga Abdera (shekulli IV p.e.s.). Gjithçka që mbetet nga përshkrimi i tij i Moisiut janë dy referenca të bëra nga Diodori i Sicilisë, ku, siç shkruan historiani Arthur Droge, ai "e përshkruan Moisiun si një udhëheqës të mençur e trim që e la Egjiptin dhe kolonizoi Judenë".{{sfn|Droge|1989|p=18}} Ndër arritjet e shumta të përshkruara nga Hekateu, Moisiu kishte themeluar qytete, kishte krijuar një tempull e kult fetar, dhe kishte nxjerrë ligje: {{Blockquote|Pas vendosjes së jetës së ngulitur në Egjipt në kohët e hershme, e cila ndodhi, sipas rrëfimit mitik, në periudhën e perëndive dhe heronjve, i pari... që bindi turmat të përdorin ligje të shkruara ishte Mneves, njeri jo vetëm i madh nga shpirti, por edhe në jetën e tij më publik-frymëzuesi ndër të gjithë ligjvënësit emrat e të cilëve janë ruajtur.{{sfn|Droge|1989|p=18}}}} Droge gjithashtu vëren se ky pohim nga Hekateu ishte i ngjashëm me pohime të bëra më vonë nga Eupolemi.{{sfn|Droge|1989|p=18}} === Artapani === [[Skeda:The Knesset Menorah P5200010 Moses.JPG|thumb|djathtas|Paraqitje e Moisiut te Menora e Knesetit duke i ngritur krahët gjatë betejës kundër amalekitëve]] Historiani hebre Artapani nga Aleksandria (shekulli II p.e.s.) e portretizoi Moisiun si një hero kulturor, të huaj për oborrin faraonik. Sipas teologut John Barclay, Moisiu i Artapanit "qartazi e mban fatin e hebrenjve, dhe në shkëlqimin e tij personal, kulturor dhe ushtarak, i sjell nder gjithë popullit hebre".<ref>{{cite book |last=Barclay |first=John M. G. |title=Jews in the Mediterranean Diaspora |publisher=University of California Press |year=1996 |page=130 |isbn=0-520-21843-4 |language=en}}</ref> {{Blockquote|Xhelozia për cilësitë e shkëlqyera të Moisiut e shtyu Kenefresin ta dërgonte me trupa të papërvojë në një ekspeditë ushtarake në Etiopi, ku ai fitoi fitore të mëdha. Pasi ndërtoi qytetin e Hermopolisit, ai ia mësoi popullit vlerën e ibisit si mbrojtje kundër gjarpërinjve, duke e bërë zogun frymën shenjtëruese mbrojtëse të qytetit; më pas ai futi rrethprerjen. Pas kthimit të tij në Memfis, Moisiu ia mësoi popullit vlerën e qeve për bujqësinë, dhe shenjtërimi i tyre nga Moisiu i dha shkas kultit të Apisit. Më në fund, pasi shpëtoi nga një komplot tjetër duke e vrarë sulmuesin e dërguar nga mbreti, Moisiu iku në Arabi, ku u martua me bijën e Raguelit (Jetro), sundimtarit të krahinës.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=830&letter=M&search=moses#3 |title=Moses |encyclopedia=Jewish Encyclopedia |access-date=2 mars 2010 |language=en}}</ref>}} Artapani tregon se si Moisiu kthehet në Egjipt me Harunin dhe burgoset, por shpëton në mënyrë të mrekullueshme përmes emrit të JHVH-së për ta udhëhequr Eksodin. Ky rrëfim dëshmon më tej se të gjithë tempujt egjiptianë të Isis-it që nga ajo kohë kishin një shkop, në kujtim të atij të përdorur për mrekullitë e Moisiut. Ai e përshkruan Moisiun si 80 vjeç, "të gjatë dhe të kuqërremtë, me flokë të gjata të bardha, dhe dinjitoz".<ref>{{cite web |author=Eusebius nga Kesarea |title=Praeparatio Evangelica |translator-first=E. H. |translator-last=Gifford |year=1903 |url=http://www.tertullian.org/fathers/eusebius_pe_09_book9.htm |access-date=30 prill 2021 |language=en}}</ref> Disa historianë, megjithatë, vënë në dukje "natyrën apologjetike të pjesës më të madhe të veprës së Artapanit",{{sfn|Feldman|1998|p=40}} me shtimet e tij të detajeve jashtëbiblike, si referencat ndaj Jetros: Jetro joçifut shpreh admirim për trimërinë e Moisiut në ndihmën e bijave të tij dhe zgjedh ta birësojë Moisiun si bir të vetin.{{sfn|Feldman|1998|p=133}} === Straboni === [[Skeda:Rosso Fiorentino - Moses defending the Daughters of Jethro - Web Gallery of Art.jpg|thumb|''Moisiu duke i mbrojtur bijat e Jetros'', vepër e Rosso Fiorentinos, rreth 1523–1524]] Straboni, historian, gjeograf dhe filozof grek, në ''Geographica''-n e tij (rreth 24 e.s.), shkroi në detaje mbi Moisiun, të cilin e konsideroi si egjiptian që e mbante keq gjendjen në atdheun e tij, dhe kështu tërhoqi shumë ndjekës që e respektonin hyjninë. Ai shkruan, për shembull, se Moisiu kundërshtoi paraqitjen e hyjnisë në formën e njeriut ose kafshës dhe ishte i bindur se hyjnia ishte një entitet që përfshinte gjithçka – tokën dhe detin:{{sfn|Shmuel|1976|p=1132}} {{Blockquote|35. Një prift egjiptian me emrin Moisi, i cili zotëronte një pjesë të vendit të quajtur Egjipti i Poshtëm, i pakënaqur me institucionet e vendosura atje, e la atë dhe erdhi në Jude me një trup të madh njerëzish që adhuronin Hyjninë. Ai deklaroi dhe mësoi se egjiptianët dhe afrikanët kishin ndjenja të gabuara, duke e paraqitur Hyjninë nën ngjashmërinë e kafshëve të egra dhe bagëtive të fushës; se edhe grekët gabonin duke bërë imazhe të perëndive të tyre në formë njerëzore. Sepse Zoti (tha ai) mund të jetë ajo gjë e vetme që na përfshin të gjithëve, tokën dhe detin, që ne e quajmë qiell, ose universi, ose natyra e gjërave.... 36. Me një doktrinë të tillë, Moisiu bindi një trup të madh personash me mendje të drejtë ta shoqëronin në vendin ku sot qëndron Jerusalemi.<ref>Straboni. ''Gjeografia'', 16.2.35–36, përkth. H. C. Hamilton dhe W. Falconer, 1854, f. 177–178. (anglisht)</ref>}} Në shkrimet e Strabonit mbi historinë e Judaizmit siç e kuptonte ai, përshkruhen faza të ndryshme në zhvillimin e saj: nga faza e parë, që përfshin Moisiun dhe trashëgimtarët e tij të drejtpërdrejtë, deri te faza përfundimtare ku "Tempulli i Jerusalemit vazhdoi të rrethohej nga një aureolë shenjtërie". "Vlerësimi pozitiv dhe i pakushtëzuar i Strabonit për personalitetin e Moisiut është ndër më dashamirësit në gjithë letërsinë e lashtë."{{sfn|Shmuel|1976|p=1133}} Portretizimi i tij i Moisiut thuhet të jetë i ngjashëm me shkrimin e Hekateut, i cili "e përshkroi Moisiun si njeri që shquhej në mençuri dhe trimëri".{{sfn|Shmuel|1976|p=1133}} Egjiptologu Jan Assmann përfundon se Straboni ishte historiani "që u afrua më shumë me një ndërtim të fesë së Moisiut si monoteiste dhe si një kundër-fe e theksuar". Ajo njihte "vetëm një qenie hyjnore që asnjë imazh nuk mund ta përfaqësojë... [dhe] rruga e vetme për t'iu afruar këtij zoti është të jetosh në virtyt dhe drejtësi."{{sfn|Assmann|1997|p=38}} === Taciti === Historiani romak Taciti (rreth 56–120 e.s.) i referohet Moisiut duke vënë në dukje se feja hebraike ishte monoteiste dhe pa një imazh të qartë. Vepra e tij kryesore, ku përshkruan filozofinë hebraike, është ''Historitë'' e tij (rreth vitit 100), ku, sipas përkthyesit dhe dramaturgut irlandez të shekullit XVIII Arthur Murphy, si rezultat i adhurimit hebre të një Zoti të vetëm, "mitologjia pagane ra në përbuzje".<ref>Tacitus, Cornelius. ''The works of Cornelius Tacitus: With an essay on his life and genius'', nga Arthur Murphy, Thomas Wardle Publ. (1842) f. 499. (anglisht)</ref> Taciti thotë se, pavarësisht mendimeve të ndryshme të kohës së tij mbi etnicitetin e hebrenjve, shumica e burimeve të tij pajtohen se kishte pasur një Eksod nga Egjipti. Sipas rrëfimit të tij, Faraoni Bokoris, duke vuajtur nga një murtajë, i dëboi hebrenjtë si përgjigje ndaj një orakulli të perëndisë Zeus-Amon. {{Blockquote|Një turmë e larmishme u mblodh kështu dhe u braktis në shkretëtirë. Ndërsa të gjithë të tjerët e dëbuar rrinin duke vajtuar pa bërë asgjë, njëri prej tyre, i quajtur Moisi, i këshilloi të mos kërkonin ndihmë as tek perënditë, as tek njerëzit, meqë të dy i kishin braktisur, por të besonin më tepër tek vetja, dhe ta pranonin si hyjnore udhëheqjen e qenies së parë, me ndihmën e së cilës do të dilnin nga situata e tyre e tanishme.<ref name="Tacitus">Tacitus, Cornelius. ''Tacitus, The Histories'', vëll. 2, libri V, kap. 5, 6, f. 208. (anglisht)</ref>}} Në këtë version, Moisiu dhe hebrenjtë endeshin nëpër shkretëtirë vetëm gjashtë ditë, duke pushtuar Tokën e Shenjtë në të shtatën.<ref name="Tacitus" /> === Longini === [[Skeda:The Brazen Serpent.jpg|thumb|Moisiu e ngre gjarprin prej bronzi, duke i shëruar izraelitët nga kafshimet e gjarpërinjve helmues, në ''Gjarpri prej bronzi'', pikturë e 1790 nga Benjamin West.]] Septuaginta, versioni grek i Biblës Hebraike, e mahniti autorin pagan të librit të famshëm klasik të kritikës letrare, ''Mbi të Madhështoren'', tradicionalisht i atribuar Longinit. Data e kompozimit nuk dihet, por zakonisht i vishet fundit të shekullit I e.s.<ref>Day, Henry J. M. ''Lucan and the Sublime: Power, Representation and Aesthetic Experience''. Cambridge University Press, 2013, f. 12. (anglisht)</ref> Shkrimtari citon Zanafillën në një "stil që e paraqet natyrën e hyjnisë në një mënyrë të përshtatshme me qenien e tij të pastër dhe të madhe", por nuk e përmend Moisiun me emër, duke e quajtur "jo person i rastësishëm" ({{lang|grc|οὐχ ὁ τυχὼν ἀνήρ}}) por "Ligjvënësi" ({{lang|grc|θεσμοθέτης}}) i hebrenjve, term që e vë në të njëjtin nivel me Likurgun dhe Minosin.<ref>Feldman, Louis H. ''Jew and Gentile in the Ancient World''. Princeton University Press, 1996, f. 239. (anglisht)</ref> Përveç një reference ndaj Ciceronit, Moisiu është shkrimtari i vetëm joGrek i cituar në vepër; kontekstualisht ai vihet në të njëjtin nivel me Homerin,{{sfn|Feldman|1998|p=133}} dhe përshkruhet "me shumë më tepër admirim se edhe shkrimtarët grekë që e trajtuan Moisiun me respekt, si Hekateu dhe Straboni".{{sfn|Shmuel|1976|p=1140}} === Josefi === Në ''Antikitetet e Judenjve'' të Josefit (37 – rreth 100 e.s.), Moisiu përmendet vazhdimisht. Për shembull, libri VIII, kapitulli IV, përshkruan [[Tempulli i Parë|Tempullin e Solomonit]], gjithashtu i njohur si Tempulli i Parë, në kohën kur [[Arka e Perëndisë|Arka e Besëlidhjes]] u zhvendos për herë të parë në tempullin e sapondërtuar: {{Blockquote|Kur Mbreti Solomon i kishte përfunduar këto vepra, këto ndërtesa të mëdha dhe të bukura, dhe kishte grumbulluar dhuratat e tij në tempull, … ai gjithashtu u shkroi sundimtarëve dhe pleqve të hebrenjve, dhe urdhëroi që gjithë populli të mblidhej në Jerusalem, si për ta parë tempullin që kishte ndërtuar, ashtu edhe për ta zhvendosur arkën e Zotit në të; … Festa e Tabernakujve rastisi të binte në të njëjtën kohë, e cila mbahej nga hebrenjtë si një festë shumë e shenjtë dhe shumë e shquar. Kështu ata e bartën arkën dhe tabernakullin që Moisiu kishte ngritur, dhe të gjitha enët që shërbenin për sakrificat e Zotit, dhe i zhvendosën në tempull. … Tani arka nuk përmbante asgjë tjetër përveç atyre dy pllakave prej guri që i ruanin dhjetë urdhërimet, të cilat Zoti ia foli Moisiut në malin Sinai...<ref>{{Citation |last=Josephus |first=Flavius |title=The works: Comprising the Antiquities of the Jews |others=përkth. William Whiston |year=1854 |volume=VIII |chapter=IV |pages=254–255 |language=en}}</ref>}} Sipas Feldman-it, Josefi gjithashtu i jep rëndësi të veçantë zotërimit nga Moisiu të "virtyteve kardinale të mençurisë, trimërisë, përmbajtjes dhe drejtësisë". Ai gjithashtu përfshin devotshmërinë si virtyt të pestë të shtuar. Përveç kësaj, ai "thekson gatishmërinë e Moisiut për t'i nënshtruar mundimit dhe kujdesin e tij ndaj shmangies së korrupsionit. Ashtu si mbret-filozofi i Platonit, Moisiu shquhet si edukator."{{sfn|Feldman|1998|p=130}} === Numeniu === Numeniu nga Apamea, filozof grek nga Apamea e Sirisë, shkroi gjatë gjysmës së dytë të shekullit II e.s. Historiani Kenneth Guthrie shkruan se "Numeniu është ndoshta filozofi i vetëm grek i njohur që e studioi shprehimisht Moisiun, profetët, dhe jetën e Jezusit".{{sfn|Guthrie|1917|p=194}} Ai e përshkruan prejardhjen e tij: {{Blockquote|Numeniu ishte njeri i botës; nuk kufizohej te misteret greke dhe egjiptiane, por fliste me familjaritet për mitet e brahmanëve dhe magëve. Është megjithatë njohuria dhe përdorimi i tij i shkrimeve hebraike ajo që e dallonte nga filozofët e tjerë grekë. Ai i referohet Moisiut thjesht si "profeti", njësoj sikurse për të Homeri është poeti. Platoni përshkruhet si një Moisi grek.{{sfn|Guthrie|1917|p=101}}}} === Justin Martiri === I shenjti dhe filozofi fetar i krishterë Justin Martiri (103–165 e.s.) nxori të njëjtin përfundim si Numeniu, sipas ekspertëve të tjerë. Teologu Paul Blackham vëren se Justini e konsideronte Moisiun "më të besueshëm, të thellë dhe të vërtetë, sepse është ''më i vjetër'' se filozofët grekë."{{sfn|Blackham|2005|p=39}} Ai e citon: {{Blockquote|Do ta filloj, pra, me profetin dhe ligjvënësin tonë të parë, Moisiun... në mënyrë që të dini se, nga të gjithë mësuesit tuaj, qofshin të mençur, poetë, historianë, filozofë, apo ligjvënës, më i vjetri sipas shumë largut, siç na tregojnë historitë greke, ishte Moisiu, i cili ishte mësuesi ynë i parë fetar.{{sfn|Blackham|2005|p=39}}}} == Fetë abrahamike == === Judaizmi === [[Skeda:MosesStrikingTheRock GREBBER.jpg|thumb|''Moisiu duke goditur shkëmbin'', vepër e Pieter de Grebberit, 1630]] Shumica e asaj që dihet mbi Moisiun nga Bibla vjen nga librat e Eksodit, Levitikëve, Numrave, dhe Ligjit të Përtërirë.{{sfn|Van Seters|2004|p=194}} Shumica e studiuesve e konsiderojnë përpilimin e këtyre librave si diçka që daton në [[Periudha perse|Periudhën Perse]], 538–332 p.e.s., por bazuar në tradita më të hershme të shkruara dhe gojore.{{sfn|Finkelstein|Silberman|2001|p=68}}{{sfn|Ska|2009|p=260}} Ka një shumësi tregimesh dhe informacioni shtesë mbi Moisiun në [[Apokrifet hebraike|Apokrifet Hebraike]] dhe në zhanrin e ekzegjezës rabinike të njohur si Midrash, si dhe në veprat kryesore të ligjit gojor hebre, Mishna dhe [[Talmudi]]. Moisiut i jepen gjithashtu një numër emrash alternativë në traditën hebraike. Midrashi e identifikon Moisiun si një nga shtatë personalitetet biblike që janë quajtur me emra të ndryshëm.<ref>Midrash Rabbah, Ki Thissa, XL. 3–3. (anglisht)</ref> Emrat e tjerë të Moisiut ishin Jekuthiel (nga nëna e tij), Heber (nga babai i tij), Jered (nga Miriami), Avi Zanoah (nga Haruni), Avi Gedor (nga Kehathi), Avi Soco (nga dado e tij), Shemaia bir Nethaneli (nga populli i Izraelit).<ref>Yalkut Shimoni, Shemot 166 te Kronikat I 4:18, 24:6. (anglisht)</ref> Moisiut i atribuohen gjithashtu emrat Toviah (si emër i parë) dhe Levi (si mbiemër), Heman, Mechoqeiq (ligjvënës), dhe Ehl Gav Ish. Në një ekzegjezë tjetër, Moisiu ishte ngjitur në qiellin e parë deri në të shtatin, madje kishte vizituar Parajsën dhe Ferrin i gjallë, pasi kishte parë vegimin hyjnor në malin Horeb.<ref name="Ginzberg1909" />{{rp|at=vëll. II, "Ngjitja e Moisiut; Moisiu viziton Parajsën dhe Ferrin"}} Historianë hebrenj që jetuan në Aleksandri, si Eupolemi, i atribuuan Moisiut arritjen e t'u mësuarit fenikasve alfabetin e tyre,<ref>Eusebius, ''Praeparatio evangelica'' IX.26. (greqisht e vjetër)</ref> ngjashëm me legjendat mbi Thoth-in. Artapani nga Aleksandria e identifikoi shprehimisht Moisiun jo vetëm me Thoth/Hermes, por edhe me figurën greke Muzeu (të cilin e quajti "mësuesi i Orfeut") dhe i atribuoi ndarjen e Egjiptit në 36 rrethe, secili me liturgjinë e vet. Ai e emërtoi princeshën që e birësoi Moisiun Merris, gruaja e Faraonit Kenefres.<ref>Eusebius, po aty, IX.27. (greqisht e vjetër)</ref> Tradita hebraike e konsideron Moisiun profetin më të madh që ka jetuar ndonjëherë.<ref name="Ginzberg1909" />{{rp|at=vëll. II, "Ngjitja e Moisiut; Moisiu viziton Parajsën dhe Ferrin"}} Pavarësisht rëndësisë së tij, Judaizmi thekson se Moisiu ishte një qenie njerëzore, dhe si i tillë nuk duhet adhuruar. Vetëm Zoti është i denjë për adhurim në Judaizëm. Për hebrenjtë ortodoksë, Moisiu quhet ''Moshe Rabbenu, 'Eved HaShem, Avi haNeviim zya"a'': "Udhëheqësi ynë Moshe, Shërbëtor i Zotit, Ati i të gjithë Profetëve".<ref name="Moshe">{{Cite web |title=Moshe |url=http://www.ou.org/judaism-101/glossary/moshe/ |access-date=3 prill 2026 |website=Orthodox Union |language=en}}</ref> Sipas pikëpamjes ortodokse,<ref name="Moshe" /> Moisiu mori jo vetëm Torën, por edhe mësimet e zbuluara (të shkruara dhe gojore)<ref name="Learning">{{Cite web |last=Learning |first=My Jewish |title=The Written Torah and the Oral Torah |url=https://www.myjewishlearning.com/texts/Rabbinics/Talmud/Gemara/Formation_of_Oral_Torah.shtml |access-date=3 prill 2026 |website=My Jewish Learning |language=en}}</ref> dhe të fshehta (''hokhmat nistar''),<ref name="Learning" /> të cilat i dhanë Judaizmit Zoharin e Rashbi-t,<ref>{{Cite web |last=Shurpin |first=Yehuda |title=14 Facts About the Zohar |url=https://www.chabad.org/library/article_cdo/aid/5513794/jewish/14-Facts-About-the-Zohar.htm |access-date=3 prill 2026 |website=Chabad.org |language=en}}</ref> Torën e Ari haQadosh-it (Isak Luria)<ref>{{Cite web |last=Learning |first=My Jewish |title=The Ari: Rabbi Isaac Luria |url=https://www.myjewishlearning.com/article/isaac-luria/ |access-date=3 prill 2026 |website=My Jewish Learning |language=en}}</ref> dhe gjithçka që diskutohet në Jeshiva Qiellore mes Ramhal-it dhe mësuesve të tij.<ref>{{Cite web |title=Rabbi Moshe Chaim Luzzato – The Ramchal – Breslev |url=https://breslev.com/259102/ |access-date=3 prill 2026 |language=en}}</ref> Duke lindur pjesërisht nga mosha e vdekjes së tij (120 vjeç, sipas Ligjit të Përtërirë 34:7) dhe fakti se "syri i tij nuk ishte errësuar, dhe forca e tij nuk ishte dobësuar", fraza "paç jetë deri në 120" është bërë një bekim i zakonshëm ndër hebrenjtë (120 shprehet si mosha maksimale për të gjithë pasardhësit e Noes në Zanafilla 6:3). === Krishtërimi === [[Skeda:The-Transfiguration-1480-xx-Giovanni-Bellini.JPG|thumb|Moisiu, në të majtë të Jezusit, te Shpërfytyrimi i Jezusit, vepër e [[Giovanni Bellini]]t, rreth 1480]] Moisiu përmendet më shpesh në [[Dhjata e Re]] sesa çdo figurë tjetër e [[Dhjata e Vjetër|Dhjatës së Vjetër]]. Për të krishterët, Moisiu shpesh është simbol i ligjit të Zotit, ashtu siç forcohet e shpjegohet në mësimet e Jezusit. Shkrimtarët e Dhjatës së Re shpesh i krahasuan fjalët dhe veprat e Jezusit me ato të Moisiut për të shpjeguar misionin e Jezusit. Në Veprat 7:39–43, 51–53, për shembull, refuzimi i Moisiut nga hebrenjtë që adhuruan viçin e artë krahasohet me refuzimin e Jezusit nga hebrenjtë që vazhduan në judaizmin tradicional.<ref>{{Cite book |title=Acts |series=IVP New Testament Commentary Series |last=Larkin |first=William J. |publisher=Intervarsity Press Academic |year=1995 |isbn=978-0-8308-1805-1 |language=en}}</ref><ref>Veprat 7</ref> Krahasime të tilla janë shembuj të metodës interpretuese të njohur si tipologji, e cila mban se figurat e hershme biblike mund të shihen si paraqitje paralajmëruese të Jezu Krishtit. Kjo metodë ka ndikim në teologjinë e shumë degëve të Krishtërimit, përfshirë Katolicizmin dhe Protestantizmin.<ref>Knecht, Friedrich Justus. ''A Practical Commentary on Holy Scripture''. B. Herder, 1910. (anglisht)</ref><ref>Beale, G. K., dhe Carson, D. A. (red.). ''Commentary on the New Testament Use of the Old Testament''. Baker Academic, 2007. (anglisht)</ref> Moisiu shfaqet gjithashtu në disa nga mesazhet e Jezusit. Kur e takoi farisenjtin Nikodemi natën, siç përshkruhet në Gjonin 3, ai e krahasoi ngritjen e gjarprit prej bronzi nga Moisiu në shkretëtirë, të cilin çdo izraelit mund ta shihte e të shërohej, me ngritjen e vet (nëpërmjet vdekjes dhe ringjalljes së tij) që njerëzit ta shikonin e të shëroheshin. Në Gjonin 6, Jezusi iu përgjigj pretendimit të popullit se Moisiu u kishte dhënë ''mana'' në shkretëtirë, duke thënë se nuk ishte Moisiu, por Zoti, ai që e dha. Duke e quajtur veten "buka e jetës", Jezusi tha se ai ishte dhënë për ta ushqyer popullin e Zotit.<ref>Gjoni 6:35</ref> Moisiu, bashkë me [[Elia]]n, paraqitet duke u takuar me Jezusin në të tria Ungjijtë Sinoptikë të Shpërfytyrimit të Jezusit, në Mateun 17, Markun 9, dhe Lukën 9. Në Mateun 23, në atë që është përdorimi i parë i dëshmuar i një fraze që i referohet kësaj përdorimi rabinik (greko-aramaishtja {{lang|he|קתדרא דמשה}}), Jezusi u referohet skribëve dhe farisenjve, në një pasazh kritik ndaj tyre, si të ulur "në karrigen e Moisiut" (greqisht: {{lang|el|Ἐπὶ τῆς Μωϋσέως καθέδρας}}, romanizuar: {{lang|el-Latn|epì tēs Mōüséōs kathédras}}).<ref>Mateu 23:2</ref><ref>{{cite book |first=Peter J. |last=Tomson |title=Studies on Jews and Christians in the First and Second Centuries |date=11 shkurt 2019 |publisher=Mohr Siebeck |isbn=978-3-16-154619-8 |page=517 |language=en}}</ref> Rëndësia e tij për Krishtërimin modern nuk është zbehur. Moisiu konsiderohet shenjt nga disa kisha; dhe përkujtohet si profet në Kalendarët përkatës të Shenjtorëve të Kishës Ortodokse Lindore, Kishës Katolike Romake, dhe kishave Luterane më 4 shtator. Në liturgjinë ortodokse lindore për 4 shtatorin, Moisiu përkujtohet si "Profeti i Shenjtë dhe Shikuesi i Zotit Moisiu, në malin Nebo".<ref>Sinaksari i Madh: ''Ὁ Προφήτης Μωϋσῆς''. 4 Σεπτεμβρίου. (greqisht)</ref><ref>"Holy Prophet and God-seer Moses". ''Lives of the Saints''. OCA. (anglisht)</ref> Kisha Ortodokse gjithashtu e përkujton në Të Dielën e Paraardhësve, dy javë para Krishtlindjes.<ref>''The Sunday of the Holy Forefathers''. Kisha Ortodokse St John, Colchester, Angli. (anglisht)</ref> Moisiu përkujtohet gjithashtu më 20 korrik me Harunin, Elian, dhe Eliseun,<ref>{{Cite web |title=Mojżesz |url=https://deon.pl/imiona-swietych/mojzesz,6365 |access-date=3 shtator 2021 |website=DEON.pl |language=pl}}</ref> dhe më 14 prill me të gjithë shenjtorët murgj të Sinait.<ref>{{Cite web |title=Пророк Моисе́й Боговидец |url=https://azbyka.ru/days/sv-moisej-bogovidec |access-date=3 shtator 2021 |website=azbyka.ru |language=ru}}</ref> Kisha Apostolike Armene e përkujton si një ndër Paraardhësit e Shenjtë në Kalendarin e saj të Shenjtorëve, më 30 korrik.<ref>{{cite web |url=http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=1&id=1904&pid=33 |title=Ditët festive |language=hy |website=Armenian Church |access-date=31 gusht 2017}}</ref> ==== Mormonizmi ==== Pjesëtarët e [[Kisha e Jezu Krishtit e Shenjtorëve të Ditëve të Mëvonshme|Kishës së Jezu Krishtit të Shenjtorëve të Ditëve të Mëvonshme]] (të njohur zakonisht si mormonë) përgjithësisht e shohin Moisiun në të njëjtën mënyrë si të krishterët e tjerë. Megjithatë, përveç pranimit të rrëfimit biblik të Moisiut, mormonët e përfshijnë Librin e Moisiut si pjesë të kanunit të tyre shkrimor.<ref>{{cite encyclopedia |last=Skinner |first=Andrew C. |title=Moses |pages=958–959 |encyclopedia=Encyclopedia of Mormonism |location=New York |publisher=Macmillan Publishing |year=1992 |isbn=978-0-02-879602-4 |language=en}}</ref> Ky libër besohet të jetë shkrimet e përkthyera të Moisiut dhe përfshihet në ''Pearl of Great Price''.<ref>{{cite encyclopedia |last=Taylor |first=Bruce T. |title=Book of Moses |pages=216–217 |encyclopedia=Encyclopedia of Mormonism |location=New York |publisher=Macmillan Publishing |year=1992 |isbn=978-0-02-879602-4 |language=en}}</ref> Shenjtorët e Ditëve të Mëvonshme gjithashtu besojnë në mënyrë unike se Moisiu u mor në qiell pa e shijuar vdekjen (i "përkthyer"). Përveç kësaj, [[Jozef Smith|Joseph Smith]] dhe Oliver Cowdery deklaruan se më 3 prill 1836, Moisiu iu shfaq atyre në Tempullin e Kirtlandit (në Kirtland, Ohajo) në një formë fizike, të pavdekshme, të përlëvduar, dhe u dha atyre "çelësat e mbledhjes së Izraelit nga katër pjesët e tokës, dhe udhëheqjen e dhjetë fiseve të humbura nga toka e veriut".<ref>''Doctrine and Covenants'' 110:11. (anglisht)</ref> === Islami === {{Kryesor|Musai}} Moisiu përmendet më shumë në Kuran sesa çdo individ tjetër dhe jeta e tij rrëfehet e përmendet më shumë se ajo e çdo profeti tjetër islam.{{sfn|Keeler|2005|pp=55–66}} Në Islam, Moisiu karakterizohet në mënyra që paralelizojnë [[Muhamedi]]n.{{sfn|Keeler|2005|pp=55–56}} Ndër profetët, Moisiu është përshkruar si ai "karriera e të cilit si i dërguar i Zotit, ligjvënës dhe udhëheqës i komunitetit të tij më nga afër paralelizon dhe paralajmëron atë të Muhamedit", dhe si "figura që në Kuran iu paraqit Muhamedit mbi të gjithë të tjerët si modeli suprem i shpëtimtarit dhe sundimtarit të një komuniteti, njeriu i zgjedhur për të paraqitur njohjen e Zotit të vetëm, dhe një sistem ligjor të zbuluar hyjnisht". E gjejmë qartazi në këtë rol si paraardhës i Muhamedit në një traditë të njohur të ngjitjes së mrekullueshme të Profetit, ku Moisiu e këshillon Muhamedin nga përvoja e tij si i dërguar dhe ligjvënës. Ashtu si Muhamedi, Moisiu përkufizohet në Kuran si profet (''nabi'') dhe i dërguar (''[[Pejgamberët në Islam|rasul]]''), termi i dytë tregon se ai ishte një nga ata profetë që i solli një libër dhe ligj popullit të tij.<ref>{{cite book |last=Azadpur |first=M. |year=2009 |chapter=Charity and the Good Life: On Islamic Prophetic Ethics |title=Crisis, Call, and Leadership in the Abrahamic Traditions |pages=153–167 |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York |language=en}}</ref>{{sfn|Keeler|2005|p=55}} [[Skeda:Nabi Musa jerico-Jerusalam.jpg|majtas|thumb|Makami i Nebi Musait, Jeriko]] Shumica e ngjarjeve kryesore në jetën e Moisiut që rrëfehen në Bibël gjenden të shpërndara nëpër kapituj (''suar'') të ndryshëm të Kuranit, me një tregim rreth takimit me figurën kuranore Khidr, i cili nuk gjendet në Bibël.{{sfn|Keeler|2005|pp=55–66}} Në tregimin e Moisiut sipas Kuranit, [[Jokebedi]] urdhërohet nga Zoti ta vendosë Moisiun në një arkë dhe ta hedhë në ujërat e Nilit, duke e braktisur kështu plotësisht nën mbrojtjen e Zotit.{{sfn|Keeler|2005|pp=55–66}} Gruaja e Faraonit, Asija, jo bija e tij, e gjeti Moisiun duke notuar në ujërat e Nilit. Ajo e bindi Faraonin ta mbante si bir të tyre, sepse nuk ishin bekuar me fëmijë.<ref>{{cite book |title=Prophets in the Quran |last=Wheeler |first=Brannon M. |publisher=Continuum |year=2002 |isbn=0-8264-4957-3 |language=en}}</ref> [[Skeda:NYPL, Spencer Coll. Persian MS. 1, fol. 89r, Musa winning magic battle.jpg|thumb|Miniaturë persiane islame e Musait duke fituar betejën kundër magjistarëve të Faraonit.]] Rrëfimi kuranor thekson misionin e Moisiut për ta ftuar Faraonin ta pranonte mesazhin hyjnor të Zotit, si dhe t'u jepte shpëtim izraelitëve.{{sfn|Keeler|2005|pp=55–66}} Sipas Kuranit, Moisiu i inkurajon izraelitët të hyjnë në Kanan, por ata nuk janë të gatshëm të luftojnë kananitët, duke pasur frikë humbjen e sigurt. Moisiu përgjigjet duke iu lutur Allahut që ai dhe vëllai i tij Haruni të ndaheshin nga izraelitët rebelë, pas së cilës izraelitët detyrohen të endeshin për 40 vjet. Një nga hadithet, ose rrëfimet tradicionale mbi jetën e Muhamedit, përshkruan një takim në qiell mes Moisiut dhe Muhamedit, që rezultoi me muslimanët duke i vëzhguar pesë namazet ditore. Huston Smith thotë se kjo ishte "një ndër ngjarjet vendimtare në jetën e Muhamedit".<ref>{{Citation |last=Smith |first=Huston |title=The World's Religions |publisher=Harper Collins |year=1991 |page=245 |isbn=978-0-06-250811-9 |language=en}}</ref> Sipas disa traditave islame, Moisiu është varrosur në Makamin e Nebi Musait, pranë Jerikos.<ref>{{cite book |title=Primitive Semitic Religion Today |author=Samuel Curtiss |year=2005 |publisher=Kessinger |isbn=1-4179-7346-3 |pages=163–164 |language=en}}</ref> === Bahaizmi === Moisiu është një ndër më të rëndësishmit e të dërguarve të Zotit në Bahaizëm, duke u caktuar si një Manifestim i Zotit.<ref>{{cite web |url=https://www.bahai.org/beliefs/god-his-creation |title=God and His Creation |publisher=Baháʼí International Community |language=en}}</ref> Një epitet i Moisiut në shkrimet bahaí është "Ai që bisedoi me Zotin".<ref>{{Cite book |title=Epistle to the Son of the Wolf |author=Bahá'u'lláh |publisher=Baháʼí Publishing Trust |year=1988 |isbn=978-0-87743-048-3 |location=Wilmette, Illinois |page=104 |language=en}}</ref> Sipas Bahaizmit, Bahá'u'lláh, themeluesi i fesë, është ai që i foli Moisiut nga shkurrja e ndezur.<ref>{{cite web |author=Universal House of Justice |date=15 tetor 1992 |title=Letter of 15 October 1992 |url=https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/19921015_001/1#202319491 |access-date=10 qershor 2019 |language=en}}</ref> ʻAbdu'l-Bahá ka theksuar faktin se Moisiu, ashtu si Abrahami, nuk kishte asnjë nga cilësitë e një njeriu të madh të historisë, por përmes ndihmës së Zotit ai arriti të bëjë shumë gjëra të mëdha. Ai përshkruhet si dikush që ka qenë "për një kohë të gjatë bari në shkretëtirë", që ka pasur belbëzim, dhe që ka qenë "shumë i urryer dhe i përbuzur" nga Faraoni dhe egjiptianët e lashtë të kohës së tij. Thuhet se është rritur në një shtëpi shtypëse, dhe njihej, në Egjipt, si njeri që kishte kryer vrasje – ndonëse e kishte bërë këtë për të parandaluar një akt mizorie.<ref name="ʻAbdu'l-Bahá1908">{{Cite book |title=Some Answered Questions |author=ʻAbdu'l-Bahá |translator-last=Barney |translator-first=Laura Clifford |publisher=Kegan Paul, Trench, Trubner & Co. |year=1908 |location=London |pages=17–18 |language=en}}</ref> Sidoqoftë, ashtu si Abrahami, përmes ndihmës së Zotit, ai arriti gjëra të mëdha dhe fitoi famë edhe përtej Levantit. Kryesorja ndër këto arritje ishte lirimi i popullit të tij, hebrenjve, nga robëria në Egjipt dhe udhëheqja e tyre "drejt Tokës së Shenjtë". Ai shihet si ai që ia dhuroi Izraelit "ligjin fetar dhe civil" i cili u dha atyre "nder ndër të gjitha kombet", dhe i cili e përhapi famën e tyre në pjesë të ndryshme të botës.<ref name="ʻAbdu'l-Bahá1908" /> Për më tepër, përmes ligjit, besohet se Moisiu i udhëhoqi hebrenjtë "drejt shkallës më të lartë të mundshme të qytetërimit në atë periudhë". ʻAbdu'l-Bahá pohon se filozofët e lashtë grekë i konsideronin "burrat e shquar të Izraelit si modele përsosmërie". Kryesori ndër këta filozofë, thotë ai, ishte Sokrati, i cili "vizitoi Sirinë, dhe mori nga bijtë e Izraelit mësimet e Unitetit të Zotit dhe të pavdekësisë së shpirtit".<ref name="ʻAbdu'l-Bahá1908" /> Moisiu shihet gjithashtu si dikush që hapi rrugën për Bahá'u'lláh-un dhe zbulesën e tij përfundimtare, dhe si mësues i së vërtetës, mësimet e të cilit ishin në përputhje me zakonet e kohës së tij.<ref>{{Citation |title=The Baháʼí: The Religious Construction of a Global Identity |page=246 |first=Michael |last=McMullen |year=2000 |language=en}}</ref> === Feja druze === Moisiu konsiderohet një profet i rëndësishëm i Zotit në fenë druze, duke qenë ndër shtatë profetët që u shfaqën në periudha të ndryshme historike.<ref>{{cite book |title=The Origins of the Druze People and Religion |first=Philip K. |last=Hitti |year=1928 |isbn=978-1-4655-4662-3 |page=37 |publisher=Library of Alexandria |language=en}}</ref><ref>{{cite book |title=The Druze in the Middle East |first=Nissim |last=Dana |year=2008 |isbn=978-1-903900-36-9 |page=17 |publisher=Michigan University Press |language=en}}</ref> == Trashëgimia në politikë dhe ligj == [[Skeda:Moses LOC.jpg|thumb|Statuja e Moisiut në [[Biblioteka e Kongresit]]]] Në një kuptim metaforik në traditën e krishterë, termi "Moisi" i është referuar udhëheqësit që e çliron popullin nga një situatë e tmerrshme. Ndër Presidentët e Shteteve të Bashkuara që dihet se e kanë përdorur simbolikën e Moisiut ishin Harry S. Truman, Jimmy Carter, Ronald Reagan, Bill Clinton, George W. Bush, dhe Barack Obama, i cili i quajti mbështetësit e tij "brezi i Moisiut".<ref>{{cite book |last=Ifil |first=Gwen |title=The Breakthrough: Politics and Race in the Age of Obama |publisher=Random House |year=2009 |page=58 |language=en}}</ref> Në vitet vijuese, teologë e lidhën Dhjetë Urdhërimet me formimin e demokracisë së hershme. Teologu skocez William Barclay i përshkroi si "themelin universal të gjithçkaje... ligjin pa të cilin kombësia është e pamundur. … Shoqëria jonë është themeluar mbi të."<ref>{{cite book |last=Barclay |first=William |title=The Ten Commandments |publisher=Westminster John Knox Press |orig-year=1973 |year=1998 |page=4 |language=en}}</ref> [[Françesku|Papa Françesku]] iu drejtua Kongresit të Shteteve të Bashkuara në 2015 duke thënë se gjithë njerëzit duhet "ta mbajnë të gjallë ndjenjën e tyre të unitetit nëpërmjet legjislacionit të drejtë... [dhe] figura e Moisiut na drejton drejtpërdrejt te Zoti e kështu te dinjiteti transcendent i qenies njerëzore".<ref>{{cite web |url=https://www.vox.com/2015/9/24/9391549/pope-remarks-full-text |title=Pope Francis addresses Congress |first=Jonathan |last=Allen |work=Vox |date=24 shtator 2015 |access-date=5 maj 2022 |language=en}}</ref> === Në historinë e Shteteve të Bashkuara === ==== Pelegrinët ==== [[Skeda:Embarkation of the Pilgrims.jpg|thumb|majtas|Pelegrinët John Carver, William Bradford, dhe Miles Standish, duke u lutur gjatë udhëtimit të tyre drejt Amerikës së Veriut. Pikturë e 1844 nga Robert Walter Weir]] Referencat ndaj Moisiut u përdorën nga puritanët, të cilët u mbështetën në historinë e Moisiut për t'u dhënë kuptim dhe shpresë jetëve të Pelegrinëve që kërkonin liri fetare dhe personale në Amerikën e Veriut. John Carver ishte guvernatori i parë i Kolonisë Plymouth dhe nënshkruesi i parë i Marrëveshjes së Mejflauerit, të cilën e shkroi në 1620 gjatë udhëtimit tremujor të anijes ''Mayflower''. Ai i frymëzoi Pelegrinët me një "ndjenjë madhështie tokësore dhe qëllimi hyjnor", vëren historiani Jon Meacham,{{sfn|Meacham|2006|p=40}} dhe u quajt "Moisiu i Pelegrinëve".<ref>{{Citation |last=Talbot |first=Archie Lee |title=A New Plymouth Colony at Kennebeck |place=Brunswick |year=1930 |publisher=Library of Congress |language=en}}</ref> Shkrimtari i hershëm amerikan James Russell Lowell vuri re ngjashmërinë mes themelimit të Amerikës nga Pelegrinët dhe atij të Izraelit të Lashtë nga Moisiu: {{Blockquote|Menjëherë pas të arratisurve që Moisiu i nxori nga Egjipti, anija e vogël me të përjashtuar që zbarkoi në Plymouth është e destinuar të ndikojë të ardhmen e botës. … Nëse rregulloret e tyre komunale kanë njëfarë shije judaizmi, prapëseprapë nuk mund të ketë synim më fisnik apo mençuri më praktike se e tyrja; sepse ishte për ta bërë ligjin e njeriut një homolog të gjallë të ligjit të Zotit, sipas konceptimit të tyre më të lartë të tij.<ref>{{Citation |last=Lowell |first=James Russell |title=The Round Table |publisher=Gorham Press |place=Boston |year=1913 |pages=217–218 |language=en}}</ref>}} Pas vdekjes së Carver-it në vitin pasues, William Bradford u bë guvernator. Ai kishte frikë se Pelegrinët e mbetur nuk do t'i mbijetonin vështirësive të tokës së re, ku gjysma e popullit të tyre kishin vdekur tashmë brenda muajve nga mbërritja. Bradford e evokoi simbolin e Moisiut te Pelegrinët e dobësuar dhe të dëshpëruar për t'i qetësuar dhe për t'u dhënë shpresë: "Dhuna do t'i thyejë të gjitha. Ku është fryma e butë dhe e përulur e Moisiut?"<ref>{{cite book |last=Arber |first=Edward |title=The Story of the Pilgrim Fathers |publisher=Houghton Mifflin |year=1897 |page=345 |language=en}}</ref> William G. Dever shpjegon qëndrimin e Pelegrinëve: "E konsideronim veten 'Izraeli i Ri', veçanërisht ne në Amerikë. Dhe për këtë arsye, e dinim kush ishim, çfarë besonim dhe vlerësonim, dhe cili ishte 'fati ynë i dukshëm'."{{sfn|Dever|2006|pp=ix, 234}} ==== Etërit themelues të Shteteve të Bashkuara ==== [[Skeda:FirstCommitteeGreatSealReverseLossingDrawing.jpg|thumb|Vula e parë e propozuar e Shteteve të Bashkuara, 1776]] Më 4 korrik 1776, menjëherë pasi Deklarata e Pavarësisë u miratua zyrtarisht, Kongresi Kontinental u kërkoi John Adams-it, Thomas Jefferson-it, dhe Benjamin Franklin-it të projektonin një vulë që qartazi do të përfaqësonte një simbol për Shtetet e Bashkuara të reja. Ata zgjodhën simbolin e Moisiut duke i udhëhequr izraelitët drejt lirisë.{{sfn|Feiler|2009|p=35}} Pas vdekjes së George Washington-it në 1799, dy të tretat e eulogjive për të e quajtën "Moisiu i Amerikës", ndërsa një orator tha se "Washington-i ka qenë për ne ajo çfarë ishte Moisiu për Bijtë e Izraelit."{{sfn|Feiler|2009|p=102}} Benjamin Franklin, në 1788, i pa vështirësitë që disa nga shtetet e sapopavarura amerikane po hasnin në formimin e një qeverie, dhe propozoi që deri sa të mund të pajtoheshin për një kod të ri ligjesh, ata të qeveriseshin nga "ligjet e Moisiut", siç përmbaheshin në Dhjatën e Vjetër.{{sfn|Franklin|1834|p=504}} Ai e justifikoi propozimin e tij duke shpjeguar se ligjet kishin funksionuar në kohët biblike: "Qenia Supreme... pasi i shpëtoi nga robëria me shumë mrekulli, të kryera nga shërbëtori i tij Moisiu, ai personalisht i dorëzoi atij shërbëtori të zgjedhur, në prani të gjithë kombit, një kushtetutë dhe kod ligjesh për vëzhgimin e tyre."{{sfn|Franklin|1834|p=211}} John Adams, presidenti i dytë i Shteteve të Bashkuara, deklaroi pse u mbështet te ligjet e Moisiut mbi filozofinë greke për themelimin e Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara: "Sado që i dua, i çmoj, dhe i admiroj grekët, besoj se hebrenjtë kanë bërë më shumë për ta ndriçuar dhe qytetëruar botën. Moisiu bëri më shumë se të gjithë ligjvënësit dhe filozofët e tyre së bashku."{{sfn|Meacham|2006|p=40}} Historiani suedez Hugo Valentin e vlerësoi Moisiun si të "parin që shpalli të drejtat e njeriut".<ref>{{citation |last=Shuldiner |first=David Philip |title=Of Moses and Marx |publisher=Greenwood |year=1999 |page=35 |language=en}}</ref> ==== Skllavëria dhe të drejtat civile ==== Hekurudha Nëntokësore, konduktorja e së cilës dhe veterania e [[Lufta Civile Amerikane|Luftës Civile Amerikane]], Harriet Tubman, u pagëzua "Moisiu" për shkak të misioneve të saj të ndryshme në lirimin dhe transportimin e skllevërve të arratisur drejt lirisë në shtetet e lira të Shteteve të Bashkuara.<ref>{{Cite book |last=Clinton |first=Catherine |year=2004 |title=Harriet Tubman: The Road to Freedom |location=New York |publisher=Little, Brown and Company |isbn=0-316-14492-4 |language=en}}</ref> Historianja Gladys L. Knight përshkruan se si udhëheqësit që u shfaqën gjatë dhe pas periudhës kur skllavëria ishte e ligjshme shpesh e personifikuan simbolin e Moisiut. "Simboli i Moisiut ishte fuqizues sepse shërbeu për ta përforcuar nevojën për liri."<ref>{{cite book |last=Knight |first=Gladys L. |title=Icons of African American Protest |volume=I |publisher=Greenwood |year=2009 |page=183 |language=en}}</ref> Prandaj, kur Abraham Lincoln u vra në 1865 pas kalimit të ndryshimit kushtetues që e jashtëligjëronte skllavërinë, amerikanët e zinj thanë se e kishin humbur "Moisiun e tyre".<ref>{{cite book |first=Martha |last=Hodes |title=Mourning Lincoln |year=2015 |publisher=Yale University Press |pages=164, 237 |isbn=978-0-300-21356-0 |language=en}}</ref> Biografi i Lincoln-it, Charles Carleton Coffin, shkruan: "Milionat që Abraham Lincoln i çliroi nga skllavëria përherë do ta krahasojnë me Moisiun, çlirimtarin e Izraelit."<ref>{{cite book |last=Coffin |first=Charles Carleton |title=Abraham Lincoln |publisher=Ulan Press |orig-year=1893 |year=2012 |page=534 |language=en}}</ref> [[Martin Luther King]], udhëheqës i lëvizjes për të drejta civile gjatë viteve '60, u quajt "Moisiu modern", dhe shpesh i referohej Moisiut në fjalimet e tij: "Lufta e Moisiut, lufta e ndjekësve të tij të përkushtuar ndërsa kërkonin të dilnin nga Egjipti. Kjo është diçka nga historia e çdo populli që lufton për liri."<ref>{{cite book |orig-year=1957, 1968 |last=King |first=Martin Luther Jr. |title=The Papers |publisher=University of California Press |year=2000 |page=155 |language=en}}</ref> == Portretizime kulturore == === Arti === [[Skeda:'Moses' by Michelangelo JBU160.jpg|thumb|majtas|''Moisiu'', me brirë, vepër e Mikelanxhelos, 1513–1515, San Pietro in Vincoli, Romë]] Moisiu shfaqet shpesh në artin e krishterë, dhe kapela private e Papës, [[Kapela Sistine|Kapela Sistina]], ka një seri të gjatë prej gjashtë freskosh mbi ''jetën e Moisiut'' në murin jugor, përballë një sërë me ''Jetën e Krishtit''. Ato u pikturuan në 1481–82 nga një grup artistësh kryesisht firencas, përfshirë Sandro Botticelli-n dhe Pietro Perugino-n. Për shkak të një dykuptimësie në fjalën hebraike קֶרֶן (keren), që do të thotë si "bri" ashtu edhe "rreze" apo "shkëlqim", në përkthimin e Vulgatës Latine të Jeronimit të Biblës, fytyra e Moisiut përshkruhet si {{lang|la|cornutam}} ("me brirë") kur zbret nga mali Sinai me pllakat, Moisiu zakonisht paraqitet në artin perëndimor deri në Rilindje me brirë të vegjël, të cilët të paktën shërbenin si një atribut identifikues i përshtatshëm.<ref>{{cite book |last=Hall |first=James |title=Hall's Dictionary of Subjects and Symbols in Art |page=213 |year=1996 |edition=2 |publisher=John Murray |isbn=0-7195-4147-6 |language=en}}</ref> Në të paktën disa nga këto paraqitje, ka gjasa të jetë synuar një kuptim antisemit,<ref>{{cite book |first1=Ruth |last1=Mellinkoff |title=The Horned Moses in Medieval Art and Thought |series=California Studies in the History of Art |volume=14 |publisher=University of California Press |date=1970 |isbn=0-520-01705-6 |pages=136–137 |language=en}}</ref> për shembull te Harta Mundi e Herefordit.<ref>{{cite journal |last1=Strickland |first1=Debra Higgs |title=Edward I, Exodus, and England on the Hereford World Map |journal=Speculum |date=2018 |volume=93 |issue=2 |doi=10.1086/696540 |pages=436–437 |language=en}}</ref> Bashkë me profetin Elia, ai është një figurë e domosdoshme në Shpërfytyrimin e Jezusit në artin e krishterë, subjekt me histori të gjatë në artin ortodoks lindor. Shfaqet në artin e Kishës Perëndimore që nga shekulli X, dhe ishte veçanërisht popullor mes viteve 1475 dhe 1535.<ref>{{cite book |last=Schiller |first=Gertud |title=Iconography of Christian Art |volume=I |pages=146–152 |year=1971 |publisher=Lund Humphries |location=London |isbn=0-85331-270-2 |language=en}}</ref> ==== Statuja e Mikelanxhelos ==== Statuja e Moisiut nga Mikelanxhelo (1513–1515), në kishën San Pietro in Vincoli, në Romë, është një ndër statujat më të njohura në botë. Brirët që skulptori i shtoi kokës së Moisiut janë rezultat i një përkthimi të gabuar të Biblës Hebraike në Vulgatën Latine, me të cilën Mikelanxhelo ishte i njohur. Fjala hebraike e marrë nga Eksodi do të thotë ose "bri" ose "rrezatim". Ekspertë të Institutit Arkeologjik të Amerikës tregojnë se termi u përdor kur Moisiu "iu kthye popullit të tij pasi kishte parë aq shumë nga Lavdia e Zotit sa syri njerëzor mund të duronte", dhe fytyra e tij "pasqyronte shkëlqim".<ref>{{cite book |editor-last=MacLean |editor-first=Margaret |title=Art and Archaeology |volume=VI |publisher=Archaeological Institute of America |year=1917 |page=97 |language=en}}</ref> Në artin e hershëm hebraik, për më tepër, Moisiu shpesh "paraqitet me rreze që i dalin nga koka".<ref>{{cite book |last=Devore |first=Gary M. |title=Walking Tours of Ancient Rome |publisher=Mercury Guides |year=2008 |page=126 |isbn=978-0-615-19497-4 |language=en}}</ref> ==== Portretizimi në ndërtesat qeveritare të SHBA-së ==== [[Skeda:Moses bas-relief in the U.S. House of Representatives chamber.jpg|thumb|Skulpturë në dhomën e Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA-së]] Moisiu paraqitet në disa ndërtesa qeveritare të SHBA-së për shkak të trashëgimisë së tij si ligjvënës. Në Bibliotekën e Kongresit qëndron një statujë e madhe e Moisiut përkrah një statuje të Palit Apostulli. Moisiu është një ndër njëzet e tre ligjvënësit e paraqitur në basorelieve prej mermeri në dhomën e Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA-së, në Kapitolin e Shteteve të Bashkuara. Përmbledhja e pllakës thotë: "Moisiu (rreth 1350–1250 p.e.s.) profet dhe ligjvënës hebre; e shndërroi një popull endacak në një komb; mori Dhjetë Urdhërimet."<ref>{{cite web |url=http://www.aoc.gov/capitol-hill/relief-portrait-plaques-lawgivers/moses |title=Moses, Relief Portrait |work=Architect of the Capitol |publisher=United States Capitol |access-date=5 maj 2022 |language=en}}</ref> 22 figurat e tjera i kanë profilet e kthyera nga Moisiu, i cili është i vetmi basorelief që shikon përpara.<ref>{{cite web |url=http://www.aoc.gov/cc/art/lawgivers/moses.cfm |title=Relief Portraits of Lawgivers: Moses |publisher=Architect of the Capitol |date=13 shkurt 2009 |access-date=2 mars 2010 |language=en}}</ref> Moisiu shfaqet tetë herë në gdhendjet që rrethojnë tavanin e Sallës së Madhe të Gjykatës së Lartë. Fytyra e tij paraqitet bashkë me figura të tjera antike si Solomoni, perëndia greke Zeus, dhe perëndesha romake e mençurisë, Minerva. Ballina lindore e ndërtesës së Gjykatës së Lartë e paraqet Moisiun duke mbajtur dy pllaka. Pllaka që përfaqësojnë Dhjetë Urdhërimet mund të gjenden të gdhendura në dyert prej lisi të sallës së gjyqit, në kornizën mbështetëse të portave prej bronzi të sallës, dhe në zdrukthtarinë e bibliotekës.<ref>{{cite news |url=http://www.christianindex.org/1087.article |title=In the Supreme Court itself, Moses and his law on display |newspaper=Religion News Service |publisher=Christian Index |language=en}}</ref> === Letërsia === * [[Sigmund Freud]], në librin e tij të fundit, ''Moses and Monotheism'' (1939), supozoi se Moisiu ishte një fisnik egjiptian që i përmbahej monoteizmit të [[Akhenatën|Akhenatonit]]. Duke ndjekur një teori të propozuar nga një kritik bashkëkohor biblik, Frojdi besonte se Moisiu ishte vrarë në shkretëtirë, duke prodhuar një ndjenjë kolektive faji patricidal që që atëherë ka qenë në zemër të Judaizmit. "Judaizmi kishte qenë një fe e atit, Krishtërimi u bë një fe e birit", shkroi ai. Origjina e mundshme egjiptiane e Moisiut dhe e mesazhit të tij ka marrë vëmendje të konsiderueshme shkencore.{{sfn|Assmann|1997}} Kundërshtarët e kësaj pikëpamjeje vërejnë se feja e Torës duket e ndryshme nga Atenizmi në gjithçka përveç tiparit qendror të përkushtimit ndaj një zoti të vetëm, ndonëse kjo është kundërshtuar nga një sërë argumentesh, p.sh. duke vënë në dukje ngjashmëritë mes Himnit ndaj Atenit dhe Psalmit 104.{{sfn|Assmann|1997}} Interpretimi i Frojdit për Moisiun historik nuk pranohet mirë ndër historianët, dhe konsiderohet pseudohistori nga shumë.<ref>{{cite book |title=Freud and the Legacy of Moses |first=Richard J. |last=Bernstein |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-63096-2 |language=en}}</ref> * Novela e Thomas Mann-it ''The Tables of the Law'' (1944) është një ritregim i historisë së Eksodit nga Egjipti, me Moisiun si personazhin kryesor.<ref>{{Cite book |title=Rewriting Moses: The Narrative Eclipse of the Text |first=Brian |last=Britt |year=2004 |page=28 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-0-567-38116-3 |language=en}}</ref> * Romani i W. G. Hardy-t ''All the Trumpets Sounded'' (1942) tregon një jetë të trilluar të Moisiut.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1942/07/26/archives/moses-reconstructed-all-the-trumpets-sounded-by-wg-hardy-501-pp-new.html |title=Moses Reconstructed |last=Cournos |first=John |date=26 korrik 1942 |work=The New York Times |access-date=22 dhjetor 2019 |language=en}}</ref> * Romani i Orson Scott Card-it ''Stone Tables'' (1997) është një novelizim i jetës së Moisiut.<ref>{{Cite web |title=Books By Orson Scott Card – Stone Tables |url=http://www.hatrack.com/osc/books/stonetables.shtml |access-date=23 mars 2021 |website=Hatrack |language=en}}</ref> === Filmi dhe televizioni === [[Skeda:Charlton Heston in The Ten Commandments film trailer.jpg|thumb|Charlton Heston në ''The Ten Commandments'', 1956]] * Moisiu u portretizua nga Theodore Roberts në filmin memec të [[Cecil B. DeMille]]-it të vitit 1923, ''The Ten Commandments''. Moisiu u shfaq gjithashtu si personazhi qendror në ribërjen e 1956-s, gjithashtu të drejtuar nga DeMille dhe të quajtur po ''The Ten Commandments'', ku u portretizua nga Charlton Heston, i cili kishte një ngjashmëri të dukshme me statujën e Mikelanxhelos. Një ribërje televizive u prodhua në 2006.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/04/09/AR2006040901298.html |newspaper=The Washington Post |title='The Ten Commandments': Exodus Comes to ABC |first=Tom |last=Shales |date=10 prill 2006 |access-date=25 maj 2010 |language=en}}</ref> * Burt Lancaster luajti "Moisiun" në miniserinë televizive të 1975-s ''Moses the Lawgiver''. * Në filmin komik të 1981-shit ''History of the World, Part I'', Moisiu u portretizua nga [[Mel Brooks]]. * Në 1995, Sir [[Ben Kingsley]] e portretizoi Moisiun në filmin televiziv ''Moses'' të vitit 1995, produksion britaniko-italian. * Moisiu u shfaq si personazhi qendror në filmin e animuar të [[DreamWorks SKG|DreamWorks Pictures]] të vitit 1998, ''The Prince of Egypt''. Zëri i tij i të folurit u dha nga Val Kilmer, ndërsa këngëtari amerikan gospel dhe tenori Amick Byram dha zërin e tij të këndimit. * Ben Kingsley ishte rrëfimtari i filmit të animuar të 2007-s ''The Ten Commandments''. * Në miniserinë e 2009-s ''Battles BC'', Moisiu u portretizua nga Cazzey Louis Cereghino. * Në miniserinë televizive të 2013-s ''The Bible'', Moisiu u portretizua nga William Houston. * [[Christian Bale]] e portretizoi Moisiun te filmi i Ridley Scott-it i vitit 2014, ''Exodus: Gods and Kings'', i cili i paraqiti Moisiun dhe Ramesesin II si të rritur nga Seti I si kushërinj. * Telenovela braziliane biblike e 2016-s ''Os Dez Mandamentos'' e paraqet aktorin brazilian Guilherme Winter në rolin e Moisiut. == Kritika ndaj Moisiut == [[Skeda:Tissot The Women of Midian Led Captive by the Hebrews.jpg|thumb|''Gratë e Midianit të Marra Robëreshë nga Hebrenjtë,'' vepër e James Tissot-it, rreth 1900]] Në fund të shekullit XVIII, deisti Thomas Paine komentoi gjatë mbi Ligjet e Moisiut te ''The Age of Reason'' (1794, 1795, dhe 1807). Paine e konsideroi Moisiun një "horr të pështirë", dhe citoi Numrat 31 si shembull të "mizorive të tij të paprecedenta".<ref>Paine, Thomas (1796). ''The Age of Reason, pjesa II''. (anglisht)</ref> Në pasazhin, pasi ushtria izraelite u kthye nga pushtimi i Midianit, Moisiu urdhëron vrasjen e midianitëve, me përjashtim të vajzave të virgjëra që do të mbaheshin për izraelitët. {{Blockquote|A i keni lënë të gjitha gratë gjallë? Ja, këto i shtynë bijtë e Izraelit, nëpërmjet këshillës së Balaamit, të kryenin shkelje kundër Zotit në çështjen e Peorit, dhe pati murtajë ndër kongregacionin e Zotit. Tani, pra, vritni çdo mashkull ndër të vegjlit, dhe vritni çdo grua që ka njohur burrë duke shtrirë me të; por të gjitha vajzat, që nuk kanë njohur burrë duke shtrirë me të, mbajini gjallë për veten tuaj.|source=Numrat 31<ref>Numrat 31:13–18</ref>}} Rabini Joel Grossman argumentoi se historia është një "fabul e fuqishme lakmie dhe tradhtie", dhe se ekzekutimi i grave nga Moisiu ishte një dënim simbolik ndaj atyre që kërkojnë ta shndërrojnë seksin dhe dëshirën në qëllime të liga.<ref name="Grossman">Grossman, Joel (2008). "Matot". Temple Beth Am Library Minyan. (anglisht)</ref> Ai thotë se gratë midianite "e përdorën tërheqjen e tyre seksuale për t'i larguar burrat izraelitë nga Zoti dhe drejt adhurimit të Baal Peorit".<ref name="Grossman" /> Rabini Grossman argumenton se gjenocidi i të gjitha grave jo-virgjëra midianite, përfshirë ato që nuk i tunduan burrat hebrenj, ishte i drejtë, sepse disa prej tyre kishin marrëdhënie seksuale për "arsye të papërshtatshme".<ref name="Grossman" /> Alan Levin, specialist arsimor me lëvizjen Reformiste, ka sugjeruar në mënyrë të ngjashme se historia duhet marrë si një përrallë paralajmëruese, për t'i "paralajmëruar breznitë vijuese të hebrenjve të vëzhgojnë sjelljen e tyre idhujtare".<ref>Levin, Alan J. "Some messages are hard to deliver". My Jewish Learning. (anglisht)</ref> Chasam Sofer thekson se kjo luftë nuk u zhvillua sipas urdhrit të Moisiut, por u urdhërua nga Zoti si akt hakmarrjeje kundër grave midianite,<ref>{{Citation |url=http://www.ou.org/torah/tt/5763/matmas63/aliya.htm |title=Aliya-by-Aliya Sedra Summary |series=Torah Tidbits |publisher=OU |language=en}}</ref> të cilat, sipas rrëfimit biblik, i kishin tunduar izraelitët dhe i kishin çuar drejt mëkatit. Gjuhëtari Keith Allan vërejti: "Qoftë vepër e Zotit apo jo, ky është sjellje ushtarake që sot do të konsiderohej tabu dhe mund të çonte në një gjyq për krime lufte."<ref>Allan, Keith (2019). ''The Oxford Handbook of Taboo Words and Language''. Oxford University Press. f. 15. {{ISBN|9780198808190}}. (anglisht)</ref> Moisiu ka qenë gjithashtu subjekt i shumë kritikave feministe. Studiuesja e teologjisë uomaniste-biblike Nyasha Junior ka argumentuar se Moisiu mund të jetë objekt i hulumtimit feminist.<ref>{{Cite book |last=Sherwood |first=Yvonne |title=The Bible and Feminism: Remapping the Field |publisher=Oxford University Press |year=2017 |isbn=978-0-19-103419-0 |page=228 |language=en}}</ref> == Shiko edhe == * {{ill|Libri i gjashtë dhe i shtatë i Moisiut|en|Sixth and Seventh Books of Moses}} * {{ill|Tabela e profetëve të feve abrahamike|en|Table of prophets of Abrahamic religions}} * {{ill|Tharbis|en|Tharbis}}, sipas Josefit, një grua e Moisiut * {{ill|Mitologjia hebraike|en|Jewish mythology}} * {{ill|Bijtë e Moisiut|en|Children of Moses}} * {{ill|Skllavëria në Egjiptin e lashtë|en|Slavery in ancient Egypt}} * {{ill|Amenmese|en|Amenmesse}} == Shënime == {{Notelist|group="shën"}} == Referime == {{Reflist}} === Burimet === * {{Citation |last=Assmann |first=Jan |year=1997 |title=Moses the Egyptian: The Memory of Egypt in Western Monotheism |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-58738-0 |language=en}} * {{Citation |last=Blackham |first=Paul |title=Trinitarian Soundings in Systematic Theology |contribution=The Trinity in the Hebrew Scriptures |publisher=Continuum International |year=2005 |language=en}} * {{Citation |title=Exodus 1-18: A Critical and Exegetical Commentary: Volume 1: Chapters 1-10 |last=Davies |first=Graham I. |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2020 |isbn=978-0-567-68869-9 |series=International Critical Commentary |language=en}} * {{Citation |last=Dever |first=William G. |title=Who Were the Early Israelites, and Where Did They Come From? |publisher=William B. Eerdmans |year=2006 |orig-year=2003 |place=Grand Rapids, MI |language=en}} * {{Citation |last=Dozeman |first=Thomas B. |title=Commentary on Exodus |publisher=William B Eerdmans |year=2009 |isbn=978-0-8028-2617-6 |language=en}} * {{Citation |last=Droge |first=Arthur J. |title=Homer or Moses?: Early Christian Interpretations of the History of Culture |publisher=Mohr Siebeck |year=1989 |language=en}} * {{Citation |last=Feiler |first=Bruce |title=America's Prophet: Moses and the American Story |publisher=William Morrow |year=2009 |language=en}} * {{Citation |last=Feldman |first=Louis H. |title=Josephus's Interpretation of the Bible |publisher=University of California Press |year=1998 |language=en}} * {{Citation |last1=Finkelstein |first1=Israel |last2=Silberman |first2=Neil Asher |title=The Bible Unearthed |place=New York |publisher=Free Press |year=2001 |isbn=978-0-684-86912-4 |language=en}} * {{Citation |last1=Franklin |first1=Benjamin |editor-last=Franklin |editor-first=William Temple |title=Memoirs |volume=2 |publisher=McCarty & Davis |place=Philadelphia |year=1834 |language=en}} * {{Citation |last=Guthrie |first=Kenneth Sylvan |title=Numenius of Apamea: The Father of Neo-Platonism |publisher=George Bell & Sons |year=1917 |language=en}} * {{Citation |last=Hamilton |first=Victor |title=Exodus: An Exegetical Commentary |publisher=Baker Books |year=2011 |isbn=978-1-4412-4009-5 |language=en}} * {{Citation |first=Annabel |last=Keeler |contribution=Moses from a Muslim Perspective |title=Abraham's Children: Jews, Christians, and Muslims in Conversation |publisher=T&T Clark |year=2005 |pages=55–66 |isbn=978-0-567-08171-1 |language=en}} * {{Citation |last=Meacham |first=Jon |title=American Gospel: God, the Founding Fathers, and the Making of a Nation |publisher=Random House |year=2006 |language=en}} * {{Cite book |last=Meyers |first=Carol |title=Exodus |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-00291-2 |language=en}} * {{Citation |last=Shmuel |first=Safrai |editor-first=M |editor-last=Stern |title=The Jewish People in the First Century |publisher=Van Gorcum Fortress Press |year=1976 |language=en}} * {{Citation |last=Ska |first=Jean Louis |title=The Exegesis of the Pentateuch: Exegetical Studies and Basic Questions |year=2009 |publisher=Mohr Siebeck |isbn=978-3-16-149905-0 |pages=30–31, 260 |language=en}} * {{Citation |last=Van Seters |first=John |chapter=Moses |title=The Biblical World |publisher=Taylor & Francis |year=2004 |isbn=978-0-415-35091-4 |language=en}} == Për lexim të mëtejshëm == {{Refbegin|40em}} * {{Citation |last=Asch |first=Sholem |year=1958 |title=Moses |place=New York |publisher=Putnam |isbn=978-0-7426-9137-7 |language=en}} * {{Citation |last=Barzel |first=Hillel |contribution=Moses: Tragedy and Sublimity |title=Literary Interpretations of Biblical Narratives |pages=120–140 |place=Nashville |publisher=Abingdon Press |year=1974 |isbn=978-0-687-22131-8 |language=en}} * {{Citation |last=Buber |first=Martin |year=1958 |title=Moses: The Revelation and the Covenant |place=New York |publisher=Harper |language=en}} * {{Citation |last=Card |first=Orson Scott |title=Stone Tables |publisher=Deseret Book Co |year=1998 |isbn=978-1-57345-115-4 |language=en}} * {{Citation |last=Chasidah |first=Yishai |contribution=Moses |title=Encyclopedia of Biblical Personalities: Anthologized from the Talmud, Midrash and Rabbinic Writings |pages=340–399 |place=Brooklyn |publisher=Shaar Press |year=1994 |language=en}} * {{Citation |last=Cohen |first=Joel |title=Moses: A Memoir |place=Mahwah, NJ |publisher=Paulist Press |year=2003 |isbn=978-0-8091-0558-8 |language=en}} * {{Citation |last=Churchill |first=Winston |date=8 nëntor 1931 |title=Moses |newspaper=Sunday Chronicle |publisher=National Churchill Museum |language=en}} * {{Citation |last=Daiches |first=David |title=Moses: The Man and his Vision |place=New York |publisher=Praeger |year=1975 |isbn=978-0-275-33740-7 |language=en}} * {{Citation |last=Dever |first=William G |title=What Did the Biblical Writers Know and When Did They Know It? |publisher=William B. Eerdmans |year=2002 |isbn=978-0-8028-2126-3 |language=en}} * {{Citation |last=Fast |first=Howard |title=Moses, Prince of Egypt |place=New York |publisher=Crown |year=1958 |language=en}} * {{Citation |last1=Finkelstein |first1=Israel |last2=Silberman |first2=Neil Asher |title=The Bible Unearthed |place=New York |publisher=Simon & Schuster |year=2001 |language=en |ref=none}} * {{Citation |last=Freud |first=Sigmund |year=1967 |title=Moses and Monotheism |place=New York |publisher=Vintage |isbn=978-0-394-70014-4 |language=en}} * {{Citation |author=Gregory of Nyssa |title=The Life of Moses |others=përkth. Abraham J. Malherbe dhe Everett Ferguson |series=The Classics of Western Spirituality |publisher=Paulist Press |year=1978 |isbn=978-0-8091-2112-0 |language=en}} * {{Citation |last=Halter |first=Marek |title=Zipporah, Wife of Moses |place=New York |publisher=Crown |year=2005 |isbn=978-1-4000-5279-0 |language=en}} * {{Citation |last=Hoffmeier |first=James K. |contribution=Moses and the ''Exodus'' |title=Israel in Egypt: The Evidence for the Authenticity of the Exodus Tradition |pages=135–163 |place=New York |publisher=Oxford University Press |year=1996 |language=en}} * {{Citation |last=Ingraham |first=Joseph Holt |title=The Pillar of Fire: Or Israel in Bondage |type=ribotim |place=Ann Arbor, MI |publisher=Scholarly Publishing Office, University of Michigan Library |year=2006 |isbn=978-1-4255-6491-9 |language=en}} * Kirsch, Jonathan. ''Moses: A Life.'' New York: Ballantine, 1998. {{ISBN|0-345-41269-9}}. (anglisht) * Kohn, Rebecca. ''Seven Days to the Sea: An Epic Novel of the Exodus''. New York: Rugged Land, 2006. {{ISBN|1-59071-049-5}}. (anglisht) * {{Citation |translator-last=Lehman |translator-first=S. M. |editor-last=Freedman |editor-first=H |title=Midrash Rabbah |type=10 vëllime |publisher=The Soncino Press |place=London |year=1983 |language=en}} * {{Citation |last=Mann |first=Thomas |contribution=Thou Shalt Have No Other Gods Before Me |title=The Ten Commandments |pages=3–70 |place=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1943 |language=en}} * {{Citation |last=Salibi |first=Kamal |title=The Bible Came from Arabia |place=London |publisher=Jonathan Cape |year=1985 |language=en}} * {{Citation |last=Sandmel |first=Samuel |title=Alone Atop the Mountain |place=Garden City, NY |publisher=Doubleday |year=1973 |isbn=978-0-385-03877-5 |language=en}} * {{Citation |last=Van Seters |first=John |title=The Life of Moses: The Yahwist as Historian in Exodus-Numbers |publisher=Peeters Publishers |year=1994 |isbn=978-90-390-0112-7 |language=en}} * {{Citation |last=Smith |first=Huston |title=The World's Religions |publisher=Harper Collins |year=1991 |isbn=978-0-06-250811-9 |language=en}} * {{Citation |last=Southon |first=Arthur Eustace |title=On Eagles' Wings |type=ribotim |place=New York |publisher=McGraw-Hill |year=1954 |language=en}} * {{Citation |first1=K. |last1=van der Toorn |first2=Bob |last2=Becking |first3=Pieter Willem |last3=van der Horst |title=Dictionary of deities and demons in the Bible |isbn=978-0-8028-2491-2 |year=1999 |publisher=Wm. B. Eerdmans |language=en}} * {{Citation |last=Wiesel |first=Elie |contribution=Moses: Portrait of a Leader |title=Messengers of God: Biblical Portraits & Legends |pages=174–210 |place=New York |publisher=Random House |year=1976 |isbn=978-0-394-49740-2 |language=en}} * {{Citation |last=Wildavsky |first=Aaron |title=Moses as Political Leader |place=Jerusalem |publisher=Shalem Press |year=2005 |isbn=978-965-7052-31-0 |language=en}} * {{Citation |last=Wilson |first=Dorothy Clarke |title=Prince of Egypt |place=Philadelphia |publisher=Westminster Press |year=1949 |language=en}} {{Refend}} == Lidhje të jashtme == {{sister project links|d=Q9077|n=no|voy=no|species=no|mw=no|wikt=משה|m=no|q=Moses|b=no|v=no|s=}} * [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/16B*.html Libri XVI, Kapitulli II] i ''Geographica''-s së Strabonit, shekulli I, përkthim i 1932-shit. Moisiu përmendet. (anglisht) [[Kategoria:Moisiu| ]] [[Kategoria:Figura biblike]] [[Kategoria:Profetë]] [[Kategoria:Figura fetare]] [[Kategoria:Historia judeje]] [[Kategoria:Judej]] [[Kategoria:Hebrenj]] [[Kategoria:Judaizëm]] [[Kategoria:Krishtërim]] [[Kategoria:Islam]] [[Kategoria:Ligjvënës]] [[Kategoria:Figura mitologjike]] n53wwea5ez6pqy1ky6inn1qzlzc2ena 0 43597 3028810 3010802 2026-08-31T14:45:00Z NotEnisi2011 169472 /* Ekipet (2026-27) */ 3028810 wikitext text/x-wiki {{Infobox liga futbollistike | logo = | pixels = | country = {{flagicon|ALB}} [[Albania]] | confed = [[UEFA]] | founded = 1960 | organiser = [[Federata Shqiptare e Futbollit|FSHF]] | teams = 23 | champions = [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] (titulli i 2-të) | most successful club = [[KF Tërbuni|Tërbuni]] 4 titulla | promotion = [[Kategoria e Parë]] | relegation = [[Kategoria e Tretë]] | levels = 3 | domest_cup = [[Kupa e Shqipërisë]] | season = [[Kategoria e Dytë 2025-26|2025–26]] | website = [https://fshf.org/competition/kategoria-e-dyte/ www.fshf.org] | current = [[Kategoria e Dytë 2025-26]] | broadcaster = }} }} '''Kategoria e Dytë''' është kampionati i nivelit të tretë në [[Shqipëri]]. Deri në vitin 2005 është quajtur ''Kategoria e Tretë''. Kategoria e Dytë është e ndarë në dy grupe A dhe B, ku Grupi A ka 12 skuadra dhe Grupi B 11 skuadra. Fituesit e dy grupeve fitojnë të drejtën për tu ngjitur një kategori më lart, në [[Kategoria e Parë|Kategorinë e Parë]]. Dy fitueset gjithashtu ndeshen me njëra tjetrën në fund të kampionatit për të përcaktuar Kampionen e Kategorisë së Dytë. Skuadrat e fundit në secilin grup bien në [[Kategoria e Tretë|Kategorinë e Tretë]]. ==Lista e ekipeve kampione, nën-kampione dhe golashënuesit== <ref>{{Cite web|title=Libri i Artë i Kategorisë së Dytë|url=http://sportal.al/shqiperi/kategoria-ii/item/5049-libri-i-arte-i-kategorise-se-dyte|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815114212/http://sportal.al/shqiperi/kategoria-ii/item/5049-libri-i-arte-i-kategorise-se-dyte|archive-date=15 gusht 2016|access-date=10 mars 2019|language=SQ}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; font-size: 100%;" !width=6%|Viti !width=15%|Kampionët !width=15%|Nën-kampionët !width=19%|Golashënuesit (Klubi) !width=1%|Golat |- |[[Kategoria e Tretë 1960|1960]]||[[KS Pogradeci|Ylli i Kuq Pogradec]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Tretë 1961|1961]]||[[KS Butrinti|Butrinti Sarandë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1962Albanian Second Division|1962]]||[[KF Erzeni|Erzeni Shijak]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1962–63 Albanian Second Division|1962–63]]||[[KF Albpetrol|Punëtori Patos]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1963–64 Albanian Second Division|1963–64]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1964–65 Albanian Second Division|1964–65]]||[[KF Albpetrol|Punëtori Patos]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1965–66 Albanian Second Division|1965–66]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1966–67 Albanian Second Division|1966–67]]||[[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1968 Albanian Second Division|1968]]||[[KF Poliçani|22 Tetori Poliçan]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1969–74||''(nuk u mbajt)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1974–75 Albanian Second Division|1974–75]]||[[KF Himara|Vetëtima Himarë]]|| [[KF Gramozi|Gramozi Ersekë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1975–76 Albanian Second Division|1975–76]]||[[KF Rrësheni|Minatori Rrëshen]]|| [[KF Laçi|Industriali Laç]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1976–77 Albanian Second Division|1976–77]]||[[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]|| [[KF Gramshi|10 Korriku Gramsh]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1977–78 Albanian Second Division|1977–78]]||[[KS Korabi|Korabi Peshkopi]]|| [[KS Kastrioti|Kastrioti Krujë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1978–79 Albanian Second Division|1978–79]]||[[KS Shkumbini|Shkumbini Peqin]]|| [[KF Albpetrol|Punëtori Patos]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1979–80 Albanian Second Division|1979–80]]||[[KS Butrinti|Butrinti Sarandë]]|| [[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1980–81 Albanian Second Division|1980–81]]||[[KF Erzeni|Erzeni Shijak]]|| [[KF Tepelena|Minatori Tepelenë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1981–82 Albanian Second Division|1981–82]]||[[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]|| [[KS Delvina|Bistrica Delvinë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1982–83 Albanian Second Division|1982–83]]||[[KS Korabi|Korabi Peshkopi]]|| [[KF Turbina|Turbina Cërrik]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1983–84 Albanian Second Division|1983–84]]||[[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]]|| [[KF Përmeti|24 Maji Përmet]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1984–85 Albanian Second Division|1984–85]]||[[KS Pogradeci|Ylli i Kuq Pogradec]]|| [[FK Skrapari|5 Shtatori Skrapar]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1985–86 Albanian Second Division|1985–86]]||[[KF Bylis|Ballsh i Ri]]|| [[FK Kukësi|Përparimi Kukës]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1986–87 Albanian Second Division|1986–87]]||[[KF Veleçiku|Veleçiku Koplik]]<br/>[[KS Kamza|Dajti Kamëz]]<br/>[[KS Delvina|Bistrica Delvinë]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1987–88 Albanian Second Division|1987–88]]||[[KF Turbina|Turbina Cërrik]]|| [[KF Domosdova|Domozdova Prrenjas]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1988–89 Albanian Second Division|1988–89]]||[[KS Selenicë|21 Shkurti Selenicë]]|| [[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1989–91||''(nuk u mbajt)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1991–92 Albanian Second Division|1991–92]]||[[KF Mirdita|Rubiku]]|| [[ShBO Tiranë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1992–95||''(nuk u mbajt)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1995–96 Albanian Second Division|1995–96]]||[[Porto Shëngjin]]|| [[Olimpiku Plug]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |1996–97|| ''(u ndërpre)''||{{N/A}}||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1997–98 Albanian Second Division|1997–98]]||[[KS Kamza|Everest Kamza]]|| [[KF Divjaka|Divjaka]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1998–99 Albanian Second Division|1998–99]]||[[Ilir Viking Tiranë]]|| [[KF Çlirimi|Çlirimi Fier]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[1999–00 Albanian Second Division|1999–00]]||[[KF Këlcyra|Këlcyra]]|| ||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2000–01 Albanian Second Division|2000–01]]||[[KF Veleçiku|Veleçiku Koplik]]|| [[KF Domosdova|Domozdova Prrenjas]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2001–02 Albanian Second Division|2001–02]]||[[Albania Fushë Kuqe]]|| [[KF Bubullima|Bubullima]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2002–03 Albanian Second Division|2002–03]]||[[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana Academy]]|| [[KF Cakrani|Çakrani]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2003–04 Albanian Second Division|2003–04]]||[[KS Kastrioti|Kastrioti Krujë]]||[[KS Pogradeci|Pogradeci]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2004–05 Albanian Second Division|2004–05]]||[[KF Turbina|Turbina Cërrik]]||[[KF Tepelena|Minatori Tepelena]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2005–06 Albanian Second Division|2005–06]]||[[KS Burreli|Burreli]]||[[KF Bilisht Sport|Devolli]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[Kategoria e Dytë 2006/07|2006–07]]||[[KF Bylis|Bylis Ballsh]]||[[KS Kamza|Dajti Kamëz]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2007–08 Albanian Second Division|2007–08]]||[[KF Gramozi|Gramozi Ersekë]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2008–09 Albanian Second Division|2008–09]]||[[KF Memaliaj|Memaliaj]]||[[KF Gramshi|Gramshi]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2009–10 Albanian Second Division|2009–10]]||[[KF Vlora|Vlora]]||[[KS Adriatiku Mamurras|Adriatiku Mamurras]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2010–11 Albanian Second Division|2010–11]]||[[FK Kukësi|Kukësi]]||[[KF Himara|Himara]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2011–12 Albanian Second Division|2011–12]]||[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]]||[[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2012–13 Albanian Second Division|2012–13]]||[[KF Albpetrol|Albpetrol Patos]]||[[KF Veleçiku|Veleçiku Koplik]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2013–14 Albanian Second Division|2013–14]]||[[KF Iliria|Iliria Fushë-Krujë]]||[[KF Sopoti|Sopoti Librazhd]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2014–15 Albanian Second Division|2014–15]]||[[KF Gramshi|Gramshi]]||[[KS Korabi|Korabi Peshkopi]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2015–16 Albanian Second Division|2015–16]]||[[KF Tomori|Tomori Berat]]||[[KF Shënkolli|Shënkolli]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2016–17 Albanian Second Division|2016–17]]||[[KS Egnatia|Egnatia]]||[[KS Naftëtari|Naftëtari]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2017–18 Albanian Second Division|2017–18]]||[[FK Vora|Vora]]||[[KF Elbasani|Elbasani]]||{{N/A}}||{{N/A}} |- |[[2018–19 Kategoria e Dytë|2018–19]] |[[KF Tërbuni|Tërbuni Pukë]] |[[KF Bilisht Sport|Devolli]] | {{N/A}} | {{N/A}} |- |[[2019–20 Kategoria e Dytë|2019–20]] |[[FK Vora|Vora]] |[[KF Tomori|Tomori Berat]] | {{N/A}} | {{N/A}} |- |[[2020–21 Kategoria e Dytë|2020–21]] |[[KS Shkumbini|Shkumbini Peqin]] |[[KF Maliqi|Maliqi]] |[[Ledion Xhymerti]] |20 |- |[[2021–22 Kategoria e Dytë|2021–22]] |[[KS Flamurtari|Flamurtari Vlorë]] |[[KF Luzi 2008|Luzi 2008]] |[[Ervis Kongjini]] |26 |- |[[2022–23 Kategoria e Dytë|2022–23]] |[[FK Vora|Vora]] |[[KF Elbasani|Elbasani]] |[[Anton Lleshi]] |23 |- |[[2023–24 Kategoria e Dytë|2023–24]] |[[KS Pogradeci|Pogradeci]] |[[KF Valbona|Valbona]] |[[Gerhard Progni]] |15 |- |[[Kategoria e Dytë 2024–25|2024–25]] |[[KF Iliria|Iliria Fushë-Krujë]] |[[AF Luftëtari|Luftëtari Gjirokastër]] |Adhurim Hasani |19 |} ==Ekipet (2026-27)== {{location map+ |Albania |float=right |width=249 |caption= Location of teams in '''2026–27 Kategoria e Dytë''':<br>[[File:Red pog.svg|8px]] Group A; [[File:Blue pog.svg|8px]] Group B|places= {{location map~ |Albania |lat=41.9600264 |long=19.5344945 |label=<small>[[Basania FC|Basania]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[Eagle FA]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.3459 |long=19.5657 |label=<small>[[KF Erzeni|Erzeni]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.86972|long=20.18444|label=<small>[[KF Gramshi|Gramshi]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=40.9354239|long=19.66896 |label=<small>[[KF Lushnja|Lushnja]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.133333|long=19.566667 |label=<small>[[KF Luzi 2008|Luzi 2008]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.80028|long=19.91667|label=<small>[[KF Naftëtari|Naftëtari]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275|long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana B|Partizani B]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=42.0578 |long=19.4561 |label=<small>[[KF Shiroka|Shiroka]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=42.0470 |long=19.8961 |label=<small>[[KF Tërbuni|Tërbuni]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=42.21361|long=19.43639|label=<small>[[KF Veleçiku|Veleçiku]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër B|Vllaznia B]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=40.687743|long=19.62227 |label=<small>[[KF Albpetrol Patos|Albpetrol]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.7275 |long=19.5628 |label=<small>[[FK Apolonia Fier|Apolonia]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=top}} {{location map~ |Albania |lat=39.875 |long=20.01 |label=<small>[[KF Butrinti|Butrinti]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.5964 |long=19.7383 |label=<small>[[KF Bylis|Bylis B]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=right}} {{location map~ |Albania |lat=39.9481364 |long=20.0955891 |label=<small>[[KS Delvina|Delvina]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=right}} {{location map~ |Albania |lat=40.6275|long=20.99 |label=<small>[[KF Devolli|Devolli]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=40.313 |long=20.189 |label=<small>[[KF Këlcyra|Këlcyra]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=right}} {{location map~ |Albania |lat=40.07583 |long=20.13889 |label=<small>[[AS Luftëtari|Luftëtari]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=right}} {{location map~ |Albania |lat=40.70583|long=20.69972|label=<small>[[KF Maliqi|Maliqi]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.35167|long=19.98028|label=<small>[[KF Memaliaj|Memaliaj]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.7086377|long=19.9437314 |label=<small>[[KF Tomori|Tomori]]</small> |mark=Blue_pog.svg|position=right}} }} ===Group A=== {| class="wikitable sortable" |- ! Team !! Location !! Stadium !! Capacity |- | [[Basania FC|Basania]]|| [[Bushat]] || Basania Stadium || |- | [[Eagle FA]] || [[Tirana]] || || |- | [[KF Erzeni|Erzeni]] || [[Shijak]] || [[Tofik Jashari Stadium]] || 1,500 |- | [[KF Gramshi|Gramshi]] || [[Gramsh (municipality)|Gramsh]] || [[Mislim Koçi Stadium|Myslim Koçi Stadium]] || 3,100 |- | [[KF Lushnja|Lushnja]] || [[Lushnjë]] || [[Abdurrahman Roza Haxhiu Stadium|Roza Haxhiu Stadium]] || 8,500 |- | [[KF Luzi i Vogël 2008|Luzi 2008]] || [[Luz i Vogël]] || [[Luz i Vogël Stadium]] || 549 |- | [[KF Naftëtari|Naftëtari]] || [[Kuçovë]] || [[Bashkim Sulejmani Stadium]] || 5,000 |- | [[FK Partizani Tirana B|Partizani B]] || [[Tirana]] || [[Arena e Demave]] || 3,959 |- | [[KF Shiroka|Shiroka]] || [[Shirokë, Shkodër|Shirokë]] || [[Reshit Rusi Stadium]] || 1,200 |- | [[KF Tërbuni|Tërbuni]] || [[Pukë]] || [[Ismail Xhemali Stadium]] || 1,950 |- | [[KF Veleçiku|Veleçiku]] || [[Koplik]] || [[Kompleksi Vellezërit Duli|Kompleksi Vëllezërit Duli]] || 2,000 |- | [[KF Vllaznia Shkodër B|Vllaznia]] || [[Shkodër]] || [[Reshit Rusi Stadium]] || 1,200 |} ===Group B=== {| class="wikitable sortable" |- ! Team !! Location !! Stadium !! Capacity |- | [[KF Albpetrol|Albpetrol]] || [[Patos, Albania|Patos]] || [[Alush Noga Stadium]] || 2,150 |- | [[FK Apolonia Fier|Apolonia]] || [[Fier]] || [[Loni Papuçiu Stadium]] || 3,159 |- | [[KF Butrinti|Butrinti]] || [[Sarandë]] || Andon Lapa Stadium || 5,500 |- | [[KF Bylis|Bylis B]] || [[Ballsh]] || [[Adush Muça Stadium|Adush Muçaj Stadium]] || 2,464 |- | [[KS Delvina|Delvina]] || [[Delvinë]] || Panajot Pano Stadium || 2,500 |- | [[KF Devolli|Devolli]] || [[Bilisht]] || Bilisht Stadium || 3,000 |- | [[KF Këlcyra|Këlcyra]] || [[Këlcyrë]] || Demir Allamani Stadium || 1,000 |- | [[AS Luftëtari|Luftëtari]] || [[Gjirokastër]] || [[Gjirokastra Stadium]] || 8,400 |- | [[KF Maliqi|Maliqi]] || [[Maliq]] || Jovan Asko Stadium || 1,500 |- | [[KF Memaliaj|Memaliaj]] || [[Memaliaj]] || Karafil Çaushi Stadium || 1,500 |- | [[KF Tomori|Tomori]] || [[Berat]] || [[Tomori Stadium]] || 19,230 |- |} == Lidhje të jashtme == * [http://www.freewebs.com/albsoccer/2nddivision.htm Statistika nga Kategoria e Dytë] {{FSHF}} == Referime == {{reflist}} == Shih edhe këtë == * [[Kategoria Superiore]] * [[Kategoria e Parë]] * [[Kategoria e Tretë]] * [[Kupa e Shqipërisë]] * [[Superkupa e Shqipërisë]] [[Kategoria:Futbolli në Shqipëri]] [[Kategoria:Kategoria e Dytë]] jq91xc0imisxc8ka8l3e1t1089d0w7e 0 43814 3028871 2942473 2026-08-31T20:52:28Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Age of Enlightenment, versioni i datës 30 gusht 2026 (revizioni 1372116548) 3028871 wikitext text/x-wiki {{Short description|Lëvizje kulturore evropiane}} {{Use dmy dates|date=April 2025}} [[Skeda:Les salons au XVIIIe siècle - Histoire Image.jpg|thumb|upright=1.4|''Në sallonin e Madame Geoffrin në 1755''. Leximi i tragjedisë së [[Volteri]]t, ''Jetimi i Kinës'', në sallonin e Marie Thérèse Rodet Geoffrin, nga Anicet Charles Gabriel Lemonnier, rreth vitit 1812.]] '''Epoka e Iluminizmit''', e njohur edhe si '''Epoka e Arsyes''' ose thjesht '''Iluminizmi'''{{efn|Njihet gjithashtu si '''Iluminizmi Evropian''', '''Iluminizmi Euro-Amerikan''' ose '''Iluminizmi Perëndimor'''. Në gjuhë të tjera evropiane: {{lang|nl|de Verlichting}} (hollandisht), {{lang|fr|les Lumières}} (frëngjisht, fjalë për fjalë "dritat", pra "dritat e arsyes"), {{lang|de|die Aufklärung}} (gjermanisht), {{lang|it|l'Illuminismo}} (italisht), {{lang|pl|Oświecenie}} (polonisht), {{lang|pt|o Iluminismo}} (portugalisht), {{lang|ru|Просвещение}} (rusisht), {{lang|es|la Ilustración}} (spanjisht), {{lang|sv|Upplysningen}} (suedisht).}}, ishte një periudhë e lulëzimit intelektual dhe kulturor në Evropë dhe në qytetërimin perëndimor, e cila lindi në fund të shekullit XVII në Evropën Perëndimore.<ref>{{harvnb|Padgett|2003|p=49}}: "Iluminizmi ishte një fenomen perëndimor."</ref><ref>{{harvnb|McGrath|2024|p=107}}: "Iluminizmi ishte një periudhë e zhvillimit intelektual dhe kulturor evropian që filloi në fund të shekullit XVII dhe vazhdoi gjatë gjithë shekullit XVIII."; {{harvnb|Kendrick|Nagel|2025|p=330}}: "Në vazhdim të Revolucionit Shkencor të shekullit XVII, Iluminizmi shënoi një ndryshim intelektual dhe kulturor në shekullin XVIII."</ref><ref name="Mokyr2011">{{harvnb|Mokyr|2011|p=99}}: "Iluminizmi ishte një fenomen i Evropës Perëndimore, dhe pas vitit 1750 arriti edhe në Evropën Qendrore dhe Lindore, edhe pse la pothuajse pa u prekur botën otomane dhe pjesën më të madhe të Evropës jugore."</ref> Arriti kulmin e saj në shekullin XVIII, ndërsa idetë e saj u përhapën më gjerësisht në Evropë dhe në kolonitë evropiane të Amerikës dhe Oqeanisë.<ref name="Mokyr2011" /><ref>{{harvnb|Liulevicius|2010|p=47}}: "Iluminizmi ishte një lëvizje e përbashkët ndërkombëtare në të gjithë Evropën dhe Amerikën."</ref><ref>{{harvnb|Israel|2023|p=1}}: "Iluminizmi ishte një lëvizje e gjerë ndërkombëtare."</ref><ref name=":0">{{cite journal |last=Conrad |first=Sebastian |date=1 tetor 2012 |title=Enlightenment in Global History: A Historiographical Critique |url=https://academic.oup.com/ahr/article/117/4/999/33183 |journal=The American Historical Review |volume=117 |issue=4 |pages=999–1027 |doi=10.1093/ahr/117.4.999 |issn=0002-8762 |language=en}}</ref> E karakterizuar nga theksimi mbi arsyen, dëshmitë empirike dhe metodën shkencore, Iluminizmi promovoi idealet e [[liritë civile|lirisë individuale]], [[toleranca fetare]], progresit dhe të drejtave natyrore. Mendimtarët e tij mbështetën qeverisjen kushtetuese, [[Ndarja e fesë nga shteti|ndarjen e kishës nga shteti]] dhe zbatimin e parimeve racionale në reformat shoqërore dhe politike.{{Sfn|Outram|2006|page=29}}<ref>{{cite book |last=Zafirovski |first=Milan |title=The Enlightenment and Its Effects on Modern Society |date=2010 |page=144 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Jacob |first=Margaret C. |title=The Secular Enlightenment |date=2019 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |page=1 |language=en}}</ref> Iluminizmi lindi nga dhe u ndërtua mbi themelet e [[Revolucioni Shkencor|Revolucionit Shkencor]] të shekujve XVI dhe XVII, i cili kishte vendosur metoda të reja të hulumtimit empirik nëpërmjet punës së figurave si [[Galileo Galilei]], [[Johannes Kepler]], [[Francis Bacon]], [[Pierre Gassendi]], [[Christiaan Huygens]] dhe [[Isak Njutoni]]. Themelet filozofike u vunë nga mendimtarë përfshirë [[René Descartes|René Dekart]], [[Thomas Hobbes]], [[Baruch Spinoza|Baruk Spinoza]] dhe [[John Locke]], idetë e të cilëve mbi arsyen, të drejtat natyrore dhe njohuritë empirike u bënë qendrore për mendimin e Iluminizmit. Data e fillimit të Iluminizmit shpesh i atribuohet botimit të ''Diskursit mbi Metodën'' të Dekartit në 1637, me metodën e tij të mosbesimit sistematik ndaj çdo gjëje përveçse kur ekziston një arsye e mirëfilltë për ta pranuar, e shprehur në thënien e tij të famshme, {{lang|la|Cogito, ergo sum}} ("Mendoj, pra jam"). Të tjerë citojnë botimin e {{lang|la|Principia Mathematica}} të Njutonit (1687) si kulmin e Revolucionit Shkencor dhe fillimin e Iluminizmit.<ref>{{cite web |title=The Enlightenment |url=https://www.britannica.com/topic/Western-philosophy/The-Enlightenment |access-date=2023-11-16 |publisher=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref><ref name="Bristow2023">{{cite encyclopedia |title=Enlightenment |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2023/entries/enlightenment |access-date=2025-04-15 |last=Bristow |first=William |date=2010-08-20 |edition=Fall 2023 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=Casini |first=Paolo |date=January 1988 |title=Newton's Principia and the Philosophers of the Enlightenment |journal=Notes and Records of the Royal Society of London |volume=42 |issue=1 |pages=35–52 |doi=10.1098/rsnr.1988.0006 |issn=0035-9149 |language=en}}</ref> Historianët evropianë tradicionalisht e datojnë fillimin e tij me vdekjen e Luigjit XIV të Francës në 1715 dhe fundin e tij me shpërthimin e [[Revolucioni Francez|Revolucionit Francez]] në 1789. Shumë historianë sot e datojnë fundin e Iluminizmit si fillim të shekullit XIX, ku viti më i vonshëm i propozuar është vdekja e Immanuel Kantit në 1804.<ref>{{cite web |title=British Library – The Enlightenment |url=https://www.bl.uk/restoration-18th-century-literature/articles/the-enlightenment |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824220906/https://www.bl.uk/restoration-18th-century-literature/articles/the-enlightenment |archive-date=2023-08-24 |access-date=2018-06-21 |language=en}}</ref> Lëvizja u karakterizua nga qarkullimi i gjerë i ideve nëpërmjet institucioneve të reja: akademive shkencore, sallonëve letrare, [[Kafeneja|kafeneve]], lozhave masonike dhe një kulture shtypi në zgjerim, të përbërë nga libra, revista dhe broshura. Idetë e Iluminizmit minuan autoritetin e monarkisë dhe të zyrtarëve fetarë dhe hapën rrugën për revolucionet politike të shekujve XVIII dhe XIX. Një sërë lëvizjesh të shekullit XIX, duke përfshirë liberalizmin, socializmin<ref>{{Cite book |last=Smaldone |first=William |title=European socialism: a concise history with documents |date=2014 |publisher=Rowman & Littlefield Publishers, Inc |isbn=978-1-4422-0909-1 |location=Lanham |pages=3–4 |language=en}}</ref> dhe neoklasicizmin, e gjurmojnë trashëgiminë e tyre intelektuale te Iluminizmi.<ref>{{Cite book |last=Weber |first=Eugen |title=Movements, Currents, Trends: Aspects of European Thought in the Nineteenth and Twentieth Centuries |date=1992 |language=en}}</ref> Iluminizmi u shënua nga një vetëdije në rritje mbi marrëdhënien midis mendjes dhe mediave të përditshme të botës,<ref name="Eddy2022">{{cite book |last=Eddy |first=Matthew Daniel |url=https://www.academia.edu/3769533 |title=Media and the Mind: Art, Science and Notebooks as Paper Machines, 1700–1830 |date=2022 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |archive-date=2024-12-06 |access-date=2022-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206163020/https://www.academia.edu/3769533 |url-status=dead |language=en}}</ref> dhe nga një theksim mbi metodën shkencore dhe reduksionizmin, së bashku me pyetje në rritje ndaj dogmës fetare — një qëndrim i kapur nga eseja e Kantit ''Përgjigje pyetjes: Çfarë është Iluminizmi?'', ku gjendet shprehja {{lang|la|sapere aude}} ("guxo të dish").<ref>{{cite book |last=Gay |first=Peter |url=https://archive.org/details/enlightenmentint02gayp |title=The Enlightenment: An Interpretation |date=1996 |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0-393-00870-8 |language=en}}</ref> Doktrinat qendrore të Iluminizmit ishin liria individuale, qeverisja përfaqësuese, shteti i së drejtës dhe liria fetare, në kundërshtim me një monarki absolute ose një shtet me parti të vetme dhe me persekutimin fetar të besimeve të tjera përveç atyre zyrtarisht të themeluara dhe shpesh të kontrolluara drejtpërdrejt nga shteti. Në kontrast, rryma të tjera intelektuale përfshinin argumente në favor të antikristianizmit, [[deizmi]]t dhe [[ateizmi]]t, të shoqëruara me kërkesa për shtete laike, ndalimin e arsimit fetar, shtypjen e manastireve, shtypjen e jezuitëve dhe dëbimin e urdhrave fetarë. Iluminizmi u ballafaqua gjithashtu me kritika bashkëkohore, të quajtura më vonë "{{ill|Kundër-Iluminizmi|en|Counter-Enlightenment}}" nga Sir Isaiah Berlin, të cilat mbrojtën autoritetet tradicionale fetare dhe politike kundër kritikës racionaliste. == Intelektualë me ndikim == {{Hatnote|Shih: {{ill|Lista e intelektualëve të Iluminizmit|en|List of intellectuals of the Enlightenment}}}} Iluminizmi u paraprijë nga dhe u shoqërua ngushtë me Revolucionin Shkencor.<ref>{{Cite journal |last=Cohen |first=I. Bernard |date=1982 |title=Scientific Revolution and Creativity in the Enlightenment |journal=Eighteenth-Century Life |volume=7 |issue=2 |pages=41–54 |language=en}}</ref> Ndër filozofët e mëparshëm, veprat e të cilëve ndikuan Iluminizmin, ishin Francis Bacon, Pierre Gassendi, René Dekart, Thomas Hobbes, Baruk Spinoza, John Locke, Pierre Bayle dhe Gottfried Wilhelm Leibniz.{{Sfn|Israel|2011|p=9}}<ref>Sootin, Harry. ''Isaac Newton.'' New York: Messner (1955).</ref> Disa nga figurat e Iluminizmit ishin Cesare Beccaria, George Berkeley, Denis Diderot, David Hume, Immanuel Kant, Lord Monboddo, Monteskjë, Jean-Jacques Rousseau, Adam Smith, Roger Williams, Hugo Grotius dhe Volteri.<ref name="Black">{{Cite journal |last=Black |first=Jeremy |date=1992 |title=Ancien Regime and Enlightenment. Some Recent Writing on Seventeenth-and Eighteenth-Century Europe |journal=European History Quarterly |volume=22 |issue=2 |pages=247–255 |doi=10.1177/026569149202200204 |language=en}}</ref> Një nga botimet më me ndikim të Iluminizmit ishte {{ill|''Encyclopédie''|en|Encyclopédie}} (''Enciklopedia''). Botuar mes viteve 1751 dhe 1772 në 35 vëllime, ajo u përpilua nga Diderot, {{ill|Jean le Rond d'Alembert|en|Jean le Rond d'Alembert}} dhe një ekip prej 150 personash të tjerë. ''Encyclopédie''-ja ndihmoi në përhapjen e ideve të Iluminizmit në të gjithë Evropën e më gjerë.<ref>{{Cite book |last=Darnton |first=Robert |title=The Business of Enlightenment: a publishing history of the Encyclopédie, 1775–1800 |date=1979 |language=en}}</ref> Botime të tjera të Iluminizmit përfshinin ''A Letter Concerning Toleration'' (1689) dhe ''Two Treatises of Government'' (1689) të Lockut; ''A Treatise Concerning the Principles of Human Knowledge'' (1710) të Berkeley-t, ''Letters on the English'' (1733) dhe ''Fjalori Filozofik'' (1764) të Volterit; ''A Treatise of Human Nature'' (1740) të Hjumit; ''Fryma e Ligjeve'' (1748) të Monteskjesë; ''Discourse on Inequality'' (1754) dhe ''Kontrata Sociale'' (1762) të Rusosë; ''Dei delitti e delle pene'' (Për krimet dhe dënimet, 1764) të Cesare Beccarias; ''Teoria e Ndjenjave Morale'' (1759) dhe ''Pasuria e Kombeve'' (1776) të Adam Smithit; ''Kritika e Arsyes së Kulluar'' (1781) e Kantit; dhe, në fund të epokës, teksti pionier proto-feminist, ''A Vindication Of The Rights Of Woman'' (1792) i Mary Wollstonecraft. == Tema == === Filozofia === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Filozofia e Iluminizmit|en|Enlightenment philosophy}}}} [[Skeda:Somer Francis Bacon.jpg|thumb|left|upright|Filozofi anglez [[Francis Bacon]], veprimtaria e të cilit konsiderohet themelore për Iluminizmin]] [[Skeda:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|thumb|left|upright|[[René Descartes|René Dekart]], i konsideruar gjerësisht një figurë vendimtare në lindjen e filozofisë dhe shkencës moderne]] [[Empirizmi]] i Bekonit dhe [[racionalizmi]] i Dekartit vunë themelet e mendimit të Iluminizmit.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=iCyZCgAAQBAJ&pg=PT4 |title=The Dream of Enlightenment: The Rise of Modern Philosophy |date=2016 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-1-63149-208-2 |language=en}}</ref> Përpjekja e Dekartit për të ndërtuar shkencat mbi një themel të sigurt metafizik nuk qe aq e suksesshme sa metoda e tij e dyshimit e zbatuar në filozofi, e cila çoi në një doktrinë dualiste të mendjes dhe materies. Skepticizmi i tij u përsos nga ''Essay Concerning Human Understanding'' (1690) e Lockut dhe shkrimet e Hjumit të viteve 1740. Dualizmi i Dekartit u sfidua nga pohimi i palëkundur i Spinozës mbi unitetin e materies, në ''{{lang|la|Tractatus}}''-in e tij (1670) dhe ''Etikën'' (1677).<ref>{{Cite book |last=Rahman |first=Shoaib |url=https://books.google.com/books?id=hoDkEAAAQBAJ |title=The Roots of Enlightenment: A Historical Analysis of the Age of Reason in the Eighteenth Century Europe |date=2023 |publisher=Fadew, Inc. |isbn=979-8-8681-1641-4 |language=en}}</ref> Sipas Jonathan Israelit, këto vunë themelet e dy linjave të dallueshme të mendimit të Iluminizmit: së pari, varianti i moderuar, që ndiqte Dekartin, Lockun dhe Christian Wolff-in, i cili kërkonte pajtim mes reformës dhe sistemeve tradicionale të pushtetit dhe besimit; dhe së dyti, {{ill|Iluminizmi Radikal|en|Radical Enlightenment}}, i frymëzuar nga filozofia e Spinozës, që mbështeste demokracinë, lirinë individuale, lirinë e shprehjes dhe zhdukjen e autoritetit fetar.{{sfn|Israel|2006|p=15}}{{sfn|Israel|2010|pp=vii–viii, 19}} Varianti i moderuar priste të ishte deist, ndërsa rryma radikale e ndante bazën e moralit tërësisht nga teologjia. Të dyja linjat e mendimit u kundërshtuan përfundimisht nga një {{ill|Kundër-Iluminizmi|en|Counter-Enlightenment}} konservator që kërkonte kthimin te besimi.{{sfn|Israel|2010|p=11}} Në mesin e shekullit XVIII, Parisi u bë qendra e veprimtarisë filozofike dhe shkencore që sfidonte doktrinat dhe dogmat tradicionale. Pas [[Edikti i Fontainebleau-së|Ediktit të Fontainebleau-së]] në 1685, marrëdhënia mes kishës dhe qeverisjes absolutiste ishte shumë e fortë. Iluminizmi i hershëm lindi si protestë ndaj këtyre rrethanave, duke fituar terren nën mbështetjen e Madame de Pompadour, e dashura e Luigjit XV.{{sfn|Haakonssen|2008|p=33}} I quajtur ''Siècle des Lumières'', lëvizja filozofike e Iluminizmit kishte filluar që në fillim të shekullit XVIII, kur {{ill|Pierre Bayle|en|Pierre Bayle}} nisi kritikën e njohur dhe të mirënjohur akademike të Iluminizmit ndaj fesë. Si skeptik, Bayle pranoi vetëm pjesërisht filozofinë dhe parimet e racionalitetit. Ai vendosi një kufi të rreptë mes moralit dhe fesë. Rreptësia e veprës së tij ''Dictionnaire Historique et Critique'' ndikoi shumë prej ''Encyclopédistes''-ve të Iluminizmit.{{Sfn|Haakonssen|2008|p=34}} Nga mesi i shekullit XVIII, Iluminizmi francez kishte gjetur fokusin e vet te projekti i ''Encyclopédie''-së.{{Sfn|Haakonssen|2008|p=33}} Lëvizja filozofike u udhëhoq nga Volteri dhe Rusoja, të cilët mbështetën një shoqëri të bazuar në arsye dhe jo në besim e doktrinë katolike, një rend të ri civil të bazuar në ligjin natyror, dhe një shkencë të bazuar në eksperimente dhe vëzhgim. Filozofi politik Monteskje solli idenë e ndarjes së pushteteve në qeverisje, koncept që u përqafua me entuziazëm nga autorët e Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara. Edhe pse ''philosophes''-ët e Iluminizmit francez nuk ishin revolucionarë dhe shumë prej tyre ishin fisnikë, idetë e tyre luajtën rol të rëndësishëm në minimin e legjitimitetit të Regjimit të Vjetër dhe në formësimin e Revolucionit Francez.{{Sfn|Petitfils|2005|pages=99–105}} Francis Hutcheson, filozof moral dhe figurë themeluese e Iluminizmit Skocez, përshkroi parimin utilitarist dhe pasojor sipas të cilit virtyt është ai që siguron, në fjalët e tij, "lumturinë më të madhe për numrin më të madh". Pjesa më e madhe e asaj që përfshihet sot në metodën shkencore (natyra e njohurisë, e dëshmisë, e përvojës dhe e shkakësisë), si dhe disa qëndrime moderne mbi marrëdhënien mes shkencës dhe fesë, u zhvilluan nga nxënësit e Hutchesonit në Edinburg: David Hume dhe Adam Smith.<ref name="Denby">{{cite magazine |last=Denby |first=David |date=11 tetor 2004 |title=Northern Lights: How modern life emerged from eighteenth-century Edinburgh |url=https://www.newyorker.com/magazine/2004/10/11/northern-lights-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606141619/http://www.newyorker.com/archive/2004/10/11/041011crat_atlarge |archive-date=2011-06-06 |magazine=The New Yorker |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Barroso |first=José Manuel |date=28 nëntor 2006 |title=The Scottish enlightenment and the challenges for Europe in the 21st century; climate change and energy |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/SPEECH_06_756 |language=en}}</ref> Hjumi u bë figurë madhore në traditat filozofike skeptike dhe empiriste. [[Skeda:Immanuel Kant portrait c1790.jpg|thumb|upright|Filozofi gjerman [[Immanuel Kant]], një nga figurat më me ndikim të Iluminizmit dhe të filozofisë moderne]] Kanti u përpoq të pajtonte racionalizmin me besimin fetar, lirinë individuale me autoritetin politik, dhe të hartonte një vështrim mbi sferën publike përmes arsyes private dhe publike.<ref>{{cite web |title=Kant's essay What is Enlightenment? |url=http://web.mnstate.edu/gracyk/courses/web%20publishing/KantOnElightenment.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217062357/http://web.mnstate.edu/gracyk/courses/web%20publishing/KantOnElightenment.htm |archive-date=2020-02-17 |access-date=2015-11-04 |language=en}}</ref> Vepra e Kantit vazhdoi të ndikojë jetën intelektuale gjermane dhe filozofinë evropiane më gjerësisht deri thellë në shekullin XX.<ref>{{Cite book |last=Kuehn |first=Manfred |title=Kant: A Biography |date=2001 |language=en}}</ref> [[Mary Wollstonecraft]] ishte një nga filozofet e para feministe të Anglisë.<ref>{{cite web |last=Kreis |first=Steven |date=13 prill 2012 |title=Mary Wollstonecraft, 1759–1797 |url=http://www.historyguide.org/intellect/wollstonecraft.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111055540/http://www.historyguide.org/intellect/wollstonecraft.html |archive-date=2014-01-11 |access-date=2014-01-14 |publisher=Historyguide.org |language=en}}</ref> Ajo mbështeti idenë e një shoqërie të bazuar në arsye, ku edhe gratë edhe burrat duhej të trajtoheshin si qenie racionale. Ajo njihet më së shumti për veprën e saj të vitit 1792, ''A Vindication of the Rights of Woman''.<ref>{{Cite book |last=Wollstonecraft |first=Mary |title=A Vindication of the Rights of Woman |date=2000 |language=en}}</ref> === Shkenca === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Shkenca në Iluminizëm|en|Science in the Enlightenment}}}} Shkenca luajti rol të rëndësishëm në diskursin dhe mendimin e Iluminizmit. Shumë shkrimtarë dhe mendimtarë të Iluminizmit kishin prejardhje shkencore dhe e lidhnin përparimin shkencor me përmbysjen e fesë dhe të autoritetit tradicional në favor të zhvillimit të fjalës dhe mendimit të lirë.<ref>{{Cite book |last=Lenman |first=Bruce P. |title=Integration and Enlightenment: Scotland, 1746–1832 |date=1993 |language=en}}</ref> Kishte edhe rezultate të menjëhershme praktike. Eksperimentet e Antoine Lavoisier u përdorën për të krijuar impiantet e para moderne kimike në Paris, ndërsa eksperimentet e vëllezërve Montgolfier u mundësuan hedhjen e fluturimit të parë të pilotuar me [[balonë me ajër të nxehtë]] në 1783.<ref>{{cite book |last=Sarmant |first=Thierry |title=Histoire de Paris: Politique, urbanisme, civilisation |date=2012 |publisher=Editions Jean-Paul Gisserot |isbn=978-2-7558-0330-3 |page=120 |language=fr}}</ref> Në përgjithësi, shkenca e Iluminizmit vlerësonte fort empirizmin dhe mendimin racional dhe ishte e ngërthyer me idealin e Iluminizmit për përparim dhe zhvillim. Studimi i shkencës, nën emërtimin filozofi natyrore, ndahej në fizikë dhe në një grupim të kombinuar të kimisë dhe historisë natyrore, që përfshinte anatominë, biologjinë, gjeologjinë, mineralogjinë dhe zoologjinë.{{Sfn|Lindberg|Numbers|Porter|2003|pp=79–80}} Si me shumicën e pikëpamjeve të Iluminizmit, dobitë e shkencës nuk shiheshin njësoj nga të gjithë: Rusoja e kritikonte shkencën për largimin e njeriut nga natyra dhe për mospërmbushjen e detyrës për t'i bërë njerëzit më të lumtur.{{Sfn|Burns|2003|loc=zëri: 7,103}} Shkenca gjatë Iluminizmit u dominua nga shoqëritë dhe akademitë shkencore, të cilat kishin zëvendësuar kryesisht universitetet si qendra të kërkimit dhe zhvillimit shkencor. Shoqëritë dhe akademitë ishin gjithashtu shtylla kurrizore e pjekurisë së profesionit shkencor. Akademitë dhe shoqëritë shkencore lindën nga Revolucioni Shkencor si krijueset e njohurisë shkencore, në kontrast me skolasticizmin universitar.{{Sfn|Gillispie|1980|p=xix}} Disa shoqëri krijuan ose ruajtën lidhje me universitetet, por burimet bashkëkohore i dallonin universitetet nga shoqëritë shkencore duke pohuar se dobia e universitetit qëndronte në përcjelljen e njohurisë, ndërsa shoqëritë funksiononin për të krijuar njohuri të re.<ref>{{Cite book |last=McClellan |first=James E. III |title=Encyclopedia of the Enlightenment |date=2003 |publisher=Oxford University Press |editor-last=Kors |editor-first=Alan Charles |location=Oxford |chapter=Learned Societies |url=http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/HistoryWorld/Modern/?view=usa&ci=9780195104301 |access-date=2015-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120330082517/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/HistoryWorld/Modern/?view=usa&ci=9780195104301 |archive-date=2012-03-30 |language=en}}</ref> Ndërsa roli i universiteteve në shkencën e institucionalizuar filloi të zbehej, shoqëritë e diturisë u bënë themeli i shkencës së organizuar. Shoqëritë zyrtare shkencore u krijuan me statut nga shteti për të ofruar ekspertizë teknike.{{Sfn|Lindberg|Numbers|Porter|2003|p=91}} Shumicës së shoqërive iu dha leje të mbikëqyrnin botimet e tyre, të kontrollonin zgjedhjen e anëtarëve të rinj dhe administrimin e shoqërisë.{{Sfn|Gillispie|1980|loc=Përfundim}} Në shekullin XVIII, u themeluan në Evropë një numër shumë i madh akademish dhe shoqërish zyrtare; deri në 1789 kishte mbi 70 shoqëri shkencore zyrtare. Duke iu referuar këtij rritjeje, Bernard de Fontenelle e quajti shekullin XVIII "Epokën e Akademive".{{Sfn|Lindberg|Numbers|Porter|2003|p=90}} Një zhvillim tjetër i rëndësishëm ishte popullarizimi i shkencës mes një popullsie gjithnjë e më të shkolluar. ''Philosophes''-ët ia prezantuan publikut shumë teori shkencore, kryesisht nëpërmjet ''Encyclopédie''-së dhe popullarizimit të njutonizmit nga Volteri dhe Émilie du Châtelet. Disa historianë e kanë cilësuar shekullin XVIII si periudhë të zbehtë në historinë e shkencës.<ref>Shih Hall (1954), iii; {{Harvnb|Mason|1962|p=223}}.</ref> Shekulli pa përparime domethënëse në praktikën e mjekësisë, matematikës dhe fizikës; zhvillimin e taksonomisë biologjike; një kuptim të ri të magnetizmit dhe elektricitetit; dhe pjekurinë e kimisë si disiplinë, e cila vendosi themelet e kimisë moderne.{{Sfn|Porter|2000|pp=295–310}} Ndikimi i shkencës filloi të shfaqej gjithnjë e më shpesh në poezi dhe letërsi. James Thomson shkroi poemën e tij "A Poem to the Memory of Sir Isaac Newton", që përjetonte humbjen e Njutonit dhe lëvdonte shkencën dhe trashëgiminë e tij.<ref>{{Cite book |last=Thomson |first=James |title=A Poem to the Memory of Sir Isaac Newton |date=1730 |publisher=J. Millan |location=London |page=290 |orig-date=1727 |language=en}}</ref> === Sociologjia, ekonomia dhe e drejta === [[Skeda:Cesare Beccaria.jpg|thumb|upright|Cesare Beccaria, i quajtur babai i teorisë klasike të krimit]] Hjumi dhe mendimtarë të tjerë të Iluminizmit Skocez zhvilluan një "shkencë të njeriut",<ref>{{cite magazine |last=Magnusson |first=Magnus |date=10 nëntor 2003 |title=Review of James Buchan, ''Capital of the Mind: how Edinburgh Changed the World'' |url=http://www.newstatesman.com/200311100040 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606015918/http://www.newstatesman.com/200311100040 |archive-date=2011-06-06 |access-date=2014-04-27 |magazine=New Statesman |language=en}}</ref> e shprehur historikisht në veprat e autorëve si James Burnett, Adam Ferguson, John Millar dhe William Robertson, të cilët bashkuan studimin shkencor të sjelljes njerëzore në kultura të lashta dhe primitive me një vetëdije të fortë për forcat përcaktuese të modernitetit. Sociologjia moderne buroi kryesisht nga kjo lëvizje,<ref>{{cite journal |last=Swingewood |first=Alan |date=1970 |title=Origins of Sociology: The Case of the Scottish Enlightenment |journal=The British Journal of Sociology |volume=21 |issue=2 |pages=164–180 |doi=10.2307/588406 |language=en}}</ref> dhe konceptet filozofike të Hjumit ndikuan drejtpërdrejt James Madisonin (e pra Kushtetutën e SHBA-së); të popullarizuara nga Dugald Stewart, ato u bënë baza e liberalizmit klasik.<ref>{{Cite book |title=A Hotbed of Genius: The Scottish Enlightenment, 1730–1790 |date=1986 |publisher=Saltire Society |isbn=978-0-85411-069-8 |editor-last=Daiches |editor-first=David |editor-last2=Jones |editor-first2=Peter Howard |editor-last3=Jones |editor-first3=Jean |language=en}}</ref> Në 1776, Adam Smith botoi ''Pasurinë e Kombeve'', shpesh e konsideruar vepra e parë e ekonomisë moderne, pasi pati ndikim të menjëhershëm në politikën ekonomike britanike që vazhdon deri në shekullin XXI.<ref>{{Cite book |title=Adam Smith's Legacy: His Place in the Development of Modern Economics |date=1992 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-06164-3 |editor-last=Fry |editor-first=Michael |language=en}}</ref> Ajo u paraprinë dhe u ndikua drejtpërdrejt nga skicat e Anne Robert Jacques Turgot-it për ''Reflections on the Formation and Distribution of Wealth'' (1766). Smithi njohu këtë ndikim dhe ndoshta ishte edhe përkthyesi i parë anglisht i veprës.<ref>{{Cite book |last=Harcourt |first=Bernard E. |title=The Illusion of Free Markets: Punishment and the Myth of Natural Order |date=2011 |isbn=978-0-674-05726-5 |page=260, shënimet 11–14 |language=en}}</ref> Beccaria, jurist, kriminolog, filozof dhe politikan, si edhe një nga shkrimtarët e mëdhenj të Iluminizmit, u bë i famshëm për kryeveprën e tij ''Dei delitti e delle pene'' (Për krimet dhe dënimet, 1764). Traktati i tij, i përkthyer në 22 gjuhë,<ref name="history-world.org">{{cite web |title=The Enlightenment throughout Europe |url=http://history-world.org/enlightenment_throughout_europe.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123082708/http://history-world.org/enlightenment_throughout_europe.htm |archive-date=2013-01-23 |access-date=2013-03-25 |publisher=History-world.org |language=en}}</ref> dënoi torturën dhe dënimin me vdekje dhe qe vepër themeluese e penologjisë dhe e shkollës klasike të kriminologjisë, duke promovuar drejtësinë penale. Francesco Mario Pagano shkroi studime si ''Saggi politici'' (Ese politike, 1783) dhe ''Considerazioni sul processo criminale'' (Konsiderata mbi procesin penal, 1787), që e vendosën si autoritet ndërkombëtar në të drejtën penale.<ref>{{Cite book |last=Sarti |first=Roland |title=Italy: A Reference Guide from the Renaissance to the Present |date=2009 |publisher=Infobase |page=457 |language=en}}</ref> === Politika === Iluminizmi prej kohësh është parë si themeli i kulturës moderne perëndimore politike dhe intelektuale.<ref>{{cite book |last=Brewer |first=Daniel |title=The Enlightenment Past: Reconstructing 18th-Century French Thought |date=2008 |page=1 |language=en}}</ref> Iluminizmi solli modernizim politik në Perëndim, në kuptimin e futjes së vlerave dhe institucioneve demokratike dhe krijimit të demokracive moderne liberale. Kjo tezë është pranuar gjerësisht nga studiuesit dhe është përforcuar nga studime të gjera nga Robert Darnton, Roy Porter dhe, më së fundmi, nga Jonathan Israel.<ref>{{cite journal |last=De Dijn |first=Annelien |date=2012 |title=The Politics of Enlightenment: From Peter Gay to Jonathan Israel |journal=Historical Journal |volume=55 |issue=3 |pages=785–805 |doi=10.1017/s0018246x12000301 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=von Guttner |first=Darius |title=The French Revolution |date=2015 |publisher=Nelson Cengage |pages=34–35 |url=https://www.academia.edu/9869783 |access-date=2015-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403233248/https://www.academia.edu/9869783 |archive-date=2023-04-03 |language=en}}</ref> Mendimi i Iluminizmit pati ndikim të thellë në sferën politike. Sundimtarë evropianë si Katerina II e Rusisë, {{ill|Jozefi II|en|Joseph II, Holy Roman Emperor}} i Austrisë dhe Frederiku II i Prusisë u përpoqën të zbatonin mendimin e Iluminizmit mbi tolerancën fetare dhe politike, çka u njoh si {{ill|absolutizmi i ndriçuar|en|Enlightened absolutism}}.<ref name="Black" /> Shumë nga figurat kryesore politike dhe intelektuale pas Revolucionit Amerikan lidheshin ngushtë me Iluminizmin: Benjamin Franklin vizitoi Evropën vazhdimisht dhe kontribuoi aktivisht në debatet shkencore dhe politike atje, duke sjellë idetë më të reja në Filadelfia; Thomas Jefferson ndoqi nga afër idetë evropiane dhe më vonë përfshiu disa nga idealet e Iluminizmit në Deklaratën e Pavarësisë; ndërsa Madison i përfshiu këto ideale në Kushtetutën e SHBA-së gjatë hartimit të saj në 1787.<ref>{{Cite book |last=Ferguson |first=Robert A. |title=The American Enlightenment, 1750–1820 |date=1994 |language=en}}</ref> ==== Teoritë e qeverisjes ==== [[Skeda:John Locke.jpg|thumb|upright=.8|Filozofi John Locke argumentoi se autoriteti i qeverisë buron nga një kontratë sociale e bazuar në të drejta natyrore. Sipas Lockut, autoriteti i qeverisë ishte i kufizuar dhe kërkonte pëlqimin e të qeverisurve.]] Locke, një nga mendimtarët më me ndikim të Iluminizmit,<ref>{{cite web |title=John Locke > The Influence of John Locke's Works (Stanford Encyclopedia of Philosophy) |url=http://plato.stanford.edu/entries/locke/influence.html |access-date=2014-01-14 |language=en}}</ref> e bazoi filozofinë e tij të qeverisjes te teoria e kontratës sociale, temë që përshkoi mendimin politik të Iluminizmit. Filozofi anglez Thomas Hobbes e hapi këtë debat të ri me veprën e tij ''Leviathan'' në 1651. Hobbes zhvilloi gjithashtu disa nga themelet e mendimit liberal evropian: të drejtën e individit, barazinë natyrore të të gjithë njerëzve, karakterin artificial të rendit politik (që çoi më vonë në dallimin mes shoqërisë civile dhe shtetit), pikëpamjen se çdo pushtet i ligjshëm politik duhet të jetë "përfaqësues" dhe i bazuar në pëlqimin e popullit, si dhe një interpretim liberal të ligjit që i lë njerëzit të lirë të bëjnë çdo gjë që ligji nuk e ndalon shprehimisht.<ref>{{cite book |last=Manent |first=Pierre |title=An Intellectual History of Liberalism |date=1994 |pages=20–38 |language=en}}</ref> Si Locku ashtu edhe Rusoja zhvilluan teori të kontratës sociale, përkatësisht në ''Two Treatises of Government'' dhe ''Discourse on Inequality''. Edhe pse ishin vepra mjaft të ndryshme, Locku, Hobbesi dhe Rusoja pajtoheshin se një kontratë sociale, në të cilën autoriteti i qeverisë buron nga pëlqimi i të qeverisurve,<ref>{{Cite book |last=Lessnoff |first=Michael H. |title=Social Contract Theory |date=1990 |publisher=New York University |location=New York |language=en}}</ref> është e domosdoshme që njeriu të jetojë në shoqëri civile. Locku e përcakton gjendjen natyrore si një kusht në të cilin njerëzit janë racionalë dhe ndjekin ligjin natyror, ku të gjithë njerëzit lindin të barabartë dhe me të drejtën për jetë, liri dhe pronë. Megjithatë, kur një qytetar shkel ligjin e natyrës, si shkelësi ashtu edhe viktima hyjnë në një gjendje lufte, prej së cilës është pothuajse e pamundur të dalësh. Prandaj, sipas Lockut, individët hyjnë në shoqërinë civile për të mbrojtur të drejtat e tyre natyrore nëpërmjet një "gjyqtari të paanshëm" ose autoriteti të përbashkët, si gjykatat. Në kontrast, koncepti i Rusosë mbështetet mbi supozimin se "njeriu civil" është i korruptuar, ndërsa "njeriu natyror" nuk ka dëshirë që të mos mund ta plotësojë vetë. Njeriu natyror nxirret nga gjendja e natyrës vetëm kur vendoset pabarazia e lidhur me pronën private.<ref>{{cite book |last=Rousseau |first=Jean-Jacques |title=Discours sur l'origine et les fondements de l'inégalité parmi les hommes |date=1754 |publisher=Marc-Michel Rey |trans-title=Discourse on the Origin and Basis of Inequality Among Men |orig-date=1755 |language=fr}}</ref> Rusoja thoshte se njerëzit bashkohen në shoqëri civile përmes kontratës sociale për të arritur unitetin duke ruajtur lirinë individuale. Kjo mishërohet në sovranitetin e "vullnetit të përgjithshëm", trupi legjislativ moral dhe kolektiv i përbërë nga qytetarët.<ref>{{Citation |title=Jean-Jacques Rousseau: The Social Contract Year: 1762 |date=2024-08-08 |work=Historic Documents of the Enlightenment |url=https://doi.org/10.3735/9781961844230.book-part-010 |access-date=2026-08-20 |publisher=Schlager Group Inc. |isbn=978-1-961844-23-0 |language=en}}</ref> Locku njihet për deklaratën e tij se individët kanë të drejtë për "Jetë, Liri dhe Pronë," dhe për bindjen se e drejta natyrore për pronë buron nga puna. I edukuar nga Locku, Anthony Ashley-Cooper, i 3-ti Earl i Shaftesbury-t, shkroi në 1706: "Ekziston një Dritë e fuqishme që përhapet mbi botë, sidomos në ato dy kombe të lira, Anglinë dhe Holandën, mbi të cilat sillen tani Çështjet e Evropës."<ref>{{cite book |title=The Life, Unpublished Letters, and Philosophical Regimen of Anthony, Earl of Shaftesbury |date=1900 |publisher=Swan, Sonnenschein & Co. |editor-last=Rand |editor-first=Benjamin |location=London |page=353 |language=en}} Cituar te {{Harvnb|Porter|2000|p=3}}.</ref> Teoria e Lockut mbi të drejtat natyrore ndikoi shumë dokumente politike, përfshirë Deklaratën e Pavarësisë të SHBA-së dhe Deklaratën e të Drejtave të Njeriut dhe Qytetarit të Kuvendit Kombëtar Konstituent Francez. Disa ''philosophes'' argumentonin se vendosja e një baze kontraktuale të të drejtave do të çonte në mekanizmin e tregut dhe kapitalizmin, metodën shkencore, tolerancën fetare, si dhe organizimin e shteteve në republika vetëqeverisëse nëpërmjet mjeteve demokratike. Sipas kësaj pikëpamjeje, prirja e ''philosophes''-ëve për të zbatuar racionalitetin ndaj çdo problemi konsiderohet ndryshimi thelbësor.<ref>{{Cite book |last=Landry |first=Lorraine Y. |title=Marx and the postmodernism debates: an agenda for critical theory |date=2000 |page=7 |language=en}}</ref> Edhe pse pjesa më e madhe e mendimit politik të Iluminizmit dominohej nga teoricienët e kontratës sociale, Hjumi dhe Fergusoni e kritikuan këtë kamp. Eseja e Hjumit ''Of the Original Contract'' argumenton se qeveritë e dala nga pëlqimi shihen rrallë dhe se qeverisja civile bazohet mbi autoritetin dhe forcën e zakonshme të sundimtarit. Është pikërisht për shkak të autoritetit të sundimtarit mbi subjektin që subjekti jep pëlqim të heshtur, dhe Hjumi thotë se subjektet "kurrë nuk do të imagjinonin se pëlqimi i tyre e bëri atë sovran," përkundrazi ishte autoriteti ai që e bëri kështu.<ref>{{Cite book |last=Hume |first=David |title=Essays, Moral, Political, and Literary, Part II, Essay XII, Of The Original Contract |date=1742 |language=en}}</ref> Në mënyrë të ngjashme, Fergusoni nuk besonte se qytetarët e ndërtuan shtetin, por se sistemet politike lindën nga zhvillimi shoqëror. Në veprën e tij të vitit 1767 ''An Essay on the History of Civil Society'', Fergusoni përdor katër fazat e përparimit, teori e popullarizuar në Skoci në atë kohë, për të shpjeguar se si njerëzit përparojnë nga një shoqëri gjuetie dhe mbledhjeje drejt një shoqërie tregtare dhe civile, pa marrëveshje mbi një kontratë sociale. Të dyja teoritë e kontratës sociale, të Rusosë dhe Lockut, mbështeten mbi supozimin e të drejtave natyrore, të cilat nuk janë pasojë e ligjit apo zakonit, por gjëra që të gjithë njerëzit i kanë në shoqëritë paraprapolitike, dhe që janë pra universale dhe të patjetërsueshme. Formulimi më i famshëm i së drejtës natyrore vjen nga ''Second Treatise'' e Lockut, kur ai prezanton gjendjen e natyrës. Për Lockun, ligji i natyrës bazohet në sigurinë e ndërsjellë, ose në idenë se askush nuk mund të cenojë të drejtat natyrore të tjetrit, pasi çdo njeri është i barabartë dhe ka të njëjtat të drejta të patjetërsueshme. Këto të drejta natyrore përfshijnë barazinë dhe lirinë e plotë, si dhe të drejtën për të ruajtur jetën dhe pronën. Locku argumenton kundër skllavërisë me kontratë, mbi bazën se skllavërimi i vetvetes shkel ligjin e natyrës, sepse një person nuk mund të hiqet dorë nga të drejtat e veta: liria është absolute dhe askush nuk mund t'ia heqë. Locku argumenton se një person nuk mund ta skllavërojë tjetrin, sepse kjo është moralisht e papranueshme, edhe pse fut një përjashtim duke thënë se skllavërimi i një robi lufte të ligjshëm nuk do të shkelte të drejtat natyrore të dikujt. ==== Absolutizmi i ndriçuar ==== {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|absolutizmi i ndriçuar|en|Enlightened absolutism}}}} [[Skeda:SebastiãoJoseph.png|thumb|left|upright=.8|Markezi i Pombalit, si kryetar i qeverisë së Portugalisë, zbatoi reforma të gjera socio-ekonomike.]] Udhëheqësit e Iluminizmit nuk ishin veçanërisht demokratikë, pasi më shpesh i shihnin monarkët absolutë si mjetin kryesor për të imponuar reformat e hartuara nga intelektualët. Volteri e përbuzte demokracinë dhe thoshte se monarku absolut duhej të ishte i ndriçuar dhe të vepronte sipas arsyes dhe drejtësisë — me fjalë të tjera, të ishte një "mbret-filozof".<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LV7GZhQEULEC&pg=PR14 |title=Voltaire: Political Writings |date=1994 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-43727-1 |editor-last=Williams |editor-first=David |pages=xiv–xv |language=en}}</ref> Në disa vende, sundimtarët i mirëpritën udhëheqësit e Iluminizmit në oborr dhe u kërkuan ndihmë për të hartuar ligje dhe programe që do të reformonin sistemin, zakonisht për të ndërtuar shtete më të forta. Këta sundimtarë quhen nga historianët "despotë të ndriçuar".<ref>{{Cite book |last=Lee |first=Stephen J. |title=Aspects of European history, 1494–1789 |date=1990 |pages=258–266 |language=en}}</ref> Ndër ta ishin Frederiku i Madh i Prusisë, Katerina e Madhe e Rusisë, Leopoldi II i Toskanës dhe Jozefi II i Austrisë. Jozefi ishte tepër entuziast, duke shpallur shumë reforma që kishin pak mbështetje, saqë shpërthyen kryengritje dhe regjimi i tij u bë një komedi gabimesh, ndërsa pothuajse të gjitha programet e tij u kthyen mbrapsht.<ref>{{Cite journal |last=Henderson |first=Nicholas |date=March 1991 |title=Joseph II |journal=History Today |volume=41 |pages=21–27 |language=en}}</ref> Ministrat e lartë Markezi i Pombalit në Portugali dhe Johann Friedrich Struensee në Danimarkë gjithashtu qeverisën sipas idealeve të Iluminizmit. Në Poloni, kushtetuta model e vitit 1791 shprehu idealet e Iluminizmit, por qëndroi në fuqi vetëm një vit, para se kombi të ndahej mes fqinjëve të tij. Më të qëndrueshme ishin arritjet kulturore, që krijuan një frymë nacionaliste në Poloni.<ref>{{Cite journal |last=Stanley |first=John |date=1983 |title=Towards A New Nation: The Enlightenment and National Revival in Poland |journal=Canadian Review of Studies in Nationalism |volume=10 |issue=2 |pages=83–110 |language=en}}</ref> [[Skeda:Struensee - miniature portrait.jpg|thumb|upright=.8|Ministri i Danimarkës Johann Struensee, reformator shoqëror, u ekzekutua publikisht në 1772 për uzurpim të autoritetit mbretëror.]] Frederiku i Madh, mbret i Prusisë nga 1740 deri në 1786, e shihte veten si udhëheqës i Iluminizmit dhe patronizonte filozofë e shkencëtarë në oborrin e tij në Berlin. Volteri, i cili ishte burgosur dhe keqtrajtuar nga qeveria franceze, ishte i etur të pranonte ftesën e Frederikut për të jetuar në pallatin e tij. Frederiku shpjegoi: "Detyra ime kryesore është të luftoj injorancën dhe paragjykimin... të ndriçoj mendjet, të kultivoj moralin, dhe t'i bëj njerëzit aq të lumtur sa e lejon natyra njerëzore, dhe sa më lejojnë mjetet në dispozicion."<ref>{{Cite book |last=MacDonogh |first=Giles |title=Frederick the Great: A Life in Deed and Letters |date=2001 |page=341 |language=en}}</ref> ==== Revolucioni Amerikan dhe Revolucioni Francez ==== Iluminizmi shpesh është lidhur me Revolucionin Amerikan të 1776<ref>{{Cite web |title=Enlightenment and Revolution |url=https://pluralism.org/enlightenment-and-revolution |website=Harvard University |quote=Idealet e Iluminizmit mbi racionalizmin dhe lirinë intelektuale e fetare përshkuan peizazhin fetar kolonial amerikan, dhe këto vlera ishin vendimtare në Revolucionin Amerikan dhe krijimin e një kombi pa fe të themeluar zyrtarisht. |language=en}}</ref> dhe me Revolucionin Francez të 1789 — të dyja me njëfarë ndikimi intelektual nga Thomas Jefferson.<ref>{{cite book |last=Fremont-Barnes |first=Gregory |title=Encyclopedia of the Age of Political Revolutions and New Ideologies, 1760–1815 |date=2007 |publisher=Greenwood |isbn=978-0-313-04951-4 |page=190 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jefferson |first=Thomas |title=A Revolutionary World |url=https://www.loc.gov/exhibits/jefferson/jeffworld.html |website=Library of Congress |quote=I njohur në Evropë si autori i Deklaratës së Pavarësisë, Thomas Jefferson shpejt u bë një pikë referimi për revolucionarët në Evropë dhe Amerikë. Si ministër i Shteteve të Bashkuara në Francë kur zjarri revolucionar po ngrihej drejt marrjes së Bastijes në 1789, Jefferson u bë një mbështetës i zjarrtë i Revolucionit Francez, madje duke lejuar që rezidenca e tij të përdorej si vend takimi për rebelët e udhëhequr nga Lafajeti. |language=en}}</ref> Një aspekt kyç i kësaj epoke ishte një kthesë e thellë nga monarkitë absolute të Evropës, të cilat pohonin "të drejtën hyjnore" për të sunduar. John Locku e refuzoi këtë pikëpamje në shkrimet e tij mbi ''Two Treatises of Government'' (1689). Ai pohoi se qytetarët shiheshin si të pajisur me të drejta natyrore, duke përfshirë jetën, lirinë dhe pronën. Rrjedhimisht, qeveritë ekzistojnë për të mbrojtur këto të drejta nëpërmjet "pëlqimit të të qeverisurve". Përplasja mes këtyre etikave konkurruese shpesh rezultoi në trazira të dhunshme, në mënyra të ndryshme. Në Francë, Regjimi i Vjetër, me hierarkinë e tij të ngurtë shoqërore dhe pushtetin absolut monarkik, u çmontua sistematikisht gjatë Revolucionit Francez. Ndërsa Revolucioni Amerikan u përqendrua më shumë te çlirimi nga një qeveri — e përfaqësuar nga Mbreti Xhorxh III dhe Parlamenti — që kolonët ndienin se nuk i përfaqësonte siç duhet interesat e tyre. Alexis de Tocqueville e paraqiti Revolucionin Francez si pasojë e pashmangshme e kundërshtisë radikale të krijuar në shekullin XVIII mes monarkisë dhe njerëzve të letrave të Iluminizmit. Këta njerëz të letrave përbënin një lloj "aristokracie zëvendësuese, njëkohësisht gjithëpushtetshme dhe pa pushtet të vërtetë". Ky pushtet iluziv erdhi nga ngritja e "opinionit publik," lindur kur centralizimi absolutist e largoi fisnikërinë dhe borgjezinë nga sfera politike. "Politika letrare" që rezultoi promovoi një diskurs barazie, dhe kështu ishte në kundërshtim themelor me regjimin monarkik.{{Sfn|Chartier|1991|p=8}}<ref>Shih edhe {{Cite book |last=de Tocqueville |first=Alexis |title=L'Ancien Régime et la Révolution |date=1850 |at=Libri i tretë, Kapitulli i parë |trans-title=The Old Regime and the Revolution |language=fr}}</ref> De Tocqueville "përcakton qartë... efektet kulturore të transformimit në format e ushtrimit të pushtetit."{{Sfn|Chartier|1991|p=13}} === Feja === <blockquote>Nuk kërkon art të madh apo elokuencë të stërvitur madhështisht, për të vërtetuar se të krishterët duhet të tolerojnë njëri-tjetrin. Unë, megjithatë, shkoj më tej: them se duhet t'i shohim të gjithë njerëzit si vëllezërit tanë. Çfarë? Turku, vëllai im? Kinezi, vëllai im? Hebreu? Siamezi? Po, pa dyshim; a nuk jemi të gjithë fëmijë të të njëjtit atë dhe krijesa të të njëjtit Zot?<br />''— Volteri (1763)''<ref>{{Cite web |title=Voltaire: A Treatise on Toleration |url=http://www.wsu.edu:8080/~wldciv/world_civ_reader/world_civ_reader_2/voltaire.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060107013835/http://www.wsu.edu:8080/~wldciv/world_civ_reader/world_civ_reader_2/voltaire.html |archive-date=2006-01-07 |access-date=2020-03-31 |language=en}}</ref></blockquote> [[Skeda:Voltaire-lisant.jpg|thumb|Filozofi francez Volteri argumentoi për tolerancën fetare.]] Komentari fetar i epokës së Iluminizmit ishte një përgjigje ndaj shekullit paraardhës të konfliktit fetar në Evropë, veçanërisht [[Lufta Tridhjetëvjeçare]].<ref>{{Cite book |title=Enlightenment: Brief History with Documents |date=2001 |publisher=Bedford/St. Martin's |editor-last=Jacob |editor-first=Margaret C. |location=Boston |pages=1–72 |chapter=Introduction |language=en}}</ref> Teologët e Iluminizmit donin ta reformonin besimin e tyre duke e kthyer te rrënjët e tij përgjithësisht jokonfliktuale dhe të kufizonin kapacitetin e polemikës fetare për t'u derdhur në politikë dhe luftë, duke ruajtur njëkohësisht një besim të vërtetë në Zot. Për të krishterët e moderuar, kjo nënkuptonte një kthim te Shkrimi i thjeshtë. Locku e la mënjanë korpusin e komentarit teologjik në favor të një "shqyrtimi të paanshëm" të vetëm Fjalës së Zotit. Ai e përcaktoi thelbin e krishterimit si besimin te Krishti Shpëtimtar dhe rekomandoi shmangien e debatit më të detajuar.<ref>{{cite book |last=Locke |first=John |title=Reasonableness of Christianity |date=1695 |language=en}}</ref> Anthony Collins, një nga mendimtarët e lirë anglezë, botoi "Essay concerning the Use of Reason in Propositions the Evidence whereof depends on Human Testimony" (1707), ku refuzon dallimin mes "mbi arsyen" dhe "kundër arsyes," dhe kërkon që zbulesa të përputhet me idetë natyrore të njeriut mbi Zotin. Në ''Biblën e Jeffersonit'', Thomas Jefferson shkoi më tej dhe hoqi çdo pasazh që trajtonte mrekullitë, vizitat e engjëjve dhe ringjalljen e Jezusit pas vdekjes së tij, ndërsa u përpoq të nxirrte kodin praktik moral të krishterë të Dhiatës së Re.<ref>{{cite book |last=Bernstein |first=R. B. |title=Thomas Jefferson |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-975844-9 |page=179 |language=en}}</ref> Studiuesit e Iluminizmit kërkuan ta kufizonin pushtetin politik të fesë së organizuar dhe kështu të parandalonin një epokë të re lufte fetare intolerante.<ref>{{cite book |title=Toleration in Enlightenment Europe |date=2000 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-65196-7 |editor-last=Grell |editor-first=Ole Peter |pages=1–68 |editor-last2=Porter |editor-first2=Roy |language=en}}</ref> Spinoza vendosi ta hiqte politikën nga teologjia bashkëkohore dhe historike (p.sh. duke shpërfillur ligjin judaik).<ref>{{Cite book |last=Spinoza |first=Baruch |title=Tractatus Theologico-Politicus |date=1677 |pages=7–24 |chapter=Preface |language=la}}</ref> Moses Mendelssohn këshilloi që të mos i jepej peshë politike asnjë feje të organizuar, por rekomandoi që secili person të ndiqte atë që gjente më bindëse.<ref>{{cite web |last=Mendelssohn |first=Moses |date=1783 |title=Jerusalem: Or on Religious Power and Judaism |url=http://www.earlymoderntexts.com/assets/pdfs/mendelssohn1782.pdf |language=en}}</ref> Ata besonin se një fe e mirë, e bazuar në moral instinktiv dhe besim te Zoti, teorikisht nuk duhej të kishte nevojë për forcë për të ruajtur rendin te besimtarët e saj, dhe si Mendelssohn ashtu edhe Spinoza e gjykonin fenë sipas frytit të saj moral, jo sipas logjikës së teologjisë së saj.<ref>{{cite book |last=Goetschel |first=Willi |title=Spinoza's Modernity: Mendelssohn, Lessing, and Heine |date=2004 |publisher=Univ of Wisconsin Press |isbn=978-0-299-19083-5 |page=126 |language=en}}</ref> Disa ide të reja mbi fenë u zhvilluan me Iluminizmin, duke përfshirë deizmin dhe fjalë për ateizmin. Sipas Thomas Paine-it, deizmi është besimi i thjeshtë te Zoti Krijues, pa referencë ndaj Biblës apo ndonjë burimi tjetër mrekullibërës. Përkundrazi, deisti mbështetet vetëm te arsyeja personale për të drejtuar besimin e tij,<ref>{{Cite book |last=Paine |first=Thomas |title=Of the Religion of Deism Compared with the Christian Religion |date=1804 |publisher=Internet History Sourcebook |language=en}}</ref> çka ishte tejet e pranueshme për shumë mendimtarë të kohës.<ref>{{cite book |last1=Wilson |first1=Ellen Judy |title=Encyclopedia Of The Enlightenment |last2=Reill |first2=Peter Hanns |date=2004 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-1021-9 |page=148 |language=en}}</ref> Ateizmi u diskutua shumë, por kishte pak mbështetës. Wilson dhe Reill shënojnë: "Në fakt, shumë pak intelektualë të ndriçuar, edhe kur ishin kritikë të zëshëm të krishterimit, ishin ateistë të vërtetë. Përkundrazi, ishin kritikë të besimit ortodoks, të lidhur më shumë me skepticizmin, deizmin, vitalizmin, ose ndoshta panteizmin."{{sfn|Wilson|Reill|2004|p=26}} Disa ndoqën Pierre Bayle dhe argumentuan se ateistët në të vërtetë mund të ishin njerëz moralë.<ref>{{cite book |last=Pagden |first=Anthony |title=The Enlightenment: And Why it Still Matters |date=2013 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-966093-3 |page=100 |language=en}}</ref> Shumë të tjerë, si Volteri, besonin se pa besim në një Zot që dënon të keqen, rendi moral i shoqërisë do të minohej; domethënë, meqë ateistët nuk i nënshtroheshin asnjë autoriteti suprem, asnjë ligji, dhe nuk kishin frikë pasojash të përjetshme, ata ishin shumë më të prirur të prishnin shoqërinë.<ref>{{cite book |last=Brown |first=Stuart |title=British Philosophy and the Age of Enlightenment: Routledge History of Philosophy |date=2003 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-415-30877-9 |page=256 |language=en}}</ref> Bayle vërejti se, në kohën e tij, "personat e matur do të ruajnë gjithmonë një dukje [feje]," dhe besonte se edhe ateistët mund të kishin koncepte nderi dhe të shkonin përtej interesit të tyre vetjak për të krijuar dhe vepruar në shoqëri.<ref>{{cite book |last=Bayle |first=Pierre |title=Dictionnaire Historique et Critique |date=1741 |volume=10 |page=778 |trans-title=A Historical and Critical Dictionary |language=fr}}</ref> Locku thoshte se po të mos ekzistonte Zoti dhe asnjë ligj hyjnor, rezultati do të ishte anarki morale: çdo individ "nuk do të kishte tjetër ligj veç vullnetit të vet, tjetër qëllim veç vetes. Ai do të ishte zot për vetveten, dhe kënaqësia e vullnetit të tij të vetëm masë e vetme dhe qëllim i të gjitha veprimeve të tij."<ref>{{cite web |last=Nuovo |first=Victor |date=2003-05-04 |title=God, Locke and Equality: Christian Foundations of Locke's Political Thought |url=https://ndpr.nd.edu/reviews/god-locke-and-equality-christian-foundations-of-locke-s-political-thought |access-date=2025-04-15 |website=Notre Dame Philosophical Reviews |language=en}}</ref> ==== Ndarja e kishës nga shteti ==== {{Hatnote|Shih edhe: [[Ndarja e fesë nga shteti]]}} "Iluminizmi Radikal"{{sfn|Israel|2011|p=11}}{{sfn|Israel|2010|p=19}} promovoi konceptin e ndarjes së kishës nga shteti,{{sfn|Israel|2010|pp=vii–viii}} ide që shpesh i atribuohet Lockut.<ref name="AFP">{{Cite book |last=Feldman |first=Noah |title=Divided by God |date=2005 |publisher=Farrar, Straus, and Giroux |page=29 |quote=Iu desh John Lockut ta përkthente kërkesën për liri të ndërgjegjes në një argument sistematik për të dalluar sferën e qeverisjes nga sfera e fesë. |language=en}}</ref> Sipas parimit të tij të kontratës sociale, Locku thoshte se qeveria mungonte autoritet në sferën e ndërgjegjes individuale, pasi kjo ishte diçka që njerëzit racionalë nuk mund t'ia jepnin qeverisë ose të tjerëve për ta kontrolluar. Për Lockun, kjo krijonte një të drejtë natyrore në lirinë e ndërgjegjes, të cilën, sipas tij, duhej ta mbronte çdo autoritet qeveritar. Këto pikëpamje mbi tolerancën fetare dhe rëndësinë e ndërgjegjes individuale, bashkë me kontratën sociale, u bënë veçanërisht me ndikim në kolonitë amerikane dhe në hartimin e Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara.{{Sfn|Feldman|2005|p=29}} Në një letër drejtuar Shoqatës Baptiste të Danbury-t në Konektikat, Thomas Jefferson kërkoi një "mur ndarjeje mes kishës dhe shtetit" në nivel federal. Më parë ai kishte mbështetur përpjekje të suksesshme për të hequr statusin zyrtar të Kishës së Anglisë në Virxhinia dhe kishte hartuar Statutin e Virxhinias për Lirinë Fetare. Idealet politike të Jeffersonit u ndikuan fuqishëm nga shkrimet e Lockut, Bekonit dhe Njutonit, të cilët ai i konsideronte tre njerëzit më të mëdhenj që kanë jetuar ndonjëherë. == Variacione kombëtare == [[Skeda:Europe, 1700 - 1714.png|thumb|upright=1.5|Evropa në fillim të [[Lufta për Trashëgiminë Spanjolle|Luftës për Trashëgiminë Spanjolle]], 1700]] Iluminizmi zuri rrënjë në shumicën e vendeve evropiane dhe ndikoi kombe në mbarë botën, shpesh me një theks specifik lokal. Për shembull, në Francë ai u lidh me radikalizmin antiqeveritar dhe antikishtar, ndërsa në Gjermani depërtoi thellë në klasat e mesme, ku shprehte një ton spiritualist dhe nacionalist pa kërcënuar qeveritë apo kishat e themeluara.<ref>{{Cite book |last1=Livingstone |first1=David N. |title=Geography and Enlightenment |last2=Withers |first2=Charles W. J. |date=1999 |language=en}}</ref> Reagimet qeveritare ndryshuan shumë. Në Francë, qeveria ishte armiqësore, dhe ''philosophes''-ët luftuan kundër censurës së saj, ndonjëherë duke u burgosur ose duke u detyruar në mërgim. Qeveria britanike, në pjesën më të madhe, i injoroi udhëheqësit e Iluminizmit në Angli dhe Skoci, edhe pse i dha Njutonit titullin kalorës dhe një zyrë qeveritare shumë fitimprurëse. Një temë e përbashkët mes shumicës së vendeve që përvetësuan idetë e Iluminizmit nga Evropa ishte përjashtimi i qëllimshëm i filozofive të Iluminizmit që kishin të bënin me skllavërinë. Fillimisht gjatë Revolucionit Francez, revolucion i frymëzuar thellësisht nga filozofia e Iluminizmit, "qeveria revolucionare e Francës kishte dënuar skllavërinë, por 'revolucionarët' pronarë të pasurive më pas kujtuan llogaritë e tyre bankare."<ref name="Meade">{{Cite book |last=Meade |first=Teresa A. |title=A History of Modern Latin America: 1800 to the Present |edition=2nd |language=en}}</ref> Skllavëria shpesh tregonte kufizimet e ideologjisë së Iluminizmit ashtu si lidhej me kolonializmin evropian, pasi shumë koloni evropiane funksiononin mbi një ekonomi plantacionesh të mbështetur nga puna skllave. Në 1791, shpërtheu {{ill|Revolucioni Haitian|en|Haitian Revolution}}, një kryengritje skllevërish të çliruar kundër sundimit kolonial francez në kolonën e Saint-Domingue-s. Kombet evropiane dhe Shtetet e Bashkuara, pavarësisht mbështetjes së fortë për idealet e Iluminizmit, refuzuan t'i "[japin mbështetje] luftës antikoloniale të Saint-Domingue-s."<ref name="Meade" /> === Britania e Madhe === ==== Anglia ==== {{Hatnote|Shih edhe: Epoka gjeorgjiane § Iluminizmi anglez; {{ill|Iluminizmi i Midlands|en|Midlands Enlightenment}}}} Ekzistenca e një Iluminizmi anglez mund të tipizohet nga Shoqëria e Hënës e Birmingamit, një shoqëri figurash të shquara në filozofi, inxhinieri dhe shkenca të tjera, që u mblodhën rregullisht mes viteve 1765 dhe 1813 në Soho House në Birmingam. Pjesëmarrës të rregullt përfshinin Joseph Priestley, Matthew Boulton, James Watt, William Murdoch dhe John Wilkinson. Shumica e teksteve mbi historinë britanike përmendin pak ose aspak një Iluminizëm anglez. Disa vështrime të Iluminizmit në tërësi e përfshijnë Anglinë, të tjera e injorojnë, edhe pse e mbulojnë veprimtarinë e intelektualëve të mëdhenj si Joseph Addison, Edward Gibbon, John Locke, Isak Njutoni, Alexander Pope, Joshua Reynolds dhe Jonathan Swift.{{Sfn|Gay|1973|p=14}} Mendimi i lirë, term që përshkruan ata që kundërshtonin institucionin e Kishës dhe besimin e fjalë-për-fjalshëm në Bibël, mund të thuhet se filloi në Angli jo më vonë se 1713, kur Anthony Collins shkroi "Discourse of Free-thinking," që fitoi popullaritet të konsiderueshëm. Kjo ese sulmoi klerin e të gjitha kishave dhe ishte një thirrje për deizëm. Roy Porter argumenton se arsyet për këtë neglizhencë ishin supozimet se lëvizja ishte kryesisht e frymëzuar nga Franca, se ishte kryesisht alaike ose antiklerikale, dhe se qëndronte në kundërshtim të hapur me rendin e vendosur.<ref>{{Cite book |last=Porter |first=Roy |title=Encyclopedia of the Enlightenment |date=2003 |editor-last=Kors |editor-first=Alan Charles |volume=1 |pages=409–415 |chapter=England |language=en}}</ref> Porter pranon se pas viteve 1720 Anglia mund të pretendonte mendimtarë të barasvlershëm me Diderotin, Volterin apo Rusonë. Megjithatë, intelektualët e saj kryesorë si Gibboni,<ref>{{Cite book |last=O'Brien |first=Karen |title=The Oxford History of Historical Writing: Volume 3: 1400–1800 |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-921917-9 |editor-last=Rabasa |editor-first=José |location=Oxford, England |pages=518–535 |chapter=English Enlightenment Histories, 1750–c.1815 |language=en}}</ref> Edmund Burke dhe Samuel Johnson ishin mjaft konservatorë dhe mbështetës të rendit ekzistues. Porter thotë se arsyeja ishte se Iluminizmi kishte ardhur herët në Angli dhe kishte pasur sukses aq sa kultura kishte pranuar tashmë liberalizmin politik, empirizmin filozofik dhe tolerancën fetare — pozicione për të cilat intelektualët në kontinent duhej të luftonin kundër mundësive të fuqishme. Për më tepër, Anglia refuzoi kolektivizmin e kontinentit dhe theksoi përmirësimin e individëve si qëllimin kryesor të Iluminizmit.{{Sfn|Porter|2000|pp=1–12, 482–484}} Sipas Derek Hirst-it, vitet 1640 dhe 1650 panë një ekonomi të ripërtëritur, të karakterizuar nga rritja e prodhimtarisë, zhvillimi i instrumenteve financiare dhe kreditore, si dhe komercializimi i komunikimit. Fisnikëria e vogël gjeti kohë për aktivitete kohe të lirë, si gara kuajsh dhe bowling. Në kulturën e lartë, risi të rëndësishme përfshinin zhvillimin e një tregu masiv për muzikën, rritjen e kërkimit shkencor dhe zgjerimin e botimeve. Të gjitha këto tendenca u diskutuan gjerësisht në kafenetë e sapokrijuara.<ref>{{Cite journal |last=Hirst |first=Derek |date=1996 |title=Locating the 1650s in England's Seventeenth Century |url=https://www.jstor.org/stable/24423269 |journal=History |volume=81 |issue=263 |pages=359–383 |doi=10.1111/1468-229X.00016 |issn=0018-2648 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Enlightenment (1650–1800): The English Enlightenment |url=https://www.sparknotes.com/history/european/enlightenment/section2 |access-date=2023-12-18 |website=SparkNotes |language=en}}</ref> ==== Skocia ==== [[Skeda:AdamSmith.jpg|thumb|left|upright|Një nga udhëheqësit e Iluminizmit Skocez ishte Adam Smith, babai i shkencës moderne ekonomike.]] Në {{ill|Iluminizmi Skocez|en|Scottish Enlightenment}}, parimet e shoqërueshmërisë, barazisë dhe dobisë u përhapën në shkolla dhe universitete, shumica e të cilëve përdorën metoda mësimore të sofistikuara që bashkonin filozofinë me jetën e përditshme.<ref name="Eddy2022" /> Qytetet kryesore të Skocisë krijuan një infrastrukturë intelektuale institucionesh që mbështeteshin ndërsjelltas, si shkolla, universitete, shoqëri leximi, biblioteka, revista periodike, muze dhe lozha masonike.<ref>{{cite book |last=Towsey |first=Mark |title=Reading the Scottish Enlightenment Books and Their Readers in Provincial Scotland, 1750–1820 |date=2010 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-19351-2 |language=en}}</ref> Rrjeti skocez ishte "kryesisht kalvinist liberal, njutonian, dhe me karakter të orientuar nga 'dizajni,' i cili luajti rol kryesor në zhvillimin e mëtejshëm të Iluminizmit transatlantik."<ref>{{Cite book |last=Herman |first=A. |title=How the Scots Invented the Modern World |date=2001 |publisher=Crown Publishing |language=en}}</ref> Në Francë, Volteri tha "ne shohim nga Skocia për të gjitha idetë tona të qytetërimit."<ref>{{cite book |last=Harrison |first=Lawrence E. |title=Jews, Confucians, and Protestants: Cultural Capital and the End of Multiculturalism |date=2012 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-1964-9 |page=92 |language=en}}</ref> Fokusi i Iluminizmit Skocez shkonte nga çështje intelektuale dhe ekonomike deri te ato specifikisht shkencore, siç dëshmohet nga puna e William Cullen-it, mjek dhe kimist; James Anderson, agronom; Joseph Black, fizikan dhe kimist; dhe James Hutton, gjeologu i parë modern.<ref name="Denby" /><ref>{{Cite book |last=Repcheck |first=J. |title=The Man Who Found Time: James Hutton and the Discovery of the Earth's Antiquity |date=2003 |publisher=Basic Books |pages=117–143 |language=en}}</ref> ==== Kolonitë anglo-amerikane ==== {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Iluminizmi Amerikan|en|American Enlightenment}}}} [[Skeda:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|''Deklarata e Pavarësisë'' e John Trumbull-it imagjinon komitetin hartues duke ia paraqitur veprën Kongresit.]] Disa amerikanë, veçanërisht Benjamin Franklin dhe Thomas Jefferson, luajtën rol të madh në sjelljen e ideve të Iluminizmit në Botën e Re dhe në ndikimin e mendimtarëve britanikë e francezë.<ref>{{Cite book |last=May |first=Henry F. |title=The Enlightenment in America |date=1978 |language=en}}</ref> Frenklini pati ndikim për aktivizmin e tij politik dhe për arritjet e tij në fizikë.<ref>{{Cite journal |last=Atiyah |first=Michael |date=December 2006 |title=Benjamin Franklin and the Edinburgh Enlightenment |journal=Proceedings of the American Philosophical Society |volume=150 |issue=4 |pages=591–606 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Fruchtman |first=Jack Jr. |title=Atlantic Cousins: Benjamin Franklin and His Visionary Friends |date=2007 |language=en}}</ref> Frenklini gjithashtu inkurajoi gjerësisht të drejtat dhe përgjegjësitë e individit për të shërbyer si qytetar i arsimuar dhe i informuar.<ref>{{Cite web|title=Founding Father Benjamin Franklin|url=https://live-bri-dos.pantheonsite.io/essays/benjamin-franklin-and-the-american-enlightenment/|website=Bill of Rights Institute|access-date=2026-02-01|language=en}}</ref> Ai botonte çdo vit ''Poor Richard's Almanack'', jashtëzakonisht popullor, plot me thënie të mprehta që inkurajonin vetëmësimin e disiplinuar, si "Në shtrat herët, në këmbë herët, e bën njeriun të shëndetshëm, të pasur e të mençur."<ref>{{Cite web|title=Poor Richard's Almanack – Benjamin Franklin Historical Society|url=http://www.benjamin-franklin-history.org/poor-richards-almanac/|access-date=2026-02-01|language=en}}</ref> Shkëmbimi kulturor gjatë Iluminizmit rridhte në të dyja drejtimet përtej Atlantikut. Mendimtarë si Paine, Locku dhe Rusoja i merrnin praktikat kulturore vendase amerikane si shembuj të lirisë natyrore.<ref>{{Cite book |last=Mann |first=Charles C. |title=1491 |date=2005 |language=en}}</ref> Amerikanët ndoqën nga afër idetë politike angleze dhe skoceze, si dhe disa mendimtarë francezë si Monteskje.<ref>{{Cite book |last=Spurlin |first=Paul M. |title=Montesquieu in America, 1760–1801 |date=1941 |language=en}}</ref> Si deistë, ata u ndikuan nga idetë e John Toland-it dhe Matthew Tindal-it. Kishte theksim të madh mbi lirinë, republikanizmin dhe tolerancën fetare. Nuk kishte respekt për monarkinë apo pushtetin politik trashëgues. Deistët i pajtuan shkencën dhe fenë duke refuzuar profecitë, mrekullitë dhe teologjinë biblike. Ndër deistët kryesorë ishin Thomas Paine, në ''The Age of Reason'', dhe Thomas Jefferson, në ''Biblën'' e tij të shkurtër, prej së cilës hoqi të gjitha aspektet mbinatyrore.<ref>{{cite encyclopedia |title=The Founding Fathers, Deism, and Christianity |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1272214/The-Founding-Fathers-Deism-and-Christianity |language=en}}</ref> === Diaspora hebraike === {{Hatnote|Artikulli kryesor: [[Haskala]]}} Iluminizmi Hebraik, ose ''Haskala'' (hebraisht: הַשְׂכָּלָה, "edukim"), ishte një lëvizje intelektuale mes hebrenjve të Evropës Qendrore dhe Lindore, me njëfarë ndikimi edhe te ata të Evropës Perëndimore dhe të botës myslimane. Ajo lindi si një botëkuptim ideologjik i përcaktuar gjatë viteve 1770, dhe faza e saj e fundit përfundoi rreth vitit 1881, me ngritjen e nacionalizmit hebraik. Lëvizja mbështeti kundër izolimit hebraik, inkurajoi përvetësimin e veshjes së përhapur në vend të veshjes tradicionale, ndërkohë që punonte edhe për të zvogëluar autoritetin e institucioneve tradicionale të komunitetit, si gjykatat rabinike dhe këshillat e pleqve. === Holanda === Iluminizmi Holandez filloi në 1640.{{sfn|Deijl|2025|p=11}} Gjatë Iluminizmit të Hershëm Holandez (1640–1720), shumë libra u përkthyen nga latinishtja, frëngjishtja apo anglishtja në holandisht, shpesh me rrezik për përkthyesit dhe botuesit e tyre.{{sfn|Deijl|2025|p=11}} Nga vitet 1720, Republika Holandeze ishte bërë gjithashtu qendër e madhe për shtypjen dhe eksportimin e librave të ndaluar drejt Francës.<ref>{{cite book |last=McLeod |first=Hugh |title=Religion and the People of Western Europe, 1789–1970 |date=1981 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-289101-3 |page=9 |language=en}}</ref> E rrënjosur në kulturën holandeze, racionalizmi popullor i çoi holandezët të përfitonin nga filozofia intelektuale që përhapi Iluminizmi.<ref>{{Cite web |title=The contribution of Dutch philosophy to the Enlightenment |url=https://cordis.europa.eu/article/id/169617-the-contribution-of-dutch-philosophy-to-the-enlightenment |access-date=2026-01-27 |website=CORDIS – European Commission |language=en}}</ref> Figura më e famshme e Iluminizmit Holandez ishte Baruk Spinoza. === Franca === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Iluminizmi Francez|en|French Enlightenment}}}} Iluminizmi Francez u ndikua nga Anglia{{sfn|Wade|1977|p=120}} dhe në kthim ndikoi iluminizma të tjerë kombëtarë. Siç e formulon Sharon A. Stanley, "Iluminizmi francez dallohet nga iluminizmat e tjerë kombëtarë për sulmin e tij të pandalshëm ndaj udhëheqjes dhe teologjisë kishtare."{{sfn|Stanley|2012|p=27}} === Shtetet gjermane === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Iluminizmi Gjerman|en|German Enlightenment}}}} Prusia mori udhëheqjen mes shteteve gjermane në sponsorizimin e reformave politike që mendimtarët e Iluminizmit u kërkonin sundimtarëve absolutë të miratonin. Pati lëvizje të rëndësishme edhe në shtetet më të vogla si Bavaria, Saksonia, Hanoveri dhe Palatinati. Në secilin rast, vlerat e Iluminizmit u pranuan dhe çuan në reforma të rëndësishme politike e administrative, që vunë themelet për krijimin e shteteve moderne.<ref>Charles W. Ingrao, "A Pre-Revolutionary Sonderweg." ''German History'' 20#3 (2002), pp. 279–286. (anglisht)</ref> Princat e Saksonisë, për shembull, kryen një seri mbresëlënëse reformash themelore fiskale, administrative, gjyqësore, arsimore, kulturore dhe ekonomike të përgjithshme. Reformat u ndihmuan nga struktura e fortë urbane e vendit dhe grupet tregtare me ndikim, dhe modernizuan Saksoninë e para-1789 sipas parimeve klasike të Iluminizmit.<ref>Katrin Keller, "Saxony: Rétablissement and Enlightened Absolutism." ''German History'' 20.3 (2002): 309–331. (anglisht)</ref><ref>"The German Enlightenment," ''German History'' (dhjetor 2017) 35#4 pp. 588–602, diskutim historiografik. (anglisht)</ref> [[Skeda:Oer-Weimarer Musenhof.jpg|thumb|left|''Oborri i Muzave i Weimarit'' nga Theobald von Oer, homazh për Iluminizmin dhe Klasicizmin e Weimarit, që përshkruan poetët gjermanë Schiller, Wieland, Herder dhe Gëte]] Para vitit 1750, klasat e larta gjermane shikonin drejt Francës për udhëheqje intelektuale, kulturore dhe arkitekturore, pasi frëngjishtja ishte gjuha e shoqërisë së lartë. Deri në mesin e shekullit XVIII, ''Aufklärung''-u (Iluminizmi) kishte transformuar kulturën e lartë gjermane në muzikë, filozofi, shkencë dhe letërsi. Christian Wolff ishte pionieri si shkrimtar që e shpjegoi Iluminizmin për lexuesit gjermanë dhe e legjitimoi gjermanishten si gjuhë filozofike.<ref>{{cite book |last=Gagliardo |first=John G. |title=Germany under the Old Regime, 1600–1790 |date=1991 |pages=217–234, 375–395 |language=en}}</ref> Johann Gottfried von Herder hapi rrugë të reja në filozofi dhe poezi, si udhëheqës i lëvizjes ''Sturm und Drang'' të proto-romantizmit. Klasicizmi i Weimarit (''Weimarer Klassik'') ishte një lëvizje kulturore dhe letrare me bazë në Weimar, që kërkoi të vendoste një humanizëm të ri duke sintetizuar idetë romantike, klasike dhe të Iluminizmit. Lëvizja (nga 1772 deri në 1805) përfshiu Herderin, si dhe polimatin Johann Wolfgang von Goethe dhe Friedrich Schiller-in, poet dhe historian. Drejtori i teatrit Abel Seyler ndikoi shumë në zhvillimin e teatrit gjerman dhe promovoi operën gjermane serioze, vepra të reja dhe prodhime eksperimentale, si dhe konceptin e një teatri kombëtar.<ref>Wilhelm Kosch, "Seyler, Abel", në ''Dictionary of German Biography'', red. Walther Killy dhe Rudolf Vierhaus, vëll. 9, Walter de Gruyter, 2005, {{ISBN|978-3-11-096629-9}}, f. 308. (gjermanisht)</ref> Herder argumentonte se çdo grup njerëzish kishte identitetin e vet të veçantë, i shprehur në gjuhën dhe kulturën e tij. Kjo legjitimoi promovimin e gjuhës dhe kulturës gjermane dhe ndihmoi në formësimin e nacionalizmit gjerman. Dramat e Schillerit shprehnin frymën e shqetësuar të brezit të tij, duke përshkruar luftën e heroit kundër presioneve shoqërore dhe forcës së fatit.<ref>{{citation |title=The Literature of Weimar Classicism |date=2005 |editor-last=Richter |editor-first=Simon J. |language=en}}.</ref> Muzika gjermane, e sponsorizuar nga klasat e larta, arriti pjekurinë nën kompozitorët Johann Sebastian Bach, Joseph Haydn dhe Wolfgang Amadeus Mozart.<ref>{{cite book |title=Music at German Courts, 1715–1760: Changing Artistic Priorities |date=2011 |editor-last=Owens |editor-first=Samantha |editor2-last=Reul |editor2-first=Barbara M. |editor3-last=Stockigt |editor3-first=Janice B. |language=en}}</ref> Në Königsberg-un e largët, Kanti u përpoq të pajtonte racionalizmin me besimin fetar, lirinë individuale dhe autoritetin politik. Vepra e Kantit përmbante tensione themelore që do të vazhdonin të formësonin mendimin gjerman — madje edhe të gjithë filozofinë evropiane — deri thellë në shekullin XX.{{Sfn|Kuehn|2001}} Iluminizmi gjerman fitoi mbështetjen e princave, aristokratëve dhe klasave të mesme, dhe riformësoi përgjithmonë kulturën.<ref>{{cite book |title=The Society of the Enlightenment: The Rise of the Middle Class and Enlightenment Culture in Germany |date=1992 |editor-last=Van Dulmen |editor-first=Richard |editor2-last=Williams |editor2-first=Anthony |language=en}}</ref> Sidoqoftë, kishte një konservatorizëm mes elitave që paralajmëronte kundër shkuarjes shumë larg.<ref>Thomas P. Saine, ''The Problem of Being Modern, or the German Pursuit of Enlightenment from Leibniz to the French Revolution'' (1997). (anglisht)</ref> Në 1788, Prusia lëshoi një "Edikt mbi Fenë" që ndalonte predikimin e çdo predike që minonte besimin popullor te Trinia e Shenjtë apo Bibla. Qëllimi ishte të shmangej debate teologjike që mund të cenonin qetësinë e brendshme. Njerëzit që dyshonin te vlera e Iluminizmit e favorizuan masën, por ashtu bënë edhe shumë mbështetës. Universitetet gjermane kishin krijuar një elitë të mbyllur që mund të debatonte çështje të diskutueshme mes vetes, por përhapja e tyre te publiku shihej si shumë e rrezikshme. Kjo elitë intelektuale favorizohej nga shteti, por kjo mund të kthehej mbrapsht nëse procesi i Iluminizmit dëshmohej i paqëndrueshëm politikisht apo shoqërisht.<ref>Michael J. Sauter, "The Enlightenment on trial: state service and social discipline in eighteenth-century Germany's public sphere." ''Modern Intellectual History'' 5.2 (2008): 195–223. (anglisht)</ref> === Austria === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Iluminizmi Austriak|en|Austrian Enlightenment}}}} Gjatë shekullit XVIII, Austria ishte nën sundimin e Habsburgëve. Mbretërimi i Maria Terezës, e para monarke Habsburge që konsiderohet e ndikuar nga Iluminizmi në disa fusha, u shënua nga një përzierje iluminizmi dhe konservatorizmi. Mbretërimi i shkurtër i djalit të saj, Jozefit II, u shënua nga ky konflikt, me ideologjinë e tij të jozefinizmit që ndeshi kundërshtim. Jozefi II kreu reforma të shumta në frymën e Iluminizmit, të cilat prekën, për shembull, sistemin shkollor, manastiret dhe sistemin ligjor. Perandori Leopoldi II, kundërshtar i hershëm i dënimit me vdekje, pati një mbretërim të shkurtër dhe të diskutueshëm, të shënuar kryesisht nga marrëdhëniet me Francën. Në mënyrë të ngjashme, mbretërimi i perandorit Franci II u shënua kryesisht nga marrëdhëniet me Francën. Idetë e Iluminizmit u shfaqën edhe në letërsi dhe në vepra teatrore. Joseph von Sonnenfels ishte një përfaqësues i rëndësishëm. Në muzikë, muzikantë austriakë si Joseph Haydn dhe Wolfgang Amadeus Mozart u lidhën me Iluminizmin. === Greqia dhe diaspora greke === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Iluminizmi Modern Grek|en|Modern Greek Enlightenment}}}} Iluminizmi Modern Grek (greqisht: Διαφωτισμός, Diafotismós) ishte shprehja greke e Iluminizmit, e karakterizuar nga një lëvizje intelektuale dhe filozofike brenda komunitetit grek. Në atë kohë, shumë grekë ishin të shpërndarë nëpër Perandorinë Osmane, disa duke jetuar në Ishujt Jonianë, në Venedik dhe në pjesë të tjera të Italisë. === Hungaria === Iluminizmi Hungarez<ref>{{cite book |last1=Tezla |first1=Albert |title=Hungarian Authors |date=1970 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-42650-4 |page=91 |language=en}}</ref> lindi gjatë shekullit XVIII, ndërkohë që Hungaria ishte pjesë e Perandorisë Habsburge. Zakonisht thuhet se Iluminizmi Hungarez filloi në 1772 dhe u ndikua fuqishëm nga Iluminizmi Francez (nëpërmjet Vjenës).<ref name=":HungAuth">{{cite book |last1=Tezla |first1=Albert |title=Hungarian Authors |date=1970 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-42650-4 |page=91 |language=en}}</ref> === Rumania === Iluminizmi Rumun<ref>{{cite book |last=Hitchins |first=Keith |title=The Romanians, 1774–1866 |date=1996 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-820591-3 |page=129 |language=en}}</ref> lindi gjatë shekullit XVIII, në tri rajonet historike kryesore të banuara nga rumunët: Transilvani, Vllahi dhe Moldavi. Në atë kohë, Transilvania ishte pjesë e Perandorisë Habsburge, ndërsa Vllahia dhe Moldavia ishin vasale të Perandorisë Osmane. Iluminizmi transilvan u përfaqësua nga Shkolla Transilvane, një grup mendimtarësh që promovuan një rilindje kulturore dhe të drejta për rumunët (të cilët ishin margjinalizuar nga Habsburgët). Iluminizmi vllah u përfaqësua nga figura si Dinicu Golescu (1777–1830), ndërsa Iluminizmi moldav u drejtua nga princi Dimitrie Cantemir (1673–1723). === Zvicra === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Iluminizmi Zviceran|en|Swiss Enlightenment}}}} Iluminizmi arriti relativisht vonë në Zvicër, duke u përhapur nga Anglia, Holanda dhe Franca drejt fundit të shekullit XVII. Lëvizja fillimisht zuri rrënjë në rajonet protestante, ku gradualisht zëvendësoi mendimin fetar ortodoks. Fitorja e vitit 1712 e kantoneve të reformuara të Cyrihut dhe Bernës mbi pesë kantonet katolike të Zvicrës qendrore, në Luftën e Dytë të Villmergen-it, shënoi njëkohësisht një triumf protestant dhe një fitore për idetë e Iluminizmit në rajonet ekonomikisht më të zhvilluara.<ref name="hls">{{cite web |last1=Im Hof |first1=Ulrich |last2=Marti |first2=Hanspeter |date=2012-12-04 |title=Lumières |url=https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/017433/2012-12-04 |access-date=2025-07-22 |website=Dictionnaire historique de la Suisse |language=fr}}</ref> Në Zvicër, e cila nuk kishte një oborr apo akademi qendrore, Iluminizmi u përhap nëpërmjet elitës intelektuale të qyteteve të reformuara, veçanërisht pastorëve të edukuar në akademi dhe kolegje me tradita të forta humaniste. "Triumvirati Helvetik" teologjik i Jean-Alphonse Turrettini-t (Gjenevë), Jean-Frédéric Ostervald-it (Neuchâtel) dhe Samuel Werenfels-it (Bazel) i drejtoi kishat e tyre drejt një krishterimi humanist duke filluar nga 1697, duke krijuar atë që Paul Wernle e quajti "ortodoksi e arsyetuar," që balanconte mendimin racional me etikën e krishterë.<ref name="hls" /> Mendimtarët e Iluminizmit Zviceran dhanë kontribute të rëndësishme në fusha të shumta. Shkolla romande zhvilloi teori me ndikim të ligjit natyror, me studiues si Jean Barbeyrac (Lozanë), Jean-Jacques Burlamaqui (Gjenevë) dhe Emer de Vattel (Neuchâtel), që promovuan konceptet e të drejtave të patjetërsueshme dhe rezistencës së justifikuar ndaj tiranisë, që ndikuan lëvizjen për pavarësi amerikane. Në letërsi, Johann Jakob Bodmer dhe Johann Jakob Breitinger e bënë Cyrihun qendër të risisë letrare gjermane, ndërsa poezia e Albert von Haller-it përfaqësoi kulmin e letërsisë së Iluminizmit zviceran. Jean-Jacques Rousseau, i cili e konsideronte veten njëkohësisht qytetar gjenevas dhe zviceran, zhvilloi teori republikane demokratike që i zgjeronin modelet gjenevase në parime më të gjera federaliste evropiane.<ref name="hls" /> Lëvizja u karakterizua nga ajo që studiuesit e quajnë "helvetizëm" — aspekte specifikisht zvicerane, duke përfshirë një koncept të krishterë të ligjit natyror, etikë patriotike dhe qasje filozofike të rrënjosura në pedagogji dhe ekonomi praktike. Në mënyrë më dalluese, mendimi i Iluminizmit zviceran kremtoi natyrën alpine, duke e parë Zvicrën si "vendin e bariut," traditat republikane e federaliste të së cilit ishin formësuar nga mjedisi malor. Lëvizja u organizua nëpërmjet shumë shoqërive dhe botimeve, përfshirë ''Encyclopédie d'Yverdon'' (1770–1780), që ofroi një alternativë të moderuar ndaj ''Encyclopédie''-së franceze. Intelektualët zviceranë fituan njohje ndërkombëtare, shumë prej tyre duke shërbyer në akademi të huaja, veçanërisht në Berlin nën Frederikun II dhe në Shën Petersburg nën Katerinën II.<ref name="hls" /> === Italia === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Iluminizmi Italian|en|Italian Enlightenment}}}} [[Skeda:Pompeo Marchesi (1783.1858) Monumento a Cesare Beccaria, 1837, Milano.jpg|thumb|upright=.8|Statuja e Cesare Beccarias, i konsideruar një nga mendimtarët më të mëdhenj të Iluminizmit]] Në Itali, qendrat kryesore të përhapjes së Iluminizmit ishin Napoli dhe Milano:<ref>{{cite book |last=Mori |first=Massimo |title=Storia della filosofia moderna |date=2015 |publisher=Gius.Laterza & Figli Spa |isbn=978-88-581-1845-0 |language=it}}</ref> në të dyja qytetet, intelektualët morën poste publike dhe bashkëpunuan me administratat Burbone dhe Habsburge. Në Napoli, Antonio Genovesi, Ferdinando Galiani dhe Gaetano Filangieri ishin aktivë nën mbretin tolerant Karlin e Burbonit. Megjithatë, Iluminizmi napolitan, ashtu si filozofia e Vico-s, mbeti pothuajse gjithmonë në fushën teorike.<ref>{{cite book |last=D'Onofrio |first=Federico |title=On the concept of 'felicitas publica' in Eighteenth-Century political economy, in History of economic thought |date=2015 |language=en}}</ref> Vetëm më vonë, shumë iluministë e gjallëruan përvojën e mjerë të Republikës Partenopeje. Në Milano, megjithatë, lëvizja u përpoq të gjente zgjidhje konkrete për problemet. Qendra e diskutimeve ishte revista ''Il Caffè'' (1762–1766), themeluar nga vëllezërit Pietro dhe Alessandro Verri (filozofë dhe shkrimtarë të famshëm, si edhe vëllai i tyre Giovanni), të cilët gjithashtu i dhanë jetë Accademia dei Pugni, themeluar në 1761. Qendra më të vogla ishin Toskana, Veneto dhe Piemonti, ku, ndër të tjerë, punoi Pompeo Neri. Nga Napoli, Genovesi ndikoi një brez intelektualësh dhe studentësh universitarë të Italisë jugore. Teksti i tij ''Della diceosina, o sia della Filosofia del Giusto e dell'Onesto'' (1766) ishte një përpjekje e diskutueshme për të ndërmjetësuar mes historisë së filozofisë morale, nga njëra anë, dhe problemeve specifike të hasura nga shoqëria tregtare e shekullit XVIII, nga ana tjetër. Ai përmbante pjesën më të madhe të mendimit politik, filozofik dhe ekonomik të Genovesit, i cili u bë udhërrëfyes për zhvillimin ekonomik dhe shoqëror napolitan.<ref>{{Cite journal |last=Guasti |first=Niccolò |date=2006 |title=Antonio Genovesi's Diceosina: Source of the Neapolitan enlightenment |journal=History of European Ideas |volume=32 |issue=4 |pages=385–405 |doi=10.1016/j.histeuroideas.2006.08.003 |language=en}}</ref> Shkenca lulëzoi ndërsa Alessandro Volta dhe Luigi Galvani bënë zbulime revolucionare në elektricitet. Pietro Verri ishte një ekonomist kryesor në Lombardi. Historiani Joseph Schumpeter thotë se ai ishte "autoriteti më i rëndësishëm para-smithian mbi Lirinë-dhe-Bollëkun."<ref>{{Cite journal |last=Porta |first=Pier Luigi |date=2011 |title=Lombard enlightenment and classical political economy |journal=The European Journal of the History of Economic Thought |volume=18 |issue=4 |pages=521–550 |doi=10.1080/09672567.2010.487285 |language=en}}</ref> Studiuesi më me ndikim mbi Iluminizmin italian ka qenë Franco Venturi.<ref>{{cite book |last=Venturi |first=Franco |title=Italy and the Enlightenment: studies in a cosmopolitan century |date=1972 |publisher=New York University Press |location=New York |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Rao |first=Anna Maria |date=2005 |title=Enlightenment and reform: an overview of culture and politics in Enlightenment Italy |journal=Journal of Modern Italian Studies |volume=10 |issue=2 |pages=142–167 |doi=10.1080/13545710500111280 |language=en}}</ref> Italia prodhoi gjithashtu disa nga teoricienët më të mëdhenj ligjorë të Iluminizmit, përfshirë Cesare Beccaria, Giambattista Vico dhe Francesco Mario Pagano. === Spanja Burbone dhe Amerika Spanjolle === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Iluminizmi Spanjoll|en|Spanish Enlightenment}}; {{ill|Iluminizmi Spanjollo-Amerikan|en|Spanish American Enlightenment}}}} [[Skeda:Constitucion Cadiz 1812.png|thumb|Kushtetuta Spanjolle e vitit 1812]] Kur Karli II, monarku i fundit Habsburg spanjoll, vdiq, pasardhësi i tij ishte nga Shtëpia franceze e Burbonëve, duke nisur një periudhë ndikimi francez të Iluminizmit në Spanjë dhe në Perandorinë Spanjolle.<ref>Aldridge, Alfred Owen. ''The Ibero-American Enlightenment.'' Urbana: University of Illinois Press 1971. (anglisht)</ref><ref>De Vos, Paula S. "Research, Development, and Empire: State Support of Science in Spain and Spanish America, Sixteenth to Eighteenth Centuries," ''Colonial Latin America Review'' 15, nr. 1 (qershor 2006) 55–79. (anglisht)</ref> Në shekullin XVIII, spanjollët vazhduan të zgjeronin perandorinë e tyre në Amerikë me misionet spanjolle në Kaliforni dhe themeluan misione më thellë në brendësi të Amerikës së Jugut. Nën Karlin III, kurora filloi të zbatonte ndryshime strukturore serioze. Monarkia kufizoi pushtetin e Kishës Katolike dhe krijoi një ushtri të përhershme në Amerikën Spanjolle. Tregtia më e lirë u promovua nën ''comercio libre'', ku rajonet mund të tregtonin me kompani që lundronin nga çdo port tjetër spanjoll, në vend të sistemit të kufizuar merkantilist. Kurora dërgoi ekspedita shkencore për të pohuar sovranitetin spanjoll mbi territoret që pretendonte por nuk i kontrollonte, por edhe, e rëndësishme, për të zbuluar potencialin ekonomik të perandorisë së saj të gjerë. Ekspedita botanike kërkuan bimë që mund të ishin të dobishme për perandorinë.<ref>Bleichmar, Daniela. ''Visible Empire: Botanical Expeditions & Visual Culture in the Hispanic Enlightenment.'' Chicago: University of Chicago Press 2012. (anglisht)</ref> Karli IV i dha shkencëtarit prusian Alexander von Humboldt liri të plotë të udhëtonte në Amerikën Spanjolle, zakonisht e mbyllur për të huajt, dhe, akoma më e rëndësishme, akses te zyrtarët e kurorës për të ndihmuar suksesin e ekspeditës së tij shkencore.<ref>Brading, D. A. ''The First America: The Spanish Monarchy, Creole Patriots, and the Liberal State, 1492–1867'' Kapitulli 23, "Scientific Traveller." New York: Cambridge University Press 1991 {{ISBN|978-0-521-39130-6}}. (anglisht)</ref> Kur Napoleoni pushtoi Spanjën në 1808, Ferdinandi VII abdikoi dhe Napoleoni e vendosi vëllain e tij, Jozef Bonaparte-n, në fron. Për t'i dhënë legjitimitet kësaj lëvizjeje, u shpall Kushtetuta e Bajonës, e cila përfshinte përfaqësim nga komponentët tejoqeanikë të Spanjës, por shumica e spanjollëve e refuzuan gjithë projektin napoleonik. Shpërtheu një luftë kombëtare rezistence. Kortesi i Kadizit (parlamenti) u thirr për të qeverisur Spanjën në mungesë të monarkut legjitim, Ferdinandit. Ai krijoi një dokument të ri qeverisës, Kushtetutën e 1812-s, e cila përcaktoi tri degë të qeverisjes: ekzekutive, legjislative dhe gjyqësore; vendosi kufij për mbretin duke krijuar një monarki kushtetuese; i përcaktoi qytetarët si ata brenda Perandorisë Spanjolle pa prejardhje afrikane; vendosi votën universale për meshkujt; dhe vendosi arsim publik duke filluar nga shkolla fillore deri në universitet, si dhe liri shprehjeje. Kushtetuta ishte në fuqi nga 1812 deri në 1814, kur Napoleoni u mund dhe Ferdinandi u rikthye në fronin e Spanjës. Pas kthimit, Ferdinandi e mohoi kushtetutën dhe rivendosi sundimin absolutist.<ref>Thiessen, Heather. "Spain: Constitution of 1812." ''Encyclopedia of Latin American History and Culture,'' vëll. 5, f. 165. New York: Charles Scribner's Sons 1996. (anglisht)</ref> === Haiti === {{ill|Revolucioni Haitian|en|Haitian Revolution}} filloi në 1791 dhe përfundoi në 1804, dhe tregon se si idetë e Iluminizmit "ishin pjesë e rrjedhave komplekse ndërkulturore."<ref name=":0" /> Idetë radikale të Parisit gjatë dhe pas Revolucionit Francez u mobilizuan në Haiti, siç bëri Toussaint Louverture.<ref name=":0" /> Toussaint kishte lexuar kritikën e kolonializmit evropian në librin e Guillaume Thomas François Raynal-it ''Histoire des deux Indes'' dhe "ishte veçanërisht i mahnitur nga parashikimi i Raynal-it për ardhjen e një 'Spartaku të Zi'."<ref name=":0" /> Revolucioni kombinoi idetë e Iluminizmit me përvojat e skllevërve në Haiti, dy të tretat e të cilëve kishin lindur në Afrikë dhe mund të "mbështeteshin te nocione specifike të mbretërisë dhe qeverisjes së drejtë nga Afrika Perëndimore dhe Qendrore, si dhe të përdornin praktika fetare si vudu-ja për formimin e komuniteteve revolucionare."<ref name=":0" /> Revolucioni ndikoi edhe Francën dhe "e detyroi Konventën Kombëtare Franceze ta abolonte skllavërinë në 1794."<ref name=":0" /> === Portugalia dhe Brazili === Iluminizmi Portugez u shënua fort nga sundimi i Kryeministrit Markez i Pombalit, nën Mbretin Jozef I, nga 1756 deri në 1777. Pas [[tërmeti i Lisbonës i vitit 1755|tërmetit të Lisbonës të vitit 1755]], i cili shkatërroi një pjesë të madhe të Lisbonës, Markezi i Pombalit zbatoi politika ekonomike të rëndësishme për të rregulluar veprimtarinë tregtare (veçanërisht me Brazilin dhe Anglinë), dhe për të standardizuar cilësinë në të gjithë vendin (për shembull, duke sjellë industritë e para të integruara në Portugali). Rindërtimi i tij i lagjes bregdetare të Lisbonës me rrugë të drejta dhe pingule (Baixa e Lisbonës), të organizuara metodikisht për të lehtësuar tregtinë dhe shkëmbimin (për shembull, duke i caktuar secilës rrugë një produkt ose shërbim të ndryshëm), mund të shihet si zbatim i drejtpërdrejtë i ideve të Iluminizmit në qeverisje dhe urbanistikë. Idetë e tij urbanistike, që ishin gjithashtu shembulli i parë në shkallë të gjerë i inxhinierisë antisizmike, u njohën kolektivisht si stili pombalin, dhe u zbatuan në të gjithë mbretërinë gjatë kohës që qëndroi në detyrë. Qeverisja e tij ishte njëkohësisht e ndriçuar dhe e pamëshirshme, shih për shembull çështjen Távora. Në letërsi, idetë e para të Iluminizmit në Portugali mund të gjurmohen te diplomati, filozofi dhe shkrimtari António Vieira,<ref>{{cite journal |last=Cohen |first=Thomas M. |date=2018-11-15 |title=Six Sermons, written by António Vieira |journal=Journal of Jesuit Studies |volume=5 |issue=4 |pages=692–695 |doi=10.1163/22141332-00504010-11 |language=en}}</ref> i cili kaloi pjesë të konsiderueshme të jetës së tij në Brazilin kolonial, duke denoncuar diskriminimin ndaj të krishterëve të rinj dhe popujve indigjenë të Brazilit. Gjatë shekullit XVIII, lëvizje letrare të ndriçuara si Arcádia Lusitana (nga 1756 deri në 1776, e zëvendësuar më pas nga Nova Arcádia, nga 1790 deri në 1794) u shfaqën në mjedisin akademik, duke përfshirë veçanërisht ish-studentë të Universitetit të Coimbrës. Anëtar i dalluar i këtij grupi ishte poeti Manuel Maria Barbosa du Bocage. Mjeku António Nunes Ribeiro Sanches ishte gjithashtu figurë e rëndësishme e Iluminizmit, duke kontribuar në ''Encyclopédie'' dhe duke qenë pjesë e oborrit rus. Idetë e Iluminizmit ndikuan ekonomistë dhe intelektualë antikolonialë të ndryshëm në gjithë Perandorinë Portugeze, si José de Azeredo Coutinho, José da Silva Lisboa, Cláudio Manoel da Costa dhe Tomás Antônio Gonzaga. Pushtimi napoleonik i Portugalisë pati pasoja për monarkinë portugeze. Me ndihmën e marinës britanike, familja mbretërore portugeze u evakuua në Brazil, kolonia e saj më e rëndësishme. Edhe pse Napoleoni ishte mundur, oborri mbretëror mbeti në Brazil. Revolucioni Liberal i vitit 1820 e detyroi familjen mbretërore të kthehej në Portugali. Kushtet sipas të cilave mbreti i rikthyer do të sundonte ishin një monarki kushtetuese nën Kushtetutën e Portugalisë. Brazili shpalli pavarësinë e tij nga Portugalia në 1822 dhe u bë monarki. === Suedia === Ekzistenca e një Iluminizmi suedez ka qenë e diskutueshme mes studiuesve. Sipas Tore Frängsmyr-it, Iluminizmi suedez "kurrë nuk formoi një rrjedhë vërtet koherente idesh dhe as u bë një lëvizje e unifikuar."{{sfn|Frängsmyr|1981}} Siç e formulon Max Skjönsberg, {{blockquote|Argumentet kryesore të Frängsmyr-it kundër një Iluminizmi suedez ishin se kritika fetare në Suedi ishte e rezervuar për katolicizmin e huaj, në vend të Kishës vendase Luterane të Suedisë, dhe se debati mbi lirinë në vitet 1750 dhe 1760 u përqendrua te ekonomia politike dhe liria për të tregtuar, në vend të lirisë për "të filozofuar." Fakti që ekonomia politike sot është një aspekt shumë më i rëndësishëm i historiografisë së Iluminizmit, në një masë të madhe falë kërkimeve mbi Iluminizmin Skocez, është një shembull i qartë se përse rasti i Frängsmyr-it ka nevojë për rishikim.{{sfn|Skjönsberg|2023|p=5}}}} Mes viteve 1718 dhe 1772, Iluminizmi suedez u përputh me periudhën e sundimit parlamentar të njohur në historinë suedeze si Epoka e Lirisë. === Rusia === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Iluminizmi Rus|en|Russian Enlightenment}}}} [[Skeda:Elizabeth of Russia visiting Lomonosov's mosaic workshop by A.V.Makovskiy (priv.coll.).jpg|thumb|Perandoresha Elizabeta viziton shkencëtarin rus Mihail Lomonosov.]] Në Rusi, qeveria filloi të inkurajonte në mënyrë aktive përhapjen e arteve dhe shkencave në mesin e shekullit XVIII. Kjo epokë prodhoi universitetin, bibliotekën, teatrin, muzeun publik dhe shtypin e pavarur të parë rus. Si despotët e tjerë të ndriçuar, Katerina e Madhe luajti rol kyç në nxitjen e arteve, shkencave dhe arsimit. Ajo përdori interpretimin e vet të idealeve të Iluminizmit, e ndihmuar nga ekspertë ndërkombëtarë të shquar si Volteri (nëpërmjet korrespondencës) dhe shkencëtarë të nivelit botëror në rezidencë, si Leonhard Euler dhe Peter Simon Pallas. Iluminizmi kombëtar dallohej nga homologu i tij i Evropës Perëndimore në atë që promovonte modernizimin e mëtejshëm të të gjitha aspekteve të jetës ruse dhe merrej me sulmimin e institucionit të skllavërisë feudale në Rusi. Iluminizmi rus u përqendrua te individi në vend të iluminizmit shoqëror dhe inkurajoi jetesën e një jete të ndriçuar.<ref>{{Cite journal |last=Wirtschafter |first=Elise Kimerling |date=2009 |title=Thoughts on the Enlightenment and Enlightenment in Russia |journal=Modern Russian History & Historiography |volume=2 |issue=2 |pages=1–26 |language=en}}</ref>{{Sfn|Israel|2011|pp=609–632}} Një element i fuqishëm ishte ''prosveshchenie'', që kombinonte devotshmërinë fetare, erudicionin dhe përkushtimin ndaj përhapjes së diturisë. Megjithatë, i mungonte fryma skeptike dhe kritike e Iluminizmit të Evropës Perëndimore.<ref>{{Cite journal |last=Leckey |first=Colum |date=2010 |title=What is Prosveshchenie? Nikolai Novikov's Historical Dictionary of Russian Writers Revisited |journal=Russian History |volume=37 |issue=4 |pages=360–377 |doi=10.1163/187633110X528663 |language=en}}</ref> === Polonia dhe Lituania === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Iluminizmi Polak|en|Polish Enlightenment}}}} [[Skeda:Manuscript of the Constitution of the 3rd May 1791.PNG|thumb|Kushtetuta Polako-Lituaneze e 1791-s, kushtetuta e parë moderne e Evropës]] Idetë e Iluminizmit (''oświecenie'') lindën vonë në Poloni, pasi klasa e mesme polake ishte më e dobët dhe kultura e ''szlachta''-s (fisnikërisë), sarmatizmi, së bashku me sistemin politik të Bashkësisë Polako-Lituaneze (Liria e Artë), ishin në krizë të thellë. Sistemi politik ishte ndërtuar mbi republikanizëm aristokratik, por nuk mundi ta mbronte veten kundër fqinjëve të fuqishëm, Rusisë, Prusisë dhe Austrisë, ndërsa ata prenë vazhdimisht rajone, derisa nuk mbeti asgjë nga Polonia e pavarur. Iluminizmi polak filloi në vitet 1730–40 dhe arriti kulmin, veçanërisht në teatër dhe arte, gjatë mbretërimit të mbretit Stanisław August Poniatowski (gjysma e dytë e shekullit XVIII). Varshava ishte qendra kryesore pas 1750, me zgjerim të shkollave dhe institucioneve arsimore dhe patronazhin e arteve të mbajtur në Kështjellën Mbretërore.<ref>{{Cite journal |last=Janowski |first=Maciej |date=2009 |title=Warsaw and Its Intelligentsia: Urban Space and Social Change, 1750–1831 |journal=Acta Poloniae Historica |volume=100 |pages=57–77 |doi=10.3726/978-3-653-04952-7 |language=en}}</ref> Udhëheqësit promovuan tolerancën dhe më shumë arsim. Ndër ta ishin mbreti Stanislau II August dhe reformatorët Piotr Switkowski, Antoni Poplawski, Josef Niemcewicz dhe Jósef Pawlinkowski, si dhe Baudouin de Cortenay, një dramaturg i polonizuar. Kundërshtarët përfshinin Florian Jaroszewicz, Gracjan Piotrowski, Karol Wyrwicz dhe Wojciech Skarszewski.<ref>{{Cite journal |last=Butterwick |first=Richard |date=2005 |title=What is Enlightenment (oświecenie)? Some Polish Answers, 1765–1820 |journal=Central Europe |volume=3 |issue=1 |pages=19–37 |doi=10.1179/147909605x44218 |language=en}}</ref> Lëvizja hyri në rënie me Ndarjen e Tretë të Polonisë (1795) — një tragjedi kombëtare që frymëzoi një periudhë të shkurtër shkrimi sentimental — dhe përfundoi në 1822, e zëvendësuar nga romantizmi.<ref>{{Cite book |last=Snopek |first=Jerzy |url=http://f.poland.pl/files/86/0/234/Literature_of_Enlightenment.pdf |title=The Polish Literature of the Enlightenment |access-date=2011-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005232247/http://f.poland.pl/files/86/0/234/Literature_of_Enlightenment.pdf |archive-date=2011-10-05 |language=en}}</ref> === Kina === [[Skeda:Matteo Ricci 2.jpg|thumb|Prifti jezuit italian Matteo Ricci punoi me disa elitë kineze, si Xu Guangqi, në përkthimin e ''Elementeve'' të Euklidit në gjuhën kineze.]] Kina e shekullit XVIII përjetoi "një prirje drejt shikimit të më pak dragonjve dhe mrekullive, jo ndryshe nga çmagjepsja që filloi të përhapej në Evropën e Iluminizmit."<ref name=":0" /> Për më tepër, "disa nga zhvillimet që i lidhim me Iluminizmin e Evropës u ngjajnë në mënyrë të dukshme ngjarjeve në Kinë."<ref name=":0" /> Gjatë kësaj kohe, idealet e shoqërisë kineze u pasqyruan në "mbretërimin e perandorëve Qing, Kangxi dhe Qianlong; Kina u paraqit si mishërimi i një shoqërie të ndriçuar dhe meritokratike — dhe u instrumentalizua për kritikat ndaj sundimit absolutist në Evropë."<ref name=":0" /> === Japonia === Nga 1641 deri në 1853, Shogunati Tokugawa i Japonisë zbatoi një politikë të quajtur ''kaikin''. Politika ndalonte kontaktin e huaj me shumicën e vendeve të jashtme.<ref>{{Cite book |last=Toby |first=Ronald P. |title=State and Diplomacy in Early Modern Japan: Asia in the Development of the Tokugawa Bakufu |date=1991 |publisher=Stanford University Press |location=Stanford, California |orig-date=1984 |language=en}}</ref> Robert Bellah gjeti "origjina të Japonisë moderne në disa rryma të mendimit konfucian, një 'analog funksional i Etikës Protestante' që Max Weber e identifikoi si forcën lëvizëse pas kapitalizmit perëndimor."<ref name=":0" /> Idetë japoneze konfuciane dhe të Iluminizmit u bashkuan, për shembull, në veprën e reformatorit japonez Tsuda Mamichi në vitet 1870, i cili tha: "Sa herë hapim gojën... është për të folur për 'ndriçim.{{'"}}<ref name=":0" /> Në Japoni dhe pjesën më të madhe të Azisë Lindore, idetë konfuciane nuk u zëvendësuan, por "idetë e lidhura me Iluminizmin u shkrinë me kozmologjinë ekzistuese — e cila nga ana e saj u riformësua nën kushtet e ndërveprimit global."<ref name=":0" /> Në Japoni, në veçanti, termi ''ri'', që është ideja konfuciane e "rendit dhe harmonisë në shoqërinë njerëzore," gjithashtu erdhi të përfaqësonte "idenë e laissez-faire-it dhe racionalitetin e shkëmbimit të tregut."<ref name=":0" /> Deri në vitet 1880, slogani "Qytetërim dhe Ndriçim" u bë i fuqishëm në të gjithë Japoninë, Kinën dhe Korenë, dhe u përdor për të adresuar sfidat e globalizimit.<ref name=":0" /> === Korea === Gjatë kësaj kohe, Korea "synonte izolimin" dhe njihej si "mbretëria eremite," por u zgjua ndaj ideve të Iluminizmit deri në vitet 1890, siç ndodhi me veprimtaritë e Klubit të Pavarësisë.<ref name=":0" /> Korea u ndikua nga Kina dhe Japonia, por gjeti gjithashtu rrugën e vet të Iluminizmit me intelektualin korean Yu Kilchun, i cili e popullarizoi termin Ndriçim në gjithë Korenë.<ref name=":0" /> Përdorimi i ideve të Iluminizmit ishte një "përgjigje ndaj një situate specifike në Korenë e viteve 1890, dhe jo një përgjigje e vonuar ndaj Volterit."<ref name=":0" /> === India === Në Indinë e shekullit XVIII, Tipu Sultani ishte një monark i ndriçuar, "i cili ishte një nga anëtarët themelues të Klubit (francez) Jakobin në Seringapatam, kishte mbjellë një pemë lirie, dhe kërkoi të thirrej 'Tipu Citoyen,{{'"}} që do të thotë Qytetari Tipu.<ref name=":0" /> Në pjesë të Indisë, një lëvizje e rëndësishme e quajtur "Rilindja Bengaleze" çoi në reforma të Iluminizmit që nisën në vitet 1820.<ref name=":0" /> Ram Mohan Roy ishte një reformator që "bashkoi tradita të ndryshme në projektin e tij të reformës shoqërore, që e bëri një mbrojtës të një 'feje të arsyes.{{'"}}<ref name=":0" /> === Egjipti === [[Skeda:Leon Cogniet - Jean-Francois Champollion.jpg|thumb|Jean-François Champollion, themeluesi i egjiptologjisë]] Egjipti i shekullit XVIII kishte "një formë të 'rilindjes kulturore' në formim — specifikisht origjina islame të modernizimit shumë kohë përpara fushatës egjiptiane të Napoleonit."<ref name=":0" /> Ekspedita e Napoleonit në Egjipt inkurajoi më tej "transformime shoqërore që i rikthenin debatet mbi reformën e brendshme islame, por tani legjitimoheshin edhe duke iu referuar autoritetit të Iluminizmit."<ref name=":0" /> Një ndikim i madh intelektual mbi modernizmin islamik dhe zgjerimin e Iluminizmit në Egjipt, Rifa al-Tahtawi, "mbikëqyri botimin e qindra veprave evropiane në gjuhën arabe."<ref name=":0" /> === Perandoria Osmane === Iluminizmi filloi të ndikonte Perandorinë Osmane në vitet 1830 dhe vazhdoi deri në fund të shekullit XIX.<ref name=":0" /> Tanzimati ishte një periudhë reformash në Perandorinë Osmane, që filloi me Ediktin e Gylhanesë (Gülhane Hatt-ı Şerif) në 1839 dhe përfundoi me Erën e Parë Kushtetuese në 1876. Namık Kemal, aktivist politik dhe anëtar i Osmanëve të Rinj, u mbështet te mendimtarët kryesorë të Iluminizmit dhe te "një sërë burimesh intelektuale në kërkimin e tij për reformë shoqërore dhe politike."<ref name=":0" /> Në 1893, Kemal iu përgjigj Ernest Renan-it, i cili kishte akuzuar fenë islame, me versionin e tij të Iluminizmit, i cili "nuk ishte një kopje e dobët e debateve franceze të shekullit XVIII, por një qëndrim origjinal që i përgjigjej nevojave të shoqërisë osmane të fundit të shekullit XIX."<ref name=":0" /> === Bota arabe === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Iluminizmi Arab|en|Arab Enlightenment}}}} Iluminizmi Arab, ose ''Nahda'' (arabisht: النّهضة, "zgjimi"), ishte një lëvizje kulturore në rajonet e banuara nga arabët të Perandorisë Osmane, si Egjipti, Libani, Siria dhe Tunizia, gjatë gjysmës së dytë të shekullit XIX dhe fillimit të shekullit XX. ''Nahda'' shpesh gjurmohet te tronditja kulturore e pushtimit francez të Egjiptit dhe Sirisë në 1798, si dhe te fryma reformiste e sundimtarëve pasues, si Muhamed Ali Pasha i Egjiptit. === Shqipëria === Jehona e Iluminizmit të vendeve evropiane, ashtu si ajo e ideve të mëdha të Revolucionit Francez të 1789-s dhe të revolucioneve të 1848-s që tronditën Evropën, u ndie edhe në Shqipërinë e atëhershme, dhe u pasqyrua në ideologjinë dhe në programin e Rilindjes Shqiptare. Shumë nga udhëheqësit e Lëvizjes Kombëtare Shqiptare (në mënyrë të veçantë ideologët e Rilindjes) ishin frymëzuar nga këto ide përparimtare të revolucioneve evropiane dhe kishin nxjerrë mësime prej tyre. Të panumërt ishin gjithashtu shqiptarët, madje edhe disa nga rilindësit e njohur, që kishin marrë pjesë në revolucionet kombëtare të shteteve fqinje — atë greke, rumune e serbe — si edhe në revolucionet e vendeve të tjera evropiane. Këta u bënë të ndërgjegjshëm se idetë e këtyre revolucioneve duhej të përhapeshin e të përqafoheshin edhe nga shqiptarët. Rilindja shënoi një hapje ndaj kulturës përparimtare botërore, nga më të mëdhatë që kishte njohur kultura shqiptare deri atëherë. Ishte koha kur kombi shqiptar vendosi lidhje më të dendura me idetë dhe kulturën përparimtare të popujve të tjerë, duke përfituar nga thesari i kulturës së Perëndimit dhe sidomos nga Iluminizmi evropian. Pikërisht nën ndikimin e këtyre faktorëve të rinj u formuan mendimtarët, ideologët dhe iluministët shqiptarë të epokës së Rilindjes. Përhapja e dijeve, e arsimit dhe e kulturës kombëtare, që përbënte një nga drejtimet kryesore të Rilindjes dhe të iluminizmit shqiptar, vlerësohej nga mendimtarët rilindës si një nevojë e shtruar nga zhvillimi ekonomik, shoqëror e kulturor i vendit, si një kusht i domosdoshëm i përparimit material e shpirtëror të kombit shqiptar. Rilindësit e kuptuan këtë nevojë historike, dhe iluminizmi i tyre i shërbente plotësimit të kësaj kërkese të shoqërisë shqiptare. Përhapja e kulturës dhe e arsimit kombëtar do të ndihmonte në emancipimin e popullit shqiptar nga fanatizmi, prapambetja, intoleranca dhe ndarjet fetare, të mbjella nga sundimtarët osmanë. Iluminizmi shqiptar kishte disa tipare dalluese në krahasim me atë të vendeve të tjera — përfshirë edhe vendet fqinje — të diktuara nga gjendja e kombit shqiptar në Perandorinë Osmane dhe nga politika e saj diskriminuese. Duke zbatuar parimin fetar në përcaktimin e përkatësisë etnike të popullsisë, qeveria osmane nuk e njihte kombësinë shqiptare, të cilën e ndante, sipas besimit fetar, në tri pjesë të quajtura të ndryshme: myslimane, ortodokse dhe katolike. Si pasojë, sipas sistemit mesjetar dhe obskurantist të "miletit" (kombësisë), të vendosur nga sulltanët osmanë, myslimani shqiptar, si ai i çdo kombi tjetër, shihej si turk, ortodoksi si grek dhe katoliku si latin (italian). Në përputhje me këtë parim, që mohonte qenien e shqiptarëve si komb i vetëm, Porta e Lartë nuk lejoi të hapeshin në Shqipëri shkolla shqipe, por vetëm shkolla turke, greke, italiane ose austriake. Nëse Turqia pranonte të hapej ndonjë shkollë e veçantë shqipe, e bënte këtë vetëm kur ishte e detyruar, ose kur ia kërkonte interesi i çastit, madje priste rastin që t'i mbyllte ato. Prandaj, përhapja e arsimit dhe e kulturës kombëtare u bë një nga çështjet themelore të Rilindjes Shqiptare, ndryshe nga ç'ndodhi, për shembull, në tokat greke e të kombeve të tjera ballkanike të Perandorisë Osmane, ku popullsisë i njihej e drejta të arsimohej në gjuhën e vet. Në këto kushte, Iluminizmi shqiptar nuk mund të mbetej thjesht një lëvizje kulturore. Iluminizmi, e veçanërisht lëvizja për shkollën dhe kulturën shqiptare, mori karakter politik, sepse drejtohej kundër ideologjisë së prapambetur obskurantiste, ku përfshiheshin edhe idetë konservatore klerikale, të mbështetura në interpretimin qëllimkeq të dogmave të veçanta të doktrinave fetare të të gjitha besimeve. Ajo drejtohej edhe kundër politikës tradicionale të asimilimit e të turqizimit të shqiptarëve, që Perandoria Osmane e ndiqte prej shekujsh. Me karakterin e saj kombëtar, shkolla dhe përgjithësisht kultura e Rilindjes ua mbyllte dyert rrymave ideologjike shkombëtarizuese, ngado që të vinin. Shkolla kombëtare që kërkonin rilindësit, e cila synonte arsimimin në gjuhën shqipe, duhej të ishte laike, të bëhej një vatër kulture që plotësonte nevojat e zhvillimit ekonomik e shoqëror të vendit dhe, njëherazi, një vatër e atdhetarisë dhe e bashkimit kombëtar të shqiptarëve. Rrjedhimisht, kërkesat për shkollën dhe për letërsinë shqipe nuk kishin karakter thjesht kulturor. == Historiografia == Ideja e Iluminizmit gjithmonë ka qenë territor i diskutueshëm. Sipas Keith Thomas, mbështetësit e tij "e lëvdojnë atë si burimin e gjithçkaje progresive për botën moderne. Për ta, ai përfaqëson lirinë e mendimit, kërkimin racional, mendimin kritik, tolerancën fetare, lirinë politike, arritjen shkencore, kërkimin e lumturisë dhe shpresën për të ardhmen."<ref name="Thomas">{{Cite journal |last=Thomas |first=Keith |date=2014-04-03 |title=The Great Fight Over the Enlightenment |url=http://www.nybooks.com/articles/archives/2014/apr/03/great-fight-over-enlightenment |journal=The New York Review |language=en}}</ref> Thomas shton se kritikuesit e tij e akuzojnë për racionalizëm sipërfaqësor, optimizëm naiv, universalizëm jorealist dhe errësirë morale. Që nga fillimi, mbrojtësit konservatorë dhe klerikë të fesë tradicionale sulmuan materializmin dhe skepticizmin si forca të liga që inkurajonin imoralitetin. Deri në 1794, ata e treguan Terrorin gjatë Revolucionit Francez si konfirmim të parashikimeve të tyre. Filozofët romantikë argumentuan se varësia e tepërt e Iluminizmit nga arsyeja ishte një gabim që përjetësonte, duke shpërfillur lidhjet e historisë, mitit, besimit dhe traditës, të domosdoshme për të mbajtur shoqërinë bashkë.<ref name="Thomas" /> Ritchie Robertson e paraqet atë si një program të madh intelektual dhe politik, që ofronte një "shkencë" të shoqërisë, të modeluar mbi ligjet e fuqishme fizike të Njutonit. "Shkenca sociale" shihej si instrument i përmirësimit njerëzor. Ajo do të zbulonte të vërtetën dhe do të zgjeronte lumturinë njerëzore.<ref>{{cite book |last=Robertson |first=Ritchie |title=The Enlightenment: The Pursuit of Happiness 1680–1790 |date=2022 |publisher=Penguin Books Ltd |isbn=978-0-14-197940-3 |at=kap. 1 |language=en}}</ref> Të drejtat e grave dhe të njerëzve jo të bardhë përgjithësisht u shpërfillën në filozofinë e Iluminizmit, e cila shpesh është shprehimisht eurocentrike.<ref name="Bristow2023" /> Racizmi shkencor lindi për herë të parë në këtë kohë, duke bashkuar racizmin tradicional me metoda të reja kërkimi.<ref name="Boyle74">{{Cite book |last=Boyle |first=Jen E. |title=Anamorphosis in Early Modern Literature |date=2010 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-1-4094-0069-1 |location=Farnham, Surrey |page=74 |doi=10.4324/9781315262598 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-12-11 |title=Scientific racism |url=https://www.britannica.com/topic/scientific-racism |access-date=2025-01-22 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Gjatë Iluminizmit, konceptet e monogjenizmit dhe poligjenizmit u bënë të njohura, edhe pse do të sistemoheshin epistemologjikisht vetëm gjatë shekullit XIX. Monogjenizmi mban se të gjitha racat kanë një origjinë të vetme, ndërsa poligjenizmi është ideja se çdo racë ka një origjinë të veçantë. Deri në shekullin XVIII, fjalët "racë" dhe "specie" përdoreshin në mënyrë të ndërkëmbyeshme.<ref name="Boyle74" /> Klasifikimi i popujve joevropianë si nën-njerëzorë dhe iracionalë shërbeu për të justifikuar dominimin evropian.{{efn|Michèle Duchet ishte pioniere në nxjerrjen në pah të aspekteve më të errëta të Iluminizmit. Ajo u përqendrua në hedhjen poshtë të mitit të antikolonializmit në mendimin e Iluminizmit, duke deklaruar se kritikat kërkonin të ruanin sundimin neokolonial evropian, në vend që të bazoheshin në ideale humaniste.}}<ref>{{Cite book |last=Vartija |first=Devin J. |title=The Color of Equality: Race and Common Humanity in Enlightenment Thought |date=2021 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-5319-1 |pages=4, 10 |language=en}}</ref> === Përkufizimi === Termi "Iluminizëm" (''Enlightenment'') u shfaq në anglisht në pjesën e fundit të shekullit XIX,<ref>{{Cite book |title=Oxford English Dictionary |edition=3rd revised |language=en}}</ref> me referim të veçantë ndaj filozofisë franceze, si ekuivalenti i termit francez ''Lumières'' (përdorur për herë të parë nga Jean-Baptiste Dubos në 1733 dhe tashmë i vendosur mirë deri në 1751). Nga eseja e Kantit e vitit 1784, "Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?" ("Përgjigje pyetjes: Çfarë është Iluminizmi?"), termi gjerman u bë ''Aufklärung'' (''aufklären'' = të ndriçosh; ''sich aufklären'' = të qartësohesh). Megjithatë, studiuesit kurrë nuk kanë rënë dakord mbi një përkufizim të Iluminizmit apo mbi shtrirjen e tij kronologjike a gjeografike. Terma si ''les Lumières'' (frëngjisht), ''illuminismo'' (italisht), ''ilustración'' (spanjisht) dhe ''Aufklärung'' (gjermanisht) i referoheshin lëvizjeve pjesërisht mbivendosëse. Vetëm në fund të shekullit XIX studiuesit anglezë u pajtuan se po flisnin për "Iluminizmin."<ref name="Thomas" /><ref>{{cite journal |last=Lough |first=John |date=1985 |title=Reflections on Enlightenment and Lumieres |journal=Journal for Eighteenth-Century Studies |volume=8 |issue=1 |pages=1–15 |doi=10.1111/j.1754-0208.1985.tb00093.x |language=en}}</ref> [[Skeda:Encyclopedie frontispice full.jpg|thumb|upright|Nëse di diçka, komunikoje. Nëse nuk di diçka, kërkoje. — Gravurë nga botimi i 1772 i ''Encyclopédie''-së; e Vërteta, në qendër lart, e rrethuar nga drita dhe e zbuluar nga figurat në të djathtë, Filozofia dhe Arsyeja]] Historiografia e Iluminizmit filloi që në vetë periudhën, nga ajo që figurat e Iluminizmit thanë për veprën e tyre. Një element dominues ishte këndvështrimi intelektual që ata morën. ''Discours préliminaire''-i i Jean le Rond d'Alembert-it, i ''l'Encyclopédie''-së, jep një histori të Iluminizmit që përbëhet nga një listë kronologjike zhvillimesh në sferën e diturisë, kulmi i së cilës është vetë ''Encyclopédie''-ja.<ref>{{Cite book |last=d'Alembert |first=Jean le Rond |title=Discours préliminaire de l'Encyclopédie |language=fr}}</ref> Në 1783, Mendelssohn iu referua Iluminizmit si një proces nëpërmjet të cilit njeriu edukohej në përdorimin e arsyes.{{Sfn|Outram|1995|p=1}}{{efn|Koha e shkuar përdoret qëllimisht, pasi nëse njeriu do të vetë-edukohej apo do të edukohej nga figura të caktuara shembullore ishte një çështje e zakonshme në atë kohë. Hyrja e d'Alembert-it te l'Encyclopédie, për shembull, bashkë me përgjigjen-ese të Immanuel Kantit ("mendimtarët e pavarur"), mbështesin të dyja modelin e mëvonshëm.}} Kanti e quajti Iluminizmin "çlirimin e njeriut nga kujdestaria e vetëshkaktuar," ku kujdestaria është "paaftësia e njeriut për të përdorur të kuptuarit e vet pa drejtim nga dikush tjetër."<ref>{{Cite book |last=Kant |first=Immanuel |title=What is Enlightenment? |page=1 |language=en}}</ref> "Për Kantin, Iluminizmi ishte arritja përfundimtare e moshës madhore të njerëzimit, emancipimi i vetëdijes njerëzore nga një gjendje e papjekur injorance."{{Sfn|Porter|2001|p=1}} Studiuesi gjerman Ernst Cassirer e quajti Iluminizmin "një pjesë dhe një fazë të veçantë e atij zhvillimi të tërë intelektual, nëpërmjet të cilit mendimi modern filozofik fitoi vetëbesimin dhe vetëdijen e tij karakteristike."<ref>{{Cite book |last=Cassirer |first=Ernst |title=The Philosophy of the Enlightenment |date=1951 |page=vi |language=en}}</ref> Sipas historianit Roy Porter, çlirimi i mendjes njerëzore nga një gjendje dogmatike injorance është thelbi i asaj që Iluminizmi përpiqej të kapte.{{Sfn|Porter|2001|p=1}} Bertrand Russell e shihte Iluminizmin si një fazë e një zhvillimi progresiv që filloi që në antikitet, dhe se arsyeja dhe sfidat ndaj rendit të vendosur ishin ideale konstante gjatë gjithë asaj kohe.<ref name="Russell492">{{Cite book |last=Russell |first=Bertrand |title=A History of Western Philosophy |pages=492–494 |language=en}}</ref> Russell thoshte se Iluminizmi lindi përfundimisht nga reagimi protestant kundër Kundër-Reformës Katolike dhe se pikëpamjet filozofike si afiniteti për demokracinë kundër monarkisë e patën origjinën mes protestantëve të shekullit XVI, për të justifikuar dëshirën e tyre për t'u shkëputur nga Kisha Katolike. Edhe pse shumë prej këtyre idealeve filozofike u përvetësuan nga katolikët, Russell argumenton se deri në shekullin XVIII, Iluminizmi ishte manifestimi kryesor i skizmës që filloi me Martin Luterin.<ref name="Russell492" /> Jonathan Israel refuzon përpjekjet e historianëve postmodernë dhe marksistë për ta kuptuar idetë revolucionare të periudhës thjesht si nënprodukte të transformimeve shoqërore dhe ekonomike.{{sfn|Israel|2010|pp=49–50}} Në vend të kësaj, ai fokusohet te historia e ideve në periudhën nga 1650 deri në fund të shekullit XVIII dhe pohon se ishin vetë idetë ato që shkaktuan ndryshimin, i cili përfundimisht çoi te revolucionet e gjysmës së dytë të shekullit XVIII dhe fillimit të shekullit XIX.{{sfn|Israel|2006|pp=v–viii}} Israel argumenton se deri në vitet 1650, qytetërimi perëndimor "bazohej mbi një bërthamë kryesisht të përbashkët besimi, tradite dhe autoriteti."{{Sfn|Israel|2001|pp=3}} === Shtrirja kohore === Ka pak konsensus mbi fillimin e Iluminizmit, edhe pse disa historianë dhe filozofë argumentojnë se ai u shënua nga filozofia e Dekartit e vitit 1637, ''Cogito, ergo sum'' ("Mendoj, pra jam"), e cila e zhvendosi bazën epistemologjike nga autoriteti i jashtëm te siguria e brendshme.<ref name="Heidegger1938">{{Cite book |last=Heidegger |first=Martin |title=The Age of the World Picture |date=2002 |orig-date=1938 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ingraffia |first=Brian D. |title=Postmodern theory and biblical theology: vanquishing God's shadow |date=1995 |page=126 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Swazo |first=Norman K. |title=Crisis theory and world order: Heideggerian reflections |date=2002 |page=97–99 |language=en}}</ref> Në Francë, shumë cituan botimin e ''Principia Mathematica'' të Njutonit (1687),<ref>{{Cite book |last=Shank |first=J. B. |title=The Newton Wars and the Beginning of the French Enlightenment |date=2008 |chapter=Introduction |language=en}}</ref> e cila u ndërtua mbi punën e shkencëtarëve të mëparshëm dhe formuloi ligjet e lëvizjes dhe gravitetin universal.<ref>{{cite web |title=PHYS 200 – Lecture 3 – Newton's Laws of Motion – Open Yale Courses |url=http://oyc.yale.edu/physics/phys-200/lecture-3 |website=oyc.yale.edu |language=en}}</ref> Historianët francezë zakonisht e vendosin ''Siècle des Lumières''-in ("Shekulli i Ndriçimeve") mes 1715 dhe 1789: nga fillimi i mbretërimit të Luigjit XV deri te Revolucioni Francez.<ref>M. S. Anderson, ''Historians and eighteenth-century Europe, 1715–1789'' (Oxford University Press, 1979); Jean de Viguerie, ''Histoire et dictionnaire du temps des Lumières (1715–1789)'' (Paris: Robert Laffont, 1995). (anglisht/frëngjisht)</ref> Shumica e studiuesve përdorin vitet e fundit të shekullit, shpesh duke zgjedhur Revolucionin Francez ose fillimin e Luftërave Napoleonike (1804) si një pikë të përshtatshme kohore për të datuar fundin e Iluminizmit.<ref>{{cite web |last=Frost |first=Martin |date=2008 |title=The age of Enlightenment |url=http://www.martinfrost.ws/htmlfiles/enlightenment_age.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010041056/http://www.martinfrost.ws/htmlfiles/enlightenment_age.html |archive-date=2007-10-10 |access-date=2008-01-18 |language=en}}</ref> Në vitet e fundit, studiuesit e kanë zgjeruar shtrirjen kohore dhe perspektivën globale të Iluminizmit, duke shqyrtuar: (1) se si intelektualët evropianë nuk punuan të vetëm dhe njerëz të tjerë ndihmuan në përhapjen dhe përshtatjen e ideve të Iluminizmit, (2) se si idetë e Iluminizmit ishin "një përgjigje ndaj ndërveprimit ndërkufitar dhe integrimit global," dhe (3) se si Iluminizmi "vazhdoi gjatë gjithë shekullit XIX e më tej."<ref name=":0" /> Iluminizmi "nuk ishte thjesht një histori përhapjeje" dhe "ishte vepra e aktorëve historikë në mbarë botën... që e përdorën termin... për qëllimet e tyre specifike."<ref name=":0" /> === Studimi modern === Në librin e tyre të vitit 1947, ''Dialektika e Iluminizmit'', filozofët e Shkollës së Frankfurtit, Max Horkheimer dhe Theodor W. Adorno, të dy të mërguar lufte nga Gjermania naziste, kritikuan bazën e supozuar racionale të botës moderne: <blockquote>Iluminizmi, kuptuar në kuptimin më të gjerë si përparimi i mendimit, gjithmonë ka synuar t'i çlirojë qeniet njerëzore nga frika dhe t'i vendosë ato si zotër. Megjithatë, toka tërësisht e ndriçuar rrezaton nën shenjën e katastrofës triumfuese.<ref name="Zuidervaart185">{{cite book |last=Zuidervaart |first=Lambert |title=Social Philosophy after Adorno |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46453-6 |page=185 |chapter=Appendix: Adorno's Social Philosophy |doi=10.1017/CBO9780511618970.009 |language=en}}</ref></blockquote> Duke zgjeruar argumentin e Horkheimer-it dhe Adorno-s, historiani intelektual Jason Josephson Storm argumenton se çdo ide e Iluminizmit si periudhë qartazi e përcaktuar, e ndarë nga Rilindja e mëparshme dhe Romantizmi apo Kundër-Iluminizmi i mëvonshëm, përbën një mit. Storm tregon se ekzistojnë periodizime shumë të ndryshme dhe reciprokisht kontradiktore të Iluminizmit, në varësi të kombit, fushës së studimit dhe shkollës mendore; se termi dhe kategoria e "Iluminizmit," si referim ndaj Revolucionit Shkencor, u zbatua në fakt pas ngjarjeve; se Iluminizmi nuk pa një rritje çmagjepsjeje apo dominimin e botëkuptimit mekanicist; dhe se një mjegullim në idetë e hershme moderne të humaniteteve dhe shkencave natyrore e bën të vështirë rrethimin e një Revolucioni Shkencor.{{Sfn|Josephson Storm|2017|pp=58–61}} Storm e mbron kategorizimin e vet të Iluminizmit si "mit" duke vënë në dukje rolin rregullues që idetë e një periudhe Iluminizmi dhe çmagjepsjeje luajnë në kulturën moderne perëndimore, saqë besimi te magjia, spiritualizmi, e madje edhe feja, duket disi tabu në shtresat intelektuale.{{Sfn|Josephson Storm|2017|pp=61–62}} Në vitet 1970, studimi i Iluminizmit u zgjerua për të përfshirë mënyrat se si idetë e Iluminizmit u përhapën në kolonitë evropiane dhe si ndërvepruan me kulturat indigjene, si dhe si Iluminizmi ndodhi në zona më parë të pastudiuara, si Italia, Greqia, Ballkani, Polonia, Hungaria dhe Rusia.{{Sfn|Outram|1995|page=6}}<ref>Shih edhe {{Cite book |title=The Ibero-American Enlightenment |date=1971 |publisher=University of Illinois Press |isbn=978-0-252-00122-2 |editor-last=Alridge |editor-first=A. Owen |language=en}}, Franco Venturi, ''La prima crisi dell'Antico Regime, 1768–1776'' (përkth. R. Burr Litchfield, ''The End of the Old Regime in Europe 1768–1776: The First Crisis'') (Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1989) (italisht/anglisht).</ref> Intelektualë si Robert Darnton dhe Jürgen Habermas u përqendruan te kushtet shoqërore të Iluminizmit. Habermas përshkroi krijimin e "sferës publike borgjeze" në Evropën e shekullit XVIII, që përmbante vendet dhe format e reja të komunikimit që lejonin shkëmbimin racional. Habermas thoshte se sfera publike ishte borgjeze, egalitare, racionale dhe e pavarur nga shteti, duke e bërë atë vendin ideal për intelektualët që të shqyrtonin në mënyrë kritike politikën dhe shoqërinë bashkëkohore, larg ndërhyrjes së autoritetit të vendosur. Ndërsa sfera publike përgjithësisht është një komponent integral i studimit shoqëror të Iluminizmit, historianë të tjerë{{efn|p.sh. Robert Darnton, Roger Chartier, Brian Cowan, Donna T. Andrew.}} kanë vënë në dyshim nëse sfera publike i kishte këto karakteristika. == Shoqëria dhe kultura == [[Skeda:Josef II medal.jpg|thumb|Medalje e prerë gjatë mbretërimit të Jozefit II, që përkujton dhurimin nga ana e tij të lirisë fetare hebrenjve dhe protestantëve në Hungari — një tjetër reformë e rëndësishme e Jozefit II ishte abolimi i skllavërisë feudale.]] Në kontrast me qasjen historiografike intelektuale të Iluminizmit, e cila shqyrton rrymat apo diskurset e ndryshme të mendimit intelektual brenda kontekstit evropian gjatë shekujve XVII dhe XVIII, qasja kulturore (ose shoqërore) shqyrton ndryshimet që ndodhën në shoqërinë dhe kulturën evropiane. Kjo qasje studion procesin e ndryshimit të shoqërueshmërive dhe praktikave kulturore gjatë Iluminizmit. Një nga elementët kryesorë të kulturës së Iluminizmit ishte ngritja e {{ill|sferës publike|en|Public sphere}}, një "sferë komunikimi e shënuar nga arena të reja debati, forma më të hapura dhe të arritshme të hapësirës publike urbane dhe të shoqërueshmërisë, si dhe një shpërthim i kulturës së shtypit," në fund të shekullit XVII dhe në shekullin XVIII.{{Sfn|Melton|2001|p=4}} Elementet e sferës publike përfshinin se ajo ishte egalitare, se diskutonte fushën e "shqetësimit të përbashkët," dhe se argumenti bazohej mbi arsyen.{{Sfn|Habermas|1989|pp=36–37}} Habermas e përdor termin "shqetësim i përbashkët" për të përshkruar ato fusha të njohurisë dhe diskutimit politik/shoqëror që më parë ishin territor ekskluziv i shtetit dhe autoriteteve fetare, tani të hapura për shqyrtim kritik nga sfera publike. Vlerat e kësaj sfere publike borgjeze përfshinin mbajtjen e arsyes si supreme, konsiderimin e çdo gjëje si të hapur ndaj kritikës (sfera publike është kritike), dhe kundërshtimin ndaj çdo lloj fshehtësie.{{Sfn|Melton|2001|p=8}} [[Skeda:Alexander von Humboldt by Friedrich Georg Weitsch.jpg|thumb|upright|left|Eksploruesi gjerman Alexander von Humboldt shprehte neverinë e tij ndaj skllavërisë dhe shpesh kritikonte politikat koloniale — ai gjithmonë vepronte nga një bindje thellësisht humaniste, e mbartur nga idetë e Iluminizmit.<ref>{{Cite book |last=Rupke |first=Nicolaas A. |title=Alexander Von Humboldt: A Metabiography |date=2008 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-73149-0 |page=138 |language=en}}</ref>]] Krijimi i sferës publike është lidhur me dy prirje historike afatgjata: ngritjen e shtetit modern kombëtar dhe ngritjen e kapitalizmit. Shteti modern kombëtar, në konsolidimin e tij të pushtetit publik, krijoi si kundërpeshë një sferë private të shoqërisë të pavarur nga shteti, çka mundësoi sferën publike. Kapitalizmi gjithashtu rriti autonominë dhe vetëdijen e shoqërisë, si dhe nevojën në rritje për shkëmbimin e informacionit. Ndërsa sfera publike në lindje u zgjerua, ajo përfshiu një larmi të madhe institucionesh, ndër të cilat më shpesh citoheshin kafenetë, sallonet dhe sfera publike letrare, e lokalizuar figurativisht te Republika e Letrave.{{Sfn|Melton|2001|pp=4, 5}}{{Sfn|Habermas|1989|pp=14–26}} Në Francë, krijimi i sferës publike u ndihmua nga zhvendosja e aristokracisë nga pallati mbretëror i Versajës drejt Parisit rreth vitit 1720, pasi shpenzimet e tyre të pasura stimuluan tregtinë e luksit dhe krijimeve artistike, veçanërisht pikturat e mira.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=mry1BAAAQBAJ&pg=PT91 |title=The Cambridge Companion to the French Enlightenment |date=2014 |publisher=Cambridge UP |isbn=978-1-316-19432-4 |editor-last=Brewer |editor-first=Daniel |pages=91 e në vazhdim |language=en}}</ref> Konteksti për ngritjen e sferës publike ishte ndryshimi ekonomik dhe shoqëror, zakonisht i lidhur me Revolucionin Industrial: "Zgjerim ekonomik, urbanizim në rritje, popullsi në rritje dhe komunikime në përmirësim, në krahasim me stagnimin e shekullit të mëparshëm."{{Sfn|Outram|1995|page=12}} Efikasiteti në rritje i teknikave të prodhimit dhe komunikimit uli çmimet e mallrave konsumatore dhe rriti sasinë dhe larminë e mallrave në dispozicion të konsumatorëve (duke përfshirë literaturën thelbësore për sferën publike). Ndërkohë, përvoja koloniale (shumica e shteteve evropiane kishin perandori koloniale në shekullin XVIII) filloi ta ekspozonte shoqërinë evropiane ndaj kulturash jashtëzakonisht heterogjene, duke çuar në rrëzimin e "barrierave mes sistemeve kulturore, ndarjeve fetare, dallimeve gjinore dhe zonave gjeografike."{{Sfn|Outram|1995|page=13}} Fjala "publik" nënkupton nivelin më të lartë të përfshirjes — sfera publike, sipas përkufizimit, duhet të jetë e hapur për të gjithë. Megjithatë, kjo sferë ishte publike vetëm në shkallë relative. Mendimtarët e Iluminizmit shpesh e kundërvinin konceptin e tyre të "publikut" me atë të popullit: Condorcet-i e kundërvinte "opinionin" me popullsinë, Marmontel-i "opinionin e njerëzve të letrave" me "opinionin e turmës," dhe d'Alembert-i "publikun vërtet të ndriçuar" me "turmën e verbër dhe të zhurmshme."{{Sfn|Chartier|1991|p=27}} Për më tepër, shumica e institucioneve të sferës publike përjashtonin si gratë ashtu edhe klasat e ulëta.<ref>{{Cite journal |last=Ozouf |first=Mona |date=September 1988 |title="Public Opinion" at the End of the Old Regime |journal=Journal of Modern History |volume=60 |issue=Supplement: Rethinking French Politics in 1788 |pages=S1–S21 |doi=10.1086/243372 |language=en}}</ref> Ndikime ndër-klasore ndodhën nëpërmjet pjesëmarrjes së fisnikëve dhe klasave të ulëta në fusha si kafenetë dhe lozhat masonike. === Ndikimet në arte === Për shkak të fokusit mbi arsyen mbi bestytninë, Iluminizmi kultivoi artet.{{Sfn|Beard|Gloag|2005|p=58}} Theksi mbi mësimin, artin dhe muzikën u bë më i përhapur, veçanërisht me rritjen e klasës së mesme. Fusha studimi si letërsia, filozofia, shkenca dhe artet e bukura eksploruan gjithnjë e më shumë tema me të cilat mund të lidhej publiku i gjerë, përveç profesionistëve dhe patronëve më parë të veçuar.{{Sfn|Burkholder|Grout|Palisca|2006|p=475}} [[Skeda:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|thumb|left|upright|George Frideric Handel]] Ndërsa muzikantët u mbështetën më shumë te mbështetja publike, koncertet publike u bënë gjithnjë e më të njohura dhe ndihmuan në suplementimin e të ardhurave të interpretuesve dhe kompozitorëve. Koncertet gjithashtu i ndihmuan të arrinin një audiencë më të gjerë. Handel-i, për shembull, e mishëronte këtë me veprimtarinë e tij shumë publike muzikore në Londër. Ai fitoi famë të konsiderueshme atje me interpretimet e operave dhe oratorive të tij. Muzika e Haydn-it dhe Mocartit, me stilet e tyre klasike vjeneze, zakonisht konsiderohen si më në përputhje me idealet e Iluminizmit.{{Sfn|Beard|Gloag|2005|p=59}} Dëshira për të eksploruar, regjistruar dhe sistemuar diturinë pati ndikim domethënës në botimet muzikore. ''Dictionnaire de musique'' e Rusosë (botuar në 1767 në Gjenevë dhe 1768 në Paris) qe tekst kryesor në fund të shekullit XVIII.{{Sfn|Beard|Gloag|2005|p=59}} Ky fjalor gjerësisht i disponueshëm jepte përkufizime të shkurtra për fjalë si gjeni dhe shije, dhe ndikohej qartazi nga lëvizja e Iluminizmit. Një tekst tjetër i ndikuar nga vlerat e Iluminizmit ishte ''A General History of Music: From the Earliest Ages to the Present Period'' (1776) i Charles Burney-t, që ishte një vështrim historik dhe një përpjekje për të racionalizuar sistematikisht elementet e muzikës me kalimin e kohës.{{Sfn|Beard|Gloag|2005|p=60}} Kohët e fundit, muzikologët kanë treguar interes të ripërtërirë për idetë dhe pasojat e Iluminizmit. Për shembull, ''Deconstructive Variations'' (nëntitulluar ''Music and Reason in Western Society'') e Rose Rosengard Subotnik-ut krahason ''Die Zauberflöte'' (1791) të Mocartit duke përdorur perspektivat e Iluminizmit dhe romantizmit, dhe përfundon se vepra është "një përfaqësim ideal muzikor i Iluminizmit."{{Sfn|Beard|Gloag|2005|p=60}} Ndërsa ekonomia dhe klasa e mesme u zgjeruan, u rrit numri i muzikantëve amatorë. Një manifestim i kësaj përfshiu gratë, të cilat u përfshinë më shumë me muzikën në nivel shoqëror. Gratë ishin tashmë të angazhuara në role profesionale si këngëtare dhe rritën praninë e tyre në skenën e interpretuesve amatorë, veçanërisht me muzikën e instrumenteve me tastiera.{{Sfn|Burkholder|Grout|Palisca|2006|p=475}} Botuesit e muzikës filluan të shtypnin muzikë që amatorët mund ta kuptonin dhe ta luanin. Shumica e veprave të botuara ishin për instrument me tastiera, zë e instrument me tastiera, dhe ansambël dhome.{{Sfn|Burkholder|Grout|Palisca|2006|p=475}} Pasi këto zhanre fillestare u popullarizuan, nga mesi i shekullit e në vazhdim, grupet amatore këndonin muzikë korale, e cila më pas u bë një prirje e re për botuesit ta shfrytëzonin. Studimi në rritje i arteve të bukura, si dhe qasja te veprat e botuara miqësore për amatorët, çuan në më shumë njerëz të interesuar për të lexuar dhe diskutuar muzikën. Filluan të shfaqeshin revista muzikore, recensione dhe vepra kritike të përshtatshme si për amatorët ashtu edhe për njohësit.{{Sfn|Burkholder|Grout|Palisca|2006|p=475}} == Shpërndarja e ideve == [[Skeda:Pierre Bayle by Louis Ferdinand Elle.jpg|thumb|upright|Filozofi francez Pierre Bayle]] ''Philosophes''-ët shpenzuan shumë energji duke i shpërndarë idetë e tyre mes burrave dhe grave të arsimuara në qytete kozmopolite. Ata përdorën shumë hapësira, disa prej tyre mjaft të reja. === Republika e Letrave === Termi "{{ill|Republika e Letrave|en|Republic of Letters}}" u krijua në 1664 nga Pierre Bayle në revistën e tij ''Nouvelles de la Republique des Lettres'' (''Lajme nga Republika e Letrave''). Drejt fundit të shekullit XVIII, redaktori i ''Histoire de la République des Lettres en France'' (''Historia e Republikës së Letrave në Francë''), një vështrim letrar, e përshkroi Republikën e Letrave si: <blockquote>Në mes të gjitha qeverive që vendosin fatin e njerëzve; në gjirin e kaq shumë shteteve, shumica prej tyre despotike... ekziston një mbretëri e caktuar, e cila ushtron pushtet vetëm mbi mendjen... që ne e nderojmë me emrin Republikë, sepse ruan një farë pavarësie, dhe sepse është pothuajse thelbi i saj të jetë e lirë. Është mbretëria e talentit dhe e mendimit.{{Sfn|Outram|1995|page=21}}</blockquote> Republika e Letrave ishte shuma e një sërë idealesh të Iluminizmit: një mbretëri egalitare e qeverisur nga dituria, që mund të vepronte përtej kufijve politikë dhe të rivalizonte pushtetin shtetëror.{{Sfn|Outram|1995|page=21}} Ishte një forum që mbështeti "shqyrtimin e lirë publik të çështjeve fetare apo legjislative".{{Sfn|Chartier|1991|p=26}} Kanti e konsideronte komunikimin e shkruar thelbësor për konceptin e tij të sferës publike; sapo të gjithë të bëheshin pjesë e "publikut lexues," atëherë shoqëria mund të thuhej se ishte e ndriçuar.{{Sfn|Chartier|1991|p=26}}<ref>Kant (1784), "Çfarë është Iluminizmi?"</ref> Njerëzit që morën pjesë në Republikën e Letrave, si Diderot dhe Volteri, njihen sot shpesh si figura të rëndësishme të Iluminizmit. Në fakt, burrat që shkruan ''Encyclopédie''-në e Diderotit formuan, mund të thuhet, një mikrokozmos të "republikës" më të gjerë.{{Sfn|Outram|1995|page=23}} [[Skeda:Gentleman's Magazine 1731.JPG|thumb|Faqja e parë e ''The Gentleman's Magazine'', janar 1731]] Shumë gra luajtën një rol thelbësor në Iluminizmin francez, për shkak të rolit që kishin si ''salonnières'' në sallonet pariziene, si kontrast me ''philosophes''-ët meshkuj. Salloni ishte institucioni kryesor shoqëror i republikës<ref>Goodman, f. 3. (anglisht)</ref> dhe "u bë hapësira e punës civile e projektit të Iluminizmit". Gratë, si ''salonnières'', ishin "qeveritaret legjitime të [atij] diskursi potencialisht të pakontrollueshëm" që zhvillohej brenda tij.<ref>Dena Goodman (1994), ''The Republic of Letters: A Cultural History of the French Enlightenment'', f. 53. (anglisht)</ref> Ndërsa gratë ishin margjinalizuara në kulturën publike të Regjimit të Vjetër, Revolucioni Francez shkatërroi kufizimet e vjetra kulturore dhe ekonomike të patronazhit dhe korporativizmit (gildet mesjetare), duke ia hapur shoqërinë franceze pjesëmarrjes femërore, veçanërisht në sferën letrare.<ref>Carla Hesse (2001), ''The Other Enlightenment: How French Women Became Modern'', f. 42. (anglisht)</ref> Në Francë, njerëzit e letrave të vendosur (''gens de lettres'') ishin bashkuar me elitat (''les grands'') e shoqërisë franceze deri në mesin e shekullit XVIII. Kjo çoi në krijimin e një sfere letrare opozitare, Grub Street-i, domeni i një "shumice vjershëtorësh dhe autorësh të mundshëm".<ref>Crébillon ''fils'', cituar sipas {{Harvnb|Darnton|1982|p=17}}.</ref> Këta burra vinin në Londër për t'u bërë autorë, vetëm për të zbuluar se tregu letrar nuk mund të mbante numra të mëdhenj shkrimtarësh, të cilët, sido që të ishte, shpërbleheshin shumë keq nga gildet botuese-shitëse librash.{{Sfn|Darnton|1982|pp=19, 20}} Shkrimtarët e Grub Street-it, "Grub Street Hacks," ndiheshin të hidhëruar për suksesin relativ të njerëzve të letrave{{Sfn|Darnton|1982|pp=21, 23}} dhe gjetën një kanal shprehjeje për letërsinë e tyre, të tipizuar nga ''libelle''-ja. Të shkruara kryesisht në formë broshurash, ''libelles''-at "shpifnin kundër oborrit, Kishës, aristokracisë, akademive, sallonëve, çdo gjëje të lartë dhe të respektueshme, përfshirë vetë monarkinë".{{Sfn|Darnton|1982|p=29}} ''Le Gazetier cuirassé'' i Charles Théveneau de Morande-s ishte një prototip i zhanrit. Ishte pikërisht letërsia e Grub Street-it ajo që u lexua më së shumti nga publiku gjatë Iluminizmit.{{Sfn|Outram|1995|page=22}} Sipas Darnton-it, më e rëndësishmja, "Grub Street hacks"-at trashëguan "frymën revolucionare" që dikur shfaqej te ''philosophes''-ët dhe hapën rrugën për Revolucionin Francez, duke çshenjtëruar figura të autoritetit politik, moral dhe fetar në Francë.{{Sfn|Darnton|1982|pp=35–40}} === Industria e librit === [[Skeda:1477-1799 ESTC titles per decade, statistics.png|thumb|Të dhëna të ESTC-së 1477–1799 sipas dekadash, të dhëna me diferencim rajonal]] Konsumi i shtuar i materialeve të leximit të çdo lloji ishte një nga tiparet kryesore të Iluminizmit "shoqëror". Zhvillimet e Revolucionit Industrial lejuan që mallrat konsumatore të prodhoheshin në sasi më të mëdha, me çmime më të ulëta, duke inkurajuar përhapjen e librave, broshurave, gazetave dhe revistave — "mjete të transmetimit të ideve dhe qëndrimeve". Zhvillimi tregtar rriti gjithashtu kërkesën për informacion, bashkë me popullsinë në rritje dhe urbanizimin e shtuar.{{Sfn|Outram|1995|pages=17, 20}} Megjithatë, kërkesa për material leximi shkonte përtej sferës komerciale dhe përtej sferës së klasave të larta dhe të mesme, siç dëshmohet nga ''bibliothèque bleue'' (biblioteka blu). Shkallët e alfabetizmit janë të vështira për t'u vlerësuar, por në Francë ato u dyfishuan gjatë shekullit XVIII.{{Sfn|Darnton|1982|p=16}} Duke pasqyruar ndikimin në rënie të fesë, numri i librave mbi shkencën dhe artin të botuar në Paris u dyfishua nga 1720 deri në 1780, ndërsa numri i librave fetarë ra vetëm në një të dhjetën e totalit.{{sfn|Petitfils|2005|pages=99–105}} Leximi pësoi ndryshime serioze në shekullin XVIII. Në veçanti, Rolf Engelsing ka argumentuar për ekzistencën e një "revolucioni të leximit". Deri në 1750, leximi bëhej intensivisht: njerëzit priren të zotëronin një numër të vogël librash dhe t'i lexonin ato përsëri e përsëri, shpesh për një audiencë të vogël. Pas 1750, njerëzit filluan të lexonin "ekstensivisht," duke gjetur sa më shumë libra që mundnin, duke i lexuar gjithnjë e më shumë vetëm.{{Sfn|Outram|1995|page=19}}<ref>Rolf Engelsing (1969), "Die Perioden der Lesergeschichte in der Neuzeit. Das statische Ausmaß und die soziokulturelle Bedeutung der Lektüre" [Periudhat e historisë së lexuesve në epokën moderne. Shtrirja statike dhe rëndësia sociokulturore e leximit], ''Archiv für Geschichte des Buchwesens'', 10, kol. 944–1002 (gjermanisht).</ref><ref>Rolf Engelsing (1974), ''Der Bürger als Leser: Lesergeschichte in Deutschland, 1500–1800'' [Qytetari si lexues. Historia e lexuesve në Gjermani, 1500–1800], Stuttgart (gjermanisht).</ref> Kjo mbështetet nga shkallët në rritje të alfabetizmit, veçanërisht mes grave.<ref>{{cite encyclopedia |title=history of publishing :: Developments in the 18th century |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/482597/history-of-publishing/28681/Developments-in-the-18th-century |date=2023-10-05 |language=en}}</ref> Shumica dërrmuese e publikut lexues nuk mund të përballonte të zotëronte një bibliotekë private, dhe ndërsa shumica e "bibliotekave universale" të drejtuara nga shteti, të krijuara në shekujt XVII dhe XVIII, ishin të hapura për publikun, ato nuk ishin burimi i vetëm i materialit të leximit. Në njërin skaj të spektrit ishte ''bibliothèque bleue'' (biblioteka blu), një koleksion librash të prodhuar lirë, botuar në Troyes, Francë. Të destinuara për një audiencë kryesisht rurale dhe gjysmë-analfabete, këto libra përfshinin almanakë, ritregime të romancave mesjetare dhe versione të përmbledhura të romaneve popullore, ndër të tjera. Ndërsa disa historianë kanë argumentuar kundër depërtimit të Iluminizmit në klasat e ulëta, ''bibliothèque bleue'' përfaqëson të paktën një dëshirë për të marrë pjesë në shoqërueshmërinë e Iluminizmit.{{Sfn|Outram|1995|pp=27–29}} Duke ngjitur klasat, një larmi institucionesh u ofronte lexuesve akses te materiali pa pasur nevojë të blinin asgjë. Biblioteka që jepnin materialet e tyre me qira për një çmim të vogël filluan të shfaqeshin, dhe herë pas here librarive u ofronin patronëve të tyre një bibliotekë të vogël me qira. Kafenetë zakonisht ofronin libra, revista, dhe ndonjëherë madje edhe romane popullore për klientët e tyre. ''Tatler'' dhe ''The Spectator'', dy revista periodike me ndikim, të shitura nga 1709 deri në 1714, lidheshin ngushtë me kulturën e kafeneve në Londër, duke u lexuar dhe prodhuar në institucione të ndryshme të qytetit.<ref>{{Cite book |editor-first=Erin |editor-last=Mackie |title=The Commerce of Everyday Life: Selections from The Tatler and The Spectator |location=Boston |publisher=Bedford/St. Martin's Press |date=1998 |page=16 |language=en}}</ref> Ky është një shembull i funksionit të trefishtë apo edhe të katërfishtë të kafenesë: materiali i leximit shpesh merrej, lexohej, diskutohej, madje edhe prodhohej brenda ambienteve.{{sfn|Mackie|1998|p=16}}<ref>{{Cite journal |last=Darnton |first=Robert |title=An Early Information Society |doi=10.1086/ahr/105.1.1 |journal=American Historical Review |volume=105 |issue=1 |date=February 2000 |pages=1–35 |language=en}}</ref> [[Skeda:Denis Diderot 111.PNG|thumb|upright|Denis Diderot njihet më së shumti si redaktori i ''Encyclopédie''-së.]] Është e vështirë të përcaktohet se çfarë lexonin njerëzit gjatë Iluminizmit. Për shembull, shqyrtimi i katalogëve të bibliotekave private jep një pamje të njëanshme, në favor të klasave mjaft të pasura sa të përballonin biblioteka, dhe gjithashtu shpërfill veprat e censuruara, të cilat s'kishin gjasa të pranoheshin publikisht. Për këtë arsye, një studim mbi botimet do të ishte shumë më i frytshëm për të kuptuar zakonet e leximit. Në të gjithë Evropën kontinentale, por veçanërisht në Francë, librashitësit dhe botuesit duhej të negocionin ligje censure me rreptësi të ndryshme. Për shembull, ''Encyclopédie''-ja mezi shpëtoi konfiskimin dhe u desh të shpëtohej nga Malesherbes, njeriu në krye të censurës franceze. Në fakt, shumë shtëpi botuese ishin vendosur qëllimisht jashtë Francës, për të shmangur censorët e tepërzellshëm francezë. Ata kontrabandonin mallrat e tyre përtej kufirit, ku më pas transportoheshin te librashitës klandestinë apo shitës të vegjël ambulantë.{{sfn|Darnton|1982|p=184}} Regjistrat e librashitësve klandestinë mund të japin një përfaqësim më të mirë të asaj që francezët e shkolluar vërtet lexonin, pasi natyra e tyre klandestine ofronte një zgjedhje produktesh më pak të kufizuar.{{sfn|Darnton|1982|pp=135–147}} Në një rast, librat politikë ishin kategoria më e popullarizuar, kryesisht shpifje dhe broshura. Lexuesit ishin më të interesuar për histori sensacionale mbi kriminelët dhe korrupsionin politik, sesa për vetë teorinë politike. Kategoria e dytë më e popullarizuar, "veprat e përgjithshme" (ato libra "që s'kishin një motiv dominues dhe që përmbanin diçka që fyente pothuajse çdo autoritet"), tregonte një kërkesë të lartë për literaturë subversive, përgjithësisht të nivelit të ulët. Megjithatë, këto vepra kurrë nuk u bënë pjesë e kanunit letrar dhe, si rrjedhojë, sot janë kryesisht të harruara.{{sfn|Darnton|1982|pp=135–147}} Një industri botimi e shëndetshme dhe e ligjshme ekzistonte në të gjithë Evropën, edhe pse botuesit dhe librashitësit e vendosur herë pas here binin ndesh me ligjin. Për shembull, ''Encyclopédie''-ja, e dënuar edhe nga Mbreti edhe nga Papa Klementi XII, megjithatë gjeti rrugën për t'u botuar, me ndihmën e Malesherbes-it të përmendur më sipër dhe përdorimin krijues të ligjit francez të censurës.<ref>{{Harvnb|Darnton|1979|pp=12, 13}}. Për një përshkrim më të detajuar të ligjeve franceze të censurës, shih {{Harvnb|Darnton|1982}}.</ref> Megjithatë, shumë vepra u shitën pa hasur në asnjë problem ligjor. Regjistrat e huazimit nga biblioteka në Angli, Gjermani dhe Amerikën e Veriut tregojnë se mbi 70% e librave të huazuar ishin romane. Më pak se 1% e librave kishin natyrë fetare, duke treguar prirjen e përgjithshme të rënies së fetarisë.{{sfn|Outram|1995|page=21}} === Historia natyrore === [[Skeda:Buffon 1707-1788.jpg|thumb|upright|Georges Buffon njihet më së shumti për ''Histoire naturelle''-n e tij, një enciklopedi 44-vëllimëshe që përshkruan gjithçka të njohur mbi botën natyrore.]] Një zhanër që u rrit shumë në rëndësi ishte ai i literaturës shkencore. Historia natyrore veçanërisht u bë gjithnjë e më e popullarizuar mes klasave të larta. Veprat e historisë natyrore përfshinin ''Histoire naturelle des insectes'' të René-Antoine Ferchault de Réaumur-it dhe ''La Myologie complète, ou description de tous les muscles du corps humain'' (Miologjia e plotë, ose përshkrimi i të gjithë muskujve të trupit njerëzor, 1746) të Jacques Gautier d'Agoty-t. Jashtë Francës së Regjimit të Vjetër, historia natyrore ishte pjesë e rëndësishme e mjekësisë dhe industrisë, duke përfshirë fushat e botanikës, zoologjisë, meteorologjisë, hidrologjisë dhe mineralogjisë. Studentëve në universitetet dhe akademitë e Iluminizmit u mësoheshin këto lëndë për t'i përgatitur për karriera aq të ndryshme sa mjekësia dhe teologjia. Siç tregon Matthew Daniel Eddy, historia natyrore në këtë kontekst ishte një aktivitet shumë i klasës së mesme dhe funksiononte si një zonë pjellore shkëmbimi ndërdisiplinor për ide të ndryshme shkencore.<ref name="Eddy2008">{{cite book |last=Eddy |first=Matthew Daniel |title=The Language of Mineralogy: John Walker, Chemistry and the Edinburgh Medical School, 1750–1800 |date=2008 |publisher=Ashgate |location=Aldershot |url=http://www.academia.edu/1112014/The_Language_of_Mineralogy_John_Walker_Chemistry_and_the_Edinburgh_Medical_School_1750-1800_2008_ |archive-date=2015-09-03 |access-date=2014-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903230852/http://www.academia.edu/1112014/The_Language_of_Mineralogy_John_Walker_Chemistry_and_the_Edinburgh_Medical_School_1750-1800_2008_ |url-status=dead |language=en}}</ref> Audienca e synuar e historisë natyrore ishte klasa e lartë franceze, çka dëshmohet më shumë nga diskursi specifik i zhanrit sesa nga çmimet përgjithësisht të larta të veprave të tij. Natyralistët u përshtateshin dëshirës së klasës së lartë për erudicion: shumë tekste kishin qëllim eksplicit edukativ. Megjithatë, historia natyrore shpesh ishte edhe një çështje politike. Siç shkruan Emma Spary, klasifikimet e përdorura nga natyralistët "rrëshqisnin mes botës natyrore dhe asaj sociale... për të vendosur jo vetëm ekspertizën e natyralistëve mbi natyrën, por edhe dominimin e natyrës mbi shoqërinë."<ref>Emma Spary (1999), "The 'Nature' of Enlightenment", te William Clark, Jan Golinski, dhe Steven Schaffer, red. ''The Sciences in Enlightened Europe'', Chicago: University of Chicago Press, f. 281–82. (anglisht)</ref> Ideja e shijes (''le goût'') ishte një tregues shoqëror: për të mundur vërtet të klasifikohej natyra, dikush duhej të kishte shijen e duhur, një aftësi diskrecioni të ndarë nga të gjithë anëtarët e klasës së lartë. Në këtë mënyrë, historia natyrore përhapi shumë nga zhvillimet shkencore të kohës, por siguroi edhe një burim të ri legjitimiteti për klasën dominuese.<ref>Spary, f. 289–293. (anglisht)</ref> Nga kjo bazë, natyralistët mund të zhvillonin pastaj idealet e tyre shoqërore, të bazuara mbi veprat e tyre shkencore.<ref>Thomas Laqueur (1990), ''Making sex: body and gender from the Greeks to Freud''. (anglisht)</ref> === Revistat shkencore dhe letrare === [[Skeda:1665 journal des scavans title.jpg|thumb|upright|''Journal des sçavans'' ishte revista akademike më e hershme e botuar në Evropë.]] Revistat e para shkencore dhe letrare u themeluan gjatë Iluminizmit. Revista e parë, ''Journal des sçavans''-i parizian, u shfaq në 1665. Megjithatë, vetëm në 1682 periodikët filluan të prodhoheshin më gjerësisht. Frëngjishtja dhe latinishtja ishin gjuhët dominuese të botimit, por kishte gjithashtu një kërkesë të vazhdueshme për material në gjermanisht dhe holandisht. Kërkesa për botime anglisht në kontinent ishte përgjithësisht e ulët, çka pasqyrohej edhe nga mungesa e ngjashme e dëshirës së Anglisë për vepra franceze. Gjuhët që komandonin më pak treg ndërkombëtar — si danishtja, spanjishtja dhe portugalishtja — e gjenin suksesin e revistave më të vështirë, dhe në vend të tyre përdorej një gjuhë më ndërkombëtare. Frëngjishtja gradualisht ia mori vendin latinishtes si ''lingua franca'' e rrethesh të mësuara. Kjo, nga ana e saj, i dha epërsi industrisë së botimeve në Holandë, ku prodhohej shumica dërrmuese e këtyre periodikëve frëngjishtfolës.{{sfn|Israel|2001|pp=143–44}} Jonathan Israel i quajti revistat risinë kulturore më me ndikim të kulturës intelektuale evropiane.{{sfn|Israel|2001|p=142}} Ato e zhvendosën vëmendjen e "publikut të kultivuar" nga autoritetet e vendosura drejt risisë dhe inovacionit, dhe në vend të kësaj promovuan idealet e ndriçuara të tolerancës dhe objektivitetit intelektual. Duke qenë burim njohurie e nxjerrë nga shkenca dhe arsyeja, ato ishin një kritikë e nënkuptuar e nocioneve ekzistuese të së vërtetës universale, të monopolizuara nga monarkitë, parlamentet dhe autoritetet fetare. Ato promovuan gjithashtu një Iluminizëm të krishterë që ruante "legjitimitetin e autoritetit të urdhëruar nga Zoti" — Biblën — sipas të cilit duhej të kishte pajtim mes teorive biblike dhe atyre natyrore.{{sfn|Israel|2001|pp=150–51}} === Enciklopeditë dhe fjalorët === [[Skeda:Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg|thumb|upright|Faqja e parë e ''Encyclopédie''-së, botuar mes 1751 dhe 1766]] Edhe pse ekzistenca e fjalorëve dhe enciklopedive shtrihej deri në kohët e lashta, tekstet ndryshuan nga një listë e gjatë përkufizimesh fjalësh, në diskutime shumë më të detajuara të atyre fjalëve, në fjalorët enciklopedikë të shekullit XVIII.{{sfn|Headrick|2000|p=144}} Veprat ishin pjesë e një lëvizjeje të Iluminizmit për të sistemuar diturinë dhe për t'i dhënë arsim një audience më të gjerë sesa elita. Ndërsa shekulli XVIII përparonte, edhe përmbajtja e enciklopedive ndryshoi sipas shijeve të lexuesve. Vëllimet u fokusuan gjithnjë e më fort në çështje laike, veçanërisht shkencë dhe teknologji, sesa në çështje teologjike. Përveç çështjeve laike, lexuesit gjithashtu favorizonin një skemë renditjeje alfabetike mbi vepra të rënda, të organizuara sipas linjave tematike.{{sfn|Headrick|2000|p=172}} Duke komentuar mbi alfabetizimin, historiani Charles Porset ka thënë se "si shkalla zero e taksonomisë, rendi alfabetik autorizon çdo strategji leximi; në këtë kuptim mund të konsiderohet një simbol i Iluminizmit." Për Porset-in, shmangia e sistemeve tematike dhe hierarkike mundëson kështu interpretim të lirë të veprave dhe bëhet shembull i egalitarizmit.{{sfn|Lindberg|Numbers|Porter|2003|pp=249–250}} Enciklopeditë dhe fjalorët u bënë gjithashtu më të popullarizuara gjatë Iluminizmit, pasi numri i konsumatorëve të arsimuar që mund të përballonin tekste të tilla filloi të shumëfishohej.{{sfn|Headrick|2000|p=144}} Në gjysmën e dytë të shekullit XVIII, numri i fjalorëve dhe enciklopedive të botuara për dekadë u rrit nga 63, mes 1760 dhe 1769, në afërsisht 148, në dekadën para Revolucionit Francez.{{sfn|Headrick|2000|p=168}} Së bashku me rritjen në numër, fjalorët dhe enciklopeditë u rritën gjithashtu në gjatësi, shpesh me botime të shumta që ndonjëherë përfshinin edicione të plotësuara.{{sfn|Headrick|2000|p=172}} Fjalori i parë teknik u hartua nga John Harris, i titulluar ''Lexicon Technicum: Or, An Universal English Dictionary of Arts and Sciences''. Libri i Harris-it shmang zërat teologjikë dhe biografikë dhe përqendrohet në vend të kësaj te shkenca dhe teknologjia. Botuar në 1704, ''Lexicon Technicum'' qe libri i parë i shkruar në anglisht që përdori një qasje metodike për të përshkruar matematikën dhe aritmetikën tregtare, bashkë me shkencat fizike dhe navigimin. Fjalorë të tjerë teknikë ndoqën modelin e Harris-it, përfshirë ''Cyclopaedia'' (1728) të Ephraim Chambers-it, e cila pati pesë botime dhe është një vepër dukshëm më e madhe se ajo e Harris-it. Edicioni "folio" i veprës përfshinte madje edhe gravura të palosshme. ''Cyclopaedia'' theksonte teoritë njutoniane dhe filozofinë lockiane, dhe përmbante shqyrtime të imëta të teknologjive si gdhendja, prodhimi i birrës dhe ngjyrosja. [[Skeda:ENC SYSTEME FIGURE.jpeg|upright|left|thumb|"Sistemi figurativ i njohurisë njerëzore", struktura sipas së cilës ''Encyclopédie''-ja organizoi diturinë. Kishte tri degë kryesore: kujtesa, arsyeja dhe imagjinata.]] Në Gjermani, veprat praktike të referimit, të destinuara për shumicën jo të arsimuar, u bënë popullore në shekullin XVIII. ''Marperger Curieuses Natur-, Kunst-, Berg-, Gewerk- und Handlungs-Lexicon'' (Leksiku Kuriozitetesh të Marperger-it mbi Natyrën, Artin, Minierat, Zejet dhe Tregtinë) (1712) shpjegonte terma që përshkruanin në mënyrë të dobishme zejet dhe edukimin shkencor e tregtar. ''Jablonksi Allgemeines Lexicon'' (Leksiku i Përgjithshëm i Jablonski) (1721) njihej më mirë se ''Handlungs-Lexicon''-i dhe theksonte tema teknike, jo teori shkencore. Për shembull, mbi pesë kolona teksti iu kushtuan verës, ndërkohë që gjeometrisë dhe logjikës iu caktuan vetëm njëzet e dy, respektivisht shtatëmbëdhjetë rreshta. Botimi i parë i ''Encyclopædia Britannica''-s (1771) u modelua sipas të njëjtave linja si leksikët gjermanë.{{sfn|Headrick|2000|pp=150–152}} Megjithatë, shembulli kryesor i veprave referuese që sistemuan njohurinë shkencore gjatë Iluminizmit ishin enciklopeditë universale, dhe jo fjalorët teknikë. Qëllimi i enciklopedive universale ishte të regjistronin gjithë njohurinë njerëzore në një vepër referuese gjithëpërfshirëse.{{sfn|Headrick|2000|p=153}} Vepra më e njohur mes tyre është ''Encyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers'' (Enciklopedia, ose fjalor i arsyetuar i shkencave, arteve dhe zejeve) e Diderotit dhe d'Alembert-it. Vepra, e cila filloi të botohej në 1751, përbëhej nga 35 vëllime dhe mbi 71.000 zëra të veçantë. Një numër i madh zërash i kushtoheshin përshkrimit të detajuar të shkencave dhe zejeve, dhe u ofronin intelektualëve në të gjithë Evropën një pasqyrë cilësore të njohurisë njerëzore. Në ''Discours préliminaire''-in e d'Alembert-it për Enciklopedinë e Diderotit, përcaktohet qëllimi i veprës për të regjistruar shtrirjen e njohurisë njerëzore në arte dhe shkenca: <blockquote>Si ''Encyclopédie'', ajo duhet të paraqesë sa më mirë të jetë e mundur rendin dhe lidhjen e pjesëve të njohurisë njerëzore. Si Fjalor i Arsyetuar i Shkencave, Arteve dhe Zejeve, duhet të përmbajë parimet e përgjithshme që formojnë bazën e çdo shkence dhe çdo arti, liberal apo mekanik, si dhe faktet më thelbësore që përbëjnë trupin dhe substancën e secilit.<ref>d'Alembert, f. 4. (frëngjisht)</ref></blockquote> Vepra masive u organizua sipas një "peme të njohurisë". Pema pasqyronte ndarjen e theksuar mes arteve dhe shkencave, që ishte kryesisht rezultat i ngritjes së empirizmit. Të dyja fushat e njohurisë bashkoheshin nga filozofia, ose trungu i pemës së njohurisë. Çshenjtërimi i fesë nga ana e ''Encyclopédie''-së u shpreh qartë në dizajnin e pemës, veçanërisht atje ku teologjia zinte një degë periferike, me magjinë e zezë si fqinje të afërt.{{Sfn|Darnton|1979|p=7}} Ndërsa ''Encyclopédie''-ja fitoi popullaritet, u botua në edicione kuarto dhe oktavo pas 1777. Edicionet kuarto dhe oktavo ishin shumë më të lira sesa edicionet e mëparshme, duke e bërë ''Encyclopédie''-në më të arritshme për jo-elitën. Robert Darnton vlerëson se kishte afërsisht 25.000 kopje të ''Encyclopédie''-së në qarkullim në Francë dhe Evropë para Revolucionit Francez.{{sfn|Darnton|1979|p=37}} Enciklopedia e gjerë, por e arritshme, erdhi të përfaqësonte transmetimin e Iluminizmit dhe arsimit shkencor tek një audiencë në zgjerim.{{sfn|Darnton|1979|p=6}} === Popullarizimi i shkencës === Një nga zhvillimet më të rëndësishme që epoka e Iluminizmit i solli disiplinës së shkencës ishte popullarizimi i saj. Një popullsi gjithnjë e më e shkolluar, që kërkonte dituri dhe arsim si në artet ashtu edhe në shkencat, nxiti zgjerimin e kulturës së shtypit dhe përhapjen e mësimit shkencor. Popullsia e re e shkolluar u shkaktua nga një rritje e madhe në disponueshmërinë e ushqimit; kjo mundësoi që shumë njerëz të dilnin nga varfëria, dhe në vend që të paguanin më shumë për ushqim, kishin para për arsim.<ref>{{harvnb|Jacob|1988|p=191}}; {{harvnb|Melton|2001|pp=82–83}}</ref> Popullarizimi ishte përgjithësisht pjesë e një ideali gjithëpërfshirës të Iluminizmit, që synonte "ta bënte informacionin të disponueshëm për numrin më të madh të njerëzve të mundshëm".{{sfn|Headrick|2000|p=15}} Ndërsa interesi publik për filozofinë natyrore u rrit gjatë shekullit XVIII, kurset publike të leksioneve dhe botimi i teksteve popullore hapën rrugë të reja drejt parave dhe famës për amatorë e shkencëtarë që qëndronin në periferi të universiteteve dhe akademive. Vepra më formale përfshinin shpjegime të teorive shkencore për individë që u mungonte prejardhja arsimore për të kuptuar tekstin origjinal shkencor. ''Philosophiae Naturalis Principia Mathematica'' e famshme e Njutonit u botua në latinisht dhe mbeti e paarritshme për lexuesit pa arsim klasik, derisa shkrimtarët e Iluminizmit filluan ta përkthenin dhe analizonin tekstin në gjuhën vendase. [[Skeda:Fontenelle.jpg|thumb|left|Bernard de Fontenelle]] Vepra e parë domethënëse që shprehte teorinë dhe njohurinë shkencore posaçërisht për laikët, në gjuhën vendase dhe me argëtimin e lexuesve në mendje, ishte ''Conversations on the Plurality of Worlds'' (1686) e Bernard de Fontenelle-s. Libri u prodhua posaçërisht për gratë me interes për shkrimin shkencor dhe frymëzoi një larmi veprash të ngjashme.{{sfn|Phillips|1991|pp=85, 90}} Këto vepra popullore u shkruan në një stil diskursiv, i cili ishte hartuar shumë më qartë për lexuesin sesa artikujt, traktatet dhe librat e ndërlikuar të botuar nga akademitë dhe shkencëtarët. ''Astronomy'' (1727) e Charles Leadbetter-it u reklamua si "një Vepër Tërësisht e Re" që do të përfshinte "rregulla dhe tabela astronomike të shkurtra dhe të lehta".{{sfn|Phillips|1991|p=90}} Prezantimi i parë francez i njutonizmit dhe i ''Principia''-s ishte ''Eléments de la philosophie de Newton'', botuar nga Volteri në 1738.{{sfn|Lindberg|Numbers|Porter|2003|p=300}} Përkthimi i Émilie du Châtelet-it i ''Principia''-s, botuar pas vdekjes së saj në 1756, ndihmoi gjithashtu në përhapjen e teorive të Njutonit përtej akademive shkencore dhe universitetit.{{sfn|Lindberg|Numbers|Porter|2003|p=101}} Duke shkruar për një audiencë femërore në rritje, Francesco Algarotti botoi ''Il Newtonianismo per le dame'' (Njutonizmi për gratë), vepër jashtëzakonisht popullore, e përkthyer nga italishtja në anglisht nga Elizabeth Carter. Një prezantim i ngjashëm i njutonizmit për gratë u prodhua nga Henry Pemberton. Vepra e tij ''A View of Sir Isaac Newton's Philosophy'' u botua me abonim. Regjistrat ekzistues të abonentëve tregojnë se gra nga një gamë e gjerë pozicionesh shoqërore blenë librin, duke treguar numrin në rritje të lexueseve me prirje shkencore mes klasës së mesme.{{sfn|Phillips|1991|p=92}} Gjatë Iluminizmit, gratë filluan gjithashtu të prodhonin vepra popullore shkencore. Sarah Trimmer shkroi një tekst të suksesshëm historie natyrore për fëmijë, të titulluar ''The Easy Introduction to the Knowledge of Nature'' (1782), i cili u botua për shumë vite, në njëmbëdhjetë edicione.{{Sfn|Phillips|1991|p=107}} === Shkollat dhe universitetet === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arsimi në Iluminizëm|en|Education in the Enlightenment}}}} Pjesa më e madhe e punës mbi Iluminizmin thekson idealet e diskutuara nga intelektualët, në vend të gjendjes së vërtetë të arsimit në atë kohë. Teoricienë kryesorë të arsimit, si John Locku i Anglisë dhe Jean-Jacques Rousseau i Zvicrës, të dy theksuan rëndësinë e formësimit të mendjeve të reja që në fillim. Deri në fund të Iluminizmit, kishte kërkesë në rritje për një qasje më universale ndaj arsimit, veçanërisht pas Revolucionit Amerikan dhe Revolucionit Francez. Psikologjia dominante e edukimit nga vitet 1750 e në vazhdim, veçanërisht në vendet e Evropës Veriore, ishte asociacionizmi: nocioni se mendja i asocion apo i disocion idetë përmes rutinave të përsëritura. Përveç që ishte i favorshëm për ideologjitë e Iluminizmit mbi lirinë, vetëvendosjen dhe përgjegjësinë personale, ai ofroi një teori praktike të mendjes që u lejoi mësuesve të transformonin format e vjetra të kulturës së shtypit dhe dorëshkrimit në mjete grafike efektive mësimi për shtresat e ulëta dhe të mesme të shoqërisë.<ref>{{cite journal |last=Eddy |first=Matthew Daniel |date=2013 |title=The Shape of Knowledge: Children and the Visual Culture of Literacy and Numeracy |url=https://www.cambridge.org/core/journals/science-in-context/article/abs/shape-of-knowledge-children-and-the-visual-culture-of-literacy-and-numeracy/F1BCFB09E30F1FD61FF23773EA29B2C7 |journal=Science in Context |volume=26 |issue=2 |pages=215–245 |doi=10.1017/s0269889713000045 |archive-date=2026-02-10 |access-date=2026-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260210112255/https://www.cambridge.org/core/journals/science-in-context/article/abs/shape-of-knowledge-children-and-the-visual-culture-of-literacy-and-numeracy/F1BCFB09E30F1FD61FF23773EA29B2C7 |url-status=dead |language=en}}</ref> Fëmijët mësoheshin të mësonin përmendësh fakte nëpërmjet metodave gojore dhe grafike që kishin origjinën në Rilindje.<ref>{{cite book |last=Hotson |first=Howard |title=Commonplace Learning: Ramism and Its German Ramifications 1543–1630 |date=2007 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |language=en}}</ref> Shumë nga universitetet kryesore të lidhura me parimet progresive të Iluminizmit ndodheshin në Evropën Veriore, ku më të njohurat ishin universitetet e Leidenit, Göttingen-it, Halle-s, Montpellier-t, Uppsala-s dhe Edinburgut. Këto universitete, veçanërisht Edinburgu, prodhuan profesorë, idetë e të cilëve patën ndikim domethënës në kolonitë britanike të Amerikës së Veriut dhe më vonë në republikën amerikane. Në shkencat natyrore, shkolla mjekësore e Edinburgut udhëhoqi gjithashtu në kimi, anatomi dhe farmakologji.<ref name="Eddy2008" /> Në pjesë të tjera të Evropës, universitetet dhe shkollat e Francës dhe të pjesës më të madhe të Evropës ishin bastione tradicionalizmi dhe nuk ishin mikpritëse ndaj Iluminizmit. Në Francë, përjashtimi kryesor ishte universiteti mjekësor i Montpellier-t.<ref>Elizabeth Williams (2003), ''A Cultural History of Medical Vitalism in Enlightenment Montpellier'', f. 50. (anglisht)</ref> === Akademitë e diturisë === [[Skeda:Sébastien Leclerc I, Louis XIV Visiting the Royal Academy of Sciences, 1671.jpg|thumb|upright|Luigji XIV duke vizituar Akademinë e Shkencave në 1671: "Pranohet gjerësisht se 'shkenca moderne' lindi në Evropën e shekullit XVII, duke sjellë një kuptim të ri të botës natyrore" — Peter Barrett<ref>Peter Barrett (2004), ''Science and Theology Since Copernicus: The Search for Understanding'', f. 14, Continuum, {{ISBN|978-0-567-08969-4}}. (anglisht)</ref>]] [[Skeda:Zoom lunette ardente.jpg|thumb|Antoine Lavoisier duke kryer një eksperiment lidhur me djegien e shkaktuar nga drita e amplifikuar e diellit]] Historia e Akademive në Francë gjatë Iluminizmit fillon me Akademinë e Shkencave, themeluar në 1666 në Paris. Ajo ishte lidhur ngushtë me shtetin francez, duke vepruar si zgjatim i një qeverie që kishte mungesë serioze shkencëtarësh. Ajo ndihmoi në promovimin dhe organizimin e disiplinave të reja, si dhe trajnoi shkencëtarë të rinj. Kontribuoi gjithashtu në rritjen e statusit shoqëror të shkencëtarëve, duke i konsideruar ata "më të dobishmit nga të gjithë qytetarët". Akademitë tregojnë interesin në rritje për shkencën, bashkë me sekularizimin e saj në rritje, siç dëshmohet nga numri i vogël i klerikëve që ishin anëtarë (13%).{{sfn|Roche|1998|p=420}} Prania e akademive franceze në sferën publike nuk mund t'i atribuohet anëtarësisë së tyre, pasi, edhe pse shumica e anëtarëve ishin borgjezë, institucioni ekskluziv ishte i hapur vetëm për studiuesit elitarë parizianë. Ata e shihnin veten si "interpretues të shkencave për popullin". Për shembull, ishte me këtë në mendje që akademikët morën përsipër ta hidhnin poshtë pseudo-shkencën popullore të mesmerizmit.{{sfn|Roche|1998|pp=515–516}} Kontributi më i fortë i akademive franceze ndaj sferës publike vjen nga ''concours académiques'' (përkthyer afërsisht si "konkurse akademike") që ato sponsorizuan në të gjithë Francën. Këto konkurse akademike ishin ndoshta institucioni më publik i çfarëdo lloji gjatë Iluminizmit.<ref>{{Cite journal |last=Caradonna |first=Jeremy L. |date=maj–qershor 2009 |title=Prendre part au siècle des Lumières: Le concours académique et la culture intellectuelle au XVIIIe siècle |journal=Annales. Histoire, Sciences Sociales |volume=64 |issue=3 |pages=631–662 |doi=10.1017/S0395264900026615 |language=fr}}</ref> Praktika e konkurseve daton që në Mesjetë dhe u rigjallërua në mesin e shekullit XVII. Tematika më parë ishte përgjithësisht fetare dhe/ose monarkike, me ese, poezi dhe pikturë. Megjithatë, deri afërsisht 1725, kjo tematikë ishte zgjeruar dhe diversifikuar radikalisht, duke përfshirë "propagandë mbretërore, beteja filozofike dhe reflektime kritike mbi institucionet shoqërore dhe politike të Regjimit të Vjetër". U diskutuan gjithashtu tema të polemikave publike, si teoritë e Njutonit dhe Dekartit, tregtia e skllevërve, arsimi i grave dhe drejtësia në Francë.{{sfn|Caradonna|2009|pp=633–662}} Më e rëndësishmja, konkurset ishin të hapura për të gjithë, dhe anonimiteti i detyrueshëm i çdo dorëzimi garantonte se as gjinia e as rangu shoqëror nuk do ta përcaktonin gjykimin. Në fakt, edhe pse "shumica dërrmuese" e pjesëmarrësve i përkiste shtresave më të pasura të shoqërisë ("artet liberale, kleri, gjyqësia dhe profesioni mjekësor"), pati raste kur edhe klasat popullore dorëzuan ese dhe madje fituan.{{sfn|Caradonna|2009|pp=634–636}} Në mënyrë të ngjashme, një numër i konsiderueshëm grash morën pjesë — dhe fituan — konkurset. Nga një total prej 2.300 konkursesh çmimesh të ofruara në Francë, gratë fituan 49 — ndoshta numër i vogël sipas standardeve moderne, por shumë domethënës në një epokë kur shumë pak gra kishin ndonjë trajnim akademik. Në fakt, shumica e punimeve fituese ishin për konkurse poezie, zhanër i theksuar zakonisht në arsimin e grave.{{sfn|Caradonna|2009|pp=653–654}} Në Angli, Shoqëria Mbretërore e Londrës luajti rol domethënës në sferën publike dhe në përhapjen e ideve të Iluminizmit. U themelua nga një grup shkencëtarësh të pavarur dhe iu dha statut mbretëror në 1662.<ref>{{cite web |title=History of the Royal Society |publisher=The Royal Society |url=https://royalsociety.org/about-us/who-we-are/history/ |language=en}}</ref> Shoqëria luajti rol të madh në përhapjen e filozofisë eksperimentale të Robert Boyle-it në gjithë Evropën dhe veproi si qendër shkëmbimi për korrespondencën dhe shkëmbimin intelektual.<ref>Steven Shapin (1994), ''A Social History of Truth: Civility and Science in Seventeenth-Century England,'' Chicago; London: University of Chicago Press. (anglisht)</ref> Boyle ishte "një themelues i botës eksperimentale në të cilën jetojnë dhe veprojnë sot shkencëtarët," dhe metoda e tij e bazonte njohurinë mbi eksperimentimin, i cili duhej të dëshmohej për të siguruar legjitimitet të duhur empirik. Këtu hynte në lojë Shoqëria Mbretërore: dëshmimi duhej të ishte një "veprim kolektiv," dhe sallat e mbledhjeve të Shoqërisë Mbretërore ishin vende ideale për demonstrime relativisht publike.<ref>Steven Shapin dhe Simon Schaffer (1985), ''Leviathan and the Air-Pump: Hobbes, Boyle, and the Experimental Life'', Princeton: Princeton University Press, f. 5, 56, 57. (anglisht)</ref> Megjithatë, jo çdo dëshmitar konsiderohej i besueshëm: "Profesorët e Oksfordit konsideroheshin dëshmitarë më të besueshëm sesa fshatarët e Oksfordshire-it." Dy faktorë merreshin parasysh: njohuria e një dëshmitari në fushën përkatëse dhe "përbërja morale" e dëshmitarit. Me fjalë të tjera, vetëm anëtarë të shoqërisë civile konsideroheshin për publikun e Boyle-it.<ref>Shapin dhe Schaffer, 58, 59. (anglisht)</ref> === Sallonet === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Historiografia e sallonit|en|Historiography of the salon}}}} Sallonet ishin vende ku ''philosophes''-ët bashkoheshin dhe diskutonin ide të vjetra, aktuale ose të reja. Kjo bëri që sallonet të ishin vendlindja e ideve intelektuale dhe të ndriçuara. === Kafenetë === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Kafenetë angleze në shekujt XVII dhe XVIII|en|English coffeehouses in the 17th and 18th centuries}}}} Kafenetë ishin veçanërisht të rëndësishme për përhapjen e diturisë gjatë Iluminizmit, sepse krijuan një mjedis unik në të cilin mblidheshin dhe shkëmbenin ide njerëz nga shumë shtresa jete. Ato shpesh kritikoheshin nga fisnikët, të cilët kishin frikë nga mundësia e një mjedisi ku klasa dhe titujt e privilegjet shoqëruese shpërfilleshin. Një mjedis i tillë ishte veçanërisht frikësues për monarkët, që nxirrnin shumë nga pushteti i tyre nga dallimi mes klasave të njerëzve. Nëse klasat e ndryshme bashkoheshin nën ndikimin e mendimit të Iluminizmit, ato mund të njihnin shtypjen dhe abuzimet gjithëpërfshirëse të monarkëve të tyre dhe, për shkak të numrit të madh të anëtarëve, mund të ngriheshin me sukses. Monarkët gjithashtu e urrenin idenë e subjekteve të tyre që mblidheshin bashkë për të diskutuar çështje politike, veçanërisht çështje të marrëdhënieve të jashtme. Sundimtarët mendonin se çështjet politike ishin punë vetëm e tyrja, si pasojë e së drejtës së tyre hyjnore për të sunduar.<ref>{{cite journal |last=Klein |first=Lawrence E. |date=1996-01-01 |title=Coffeehouse Civility, 1660–1714: An Aspect of Post-Courtly Culture in England |journal=Huntington Library Quarterly |volume=59 |issue=1 |pages=31–51 |doi=10.2307/3817904 |language=en}}</ref> Kafenetë u bënë shtëpi larg shtëpisë për shumë njerëz që kërkonin të angazhoheshin në diskurs me fqinjët e tyre dhe të diskutonin çështje intriguese e provokuese, nga filozofia te politika. Kafenetë ishin thelbësore për Iluminizmin, pasi ishin qendra të mendimit të lirë dhe të vetëzbulimit. Edhe pse shumë vizitorë të kafeneve ishin dijetarë, shumë nuk ishin. Kafenetë tërhoqën një grup të larmishëm njerëzish, duke përfshirë të pasurit e arsimuar dhe borgjezët, si dhe klasat e ulëta. Vizitorët, duke qenë mjekë, avokatë, tregtarë, përfaqësonin pothuajse të gjitha klasat, kështu që mjedisi i kafenesë ngjallte frikë tek ata që donin të ruanin dallimin klasor. Një nga kritikat më të njohura ndaj kafenesë thoshte se ajo "lejonte shoqërim të përzier mes njerëzve nga shkallë të ndryshme të shkallës shoqërore, nga zejtari te aristokrati", dhe kështu krahasohej me Arkën e Noes, që merrte çdo lloj kafshe, të pastër dhe të papastër.<ref>Klein, 35. (anglisht)</ref> Kjo kulturë unike shërbeu si katalizator për gazetarinë, kur Joseph Addison dhe Richard Steele njohën potencialin e saj si audiencë. Së bashku, Steele dhe Addison botuan ''The Spectator'', një botim ditor që synonte, nëpërmjet narratorit fiktiv Mr. Spectator, njëkohësisht të argëtonte dhe të provokonte diskutim mbi çështje serioze filozofike. Kafeneja e parë angleze u hap në Oksford në 1650. Brian Cowan thotë se kafenetë e Oksfordit u zhvilluan në "universitete me një peni", duke ofruar një vend mësimi më pak formal sesa institucionet e strukturuara. Këto "universitete me një peni" zinin një pozicion domethënës në jetën akademike të Oksfordit, pasi frekuentoheshin nga ata që rrjedhimisht quheshin ''virtuosi'', të cilët kryenin kërkimin e tyre në disa nga ambientet e tyre. Sipas Cowan-it, "kafeneja ishte vend ku dijetarë të mendimeve të ngjashme mblidheshin, lexonin, mësonin nga njëri-tjetri dhe debatonin, por në asnjë mënyrë nuk ishte institucion universitar, dhe diskursi atje ishte i një rendi krejt tjetër nga çdo tutorial universitar."<ref>Cowan, 90, 91. (anglisht)</ref> Café Procope u themelua në Paris në 1686, dhe deri në vitet 1720 kishte rreth 400 kafene në qytet. Café Procope veçanërisht u bë një qendër e Iluminizmit, duke mirëpritur figura si Volteri dhe Rusoja. Café Procope ishte vendi ku Diderot dhe D'Alembert vendosën të krijonin ''Encyclopédie''-në.<ref>Colin Jones (2004), ''Paris: Biography of a City'', New York: Viking, f. 188, 189. (anglisht)</ref> Kafenetë ishin një nga "qendrat nervore" të ndryshme për ''bruits publics'', zhurmën apo thashethemet publike. Këto ''bruits'' thuhej se ishin burim informacioni shumë më i mirë sesa vetë gazetat në dispozicion në atë kohë.<ref>{{cite journal |last=Darnton |first=Robert |date=2000 |title=An Early Information Society: News and the Media in Eighteenth-Century Paris |journal=The American Historical Review |volume=105 |issue=1 |pages=1–35 |doi=10.2307/2652433 |language=en}}</ref> === Shoqëritë debatuese === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Shoqëritë debatuese të Londrës|en|London Debating Societies}}}} Shoqëritë debatuese janë një shembull i sferës publike gjatë Iluminizmit.{{Sfn|Andrew|1996|pp=405–423}} Origjinat e tyre përfshijnë: * Klube prej pesëdhjetë a më shumë burrash, të cilët, në fillim të shekullit XVIII, mblidheshin në pabe për të diskutuar çështje fetare dhe të shtetit. * Klube "mooting", themeluar nga studentë të drejtësisë për të praktikuar retorikën. * Klube "spouting", themeluar për t'i ndihmuar aktorët të stërviteshin për role teatrale. * Oratoria e John Henley-t, që përzinte predika skandaloze me pyetje edhe më absurde, si "A ndodhet Skocia diku në botë?"<ref>{{harvnb|Andrew|1996|p=406}}. (anglisht)</ref> Në fund të viteve 1770, shoqëritë popullore debatuese filluan të kalonin në ambiente më "të hijshme", ndryshim që ndihmoi të vendosej një standard i ri shoqërueshmërie.{{sfn|Andrew|1996|p=408}} Prapaskena e këtyre zhvillimeve ishte "një shpërthim interesi për teorinë dhe praktikën e elokuencës publike." Shoqëritë debatuese ishin ndërmarrje komerciale që iu përgjigjën kësaj kërkese, ndonjëherë me shumë sukses. Disa shoqëri mirëpritnin nga 800 deri në 1.200 spektatorë për natë.{{sfn|Andrew|1996|pp=406–408, 411}} Shoqëritë debatuese diskutonin një gamë jashtëzakonisht të gjerë temash. Para Iluminizmit, shumica e debateve intelektuale rrotulloheshin rreth çështjeve "konfesionale" — pra katolike, luterane, të reformuara (kalviniste) ose anglikane — të debatuara kryesisht për të përcaktuar cili bllok besimi duhej të kishte "monopolin e së vërtetës dhe një titull të dhënë nga Zoti mbi autoritetin".{{sfn|Israel|2001|p=4}} Pas Iluminizmit, gjithçka që më parë kishte qenë e rrënjosur në traditë u vu në dyshim, dhe shpesh u zëvendësua nga koncepte të reja. Pas gjysmës së dytë të shekullit XVII dhe gjatë shekullit XVIII, u vendos një "proces i përgjithshëm racionalizimi dhe sekularizimi", dhe polemikat konfesionale u reduktuan në status dytësor në favor të "konfliktit në përshkallëzim mes besimit dhe mosbesimit".{{sfn|Israel|2001|p=4}} Përveç debateve mbi fenë, shoqëritë diskutonin çështje si politika dhe roli i grave. Megjithatë, natyra kritike e këtyre debateve nuk përkthehej domosdoshmërisht në kundërshtim ndaj qeverisë; rezultatet e debatit shumë shpesh mbështesnin ''status quo''-në.{{sfn|Andrew|1996|pp=412–415}} Nga këndvështrimi historik, një nga tiparet më të rëndësishme të shoqërive debatuese ishte hapja e tyre ndaj publikut, pasi gratë merrnin pjesë e madje edhe fliste në pothuajse çdo shoqëri debatuese, të cilat njësoj ishin të hapura për të gjitha klasat, me kusht që të paguanin tarifën e hyrjes. Pasi hynin, spektatorët mund të merrnin pjesë në një formë kryesisht egalitare shoqërueshmërie, që ndihmoi në përhapjen e ideve të Iluminizmit.{{sfn|Andrew|1996|p=422}} === Lozhat masonike === [[Skeda:Freimaurer Initiation.jpg|thumb|Ceremoni iniciimi masonik]] Historianët kanë debatuar shkallën në të cilën rrjeti sekret i Masonerisë së Lirë ishte një faktor kryesor në Iluminizëm.<ref>{{cite book |last1=Crow |first1=Matthew |title=Handbook of Freemasonry |last2=Jacob |first2=Margaret |date=2014 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-21833-8 |editor-last=Bodgan |editor-first=Henrik |location=Leiden |pages=100–116 |chapter=Freemasonry and the Enlightenment |doi=10.1163/9789004273122_008 |editor2-last=Snoek |editor-first2=Jan A. M. |language=en}}</ref> Ndër udhëheqësit e Iluminizmit kishte masonë të lirë, si Diderot, Monteskje, Volteri, Lessing, Pope,<ref>Maynard Mack (1985), ''Alexander Pope: A Life'', Yale University Press, f. 437–440. (anglisht)</ref> Horace Walpole, Robert Walpole, Mocarti, Gëte, Frederiku i Madh, Benjamin Franklin<ref>{{cite book |last=Lemay |first=J. A. Leo |title=The Life of Benjamin Franklin |volume=2: Printer and Publisher, 1730–1747 |date=2013 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0929-7 |pages=83–92 |language=en}}</ref> dhe George Washington.<ref>{{cite journal |last=Bullock |first=Steven C. |date=1996 |title=Initiating the Enlightenment? Recent Scholarship on European Freemasonry |journal=Eighteenth-Century Life |volume=20 |issue=1 |page=81 |language=en}}</ref> Norman Davies thotë se Masoneria ishte një forcë e fuqishme në favor të liberalizmit në Evropë nga rreth viti 1700 deri në shekullin XX. Ajo u zgjerua gjatë Iluminizmit, duke arritur pothuajse çdo vend të Evropës. Ishte veçanërisht tërheqëse për aristokratë dhe politikanë të fuqishëm, si dhe për intelektualë, artistë dhe aktivistë politikë.<ref>Norman Davies (1996), ''Europe: A History'', f. 634–635. (anglisht)</ref> Gjatë Iluminizmit, masonët e lirë përbënin një rrjet ndërkombëtar burrash me mendime të ngjashme, shpesh duke u mbledhur fshehtazi në programe ritualistike në lozhat e tyre. Ata promovuan idealet e Iluminizmit dhe ndihmuan në përhapjen e këtyre vlerave në Britani, Francë e vende të tjera. Masoneria e Lirë, si besim i sistemuar me mitet, vlerat dhe ritualet e veta, lindi në Skoci rreth vitit 1600 dhe u përhap në Angli e më pas në të gjithë kontinentin gjatë shekullit XVIII. Ata nxitën kode të reja sjelljeje — duke përfshirë një kuptim të përbashkët të lirisë dhe barazisë, trashëguar nga shoqërueshmëria e gildeve — "liri, vëllazëri dhe barazi".<ref>{{Cite book |last=Jacob |first=Margaret C. |title=Living the Enlightenment: Free masonry and Politics in Eighteenth-Century Europe |date=1991 |publisher=Oxford University Press |page=49 |language=en}}</ref> Ushtarë skocezë dhe skocezë jakobitë sollën në kontinent ideale vëllazërie, që pasqyronin jo sistemin lokal të zakoneve skoceze, por institucionet dhe idealet e lindura nga Revolucioni Anglez kundër absolutizmit mbretëror.<ref>Margaret Jacob, "Polite worlds of Enlightenment", te {{Harvnb|Fitzpatrick|Jones|2004|pp=272–287}}.</ref> Masoneria e Lirë ishte veçanërisht e përhapur në Francë — deri në 1789, kishte ndoshta deri në 100.000 masonë francezë, duke e bërë Masonerinë e Lirë shoqatën më të popullarizuar të Iluminizmit.{{Sfn|Roche|1998|p=436}} Masonët shfaqnin një pasion për fshehtësi dhe krijuan gradë e ceremoni të reja. Shoqëri të ngjashme, duke imituar pjesërisht Masonerinë e Lirë, lindën në Francë, Gjermani, Suedi dhe Rusi. Një shembull ishte Iluminati, themeluar në Bavari në 1776, i modeluar sipas masonëve të lirë, por që kurrë nuk ishte pjesë e lëvizjes. Vetë emri përkthehet "i ndriçuar", zgjedhur për të pasqyruar qëllimin e tyre origjinal për të promovuar vlerat e lëvizjes. Iluminati ishte një grup haptazi politik, ndërsa shumica e lozhave masonike vendosmërisht nuk ishin të tilla.<ref>{{Cite book |title=The Enlightenment World |date=2004 |publisher=Routledge |editor-last=Fitzpatrick |editor-first=Martin |page=281 |editor-last2=Jones |editor-first2=Peter |language=en}}</ref> Lozhat masonike krijuan një model privat për çështje publike. Ato "rikonstituuan sistemin politik dhe vendosën një formë kushtetuese vetëqeverisjeje, të plotë me kushtetuta e ligje, zgjedhje dhe përfaqësues". Me fjalë të tjera, mikro-shoqëria e krijuar brenda lozhave përbënte një model normativ për shoqërinë në tërësi. Kjo ishte veçanërisht e vërtetë në kontinent: kur lozhat e para filluan të shfaqeshin në vitet 1730, mishërimi i tyre i vlerave britanike shpesh shihej si kërcënues nga autoritetet shtetërore. Për shembull, lozha pariziene që u mblodh në mesin e viteve 1720 përbëhej nga të mërguar jakobitë anglezë.<ref>Jacob, f. 20, 73, 89. (anglisht)</ref> Për më tepër, masonët e lirë në të gjithë Evropën e lidhën veten shprehimisht me Iluminizmin në tërësi. Për shembull, në lozhat franceze, fraza "Si mjet për t'u ndriçuar, kërkoj të ndriçuarin" ishte pjesë e riteve të tyre të iniciimit. Lozhat britanike ia caktuan vetes detyrën për të "iniciuar të pandriçuarit". Kjo nuk i lidhte domosdoshmërisht lozhat me irreligjiozitetin, por as nuk i përjashtonte nga herezi të rastësishme. Në fakt, shumë lozha lëvdonin Arkitektin e Madh, terminologjia masonike për qenien hyjnore deiste që krijoi një univers të organizuar shkencërisht.<ref>Jacob, f. 145–147. (anglisht)</ref> Historiani gjerman Reinhart Koselleck pohoi: "Në kontinent kishte dy struktura shoqërore që lanë një gjurmë vendimtare mbi Epokën e Iluminizmit: Republika e Letrave dhe lozhat masonike."<ref>Reinhart Koselleck (1988), ''Critique and Crisis'', f. 62, The MIT Press. (anglisht)</ref> Profesori skocez Thomas Munck argumenton se "edhe pse masonët promovonin vërtet kontakte ndërkombëtare dhe ndër-shoqërore, thelbësisht jofetare dhe gjerësisht në pajtim me vlerat e ndriçuara, ata vështirë se mund të përshkruhen si një rrjet kryesor radikal apo reformist në vetvete."<ref>Thomas Munck, 1994, f. 70. (anglisht)</ref> Shumë nga vlerat e masonëve dukej se u pëlqenin fort vlerave dhe mendimtarëve të Iluminizmit. Diderot diskuton lidhjen mes idealeve masonike dhe Iluminizmit te ''d'Alembert's Dream'', duke eksploruar masonerinë si një mënyrë për të përhapur besimet e ndriçimit.<ref>{{cite book |last=Diderot |first=Denis |date=1769 |title=D'Alembert's Dream |url=https://www.stmarys-ca.edu/sites/default/files/attachments/files/Dalemberts_Dream.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129024943/https://www.stmarys-ca.edu/sites/default/files/attachments/files/Dalemberts_Dream.pdf |archive-date=2014-11-29 |access-date=2014-11-17 |language=en}}</ref> Historiania Margaret Jacob thekson rëndësinë e masonëve në frymëzimin e tërthortë të mendimit politik të ndriçuar.<ref>{{Cite book |last=Jacob |first=Margaret C. |title=Living the Enlightenment: Freemasonry and politics in eighteenth-century Europe |date=1991 |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref> Nga ana negative, Daniel Roche kundërshton pretendimet se Masoneria promovonte egalitarizmin, dhe argumenton se lozhat tërhoqën vetëm burra me prejardhje të ngjashme shoqërore.{{Sfn|Roche|1998|p=437}} Prania e grave fisnike në "lozhat e adoptimit" franceze, të formuara në vitet 1780, ishte kryesisht për shkak të lidhjeve të ngushta mes këtyre lozhave dhe shoqërisë aristokratike.<ref>Jacob, 139. Shih edhe Janet M. Burke (1989), "Freemasonry, Friendship and Noblewomen: The Role of the Secret Society in Bringing Enlightenment Thought to Pre-Revolutionary Women Elites", ''History of European Ideas'' 10 nr. 3: f. 283–94. (anglisht)</ref> Kundërshtari kryesor i Masonerisë së Lirë ishte Kisha Katolike, kështu që në vende me element të madh katolik, si Franca, Italia, Spanja dhe Meksika, pjesa më e madhe e ashpërsisë së betejave politike përfshinte përballjen mes asaj që Davies e quan Kishën reaksionare dhe Masonerinë e ndriçuar.<ref>Davies (1996), ''Europe: A History'', f. 634–635. (anglisht)</ref><ref>Richard Weisberger et al., red. (2002), ''Freemasonry on both sides of the Atlantic: essays concerning the craft in the British Isles, Europe, the United States, and Mexico''. (anglisht)</ref> Edhe në Francë, masonët nuk vepruan si grup.<ref>Robert R. Palmer (1970), ''The Age of the Democratic Revolution: The Struggle'', f. 53. (anglisht)</ref> Historianët amerikanë, ndërkohë që vërejnë se Benjamin Franklin dhe George Washington ishin vërtet masonë aktivë, kanë zvogëluar rëndësinë e Masonerisë së Lirë në shkaktimin e Revolucionit Amerikan, sepse urdhri masonik ishte jopolitik dhe përfshinte si Patriotët ashtu edhe armiqtë e tyre, Lojalistët.<ref>Neil L. York (1993), "Freemasons and the American Revolution", ''The Historian'' 55 (2), f. 315 e në vazhdim. (anglisht)</ref> === Arti === Njëkohësisht, arti klasik i Greqisë dhe Romës u bë sërish interesant për njerëzit, pasi ekipet arkeologjike zbuluan Pompeun dhe Herkulanumin.<ref>{{cite book |last1=Janson |first1=H. W. |title=A Basic History of Art |last2=Janson |first2=Anthony |date=2003 |publisher=Harry N. Abrams |location=New York |pages=458–474 |language=en}}</ref> == Shiko edhe == * {{ill|Revolucionet Atlantike|en|Atlantic Revolutions}} * {{ill|Kundër-Iluminizmi|en|Counter-Enlightenment}} * {{ill|Iluminizmi i Errët|en|Dark Enlightenment}} * {{ill|Filozofia e hershme moderne|en|Early modern philosophy}} * {{ill|Absolutizmi i ndriçuar|en|Enlightened absolutism}} * {{ill|Udhëtimet evropiane dhe amerikane të eksplorimit shkencor|en|European and American voyages of scientific exploration}} * {{ill|Illuminism|en|Illuminism}} * {{ill|Filozofia e Rilindjes|en|Renaissance philosophy}} * {{ill|Gjyqet e shtrigave në periudhën e hershme moderne|en|Witch trials in the early modern period}} == Shënime == {{Notelist}} == Referime == === Citime === {{Reflist}} === Burimet === {{refbegin|indent=yes|30em}} * {{cite journal |last=Andrew |first=Donna T. |date=June 1996 |title=Popular Culture and Public Debate: London 1780 |journal=The Historical Journal |volume=39 |issue=2 |pages=405–423 |doi=10.1017/S0018246X00020306 |language=en}} * {{cite book |last1=Beard |first1=David |title=Musicology, The Key Concepts |last2=Gloag |first2=Kenneth |date=2005 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-31693-4 |location=New York |language=en}} * {{cite book |last1=Burkholder |first1=J. Peter |title=A History of Western Music |last2=Grout |first2=Donald J. |last3=Palisca |first3=Claude V. |date=2006 |publisher=W. W. Norton & Company |edition=7th |location=New York |page=475 |language=en}} * {{cite book |last=Burns |first=William |title=Science in the Enlightenment: An Encyclopædia |date=2003 |language=en}} * Cowan, Brian, ''The Social Life of Coffee: The Emergence of the British Coffeehouse''. New Haven: Yale University Press, 2005. (anglisht) * {{cite book |last=Chartier |first=Roger |title=The Cultural Origins of the French Revolution |date=1991 |publisher=Duke University Press |translator-last=Cochrane |translator-first=Lydia G. |language=en}} * {{cite book |last=Darnton |first=Robert |title=The Literary Underground of the Old Regime |date=1982 |language=en}} * {{cite book |last=Deijl |first=Lucas van der |title=Translating the New Philosophy in the Dutch Early Enlightenment (1640–1720) |date=2025 |publisher=Amsterdam University Press |isbn=978-90-485-6375-3 |pages=11–42 |chapter=Introduction |doi=10.2307/jj.33326009.5 |language=en}} * {{cite book |last=Forsyth |first=Murray |title=Reason and Revolution: The Political Thought of the Abbé Sieyes |date=1987 |publisher=Leicester University Press |isbn=978-0-7185-1222-4 |language=en}} * {{cite book |last=Frängsmyr |first=Tore |title=The Enlightenment in National Context |date=1981 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-23757-4 |editor-last=Porter |editor-first=Roy S. |location=Cambridge |pages=164–175 |chapter=The Enlightenment in Sweden |doi=10.1017/CBO9780511561283.012 |editor-last2=Teich |editor-first2=Mikuláš |language=en}} * {{cite book |title=The Enlightenment: A Comprehensive Anthology |date=1973 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-671-21707-5 |editor-last=Gay |editor-first=Peter |language=en}} * {{cite book |last=Gillispie |first=Charles Coulston |title=Science and Polity in France at the End of the Old Regime |date=1980 |language=en}} * {{cite book |last=Haakonssen |first=Knud |title=The Cambridge History of Eighteenth-Century Philosophy |date=2008 |publisher=Cambridge University Press |language=en}} * {{cite book |last=Habermas |first=Jürgen |title=The Structural Transformation of the Public Sphere |date=1989 |language=en}} * {{cite book |last=Headrick |first=Daniel R. |title=When Information Came of Age: Technologies of Knowledge in the Age of Reason and Revolution, 1700–1850 |date=2000 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |language=en}} * {{cite book |last=Israel |first=Jonathan I. |title=Radical Enlightenment; Philosophy and the Making of Modernity 1650–1750 |date=2001 |publisher=Oxford University Press |language=en}} *: {{cite book |last=Israel |first=Jonathan I. |title=Enlightenment Contested |date=2006 |publisher=Oxford University Press |author-mask=2 |language=en}} *: {{cite book |last=Israel |first=Jonathan I. |title=A Revolution of the Mind: Radical Enlightenment and the Intellectual Origins of Modern Democracy |date=2010 |publisher=Princeton |author-mask=2 |language=en}} *: {{cite book |last=Israel |first=Jonathan I. |title=Democratic Enlightenment: Philosophy, Revolution, and Human Rights 1750–1790 |date=2011 |publisher=Oxford University Press |author-mask=2 |language=en}} *: {{cite book |last=Israel |first=Jonathan I. |title=Historical Dictionary of the Enlightenment |date=2023 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-5381-2314-0 |edition=2nd |author-mask=2 |language=en}} * {{cite book |last=Josephson Storm |first=Jason |title=The Myth of Disenchantment: Magic, Modernity, and the Birth of the Human Sciences |date=2017 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-40336-6 |location=Chicago |language=en}} * {{cite book |last=Kates |first=Gary |title=The Books that Made the European Enlightenment |date=2022 |publisher=Bloomsbury |isbn=978-1-350-27767-0 |language=en}} * {{cite book |last1=Kendrick |first1=Sam |title=Research Handbook on the Sociology of Knowledge |last2=Nagel |first2=Joane |date=2025 |publisher=Edward Elgar |isbn=978-1-80037-664-9 |chapter=Gender, climate change, and the production of scientific knowledge |language=en}} * {{cite book |last1=Lee |first1=Raymond L. M. |title=The Challenge of Religion After Modernity |last2=Ackerman |first2=Susan E. |date=2018 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-73484-4 |language=en}} * {{cite book |title=The Cambridge History of Science |date=2003 |isbn=978-0-521-57243-9 |editor-last=Lindberg |editor-first=David C. |volume=4, Eighteenth-Century Science |editor-last2=Numbers |editor-first2=Ronald L. |editor-last3=Porter |editor-first3=Roy |language=en}} * {{cite book |last=Liulevicius |first=Vejas G. |title=The German Myth of the East: 1800 to the Present |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-960516-3 |language=en}} * {{cite book |last=Mason |first=Stephen F. |title=A History of the Sciences |date=1962 |publisher=Collier |location=New York |language=en}} * {{cite book |last=McGrath |first=John |title=The Modernization of the Western World |date=2024 |isbn=978-1-00-346732-8 |pages=107–113 |chapter=The Enlightenment |doi=10.4324/9781003467328-10 |language=en}} * {{cite book |last=Melton |first=James Van Horn |title=The Rise of the Public in Enlightenment Europe |date=2001 |language=en}} * {{cite book |last=Mokyr |first=Joel |title=The Enlightened Economy |date=2011 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-196910-7 |language=en}} * {{cite book |last=Outram |first=Dorinda |title=The Enlightenment |date=1995 |language=en}} *: {{cite book |last=Outram |first=Dorinda |title=Panorama of the Enlightenment |date=2006 |isbn=978-0-89236-861-7 |author-mask=2 |language=en}} * {{cite book |last=Padgett |first=Alan G. |title=Science and the Study of God |date=2003 |publisher=Wm. B. Eerdmans |isbn=978-0-8028-3941-1 |language=en}} * {{cite book |last=Petitfils |first=Jean-Christian |title=Louis XVI |date=2005 |publisher=Perrin |isbn=978-2-7441-9130-5 |language=fr}} * {{cite book |last=Phillips |first=Patricia |title=The Scientific Lady: A Social History of Women's Scientific Interests, 1520–1918 |date=1991 |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York |language=en}} * {{cite book |last=Porter |first=Roy S. |title=The Creation of the Modern World: The Untold Story of the British Enlightenment |date=2000 |isbn=978-0-7139-9152-9 |language=en}} *: {{cite book |last=Porter |first=Roy S. |title=The Enlightenment |date=2001 |publisher=Macmillan Education UK |isbn=978-0-333-94505-6 |edition=2nd |author-mask=2 |language=en}} * {{cite book |last=Roche |first=Daniel |title=France in the Enlightenment |date=1998 |language=en}} * {{cite journal |last=Schüssler Fiorenza |first=Elisabeth |date=1989 |title=Commitment and Critical Inquiry |journal=The Harvard Theological Review |publisher=Cambridge University Press |volume=82 |issue=1 |pages=1–11 |doi=10.1017/S0017816000015996 |language=en}} * {{cite journal |last=Skjönsberg |first=Max |date=2023 |title=A Theory of the Enlightenment in Late Eighteenth-Century Sweden: Nils von Rosenstein and Scotland's Science of Man and Politics |journal=Scandinavian Journal of History |volume=48 |issue=4 |pages=427–456 |doi=10.1080/03468755.2023.2187879 |language=en}} * {{cite book |last=Stanley |first=Sharon A. |title=The French Enlightenment and the Emergence of Modern Cynicism |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-37903-9 |language=en}} * {{cite book |last=Wade |first=Ira O. |title=The Structure and Form of the French Enlightenment |date=1977 |publisher=Princeton University Press |volume=1 |language=en}} {{refend}} == Lidhje të jashtme == {{Sisterlinks|d=Q12539|wikt=Enlightenment|c=Category:Age of Enlightenment}} * {{cite web |title=Enlightenment |url=https://plato.stanford.edu/entries/enlightenment/ |publisher=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20220521004426/https://exchange.umma.umich.edu/resources/23625 |title=Collection: Art of the Enlightenment Era}} nga [[Muzeu i Artit i Universitetit të Miçiganit]] {{Iluminizmi}} {{Authority control}} [[Kategoria:Epoka e Iluminizmit| ]] [[Kategoria:Filozofi]] [[Kategoria:Autonomi]] [[Kategoria:Periudha historike]] [[Kategoria:Revolucioni Shkencor]] [[Kategoria:Kultura perëndimore]] sy283px6yg3v5pxxq14xgnrb9bzhmt2 0 46441 3029008 2981298 2026-09-01T10:47:25Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3029008 wikitext text/x-wiki {{coord|37.33182|-122.03118|region:US-CA|display=title}} {{Infobox company | name = Apple Inc. | logo = [[File:Apple logo black.svg|100px]] | type = [[kompani publike|Publike]] | traded_as = {{ubl|{{NASDAQ|AAPL}}|[[NASDAQ-100]] component|[[S&P 500]] component}} | foundation = {{Start date|1976|04|1|df=yes}}<br>(inkorporuar 3 janar 1977) | founder = {{plainlist| * [[Steve Jobs]] * [[Steve Wozniak]] * [[Ronald Wayne]] }} | location_city = [[Apple Campus]], 1 [[Infinite Loop (street)|Infinite Loop]], [[Cupertino, California|Cupertino]], California | location_country = U.S. | locations = 394 retail stores {{nowrap|({{as of|2012|11|lc=y|df=US}})}} | area_served = Worldwide | key_people = {{nowrap|[[Tim Cook]] (Chairman)<ref>{{cite web|url=http://apple.com/pr/bios/|language=en|title=Press Info – Apple Leadership|publisher=Apple|accessdate=22 shkurt 2012}}</ref><br />[[John Ternus]] (CEO)}} | industry = {{ubl|[[Computer hardware]]|[[Software|Computer software]]|[[Consumer electronics]]|[[Digital distribution]]}} | products = {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; |title=Products list |1=[[Macintosh|Mac]] |2=[[iPod]] |3=[[iPhone]] |4=[[iPad]] |5=[[Apple TV]] |6=[[OS X]] |7=[[iLife]] |8=[[iWork]] |9=[[iOS]] |10=[[iPad Mini]] }} | services = {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; |title=Services list |1=[[Apple Store]] |2=[[Apple Store (online)|Apple Store online]] |3=[[Mac App Store]] |4=[[App Store (iOS)|iOS App Store]] |5=[[iTunes Store]] |6=[[iBookstore|iBooks]] |7=[[iCloud]] }} | revenue = {{Nowrap|1={{Increase}} US$ 156.508&nbsp;[[1000000000 (number)|billion]] (2012)<ref name="10-K-2012">{{cite web|url=http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/320193/000119312512444068/d411355d10k.htm|language=en|title=2012 Apple Form 10-K|date=31 tetor 2012|accessdate=4 nëntor 2012}}</ref>}} | operating_income = {{Increase}} US$ {{0|0}}55.241&nbsp;billion (2012)<ref name="10-K-2012" /> | net_income = {{Increase}} US$ {{0|0}}41.733&nbsp;billion (2012)<ref name="10-K-2012" /> | assets = {{Increase}} US$ 176.064&nbsp;billion (2012)<ref name="10-K-2012" /> | equity = {{Increase}} US$ 118.210&nbsp;billion (2012)<ref name="10-K-2012" /> | num_employees = 72,800 (2012)<ref>{{cite web|url=http://www.macrumors.com/2012/10/31/apples-2012-annual-report-more-employees-more-office-space-more-sales|language=en|title=Apple's 2012 Annual Report: More Employees, More Office Space, More Sales|publisher=Macrumors.com|date=2012-10-31|accessdate=2012-11-11}}</ref> | subsid = [[Braeburn Capital]]<br>[[FileMaker Inc.]]<br>[[Anobit]] | homepage = {{URL|https://www.apple.com/|Apple.com}} }} '''Apple Inc.''' (dikur '''Apple Computer, Inc.)''' është një korporatë multinacionaleamerikane me seli në [[Cupertino, California|Cupertino]], [[Kalifornia|Kaliforni]] që harton, zhvillon, dhe shet elektronikës të konsumit, software kompjuter, dhe kompjuterët personal. Kompania është themeluar në 1 prill 1976, dhe të përfshihet në 3 janar 1977. Fjala "kompjuter" u hoq nga emri i saj më 9 janar 2007, për të pasqyruar fokusin e saj zhvendosur drejt elektronikës të konsumit pas futjes së iPhone.<ref>{{cite web|url=http://ccbn.10kwizard.com/cgi/convert/pdf/APPLEINC8K.pdf?pdf=1&repo=tenk&ipage=4589126&num=-2&pdf=1&xml=1&cik=320193&odef=8&rid=12&quest=1&dn=2&dn=3|title=Form 8-K SEC Filing|date=10 janar 2007|format=PDF|accessdate=8 dhjetor 2007|archive-date=17 maj 2016|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160517184225/http://ccbn.10kwizard.com/cgi/convert/pdf/APPLEINC8K.pdf?pdf=1&repo=tenk&ipage=4589126&num=-2&pdf=1&xml=1&cik=320193&odef=8&rid=12&quest=1&dn=2&dn=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/01/09/technology/09cnd-iphone.html|language=en|last=Markoff|first=John|author-link=John Markoff|title=New Mobile Phone Signals Apple's Ambition|date=9 janar 2007|accessdate=9 janar 2007|work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web|url=http://money.cnn.com/2007/01/09/technology/apple_jobs/index.htm|language=en|title=Apple: Hello, iPhone|author=Owen Thomas|date=9 janar 2007|publisher=CNNMoney|accessdate=3 nëntor 2012|archive-date=27 janar 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070127044959/http://money.cnn.com/2007/01/09/technology/apple_jobs/index.htm|url-status=dead}}</ref> Produktet më të njohur të saj hardware janë linja e kompjuterëve Mac, [[iPod]], [[iPhone]] dhe [[iPad]]. Software e saj përfshin [[Mac OS X]] dhe [[iOS]] sistemet operative, iTunes media shfletuesit, web browser Safari dhe iLife dhe iWork kreativiteti dhe suita të prodhimit... == Historia == [[File:Macintosh, Google NY office computer museum.jpg|thumb|left|Macintosh 128K]] Jobs dhe Wozniak punësuan një staf të stilistëve kompjuterë dhe kishin një linjë prodhimi që fillonte në garazhin e Jobs. Apple doli në publik në vitin 1980 për sukses të menjëhershëm financiar. Gjatë viteve të ardhshme, Apple dërgoi kompjutera të rinj që shfaqin ndërfaqe grafike inovative të përdoruesit, të tilla si Macintosh origjinal në 1984, dhe reklamat e marketingut të Apple për produktet e saj morën një vlerësim të gjerë kritik. Sidoqoftë, çmimi i lartë i produkteve të saj dhe biblioteka e kufizuar e aplikacioneve shkaktoi probleme, ashtu si luftërat për pushtet midis drejtuesve. Në vitin 1985, Wozniak u largua nga Apple miqësisht dhe mbeti një punonjës nderi, ndërsa Jobs dha dorëheqjen për të themeluar NeXT, duke marrë me vete disa bashkëpunëtorë të Apple. [[File:Powerbook 100 pose.jpg|thumb|PowerBook 100]] Ndërsa tregu për kompjuterët personalë u zgjerua dhe evoluoi gjatë viteve 1990, Apple humbi një pjesë të konsiderueshme të tregut për duopolin me çmim më të ulët të Microsoft Windows në klonet PC Intel. Bordi rekrutoi CEO Gil Amelio në atë që do të ishte një përpjekje 500-ditore për të rehabilituar kompaninë me probleme financiare - duke e riformuar atë me pushime nga puna, ristrukturimin e ekzekutivit dhe fokusin e produktit. Ai e drejtoi Apple për të blerë NeXT në 1997, duke zgjidhur një strategji të dështuar të sistemit operativ dhe duke e kthyer Jobs përsëri. [[File:iPhone First Generation.jpg|thumb|iPhone]] Jobs rifitoi statusin e udhëheqjes, duke u bërë CEO në Shtator 1997. Apple u kthye me shpejtësi në përfitim nën fushatën ringjallëse "Mendo ndryshe", duke rindërtuar statusin e Apple duke nisur iMac dhe iPod, duke hapur një zinxhir të shitjeve me pakicë të Apple Stores në 2001 dhe duke përvetësuar kompani të shumta për të zgjeroni portofolin e softverit. Kompania u riemërua në Apple Inc. në 2007, duke reflektuar një përqendrim drejt elektronikës së konsumit dhe lançoi iPhone për vlerësimin e kritikëve dhe suksesin financiar. Në gusht 2011, Jobs dha dorëheqjen si CEO për shkak të komplikimeve shëndetësore dhe Tim Cook u bë CEO i ri. Dy muaj më vonë, Jobs vdiq, duke shënuar fundin e një epoke për kompaninë. Në qershor 2019, Jony Ive, CDO e Apple, u largua nga kompania për të filluar firmën e tij por deklaroi se ai do të punonte me Apple si klienti i saj kryesor. [[File:Macbook Air 2020 (M1) - 1.jpg|thumb|MacBook Air M1]] Të ardhurat vjetore të Apple në mbarë botën arritën në 274.5 miliardë dollarë për vitin fiskal 2020. Apple është kompania më e madhe në botë e teknologjisë nga të ardhurat dhe që nga janari 2021, kompania më e vlefshme në botë. Apple është shitësi i 4-të më i madh i PC-ve në botë nga shitjet e njësive që nga janari 2021. Alsoshtë gjithashtu prodhuesi i katërt më i madh në botë i telefonave inteligjentë. Në gusht 2018, Apple u bë kompania e parë e tregtuar publikisht amerikane që vlerësohej me mbi 1 trilion dollarë dhe vetëm dy vjet më vonë, në gusht 2020 u bë kompania e parë 2 trilionë dollarë amerikane. Apple punëson 147,000 punonjës me kohë të plotë dhe mirëmban 511 dyqane me pakicë në 25 vende që nga viti 2021.Ajo operon dyqanin iTunes, i cili është shitësi më i madh në botë i muzikës. Që nga janari 2021, më shumë se 1.65 miliardë produkte të Apple janë në përdorim aktiv në të gjithë botën. Ka një nivel të lartë besnikërie të markës dhe renditet si marka më e vlefshme në botë. Apple merr kritika të konsiderueshme në lidhje me praktikat e punës të kontraktorëve të saj, praktikat e saj mjedisore dhe etikën e biznesit, duke përfshirë sjelljen anti-konkurruese dhe burimet e materialeve. == Lidhje të jashtme == [http://www.apple.com Faqja zyrtare e Apple] == Referime == <references/> [[Kategoria:Apple Inc.| ]] [[Kategoria:Kompani amerikane]] c6j836mhw9bc4w9gtwqfddnh0fuq8co 0 63022 3028787 3016250 2026-08-31T12:49:43Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028787 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | color = #F5F5DC | name = Ariu i murrmë | fossil_range = [[Pleistoceni]]-[[Holoceni]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref=<ref name="IUCN">{{IUCN2013.1|assessors=McLellan B.N; Servheen C. & Huber D. |year=2008 |id=41688|title=Ursus arctos|downloaded=2013-10-05}}</ref> | image = Medved_mzoo.jpg | image_caption = Ariu i murrmë (''U. arctos'') | regnum = [[Animal]]ia | classis = [[Mammal]]ia | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Ursidae]] | genus = Ursus | species = arctos | authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | range_map = Ursus arctos range map.svg | range_map_caption = Harta e përhapjes |status2=VU|status2 ref=<ref name="IUCN">{{https://turizmi.gov.al/wp-content/uploads/2018/05/Dokumenti-i-Politikave-Strategjike-per-Mbrojtjen-e-Biodiversitetit.pdf}}</ref>|status2 system=IUCN3.1}} '''Ariu i murrmë''' ('''''Ursus arctos''''') është një [[Lloji (biologji)|specie]] [[ariu]] që është gjetur në pjesën më të madhe [[Euroazia|Euroazisë]] veriore dhe [[Amerika Veriore|Amerikës veriore]]<ref name="IUCN" /><ref name="Servheen">{{citation|editor-last1=Servheen|editor-first1=C.|editor-last2=Herrero|editor-first2=S.|editor-last3=Peyton|editor-first3=B.|editor-last4=Pelletier|editor-first4=K.|editor-last5=Moll|editor-first5=K.|editor-last6=Moll|editor-first6=J.|year=1999|title=Bears: status survey and conservation action plan|volume=44|location=[[Gland, Switzerland]]|publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]]|url=http://www.carnivoreconservation.org/files/actionplans/bears.pdf|access-date=18 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923200609/http://www.carnivoreconservation.org/files/actionplans/bears.pdf|archive-date=23 shtator 2015|url-status=dead}}</ref>. Në Amerikën e Veriut, popullatat e arinjve të murrmë shpesh quhen " [[Ariu grizli|arijntë grizli]] ". Ёshtë një nga anëtarët më të mëdhenj tokësorë të rendit [[Karnivorët|Karnivora]] , i rivalizuar në madhësi vetëm nga i afërmi i tij më i afërt, [[ariu polar]] ( ''Ursus maritimus'' ), i cili është shumë më pak i ndryshëm në madhësi dhe pak më i madh ..<ref name="boddington">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Rri8xdwgdQ0C&pg=PA45|title=Fair Chase in North America|author=Boddington, Craig|publisher=[[Boone and Crockett Club]]|others=Illustrations by Carlson, Ken|year=2004|isbn=978-0-940864-47-4|page=45}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Martin|first1=A. P.|last2=Palumbi|first2=S. R.|author-link2=Stephen Palumbi|year=1993|title=Body size, metabolic rate, generation time, and the molecular clock|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|volume=90|issue=9|pages=4087–4091|bibcode=1993PNAS...90.4087M|doi=10.1073/pnas.90.9.4087|pmc=46451|pmid=8483925}}</ref><ref name="Christiansen3">{{cite journal|author=Christiansen, P.|year=1999|title=What size were ''Arctodus simus'' and ''Ursus spelaeus'' (Carnivora: Ursidae)?|journal=Annales Zoologici Fennici|volume=36|issue=2|pages=93–102|jstor=23735739}}</ref><ref name="Servheen22">{{citation|last1=Servheen|first1=C.|title=The status and conservation of the bears of the world|number=2|year=1990|publisher=[[International Association for Bear Research and Management]]|last2=Darling|first2=L. M.|last3=Archibald|first3=W. R.}}</ref><ref name="Smith2">{{cite web|url=http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-439-01-0001.pdf|title=Mammalian Species- Ursus arctos|date=23 prill 1993|publisher=American Society of Mammalogists, Smith College|archive-url=https://web.archive.org/web/20170331110208/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-439-01-0001.pdf|archive-date=31 mars 2017}}</ref> Gama kryesore e ariut të murrmë përfshin pjesë të [[Rusia|Rusisë]] , [[Azia Qendrore|Azisë Qendrore]] , [[Kina|Kinës]] , [[Kanadaja|Kanadasë]] , [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shteteve të Bashkuara]] , [[Hokaido|Hokaidso]] , [[Skandinavia|Skandinavisë]] dhe [[Karpatet|rajonit të Karpateve]] , veçanërisht [[Rumania|Rumanisë]] , [[Anadolli]], [[Gadishulli Ballkanik|Ballkanit]] dhe [[Kaukazi (regjion)|Kaukazit]] .<ref name="IUCN"/><ref>{{cite web|last=White|first=Paul|title=Brown Bear|url=http://www.transylvanianwildlifeproject.com/p/brown-bear.html|publisher=Transylvania Wildlife Project|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130519162400/http://www.transylvanianwildlifeproject.com/p/brown-bear.html|archivedate=19 maj 2013}}</ref> Ariu i murrmë njihet si një kafshë kombëtare dhe shtetërore në disa vende evropiane.<ref name= "Zedrosser">{{cite journal|last1=Zedrosser|first1=A.|last2=Dahle|first2=B.|last3=Swenson|first3=J. E.|last4=Gerstl|first4=N.|year=2001|title=Status and management of the brown bear in Europe|url=http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_12/Zedrossser_Dahle_Vol_12.pdf|journal=[[Ursus (journal)|Ursus]]|pages=9–20|volume=12|access-date=14 qershor 2020|archive-date=3 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203124930/http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_12/Zedrossser_Dahle_Vol_12.pdf|url-status=dead}}</ref> Ndërsa rrezja e ariut ka qenë pakësuar dhe është përballur me zhdukje lokale, ajo mbetet e renditur si speciet jo i rrezikuar nga [[Bashkimi Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës|Unioni Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës]] (IUCN) me një popullsi totale prej afro 200,000. Që nga viti 2012 , ky dhe [[ariu i zi amerikan]] janë e vetmja specie ariu që nuk klasifikohet si i kërcënuar nga IUCN.<ref name= "IUCN"/><ref name= "Servheen"/><ref name="Servheen2">{{citation|last1=Servheen|first1=C.|title=The status and conservation of the bears of the world|number=2|year=1990|publisher=[[International Association for Bear Research and Management]]|last2=Darling|first2=L. M.|last3=Archibald|first3=W. R.}}</ref> Popullsitë që u kërkuan në zhdukje në shekujt XIX dhe XX janë [[Ariu atlas|ariu i Atlasit]] të [[Afrika veriore|Afrikës së Veriut]] dhe Kalifornisë ,<ref name="Busch">{{cite book|last=Busch|first=Robert|title=The Grizzly Almanac|year=2004|publisher=[[Globe Pequot Press]]|isbn=978-1-5922-8320-0|pages=11–14|url=https://books.google.com/books?id=SQjOemThV-QC&dq=ungava+brown+bear|access-date=21 tetor 2014}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref name="Elson">{{cite journal|last=Elson|first=C. S.|title=Further Evidence about the Barren-Ground Grizzly Bear in Northeast Labrador and Quebec|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-mammalogy_1954-08_35_3/page/345|language=en|journal=Journal of Mammalogy|year=1954|volume=35|issue=3|pages=345–357|doi=10.2307/1375959|jstor=1375959}}</ref> ungavan dhe meksikan popullata e ariut grizli të Amerikës së Veriut . Shumë prej popullsive në pjesët jugore të Euroazisë janë gjithashtu të rrezikuara.<ref name= "IUCN"/><ref name="Smith">{{cite web|url=http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-439-01-0001.pdf|title=Mammalian Species- Ursus arctos|date=23 prill 1993|publisher=American Society of Mammalogists, Smith College|archive-url=https://web.archive.org/web/20170331110208/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-439-01-0001.pdf|archive-date=31 mars 2017}}</ref> Një nga format me trup më të vogël, [[ariu i murrmë i Himalajave]] , është i rrezikuar në mënyrë kritike, duke zënë vetëm 2% të gamës së saj të mëparshme dhe kërcënohet nga copëzimi i pakontrolluar për pjesët e trupit të tij.  Ariu i murrmë marsikan i Italisë qendrore është një nga disa popullata të izoluara për momentin e ariut të murrmë euroaziatik, dhe besohet të ketë një popullsi prej vetëm 40 deri 50 arinj.<ref name= "Zedrosser"/><ref name= "Boscagli">{{cite journal|author=Boscagli, G.|year=1990|title=Marsican brown bear population in central Italy—Status report 1985|journal=Aquilo, Series Zoologica|volume=27|pages=81–83}}</ref> == Evolucioni dhe taksonomia == Ariu i murrmë nganjëherë quhet ''bruin'' , nga [[Gjuha angleze|anglishtja]] e mesme . Ky emër e ka zanafillën në fabulën, ''Historia e Reynard the Fox'' , përkthyer nga William Caxton , nga ''bruun e'' [[Gjuha holandeze|holandishtes]] së Mesme ose ''bruyn'' , që do të thotë ''kafe'' (ngjyra).<ref>{{OEtymD|bruin}}</ref> Në mesin e shekullit të 19-të të Shteteve të Bashkuara, ariu i murrmë u cilësua "Efraimi i Vjetër" dhe nganjëherë si "Moccasin Joe".<ref name="rooseeltv">[https://www.fulltextarchive.com/page/Hunting-the-Grisly-and-Other-Sketches1/#p58 Hunting the Grisly and other Sketches]. FullTextArchive.com. Retrieved 15 September 2011.</ref> Emri shkencor i ariut të murrmë, ''Ursus arctos'' , vjen nga fjala latine ''ursus'' , që do të thotë "ariu",<ref>Liddell, Henry George and Scott, Robert. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dursus "Ursus."] ''A Latin Dictionary''. Perseus Digital Library.</ref> dhe nga ktρκτος ''arktos'' , fjala greke për ariun.<ref>Liddell, Henry George and Scott, Robert.[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2315199 "Arktos."] ''A Greek-English Lexicon''. Perseus Digital Library.</ref> === Emrat e përgjithësuar dhe evolucioni === Arinjtë e murrmë mendohet se kanë evoluar nga ''Utrus etruscus'' në [[Azia|Azi]]..<ref name="evolution"/><ref>{{cite journal|author=Pérez-Hidalgo, T.|year=1992|title=The European descendants of ''Ursus etruscus'' C. Cuvier (Mammalia, Carnivora, Ursidae)|journal=Boletín del Instituto Geológico y Minero de España|volume=103|issue=4|pages=632–642|url=http://oa.upm.es/4004/2/TORRES_ART_1992_02.pdf|access-date=14 qershor 2020|archive-date=9 tetor 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://oa.upm.es/4004/2/TORRES_ART_1992_02.pdf|url-status=dead}}</ref> Ariu i murrmë, për Kurten (1976), është deklaruar si "rrjedh qartë nga popullata aziatike e ''Ursus savini'' rreth 800,000 vjet më parë; përhapur në [[Evropa|Evropë]], në Botën e Re".<ref name="Kurten 1976">{{cite book|last=Kurten|first=Bjorn|title=The Cave Bear Story|url=https://archive.org/details/cavebearstorylif0000kurt|year=1976|publisher=[[Columbia University Press]]|location=New York}}</ref> Një analizë gjenetike tregoi se vijat e ariut të murrme largoheshin nga kompleksi i specieve të arijnve të shpellës afërsisht 1.2-1.4 milion vjet më parë, por nuk sqaroi nëse ''U. savini'' vazhdoi si parospecies për ariun e murrmë para se të zhdukej.<ref name= "Loreille">{{cite journal|pmid=11231157|year=2001|title=Ancient DNA analysis reveals divergence of the cave bear, ''Ursus spelaeus'', and brown bear, ''Ursus arctos'', lineages|journal=[[Current Biology]]|volume=11|issue=3|pages=200–203|last1=Loreille|first1=O.|last2=Orlando|first2=L.|last3=Patou-Mathis|first3=M.|last4=Philippe|first4=M.|last5=Taberlet|first5=P.|last6=Hänni|first6=C.|doi=10.1016/s0960-9822(01)00046-x}}</ref> [[Fosilet]] më të vjetra të identifikuara pozitivisht nga kjo specie ndodhin në Kinë nga rreth 0,5 milion vjet më parë. Arinjtë e murrmë hynë në Evropë rreth 250,000 vjet më parë dhe Afrika e Veriut menjëherë  më pas.<ref name="evolution"/><ref name="Herrero, S. 1972">{{cite journal|author=Herrero, S.|year=1972|title=Aspects of evolution and adaptation in American black bears (''Ursus americanus'' Pallas) and brown and grizzly bears (''U. arctos'' Linne.) of North America|journal=Bears: Their Biology and Management|volume=2|pages=221–231|url=http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_2/Herrero.pdf|doi=10.2307/3872586|jstor=3872586|access-date=14 qershor 2020|archive-date=3 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203133113/http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_2/Herrero.pdf|url-status=dead}}</ref> Mbetjet e ariut të murrmë nga periudha e Pleistocenit janë të zakonshme në Ishujt Britanikë , ku mendohet se mund të kenë arritur më tej me [[Ariu i shpellës|arinjtë e shpellës]] ( ''Ursus spelaeus'' ). Lloji hyri në [[Alaska|Alaskë]] 100,000 vjet më parë, megjithëse ato nuk lëvizën drejt jugut deri në 13,000 vjet më parë. Spekulohet se arinjtë e murrmë nuk ishin në gjendje të migrojnë në jug deri në zhdukjen e [[Ariu me hunde te shtypur|ariut gjigant shumë më të madh me fytyrë të shkurtër]] ( ''Arctodus simus'' ).<ref name="geist">{{citation|last=Geist|first=Valerius|year=1989|chapter-url=http://www.cnr.uidaho.edu/wlf520/pdf/geist.pdf|chapter=Did Large Predators keep Humans out of North America?|pages=282–294|editor-first=Juliet|editor-last=Clutton-Brock|title=The Walking larder: patterns of domestication, pastoralism, and predation|publisher=[[Unwin Hyman]]|isbn=0-0444-5013-3|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216192502/http://www.cnr.uidaho.edu/wlf520/pdf/geist.pdf|archive-date=16 dhjetor 2008}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Kurten|first1=B.|last2=Anderson|first2=E.|year=1974|title=Association of ''Ursus arctos'' and ''Arctodus simus'' (Mammalia: Ursidae) in the late Pleistocene of Wyoming|journal=[[Breviora]]|volume=426|pages=1–6|url=http://biostor.org/reference/4117|language=en}}</ref> Disa paleontologë sugjerojnë mundësinë e dy shpërnguljeve të veçantë të arijnëve të murrmë : arinjtë e murrmë në brendësi, të njohura edhe si grizlit , mendohet se rrjedhin nga arinjtë e murrmë kafkëngushtë, të cilët migruan nga Siberia veriore në Alaskën qendrore dhe pjesën tjetër të kontinentit, ndërsa arinjtë Kodiak zbresin nga arinj kofkëngushtë nga Kamchatka, e cila kolonizoi gadishullin Alaskan. Fosilet e ariut të murrmë të zbuluar në Ontario , Ohio , Kentucky dhe Labrador tregojnë se speciet kanë jetuar më larg në lindje sesa tregohet në të dhënat historike.<ref name="evolution">{{cite journal|last1=McLellan|first1=Bruce|last2=Reiner|first2=David C.|year=1994|title=A Review of bear evolution|url=http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_9/McLellan_Reiner_Vol_9.pdf|journal=Int. Conf. Bear Res. And Manage|volume=9|issue=1|pages=85–96|doi=10.2307/3872687|jstor=3872687|access-date=14 qershor 2020|archive-date=9 tetor 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_9/McLellan_Reiner_Vol_9.pdf|url-status=dead}}</ref> Në Amerikën e Veriut, dy nënspecie ''Ursus arctos horribilis'' njihen përgjithësisht - ariu i murrmë bregdetar dhe ariu i murrmë i mbrendshëm; këto dy nënlloje përcaktojnë gjerësisht gamën e madhësive të të gjithë nëllojeve të ariut kafe.<ref name= "Smith"/> === Taksonomia shkencore === [[File:Ours des pyrenees aspe 2002.jpg|thumb|right|Ariu i murrmë euroaziatik ( ''Ursus arctos arctos'' ), specia nominale]] Ka shumë metoda të përdorura nga shkencëtarët për të përcaktuar speciet e arijnve dhe nënspeciet , pasi asnjë metodë nuk është gjithmonë efektive. Taksonomia e ariut dhe klasifikimi i specieve është përshkruar si "i frikshëm dhe konfuz" me disa autoritete që rendisin të njëjtin grup specifik të nënspecieve.<ref>{{citation|last1=Wilson|first1=D. E.|last2=Ruff|first2=S.|year=1999|title=The Smithsonian Book of North American Mammals|publisher=[[Smithsonian Institution Press]]|location=[[Washington, D.C.]]}}</ref> Testimi gjenetik tani është ndoshta mënyra më e rëndësishme për të përcaktuar shkencërisht marrëdhëniet dhe emrat e ariut të murrmë. Në përgjithësi, testimi gjenetik përdor fjalën kladë sesa specie për shkak se një test gjenetik i vetëm nuk mund të përcaktojë një specie biologjike . Shumica e studimeve gjenetike raportojnë se sa të lidhura janë arinjtë (ose distanca e tyre gjenetike). Ka qindra nënspecie të vjetëruara të ariut të murrmë, secili me emrin e vet, dhe kjo mund të bëhet konfuz; Salla (1981) rendit 86 nënlloje të ndryshme dhe madje as 90 janë propozuar.<ref name="Harris">{{cite news|last1=Harris|first1=Arthur H.|title=Pleistocene Vertebrates of Arizona, New Mexico, and Trans-Pecos Texas|date=2013|publisher=UTEP Biodiversity Collections, University of Texas at El Paso}}</ref><ref name="Storer1955">{{cite book|last1=Storer|first1=T.I.|last2=Tevis|first2=L.P.|title=California Grizzly|url=https://books.google.com/books?id=1QVZFQu01KcC&pg=PA149|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202162031/https://books.google.com/books?id=1QVZFQu01KcC&pg=PA149#v=onepage&q&f=false|language=en|url-access=registration|year=1996|archive-date=2 shkurt 2024|publisher=[[University of California Press]]|location=[[Berkeley, California|Berkeley, CA]]|isbn=978-0-520-20520-8|pages=[https://archive.org/details/californiagrizzl00stor/page/335 335], 42–187|access-date=14 qershor 2020|url-status=dead}}</ref> Sidoqoftë, analiza e fundit e ADN-së ka identifikuar si pesë si kadastra kryesore që përmbajnë të gjitha arinjtë e murrmë të gjallë, ndërsa një studim filogjenetik i vitit 2017 zbuloi nëntë klada, duke përfshirë një që përfaqëson arinjtë polar. Që nga 2005 ,<ref>{{cite journal|url=http://www.bearinfo.org/YESFedRegister.pdf|title=Endangered and Threatened Wildlife and Plants; Designating the Greater Yellowstone Ecosystem Population of Grizzly Bears as a Distinct Population Segment; Removing the Yellowstone Distinct Population Segment of Grizzly Bears From the Federal List of Endangered and Threatened Wildlife|author=U.S. Fish and Wildlife Service|date=17 nëntor 2006|journal=Federal Register|volume=70|issue=221|pages=69854–69884|archive-url=https://web.archive.org/web/20060825042929/http://www.bearinfo.org/YESFedRegister.pdf|archive-date=25 gusht 2006|access-date=14 qershor 2020|url-status=dead}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite journal|author1=Calvignac, S.|author2=Hughes, S.|author3=Tougard, C.|author4=Michaux, J.|author5=Thevenot, M.|author6=Philippe, M.|author7=Hamdine, W.|author8=Hanni, C.|title=Ancient DNA evidence for the loss of a highly divergent brown bear clade during historical times|journal=[[Molecular Ecology]]|year=2008|volume=17|issue=8|pages=1962–1970|doi=10.1111/j.1365-294x.2008.03631.x|pmid=18363668}}</ref> .<ref name="lan">{{cite journal|author1=Lan, T.|author2=Gill, S.|author3=Bellemain, E.|author4=Bischof, R.|author5=Zawaz, M. A.|author6=Lindqvist, C.|year=2017|title=Evolutionary history of enigmatic bears in the Tibetan Plateau–Himalaya region and the identity of the yeti|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=284|issue=1,868|page=20,171,804|doi=10.1098/rspb.2017.1804|pmid=29187630|pmc=5740279}}</ref> 15 nënspeciet ekzistuese ose të zhdukura kohët e fundit u njohën nga komuniteti i përgjithshëm shkencor.<ref name="MSW3">{{MSW3 Wozencraft | id =14000970 | pages = 588–589|heading = ''Ursus arctos''}}</ref><ref>[https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=180543 ''Ursus arctos''], ITIS</ref> Si dhe numri i saktë i specieve të përgjithshme të ariut të murrmë, marrëdhënia e tij e saktë me ariun polar gjithashtu mbetet në diskutim. Ariu polar është një pjesë e fundit e ariut të murrmë. Pika në të cilën ari polar u largua nga ariu i murrmë është i paqartë, me vlerësime të bazuara në gjenetikë dhe fosile që shkojnë nga 400,000 deri në 70,000 vjet më parë, por analiza më e fundit ka treguar që ariu polar u nda diku midis 275,000 dhe 150,000 vjet më parë.<ref>{{cite journal|author1=Lindqvist, C.|author2=Schuster, S. C.|author3=Sun, Y.|author4=Talbot, S. L.|author5=Qi, J.|author6=Ratan, A.|author7=Tomsho, L. B.|author8=Kasson, L.|author9=Zeyi, E.|author10=Aars, J.|author11=Miller, W.|author12=Ingólfsson, O.|author13=Bachmann, L.|author14=Wiig, O.|display-authors=3|title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=107|issue=11|pages=5053–5057|doi=10.1073/pnas.0914266107|year=2010|bibcode=2010PNAS..107.5053L|pmid=20194737|pmc=2841953}}</ref> Sipas disa përkufizimeve, ariu i murrmë mund të interpretohet si paraspecie për ariun polar.<ref>{{cite journal|doi=10.1016/j.cell.2014.03.054|pmid=24813606|pmc=4089990|title=Population Genomics Reveal Recent Speciation and Rapid Evolutionary Adaptation in Polar Bears|journal=[[Cell (journal)|Cell]]|volume=157|issue=4|pages=785–794|year=2014|last1=Liu|first1=Shiping|last2=Lorenzen|first2=Eline D.|last3=Fumagalli|first3=Matteo|last4=Li|first4=Bo|last5=Harris|first5=Kelley|last6=Xiong|first6=Zijun|last7=Zhou|first7=Long|last8=Korneliussen|first8=Thorfinn Sand|last9=Somel|first9=Mehmet|last10=Babbitt|first10=Courtney|last11=Wray|first11=Greg|last12=Li|first12=Jianwen|last13=He|first13=Weiming|last14=Wang|first14=Zhuo|last15=Fu|first15=Wenjing|last16=Xiang|first16=Xueyan|last17=Morgan|first17=Claire C.|last18=Doherty|first18=Aoife|last19=o'Connell|first19=Mary J.|last20=McInerney|first20=James O.|last21=Born|first21=Erik W.|last22=Dalén|first22=Love|last23=Dietz|first23=Rune|last24=Orlando|first24=Ludovic|last25=Sonne|first25=Christian|last26=Zhang|first26=Guojie|last27=Nielsen|first27=Rasmus|last28=Willerslev|first28=Eske|last29=Wang|first29=Jun}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Shields, G. F.|author2=Kocher, T. D.|year=1991|title=Phylogenetic relationships of North American ursids based on analysis of mitochondrial DNA|url=https://archive.org/details/sim_evolution_1991-02_45_1/page/218|language=en|journal=[[Evolution (journal)|Evolution]]|volume=45|issue=1|pages=218–221|doi=10.2307/2409495|pmid=28564083|jstor=2409495}}</ref><ref name="kurten1964">{{cite journal|last=Kurtén|first=B.|title=The evolution of the polar bear, ''Ursus maritimus'' (Phipps)|journal=Acta Zoologica Fennica|year=1964|volume=108|pages=1–26|url=https://helda.helsinki.fi/handle/10138/37762}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Ingólfsson|first1=Ólafur|last2=Wiig|first2=Øystein|doi=10.1111/j.1751-8369.2008.00087.x|title=Late Pleistocene fossil find in Svalbard: the oldest remains of a polar bear (''Ursus maritimus'' Phipps, 1744) ever discovered|journal=[[Polar Research]]|volume=28|issue=3|page=455|year=2009|bibcode=2009PolRe..28..455I}}</ref> Analiza e ADN tregon se, përveç fragmentimit të popullatës së kohëve të fundit të shkaktuara nga njerëzit,<ref>{{Cite journal|last1=Proctor|first1=Michael F.|last2=Paetkau|first2=David|last3=Mclellan|first3=Bruce N.|last4=Stenhouse|first4=Gordon B.|last5=Kendall|first5=Katherine C.|last6=Mace|first6=Richard D.|last7=Kasworm|first7=Wayne F.|last8=Servheen|first8=Christopher|last9=Lausen|first9=Cori L.|year=2012|title=Population fragmentation and inter-ecosystem movements of grizzly bears in western Canada and the northern United States|journal=[[Wildlife Monographs]]|volume=180|issue=1|pages=1–46|doi=10.1002/wmon.6|issn=1938-5455}}</ref> arinjtë e murrmë në Amerikën e Veriut janë përgjithësisht janë pjesë e një sistemi të vetëm të ndërlidhur të popullsisë, me përjashtim të popullsisë (ose specieve) në Arkipelagun Kodiak , i cili ndoshta ka qenë i izoluar që nga fundi i epokës së fundit të akullinajave.<ref>{{Cite journal|last1=Strobeck|first1=Curtis|last2=Craighead|first2=Lance|last3=Clarkson|first3=Peter L.|last4=Waits|first4=Lisette P.|last5=Paetkau|first5=David|date=1 dhjetor 1997|title=An Empirical Evaluation of Genetic Distance Statistics Using Microsatellite Data From Bear (Ursidae) Populations|url=http://www.genetics.org/content/147/4/1943|language=en|journal=[[Genetics (journal)|Genetics]]|volume=147|issue=4|pages=1943–1957|issn=0016-6731|pmid=9409849|pmc=1208359|doi=10.1093/genetics/147.4.1943}}</ref><ref name="Waits">{{cite journal|author=Waits, L. P.|year=1998|title=Mitochondrial DNA Phylogeography of the North American Brown Bear and Implications for Conservation|url=https://archive.org/details/sim_conservation-biology_1998-04_12_2/page/408|language=en|journal=[[Conservation Biology (journal)|Conservation]]|volume=12|issue=2|pages=408–417|doi=10.1111/j.1523-1739.1998.96351.x|display-authors=etal}}</ref> Këto të dhëna demonstrojnë se U. a. gyas, U. a. horribilis, U. a. sitkensis dhe U. a. stikeenensis nuk janë grupe të dallueshme ose kohezive, dhe më saktë do të përshkruheshin si ekotipe. Për shembull, arinjtë e murrmë në çdo rajon të veçantë të bregdetit të Alaskës janë më të afërta me arinjtë grizli sesa me popullatat e largëta të arinjve të murrmë,<ref>{{Cite journal|last1=Paetkau|first1=D.|last2=Shields|first2=G. F.|last3=Strobeck|first3=C.|date=1998|title=Gene flow between insular, coastal and interior populations of brown bears in Alaska|journal=Molecular Ecology|volume=7|issue=#10|pages=1283–1292|issn=0962-1083|pmid=9787441|doi=10.1046/j.1365-294x.1998.00440.x}}</ref> dallimi morfologjik në dukje i nxitur nga arinjtë e murrmë që kanë qasje në një burim të pasur ushqimor me salmon, ndërsa arinjtë grizli që jetojnë në lartësi më të mëdha, ose më tej nga bregdeti, ku materiali bimor është baza e dietës. Historia e arinjve të Arkipelagut të Aleksandrit është e pazakontë në atë që këto popullsi të ishullit mbajnë ADN të ariut polar, që supozohet se janë me origjinë nga një popullsi e arinjve polarë që u la pas në fund të Pleistocenit, por që prej asaj kohe kanë qenë të lidhura me popullsitë kontinentale ngjitur përmes lëvizjes së meshkujve, deri në atë pikë kur gjenomet e tyre bërthamore janë tani më shumë se 90% e prejardhjes së ariut të murrmë.<ref name="Shapiro_al.2013">{{Cite journal|last1=Shapiro|first1=Beth|last2=Slatkin|first2=Montgomery|last3=Stirling|first3=Ian|last4=John|first4=John St.|last5=Salamzade|first5=Rauf|last6=Ovsyanikov|first6=Nikita|last7=Jay|first7=Flora|last8=Stiller|first8=Mathias|last9=Fulton|first9=Tara L.|date=14 mars 2013|title=Genomic Evidence for Island Population Conversion Resolves Conflicting Theories of Polar Bear Evolution|journal=[[PLOS Genetics]]|volume=9|issue=3|page=e1003345|doi=10.1371/journal.pgen.1003345|issn=1553-7404|pmc=3597504|pmid=23516372}}</ref> Arinjtë e murrmë janë të ndara me sa duket në pesë kadra të ndryshme, disa prej të cilëve bashkëjetojnë ose bashkëveprojnë në rajone të ndryshme.<ref name= "Servheen"/> === Hibridët === [[File:To replace picture in 'Ursid hybrid'.jpg|thumb|Një hibrid i mundshëm i ariut grizli- ariut të zi në territorin Yukon , Kanada]] Një [[Hibridi|hibrid]] i ariut grizli-polar është një hibrid i rrallë ursid që rezulton nga një kryqëzim i një ariu të murrmë dhe një ariu polar . Ka ndodhur si në robëri ashtu edhe në të egër. Në vitin 2006, shfaqja e këtij hibrid në natyrë u konfirmua duke testuar ADN-në e një ariu me pamje të çuditshme që ishte qëlluar në Arktikun Kanadez , dhe shtatë hibride të tjera janë konfirmuar që në të njëjtin rajon, të gjitha kanë zbritur nga një femër e vetme ariu polar.<ref>{{Cite journal|last1=Richardson|first1=Evan|last2=Branigan|first2=Marsha|last3=Paetkau|first3=David|last4=Pongracz|first4=Jodie D.|date=31 maj 2017|title=Recent Hybridization between a Polar Bear and Grizzly Bears in the Canadian Arctic|journal=ARCTIC|volume=70|issue=#2|pages=151–160|doi=10.14430/arctic4643|issn=1923-1245}}</ref> Më parë, hibridi ishte prodhuar në kopshte zoologjike dhe konsiderohej një " kristal"(një kafshë e hipotezuar për të cilën nuk ekziston asnjë provë shkencore e ekzistencës në natyrë). Analizat e gjenomit të arinjve kanë treguar se ndërhyrja midis specieve ishte e përhapur gjatë evolucionit të gjinisë ''Ursus''<ref>{{Cite journal|last1=Janke|first1=Axel|last2=Nilsson|first2=Maria A.|last3=Kolter|first3=Lydia|last4=Pfenninger|first4=Markus|last5=Bidon|first5=Tobias|last6=Lammers|first6=Fritjof|last7=Kumar|first7=Vikas|date=19 prill 2017|title=The evolutionary history of bears is characterized by gene flow across species|journal=[[Scientific Reports]]|volume=7|page=46,487|doi=10.1038/srep46487|issn=2045-2322|pmc=5395953|pmid=28422140|bibcode=2017NatSR...746487K}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1126/science.1216424|pmid=22517859|title=Nuclear Genomic Sequences Reveal that Polar Bears Are an Old and Distinct Bear Lineage|journal=Science|volume=336|issue=6,079|pages=344–247|year=2012|last1=Hailer|first1=F.|last2=Kutschera|first2=V. E.|last3=Hallstrom|first3=B. M.|last4=Klassert|first4=D.|last5=Fain|first5=S. R.|last6=Leonard|first6=J. A.|last7=Arnason|first7=U.|last8=Janke|first8=A.|bibcode=2012Sci...336..344H|hdl=10261/58578}}</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1073/pnas.1210506109|title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=109|issue=36|pages=E2382–2390|year=2012|last1=Miller|first1=W.|last2=Schuster|first2=S. C.|last3=Welch|first3=A. J.|last4=Ratan|first4=A.|last5=Bedoya-Reina|first5=O. C.|last6=Zhao|first6=F.|last7=Kim|first7=H. L.|last8=Burhans|first8=R. C.|last9=Drautz|first9=D. I.|last10=Wittekindt|first10=N. E.|last11=Tomsho|first11=L. P.|last12=Ibarra-Laclette|first12=E.|last13=Herrera-Estrella|first13=L.|last14=Peacock|first14=E.|last15=Farley|first15=S.|last16=Sage|first16=G. K.|last17=Rode|first17=K.|last18=Obbard|first18=M.|last19=Montiel|first19=R.|last20=Bachmann|first20=L.|last21=Ingolfsson|first21=O.|last22=Aars|first22=J.|last23=Mailund|first23=T.|last24=Wiig|first24=O.|last25=Talbot|first25=S. L.|last26=Lindqvist|first26=C.|bibcode=2012PNAS..109E2382M|pmid=22826254|pmc=3437856}}</ref>, përfshirë ndërhyrjen e ADN-së së ariut polar, të prezantuar te arinjtë kafe gjatë Pleistocenit. Një ari i vrarë në vjeshtën e vitit 1986 në Michigan , SH.B.A., u mendua nga disa të ishte një hibrid i arit të zi amerikan/grizli , për shkak të madhësisë së tij jashtëzakonisht të madhe, dhe kockave të trurit proporcionalisht më të madh. Testimi i ADN-së nuk ishte në gjendje të përcaktonte nëse ishte një ari i madh amerikan i zi apo ari grizli .<ref name="hybrid">{{cite book|last=Smith|first=Richard P.|year=2007|chapter=Hybrid Black Bear|title=Black Bear Hunting|publisher=[[Stackpole Books]]|isbn=978-0-8117-0269-0}}</ref> == Anatomia == [[File:Brown bear (Ursus arctos arctos) smiling.jpg|thumb|right|Arinjtë e murrmë janë me madhësi shumë të ndryshueshme. Arinjtë e murrmë euroaziatikë shpesh bien rreth mesit në madhësi të ulëta për speciet.]] Madhësia tipike varet nga cila popullatë është nga ajo, dhe nënllojet më të pranuara ndryshojnë shumë në madhësi. Kjo është pjesërisht për shkak të dimorfizmit seksual , pasi arinjtë e murrmë meshkuj janë mesatarisht të paktën 30% më të mëdhenj në shumicën e nëntipeve. Arinjtë individualë gjithashtu ndryshojnë në madhësi sezonale, duke peshuar më së paku në pranverë për shkak të mungesës së foragjereve gjatë letargjis, dhe më së shumti në fund të vjeshtës, pas një periudhe hiperfagie për të vënë në peshë shtesë për t'u përgatitur për letargji. Prandaj, një ari mund të duhet të peshohet edhe në pranverë dhe në vjeshtë për të marrë një ide mbi peshën e tij mesatare vjetore.<ref>{{cite journal|author1=Hissa, R.|author2=Siekkinen, J.|author3=Hohtola, E.|author4=Saarela, S.|author5=Hakala, A.|author6=Pudas, J.|year=1994|title=Seasonal patterns in the physiology of the European brown bear (''Ursus arctos arctos'') in Finland|pmid=8529017|journal=Comparative Biochemistry and Physiology Part A: Physiology|volume=109|issue=#3|pages=781–791|doi=10.1016/0300-9629(94)90222-4|url=https://www.researchgate.net/publication/14671511|language=en}}</ref><ref name= "McLellan">{{cite journal|author=McLellan, B. N.|year=2011|title=Implications of a high-energy and low-protein diet on the body composition, fitness, and competitive abilities of black (''Ursus americanus'') and grizzly (''Ursus arctos'') bears|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=89|issue=#6|pages=546–558|doi=10.1139/z11-026}}</ref> [[File:Description iconographique comparée du squelette et du système dentaire des mammifères récents et fossiles (Ursus arctos californicus).jpg|thumb|left|Skeleti]] Gama normale e dimensioneve fizike për një ari të murrmë është 1.4 deri në 2.8 m (4 ft 7 në 9 ft 2 in) nga gjatësia e kokës dhe truput dhe një lartësi supesh prej 70 deri 153 cm (2 ft 4 in to 5 ft 0 in).Bishti është relativisht i shkurtër, si të gjithë arinjtë, duke filluar nga 6 deri në 22 cm (2,4 deri 8,7 in) në gjatësi. Arinjtë më të vegjël të murrmë, femrat gjatë pranverës në mesin e popullatave të tokës shterpë, mund të peshojnë aq pak sa të përputhen afërsisht me masën e trupit të meshkujve të llojeve të ariut më të vegjël të gjallë, [[Ariu i diellit|ariun e diellit]] ( ''Helarctos malayanus'' ), ndërsa popullsitë më të mëdha bregdetare arrijnë madhësi shumë të ngjashme me ato të llojeve më të mëdha të ariut të gjallë, ariut polar .<ref name="Christiansen">{{cite journal|author=Christiansen, P.|year=1999|title=What size were ''Arctodus simus'' and ''Ursus spelaeus'' (Carnivora: Ursidae)?|journal=Annales Zoologici Fennici|volume=36|issue=2|pages=93–102|jstor=23735739}}</ref><ref name= "Smith"/><ref name="FitzgeraldKrausman2002">{{cite journal|doi=10.1644/1545-1410(2002)696<0001:HM>2.0.CO;2|url=http://www.science.smith.edu/msi/pdf/696_Helarctos_malayanus.pdf|year=2002|volume=696|pages=1–5|title=''Helarctos malayanus''|journal=Mammalian Species|last1=Fitzgerald|first1=Christopher S.|last2=Krausman|first2=Paul R.|access-date=12 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113314/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/696_Helarctos_malayanus.pdf|archive-date=4 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Arinjtë e murrmë tokësor janë përgjithësisht më të vogla se sa perceptohen, duke qenë rreth të njëjtën peshë si një luan mesatar , me një mesatare vlerësimi prej 180 kg (400 lb) tek meshkujt dhe 135 kg (298 lb) tek femrat, ndërsa të rriturit e popullsisë bregdetare peshojnë rreth dy herë më shumë.<ref name= "Smith"/><ref>{{cite web|title=''Ursus arctos'' – Brown Bear species|url=http://wildpro.twycrosszoo.org/S/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_arctos/Ursus_arctos.htm#Measurement|publisher=Wildpro|access-date=14 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517001104/http://wildpro.twycrosszoo.org/S/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_arctos/Ursus_arctos.htm#Measurement|language=en|archive-date=17 maj 2012|url-status=dead}}</ref> Pesha mesatare e arinjve meshkuj të rritur nga 19 popullsi, nga e gjithë bota dhe specie të ndryshme (përfshirë të dy speciet me trup të madh dhe të vogël), u gjet në 217 kg (478 lb) ndërsa femrat e rritur nga 24 popullsitë u gjetën mesatarisht 152 kg (335 lb).<ref name= "Smith"/><ref name= "Feldhamer"/><ref name= "Swenson2">{{cite journal|doi=10.1007/s00442-007-0715-1|pmid=17415593|title=Brown bear body mass and growth in northern and southern Europe|journal=Oecologia|volume=153|issue=#1|pages=37–47|year=2007|last1=Swenson|first1=Jon E.|last2=Adamič|first2=Miha|last3=Huber|first3=Djuro|last4=Stokke|first4=Sigbjørn|url=http://bearproject.info/old/uploads/publications/2007%20Swenson%20et%20al%20Oecologia.pdf|bibcode=2007Oecol.153...37S|access-date=14 qershor 2020|archive-date=13 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113071024/http://bearproject.info/old/uploads/publications/2007%20Swenson%20et%20al%20Oecologia.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1111/j.1365-2907.2011.00184.x|title=The mating system of the brown bear ''Ursus arctos''|journal=Mammal Review|volume=42|page=12|year=2012|last1=Steyaert|first1=Sam M. J. G.|last2=Endrestøl|first2=Anders|last3=Hackländer|first3=Klaus|last4=Swenson|first4=Jon E|last5=Zedrosser|first5=Andreas}}</ref> === Ngjyra === [[File:Brown bear on rock.jpg|thumb|right|Ariu i murrmë në një shkëmb]] Arinjtë e murrmë shpesh nuk janë plotësisht kafe.<ref name= "Jones">{{cite journal|author=Jones, S. V.|year=1923|title=Color variations in wild animals|journal=Journal of Mammalogy|pages=172–177|jstor=1373567|volume=4|issue=#3|doi=10.2307/1373567}}</ref> Ata kanë lesh të gjatë dhe të trashë, me një krifë mesatarisht të gjatë në pjesën e prapme të qafës e cila ndryshon disi nga llojet.<ref name= "Swenson">Swenson, J. E. (2000). [https://wcd.coe.int/com.instranet.InstraServlet?command=com.instranet.CmdBlobGet&InstranetImage=1391833&SecMode=1&DocId=1459496&Usage=2 Action plan for the conservation of the brown bear in Europe (''Ursus arctos'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220112705/https://wcd.coe.int/com.instranet.InstraServlet?command=com.instranet.CmdBlobGet&InstranetImage=1391833&SecMode=1&DocId=1459496&Usage=2 |date=20 dhjetor 2016 }} (No. 18-114). Council of Europe.</ref> Në Indi, arinjtë e murrmë mund të jenë të kuqërremtë me qime argjendi, ndërsa në Kinë arinjtë e murrmë janë të bikoloruar, me një jakë të verdhë-kafe ose të bardhë në të gjithë qafën, gjoksin dhe shpatullat.<ref>{{cite journal|pmid=18450212|year=2008|last1=Sahajpal|first1=V|title=Hair characteristics of four Indian bear species|journal=Science & Justice|volume=48|issue=#1|pages=8–15|last2=Goyal|first2=S. P.|last3=Jayapal|first3=R|last4=Yoganand|first4=K|last5=Thakar|first5=M. K.|doi=10.1016/j.scijus.2007.05.001}}</ref><ref name= "Jones"/> Edhe brenda specieve të përcaktuara mirë, individët mund të tregojnë ngjyrime shumë të ndryshueshme të kafesë. Grizlit e Amerikës së Veriut mund të jenë kafe të errët (pothuajse të zezë) deri në krem ​​(pothuajse të bardhë) ose të verdhë-kafe dhe shpesh kanë këmbë me ngjyrë të errët. Emri i zakonshëm "grizli" buron nga ngjyrosja e tyre tipike, me qimet në pjesën e prapme të tyre zakonisht janë kafe-të zezë në bazë dhe krem ​​të bardhë në kurriz, duke u dhënë atyre ngjyrën e tyre të veçantë "të murrmë". Përveç specieve kanellë të ariut të zi amerikan ( ''U. americanus cinnamonum'' ), ariu i murrmë është specia e vetme moderne e ariut që zakonisht shfaqet me të vërtetë kafe. Gëzofi i dimrit është shumë i trashë dhe i gjatë, veçanërisht në speciet veriore, dhe mund të arrijë nga 11 deri në 12 centimetra . Gëzofi i dimrit është i hollë, por të ashpër kur e prekin. Gëzofi i verës është shumë më i shkurtër dhe më i rrallë dhe gjatësia dhe densiteti i tij ndryshon gjeografikisht.<ref name="soviet">{{cite book|title=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola|trans-title=Mammals of the Soviet Union, Volume II, Part 1a, Sirenia and Carnivora (Sea cows; Wolves and Bears)|volume=II, Part 1a|editor1=V. G. Heptner|editor2=N. P. Naumov|publisher=Science Publishers, Inc.|year=1998|isbn=1-886106-81-9|location=[[Washington, D.C.]], USA|url=https://archive.org/stream/mammalsofsov211998gept#page/648/mode/2up|language=en}}</ref> === Morfologjia dhe madhësia ckraniale === [[File:Bear skull.jpg|thumb|left|Kafka]] Të rriturit kanë kafkat konkave masive, të ndërtuara shumë mirë , të cilat janë të mëdha në përpjeatim me trupin. Pjesa e përparme e ballit është e lartë dhe ngrihet pjerrësisht. Kafka është zhvilluar më mirë kur krahasohen me ato të [[Ariu i zi aziatik|arinjve të zinj aziatikë]] ( ''Ursus thibetanus'' ): këto të fundit kanë kreshta sagitale që nuk kalojnë më shumë se 19-20% të gjatësisë totale të kafkës, ndërsa të parët kanë kreshta sagitale që përbëjnë deri në 40–41% të gjatësisë së kafkës. Projeksionet e kafkës janë më të dobëta të zhvilluara tek femrat sesa te meshkujt. Rreshti i trurit është relativisht i vogël dhe i zgjatur. Ekziston një variacion i madh gjeografik në kafkë, dhe paraqitet kryesisht në dimensione. Për shembull, grizlit kanë tendencë të kenë profile më të sheshta sesa arinjtë e murrmë evropiane dhe bregdetar të Amerikës. Gjatësia e kafkës së arinjve të murrmë rusë priren të jetë 31.5 - 45.5 centimetra (12.4 deri 17.9 in) për meshkujt, dhe 27.5 deri 39.7 centimetra (10.8 deri 15.6 in) për femrat. Gjerësia e harqeve zigomatike te meshkujve është 17.5 deri në 27.7 centimetra (6,9 deri 11 in), dhe 14.7 në 24.7 centimetra (5.8 deri 9.7 in) tek femrat. Arinjtë e murrmë kanë dhëmbë shumë të fortë: incizorët janë relativisht të mëdhenj dhe dhëmbët e qenit janë të mëdha, ato të poshtme janë lakuar fort. Tre molarët e parë të nofullës së sipërme janë të pazhvilluara dhe të kurorëzuara me një rrënjë. Molari i dytë i sipërm është më i vogël se të tjerët, dhe zakonisht mungon tek të rriturit. Zakonisht humbet në moshë të re, duke mos lënë asnjë gjurmë të alveolusit në nofull. Tre molarët e parë të nofullës së poshtme janë shumë të dobëta, dhe shpesh humbasin në moshë të re. Dhëmbët e arinjve të murrmë pasqyrojnë plasticitetin e tyre dietik dhe janë gjerësisht të ngjashme me arinjtë e tjerë, duke përjashtuar dy arinjtë e gjallë më barngrënës, [[Panda|panda gjigande]] ( ''Ailuropoda melanoleuca'' ) dhe [[ariu me syze]] ( ''Tremarctos ornatus''), të cilët kanë premolarë të hollë, të vegjël (idealë për bluarjen e bimëve me fibroze) në krahasim arijntë me premolarët që të paktën sezonalisht shpesh mbështeten në mish si një burim ushqimi.<ref name= "Christiansen2">{{cite journal|doi=10.1002/jmor.10643|pmid=18488989|title=Feeding ecology and morphology of the upper canines in bears (carnivora: Ursidae)|journal=Journal of Morphology|volume=269|issue=#7|pages=896–908|year=2008|last1=Christiansen|first1=Per}}</ref><ref>{{cite journal|author=Kurtén, B.|year=1966|title=Pleistocene bears of North America: Genus ''Tremarctos'', spectacled bears|journal=Acta Zoologica Fennica|volume=115|pages=1–96}}</ref>Dhëmbët janë me siguri më të mëdha se e arinjëve të zinj amerikanë , por mesatarisht më të vegjël në gjatësi molare sesa arinjtë polarë .<ref>{{cite journal|doi=10.1017/S0952836904004856|title=Ecomorphological indicators of feeding behaviour in the bears (Carnivora: Ursidae)|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-zoology_2004-05_263/page/41|language=en|journal=Journal of Zoology|volume=263|page=41|year=2004|last1=Sacco|first1=Tyson|last2=Van Valkenburgh|first2=Blaire}}</ref><ref>{{cite journal|pmid=4819587|doi=10.2307/1379261|year=1974|last1=Slaughter|first1=B. H.|title=Eruption of cheek teeth in insectivora and carnivora|journal=Journal of Mammalogy|volume=55|issue=#1|pages=115–25|last2=Pine|first2=R. H.|last3=Pine|first3=N. E.|jstor=1379261}}</ref>Arinjtë e murrmë kanë kafkën më të gjerë të çdo ursin; vetëm arinjtë e gjallë bimëngrënës të përmendur i tejkalojnë ato në gjerësinë relative të kafkës.<ref name= "Smith"/><ref name= "Feldhamer">{{cite book|last1=Feldhamer|first1=G. A.|last2=Thompson|first2=B. C.|last3=Chapman|first3=J. A.|year=2003|url=https://books.google.com/books?id=-xQalfqP7BcC&lpg=PP1&pg=PP1|title=Wild mammals of North America: biology, management, and conservation|publisher=JHU Press|isbn=9780801874161}}</ref><ref name= "bite">{{cite journal|doi=10.1111/j.1469-7998.2006.00286.x|title=Evolutionary implications of bite mechanics and feeding ecology in bears|journal=Journal of Zoology|volume=272|issue=#4|page=423|year=2007|last1=Christiansen|first1=P.}}</ref> Një tjetër ari i gjallë ursinë,[[ariu dembel]] ( ''Melursus ursinus''), ka një kafkë proporcionalisht më të gjatë se ariu i murrmë dhe mund të përputhet me gjatësinë e kafkës së nëntipeve edhe të arinjve të mëdhenj të murrmë, me sa duket si një ndihmë për ushqimin janë kolonitë e insekteve për të cilat një turir i gjatë është i dobishëm si një tipar i evoluar në disa grupe gjitarësh që nuk lidhen .<ref name="brown"/><ref name= "bite"/> === Kthetrat dhe këmbët === [[File:Brown Bear Paws.jpg|thumb|Putrat e përparme]] Arinjtë e murrmë kanë kthetra shumë të mëdha dhe të lakuara, ato të pranishme në pjesën e përparme janë më të gjata se ato në gjymtyrët e pasme. Ata mund të arrijnë nga 5 deri në 6 centimetra (2.0 deri në 2.4 in) dhe mund të matin 7 deri në 10 centimetra (2.8 në 3.9 in) përgjatë kurbës. Ata janë përgjithësisht të errët me një majë të lehtë, me disa forma që kanë kthetra plotësisht të lehta. Kthetrat e arijnve të murrmë janë më të gjata dhe të ngushta se ato të arinjve të zinj amerikanë ( ''Ursus americanus'' ). Kthetrat janë të buta, ndërsa ato të një ariu të zi janë të mprehta. Për shkak të strukturës së tyre të kthetrave, përveç peshës së tyre të tepërt, arinjtë e rritur të murrmë nuk mund të ngjiten në pemë siç munden të dy speciet e ariut të zi, megjithëse në raste të rralla arinjtë e rritur femra të murrme janë parë në pemë. Kthetrat e një ariu polar janë gjithashtu mjaft të ndryshme, duke qenë veçanërisht më të shkurtër, por më të gjerë me një lakim të fortë dhe pikë më të mprehtë, me sa duket edhe si një ndihmë për të udhëtuar mbi akull (nganjëherë pothuajse vertikalisht) dhe duke gjuajtur pre aktive. Putrat e ariut të murrmë janë mjaft të mëdha. Këmbët e pasme të arinjve të rritur janë zbuluar se zakonisht matin 21 deri 36 cm (8,3 deri 14,2 in) gjatë, ndërsa të parmet kanë tendencë të matin rreth 40% më pak në gjatësi. Të katër këmbët të arinjëve me madhësi mesatare kanë një gjerësi prej 17,5 deri 20 cm (6,9 - 7,9 in). Në meshkuj të mëdhenj të ariut bregdetar ose Kodiak, pjesa e poshtme e shpatullës mund të masë deri në 40 cm (16 in) në gjatësi, 28.5 cm (11.2 in) në gjerësi, ndërsa arinjtë e madhësuar Kodiak që kishin konfirmuar matjet deri në 46 cm (18 in) përgjatë këmba e tyre e pasme.<ref name="Hunter"/><ref name = "Wood">{{cite book|author=Wood, Gerald|title=The Guinness Book of Animal Facts and Feats|year=1983|isbn=978-0-85112-235-9|url=https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood|language=en}}</ref><ref name= "Whitaker">Whitaker, J. O., & Elman, R. (1996). ''National Audubon Society Field Guide to North American Mammals (p. 992)''. New York: Knopf.</ref> Arinjtë e murrmë janë të vetmit arinj që ekzistojnë me një gungë në pjesën e sipërme të shpatullave të tyre, e cila është bërë tërësisht nga muskujt, kjo veçori është zhvilluar me sa duket për të dhënë më shumë forcë në gërmime, gjë që është e zakonshme gjatë ushqimit për shumicën e specieve të arinjve dhe gjithashtu përdoret shumë në ndërtimin e den para letargji.<ref name="brown"/><ref name= "Novak">Novak, M., Baker, J.A., Obbard, M.E. & Malloch, B. (1987). ''Wild furbearer management and conservation in North America''. Ontario Ministry of Natural Resources.</ref> == Gama dhe habitati == [[File:Brown bear seaguls.jpg|left|thumb|Ariu i murrmë në Brooks Falls]] Arinjtë e murrmë dikur ishin vendas në [[Evropa|Evropë]], pjesën më të madhe të [[Azia|Azisë]], [[Malet Atllas|Malet Atlas]] të [[Afrika|Afrikës]] dhe [[Amerika Veriore|Amerikën e Veriut]]<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4003325.stm|language=en|title=Ancient bear made early migration|work=[[BBC News]]|date=12 nëntor 2004|accessdate=2 janar 2010}}</ref>, por tani janë zhdukur në disa zona, dhe popullsia e tyre është zvogëluar shumë në zona të tjera. Ka rreth 200,000 arinj të murrmë të mbetur në botë.<ref name="Brown Bear | Species | WWF">{{cite web|title=Brown Bear {{!}} Species {{!}} WWF|url=http://worldwildlife.org/species/brown-bear|publisher=WWF}}</ref> Popullsia më e madhe është në [[Rusia|Rusi]] me 120,000,<ref name="Brown Bear">{{cite web|title=Brown Bear|url=http://www.rollinghillswildlife.com/animals/b/bearbrown/|publisher=Rolling Hills Wildlife Adventure|access-date=2 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161110075111/http://www.rollinghillswildlife.com/animals/b/bearbrown/|language=en|archive-date=10 nëntor 2016|url-status=dead}}</ref> [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] me 32.500, dhe [[Kanadaja|Kanada]] me rreth 25,000. Rreth 95% e popullsisë së ariut të murrmë në Shtetet e Bashkuara është në Alaska, megjithëse në 48 shtetet e ulëta, ato janë duke ripopulluar ngadalë por në mënyrë të qëndrueshme përgjatë Rockies dhe Plains Great Great Western. Edhe pse shumë njerëz besojnë se disa arinj të murrmë mund të jenë të pranishëm në [[Meksika|Meksikë]] dhe Malet Atlas të [[Maroku|Marokut]] , të dyja thuajse janë [[Speciet e zhdukura|zhdukur]]. Ariu i fundit i murrmë meksikan u qëllua në 1960. Në Evropë , ka 14,000 arinj të murrmë në dhjetë popullsi të fragmentuara, nga [[Spanja]] (vlerësohet të jetë vetëm 20-25 kafshë në Pirenej në vitin 2010,<ref>{{cite web|url=http://www.elperiodico.cat/ca/noticias/societat/20100802/neixen-quatre-cries-dos-bru-als-pirineus/416750.shtml|date=2 gusht 2010|work=elperiodico.cat|title=Neixen quatre cries d'ós bru als Pirineus|accessdate=19 nëntor 2010|language=Ca}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ecologistasenaccion.org/article17611.html|date=maj 2010|publisher=ecologistasenaccion.org|title=Situació preocupant de l'ós bru als Pirineus|accessdate=19 nëntor 2010|language=Ca}}</ref> në një gamë të përbashkët midis [[Franca|Francës]] , Spanja dhe [[Andorra]] , dhe rreth 210 kafshë në Asturi , Cantabria , Galicia dhe León, në Picos de Europa dhe zonat ngjitur në 2013 në perëndim,<ref>{{cite web|url=http://www.abc.es/sociedad/20130929/abci-osos-desafio-poblacion-creciente-201309281954.html|work=ABC|location=Spain|title=Osos, el desafío de una población creciente|language=Es}}</ref> në Rusi në lindje dhe nga [[Suedia]] dhe [[Finlanda]] në veri në Rumani (4000–5000), Bullgaria (900–1200), [[Sllovakia]] (me rreth 600–800 kafshë), Sllovenia (500–700 kafshë) dhe Greqia (me rreth 200 kafshë) në jug. Ata janë të zhdukur në Ishujt Britanikë , tejet të kërcënuar në Francë dhe Spanjë dhe në telashe mbi pjesën më të madhe të [[Evropa Qendrore|Evropës Qendrore]] . Popullata e ariut të murrmë të Karpateve e Rumanisë është më i madhi në Evropë jashtë Rusisë, i vlerësuar në 4,500 deri në 5,000 arinj, megjithëse bie në mënyrë alarmante për shkak të mbingarkesës.<ref>{{cite web|url=http://proaction.tripod.com/localcampaigns/id26.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040324084408/http://proaction.tripod.com/localcampaigns/id26.html|archivedate=24 mars 2004|title=Proact Local Campaigns: Carpathian Brown Bear|accessdate=19 nëntor 2010}}</ref> Ekziston gjithashtu një popullsi më e vogël e arijnve të murrmë në Malet Karpate në [[Ukraina|Ukrainë]] (vlerësohet në rreth 200 në 2005), Sllovaki dhe [[Polonia|Poloni]] (vlerësohet në rreth 100 në 2009 në vendin e fundit).<ref>{{cite web|url=http://carpathianbear.pl/en/projects/management-plan|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110813050707/http://carpathianbear.pl/en/projects/management-plan|archivedate=13 gusht 2011|title=Carpathian Brown Bear Management Plan [in Poland]|publisher=carpathianbear.pl|accessdate=19 nëntor 2010}}</ref> Popullsia totale e Karpateve vlerësohet të jetë rreth 8,000.<ref>{{cite web|url=http://wwf.panda.org/about_our_earth/species/profiles/mammals/brown_bear2/brownbear_population_distribution/|work=wwf.panda.org|title=Brown Bear – Population & Distribution: A Truly International Species|accessdate=19 nëntor 2010|archive-date=29 prill 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429193424/http://wwf.panda.org/about_our_earth/species/profiles/mammals/brown_bear2/brownbear_population_distribution/|language=en|url-status=dead}}</ref>  Evropa veriore është shtëpia e një popullate të madhe arijnsh, me një vlerësim prej 2.500 (varg 2,350-2,900) në Suedi , rreth 1.600 në Finlandë ,<ref>{{cite web|url=http://www.suurpedot.fi/www/fi/lajit/karhu/index.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20141107235117/http://www.suurpedot.fi/www/fi/lajit/karhu/index.php|url-status=dead|archive-date=7 nëntor 2014|publisher=suurpedot.fi|title=Karhu|accessdate=22 tetor 2010|language=Fi}}</ref> rreth 700 në [[Estonia|Estoni]] dhe 70 në [[Norvegjia|Norvegji]] . Një popullatë tjetër e madhe dhe relativisht e qëndrueshme e arinjve të murrmë në Evropë, që përbëhet nga 2.500-3,000 individë, është popullsia Dinaric-Pindos ([[Gadishulli Ballkanik|Ballkan]]), me shpërndarje të vazhdueshme në [[Italia|Italinë]] verilindore , [[Sllovenia|Slloveni]] , [[Kroacia|Kroaci]] , [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnje dhe Hercegovin]] , [[Serbia|Serbi]] , [[Mali i Zi]] , [[Maqedonia e Veriut|Maqedoni]] , [[Shqipëria|Shqipëri]] ,[[Kosova|Kosovë]], [[Bullgaria|Bullgari]] dhe [[Greqia|Greqi]] .<ref>[http://www.kora.ch/sp-ois/bear-ois/index.htm Bear Online Information System for Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210614033232/https://www.kora.ch/sp-ois/bear-ois/index.htm |date=14 qershor 2021 }}. Kora.ch. Retrieved 15 September 2011.</ref> Arinjtë e murrmë jetojnë në Alaska , në lindje përmes territorit të Yukonit dhe Veriperëndimit , në jug përmes [[Kolumbia Britanike|Kolumbisë Britanike]] dhe përgjatë gjysmës perëndimore të [[Alberta|Albertës]] . Popullsia alaskane vlerësohet në 32,000 individë të shëndetshëm.<ref>{{cite web|title=Brown Bear Research in Alaska|url=http://www.adfg.alaska.gov/index.cfm?adfg=wildlifenews.view_article&articles_id=551|publisher=Alaska Department of Fish and Game|accessdate=4 prill 2012}}</ref> Popullsia e vogël ekzistojnë në Ekosistemin më të Madh të Yellowstone të Wyomingit në veriperëndim (me rreth 600 kafshë), Ekosistemin Verior Kontinentale Veriore të Montana veriperëndimore (me rreth 750 kafshë), Ekosistemi Kabinet-Yaak i veriperëndimit Montana dhe verilindje i Idaho (me rreth 30-40 kafshë), Ekosistemi Selkirk i Uashingtonit verilindordhe në veriperëndim të Idaho (me rreth 40-50 kafshë), dhe Ekosistemi i Kaskadave të Veriut të Uashingtonit veriperëndimor (me rreth 5-10 kafshë). Këto pesë ekosisteme kombinohen për një total prej afro 1.470 grizli të egër që vazhdojnë në Shtetet e Bashkuara të Afërt. Fatkeqësisht, këto popullata janë të izoluara nga njëra-tjetra, duke penguar çdo rrjedhë gjenetike midis ekosistemeve. Kjo përbën një nga kërcënimet më të mëdha për mbijetesën e ardhshme të ariut të murrmë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Në Azi, arinjtë e murrmë gjenden kryesisht në të gjithë Rusinë , që andej më shumë në jugperëndim në pjesë të [[Lindja e Mesme|Lindjes së Mesme]] , deri në jug në [[Irani|Iranin]] jugperëndimor , dhe në juglindje në një zonë të vogël të [[Kina|Kinës]] Verilindore , Kinë Perëndimore dhe pjesë të [[Koreja e Veriut|Koresë së Veriut]] , [[Pakistani|Pakistanit]] , [[Afganistani|Afganistanit]] dhe [[India|Indis]] . Ato gjithashtu mund të gjenden në ishullin japonez të Hokkaidōs , i cili mban numrin më të madh të arinjve të murrmë jo-rus në Azinë Lindore me rreth 2,000-3,000 kafshë.<ref name="Hunter">''Carnivores of the World'' by Dr. Luke Hunter. Princeton University Press (2011), {{ISBN|9780691152288}}</ref> Popullsia e arinjve të murrmë në vargmalin e Pirenes midis Francës dhe Spanjës është jashtëzakonisht e ulët, e vlerësuar në 14 deri në 18 vjeç, me një mungesë femrash. Rrallëhësia e tyre në këtë zonë ka bërë që biologët të lëshojnë arinj, kryesisht femra, nga Sllovenia në pranverë 2006 për të zvogëluar çekuilibrin dhe për të ruajtur praninë e specieve në zonë. Arinjtë u liruan megjithë protestat e fermerëve francezë. Një popullatë e vogël e arinjve të murrmë ( ''Ursus arctos marsicanus'' ) ende jeton në Italinë qendrore ( malet Apenine , Abruzo dhe Latium), me jo më shumë se 30-40 individë, të mbrojtur nga ligje të forta, por të rrezikuara nga prania e njeriut në zonë.<ref>{{Cite web|title=Brown bear seen for first time in 150 years in northern Spanish park|url=https://www.cnn.com/travel/article/brown-bear-spain-video-scli-intl/index.html|first=Jack|last=Guy|website=CNN|language=En|access-date=4 maj 2020}}</ref> Në zonat e Arktikut , habitati i mundshëm i ariut të murrmë po rritet. Ngrohja e rajonit ka lejuar speciet për të lëvizur në veri më larg në atë që dikur ishte ekskluzivisht dominuar nga ariu polar . Në zonat jo-Arktike, humbja e habitatit fajësohet si shkaku kryesor i rrezikimit, i ndjekur nga gjuetia. Kjo specie banon në gamën më të gjerë të habitateve të çdo specie të gjallë ariu. Ata duket se nuk kanë asnjë preferencë lartësie dhe janë regjistruar nga niveli i detit në një lartësi prej 5000 m (16,000 ft) (kjo e fundit në Himalajet ). Në pjesën më të madhe të gamës së tyre, arinjtë e murrmë në përgjithësi duket se preferojnë një vend gjysmë të hapur, me një shpërndarje të bimësisë që mund t'u lejojë atyre një vend pushimi gjatë ditës. Sidoqoftë, ata janë regjistruar si banorë të çdo larmie të pyjeve të buta veriore që dihet se ndodhin. Arinjtë e murrmë të Amerikës së Veriut, ose grizlit , në përgjithësi duket se preferojnë peizazhe të hapura ose gjysmë të hapura, me speciet dikur që kanë qenë të zakonshme në Rrafshinat e Mëdha dhe vazhdon të ndodhë në një numër të konsiderueshëm në tundra dhe grykëderdhje bregdetare dhe ishuj . Numrat e ndryshueshme ende ndodhin në preri në zonat e veriut Maleve Shkëmbore (kryesisht në Kanada, por disa në Shtetet e Bashkuara afërt). Në Euroazinë perëndimore, ata banojnë kryesisht në pyjet malore, në vargje si Alpet , Pirrenët dhe Kaukazit , megjithëse mund të jenë shtyrë në habitatet më të pyllëzuara, me reshje për shkak të persekutimit të gjërë të specieve në disa rajone .<ref name="mari">{{Cite journal|last1=Murtskhvaladze|first1=M.|last2=Gavashelishvili|first2=A.|last3=Tarkhnishvili|first3=D.|doi=10.1111/j.1365-294X.2010.04610.x|title=Geographic and genetic boundaries of brown bear (''Ursus arctos'') population in the Caucasus|journal=Molecular Ecology|volume=19|issue=9|pages=1829–1841|year=2010|pmid=20345670}}</ref><ref name= "Macdonald">{{cite book|year=1993|title=Mammals of Europe|publisher=Princeton University Press|location=New Jersey|page=[https://archive.org/details/mammalsofeurope00macd/page/107 107]|isbn=978-0-691-09160-0|author1=Macdonald, D.W.|author2=Barrett, P.|url=https://archive.org/details/mammalsofeurope00macd/page/107}}</ref><ref name="mari"/> Pjesë të shkreta të Evropës Veriore dhe Lindore, si ana të mëdha të Skandinavisë dhe Maleve Karpate , gjithmonë kanë qenë të pyllëzuara mjaft rëndë dhe kanë mbajtur popullsi relativisht të qëndrueshme të arinjeve, duke treguar që arinjtë e murrmë këtu janë përshtatur mirë me banesat pyjore. Në Azinë Qendrore , shqetësimet njerëzore janë minimale pasi kjo zonë ka një mjedis më të ashpër dhe është me popullsi më pak. Në këtë pjesë të botës, arinjtë mund të gjenden në stepat , livadhet alpine dhe madje edhe në skajin e shkretëtirës . Në Siberi , speciet duken të përshtatura për të jetuar në pyje me dendura pishe. Pyjet e Rusisë Lindore mbajnë ndoshta numrin më të madh të arinjve të murrmë në botë, jashtë Alaskës dhe Kanadasë verilindore. Mendohet se arinjtë euroaziatik që kolonizuan Amerikën ishin të përshtatur me tundra dhe speciet ndonjëherë gjenden rreth fushave të akullit nën-Arktik . Kjo tregohet nga arinjtë e murrmë në Gadishullin Chukotka në anën aziatike të ngushticës së Beringut, të cilat janë të vetmet arinjtë e murrmë aziatikë që jetojnë gjatë gjithë vitit në tundra ultësirë ​​si kushërinjtë e tyre të Amerikës së Veriut.<ref>{{cite web|url=http://www.russianbearhunt.com/|language=en|title=Brown Bear Hunting in Russia|publisher=Russianbearhunt.com|accessdate=10 tetor 2009}}</ref> === Statusi i konservimit === Ndërsa rrezja e ariut ka qenë pakësuar dhe është përballur me zhdukje lokale, ajo mbetet e renditur si një specie shqetësimi më e vogël nga IUCN , me një popullsi të përgjithshme prej afro 200,000. Që nga viti 2012 , ky dhe ariu i zi amerikan janë e vetmja specie ariu që nuk klasifikohet si i kërcënuar nga IUCN. Sidoqoftë, ariu grizli i Kalifornis , ariu Atlas dhe ariu grizli meksikan , si dhe popullata e ariut të murrmë në Paqësorin Veri-perëndimorë , u gjuan deri në zhdukje në shekujt XIX dhe fillim të 20-të dhe shumë nga speciet e Azisë Jugore janë shumë të rrezikuar.<ref name="Miller & Waits 2006">{{cite journal|last1=Miller|first1=CR|last2=Waits|first2=L.P.|title=Phylogeography and mitochondrial diversity of extirpated brown bear (''Ursus arctos'') populations in the contiguous United States and Mexico|journal=Mol. Ecol.|date=2006|volume=15|issue=#14|pages=4477–85|doi=10.1111/j.1365-294x.2006.03097.x|pmid=17107477}}</ref>[[Ariu i murrmë sirian]] ( ''Ursus arctos syriacus'' ) është shumë i rrallë dhe është ekstraksuar nga më shumë se gjysma e gamës së tij historike.<ref name="Calvignac et al. 2009">{{cite journal|last1=Calvignac|first1=Sebastien|last2=Hughes|first2=Sandrine|last3=Hanni|first3=Catherine|title=Genetic diversity of endangered brown bear (''Ursus arctos'') populations at the crossroads of Europe, Asia and Africa|journal=Diversity and Distributions|date=2009|volume=15|issue=#5|pages=742–750|doi=10.1111/j.1472-4642.2009.00586.x}}</ref> Një nga speciet më të vegjël, ariu i murrmë i Himalajave ( ''Ursus arctos isabellinus'' ), rrezikohet në mënyrë kritike, duke zënë vetëm 2% të gamës së tij të mëparshme dhe kërcënohet nga gjuetia e pakontrolluar për pjesët e trupit të tij.<ref name="enews">[http://www.euronews.com/2014/01/06/himalayan-brown-bears-now-critically-endangered/ Himalayan brown bears now critically endangered] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181016125912/https://www.euronews.com/2014/01/06/himalayan-brown-bears-now-critically-endangered |date=16 tetor 2018 }}. Euronews.com. 6 January 2014</ref> Ariu i murrmë marsikan në qendër të Italisë besohet të ketë një popullsi prej vetëm 30-40 arinjve. == Sjellja dhe historia e jetës == [[File:Ursus arctos - Norway.jpg|thumb|upright|Si të gjitha arinjtë, arinjtë e murrmë mund të qëndrojnë me këmbët e tyre dhe të ecin për disa hapa në këtë pozicion, zakonisht të motivuar për ta bërë këtë nga kurioziteti, uria ose alarmi]] {{listen |filename = Yellowstone sound library - Grizzly Bear Eating - 003.mp3 |title = Brown bear sounds |description = Brown bear sounds including huffing, jaw popping and growling |format = [[Vorbis]] |filename2 = Yellowstone sound library - Grizzly Bear Eating - 002.mp3 |title2 = Brown bear roars |description2 = Brown bears roaring over a carcass |format2 = [[Vorbis]] }} Ariu i murrmë shpesh përshkruhet si kafshë nate . Sidoqoftë, shpesh duket se ka arritur kulmin në aktivitet në mëngjes dhe në orët e para të mbrëmjes.<ref name="Brown / Grizzly Bear Facts">{{cite web|title=Brown / Grizzly Bear Facts|url=http://www.bear.org/website/bear-pages/brown-or-grizzly-bear/68-brown-grizzly-bear-facts.html|publisher=North American Bear Center|access-date=16 gusht 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524082117/http://www.bear.org/website/bear-pages/brown-or-grizzly-bear/68-brown-grizzly-bear-facts.html|archive-date=24 maj 2013|url-status=dead}}</ref> Studimet kanë treguar se aktiviteti në të gjithë shtrirjen mund të ndodhë pothuajse në çdo kohë të natës ose ditës, me arinjtë që banojnë në zona me kontakte më të gjera njerëzore që kanë më shumë gjasa të jenë plotësisht nate. Për më tepër, arinjtë e përhershëm dhe të sapoardhur kanë më shumë të ngjarë të jenë aktive në mënyrë direkte dhe shumë arinj të rritur në zonat me shqetësime të ulëta janë kryesisht krijuese .<ref>{{cite journal|author1=Klinka, D. R.|author2=Reimchen, T. E.|title=Nocturnal and diurnal foraging behaviour of brown bears (''Ursus arctos'') on a salmon stream in coastal British Columbia|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=80|issue=#8|page=1317−1322|doi=10.1139/z02-123|url=http://web.uvic.ca/~reimlab/noctdibrbear.pdf|year=2002}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Moe, T. F.|author2=Kindberg, J.|author3=Jansson, I.|author4=Swenson, J. E.|title=Importance of diel behaviour when studying habitat selection: examples from female Scandinavian brown bears (''Ursus arctos'')|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=85|issue=#4|page=518−525|doi=10.1139/Z07-034|url=https://www.researchgate.net/publication/237154208|language=en|year=2007}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Kaczensky, P.|author2=Huber, D.|author3=Knauer, F.|author4=Roth, H.|author5=Wagner, A.|author6=Kusak, J.|title=Activity patterns of brown bears (''Ursus arctos'') in Slovenia and Croatia|journal=Journal of Zoology|volume=269|issue=#4|page=474−485|doi=10.1111/j.1469-7998.2006.00114.x|year=2006}}</ref> In summer through autumn, a brown bear can double its weight from the spring, gaining up to {{Convert|180|kg|lb|abbr=on}} of [[fat]], on which it relies to make it through winter, when it becomes very lethargic.<ref>{{cite journal|author1=Kingsley, M. C. S.|author2=Nagy, J. A.|author3=Russell, R. H.|s2cid=90555276|title=Patterns of weight gain and loss for grizzly bears in northern Canada|journal=Bears: Their Biology and Management|volume=5|pages=174–178|jstor=3872535|doi=10.2307/3872535|year=1983}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Hissa, R.|author2=Hohtola, E.|author3=Tuomala-Saramäki, T.|author4=Laine, T.|author15=Kallio, H.|title=Seasonal changes in fatty acids and leptin contents in the plasma of the European brown bear (''Ursus arctos arctos'')|journal=Annales Zoologici Fennici|pages=215–224|jstor=23735612|volume=35|issue=#4|year=1998}}</ref> Në verë deri në vjeshtë, një ari i murrmë mund të dyfishojë peshën e tij nga pranvera, duke fituar deri në 180 kg (400 lb) yndyrë, në të cilën mbështetet për ta bërë atë gjatë dimrit, kur bëhet shumë [[Letargjia|letargjik]]. Edhe pse ata nuk janë në letargji të plotë dhe mund të zgjohen lehtë, të dy sekset pëlqejnë të denohen në një vend të mbrojtur gjatë muajve të dimrit. Gropat e letargjisë mund të përbëhen nga çdo vend që siguron mbulesë nga elementët dhe që mund të strehojnë trupat e tyre, të tilla si një shpellë , çarje ose rrënjë pemësh shpellë.<ref>{{cite journal|author1=Farley, S. D.|author2=Robbins, C. T.|title=Lactation, hibernation, and mass dynamics of American black bears and grizzly bears|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=73|issue=#12|page=2216−2222|doi=10.1139/z95-262|year=1995}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Evans, A. L.|author2=Sahlén, V.|author3=Støen, O. G.|author4=Fahlman, Å.|author5=Brunberg, S.|author6=Madslien, K.|author7=Forbert, O.|author8=Swenson, J.E.|author9=Arnemo, J. M.|title=Capture, anesthesia, and disturbance of free-ranging brown bears (''Ursus arctos'') during hibernation|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=#7|pages=e40520|doi=10.1371/journal.pone.0040520|pmid=22815757|pmc=3398017|year=2012|bibcode=2012PLoSO...740520E}}</ref> Arinjtë e murrmë kanë një nga trurët më të mëdhenj të çdo mishngrënësi në krahasim me madhësinë e trupit të tyre dhe është treguar se përfshihen në përdorimin e mjeteve (p.sh., duke përdorur një shkëmb të mbuluar me barnakul për të kruar qafën), gjë që kërkon aftësi njohëse të përparuara.<ref>{{cite journal|author1=Deecke, V. B.|title=Tool-use in the brown bear (''Ursus arctos'')|journal=Animal Cognition|volume=15|issue=#4|pages=725–730|pmid=22367156|year=2012|doi=10.1007/s10071-012-0475-0|url=http://insight.cumbria.ac.uk/id/eprint/1687/1/Deecke_ToolUseInTheBrownBear.pdf}}</ref> Kjo specie është kryesisht e vetmuar, megjithëse arinjtë mund të mblidhen në një numër të madh në burimet kryesore ushqimore (p.sh., liqene ose lumenj që mbajnë [[Salmoni|salmon]] ) dhe formojnë hierarki sociale bazuar në moshën dhe madhësinë.<ref>{{cite journal|last1=Egbert|first1=Allan L.|last2=Stokes|first2=Allen W.|year=1974|title=The social behaviour of brown bears on an Alaskan salmon stream|url=http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_3/Egbert_Stokes_Egbert_Vol_3.pdf|journal=International Conference Bear Res. And Manage|volume=3|pages=41–56|jstor=3872753|last3=Egbert|first3=A. L.|doi=10.2307/3872753|access-date=14 qershor 2020|archive-date=17 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717075022/http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_3/Egbert_Stokes_Egbert_Vol_3.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|author=Sandell, M.|year=1989|chapter=The mating tactics and spacing patterns of solitary carnivores|title=Carnivore behavior, ecology, and evolution|pages=164–182|publisher=Springer|isbn=978-1-4613-0855-3|doi=10.1007/978-1-4613-0855-3_7}}</ref> Arinjtë e rritur meshkuj janë veçanërisht agresivë dhe shmangen nga meshkujt adoleshentë dhe nën moshë, si në mundësi ushqimi të përqendruar ashtu edhe në takime rastësore. Arinjtë femra me këlyshët rivalojnë meshkujt e rritur në agresion dhe janë shumë më intolerantë ndaj arinjve të tjerë sesa femrat beqare. Meshkujt e rinj kanë tendencë të jenë më pak agresive dhe janë vërejtur në ndërveprime joantagoniste me njëri-tjetrin.<ref>{{cite journal|author1=Gau, R. J.|author2=McLoughlin, P. D.|author3=Case, R.|author4=Cluff, H. D.|author5=Mulders, R.|author6=Messier, F.|year=2004|title=Movements of subadult male grizzly bears, ''Ursus arctos'', in the central Canadian arctic|journal=The Canadian Field-Naturalist|volume=118|issue=#2|pages=239–242|url=http://journals.sfu.ca/cfn/index.php/cfn/article/view/920|doi=10.22621/cfn.v118i2.920|access-date=12 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220094756/http://journals.sfu.ca/cfn/index.php/cfn/article/view/920|archive-date=20 dhjetor 2016|url-status=dead}}</ref><ref name= "Dahle">{{cite journal|author1=Dahle, B.|author2=Swenson, J. E.|s2cid=67818528|title=Seasonal range size in relation to reproductive strategies in brown bears ''Ursus arctos''|journal=Journal of Animal Ecology|volume=72|issue=#4|pages=660–667|doi=10.1046/j.1365-2656.2003.00737.x|jstor=3505643|year=2003|pmid=30893970}}</ref> Dominimi midis arinjeve pohohet duke bërë një orientim frontal, duke treguar qenie, kthesë surrati dhe shtrirje të qafës, ndaj të cilit një vartës do t'i përgjigjet me një orientim anësor, duke u larguar dhe hedhur kokën dhe duke u ulur ose shtrirë . Gjatë luftimit, arinjtë përdorin putrat e tyre për të goditur kundërshtarët e tyre në gjoks ose shpatulla dhe kafshojnë kokën ose qafën.<ref>Stonorov, Derek and Stokes, Allen W. (1972) [http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_2/Stonorov_Stokes.pdf "Social Behavior of the Alaska Brown Bear"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130722184419/http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_2/Stonorov_Stokes.pdf |date=22 korrik 2013 }} ''Panel 4: Bear Behaviour''</ref> Në ''Armanika e Ariut të Madh,'' rendit 11 tinguj të ndryshëm që arinjtë prodhojnë në nëntë kontekste të ndryshme. Tinguj që shprehin zemërim ose përkeqësim përfshijnë zhurmën, thupre, champs dhe smack , ndërsa tingujt që shprehin nervozizëm ose dhembje përfshijnë thurje, rënkime dhe bawls. Sows zbardhen ose humbasin kur komunikojnë me këlyshët e tyre. === Rangu i shtëpisë === Arinjtë e murrmë ndodhen zakonisht në vargje të gjera të shtëpive; megjithatë, ato nuk janë shumë territorial. Disa arinj të rritur shpesh bredhin lirshëm në të njëjtën afërsi pa çështje, përveç nëse të drejtat për një femër pjellore ose burime ushqimore janë duke u kontestuar.  Meshkujt gjithmonë mbulojnë më shumë sipërfaqe sesa femrat çdo vit. Përkundër mungesës së sjelljes së tyre tradicionale territoriale, meshkujt e rritur mund të duket se kanë një "zonë personale", në të cilën arinjtë e tjerë nuk tolerohen nëse shihen. Meshkujt gjithmonë enden më tej se femrat, për shkak të rritjes së aksesit tek femrat dhe burimeve ushqimore, ndërsa femrave u preferohet territore më të vogla pjesërisht pasi kjo zvogëlon mundësinë e takimeve me arinjtë meshkuj që mund të rrezikojnë këlyshët e tyre.<ref name= "Smith"/><ref name= "Novak"/><ref name= "Feldhamer"/><ref name= "Bellemain">{{cite journal|doi=10.1111/j.1439-0310.2006.01152.x|title=Mating Strategies in Relation to Sexually Selected Infanticide in a Non-Social Carnivore: The Brown Bear|url=http://bearproject.info/wp-content/uploads/2015/11/2006-A060-Bellemain-Mating-Strategies-in-relation-to-SSI.pdf|journal=Ethology|volume=112|issue=#3|pages=238–246|year=2006|last1=Bellemain|first1=Eva|last2=Swenson|first2=Jon E.|last3=Taberlet|first3=Pierre|access-date=14 qershor 2020|archive-date=21 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221015155/http://bearproject.info/wp-content/uploads/2015/11/2006-A060-Bellemain-Mating-Strategies-in-relation-to-SSI.pdf|url-status=dead}}</ref> Në zonat ku ushqimi është i bollshëm dhe i përqendruar, siç është Alaska bregdetare, rrezet shtëpiake për femra janë deri në 24 km ² (9,3 mi katrore) dhe për meshkujt janë deri në 89 km ² (34 mi katrore km). Në mënyrë të ngjashme, në Kolumbinë Britanike , arinjtë e dy gjinive udhëtojnë në shtëpi relativisht kompakte prej 115 km ² (44 mi katrore) dhe 318 km ² (123 mi katrore). Në Parkun Kombëtar Yellowstone , linjat shtëpiake për femra janë deri në 281 km ² (108 mi katrore) dhe deri 874 km ² (337 mi katrore) për meshkujt. Në Rumani , rrezja më e madhe në shtëpi u regjistrua për meshkuj të rritur (3,143 km ² , 1214 mi katrorë).<ref>{{Cite journal|last1=Pop|first1=Ioan Mihai|last2=Bereczky|first2=Leonardo|last3=Chiriac|first3=Silviu|last4=Iosif|first4=Ruben|last5=Nita|first5=Andreea|last6=Popescu|first6=Viorel Dan|last7=Rozylowicz|first7=Laurențiu|title=Movement ecology of brown bears (Ursus arctos) in the Romanian Eastern Carpathians|journal=Nature Conservation|volume=26|pages=15–31|doi=10.3897/natureconservation.26.22955|issn=1314-3301|year=2018}}</ref> Në Arktikun qendror të Kanadasë, ku burimet ushqimore janë mjaft të pakta, vargjet në shtëpi shkojnë deri në 2.434 km ² (940 mi katrore) në femra dhe 8.1171 km ² (3,155 mi katrore) tek meshkujt.<ref name= "Smith"/><ref name="Hunter"/><ref name= "Novak"/><ref name= "Dahle"/> Një studim i sekuencës së ADN-së të kromozomit Y, të trashëguar nga mashkulli, zbuloi se arinjtë e murrmë, gjatë 10,000 viteve të fundit, kanë treguar shpërndarje të fortë të njëanshme nga mashkulli .<ref>{{Cite journal|doi=10.1093/molbev/msu109|pmid=24667925|title=Brown and Polar Bear Y Chromosomes Reveal Extensive Male-Biased Gene Flow within Brother Lineages|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=31|issue=#6|pages=1353–1363|year=2014|last1=Bidon|first1=T.|last2=Janke|first2=A.|last3=Fain|first3=S. R.|last4=Eiken|first4=H. G.|last5=Hagen|first5=S. B.|last6=Saarma|first6=U.|last7=Hallstrom|first7=B. M.|last8=Lecomte|first8=N.|last9=Hailer|first9=F.}}</ref> Ky studim gjeti çuditërisht kromozome Y të ngjashme me popullatën e arinjve të murrmë aq larg përveç Norvegjisë dhe Alaskës bregdetare, që tregon një rrjedhë të gjerë gjenesh në Euroazi dhe Amerikën e Veriut . Veçanërisht, kjo bie ndesh me sinjalet gjenetike nga ADN-ja mitokondriale e trashëguar nga femrat (ADN), ku arinjtë e murrmë të rajoneve të ndryshme gjeografike zakonisht tregojnë dallime të forta në ADN e tyre, një rezultat i filopatrisë femërore . === Riprodhimi === [[File:Ähtärin karhut 24.jpg|thumb|Çiftëzimi i një çifti arijnsh të murrmë në kopshtin zoologjik Ähtäri në [[Ähtäri]], [[Finlanda|Finlandë]]]] Sezoni i çiftëzimit është nga mesi i majit deri në fillim të korrikut.<ref name="Hunter"/><ref name= "Feldhamer"/><ref>{{cite journal|author1=Herrero, S.|author2=Hamer, D.|year=1977|title=Courtship and copulation of a pair of grizzly bears, with comments on reproductive plasticity and strategy|jstor=1379352|doi=10.2307/1379352|journal=Journal of Mammalogy|volume=58|issue=#3|pages=441–444}}</ref> Duke qenë serialisht monogam , arinjtë e murrmë mbeten me të njëjtin bashkëshort nga dy ditë deri në dy javë.<ref name= "Smith"/><ref>[http://www.bear-hunting.org/types-of-bears/ Types of Bears] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324190258/http://www.bear-hunting.org/types-of-bears/ |date=24 mars 2010 }} – Information on Specific Bear Species (2009)</ref> Jashtë këtij kornizë të ngushtë kohore, arinjtë e rritur të murrmë meshkuj dhe femra nuk tregojnë interes seksual për njëri-tjetrin. Femrat piqen seksualisht midis moshës katër dhe tetë vjeç, me një moshë mesatare në pjekurinë seksuale 5.2-5,5 vjeç, ndërsa meshkujt së pari çiftëzohen rreth një vit më vonë mesatarisht, kur ato janë mjaft të mëdhenj dhe të fortë për të konkurruar me sukses me meshkujt e tjerë për të drejtat e çiftëzimit.<ref name= "Craighead"/><ref name= "Pearson"/><ref name= "White">{{cite journal|author1=White, D.J.|author2=Berardinelli, J.G.|author3=Aune, K.E.|year=1998|title=Reproductive characteristics of the male grizzly bear in the continental United States|jstor=3873161|journal=Ursus|volume=10|pages=497–501}}</ref> Meshkujt përpiqen të bashkohen me sa më shumë femra që munden; zakonisht një i suksesshëm shoqërohet me dy femra në një hapësirë ​​prej një deri në tre javë.Ariu i rritur i murrmë femër është në mënyrë të ngjashme prekëse, çiftëzohet me meshkuj deri në katër, rrallë edhe tetë, meshkuj ndërsa është në ‘’nxehtësi’’ dhe potencialisht mbarështon me dy meshkuj në një ditë të vetme. Femrat vijnë në estru mesatarisht çdo tre deri në katër vjet, me një gamë të plotë prej 2.4 deri 5.7 vjet. Shenjat e urinës së një femre në estrus mund të tërheqin disa meshkuj përmes aromës. Testet e ADN-së së atësisë kanë treguar se deri në 29% të këlyshëve në një pjellë do të jenë nga dy deri në tre meshkuj të ndryshëm.<ref name= "Feldhamer"/><ref name= "Bellemain"/>Meshkujt mbizotërues mund të përpiqen të mbajnë një femër për të gjithë periudhën e saj të stinës prej përafërsisht dy javësh, por zakonisht nuk janë në gjendje ta ruajnë atë për tërë kohën. Përpilimi është i fuqishëm dhe i zgjatur dhe mund të zgjasë deri në një orë, megjithëse koha mesatare është rreth 23-24 minuta.<ref name= "Feldhamer"/><ref>{{cite journal|author1=Craighead, J. J.|author2=Hornocker, M. G.|author3=Craighead Jr, F. C.|year=1969|title=Reproductive biology of young female grizzly bears|journal=J. Reprod. Fertil.|volume=Suppl. 6|pages=447–475}}</ref> [[File:Grizzly Bear- Sow and cubs (5728173840).jpg|thumb|left|Këlyshët e ariut grizli shpesh imitojnë nga afër nënat e tyre]] Meshkujt nuk marrin pjesë në rritjen e këlyshëve të tyre - prindërimi u lihet tërësisht femrave. Përmes procesit të implantimit të vonuar , veza e fekonduar e një femre ndahet dhe noton lirshëm në mitër për gjashtë muaj. Gjatë fjetjes së dimrit, fetusi bashkohet me murin e mitrës . Këlyshët lindin tetë javë më vonë ndërsa nëna fle. Nëse nëna nuk fiton peshë të mjaftueshme për të mbijetuar gjatë dimrit, embrioni nuk implanton dhe ribalohet në trup.<ref name= "Craighead">Craighead, J. J., Sumner, J. S., & Mitchell, J. A. (1995). "The grizzly bears of Yellowstone: their ecology in the Yellowstone ecosystem, 1959–1992". Island Press.</ref><ref>{{cite journal|name-list-style=amp|author1=Tsubota, T.|author2=Kanagawa, H.|s2cid=84359252|year=1993|title=Morphological Characteristics of the Ovary, Uterus and Embryo during the Delayed Implantation Period in the Hokkaido Brown Bear (''Ursus arctos yesoensis'')|journal=Journal of Reproduction and Development|volume=39|issue=#4|pages=325–331|doi=10.1262/jrd.39.325}}</ref><ref>{{cite journal|name-list-style=amp|author1=Hensel, R. J.|author2=Troyer, W. A.|author3=Erickson, A. W.|year=1969|title=Reproduction in the female brown bear|jstor=3799836|journal=The Journal of Wildlife Management|pages=357–365|volume=33|issue=#2|doi=10.2307/3799836}}</ref> Ka pasur raste të arinjve të murrmë me gjashtë këlyshë, edhe pse madhësia mesatare e lindjeve është një deri në tre, me më shumë se katër konsiderohen të rralla.<ref name= "Craighead"/><ref>{{cite journal|name-list-style=amp|author1=Frković, A.|author2=Huber, D.|author3=Kusak, J.|year=2001|title=Brown bear litter sizes in Croatia|jstor=3873235|url=https://www.researchgate.net/publication/247768086|language=en|journal=Ursus|volume=12|pages=103–105}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/IBN_Newsletters/IBN_May_2005.pdf|author1=Pazetnov, V.A.|author2=Pazetnov, S.V.|name-list-style=amp|year=2005|title=Female brown bear with six cubs|journal=International Bear News|volume=14|issue=#2|page=17|access-date=14 qershor 2020|archive-date=9 tetor 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/IBN_Newsletters/IBN_May_2005.pdf|url-status=dead}}</ref> Ka regjistrime të femrave që ndonjëherë adoptojnë këlyshë endacakë, ose madje tregtojnë ose rrëmbenin këlyshë kur dalin nga letargjia (një femër më e madhe mund të kërkojë këlyshë larg nga një i vogël).<ref name="Hunter"/><ref>{{cite journal|author1=Erickson, A. W.|author2=Miller, L. H.|year=1963|title=Cub adoption in the brown bear|journal=Journal of Mammalogy|volume=44|issue=#4|pages=584–585|doi=10.2307/1377153|jstor=1377153}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://pubs.er.usgs.gov/publication/1012856|language=en|author1=Barnes Jr, V.|author2=Smith, R.|year=1993|title=Cub adoption by brown bears (''Ursus arctos middendorffi'') on Kodiak Island, Alaska|journal=Canadian Field-Naturalist|volume=107|pages=365–367}}</ref>  Femrat më të vjetra dhe më të mëdha brenda një popullate priren të lindin pjella më të mëdha.<ref>{{cite journal|author=Stringham, S. F.|year=1990|title=Grizzly bear reproductive rate relative to body size|journal=Bears: Their Biology and Management|volume=8|pages=433–443|doi=10.2307/3872948|url=https://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_8/Stringham_Grizzly_8.pdf|jstor=3872948|access-date=14 qershor 2020|archive-date=9 tetor 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_8/Stringham_Grizzly_8.pdf|url-status=dead}}</ref>Madhësia e një lindje varet gjithashtu nga faktorë të tillë si vendndodhja gjeografike dhe furnizimi me ushqim.<ref name= "Steyaert">{{cite journal|author1=Steyaert, S. M.|author2=Endrestol, A.|author3=Hacklaender, K.|author4=Swenson, J. E.|author5=Zedrosser, A.|year=2012|title=The mating system of the brown bear ''Ursus arctos''|doi=10.1111/j.1365-2907.2011.00184.x|journal=Mammal Review|volume=42|issue=#1|pages=12–34}}</ref>Në lindje, këlyshët janë të verbër, pa dhëmbë dhe pa flokë dhe mund të peshojnë nga 350 deri në 510 g (0.77 në 1.12 lb), përsëri thuhet se bazuar në moshën dhe gjendjen e nënës. Ata ushqehen me qumështin e nënës së tyre deri në pranverë apo edhe në fillim të verës, në varësi të kushteve klimatike. Në këtë kohë, këlyshët peshojnë 7 deri 9 kg (15 deri 20 lb) dhe janë zhvilluar sa duhet për ta ndjekur atë në distanca të gjata dhe fillojnë të ushqehen me ushqim të ngurtë.<ref name= "Mallinson">Mallinson, J. (1978). ''The Shadow of Extinction: Europe's Threatened Mammals''. Macmillan, London.</ref><ref>{{cite journal|author1=Dahle, B.|author2=Zedrosser, A.|author3=Swenson, J. E.|year=2006|title=Correlates with body size and mass in yearling brown bears (''Ursus arctos'')|doi=10.1111/j.1469-7998.2006.00127.x|journal=Journal of Zoology|volume=269|issue=#3|pages=273–283}}</ref> [[File:Kodiak brown bears FWS 18385.jpg|thumb|Këlyshët e ariut Kodiak duke luajtur]] Këlyshët varen plotësisht nga nëna dhe formojnë një lidhje të ngushtë. Gjatë fazës së varësisë, këlyshët mësojnë (në vend se të trashëgojnë si instinkte nga lindja) teknikat e mbijetesës, siç janë ato ushqime që kanë vlerën më të lartë ushqyese dhe ku mund t'i marrin ato; si të gjuajnë, peshkojnë dhe mbrojnë veten. Rritja e madhësisë së trurit tek mishngrënësit e mëdhenj ka qenë e lidhur pozitivisht nëse një specie e caktuar është e vetmuar, siç është ariu i murrmë, ose rrit pasardhësit e tyre në mënyrë komunale, kështu që arinjtë e murrmë femra kanë truri relativisht të mëdha, të zhvilluara mirë, me sa duket kryesore në mësimin e sjelljes.<ref>{{cite journal|pmid=8202515|pmc=44022|author=Gittleman, J. L.|year=1994|title=Female brain size and parental care in carnivores|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=91|issue=#12|pages=5495–5497|bibcode=1994PNAS...91.5495G|doi=10.1073/pnas.91.12.5495}}</ref> Këlyshët mësojnë duke ndjekur dhe imituar veprimet e nënës së tyre gjatë periudhës kur janë me të.<ref>{{cite web|url=http://www.shadowofthebear.com/reproduction.html|title=Brown Bear Reproduction|publisher=Shadowofthebear.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501092730/http://www.shadowofthebear.com/reproduction.html|archivedate=1 maj 2008}}</ref> Këlyshët mbeten me nënën e tyre për një mesatare prej 2.5 vjetësh në Amerikën e Veriut , jo rrallë herë janë të pavarur qysh në moshën 1.5 vjeç ose deri në moshën 4,5 vjeç. Faza në të cilën pavarësia është arritur në përgjithësi mund të jetë më herët në disa pjesë të Euroazisë , si datë të fundit të cilën nënat dhe këlyshët ishin bashkë ishte 2.3 vjet, shumica e familjeve të ndara në nën dy vjet në një studim nga Hokaido dhe në Suedi më këlyshët e tyre ishin akoma njëvjetorë.<ref name="mano">{{cite journal|author1=Mano, T.|author2=Tsubota, T.|year=2002|title=Reproductive characteristics of brown bears on the Oshima peninsula, Hokkaido, Japan|jstor=1383508|doi=10.1644/1545-1542(2002)083<1026:RCOBBO>2.0.CO;2|journal=Journal of Mammalogy|volume=83|issue=#4|pages=1026–1034}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Dahle, B.|author2=Swenson, J. E.|year=2003|title=Family breakup in brown bears: are young forced to leave?|doi=10.1644/1545-1542(2003)084<0536:FBIBBA>2.0.CO;2|journal=Journal of Mammalogy|volume=84|issue=#2|pages=536–540}}</ref> Arinjtë e murrmë praktikojnë adoptimin , pasi një ari i rritur mashkull mund të vrasë këlyshët e një ariu femër.  Kur një ari i rritur i murrmë mashkull vret një këlysh, zakonisht ndodh që ai po përpiqet ta sjellë femrën në oksid, pasi ajo do të hyjë në atë gjendje brenda dy deri në katër ditë pas vdekjes së këlyshëve të saj. Këlyshët ikin deri në një pemë, nëse janë të disponueshme, kur shohin një ari të çuditshëm mashkull dhe nëna shpesh i mbron me sukses ato, edhe pse mashkulli mund të jetë dy herë më i rëndë se ajo, megjithëse femrat dihet se humbasin jetën në këto konfrontime.<ref>{{cite journal|author1=Bellemain, E.|author2=Zedrosser, A.|author3=Manel, S.|author4=Waits, L. P.|author5=Taberlet, P.|author6=Swenson, J. E.|year=2006|pmid=16543170|pmc=1560043|title=The dilemma of female mate selection in the brown bear, a species with sexually selected infanticide|journal=Proceedings of the Royal Society of London B: Biological Sciences|volume=273|issue=#1,584|pages=283–291|doi=10.1098/rspb.2005.3331}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Swenson, J. E.|author2=Dahle, B.|author3=Sandegren, F.|year=2001|title=Intraspecific predation in Scandinavian brown bears older than cubs-of-the-year|journal=Ursus|pages=81–91|jstor=3873233|url=https://www.researchgate.net/publication/237374836|language=en|volume=12}}</ref><ref name="Mörner">{{cite journal|author1=Mörner, T.|author2=Eriksson, H.|author3=Bröjer, C.|author4=Nilsson, K.|author5=Uhlhorn, H.|author6=Ågren, E.|author7=Segerstad, C.H.|author8=Jansson, D.S.|author9=Gavier-Widén, D.|year=2005|title=Diseases and mortality in free-ranging brown bear (''Ursus arctos''), gray wolf (''Canis lupus''), and wolverine (''Gulo gulo'') in Sweden|journal=Journal of Wildlife Diseases|volume=41|issue=#2|pages=298–303|pmid=16107663|doi=10.7589/0090-3558-41.2.298}}</ref> === Zakonet dietike === [[File:Brown Bear Feeding on Salmon.jpg|thumb|upright|Ariu i murrmë që ushqehet me salmon]] Ariu i murrmë është një nga kafshët më [[Gjithckangrënësit|gjithckangrënës]] në botë dhe është regjistruar si konsumues i larmisë më të madhe të ushqimeve se çdo ari. Gjatë gjithë jetës, kjo specie është kurioz rregullisht për potencialin e të ngrënit pothuajse të ndonjë organizmi ose objekti që ata hasin. Preferohet ushqimi që është i bollshëm dhe lehtësisht i arritshëm ose i kapur. Struktura e tyre e nofullave ka evoluar për t’iu përshtatur zakoneve të tyre dietike. Dieta e tyre ndryshon jashtëzakonisht shumë në të gjitha zonat e tyre të ndryshme bazuar në mundësi. Pavarësisht reputacionit të tyre, shumica e arinjve të murrmë nuk janë shumë mishngrënës, pasi ato rrjedhin deri në 90% të energjisë ushqimore të tyre ushqimore nga lëndët bimore.<ref>{{cite web|url=http://www.dced.state.ak.us/oed/student_info/learn/bearwatching.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415202025/http://www.dced.state.ak.us/oed/student_info/learn/bearwatching.htm|archivedate=15 prill 2009|title=Alaska is bear territory!|work=Alaska Office of Economic Development|publisher=Dced.state.ak.us|accessdate=10 tetor 2009}}</ref> Ata shpesh ushqehen me një shumëllojshmëri të jetës së [[Bimët|bimëve]], duke përfshirë [[Manaferra|manaferrat]] , [[Bari|barërat]] , [[Lulja|lulet]] , [[Lajthia|lajthi]] dhe [[boce-pishe]] , si dhe [[kërpudhat]] . Midis të gjitha arinjve, arinjtë e murrmë janë të pajisur në mënyrë unike për të gërmuar për ushqime të ashpra si rrënjët dhe fidanet . Ata përdorin kthetrat e tyre të gjata dhe të forta për të gërmuar tokën për të arritur në rrënjët dhe nofullat e tyre të fuqishme për të kafshuar nëpër to. Në pranverë, dhjami i siguruara për dimër, barërat, fidanet, sedges dhe forbor janë shtytjet dietike për arinjtë e murrmë . Frutat, përfshirë manaferrat, bëhen gjithnjë e më të rëndësishme gjatë verës dhe në fillim të vjeshtës. Rrënjët dhe llamba bëhen kritike në vjeshtë për disa popullata të mbartura në tokë nëse të lashtat frutore janë të dobëta. Ata gjithashtu konsumojnë lëndë shtazore, të cilat gjatë verës dhe vjeshtës mund të jenë rregullisht në formën e [[Insekti|insekteve]] , larvave dhe vezëve , duke përfshirë edhe [[Bleta|bletët]] . Arinjtë në Yellowstone hanë një numër të madh të molave gjatë verës, ndonjëherë deri në 40,000 mola në një ditë të vetme, dhe mund të nxjerrë deri në gjysmën e energjisë së tyre vjetore ushqimore nga këto insekte.<ref>{{cite web|url=http://www.yellowstonepark.com/MoreToKnow/ShowNewsDetails.aspx?newsid=163|archive-url=https://web.archive.org/web/20100715011549/http://www.yellowstonepark.com/moretoknow/shownewsdetails.aspx?newsid=163|url-status=dead|archive-date=15 korrik 2010|title=Yellowstone Grizzly Bears Eat 40,000 Moths a Day In August|publisher=Yellowstonepark.com|date=21 qershor 2011}}</ref> Arinjtë e murrmë që jetojnë pranë rajoneve bregdetare hanë rregullisht gaforre dhe molusqe . Në Alaskë, arinjtë përgjatë plazheve të grykëderdhjeve gërmojnë rregullisht nëpër rërë për molekulat. Kjo specie mund të hajë zogj dhe vezë të tyre , përfshirë pothuajse tërësisht specie tokësore ose shkëmbore. Dieta mund të plotësohet nga [[brejtësit]] ose gjitarët e ngjashëm të vegjël , përfshirë [[marmotat]] , [[Ketri i tokës|ketrat e tokës]] , [[Miu|minjtë]]  , [[Lemingu|lemingët]] dhe [[volet]] . Me rregullshmëri të veçantë, arinjtë në Parkun Kombëtar Denali presin në grykët e ketrave tokësore të Arktikut duke shpresuar të marr disa nga brejtësit 1 kg (2.2 lb).<ref name="Brown">{{cite web|url=http://www.weaselwords.com/page/ferret_art036.php|language=en|title=Inherited behavior traits of the domesticated ferret|last=Brown|first=Susan, A|publisher=weaselwords.com|accessdate=29 janar 2010}}</ref> Në gadishullin Kamchatka dhe disa pjesë të Alaskës bregdetare, arinjtë e murrmë ushqehen kryesisht me salmon pjellor , ushqimi dhe bollëku i të cilëve shpjegojnë madhësinë e madhe të arinjve në këto zona. Teknikat e peshkimit të arinjve janë të dokumentuara mirë. Ata shpesh grumbullohen rreth zonave kur salmoni detyrohet të shkel ujin, në atë pikë arinjtë përpiqen të kapin peshqit në ajër (shpesh me gojën e tyre). Ata gjithashtu hidhen në ujëra të cekët, duke shpresuar të lidhin një salmon të rrëshqitur me kthetrat e tyre. Ndërsa ata mund të hanë pothuajse të gjitha pjesët e peshkut, arinjtë në kulmin e pjelljes, kur zakonisht ka një grumbull peshku për t’u ushqyer, mund të hanë vetëm pjesët më ushqyese të salmonit (përfshirë vezët dhe kokën) dhe më pas me indiferentizëm, pjesën tjetër të kufomave lihen për pastruesit, të cilat mund të përfshijnë dhelprat e kuqe , shqiponjat tullac , korbat e zakonshme dhe pulëbardhat . Pavarësisht nga zakonet e tyre zakonisht të vetmuara, arinjtë e murrmë mblidhen mjaft nga afër në vendet e mbjelljes së mirë. Meshkujt më të mëdhenj dhe më të fuqishëm pretendojnë se pikat më të frytshme të peshkimit dhe arinjtë (veçanërisht meshkujt) ndonjëherë luftojnë mbi të drejtat për një vend kryesor [[peshkimi]].<ref name="brown"/> Përtej predikimit të rregullt të salmonit, shumica e arinjve të murrmë nuk janë grabitqarë veçanërisht aktivë. Ndërsa ndoshta një shumicë e specieve të arinjve ngarkojnë me gjellë të madhe në një pikë të jetës së tyre dhe shumica hanë kërma, shumë përpjekje grabitqare fillojnë me ariun në mënyrë të ngathët . Nga ana tjetër, disa arinj të murrmë janë grabitqarë mjaft të vetë-siguruar që ndjekin me zë të zakonshëm dhe kapin pre të mëdha. Arinjtë e tillë zakonisht mësohen se si të gjuajnë nga nënat e tyre që në moshë të re. Gjitarë të mëdhenj të paracaktuar mund të përfshijnë lloje të ndryshme thundrakëve si elkun , drerin brilopat , karibut ,buajt e myshjeve dhe derrin e egër . Kur arinjtë e murrmë sulmojnë këto kafshë të mëdha, ata zakonisht synojnë të rinj ose të dobët, pasi janë më lehtë për tu kapur. Në mënyrë tipike kur bën gjueti (sidomos me prenë e re), ariu vendos gjahun e tij në tokë dhe më pas menjëherë e ha të gjallë. Ai gjithashtu kafshojon ose e godet prenë, në mënyrë që të trullos mjaftueshëm për ta trokitur për konsum.<ref>{{cite journal|last1=French|first1=S. P.|last2=French|first2=M. G.|title=Predatory behavior of grizzly bears feeding on elk calves in Yellowstone National Park, 1986–1988|year=1990|journal=International Conf. Bear Res. And Manage|volume=8|pages=335–341|url=http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_8/French_French_8.pdf|doi=10.2307/3872937|jstor=3872937|access-date=14 qershor 2020|archive-date=9 tetor 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_8/French_French_8.pdf|url-status=dead}}</ref> Për të zgjedhur individë të rinj ose të dobët, arinjtë ngarkohen në tufa, kështu që individët që lëvizin më ngadalë dhe më të prekur bëhen të dukshme. Arinjtë e murrmë gjithashtu mund të bëjnë pritë të kafshëve të reja duke i gjetur përmes aromës. Kur dalin nga letargji, arinjtë e murrmë, putrat e gjërë të të cilëve u lejojnë atyre të ecin mbi pjesën më të madhe të akullit dhe dëborës, mund të ndjekin pre të mëdha siç janë brilopatat, thurrjet e të cilave nuk mund t'i mbështesin në dëborë të enkrustuar. Në mënyrë të ngjashme, sulmet grabitqare ndaj gjahjeve të mëdha ndonjëherë ndodhin në shtretërit e lumenjve, kur është më e vështirë që ekzemplari i gjahut të ik për shkak të tokës me baltë ose të rrëshqitur. Në raste të rralla, ndërsa përballen me pre, të rritur plotësisht, të rrezikshëm, arinjtë i vrasin duke goditur me parakrahët e tyre të fuqishëm, të cilat mund të thyejnë qafën dhe shpinën e krijesave të mëdha, si brilopata i rritur dhe bizoni i rritur. Ata gjithashtu ushqehen me kërma dhe përdorin madhësinë e tyre për të trembur grabitqarët e tjerë, siç janë ujqërit , pumat ,tigrat dhe arinjtë e zi amerikanë nga vrasjet e tyre. Kërma është veçanërisht e rëndësishme në pranverën e hershme (kur arinjtë dalin nga letargji), shumica e saj përbëhet nga lojë e madhe e vrarë gjatë dimrit.  Kanibalizmi nuk është i padëgjuar, megjithëse grabitqimi normalisht nuk besohet të jetë motivi kryesor kur arinjtë kafe sulmojnë njëri-tjetrin. Kur detyrohen të jetojnë në afërsi të njerëzve dhe kafshëve të tyre shtëpiake, arinjtë mund të predispozojnë çdo lloj kafshësh shtëpiake. Midis këtyre, bagëtitë shtëpiake ndonjëherë shfrytëzohen si pre. Gjedhët kafshohen në qafë, shpinë ose kokë dhe më pas zgavra e barkut hapet për t’u ngrënë. Bimët dhe frutat e kultivuar nga njerëzit konsumohen lehtësisht gjithashtu, përfshirë misrin , grurin , sorgunin , pjeprin dhe çdo formë të manave . Ata gjithashtu ushqehen në fermat e bletëve shtëpiake, duke konsumuar me lehtësi si mjaltin ashtu edhe përmbajtjen e kolonisë së bletëve . Ushqimet njerëzore dhe plehrat ose mbeturinat hahen kur është e mundur. Kur një gropë e mbeturinave të hapur mbahej në Yellowstone, arinjtë e murrmë ishin një nga pastruesit më të pangopur dhe të rregullt. Hepa u mbyll pasi të dy arinjtë e zi amerikanë dhe arijntë e murrmë erdhën për të shoqëruar njerëzit me ushqim dhe humbën frikën e tyre natyrore prej tyre. === Marrëdhënie grabitqare ndër-specifike === [[File:Wolfbear.jpg|thumb|left|Ariu i murrmë duke u ndjekur nga një [[Ujku gri|ujk]]]] Arinjtë e rritur në përgjithësi janë imun ndaj sulmeve grabitqare, përveç nga tigrat dhe arinjtë e tjerë. [[Tigri Siberian|Tigrat siberian]] preferojnë të gjuajnë arinjtë e rinj, por mund të gjuajnë edhe arinjtë e murrmë të rritur plotësisht të moshuar, jashtë strofullës së tyre,kur sapo janë zgjar nga lertagjia.<ref name="amur">{{cite book|title=Amur tiger|author=David Prynn|publisher=Russian Nature Press|year=2004|pages=115}}</ref><ref name="FBW">{{cite book|author=Frasef, A.|year=2012|title=Feline Behaviour and Welfare|url=https://archive.org/details/felinebehaviourw0000fras|publisher=CABI|pages=[https://archive.org/details/felinebehaviourw0000fras/page/72 72]–77|isbn=978-1-84593-926-7}}</ref><ref name="Denning">{{cite journal|url=http://www.wcsrussia.org/DesktopModules/Bring2mind/DMX/Download.aspx?EntryId=3313&PortalId=32&DownloadMethod=attachment|author=Seryodkin|display-authors=etal|year=2003|title=Denning ecology of brown bears and Asiatic black bears in the Russian Far East|journal=Ursus|volume=14|issue=2|pages=159|access-date=14 qershor 2020|archive-date=17 gusht 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110817151324/http://www.wcsrussia.org/DesktopModules/Bring2mind/DMX/Download.aspx?EntryId=3313&PortalId=32&DownloadMethod=attachment|url-status=dead}}</ref> Nga 44 takime të regjistruara midis dy grabitqarëve, 20 rezultuan në konfrontime; në 50% të këtyre, arinjtë u vranë, në 27% tigrat u vranë, dhe 23% e çështjeve përfunduan me të dy kafshët duke mbijetuar dhe mënyrat e ndarjes. Disa arinj të dala nga letargji kërkojnë tigra në mënyrë që të vjedhin vrasjet e tyre. <ref>{{cite book|title=20th International Conference on Bear Research & Management|chapter=Intraspecific relationships between brown bears, Asiatic black bears and the Amur tiger|author1=Seryodkin, I. V.|author2=Goodrich, J. M.|author3=Kostyria, A. V.|author4=Smirnov, E. N.|author5=Miquelle, D. G.|publisher=International Association for Bear Research and Management|year=2011|page=64|chapter-url=http://www.carnivoreconservation.org/files/meetings/iba_2011.pdf}}</ref> Pavarësisht nga mundësia e grabitjes së tigrit, disa arinj të mëdhenj të murrmë në të vërtetë mund të përfitojnë nga prania e tigrit duke përvetësuar vrasjet e tigrit që arinjtë të mos jenë në gjendje të gjuajnë me sukses veten e tyre dhe të ndjekin gjurmët e tigrit. Geptner et al. (1972) arinjtë e deklaruar në përgjithësi kanë frikë nga tigrat dhe ndryshojnë rrugën e tyre pasi hasen në shtigjet e  tigrit. Në dimrat e viteve 1970-1973, Yudakov dhe Nikolaev regjistruan 1 rast të ariut të murrmë që nuk tregonte frikë nga tigrat dhe një rast tjetër kur ariu i murrmë ndryshon gjatë kalimit në shtigjeve të tigrave.<ref>{{cite book|title=The Ecology of the Amur Tiger based on Long-Term Winter Observations in 1970–1973 in the Western Sector of the Central Sikhote-Alin Mountains|chapter=Hunting Behavior and Success of the Tigers' Hunts|author1=Yudakov, A. G.|author2=Nikolaev, I. G.|publisher=Institute of Biology and Soil Science, Far-Eastern Scientific Center, Academy of Sciences of the USSR|year=2004|edition=english translation|chapter-url=http://sixote-alin.ru/books/ecolog/ch12_en.html|access-date=14 qershor 2020|archive-date=19 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219182809/http://sixote-alin.ru/books/ecolog/ch12_en.html|language=en|url-status=dead}}</ref> Studiues të tjerë kanë vëzhguar arinjtë që ndjekin gjurmët e tigrit për arsye të ndryshme.<ref name="Seryodkin2">{{cite book|author1=Seryodkin, I. V.|author2=Goodrich, J. M.|author3=Kostyrya, A. V.|author4=Schleyer, B. O.|author5=Smirnov, E. N.|author6=Kerley, L. L.|author7=Miquelle, D. G.|year=2005|chapter=Глава 19. Взаимоотношения амурского тигра с бурым и гималайским медведями|trans-chapter=Chapter 19. Relationship of Amur tigers with brown and Himalayan black bear|editor1=Miquelle, D. G.|editor2=Smirnov, E. N.|editor3=Goodrich, J. M.|title=Tigers of Sikhote-Alin Zapovednik: Ecology and Conservation|location=Vladivostok, Russia|publisher=PSP|pages=156–163|language=Ru|url=http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=ru&u=http://www.wcsrussia.org/Publications/TigerMonograph/tabid/2082/language/en-US/default.aspx&ei=yhlkSsf9KeOgjAf4r7zvDw&sa=X&oi=translate&resnum=3&ct=result&prev=/search%3Fq%3Dwcs%2Brussia%2Btiger%2Bmonograph%26hl%3Den%26safe%3Doff%26sa%3DG}}</ref> Arinjtë e murrmë frikësojnë rregullisht [[Ujku gri|ujqërit]] për t'i larguar nga vrasjet e tyre. Në [[Parku kombëtar Yellowstone|parkun kombëtar Yellowstone]] , drejtori i Yellowstone's Wolf Project Doug Smith shkroi, "Nuk është çështje nëse arinjtë do të vijnë duke shkuar pas një vrasjeje, por kur." Megjithë armiqësinë e lartë midis dy specieve, shumica e konfrontimeve në vendet e vrasjeve ose kufomat e mëdha përfundojnë pa gjakderdhje nga të dyja palët. Megjithëse konflikti mbi kufomat është i zakonshëm, në raste të rralla të dy grabitqarët tolerojnë njëri-tjetrin në të njëjtën vrasje.<ref>{{cite journal|volume=122|issue=1|year=2008|title=Gray Wolves, ''Canis lupus'', Killed by Cougars, ''Puma concolor'', and a Grizzly Bear, ''Ursus arctos'', in Montana, Alberta, and Wyoming|url=https://archive.org/details/canadian-field-naturalist_january-march-2008_122_1/page/76|author1=Jimenez, Michael D.|author2=Asher, Valpa J.|author3=Bergman, Carita|author4=Bangs, Edward E.|author5=Woodruff, Susannah P.|journal=The Canadian Field-Naturalist|page=76|doi=10.22621/cfn.v122i1.550}} [http://mountainlion.org/US/WY/WY%20R%20Jimenez%20et%20al%202008%20Gray%20Wolves%20Killed%20by%20Cougars%20and%20Grizzly%20Bears%20in%20Montana,%20Alberta,%20and%20Wyoming%20-%20Canadian%20Field%20Naturalist.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210119030500/https://mountainlion.org/US/WY/WY%20R%20Jimenez%20et%20al%202008%20Gray%20Wolves%20Killed%20by%20Cougars%20and%20Grizzly%20Bears%20in%20Montana,%20Alberta,%20and%20Wyoming%20-%20Canadian%20Field%20Naturalist.pdf |date=19 janar 2021 }}.</ref>Deri më tani, ekziston një rast i vetëm që ujqërit e rritur plotësisht u vranë nga një ari grizli.<ref>{{cite web|author=Downey, Betsy|title=Personal Encounter. Wolf-Grizzly interaction in Yellowstone National Park|publisher=[[International Wolf Center]]|url=http://www.wolf.org/wolves/news/iwmag/2006/spring/personalencounter.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227175714/http://www.wolf.org/wolves/news/iwmag/2006/spring/personalencounter.pdf|archivedate=27 shkurt 2008}}</ref> Megjithatë, duke pasur parasysh mundësinë, të dy speciet gjuajnë këlyshët e njëri-tjetrit. Përfundimisht, fuqia individuale e ariut kundër forcës kolektive të grupeve të ujkut zakonisht rezulton në një betejë të gjatë për vrasje ose sundim. Në disa zona, ariu i murrmë gjithashtu rregullisht konfliktohet [[Kugari|pumën]] nga vrasjet e tyre.<ref>{{cite journal|jstor=3873109|title=Encounter Competition between Bears and Cougars: Some Ecological Implications|author1=Murphy, Kerry M.|author2=Felzien, Gregory S.|author3=Hornocker, Maurice G.|author4=Ruth, Toni K.|journal=Ursus|volume=10|year=1998|pages=55–60}}</ref> Kugarët vrasin këlyshë të vegjël të arijnve në raste të rralla, por pati një raport të një ariu që vriste një pumë me moshë dhe gjendje të panjohur midis 1993 dhe 1996.<ref>[http://www.arlis.org/docs/vol1/52386062/ursus_arctos_001.html ADW: Ursus arctos: Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512163707/http://www.arlis.org/docs/vol1/52386062/ursus_arctos_001.html |language=en|date=12 maj 2013 }}. Arlis.org. Retrieved 9 August 2012.</ref><ref>Hornocker, M., and S. Negri (eds.) (2009). ''Cougar: ecology and conservation''. University of Chicago Press. Chicago, IL, {{ISBN|0226353443}}.</ref> Kafshët më të vogla mishngrënëse, përfshirë [[Kojota|kojotat]] , [[Baldosa e veriut|baldosën e veriut]] , [[Rrëqebulli|rrëqebujt]] dhe çdo mishngrënës tjetër ose [[zogjtë grabitqarë]] ,nënshtrohen ndaj arinjve të murrmë dhe në përgjithësi shmangin ndërveprimet e drejtpërdrejta me ta, përveç nëse përpiqen të vjedhin copëza të ushqimit. Sidoqoftë, baldosat e veriut kanë qenë mjaft këmbëngulës për t’u mbrojtur nga një ari të murrmë deri në dhjetëfish të peshës së tyre nga një vrasje.  Ekziston një rekord i një shqiponjë të malit që gjuan një këlysh ariu të murrmë.<ref>{{cite journal|last=Sørensen|first=Ole|author2=Mogens Totsås|author3=Tore Solstad|author4=Robin Rigg|year=2008|title=Predation by a Golden Eagle on a Brown Bear Cub|journal=Ursus|volume=19|issue=2|pages=190–193|doi=10.2192/08SC008.1|url=http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_19/Sorenson_Totsas_Solstad_Rigg_19_2.pdf|access-date=14 qershor 2020|archive-date=9 tetor 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_19/Sorenson_Totsas_Solstad_Rigg_19_2.pdf|url-status=dead}}</ref> Arinjtë e murrmë zakonisht mbizotërojnë mbi speciet e tjera të arijnve në zonat ku ata bashkëjetojnë. Për shkak të madhësisë së tyre më të vogël, arinjtë e zinj amerikanë janë në disavantazh konkurrues ndaj arinjve të murrmë në zona të hapura dhe të papërshkruara. Megjithëse zhvendosja e arinjve të zinj nga arinjtë e murrmë është e dokumentuar, vrasja aktuale interspecifike e arinjve të zinj nga arinjtë e murrmë është raportuar vetëm herë pas here. Përballja është shmangur më së shumti për shkak të zakoneve ditore të ariut të zi dhe preferencës për zonat me pyje , në krahasim me zakonet kryesisht të natës të ariut të murrmë dhe preferencën për hapësira të hapura.<ref>{{cite journal|url=http://www.nps.gov/yell/naturescience/upload/predation.pdf|title=Probable grizzly bear predation on an American black bear in Yellowstone National Park|author1=Gunther, Kerry A.|author2=Biel, Mark J.|author3=Anderson, Neil|author4=Watts, Lisette|year=2002|journal=[[Ursus (journal)|Ursus]]|volume=13|pages=372–374}}</ref> Arinjtë e murrmë gjithashtu mund të vrasin arinjtë e zi aziatikë, megjithëse speciet e fundit ndoshta në masë të madhe shmangin konfliktet me ariun e murrmë për shkak të zakoneve të ngjashme dhe preferencave të habitatit ndaj specieve amerikane.<ref name="denning">{{cite journal|url=http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_14_2/Seryodkin_14_2.pdf|title=Denning ecology of brown bears and Asiatic black bears in the Russian Far East|jstor=3873015|author=Seryodkin, Ivan V.|journal=Ursus|volume=14|issue=2|year=2003|pages=153–161|last2=Kostyria|first2=A. V.|last3=Goodrich|first3=J. M.|last4=Miquelle|first4=D. G.|last5=Smirnov|first5=E. N.|last6=Kerley|first6=L. L.|last7=Quigley|first7=H. B.|last8=Hornocker|first8=M. G.|access-date=14 qershor 2020|archive-date=9 tetor 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_14_2/Seryodkin_14_2.pdf|url-status=dead}}</ref> Ata hanë frutat e rënë nga ariu i zi aziatik nga pemët, pasi ata vetë janë shumë të mëdhenj dhe të rëndë për t'u ngjitur.<ref name="intel">''The Intellectual observer: review of natural history, microscopic research, and recreative science'', Groombridge, 1865</ref> Në Himalajet arinjtë e murrmë raportohen të frikësohen nga arinjtë e zi aziatikë në konfrontime.<ref>Adams, Andrew Leith (1867) ''Wanderings of a naturalist in India: the western Himalayas, and Cashmere'', Edmonston and Douglas</ref> Ka pasur një rritje të kohëve të fundit në bashkëveprimet midis arinjve të murrmë dhe arinjve polarë , teorizuar që shkaktohen nga ndryshimi i klimës . Arinjtë e murrmë janë parë duke lëvizur gjithnjë e më shumë drejt veriut drejt territoreve të pretenduara më parë nga arinjtë polarë. Arinjtë e murrmë kanë tendencë të mbizotërojnë mbi arinjtë polarë në mosmarrëveshjet mbi kufomat,<ref>Dough O'Hara [https://web.archive.org/web/20081120030414/http://dwb.adn.com/front/story/6415667p-6294323c.html Polar bears, grizzlies increasingly gather on North Slope]. Anchorage Daily News. 24 April 2005</ref> dhe këlyshët e arijnve të vdekur polar janë gjetur në strofullat e arijnve të murrmë.<ref>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/Technology/DyeHard/Story?id=582243&page=3|title=ABC News: Grizzlies Encroaching on Polar Bear Country|publisher=ABC News|accessdate=10 tetor 2009}}</ref> === Jetëgjatësia dhe vdekshmëria === Ariu i murrmë ka një jetë natyrisht të gjatë. Femrat e egra janë vërejtur duke riprodhuar deri në moshën 28 ​​vjeç, e cila është mosha më e vjetër e njohur për riprodhimin e çdo ursidi në të egër. Mosha kulmore e riprodhimit për femrat varion nga katër deri në 20 vjeç.<ref name="Hunter"/><ref>{{cite journal|author1=Schwartz, C. C.|author2=Keating, K. A.|author3=Reynolds III, H. V.|author4=Barnes Jr, V. G.|author5=Sellers, R. A.|author6=Swenson, J. E.|author7=Miller, S.D.|author8=McLellan, B.|author9=Keay, J.|author10=McCann, R.|author11=Gibeau, M.|author12=Wakkinen, W.F.|author13=Mace, R.D.|author14=Kasworm, W.|author15=Smith, R.|author16=Herrero, S.|year=2003|title=Reproductive maturation and senescence in the female brown bear|journal=Ursus|pages=109–119|jstor=3873012|volume=14|issue=#2}}</ref> Jetëgjatësia e arinjve të murrmë të të dy gjinive brenda popullsive të gjuetisë minimale vlerësohet mesatarisht në 25 vjet. Ariu më i vjetër i murrmë i egër në histori ishte gati 37 vjeç. Femra më e vjetër e regjistruar në robëri ishte gati 40 vjeç, ndërsa meshkujt në robëri janë verifikuar të jetojnë deri në 47 vjet, me një mashkull të robëruar që mund të kishte moshën 50 vjeç.<ref name= "Smith"/><ref name= "Walker"/> Ndërsa arinjtë meshkuj potencialisht jetojnë më gjatë në robëri, arinjtë femra grizli kanë një normë më të madhe vjetore të mbijetesës sesa meshkujt brenda popullsive të egra për një studim të bërë në Ekosistemin e Madh të Verdhë .<ref>{{cite journal|author1=Schwartz, C. C.|author2=Haroldson, M. A.|author3=White, G. C.|author4=Harris, R. B.|author5=Cherry, S.|author6=Keating, K. A.|author7=Moody, D.|author8=Servheen, C.|title=Temporal, Spatial, and Environmental Influences on the Demographics of Grizzly Bears in the Greater Yellowstone Ecosystem|journal=Wildlife Monographs|volume=161|pages=1−68|doi=10.2193/0084-0173(2006)161[1:TSAEIO]2.0.CO;2|year=2006}}</ref> Vdekshmëria vjetore për arinjtë e çdo moshe vlerësohet të jetë rreth 10% në zonat më të mbrojtura; megjithatë, niveli mesatar vjetor i vdekshmërisë rritet në rreth 38% të vlerësuar në popullatat e gjuajtur. Rreth 13% deri 44% e këlyshëve vdesin brenda vitit të tyre të parë edhe në zona të mbrojtura mirë. Shkalla e vdekshmërisë prej 75-100% midis këlyshëve të çdo viti të caktuar nuk janë të rralla. Përtej predikimit nga grabitqarët e mëdhenj përfshirë ujqërit, tigrat siberian dhe arinjtë e tjerë të murrmë, uria dhe aksidentet gjithashtu janë shkaktarët e humbjeve të jetës së këlyshëve. Studimet kanë treguar që burimi më i përhapur i vdekshmërisë për këlyshët e vitit të parë është kequshqyerja.<ref name= "Smith"/><ref name= "Novak"/><ref name="Mörner"/><ref name= "Palomares">{{cite journal|author1=Palomares, F.|author2=Caro, T. M.|author2-link=Tim Caro|title=Interspecific Killing among Mammalian Carnivores|url=http://digital.csic.es/bitstream/10261/51387/1/Palomares%20&%20Caro_1999_Am%20Nat.pdf|journal=The American Naturalist|volume=153|issue=#5|pages=492–508|doi=10.1086/303189|pmid=29578790|year=1999|hdl=10261/51387}}</ref> Deri në vitet e dytë dhe të tretë të jetës së tyre, shkalla e vdekshmërisë vjetore midis këlyshëve në kujdesin e nënave të tyre bie në 10-15%. Edhe në popullatat që jetojnë në zona të mbrojtura, njerëzit janë akoma shkaku kryesor i vdekshmërisë për arinjtë e murrmë.<ref name= "Servheen"/><ref name= "encyclopedia"/><ref name="Brown Bear Hunting Alaska">{{cite web|title=Brown/Grizzly Bear Hunting in Alaska|url=http://www.adfg.alaska.gov/index.cfm?adfg=brownbearhunting.main|publisher=Alaska Department of Fish and Game}}</ref> Sasia më e madhe e gjuetisë së legalizuar të arijnve të murrmë ndodh në Kanada, Finlandë, Rusi, Sllovaki dhe Alaska. Gjuetia është e parregulluar në shumë zona brenda rrezes së ariut të murrmë. Edhe kur gjuetia është e lejuar me ligj, shumica e biologëve mendojnë se numrat e gjuajtur janë të tepërt duke marrë parasysh shkallën e ulët të riprodhimit dhe shpërndarjen e rrallë të specieve. Arinjtë e murrmë vriten gjithashtu në përplasje me makinat, që është një shkak i rëndësishëm i vdekshmërisë në Shtetet e Bashkuara dhe Evropë.<ref>{{cite journal|author1=Huber, D.|author2=Kusak, J.|author3=Frkovic, A.|year=1998|title=Traffic kills of brown bears in Gorski kotar, Croatia|journal=Ursus|pages=167–171|jstor=3873124|volume=10}}</ref><ref>Servheen, C., Waller, J., & Kasworm, W. (1998). ''Fragmentation effects of high-speed highways on grizzly bear populations shared between the United States and Canada''. International Conference on Wildlife Ecology and Transportation (ICOWET 1998).</ref> == Marrëdhënia me njerëzit == {{multiple image |align=right |direction=vertical |width= |image1=BärenspurP1050395.jpg |caption1=Gjurma e putrave e përparme }} === Konflikte midis arinjve dhe njerëzve === Arinjtë e murrmë zakonisht shmangin zonat ku ka ndodhur zhvillim i gjerë ose [[Urbanizimi|urbanizim]], për dallim nga ariu i zi më i vogël, më inyizues amerikan, i cili mund të përshtatet në rajonet peri-urbane .<ref name="Kaczensky, P. 2004">{{cite journal|last1=Kaczensky|first1=P.|last2=Blazic|first2=M.|last3=Gossow|first3=H.|title=Public attitudes towards brown bears (''Ursus arctos'') in Slovenia|journal=[[Biological Conservation (Journal)|Biological Conservation]]|volume=118|issue=5|page=661|doi=10.1016/j.biocon.2003.10.015|url=https://www.researchgate.net/publication/223401483|language=en|year=2004}}</ref><ref>{{cite journal|author=Woodroffe, R.|title=Predators and people: Using human densities to interpret declines of large carnivores|journal=Animal Conservation|volume=3|issue=2|page=165|doi=10.1111/j.1469-1795.2000.tb00241.x|url=http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/W/Woodroffe_2000_Human_density_and_carnivore_declines.pdf|year=2000|access-date=14 qershor 2020|archive-date=9 tetor 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.catsg.org/cheetah/05_library/5_3_publications/W/Woodroffe_2000_Human_density_and_carnivore_declines.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Martin, J.|author2=Basille, M.|author3=Van Moorter, B.|author4=Kindberg, J.|author5=Allaine, D.|author6=Swenson, J. E.|s2cid=44121835|title=Coping with human disturbance: spatial and temporal tactics of the brown bear (''Ursus arctos'')|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-zoology_2010-09_88_9/page/875|language=en|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=88|issue=9|page=875|doi=10.1139/Z10-053|year=2010}}</ref><ref>{{cite journal|author=Larivière, S.|title=''Ursus americanus''|journal=Mammalian Species|volume=647|pages=1–11|url=http://www.science.smith.edu/msi/pdf/647_Ursus_americanus.pdf|doi=10.1644/1545-1410(2001)647<0001:ua>2.0.co;2|year=2001|access-date=14 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316025524/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/647_Ursus_americanus.pdf|archive-date=16 mars 2016|url-status=dead}}</ref> Në shumë rrethana, zhvillimi i gjerë njerëzor mund të bëjë që arinjtë e murrmë të ndryshojnë vargjet e shtëpive të tyre.<ref>{{cite journal|author=Mattson, D. J.|year=1990|title=Human impacts on bear habitat use|journal=Bears: Their Biology and Management|pages=33–56|url=http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_8/Mattson_8.pdf|jstor=3872901|volume=8|doi=10.2307/3872901|access-date=14 qershor 2020|archive-date=9 tetor 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_8/Mattson_8.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|author=Elgmork, K.|year=1978|title=Human impact on a brown bear population (''Ursus arctos'' L.)|url=https://archive.org/details/biological-conservation_1978-02_13_2/page/81|journal=Biological Conservation|volume=13|issue=2|page=81|doi=10.1016/0006-3207(78)90063-0}}</ref> Dendësia e lartë e rrugëve (si ato të asfaltuara dhe ato me zhavorr) shpesh shoqërohet me vdekshmëri më të lartë, shmangie të habitatit dhe densitet më të ulët të ariut.<ref name="lamb18">{{cite journal|last1=Lamb|first1=C.T.|author2=Mowat, G.|author3=Reid, A.|author4=Smit, L.|author5=Proctor, M.|author6=McLellan, B.N.|author7=Nielsen, S.E.|author8=Boutin, S.|year=2018|title=Effects of habitat quality and access management on the density of a recovering grizzly bear population|journal=[[Journal of Applied Ecology]]|volume=55|issue=3|pages=1406–1417|doi=10.1111/1365-2664.13056}}</ref> Sidoqoftë, arinjtë e murrmë lehtësisht mund të humbasin kujdesin e tyre natyror pasi të tërhiqen nga burimet ushqimore të krijuara nga njeriu, siç janë mbeturinat dhe koshat e mbeturinave. Arinjtë e murrmë madje mund të futen në banesa të njerëzve ose hambarë në kërkim të ushqimit ndërsa njerëzit shkelin në habitatet e ariut. Në zona të tjera, të tilla si Alaska , deponitë mund të vazhdojnë të jenë tërheqëse për arinjtë e murrmë. Në pjesë të ndryshme të shpërndarjes së tyre, arinjtë e murrmë ndonjëherë vrasin dhe hanë [[Kafsha shtëpiake|kafshë shtëpiake]]. Thënia "Një ari i ushqyer është një ari i ngordhur" ka dalë në përdorim për të popullarizuar idenë që lejimi i një ariu të grumbullojë mbeturina njerëzore, siç janë kanaçe plehra dhe shpinës së kampistëve,ushqimi i prishur , ose burime të tjera ushqimore që tërheqin ariun në kontakt me njerëzit, mund të rezultojnë në vdekjen e ariut. Rezultatet e një studimi të vitit 2016 të realizuar në një luginë kolumbiane britanike juglindore tregojnë se zonat ku mbivendosen ushqime tërheqëse të ariut dhe vendbanimet e përqendruara njerëzore, konflikti me ariun-njerëzit mund të krijojë një kurth ekologjik duke rezultuar në një shkallë më të ulët të dukshme të mbijetesës për arinjtë e murrmë, si dhe pasi tërheqja e arinjve shtesë dhe në këtë mënyrë shkakton rënie të përgjithshme të popullsisë.<ref name="lamb16">{{cite journal|last=Lamb|first=C.T..|author2=Mowat, G.|author3=McLellan, B.N.|author4=Nielsen, S.E.|author5=Boutin, S.|year=2016|title=Forbidden fruit: human settlement and abundant fruit create an ecological trap for an apex omnivore|journal=[[Journal of Animal Ecology]]|volume=86|issue=1|pages=55–65|doi=10.1111/1365-2656.12589|pmid=27677529}}</ref> Kur arinjtë e murrmë vijnë për të shoqëruar veprimtarinë njerëzore me një "shpërblim ushqimi", ka shumë të ngjarë që ata të vazhdojnë të forcohen; mundësia e takimeve të ariut rritet, pasi ato mund të kthehen në të njëjtin vend, megjithë zhvendosjen. Zhvendosja e ariut është përdorur për të ndarë ariun nga mjedisi njerëzor, por ai nuk adreson problemin e shoqatës së ariut të sapo mësuar me ushqimin e njerëzve. "Vendosja e ariut në habitatin e përdorur nga arinjtë e tjerë mund të çojë në konkurrencë dhe konflikt social, dhe të rezultojë në dëmtimin ose vdekjen e ariut më pak mbizotërues." Parku Kombëtar Yellowstone , një rezervat i vendosur në Shtetet e Bashkuara perëndimore,) dhe për shkak të numrit të madh të vizitorëve, takimet me arijntë janë të zakonshme."<ref>{{cite web|url=http://www.bearsmart.com/managingBears/Relocation.html|archive-url=https://archive.today/20060513075036/http://www.bearsmart.com/managingBears/Relocation.html|url-status=dead|archive-date=13 maj 2006|title=Relocation|work=Get Bear Smart Society}}</ref> Bukuria skenike e zonës ka çuar në një fluks njerëzish që lëvizin në zonë. Përveç kësaj, për shkak se ka kaq shumë zhvendosje të arinjve në të njëjtat zona të largëta të Yellowstonit, dhe për shkak se arinjtë meshkuj kanë tendencë të dominojnë në qendrën e zonës së zhvendosjes, arinjtë femra kanë tendencë të shtyhen në kufijtë e rajonit dhe më gjerë. Si rezultat, një pjesë e madhe e shkelësve të përsëritur, arinjtë që vriten për sigurinë publike, janë femra. Kjo krijon një efekt të mëtejshëm depresiv të një nënspecie tashmë të rrezikuar. Ariu grizli përshkruhet zyrtarisht si "I kërcënuar" në SH.B.A. Megjithëse problemi është më domethënës për sa i përket grizlit, këto çështje prekin edhe llojet e tjera të arinjve të murrmë gjithashtu.<ref>{{cite journal|author1=Gunther, K. A.|author2=Haroldson, M. A.|author3=Frey, K.|author4=Cain, S. L.|author5=Copeland, J.|author6=Schwartz, C. C.|year=2004|title=Grizzly bear-human conflicts in the Greater Yellowstone ecosystem, 1992–2000|journal=Ursus|volume=15|issue=#1|pages=10–22|url=http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_15_1/Gunther_Haroldson_15_1_.pdf|doi=10.2192/1537-6176(2004)015<0010:gbcitg>2.0.co;2|access-date=14 qershor 2020|archive-date=9 tetor 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_15_1/Gunther_Haroldson_15_1_.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Blanchard, B. M.|author2=Knight, R. R.|title=Biological consequences of relocating grizzly bears in the Yellowstone ecosystem|journal=The Journal of Wildlife Management|volume=59|issue=#3|pages=560–565|jstor=3802463|doi=10.2307/3802463|year=1995}}</ref><ref>{{cite journal|author=Brannon, R. D.|year=1987|title=Nuisance grizzly bear, ''Ursus arctos'', translocations in the greater Yellowstone area|journal=Canadian Field-Naturalist|volume=101|issue=#4|pages=569–575|url=http://refbase.wsulibs.wsu.edu/yellowstone/show.php?record=7045|access-date=14 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219064539/http://refbase.wsulibs.wsu.edu/yellowstone/show.php?record=7045|archive-date=19 dhjetor 2019|url-status=dead}}</ref> Në Evropë, një pjesë e problemit qëndron te barinjtë ; gjatë dy shekujve të fundit, shumë barinj delesh dhe dhie kanë braktisur gradualisht praktikën më tradicionale të përdorimit të qenve për të ruajtur kopetë, të cilat njëkohësisht janë rritur më të mëdha. Në mënyrë tipike, ata lejojnë që kopetë të kullosin lirshëm mbi tokë të konsiderueshme. Ndërsa arinjtë e murrmë rimarrin pjesë të gamës së tyre, ata mund të hanë bagëti pasi delet dhe dhitë janë relativisht të lehta për një ari për të vrarë. Në disa raste, barinjtë qëllojnë ariun, duke menduar se jetesa e tyre është nën kërcënim. Shumë njerëz tani janë më mirë të informuar në lidhje me kompensimin e mjaftueshëm në dispozicion dhe do të bëjnë kërkesë kur ata humbasin bagëtinë nga një ari.<ref name= "Mustoni">{{cite journal|author1=Mustoni, A.|author2=Carlini, E.|author3=Chiarenzi, B.|author4=Chiozzini, S.|author5=Lattuada, E.|author6=Dupré, E.|author7=Genovesi, P.|author8=Pedrotti, L.|author9=Martinoli, A.|author10=Preatoni, D.|author11=Wauters, L.|author12=Tosi, G.|display-authors=3|title=Planning the Brown Bear ''Ursus arctos'' reintroduction in the Adamello Brenta Natural Park|journal=Hystrix, the Italian Journal of Mammalogy|volume=14|issue=1–2|doi=10.4404/hystrix-14.1-2-4313|year=2003}}</ref><ref name= "Dahle2">{{cite journal|last1=Dahle|first1=B.|last2=Sørensen|first2=O. J.|last3=Wedul|first3=E. H.|last4=Swenson|first4=J. E.|last5=Sandegren|first5=F.|year=1998|title=The diet of brown bears ''Ursus arctos'' in central Scandinavia: effect of access to free-ranging domestic sheep ''Ovis aries''|url=https://www.researchgate.net/publication/265178530|language=en|journal=Wildlife Biology|volume=4|issue=3|pages=147–158|doi=10.2981/wlb.1998.017}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Mertens, A.|author2=Promberger, C.|year=2001|title=Economic aspects of large carnivore-livestock conflicts in Romania|journal=Ursus|volume=12|pages=173–180|jstor=3873246}}</ref> Një tjetër çështje në disa pjesë të gamës së tyre në Evropë është stacione ushqimore shtesë ku ofrohen lloje të ndryshme kafshësh kërmëngrënës, të cilat janë vendosur kryesisht në Skandinavi dhe Evropën Lindore të dy për të mbështetur speciet e kërcënuara në vend dhe kështu njerëzit mund të gëzojnë shikimin e arinjve që mund të rezultojnë. Pavarësisht se shumica e stacioneve ishin vendosur me kujdes në zona të largëta larg vendbanimeve njerëzore, disa arinjve të murrmë në zona të tilla janë bërë të kushtëzuara për t'i shoqëruar njerëzit me ushqim dhe të bëhen "arinj problematik" tepër të guximshëm. Gjithashtu, ushqimi plotësues duket se nuk shkakton zvogëlim të grabitqarëve të kafshëve.<ref>{{cite journal|author1=Kavčič, I.|author2=Adamič, M.|author3=Kaczensky, P.|author4=Krofel, M.|author6=Jerina, K.|author5=Kobal, M.|title=Fast food bears: brown bear diet in a human-dominated landscape with intensive supplemental feeding|journal=Wildlife Biology|volume=21|page=1|doi=10.2981/wlb.00013|year=2015}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Kavčič, I.|author2=Adamič, M.|author3=Kaczensky, P.|author4=Krofel, M.|author5=Jerina, K.|title=Supplemental feeding with carrion is not reducing brown bear depredations on sheep in Slovenia|journal=Ursus|volume=24|issue=#2|page=111|doi=10.2192/URSUS-D-12-00031R1.1|year=2013}}</ref> === Takimet dhe sulmet === Arinjtë e murrmë rrallë sulmojnë njerëzit në shikim dhe zakonisht shmangin njerëzit. Në Rusi , vlerësohet se 1 në 1000 takime në këmbë me arinjtë e murrmë rezultojnë në një sulm.<ref name= "Kistchinski">{{cite journal|author=Kistchinski, A. A.|title='Life history of the brown bear (''Ursus arctos'' L.) in north-east Siberia|journal=Bears: Their Biology and Management|volume=2|pages=67–73|doi=10.2307/3872570|jstor=3872570|year=1972}}</ref> Megjithatë, ata janë të paparashikueshëm në temperament, dhe mund të sulmojnë nëse befasohen ose ndjehen të kërcënuar. Ekzistojnë mesatarisht dy sulme fatale nga arinjtë në vit në Amerikën e Veriut. Në Skandinavi , ka vetëm katër raste të njohura që nga viti 1902 i takimeve të ariut që kanë rezultuar me vdekje. Dy shkaqet më të zakonshme për sulmin e ariut janë surpriza dhe kurioziteti. Disa lloje arinjsh, si arinjtë polarë , ka më shumë të ngjarë të sulmojnë njerëzit kur kërkojnë ushqim, ndërsa arinjtë e zinj amerikanë kanë shumë më pak të ngjarë të sulmojnë. Megjithë guximin dhe potencialin e tyre për grabitje nëse ariu është i uritur, arinjtë polarë rrallë sulmojnë njerëzit, sepse ato hasen rrallë në detin Arktik . Sjellja agresive e arinjtëve të murrmë favorizohet nga variablat e shumtë të përzgjedhjes. Agresiviteti i shtuar gjithashtu ndihmon arinjtë e murrmë femra në sigurimin më të mirë të mbijetesës së moshës së re në moshën riprodhuese.<ref name= "Herrero"/> Nënat që mbrojnë këlyshët janë më të prirurit për të sulmuar, duke qenë përgjegjëse për 70% të vdekjeve njerëzore të shkaktuara nga ariu në Amerikën e Veriut.<ref>{{citation|archive-url=https://web.archive.org/web/20050309215404/http://www.collegian.psu.edu/archive/2004/04/04-27-04tdc/04-27-04dscihealth-column-01.asp|language=en|url=http://www.collegian.psu.edu/archive/2004/04/04-27-04tdc/04-27-04dscihealth-column-01.asp|title=Why are grizzly bears more aggressive than our black bears?|publisher=Digital Collegian|date=4 prill 2004|archive-date=9 mars 2005}}</ref><ref>{{citation|last=Rogers|first=Lynn L.|url=http://www.bear.org/Black/Articles/How_Dangerous_are_Black_Bears.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20021016041143/http://www.bear.org/Black/Articles/How_Dangerous_are_Black_Bears.html|language=en|url-status=dead|archive-date=16 tetor 2002|title=How Dangerous are Black Bears|publisher=Bear.org}}</ref> Kërcënimet e këlyshëve japin shumë sulme ndaj njerëzve nga arinjtë e murrmë në Amerikën e Veriut. Arinjtë e kushtëzuar nga ushqimi mund të jenë gjithashtu të rrezikshëm, pasi ekspozimi i tyre afatgjatë te njerëzit bën që ata të humbin drotjen e tyre natyrore . Grupet e vogla prej një ose dy personave sulmohen më shpesh nga arinjtë e murrmë sesa grupet e mëdha, me vetëm një rast të njohur të një sulmi ndaj një grupi prej gjashtë ose më shumë. Në atë rast, mendohet se për shkak të befasisë, ariu grizli mund të mos e ketë njohur madhësinë e grupit. Në pjesën më të madhe të sulmeve që rezultojnë në lëndime, arinjtë e murrrmë i paraprijnë sulmit me një tingull të egër ose kërcitues. Në ndryshim nga dëmtimet e shkaktuara nga arinjtë e zi amerikan, të cilat zakonisht janë të vogla, sulmet e ariut të murrmë më shpesh kanë tendencë të sjellin lëndime serioze dhe, në disa raste, vdekje. Arinjtë e murrmë duket se përballen me njerëzit ashtu si luftonin arinjtë e tjerë: ata ngrihen në këmbët e tyre të pasme dhe përpiqen t'i "çarmatosin" viktimat e tyre duke kafshuar dhe mbajtur në nofullën e poshtme për të mos u kafshuar nga ana tjetër. Për shkak të forcës së madhe fizike të arinjve, madje edhe një kafshim i vetëm ose goditje mund të jetë vdekjeprurëse si tek tigrat, me disa viktima njerëzore që i kishin kokat e tyre të shtypura plotësisht nga kafshimi i ariut. Shumica e sulmeve ndodhin në muajt korrik, gusht dhe shtator, koha kur numri i rekreativëve në natyrë, siç janë shëtitësit ose gjahtarët, është më i lartë. Njerëzit që pohojnë praninë e tyre përmes zhurmave kanë tendencë të jenë më pak të prekshëm, pasi ata paralajmërojnë mbajtjen e tyre. Në konfrontime të drejtpërdrejta, njerëzit që vrapojnë janë statistikisht më të predispozuar të sulmohen sesa ata që qëndrojnë në tokë. Takimet e dhunshme me arinjtë e murrmë zakonisht zgjasin vetëm disa minuta, megjithëse ato mund të zgjaten nëse viktimat luftojnë prapa. Në Alberta , dy sjellje të zakonshme nga gjahtarët njerëzorë, duke imituar thirrjet e drerit për t'i tërhequr ata dhe duke mbajtur kufoma , duket se gjykojnë sjellje agresive dhe çojnë në një shkallë më të lartë sulmi nga arinjtë grizli.<ref>{{cite journal|doi=10.2307/3872900|jstor=3872900|title=Injury to People Inflicted by Black, Grizzly or Polar Bears: Recent Trends and New Insights|journal=Bears: Their Biology and Management|volume=8|pages=25–32|year=1990|last1=Herrero|first1=Stephen|last2=Fleck|first2=Susan|url=http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_8/Herrero_Fleck_8.pdf|access-date=14 qershor 2020|archive-date=9 tetor 2022|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_8/Herrero_Fleck_8.pdf|url-status=dead}}</ref> Sulmet ndaj njerëzve konsiderohen jashtëzakonisht të rralla në [[Bashkimi Sovjetik|ish-Bashkimin Sovjetik]] , megjithëse përjashtime ekzistojnë në rrethe ku ato nuk ndiqen aq shpesh nga gjuetarët. Arinjtë e murrmë të Siberisë Lindore, për shembull, kanë tendencë të jenë shumë më të guximshme ndaj njerëzve sesa homologët evropianë më të persekutuar. Përcaktimi në Euroazi midis zonave ku agresiviteti i arinjve të murrmë ka tendencë të rritet janë Malet Urale , megjithëse arinjtë e murrmë të Evropës Lindore janë disi më agresive se ato të Evropës Perëndimore . Në vitin 2008, një platinkompleksi i minierave në rrethin Olyotorsky të Kamchatka veriore u rrethua nga një grup prej 30 arinjsh, të cilët vranë dy roje dhe i penguan punëtorët të largoheshin nga shtëpitë e tyre. 10 njerëz në vit mesatarisht vriten nga arinjtë e murrmë në Rusi, më shumë se të gjitha pjesët e tjera të gamës ndërkombëtare të ariut të murrmë, megjithëse Rusia gjithashtu mban më shumë arinj të murrmë sesa të gjitha pjesët e tjera të botës të kombinuara.<ref>{{cite web|last=Dinets|first=Vladimir|url=http://dinets.travel.ru/russianbears.htm|title=Brown Bears of Russia|url-status=dead|access-date=14 qershor 2020|archive-date=15 dhjetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121215051532/http://dinets.travel.ru/russianbears.htm}}</ref> Në Skandinavi, vetëm tre sulme fatale u regjistruan në shekullin e 20-të.<ref name="britbear">{{cite web|url=http://www.toothandclaw.org.uk/species.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516054756/http://www.toothandclaw.org.uk/species.asp|archivedate=16 maj 2008|title=Brown Bear (''Ursus arctos''))|publisher=Tooth & Claw}}</ref> [[File:Sankebetsu BrownBear01.png|thumb|left|Një statujë e ariut kafe Ussuri nga Hokkaido që kryente sulmin më të keq të ariut të murrmë në historinë japoneze , duke vrarë shtatë vetë]] Në Japoni, një ari i madh i murrmë me nofkën " ''Kesagake'' " (袈裟 懸 け, " kesa -stas slasher") bëri histori për shkaktimin e sulmit më të keq të ariut të murrmë në historinë japoneze në Tomamae, Hokkaidō gjatë takimeve të shumta gjatë dhjetorit 1915. Ai vrau shtatë vetë dhe plagosën tre të tjerë (me gjasë edhe tre fatalitete të mëparshme në kredinë e tij) para se të qëllonin për vdekje pas një gjuetie kafshësh në shkallë të gjerë. Sot, ka ende një faltore në Rokusensawa (六 線 沢), ku ndodhi ngjarja në kujtim të viktimave të incidentit.<ref>{{cite book|author=Dickman, A. J.|author2=Hazzah, L.|year=2016|chapter=Money, Myths and Man-Eaters: Complexities of Human–Wildlife Conflict|title=Problematic Wildlife|pages=339–356|publisher=Springer|isbn=978-3-319-22246-2}}</ref> Brenda Parkut Kombëtar Yellowstone, dëmtimet e shkaktuara nga sulmet e zjarrtë në zonat e zhvilluara mesatarisht afro një në vit gjatë viteve 1930 deri në vitet 1950, megjithëse u rritën në katër në vit gjatë viteve 1960. Atëherë ato u ulën në një dëmtim çdo dy vjet gjatë viteve 1970. Midis 1980 dhe 2002, ka pasur vetëm dy lëndime njerëzore të shkaktuara nga arinjtë grizli në një zonë të zhvilluar. Megjithëse sulmet e zjarrta ishin të rralla në vendet e prapambetura para vitit 1970, numri i sulmeve u rrit në një mesatare prej afërsisht një në vit gjatë viteve 1970, 1980 dhe 1990. Në Alberta , nga 1960 deri në 1998, numri i sulmeve nga arinjtë grizli që përfunduan në dëmtim ishin gati tre herë më të zakonshme sesa sulmet që përfunduan në lëndime nga arinjtë e zi amerikan, megjithë ariun e zi amerikan që vlerësohet 38 herë më shumë në krahinë sesa ariu grizli.<ref>{{cite journal|last1=Herrero|first1=S.|last2=Higgins|first2=A.|year=2003|title=Human injuries inflicted by bears in Alberta: 1960–98|journal=[[Ursus (journal)|Ursus]]|pages=44–54|url=https://www.researchgate.net/publication/237444139|language=en|jstor=3872956|volume=14|issue=1}}</ref> === Historia e mbrojtjes nga arinjtë === Një studim i studiuesve amerikanë dhe kanadezë ka zbuluar që llaku me specdjeks është më efektiv në ndalimin e sjelljes agresive të ariut sesa armët, duke punuar në 92% të incidenteve të studiuara kundrejt 67% për armë.  Mbartja e llakut me specdjek rekomandohet shumë nga shumë autoritete kur udhëtoni në vendin e ariut; sidoqoftë, këshillohet edhe mbajtja e dy mjeteve parandaluese, njëra prej të cilave është një armë e kalibrit të madh. Sugjerohen armë të forta armë zjarri, ose tre rrathë gjemba, ose një pistoletë e kalibrit .44 ose më shumë sugjerohet nëse nuk ekziston një pushkë e rëndë gjuetie. Armët mbeten një mundësi e mundshme, mjeti i fundit për t'u përdorur në mbrojtje të jetës nga arinjtë e murrmë agresive. Shumë shpesh, njerëzit nuk mbajnë një armë të duhur të kalibrit për të neutralizuar ariun. Sipas Qendrës së Shkencave në Alaska, a12-matës shotgun me slugs ka qenë arma më efektive. Ka pasur më pak lëndime si rezultat i vetëm mbajtjes së ngarkesave vdekjeprurëse me armë, në krahasim me raundet parandaluese. Ligjet e Shtetit të Mbrojtjes së Jetës ose Pronës në Alaska (DLP) kërkojnë që një të raportojë vrasjen tek autoritetet dhe të shpëtojë fshikëzën, kafkën dhe kthetrat.<ref name="casenumber_07-96958">{{cite web|url=http://www.dps.state.ak.us/pio/dispatch/Trooper%20Dispatches%20of%2011-19-2007.20071119.txt|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217191143/http://www.dps.state.ak.us/pio/dispatch/Trooper%20Dispatches%20of%2011-19-2007.20071119.txt|url-status=dead|archive-date=17 dhjetor 2007|title=Alaska State Troopers Press Release of Monday, November 19, 2007|publisher=Alaska Department of Public Safety|date=19 nëntor 2007|format=Case Number: 07-96958}}</ref> Një faqe e internetit të Departamentit të Burimeve Natyrore të Shtetit të Alaskës ofron informacione se si "të zgjidhni një armë që do të ndalojë një ari (armë gjahu me 12 matës ose .300 pushkë magjike)".<ref>{{cite web|url=http://dnr.alaska.gov/parks/safety/bears.htm|language=en|title=Safety: bears and you|website=State of Alaska Department of Natural Resources|access-date=14 qershor 2020|archive-date=11 prill 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110411211439/http://dnr.alaska.gov/parks/safety/bears.htm|url-status=dead}}</ref> Campers shpesh u thuhet të veshin shirita dhe kambana të kuqe me ngjyra të ndritshme dhe të mbajnë bilbilat për të ruajtur arinjtë. Atyre u thuhet të kërkojnë një zhurmë të ariut grizli në vendet e kampimit dhe të jenë të kujdesshëm për të kryer kambanat dhe bilbilat në ato zona. Shata e ariut grizli është e vështirë të dallohet nga trungu i ariut amerikan, pasi dieta është në gjendje të vazhdueshme fluksi në varësi të disponueshmërisë së artikujve ushqimorë sezonalë. Nëse një ari vritet afër kampit, trupat e ariut duhet të asgjësohen siç duhet, përfshirë gërvishtjet dhe gjakun, nëse është e mundur. Mosarritja e kufomës shpesh ka rezultuar në tërheqjen e arinjve të tjerë dhe përkeqësimin e mëtejshëm të një situate të keqe. Lëvizja e kampeve menjëherë është një metodë tjetër e rekomanduar. === Kulturë === [[File:The Three Bears - Project Gutenberg etext 19993.jpg|thumb|upright|" Historia e tre arinjve ", ilustrim nga ''Fëmijët e Favourites dhe Stories Fairy'']] Arinjtë e murrmë shpesh figurojnë në letërsinë e Evropës dhe Amerikës së Veriut, në veçanti atë që është shkruar për fëmijë. " Ariu i murrmë i Norvegjisë " është një përrallë skoceze që tregon aventurat e një vajze që u martua me një princ të kthyer në mënyrë magjike në një ari dhe që arriti ta kthejë atë në një formë njerëzore me forcën e dashurisë së saj dhe pas shumë provave dhe vështirësive . Me " Flokarta dhe Tre Arinjtë ", një histori nga Anglia, Tre Arinjtë zakonisht përshkruhen si arinj të murrmë. Në vendet që flasin gjermanisht, fëmijëve u thuhet shpesh përralla e " Borëbardha dhe e kuqja e kuq"; princi i bukur në këtë përrallë është shndërruar në një ari të murrmë. Në Shtetet e Bashkuara, prindërit shpesh i lexojnë fëmijëve të tyre në moshën parashkollore librin ''Brown Bear, Brown Bear, What Do You See? Për'' t'i mësuar atyre ngjyrat e tyre dhe si janë të shoqëruara me kafshë të ndryshme.<ref>{{cite journal|author=Newman, A. R.|year=1987|title=Images of the bear in Children's Literature|journal=Children's Literature in Education|volume=18|issue=#3|pages=131–138|doi=10.1007/bf01130991}}</ref> Ariu rus është një të përbashkët personifikim kombëtar për Rusinë (si dhe ish- Bashkimin Sovjetik ), pavarësisht vendit që nuk ka kafshë të caktuar kombëtare. Ariu i murrmë është kafsha kombëtare e Finlandës. Ariu grizli është kafsha shtetërore e Montanas .<ref>{{cite web|title=Symbols of Montana|publisher=Montana Historical Society|url=http://mhs.mt.gov/education/studentguide/Symbols.asp|access-date=14 qershor 2020|archive-date=18 dhjetor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091218045709/http://mhs.mt.gov/education/studentguide/Symbols.asp|language=en|url-status=dead}}</ref> Ariu i artë kalifornian është kafsha shtetrore e Kalifornisë .<ref name= "ca.gov">{{cite web|title=History and Culture – State Symbols|publisher=[[California State Library]]|url=http://www.library.ca.gov/history/symbols.html|access-date=14 qershor 2020|archive-date=5 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105214315/http://www.library.ca.gov/california-history/state-symbols/|language=en|url-status=dead}}</ref> Të dy kafshët janë specie të ariut të murrmë dhe specia u ekstrirua nga gjendja e fundit. Veshja e [[Madridi|Madridit]] përshkruan një ari që arrin deri në një pemë ''madr mado'' ose luleshtrydhe ( ''Arbutus unedo'' ) për të ngrënë disa nga frutat e saj, ndërsa qyteti zviceran i Bernës gjithashtu përshkruan një ari dhe emri i qytetit mendohet në mënyrë popullore të rrjedhin nga fjala gjermane për ariun. Ariu i murrmë është përshkruar në anën e kundërt të monedhës kuna 5 kuna , e shkrirë që nga viti 1993. [[File:Berni Bayern.jpg|thumb|left|upright|Berni është një mascot e ariut të murrmë e klubit gjerman të futbollit Bayern Munich]] Klubi  Bundesliga Bayern Munich ka një maskot,një ari i murrmë me emrin [[Berna|Berni]]. Liga Kombëtare e Futbollit (NFL) ekskluzivitet në Çikago, Illinois, është quajtur Arijntë . Në këtë kontekst, nuk nevojitet asnjë dallim midis arinjve të zinj dhe kafë amerikanë. Maskota e shkollës për Bob Universitetin Jones , Brown University , Fox Universitetin George , i Universitetit të Alberta , në Universitetin e Kalifornisë, Berkeley , në Universitetin e Kalifornisë, Los Anxhelos , në Universitetin e Kalifornisë, Riverside , dhe të shumta amerikane shkollat e mesme është ariu i murrmë. Në qytetin Prats de Molló , në Vallespir , Francën e Jugut, festohet çdo vit " ''festa e'' ariut" ( ''festa de l'ós'' ) në fillim të pranverës, në të cilën vendasit vishen si arinj, mbulohen me blozë ose qymyr dhe naftë dhe "sulmojnë" shikuesit, duke u përpjekur t'i çojnë të gjithë pis. Festivali përfundon me ''topin de l'os'' (vallëzimi i ariut). === Në Shqipëri === Klasifikimi i dytë është klasifikimi i bërë ariut të murrmë në Shqipëri. Arinjtë në Shqipëri janë të rrezikuar dhe në shumë zona sipas gjuetarëve ariu po shkon drejt zhdukjes kryesisht për shkak të gjuetisë dhe prishjes së habitatit por edhe nga trafikimi kafshëve.<ref>{{Cite web|url=http://shekulli.com.al/26677/|title=Kopje e arkivuar|access-date=18 qershor 2020|archive-date=19 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619001222/http://shekulli.com.al/26677/|url-status=dead}}</ref> ==Lidhje të jashtme== * [http://www.youtube.com/watch?v=mYvj1ngGSxk Dokumentari i PPNEA ] == Referime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Gjitarë]] [[Kategoria:Gjitarë të Azisë]] [[Kategoria:Gjitarë të Evropës]] [[Kategoria:Gjitarë të Amerikë veriore]] [[Kategoria:Mishngrënës të Europës]] [[Kategoria:Mishngrënës të Azisë]] [[Kategoria:Mishngrënës të Amerikës veriore]] [[Kategoria:Natyrë]] [[Kategoria:Arinj]] [[Kategoria:Kafshë]] [[Kategoria:Kafshë mishngrënëse]] mnq6u3hep8s6ldebat2tn3cjvd3nv53 0 75797 3028828 2603917 2026-08-31T17:46:57Z Fallbackintoreality 102113 /* */ Infobox i bartur dhe përkthyer nga [[:en:CNN]]. 3028828 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel | name = CNN | logo = [[File:CNN Logo (2014).svg|175px|frameless]] | logo_size = 175px | founder = {{Plainlist| * [[Ted Turner]] * [[Reese Schonfeld]] }} | launch_date = {{start date and age|1980|6|1}} | owner = {{Plainlist| * [[Warner Bros. Discovery]] (2022–aktualisht) * [[WarnerMedia]] (2018–2022) * [[Time Warner]] (1996–2018) * [[Turner Broadcasting System|TBS]] (1980–1996) }} | parent = CNN Worldwide | picture_format = [[1080i]] ([[Televizioni me cilësi të lartë|HDTV]]){{Break}}(reduktuar në [[480i]] letterboxed për [[televizioni me cilësi standarde|SDTV]]) | country = Shtetet e Bashkuara | language = Anglisht | area = {{Plainlist| * Shtetet e Bashkuara * Kanada * Brazil * Japoni * Indi * Ishujt e Karaibeve * Ndërkombëtarisht (përmes [[CNN International]]) }} | headquarters = {{Plainlist| * [[Ted Turner Campus]]<br />[[Atlanta, Xhorxhia]], SHBA * [[30 Hudson Yards]]<br />[[New York City, New York]], SHBA }} | key_people = {{Plainlist| * [[Mark Thompson (ekzekutiv medial)|Sir Mark Thompson]] (kryetar dhe kryeshef ekzekutiv) * David Leavy (kryeshef operativ) * Michael Bass (zv. kryetar programacioni, CNN-US)<ref name="CNN president Jeff Zucker resigns">{{cite news |last1=Barr |first1=Jeremy |last2=Izadi |first2=Elahe |last3=Ellison |first3=Sarah |last4=Farhi |first4=Paul |title=CNN president Jeff Zucker resigns, citing undisclosed relationship with colleague |url=https://www.washingtonpost.com/media/2022/02/02/cnn-president-jeff-zucker-announces-resignation-over-undisclosed-relationship-with-colleague/ |access-date=February 2, 2022 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=February 2, 2022 |archive-date=February 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220202161538/https://www.washingtonpost.com/media/2022/02/02/cnn-president-jeff-zucker-announces-resignation-over-undisclosed-relationship-with-colleague/ |url-status=live | language = en}}</ref> * Brad Ferrer ([[Zëvendëskryetari ekzekutiv|zv. kryetar ekzekutiv]]/[[Kryeshefi financiar|CFO]]) * [[Amy Entelis]] ([[Zëvendëskryetari|zv. kry.]])<ref name="CNN president Jeff Zucker resigns"/> * [[Ken Jautz]] (zv. kryetar, CNN-US dhe [[HLN (rrjet televiziv)|HLN]])<ref name="CNN president Jeff Zucker resigns"/> * [[Andrew Morse]] (zv. kryetar/kryeshef për digjital) }} | sister_channels = {{collapsible list| * [[CNN Airport]] (shpërbërë) * [[CNN Arabic]] * [[CNN Brazil]] * [[CNN Chile]] * [[CNN en Español]] * [[CNN Indonesia]] * [[CNN International]] * [[CNN-News18]] * [[CNN Portugal]] * [[CNN Türk]] * [[HLN (rrjet televiziv)|HLN]] * [[CNN Prima News]] * [[A2 CNN]] * [[Antena 3 CNN]] }} | website = {{URL|https://www.cnn.com}} | online_serv_1 = Transmetim në internet | online_chan_1 = [https://edition.cnn.com/videos/live CNN Live] (vetëm abonentë me pagesë) | online_serv_2 = Shërbimi filial streaming | online_chan_2 = [[HBO Max]] | online_serv_3 = Shërbimet | online_chan_3 = [[DirecTV Stream]], [[Hulu + Live TV]], [[Sling TV]], [[YouTube TV]] | online_serv_4 = | online_chan_4 = }} '''Cable News Network, Inc.''' ('''CNN''') është një rrjet kabllor amerikan, që ishte pionier i formatit 24-orësh të lajmeve. Ai u themelua nga Ted Turner në vitin 1980 dhe zotërohet nga [[Warner Bros. Discovery]]. Rrjeti momentalisht është në pronësi të [[Tim Warnerit]]. Selia e CNN është në Atlantë, ndërsa programi emetohet nga tri qendra: [[Atlanta]], [[New York City]] dhe [[Washington, D.C.]]. Në [[Shqipëri]], CNN mundëson transmetimin e televizionit [[A2 CNN]], si dhe emeton përmes tij një përzgjedhje programesh në titra shqip. [[Skeda:Cnncenter.jpg|right| thumb|300px]] == Lidhje të jashtme == * [http://www.cnn.com/US CNN.com/US] * [http://www.cnn.com/international CNN.com/international] * [http://www.cnn.com/feedback/help/ CNN FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090527064931/http://www.cnn.com/feedback/help/ |date=27 maj 2009 }} [[Kategoria:Rrjetet televizive amerikane]] bghli66ie8wu0gwuiq1l7v1qc9kzwkp 0 80467 3028784 3028568 2026-08-31T12:34:23Z Arianit 106 3028784 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Njeriu<ref>{{cite journal|author1=Francesco d'Errico|author2=Chris B|year=2011|title=Evolution, revolution or saltation scenario for the emergence of modern cultures?|journal=Phil. Trans. R. Soc. B|volume=366|issue=1567|pages=1060–69|doi=10.1098/rstb.2010.0340|pmid=21357228|pmc=3049097|language=en}}</ref> | image = Akha cropped hires.JPG | image_caption = Një [[mashkull]] (majtas) dhe një [[femër]] (djathtas) të rritur, të popullit [[Akha (popull)|akha]], në veri të [[Tajlanda|Tajlandës]] | temporal_range = {{Short fossil range|0.3|0}} | status = LC | trend = increasing | status_system = iucn3.1 | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Primates]] | familia = [[Hominidae]] | subfamilia = [[Homininae]] | tribus = [[Hominini]] | genus = ''Homo'' | species = '''''H. sapiens''''' | subspecies = '''''H. s. sapiens''''' | binomial = ''Homo sapiens'' | binomial_authority = [[Karl Lineu|Lineu]], 1758 | range_map = World Population Density Map 2020.png | range_map_caption = Densiteti i popullimit të ''Homo sapiens'' (2020) | status_ref =<ref name="IUCN">{{Cite journal|author=Global Mammal Assessment Team|title=''Homo sapiens''|journal=[[The IUCN Red List of Threatened Species]]|volume=2008|page=e.T136584A4313662|publisher=[[IUCN]]|date=2008|url=http://www.iucnredlist.org/details/136584/0|doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T136584A4313662.en|access-date=14 janar 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207092900/http://www.iucnredlist.org/details/136584/0|archivedate=7 dhjetor 2017|df=dmy-all|language=en}}</ref> }} '''Njerëzit''' ('''''Homo sapiens''''', që do të thotë 'njeri mendjemprehtë' ose 'njeri i mençur') janë specia më e bollshme dhe më e përhapur e [[primatët|primatëve]], e karakterizuar nga [[bipedalizmi]], qimet minimale trupore, dhe truri i madh e kompleks që mundëson zhvillimin e [[teknologji]]ve të përparuara, të [[kultura|kulturës]] dhe [[Gjuha (komunikim)|gjuhës]]. Njerëzit janë qenie shumë sociale dhe priren të jetojnë në struktura sociale komplekse të përbëra nga shumë grupe bashkëpunuese e konkurruese, nga [[familje]]t dhe rrjetet farefisnore deri te shtetet politike. Ndërveprimi social mes njerëzve ka vendosur një larmi vlerash, normash sociale, dhe [[Rituali|ritualesh]], që forcojnë [[Shoqëria|shoqërinë]] njerëzore. Kureshtja dhe dëshira e njerëzimit për të kuptuar dhe ndikuar mjedisin kanë motivuar zhvillimin njerëzor të shkencës, filozofisë, [[Feja|fesë]], mitologjisë dhe fushave të tjera të njohurive. Njerëzit kanë një {{ill|Korteksi prefrontal|en|Prefrontal cortex|lt=korteks prefrontal}} të madh dhe shumë të zhvilluar, rajoni i trurit i lidhur me [[kognicioni]]n më të lartë. Ata janë qenie inteligjente, të afta për {{ill|Memoria episodike|en|Episodic memory|lt=memorie episodike}}, shprehje të lirshme të fytyrës, {{ill|Vetëdija për veten|en|Self-awareness|lt=vetëdije për veten}} dhe një {{ill|Teoria e mendjes|en|Theory of mind|lt=teori të mendjes}}. Mendja njerëzore është e aftë për introspeksion (metakognicion), mendim privat, imagjinatë, vullnet dhe formim pikëpamjesh mbi ekzistencën. Njerëzit gjithashtu mund të udhëtojnë mendërisht nëpër kohë (krenestezi), gjë që tregon parashikim episodik.<ref>{{Cite journal |last1=Nyberg |first1=Lars |last2=Kim |first2=Alice S. N. |last3=Habib |first3=Reza |last4=Levine |first4=Brian |last5=Tulving |first5=Endel |date=2010-12-21 |title=Consciousness of subjective time in the brain |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=107 |issue=51 |pages=22356–22359 |doi=10.1073/pnas.1016823108 |doi-access=free |issn=1091-6490 |pmc=3009795 |pmid=21135219 |bibcode=2010PNAS..10722356N |language=en}}</ref> Këto tipare u kanë mundësuar arritjen e përparimeve të mëdha teknologjike përmes arsyes dhe transmetimit të njohurive brezave të ardhshëm. Në {{ill|Antropologjia kulturore|en|Cultural anthropology|lt=antropologjinë kulturore}}, ruajtja dhe përparimi kumulativ i njohurive nëpër breza njihet si efekti i rrasetit (''ratchet effect'').<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Tennie |first1=Claudio |last2=Call |first2=Josep |last3=Tomasello |first3=Michael |date=2009-08-27 |title=Ratcheting up the ratchet: on the evolution of cumulative culture |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series B |volume=364 |issue=1528 |pages=2405–2415 |doi=10.1098/rstb.2009.0052 |issn=1471-2970 |pmc=2865079 |pmid=19620111 |language=en}}</ref> Njerëzit janë gjithngrënës, të aftë të konsumojnë një larmi materiali bimor dhe shtazor, dhe kanë përdorur zjarrin për të përgatitur dhe gatuar ushqim. Ata mund të mbijetojnë deri në tetë javë pa ushqim, dhe tri a katër ditë pa ujë. Njerëzit janë përgjithësisht ditorë (aktivë ditën), duke fjetur mesatarisht shtatë deri nëntë orë në ditë. Lindja e fëmijëve tek njerëzit është e rrezikshme, me rrezik të lartë komplikimesh dhe vdekjeje. Si nëna ashtu edhe babai zakonisht kujdesen për pasardhësit njerëzorë, të cilët janë të pashpresë ndaj vetes në lindje. [[Gjeni|Gjenet]] dhe mjedisi ndikojnë në [[variabilitetin biologjik njerëzor]], në pamjen, fiziologjinë, [[sistemi imunitar|sistemin imunitar]], aftësitë mendore, madhësinë trupore dhe jetëgjatësinë. Edhe pse njerëzit ndryshojnë në shumë tipare, çdo dy njerëz janë mesatarisht mbi 99% gjenetikisht të ngjashëm, me popullsitë më të larmishme gjenetikisht nga Afrika. Shkalla më e madhe e variacionit gjenetik ekziston mes meshkujve dhe femrave. Mesatarisht, meshkujt kanë forcë trupore më të madhe, ndërsa femrat përgjithësisht kanë përqindje më të lartë të dhjamit trupor. Femrat kalojnë [[menopauza|menopauzën]] dhe bëhen jopjellore, potencialisht dekada para fundit të jetës së tyre. Ato gjithashtu kanë jetëgjatësi më të gjatë në pothuajse çdo popullsi në botë. Ndarja në role gjinore mashkullore dhe femërore ka ndryshuar historikisht, dhe sfidat ndaj normave gjinore mbizotëruese janë përsëritur në shumë shoqëri. Njerëzit evoluuan nga hominina të tjerë në Afrikë disa milionë vjet më parë. Edhe pse disa shkencëtarë i barazojnë njerëzit me të gjithë anëtarët e gjinisë ''Homo'', në përdorimin e zakonshëm termi zakonisht i referohet ''Homo sapiens''-it, i vetmi anëtar ekzistues. ''Homo sapiens'' u shfaq rreth 300.000 vjet më parë dhe migroi jashtë Afrikës, duke zëvendësuar gradualisht popullsitë lokale të njerëzve arkaikë. Njerëzit e hershëm ishin gjuetarë-mbledhës, para se shpikja e bujqësisë dhe zbutja e kafshëve të çonin në vendosje të përhershme në Gjysmëhënën Pjellore dhe djepe të tjerë të qytetërimit. Ndërsa tepricat ushqimore mundësuan që popullsitë të bëheshin më të mëdha dhe më të dendura, u zhvilluan forma qeverisjeje, përdorimi i shkrimit u bë i domosdoshëm, dhe një numër qytetërimesh u ngritën e ranë. Njerëzit kanë vazhduar të zgjerohen, me mbi 8,3 miliardë njerëz duke banuar pothuajse në të gjitha rajonet e Tokës në 2026, dhe kanë vizituar madje edhe hënën, specia e parë e njohur që ka bërë këtë. Ky zgjerim, i kombinuar me industrializimin, ka çuar në shkatërrim mjedisor dhe ndotje që kontribuojnë ndjeshëm në zhdukjen në masë të vazhdueshme (të Holocenit) të shumë formave të tjera të jetës. == Etimologjia dhe përkufizimi == [[Skeda:Carl von Linné.png|thumb|Karl Lineu e krijoi emrin ''Homo sapiens''.]] Të gjithë njerëzit modernë klasifikohen në specien ''Homo sapiens'', term i krijuar nga [[Karl Lineu]] në veprën e tij të vitit 1735, ''Systema Naturae''.<ref name="Spamer1999">{{cite journal| vauthors = Spamer EE |date=29 January 1999|title=Know Thyself: Responsible Science and the Lectotype of Homo sapiens Linnaeus, 1758|journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia |volume=149 |issue=1 |pages=109–114 |jstor=4065043|language=en}}</ref> Emri gjenerik ''Homo'' është një derivim i mësuar i shekullit XVIII nga latinishtja {{lang|la|homō}}, që i referohet njerëzve të të dyja gjinive.<ref>{{cite book|author=Porkorny|year=1959|title=IEW|at=s.v. "g'hðem" pp. 414–116|language=en}}</ref><ref>{{cite dictionary |title=Homo |dictionary=Dictionary.com |publisher=Random House |url=https://dictionary.reference.com/browse/Homo |date=23 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080927011551/https://dictionary.reference.com/browse/homo |archive-date=27 September 2008 |url-status=live |language=en}}</ref> Fjala ''human'' (njeri) mund t'i referohet të gjithë anëtarëve të gjinisë ''Homo''.<ref name="Barras-2016">{{cite web |title=We don't know which species should be classed as 'human' |url=https://www.bbc.com/earth/story/20160111-what-is-it-that-makes-you-a-human-and-not-something-else |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826223800/http://www.bbc.com/earth/story/20160111-what-is-it-that-makes-you-a-human-and-not-something-else |archive-date=26 August 2021 |access-date=31 March 2021 |website=BBC |first=Colin|last=Barras|date=11 January 2016|language=en}}</ref> Emri ''Homo sapiens'' do të thotë 'njeri i mençur' ose 'njeri i ditur'.<ref name="Spamer1999" /> Ka mospajtim nëse disa anëtarë të zhdukur të gjinisë, përkatësisht [[njeriu i Neandertalit|njerëzit e Neandertalit]], duhet të përfshihen si specie e veçantë njerëzish apo si nënspecie e ''H. sapiens''-it.<ref name="Barras-2016" /> ''Njeri'' është një huazim nga anglishtja e mesme, nga frëngjishtja e vjetër {{lang|fro|humain}}, përfundimisht nga latinishtja {{lang|la|hūmānus}}, forma mbiemërore e {{lang|la|homō}}-s ('njeri' – në kuptimin e njerëzimit).<ref>{{cite book|title=OED|at=s.v. "human"|language=en}}</ref> Edhe pse fjala ''kafshë'' përdoret bisedërisht si antonim i fjalës ''njeri'',<ref>{{Cite dictionary |title=Thesaurus results for human |url=https://www.merriam-webster.com/thesaurus/human |access-date=21 May 2022 |dictionary=Merriam-Webster Dictionary |archive-date=28 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628010110/https://www.merriam-webster.com/thesaurus/human |url-status=live|language=en}}</ref> dhe në kundërshtim me një keqkonceptim të zakonshëm biologjik, njerëzit janë kafshë.<ref>{{Cite web |date=19 September 2021 |title=Misconceptions about evolution – Understanding Evolution |url=https://evolution.berkeley.edu/teach-evolution/misconceptions-about-evolution/ |access-date=21 May 2022 |language=en-US |archive-date=6 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606191558/https://evolution.berkeley.edu/teach-evolution/misconceptions-about-evolution/ |url-status=live|website=University of California, Berkeley}}</ref> Fjala ''person'' shpesh përdoret si sinonim i fjalës ''njeri'', por ekziston debat filozofik nëse personaliteti u zbatohet të gjithë njerëzve apo të gjitha qenieve ndijore, dhe më tej nëse një njeri mund ta humbasë personalitetin (siç është hyrja në një gjendje të përhershme vegjetative) dhe cili është fillimi i personalitetit njerëzor.<ref>{{Cite web|title=Concept of Personhood |url=https://medicine.missouri.edu/centers-institutes-labs/health-ethics/faq/personhood |access-date=4 July 2021 |website=University of Missouri School of Medicine |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304011726/https://medicine.missouri.edu/centers-institutes-labs/health-ethics/faq/personhood |url-status=live|language=en}}</ref> == Evolucioni == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Evolucioni njerëzor|en|Human evolution}}}} Njerëzit i përkasin familjes biologjike të majmunëve të mëdhenj (familja Hominidae, superfamilja Hominoidea).<ref>{{cite book |last1=Tuttle |first1=Russell H. |author-link1=Russell Tuttle |title=The International Encyclopedia of Biological Anthropology |chapter=Hominoidea: Conceptual history |date=2018 |pages=1–2 |doi=10.1002/9781118584538.ieba0246 |isbn=978-1-118-58442-2|language=en}}</ref> Vija e majmunëve që përfundimisht dha njerëzit u nda së pari nga gibonët (familja Hylobatidae), pastaj nga orangutanët (gjinia ''Pongo''), më pas nga gorillat (gjinia ''Gorilla''), dhe së fundi nga shimpanzetë dhe bonobot (gjinia ''Pan''). Ndarja e fundit, mes vijës njerëzore dhe asaj shimpanze–bonobo, ndodhi rreth 8–4 milionë vjet më parë, në epokën e vonë të Miocenit.<ref>{{cite journal |vauthors=Goodman M, Tagle DA, Fitch DH, Bailey W, Czelusniak J, Koop BF, Benson P, Slightom JL |display-authors=6 |title=Primate evolution at the DNA level and a classification of hominoids |journal=Journal of Molecular Evolution |volume=30 |issue=3 |pages=260–266 |date=March 1990 |pmid=2109087 |doi=10.1007/BF02099995 |bibcode=1990JMolE..30..260G|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Ruvolo M |date=March 1997 |title=Molecular phylogeny of the hominoids: inferences from multiple independent DNA sequence data sets |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=14 |issue=3 |pages=248–265|doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025761|pmid=9066793|doi-access=free|language=en}}</ref> Gjatë kësaj ndarjeje, kromozomi 2 u formua tek njerëzit nga bashkimi i dy kromozomeve të tjerë, duke i lënë njerëzve vetëm 23 çifte kromozomesh, krahasuar me 24 tek majmunët e tjerë.<ref>{{cite web|title=Human Chromosome 2 is a fusion of two ancestral chromosomes |url=https://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809040210/https://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm |archive-date=9 August 2011 |access-date=18 May 2006 |work=Evolution pages |vauthors=MacAndrew A|language=en}}</ref> Pas ndarjes së tyre nga shimpanzetë dhe bonobot, hominat u diversifikuan në shumë specie dhe të paktën dy gjini të dallueshme. Të gjitha përveç njërës prej këtyre vijave – ajo që përfaqëson gjininë ''Homo'' dhe specien e saj të vetme ekzistuese, ''Homo sapiens'' – tani janë të zhdukura.<ref>{{Cite web |last=McNulty |first=Kieran P. |year=2016 |title=Hominin Taxonomy and Phylogeny: What's In A Name? |url=https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/hominin-taxonomy-and-phylogeny-what-s-in-142102877/ |access-date=11 June 2022 |website=Nature Education Knowledge |language=en |archive-date=10 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110013134/https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/hominin-taxonomy-and-phylogeny-what-s-in-142102877/ |url-status=live}}</ref> [[Skeda:Lucy Skeleton.jpg|thumb|left|upright|Rikonstruksion i Lucy-t, skeleti i parë i gjetur i ''Australopithecus afarensis''-it]] Gjinia ''Homo'' evoluoi nga ''Australopithecus''.<ref>{{cite journal |vauthors=Strait DS |title=The Evolutionary History of the Australopiths |journal=Evolution: Education and Outreach |date=September 2010 |volume=3 |issue=3 |pages=341–352 |doi=10.1007/s12052-010-0249-6 |doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Dunsworth HM |title=Origin of the Genus Homo |journal=Evolution: Education and Outreach |date=September 2010 |volume=3 |issue=3 |pages=353–366 |doi=10.1007/s12052-010-0247-8 |doi-access=free|language=en}}</ref> Edhe pse fosilet nga kalimi janë të pakta, anëtarët më të hershëm të ''Homo''-s ndajnë disa tipare kryesore me ''Australopithecus''-in.<ref>{{cite journal |vauthors=Kimbel WH, Villmoare B |title=From Australopithecus to Homo: the transition that wasn't |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series B |volume =371 |issue=1698 |article-number=20150248 |date=July 2016 |pmid=27298460 |pmc=4920303 |doi=10.1098/rstb.2015.0248|language=en}}</ref><ref name="Villmoare2015">{{cite journal |vauthors=Villmoare B, Kimbel WH, Seyoum C, Campisano CJ, DiMaggio EN, Rowan J, Braun DR, Arrowsmith JR, Reed KE |display-authors=6 |title=Paleoanthropology. Early Homo at 2.8 Ma from Ledi-Geraru, Afar, Ethiopia |journal=Science |volume=347 |issue=6228 |pages=1352–1355 |date=March 2015 |pmid=25739410 |doi=10.1126/science.aaa1343 |doi-access=free |bibcode=2015Sci...347.1352V|language=en}}</ref> Për shkak të provave të pakta, koha e ndarjes drejt gjinisë ''Homo'' nuk ka konsensus.<ref name="Wood-2011">{{cite journal |last=Wood |first=Bernard |date=28 June 2011 |title=Did early Homo migrate "out of" or "in to" Africa? |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=26 |pages=10375–10376 |bibcode=2011PNAS..10810375W |doi=10.1073/pnas.1107724108 |pmc=3127876 |pmid=21677194 |doi-access=free|language=en}}</ref> Disa studime që përdorin teknika të orës molekulare vlerësojnë se gjinia ''Homo'' u shfaq 4,30–2,56 milionë vjet më parë,<ref>{{cite journal |last1=Püschel |first1=Hans P. |last2=Bertrand |first2=Ornella C. |last3=O'Reilly |first3=Joseph E. |last4=Bobe |first4=René |last5=Püschel |first5=Thomas A. |title=Divergence-time estimates for hominins provide insight into encephalization and body mass trends in human evolution |journal=Nature Ecology & Evolution |date=June 2021 |volume=5 |issue=6 |pages=808–819 |doi=10.1038/s41559-021-01431-1 |pmid=33795855 |bibcode=2021NatEE...5..808P |hdl=20.500.11820/35151870-c7b5-477e-aca8-2c75c8382002 |hdl-access=free|language=en}}</ref> ndërsa të tjerë kontestojnë se disa specie të hershme ''Homo'' janë përfshirë gabimisht në gjini dhe kështu e vendosin këtë vlerësim rreth 1,87 milionë vjet më parë.<ref name="Wood-2011" /> Regjistrimi më i hershëm i ''Homo''-s është specimeni 2,8-milionë-vjeçar LD 350-1 nga Etiopia, dhe speciet e para të emërtuara janë ''Homo habilis'' dhe ''Homo rudolfensis'', që evoluuan deri në 2,3 milionë vjet më parë.<ref name="Villmoare2015" /> ''H. erectus'' (varianti afrikan ndonjëherë quhet ''H. ergaster'') evoluoi 2 milionë vjet më parë dhe ishte specia e parë e njeriut arkaik që la Afrikën dhe u përhap në Euroazi.<ref>{{cite journal |vauthors=Zhu Z, Dennell R, Huang W, Wu Y, Qiu S, Yang S, Rao Z, Hou Y, Xie J, Han J, Ouyang T |display-authors=6 |title=Hominin occupation of the Chinese Loess Plateau since about 2.1 million years ago |journal=Nature |volume=559 |issue=7715 |pages=608–612 |date=July 2018 |pmid=29995848 | doi=10.1038/s41586-018-0299-4 |bibcode=2018Natur.559..608Z|language=en}}</ref> ''H. erectus'' ishte gjithashtu i pari që evoluoi një trupplan karakteristikisht njerëzor. ''Homo sapiens'' u shfaq në Afrikë të paktën 300.000 vjet më parë nga një specie e emërtuar zakonisht si ''H. heidelbergensis'' ose ''H. rhodesiensis'', pasardhësit e ''H. erectus''-it që mbetën në Afrikë.<ref>{{cite journal | vauthors=Hublin JJ, Ben-Ncer A, Bailey SE, Freidline SE, Neubauer S, Skinner MM, Bergmann I, Le Cabec A, Benazzi S, Harvati K, Gunz P |display-authors=6 |title=New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens |journal=Nature |volume=546 |issue=7657 |pages=289–292 |date=June 2017 |pmid=28593953 |doi=10.1038/nature22336 |bibcode=2017Natur.546..289H |hdl=1887/74734|language=en}}</ref> ''H. sapiens'' migroi jashtë kontinentit, duke zëvendësuar gradualisht ose duke u kryqëzuar me popullsitë lokale të njerëzve arkaikë.<ref>{{cite journal |author=Staff writer(s) |date=13 May 2005 |title=Out of Africa Revisited |journal=Science |type=This Week in Science |volume=308 |issue=5724 |page=921 |doi=10.1126/science.308.5724.921g|language=en}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Stringer C |title=Human evolution: Out of Ethiopia |journal=Nature |volume=423 |issue=6941 |pages=692–693, 695 |date=June 2003 |pmid=12802315 |doi=10.1038/423692a |author-link=Chris Stringer |bibcode=2003Natur.423..692S|language=en}}</ref><ref>{{cite web |vauthors=Johanson D |author-link=Donald Johanson |date=May 2001 |title=Origins of Modern Humans: Multiregional or Out of Africa? |url=https://www.actionbioscience.org/evolution/johanson.html |access-date=23 November 2009 |website=actionbioscience |publisher=American Institute of Biological Sciences |location=Washington, DC |archive-date=17 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617010349/http://www.actionbioscience.org/evolution/johanson.html|language=en}}</ref> Njerëzit filluan të shfaqin modernitet sjelljeje rreth 160.000–70.000 vjet më parë,<ref>{{cite journal |last1=Marean |first1=Curtis |display-authors=etal |date=2007 |title=Early human use of marine resources and pigment in South Africa during the Middle Pleistocene |journal=Nature |volume=449 |issue=7164 |pages=905–908 |bibcode=2007Natur.449..905M |doi=10.1038/nature06204 |pmid=17943129|language=en}}</ref> dhe ndoshta edhe më herët.<ref>{{Cite journal |vauthors=Brooks AS, Yellen JE, Potts R, Behrensmeyer AK, Deino AL, Leslie DE, Ambrose SH, Ferguson JR, d'Errico F, Zipkin AM, Whittaker S, Post J, Veatch EG, Foecke K, Clark JB |year=2018 |title=Long-distance stone transport and pigment use in the earliest Middle Stone Age |journal=Science |volume=360 |issue=6384 |pages=90–94 |bibcode=2018Sci...360...90B |doi=10.1126/science.aao2646 |pmid=29545508 |doi-access=free|language=en}}</ref> Ky zhvillim ndoshta u përzgjodh në mes të ndryshimeve klimatike natyrore në Afrikën e Pleistocenit të Mesëm deri të Vonë.<ref>{{Cite journal |last1=Wilkins |first1=Jayne |last2=Schoville |first2=Benjamin J. |date=June 2024 |title=Did climate change make Homo sapiens innovative, and if yes, how? Debated perspectives on the African Pleistocene record |journal=Quaternary Science Advances |language=en |volume=14 |article-number=100179 |doi=10.1016/j.qsa.2024.100179 |bibcode=2024QSAdv..1400179W |doi-access=free}}</ref> Migrimi "jashtë Afrikës" ndodhi në të paktën dy valë, e para rreth 130.000 deri 100.000 vjet më parë, e dyta (Përhapja Jugore) rreth 70.000 deri 50.000 vjet më parë.<ref>{{cite journal |vauthors=Posth C, Renaud G, Mittnik A, Drucker DG, Rougier H, Cupillard C, Valentin F, Thevenet C, Furtwängler A, Wißing C, Francken M, Malina M, Bolus M, Lari M, Gigli E, Capecchi G, Crevecoeur I, Beauval C, Flas D, Germonpré M, van der Plicht J, Cottiaux R, Gély B, Ronchitelli A, Wehrberger K, Grigorescu D, Svoboda J, Semal P, Caramelli D, Bocherens H, Harvati K, Conard NJ, Haak W, Powell A, Krause J |display-authors=6 |title=Pleistocene Mitochondrial Genomes Suggest a Single Major Dispersal of Non-Africans and a Late Glacial Population Turnover in Europe |journal=Current Biology |volume=26 |issue=6 |pages=827–833 |date=March 2016 |pmid=26853362 |doi=10.1016/j.cub.2016.01.037 |bibcode=2016CBio...26..827P |hdl-access=free |hdl=2440/114930|language=en}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Karmin M, Saag L, Vicente M, Wilson Sayres MA, Järve M, Talas UG, Rootsi S, Ilumäe AM, Mägi R, Mitt M, Pagani L, Puurand T, Faltyskova Z, Clemente F, Cardona A, Metspalu E, Sahakyan H, Yunusbayev B, Hudjashov G, DeGiorgio M, Loogväli EL, Eichstaedt C, Eelmets M, Chaubey G, Tambets K, Litvinov S, Mormina M, Xue Y, Ayub Q, Zoraqi G, Korneliussen TS, Akhatova F, Lachance J, Tishkoff S, Momynaliev K, Ricaut FX, Kusuma P, Razafindrazaka H, Pierron D, Cox MP, Sultana GN, Willerslev R, Muller C, Westaway M, Lambert D, Skaro V, Kovačevic L, Turdikulova S, Dalimova D, Khusainova R, Trofimova N, Akhmetova V, Khidiyatova I, Lichman DV, Isakova J, Pocheshkhova E, Sabitov Z, Barashkov NA, Nymadawa P, Mihailov E, Seng JW, Evseeva I, Migliano AB, Abdullah S, Andriadze G, Primorac D, Atramentova L, Utevska O, Yepiskoposyan L, Marjanovic D, Kushniarevich A, Behar DM, Gilissen C, Vissers L, Veltman JA, Balanovska E, Derenko M, Malyarchuk B, Metspalu A, Fedorova S, Eriksson A, Manica A, Mendez FL, Karafet TM, Veeramah KR, Bradman N, Hammer MF, Osipova LP, Balanovsky O, Khusnutdinova EK, Johnsen K, Remm M, Thomas MG, Tyler-Smith C, Underhill PA, Willerslev E, Nielsen R, Metspalu M, Villems R, Kivisild T |display-authors=6 |title=A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture |journal=Genome Research |volume=25 |issue=4 |pages=459–466 |date=April 2015 |pmid=25770088 |pmc=4381518 |doi=10.1101/gr.186684.114|language=en}}</ref> ''H. sapiens'' vazhdoi të kolonizonte të gjithë kontinentet dhe ishujt më të mëdhenj, përveç Antarktikut, duke arritur në Euroazi 125.000 vjet më parë,<ref>{{cite journal |vauthors=Armitage SJ, Jasim SA, Marks AE, Parker AG, Usik VI, Uerpmann HP |title=The southern route "out of Africa": evidence for an early expansion of modern humans into Arabia |journal=Science |volume=331 |issue=6016 |pages=453–456 |date=January 2011 |pmid=21273486 |doi=10.1126/science.1199113 |bibcode=2011Sci...331..453A|language=en}}</ref><ref>{{cite web |vauthors=Rincon P |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12300228 |title=Humans 'left Africa much earlier' |archive-url=https://web.archive.org/web/20120809051349/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12300228 |archive-date=9 August 2012 |work=BBC News |date=27 January 2011|language=en}}</ref> Australinë rreth 65.000 vjet më parë,<ref>{{cite journal |vauthors=Clarkson C, Jacobs Z, Marwick B, Fullagar R, Wallis L, Smith M, Roberts RG, Hayes E, Lowe K, Carah X, Florin SA, McNeil J, Cox D, Arnold LJ, Hua Q, Huntley J, Brand HE, Manne T, Fairbairn A, Shulmeister J, Lyle L, Salinas M, Page M, Connell K, Park G, Norman K, Murphy T, Pardoe C |display-authors=6 |title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago |journal=Nature |volume=547 |issue=7663 |pages=306–310 |date=July 2017 |pmid=28726833 |doi=10.1038/nature22968 |bibcode=2017Natur.547..306C |hdl=2440/107043|language=en}}</ref> Amerikat rreth 15.000 vjet më parë, dhe ishuj të largët si Havai, Ishulli i Pashkëve, Madagaskari, dhe Zelanda e Re, në vitet 300 deri 1280 e.s.<ref>{{cite web|vauthors=Lowe DJ |year=2008 |title=Polynesian settlement of New Zealand and the impacts of volcanism on early Maori society: an update |url=https://researchcommons.waikato.ac.nz/bitstream/10289/2690/1/Lowe%202008%20Polynesian%20settlement%20guidebook.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522032853/https://researchcommons.waikato.ac.nz/bitstream/10289/2690/1/Lowe%202008%20Polynesian%20settlement%20guidebook.pdf |archive-date=22 May 2010 |access-date=29 April 2010 |publisher=University of Waikato|language=en}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Appenzeller T |title=Human migrations: Eastern odyssey |journal=Nature |volume=485 |issue=7396 |pages=24–26 |date=May 2012 |pmid=22552074 |doi=10.1038/485024a |bibcode=2012Natur.485...24A |doi-access=free|language=en}}</ref> Evolucioni njerëzor nuk ishte një përparim i thjeshtë linear apo i degëzuar, por përfshiu kryqëzim mes specieve të afërta.<ref name="pmid21179161" /><ref>{{cite journal |url=https://www.grochbiology.org/EarlyHominidInterbreeding.pdf |title=Human Hybrids |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824034550/https://www.grochbiology.org/EarlyHominidInterbreeding.pdf |archive-date=24 August 2018 |vauthors=Hammer MF |journal=Scientific American |date=May 2013 |volume=308 |issue=5 |pages=66–71 |doi=10.1038/scientificamerican0513-66 |pmid=23627222 |bibcode=2013SciAm.308e..66H|language=en}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Yong E |date=July 2011 |title=Mosaic humans, the hybrid species |journal=New Scientist |volume=211 |issue=2823 |pages=34–38 |bibcode=2011NewSc.211...34Y |doi=10.1016/S0262-4079(11)61839-3|doi-access=free|language=en}}</ref> Kërkimet gjenomike kanë treguar se hibridizimi mes vijave thelbësisht të ndryshme ishte i zakonshëm në evolucionin njerëzor.<ref>{{cite journal |vauthors=Ackermann RR, Mackay A, Arnold ML |date=October 2015 |title=The Hybrid Origin of 'Modern' Humans |journal=Evolutionary Biology |volume=43 |issue=1 |pages=1–11 |doi=10.1007/s11692-015-9348-1|language=en}}</ref> Prova të ADN-së sugjerojnë se disa gjene me origjinë neandertale janë të pranishme mes të gjitha popullsive jashtë Afrikës nën-Sahariane, dhe se neandertalët dhe hominina të tjerë, si denisovanët, mund t'u kenë kontribuar deri në 6% të gjenomit të tyre njerëzve të sotëm jashtë-Afrikës-nën-Sahariane.<ref name="pmid21179161">{{cite journal |vauthors=Reich D, Green RE, Kircher M, Krause J, Patterson N, Durand EY, Viola B, Briggs AW, Stenzel U, Johnson PL, Maricic T, Good JM, Marques-Bonet T, Alkan C, Fu Q, Mallick S, Li H, Meyer M, Eichler EE, Stoneking M, Richards M, Talamo S, Shunkov MV, Derevianko AP, Hublin JJ, Kelso J, Slatkin M, Pääbo S |display-authors=6 |title=Genetic history of an archaic hominin group from Denisova Cave in Siberia |journal=Nature |volume=468 |issue=7327 |pages=1053–1060 |date=December 2010 |pmid=21179161 |pmc=4306417 |doi=10.1038/nature09710 |bibcode=2010Natur.468.1053R |hdl=10230/25596 |author-link1=David Reich (geneticist)|language=en}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Noonan JP |title=Neanderthal genomics and the evolution of modern humans |journal=Genome Research |volume=20 |issue=5 |pages=547–553 |date=May 2010 |pmid=20439435 |pmc=2860157 |doi=10.1101/gr.076000.108|language=en}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Abi-Rached L, Jobin MJ, Kulkarni S, McWhinnie A, Dalva K, Gragert L, Babrzadeh F, Gharizadeh B, Luo M, Plummer FA, Kimani J, Carrington M, Middleton D, Rajalingam R, Beksac M, Marsh SG, Maiers M, Guethlein LA, Tavoularis S, Little AM, Green RE, Norman PJ, Parham P |display-authors=6 |title=The shaping of modern human immune systems by multiregional admixture with archaic humans |journal=Science |volume=334 |issue=6052 |pages=89–94 |date=October 2011 |pmid=21868630 |pmc=3677943 |doi=10.1126/science.1209202 |bibcode=2011Sci...334...89A|language=en}}</ref> Evolucioni njerëzor karakterizohet nga një sërë ndryshimesh morfologjike, zhvillimore, fiziologjike dhe të sjelljes që kanë ndodhur që nga ndarja mes stërgjyshit të fundit të përbashkët të njerëzve dhe shimpanzeve. Më të rëndësishmet prej këtyre përshtatjeve janë mungesa e qimeve,<ref name="Sandel2013">{{cite journal |last1=Sandel |first1=Aaron A. |title=Brief communication: Hair density and body mass in mammals and the evolution of human hairlessness |journal=American Journal of Physical Anthropology |date=30 July 2013 |volume=152 |issue=1 |pages=145–150 |doi=10.1002/ajpa.22333 |pmid=23900811 |bibcode=2013AJPA..152..145S |hdl=2027.42/99654 |hdl-access=free|language=en}}</ref> bipedalizmi i detyrueshëm, rritja e madhësisë së trurit, dhe zvogëlimi i dimorfizmit seksual (neotenia). Marrëdhënia mes të gjitha këtyre ndryshimeve mbetet objekt debati të vazhdueshëm.<ref>{{cite book |vauthors=Boyd R, Silk JB |author1-link=Robert Boyd (anthropologist) |author2-link=Joan Silk |url=https://archive.org/details/howhumansevolved03edboyd |title=How Humans Evolved |publisher=Norton |year=2003 |isbn=978-0-393-97854-4 |location=New York |url-access=registration|language=en}}</ref> {{clade|{{clade |1=Hylobatidae (gibonë) |label2=Hominidae (hominide, majmunë të mëdhenj) |2={{clade|label1=[[Ponginae]] |1={{clade |label1=Pongo (orangutanë) |1={{clade |1=''[[Pongo abelii]]'' |label2= |2={{clade |1=''[[Pongo tapanuliensis]]'' |2=''[[Pongo pygmaeus]]'' }} }} }} |label2=[[Homininae]] (hominina) |2={{clade|label1=[[Gorillini]] |1={{clade |label1=Gorilla (gorilla) |1={{clade |1=''[[Gorilla gorilla]]'' |2=''[[Gorilla beringei]]'' }} }} |label2=[[Hominini]] (hominina) |2={{clade |label1=[[Panina]] |1={{clade|label1=Pan (shimpanze)|1={{clade |1=''[[Pan troglodytes]]'' |2=''[[Pan paniscus]]'' }} }} |2={{clade|label1=[[Hominina]] (hominanë)|1='''''Homo sapiens''''' (njerëz)}} }} }} }} }}|style1=font-size:80%; line-height:80%|label1=[[Hominoidea]] (hominoide, majmunë antropomorfë)}} == Historia == {{Kryesor|Historia e njerëzimit}} === Parahistoria === {{Kryesor|Parahistoria}} [[Skeda:Early migrations mercator.svg|thumb|upright=1.5|Pasqyrë e popullimit të botës nga migrimet e hershme njerëzore gjatë Paleolitit të Sipërm, sipas paradigmës së Përhapjes Jugore]] Deri rreth 12.000 vjet më parë, të gjithë njerëzit jetonin si gjuetarë-mbledhës.<ref>{{cite book |last1=Little |first1=Michael A. |last2=Blumler |first2=Mark A. |title=Basics in Human Evolution |chapter=Hunter-Gatherers |date=2015 |pages=323–335 |doi=10.1016/B978-0-12-802652-6.00023-2 |isbn=978-0-12-802652-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Scarre |first=Chris |title=The Human Past: World Prehistory and the Development of Human Societies |publisher=Thames & Hudson |year=2018 |isbn=978-0-500-29335-5 |editor-last=Scarre |editor-first=Chris |edition=4th |location=London |pages=174–197 |chapter=The world transformed: from foragers and farmers to states and empires |author-link=Chris Scarre|language=en}}</ref> Revolucioni Neolitik (shpikja e bujqësisë) ndodhi së pari në Azinë Juglindore dhe u përhap në pjesë të mëdha të Botës së Vjetër gjatë mijëvjeçarëve pasues.<ref>{{Cite book|vauthors=Colledge S, Conolly J, Dobney K, Manning K, Shennan S|title=Origins and Spread of Domestic Animals in Southwest Asia and Europe |date=2013|publisher=Left Coast |isbn=978-1-61132-324-5|location=Walnut Creek, CA|pages=13–17|language=en}}</ref> Ndodhi gjithashtu në mënyrë të pavarur në Mesoamerikë (rreth 6.000 vjet më parë),<ref>{{cite book | vauthors = Scanes CG |date= January 2018 | chapter =The Neolithic Revolution, Animal Domestication, and Early Forms of Animal Agriculture | veditors = Scanes CG, Toukhsati SR |title = Animals and Human Society |pages=103–131 |publisher= Elsevier |doi=10.1016/B978-0-12-805247-1.00006-X|isbn= 978-0-12-805247-1|language=en}}</ref> Kinë,<ref>{{cite journal |vauthors=He K, Lu H, Zhang J, Wang C, Huan X |title=Prehistoric evolution of the dualistic structure mixed rice and millet farming in China |journal=The Holocene |date=7 June 2017 |volume=27 |issue=12 |pages=1885–1898 |doi=10.1177/0959683617708455 |bibcode=2017Holoc..27.1885H|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Lu H, Zhang J, Liu KB, Wu N, Li Y, Zhou K, Ye M, Zhang T, Zhang H, Yang X, Shen L, Xu D, Li Q | display-authors = 6 | title = Earliest domestication of common millet (Panicum miliaceum) in East Asia extended to 10,000 years ago | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 106 | issue = 18 | pages = 7367–7372 | date = May 2009 | pmid = 19383791 | pmc = 2678631 | doi = 10.1073/pnas.0900158106 | bibcode = 2009PNAS..106.7367L | doi-access = free|language=en}}</ref> Papua Guinenë e Re,<ref>{{cite journal | vauthors = Denham TP, Haberle SG, Lentfer C, Fullagar R, Field J, Therin M, Porch N, Winsborough B | display-authors = 6 | title = Origins of agriculture at Kuk Swamp in the highlands of New Guinea | journal = Science | volume = 301 | issue = 5630 | pages = 189–193 | date = July 2003 | pmid = 12817084 | doi = 10.1126/science.1085255 | doi-access = free|language=en}}</ref> dhe rajonet e Sahelit dhe savanës perëndimore të Afrikës.<ref>{{cite journal | vauthors = Scarcelli N, Cubry P, Akakpo R, Thuillet AC, Obidiegwu J, Baco MN, Otoo E, Sonké B, Dansi A, Djedatin G, Mariac C, Couderc M, Causse S, Alix K, Chaïr H, François O, Vigouroux Y | display-authors = 6 | title = Yam genomics supports West Africa as a major cradle of crop domestication | journal = Science Advances | volume = 5 | issue = 5 | article-number = eaaw1947 | date = May 2019 | pmid = 31114806 | doi = 10.1126/sciadv.aaw1947 | pmc = 6527260 | bibcode = 2019SciA....5.1947S | doi-access = free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Winchell F|date=October 2017|title=Evidence for Sorghum Domestication in Fourth Millennium BC Eastern Sudan: Spikelet Morphology from Ceramic Impressions of the Butana Group|journal=Current Anthropology|volume=58|issue=5|pages=673–683|doi=10.1086/693898 |bibcode=2017CurrA..58..673W |url=https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/1574602/|language=en}}</ref><ref>{{cite journal| vauthors = Manning K |date=February 2011|title=4500-Year old domesticated pearl millet (Pennisetum glaucum) from the Tilemsi Valley, Mali: new insights into an alternative cereal domestication pathway |journal=Journal of Archaeological Science|volume=38|issue=2|pages=312–322|doi=10.1016/j.jas.2010.09.007 |bibcode=2011JArSc..38..312M|language=en}}</ref> Formimi i vendbanimeve të përhershme njerëzore, zbutja e kafshëve dhe përdorimi i mjeteve prej metali u pasuan nga tepricë e përhershme ushqimore, për herë të parë në histori. Bujqësia dhe stili i jetesës i ngulur çuan në shfaqjen e qytetërimeve të hershme.<ref>{{cite book|vauthors=Noble TF, Strauss B, Osheim D, Neuschel K, Accamp E|url=https://books.google.com/books?id=Td4WAAAAQBAJ&q=western+civilisation+egypt&pg=PA16|title=Cengage Advantage Books: Western Civilization: Beyond Boundaries|date=2013|publisher=Cengage |isbn=978-1-285-66153-7|access-date=11 July 2015|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Spielvogel J|url=https://books.google.com/books?id=LceiAgAAQBAJ&q=western+civilisation+egypt&pg=PT65|title=Western Civilization: Volume A: To 1500|date=2014|publisher=Cengage |isbn=978-1-285-98299-1|access-date=11 July 2015|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Thornton B|url=https://books.google.com/books?id=fa6swJv64xkC&q=Greek+Ways:+How+the+Greeks+Created+Western+Civilization|title=Greek Ways: How the Greeks Created Western Civilization|publisher=Encounter |year=2002|isbn=978-1-893554-57-3|location=San Francisco|pages=1–14|access-date=30 July 2022|language=en}}</ref> === Antikiteti === {{Kryesor|Historia e lashtë}} [[Skeda:All Gizah Pyramids.jpg|thumb|Piramidat e Mëdha të Gizës, Egjipt]] Një revolucion urban ndodhi në mijëvjeçarin e katërt p.e.s me zhvillimin e qytet-shteteve, veçanërisht qyteteve sumere të vendosura në Mesopotami.<ref>{{cite book|last=Garfinkle | first= Steven J. | chapter= Ancient Near Eastern City-States | editor1= Peter Fibiger Bang | editor1-link= Peter Fibiger Bang | editor2= Walter Scheidel | editor2-link= Walter Scheidel | title= The Oxford Handbook of the State in the Ancient Near East and Mediterranean | date= 2013 | publisher= Oxford Academic | doi= 10.1093/oxfordhb/9780195188318.013.0004 |isbn=978-0-19-518831-8 | pages= 94–119|language=en}}</ref> Në këto qytete u shfaq forma më e hershme e njohur e shkrimit, shkrimi kuneiform, rreth vitit 3000 p.e.s.<ref>{{cite book | vauthors = Woods C | chapter = The Emergence of Cuneiform Writing|date=28 February 2020 |title = A Companion to Ancient Near Eastern Languages|pages=27–46| veditors = Hasselbach-Andee R |edition=1st |publisher=Wiley|doi=10.1002/9781119193814.ch2|isbn=978-1-119-19329-6|language=en}}</ref> Qytetërime të tjera të mëdha që u zhvilluan rreth kësaj kohe ishin Egjipti i Lashtë dhe Qytetërimi i Luginës së Indusit.<ref>{{cite journal | vauthors = Robinson A | title = Ancient civilization: Cracking the Indus script | journal = Nature | volume = 526 | issue = 7574 | pages = 499–501 | date = October 2015 | pmid = 26490603 | doi = 10.1038/526499a | bibcode = 2015Natur.526..499R | doi-access = free|language=en}}</ref> Ato përfundimisht tregtuan mes tyre dhe shpikën teknologji si rrota, plugjet dhe velat.<ref>{{cite book| vauthors = Crawford H |author-link=Harriet Crawford |title=The Sumerian World|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-21911-5 |pages=447–461|chapter=Trade in the Sumerian world|language=en}}</ref><ref name="Bodnár-2018">{{cite journal|vauthors=Bodnár M|date=2018|title=Prehistoric innovations: Wheels and wheeled vehicles |journal=Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae|volume=69|issue=2|pages=271–298 |id={{CEEOL|714342}} |doi=10.1556/072.2018.69.2.3|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Pryor FL|date=1985|title=The Invention of the Plow|journal=Comparative Studies in Society and History|volume=27|issue=4|pages=727–743|doi=10.1017/S0010417500011749|jstor=178600|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Carter |first1=R. A. |title=A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East |chapter=Watercraft |date=2012 |pages=347–372 |doi=10.1002/9781444360790.ch19 |isbn=978-1-4051-8988-0|language=en}}</ref> I shfaqur deri në vitin 3000 p.e.s, qytetërimi Caral-Supe është qytetërimi më i vjetër kompleks në Amerikat.<ref>{{cite web |last1=Centre |first1=UNESCO World Heritage |title=Sacred City of Caral-Supe |url=https://whc.unesco.org/en/list/1269/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=27 May 2024 |archive-date=23 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523053341/https://whc.unesco.org/en/list/1269/ |url-status=live|language=en}}</ref> U zhvilluan gjithashtu astronomia dhe matematika, dhe u ndërtua Piramida e Madhe e Gizës.<ref>{{cite book| vauthors = Pedersen O |title=Early physics and astronomy: A historical introduction.|publisher=Cambridge University Press|year=1993|isbn=978-0-521-40340-5|page=1|chapter=Science Before the Greeks|language=en}}</ref><ref>{{cite book| vauthors = Robson E |title=Mathematics in ancient Iraq: A social history.|publisher=Princeton University Press|year=2008|page=xxi|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Edwards JF|date=2003|title=Building the Great Pyramid: Probable Construction Methods Employed at Giza|journal=Technology and Culture|volume=44|issue=2|pages=340–354|doi=10.1353/tech.2003.0063|jstor=25148110|language=en}}</ref> Ka prova për një thatësirë të rëndë që zgjati rreth njëqind vjet, e cila mund të ketë shkaktuar rënien e këtyre qytetërimeve,<ref>{{cite journal | vauthors = Voosen P | title = New geological age comes under fire | journal = Science | volume = 361 | issue = 6402 | pages = 537–538 | date = August 2018 | pmid = 30093579 | doi = 10.1126/science.361.6402.537 | bibcode = 2018Sci...361..537V|language=en}}</ref> me të tjera që u shfaqën pas kësaj. Babilonasit erdhën të dominonin Mesopotaminë,<ref>{{cite book| vauthors = Saggs HW |title=Babylonians|publisher=University of California Press|year=2000|isbn=978-0-520-20222-1|page=7|language=en}}</ref> ndërsa të tjerë, si kultura Poverty Point, minoasit dhe dinastia Shang, u ngritën në zona të reja.<ref>{{cite journal| vauthors = Sassaman KE |date=1 December 2005|title=Poverty Point as Structure, Event, Process |journal=Journal of Archaeological Method and Theory|volume=12|issue=4|pages=335–364|doi=10.1007/s10816-005-8460-4|bibcode=2005JAMT...12..335S|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Lazaridis I, Mittnik A, Patterson N, Mallick S, Rohland N, Pfrengle S, Furtwängler A, Peltzer A, Posth C, Vasilakis A, McGeorge PJ, Konsolaki-Yannopoulou E, Korres G, Martlew H, Michalodimitrakis M, Özsait M, Özsait N, Papathanasiou A, Richards M, Roodenberg SA, Tzedakis Y, Arnott R, Fernandes DM, Hughey JR, Lotakis DM, Navas PA, Maniatis Y, Stamatoyannopoulos JA, Stewardson K, Stockhammer P, Pinhasi R, Reich D, Krause J, Stamatoyannopoulos G | display-authors = 6 | title = Genetic origins of the Minoans and Mycenaeans | journal = Nature | volume = 548 | issue = 7666 | pages = 214–218 | date = August 2017 | pmid = 28783727 | doi = 10.1038/nature23310 | pmc = 5565772 | bibcode = 2017Natur.548..214L|language=en}}</ref><ref>{{cite book| vauthors = Keightley DN |title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC |publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=978-0-521-47030-8 | veditors = Loewe M, Shaughnessy EL |pages=232–291|chapter=The Shang: China's first historical dynasty|language=en}}</ref> Rënia e Epokës së Bronzit të Vonë, rreth vitit 1200 p.e.s, solli zhdukjen e një numri qytetërimesh dhe fillimin e Epokave të Errëta Greke.<ref>{{cite journal| vauthors = Kaniewski D, Guiot J, van Campo E |date=2015|title=Drought and societal collapse 3200 years ago in the Eastern Mediterranean: a review |journal=WIREs Climate Change |volume=6 |issue=4 |pages=369–382 |doi=10.1002/wcc.345 |bibcode=2015WIRCC...6..369K|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Drake BL |date=1 June 2012|title=The influence of climatic change on the Late Bronze Age Collapse and the Greek Dark Ages |journal=Journal of Archaeological Science |volume=39|issue=6|pages=1862–1870 |doi=10.1016/j.jas.2012.01.029 |bibcode=2012JArSc..39.1862D|language=en}}</ref> Gjatë kësaj periudhe, hekuri filloi të zëvendësonte bronzin, duke çuar në Epokën e Hekurit.<ref>{{cite book | vauthors = Wells PS | title =European Prehistory| chapter =The Iron Age|date=2011 |pages=405–460| veditors = Milisauskas S |series=Interdisciplinary Contributions to Archaeology|place=New York|publisher=Springer|doi=10.1007/978-1-4419-6633-9_11|isbn=978-1-4419-6633-9|language=en}}</ref> Në shekullin V p.e.s, historia filloi të regjistrohej si disiplinë, gjë që siguroi një pamje shumë më të qartë të jetës në atë kohë.<ref>{{cite book| vauthors = Hughes-Warrington M |title=History as Wonder: Beginning with Historiography.|publisher=Taylor & Francis|year=2018|isbn=978-0-429-76315-1 |location=United Kingdom|chapter=Sense and non-sense in Ancient Greek histories|language=en}}</ref> Mes shekujve VIII dhe VI p.e.s, Evropa hyri në epokën e antikitetit klasik, periudhë kur Greqia e lashtë dhe Roma e lashtë lulëzuan.<ref>{{cite web|date=2 October 2015|vauthors=Beard M|title=Why ancient Rome matters to the modern world|url=https://www.theguardian.com/books/2015/oct/02/mary-beard-why-ancient-rome-matters|access-date=17 April 2021|website=The Guardian|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414130448/https://www.theguardian.com/books/2015/oct/02/mary-beard-why-ancient-rome-matters|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=Vidergar AB|date=11 June 2015|title=Stanford scholar debunks long-held beliefs about economic growth in ancient Greece|url=https://news.stanford.edu/news/2015/june/greek-economy-growth-061115.html|access-date=17 April 2021|publisher=Stanford University|archive-date=18 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418190351/https://news.stanford.edu/news/2015/june/greek-economy-growth-061115.html|url-status=live|language=en}}</ref> Rreth kësaj kohe, qytetërime të tjera gjithashtu u dalluan. Qytetërimi Maja filloi të ndërtonte qytete dhe të krijonte kalendarë kompleksë.<ref>{{cite journal | vauthors = Inomata T, Triadan D, Vázquez López VA, Fernandez-Diaz JC, Omori T, Méndez Bauer MB, García Hernández M, Beach T, Cagnato C, Aoyama K, Nasu H | display-authors = 6 | title = Monumental architecture at Aguada Fénix and the rise of Maya civilization | journal = Nature | volume = 582 | issue = 7813 | pages = 530–533 | date = June 2020 | pmid = 32494009 | doi = 10.1038/s41586-020-2343-4 | bibcode = 2020Natur.582..530I|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Milbrath S|date=March 2017|title=The Role of Solar Observations in Developing the Preclassic Maya Calendar|journal=Latin American Antiquity|volume=28|issue=1|pages=88–104|doi=10.1017/laq.2016.4|language=en}}</ref> Në Afrikë, Mbretëria e Aksumit e kaloi Mbretërinë e Kushit në rënie, dhe lehtësoi tregtinë mes Indisë dhe Mesdheut.<ref>{{cite journal|vauthors=Benoist A, Charbonnier J, Gajda I|date=2016|title=Investigating the eastern edge of the kingdom of Aksum: architecture and pottery from Wakarida|journal=Proceedings of the Seminar for Arabian Studies|volume=46|pages=25–40|jstor=45163415|language=en}}</ref> Në Azinë Perëndimore, sistemi i qeverisjes së centralizuar i Perandorisë Akemenide u bë paraardhësi i shumë perandorive të mëvonshme,<ref>{{cite journal| vauthors = Farazmand A |date=1 January 1998|title=Administration of the Persian Achaemenid world-state empire: implications for modern public administration |journal=International Journal of Public Administration|volume=21|issue=1|pages=25–86|doi=10.1080/01900699808525297|language=en}}</ref> ndërsa Perandoria Gupta në Indi dhe dinastia Han në Kinë janë përshkruar si epoka të arta në rajonet e tyre përkatëse.<ref>{{cite journal|vauthors=Ingalls DH|date=1976|title=Kālidāsa and the Attitudes of the Golden Age|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=96|issue=1|pages=15–26|doi=10.2307/599886 |jstor=599886|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Xie J|date=2020|title=Pillars of Heaven: The Symbolic Function of Column and Bracket Sets in the Han Dynasty|journal=Architectural History|volume=63|pages=1–36|doi=10.1017/arh.2020.1|language=en}}</ref> === Post-klasike === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Historia post-klasike|en|Post-classical history}}}} [[Skeda:Cleric, Knight, and Workman representing the Three Classes.jpg|Ilustrim dorëshkrimi mesjetar francez i tri klasave të shoqërisë mesjetare, nga vepra e shekullit XIII {{lang|fr|Li Livres dou Santé}}|thumb|right|upright]] Pas rënies së Perandorisë Romake të Perëndimit në vitin 476, Evropa hyri në Mesjetë.<ref>{{cite journal| vauthors = Marx W, Haunschild R, Bornmann L |date=2018|title=Climate and the Decline and Fall of the Western Roman Empire: A Bibliometric View on an Interdisciplinary Approach to Answer a Most Classic Historical Question|journal=Climate|language=en|volume=6|issue=4|page=90|doi=10.3390/cli6040090|bibcode=2018Clim....6...90M |doi-access=free}}</ref> Gjatë kësaj periudhe, Krishtërimi dhe Kisha do të shërbenin si burim autoriteti dhe edukimi.<ref>{{cite book|veditors=Brooke JH, Numbers RL|title=Science and Religion Around the World|date=2011|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-532819-6|page=72|url={{GBurl|id=W6HPW1TodZwC|p=71}}|access-date=30 July 2022|language=en}}</ref> Në Lindjen e Mesme, Islami u bë feja mbizotëruese dhe u zgjerua në Afrikën Veriore. Kjo çoi në një Epokë të Artë Islame, duke frymëzuar arritje në arkitekturë, ringjalljen e përparimeve të vjetra në shkencë dhe teknologji, dhe formimin e një mënyre jetese të veçantë.<ref name="Renima-2016">{{cite book | vauthors = Renima A, Tiliouine H, Estes RJ | title = The State of Social Progress of Islamic Societies| chapter = The Islamic Golden Age: A Story of the Triumph of the Islamic Civilization|date=2016 |pages=25–52| veditors = Tiliouine H, Estes RJ |series=International Handbooks of Quality-of-Life|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-24774-8_2|isbn=978-3-319-24774-8}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Harper Atlas of World History| vauthors = Vidal-Nanquet P |publisher=Harper & Row Publishers|year=1987|page=76|language=en}}</ref> Bota e krishterë dhe ajo islame do të përplaseshin përfundimisht, me Mbretërinë e Anglisë, Mbretërinë e Francës dhe Perandorinë e Shenjtë Romake që shpallën një seri luftërash të shenjta për të rimarrë kontrollin e Tokës së Shenjtë nga myslimanët.<ref>{{cite book| vauthors = Asbridge T |title=The Crusades: The War for the Holy Land|publisher=Simon and Schuster|year=2012|isbn=978-1-84983-770-5|chapter=Introduction: The world of the crusades|language=en}}</ref> Në Amerikat, mes viteve 200 dhe 900 e.s, Mesoamerika ishte në Periudhën e saj Klasike,<ref>{{cite web |title=Classic and Postclassic Periods – Sam Noble Museum |url=https://samnoblemuseum.ou.edu/collections-and-research/ethnology/mayan-textiles/mayan-textiles-background/mayan-history/classic/ |access-date=27 May 2024 |date=3 November 2014 |archive-date=25 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525014948/https://samnoblemuseum.ou.edu/collections-and-research/ethnology/mayan-textiles/mayan-textiles-background/mayan-history/classic/ |url-status=live|language=en}}</ref> ndërsa më në veri, shoqëri komplekse mississippiane do të lindnin duke filluar rreth vitit 800 e.s.<ref>{{Cite encyclopedia|url= https://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-707|author= Adam King|title= Mississippian Period: Overview|encyclopedia= New Georgia Encyclopedia|date= 2002|access-date= 15 November 2009|archive-date= 19 August 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090819042104/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-707|language=en}}</ref> Perandoria Mongole do të pushtonte pjesën më të madhe të Euroazisë në shekujt XIII dhe XIV.<ref>{{cite book| vauthors = May T |title=The Mongol Conquests in World History| publisher=Reaktion Books |year=2013|isbn=978-1-86189-971-2 |page=7|language=en}}</ref> Gjatë të njëjtës periudhë kohore, Perandoria e Malit në Afrikë u rrit deri sa u bë perandoria më e madhe në kontinent, duke u shtrirë nga Senegambia deri në Bregun e Fildishtë.<ref>{{cite book |last1=Canós-Donnay |first1=Sirio |title=Oxford Research Encyclopedia of African History |chapter=The Empire of Mali |date=2019 |doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.266 |isbn=978-0-19-027773-4|language=en}}</ref> Në Oqeani u ngrit Perandoria Tuʻi Tonga, e cila u zgjerua nëpër shumë ishuj të Paqësorit Jugor.<ref>{{cite journal |last1=Aswani |first1=Shankar |last2=Graves |first2=Michael W. |title=The Tongan Maritime Expansion: A Case in the Evolutionary Ecology of Social Complexity |journal=Asian Perspectives |date=1998 |volume=37 |issue=2 |pages=135–164 |id={{Gale|A53675990}} {{ProQuest|199458937}} |jstor=42928433|language=en}}</ref> Deri në fund të shekullit XV, aztekët dhe inkat ishin bërë fuqia dominuese përkatësisht në Mesoamerikë dhe në Andet.<ref>{{cite book| vauthors = Conrad G, Demarest AA |title=Religion and Empire: The Dynamics of Aztec and Inca Expansionism|publisher=Cambridge University Press|year=1984|isbn=0-521-31896-3|page=2|language=en}}</ref> === Moderne === {{Kryesor|Epoka moderne}} Periudha e hershme moderne në Evropë dhe Lindjen e Afërt (rreth 1450–1800) filloi me mundjen përfundimtare të Perandorisë Bizantine dhe ngritjen e Perandorisë Osmane.<ref>{{cite book |last1=Kafadar |first1=Cemal |title=Handbook of European History 1400–1600: Late Middle Ages, Renaissance and Reformation |chapter=The Ottomans and Europe |date=1994 |pages=589–635 |doi=10.1163/9789004391659_019 |isbn=978-90-04-39165-9|language=en}}</ref> Ndërkohë, Japonia hyri në periudhën Edo,<ref>{{cite book |last1=Goree |first1=Robert |title=Oxford Research Encyclopedia of Asian History |chapter=The Culture of Travel in Edo-Period Japan |date=2020 |doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.72 |isbn=978-0-19-027772-7|language=en}}</ref> dinastia Qing u ngrit në Kinë,<ref>{{Cite journal |id={{ProQuest|820544016}} |vauthors=Mosca MW |date=December 2010 |title=CHINA'S LAST EMPIRE: The Great Qing |journal=Pacific Affairs |volume=83 |issue=4 |pages=768–769 |doi=10.1080/17153379.2010.12559010|language=en}}</ref> dhe Perandoria Moghul sundoi pjesën më të madhe të Indisë.<ref>{{cite journal |last1=Suyanta |first1=Sri |last2=Ikhlas |first2=Silfia |title=Islamic Education at Mughal Kingdom in India (1526–1857) |journal=Al-Ta Lim Journal |date=2016 |volume=23 |issue=2 |pages=128–138 |doi=10.15548/jt.v23i2.228|language=en}}</ref> Evropa përjetoi Rilindjen, duke filluar në shekullin XV,<ref>{{cite book|vauthors=Kirkpatrick R|title=The European Renaissance, 1400–1600|date=2002|isbn=978-1-317-88646-4|page=1|publisher=Routledge |oclc=893909816|language=en}}</ref> dhe Epoka e Zbulimeve filloi me eksplorimin dhe kolonizimin e rajoneve të reja.<ref>{{cite book|vauthors=Arnold D|title=The Age of Discovery, 1400–1600|date=2002|isbn=978-1-136-47968-7|edition=Second|page=xi|publisher=Routledge |oclc=859536800|language=en}}</ref> Kjo përfshiu kolonizimin e Amerikave<ref>{{cite journal| vauthors = Dixon EJ |date= January 2001 |title=Human colonization of the Americas: timing, technology and process |journal=Quaternary Science Reviews|language=en|volume=20|issue=1–3 |pages=277–299|doi=10.1016/S0277-3791(00)00116-5|bibcode= 2001QSRv...20..277J}}</ref> dhe Shkëmbimin Kolumbian.<ref>{{cite journal |last1=Keehnen |first1=Floris W. M. |last2=Mol |first2=Angus A. A. |title=The roots of the Columbian Exchange: an entanglement and network approach to early Caribbean encounter transactions |journal=Journal of Island and Coastal Archaeology |date=2020 |volume=16 |issue=2–4 |pages=261–289 |doi=10.1080/15564894.2020.1775729 |pmid=34557059 |pmc=8452148|language=en}}</ref> Ky zgjerim çoi në tregtinë atlantike të skllevërve<ref>{{Cite journal |vauthors=Lovejoy PE |date=1989 |title=The Impact of the Atlantic Slave Trade on Africa: A Review of the Literature |journal=The Journal of African History |volume=30 |issue=3 |pages=365–394 |doi=10.1017/S0021853700024439 |jstor=182914|language=en}}</ref> dhe gjenocidin e popujve indigjenë të Amerikave.<ref>{{cite book | vauthors = Cave AA | chapter = Genocide in the Americas|date=2008 | title = The Historiography of Genocide|pages=273–295 | veditors = Stone D |place=London|publisher=Palgrave Macmillan UK|language=en|doi=10.1057/9780230297784_11|isbn=978-0-230-29778-4}}</ref> Kjo periudhë shënoi gjithashtu Revolucionin Shkencor, me përparime të mëdha në matematikë, mekanikë, astronomi dhe fiziologji.<ref>{{cite journal | vauthors = Delisle RG | title = Can a revolution hide another one? Charles Darwin and the Scientific Revolution | journal = Endeavour | volume = 38 | issue = 3–4 | pages = 157–158 | date = September 2014 | pmid = 25457642 | doi = 10.1016/j.endeavour.2014.10.001|language=en}}</ref> [[Skeda:A Man on the Moon, AS11-40-5903 (cropped).jpg|thumb|Buzz Aldrin në Hënë gjatë misionit Apollo 11 të vitit 1969, ndërsa ai dhe Neil Armstrong u bënë njerëzit e parë që shkelën në një trup tjetër qiellor]] Periudha e vonë moderne (1800–sot) pa Revolucionin Industrial dhe Teknologjik të sillnin zbulime si teknologjia e imazherisë, risi të mëdha në transport, dhe zhvillimin e energjisë.<ref>{{cite web|title=Greatest Engineering Achievements of the 20th Century|url=https://www.greatachievements.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406160644/https://greatachievements.org/|archive-date=6 April 2015|access-date=7 April 2015| work = National Academy of Engineering|language=en}}</ref> Të ndikuara nga idealet e Iluminizmit, Amerikat dhe Evropa përjetuan një periudhë revolucionesh politike të njohur si Epoka e Revolucioneve.<ref>{{cite web |title=Sister Revolutions: American Revolutions on Two Continents (Teaching with Historic Places) (U.S. National Park Service) |url=https://www.nps.gov/articles/000/sister-revolutions-american-revolutions-on-two-continents-teaching-with-historic-places.htm |website=www.nps.gov |access-date=27 May 2024 |language=en |archive-date=27 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527071735/https://www.nps.gov/articles/000/sister-revolutions-american-revolutions-on-two-continents-teaching-with-historic-places.htm |url-status=live}}</ref> Luftërat Napoleonike tërbuan nëpër Evropë në fillim të shekullit XIX,<ref>{{cite journal |last1=O'Rourke |first1=Kevin H. |title=The worldwide economic impact of the French Revolutionary and Napoleonic Wars, 1793–1815 |journal=Journal of Global History |date=2006 |volume=1 |pages=123–149 |doi=10.1017/S1740022806000076|language=en}}</ref> Spanja humbi shumicën e kolonive të saj në Botën e Re,<ref>{{Cite journal|vauthors=Zimmerman AF|date=November 1931|title=Spain and Its Colonies, 1808–1820|journal=The Hispanic American Historical Review|volume=11|issue=4|pages=439–463|doi=10.2307/2506251|jstor=2506251|language=en}}</ref> ndërsa evropianët vazhduan zgjerimin në Afrikë{{snd}}ku kontrolli evropian shkoi nga 10% në pothuajse 90% brenda më pak se 50 vjetësh<ref>{{cite web |date=2011 |title=British History in depth: Slavery and the 'Scramble for Africa' |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/scramble_for_africa_article_01.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324121231/https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/scramble_for_africa_article_01.shtml |archive-date=24 March 2022 |access-date=5 May 2021 |website=BBC |language=en-GB |vauthors=David S}}</ref>{{snd}}dhe në Oqeani.<ref>{{Cite journal |vauthors=Raudzens G |date=2004 |title=The Australian Frontier Wars, 1788–1838 (review) |journal=The Journal of Military History |volume=68 |issue=3 |pages=957–959 |doi=10.1353/jmh.2004.0138|language=en}}</ref> Në shekullin XIX, Perandoria Britanike u zgjerua duke u bërë perandoria më e madhe në botë.<ref>{{cite journal |last1=Palan |first1=Ronen |title=International Financial Centers: The British-Empire, City-States and Commercially Oriented Politics |journal=Theoretical Inquiries in Law |date=2010 |volume=11 |pages=149–176 |doi=10.2202/1565-3404.1239|language=en}}</ref> Një ekuilibër i brishtë fuqie mes kombeve evropiane u shemb në 1914 me shpërthimin e Luftës së Parë Botërore, një nga konfliktet më vdekjeprurëse në histori.<ref>{{Cite book|vauthors=Clark CM|title=The sleepwalkers: how Europe went to war in 1914|date=2012|publisher=Allen Lane|isbn=978-0-7139-9942-6|location=London|chapter=Polarization of Europe, 1887–1907|oclc=794136314|language=en}}</ref> Në vitet 1930, një krizë ekonomike botërore çoi në ngritjen e regjimeve autoritare dhe në Luftën e Dytë Botërore, që përfshiu pothuajse të gjitha vendet e botës.<ref>{{cite book |author=Robert Dahl |title=Democracy and Its Critics |url=https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0 |url-access=registration |year=1989 |publisher=Yale UP |pages=239–240 |isbn=0-300-15355-4|language=en}}</ref> Shkatërrimi i luftës çoi në rënien e shumicës së perandorive globale, duke sjellë dekolonizim të gjerë. Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore në 1945, Shtetet e Bashkuara<ref>{{Cite book|vauthors=Herring GC|title=From colony to superpower: U.S. foreign relations since 1776|date=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-972343-0|location=New York|page=1|oclc=299054528|language=en}}</ref> dhe Bashkimi Sovjetik u shfaqën si superfuqitë e mbetura globale. Kjo çoi në një Luftë të Ftohtë që solli një luftë për ndikim global, përfshirë një garë armatimesh bërthamore dhe një garë hapësinore, që përfundoi me rënien e Bashkimit Sovjetik.<ref>{{cite journal |last1=McDougall |first1=Walter A. |title=Sputnik, the space race, and the Cold War |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |date=1985 |volume=41 |issue=5 |pages=20–25 |doi=10.1080/00963402.1985.11455962 |bibcode=1985BuAtS..41e..20M|language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Plous |first1=S. |title=The Nuclear Arms Race: Prisoner's Dilemma or Perceptual Dilemma? |journal=Journal of Peace Research |date=1993 |volume=30 |issue=2 |pages=163–179 |doi=10.1177/0022343393030002004|language=en}}</ref> Epoka aktuale e Informacionit, e nxitur nga zhvillimi i Internetit dhe sistemeve të inteligjencës artificiale, po sheh botën duke u bërë gjithnjë e më e globalizuar dhe e ndërlidhur.<ref>{{Cite journal|vauthors=Sachs JD|date=April 2017|title=Globalization{{snd}}In the Name of Which Freedom?|journal=Humanistic Management Journal|language=en|volume=1|issue=2|pages=237–252|doi=10.1007/s41463-017-0019-5 |doi-access=free}}</ref> == Habitati dhe popullsia == {{Infobox | image2 = [[Skeda:Population Density, v4.11, 2020 (48009093621).jpg|thumb|upright=2.05 | Hartë koropletike që tregon vlerësimet e dendësisë së popullsisë (njerëz për kilometër katror) sipas rrjetit 30 sekonda harku, në 2020]] | title = Statistikat e popullsisë{{efn|Statistikat e popullsisë botërore dhe dendësisë së popullsisë bazohen në CIA World Factbook dhe United Nations World Population Prospects.<ref name="CIAWorldFactbook" /><ref>{{cite web |url=https://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/WPP2017_KeyFindings.pdf |publisher=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division |date=2017 |title=World Population Prospects: The 2017 Revision |page=2&17 |access-date=30 July 2022 |archive-date=26 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626225001/https://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/WPP2017_KeyFindings.pdf |url-status=live|language=en}}</ref>|group=n}} | label1 = Popullsia botërore | data1 = ≈ 8,3 miliardë | label2 = Dendësia e popullsisë | data2 = ≈ 16/km{{sup|2}} (≈ 42/mi{{sup|2}}) sipas sipërfaqes totale<br />≈ 56/km{{sup|2}} (≈ 144/mi{{sup|2}}) sipas sipërfaqes tokësore | label3 = Qytetet më të mëdha{{efn|Qytete me mbi 10 milionë banorë, sipas të dhënave të 2018.<ref>{{cite news|title=The World's Cities in 2018|url=https://www.un.org/en/events/citiesday/assets/pdf/the_worlds_cities_in_2018_data_booklet.pdf|newspaper=United Nations|archive-date=1 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181101135338/http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2018_data_booklet.pdf|url-status=live|language=en}}</ref>|group=n}} | data3 = Tokio, Delhi, Shangai, San Paulo, Meksiko Siti, Kajro, Mumbai, Pekin, Daka, Osaka }} Vendbanimet e hershme njerëzore varej nga afërsia me ujin dhe{{snd}}në varësi të stilit të jetesës{{snd}}burime të tjera natyrore të përdorura për jetesë, siç ishin popullsitë e kafshëve për gjueti dhe toka e punueshme për rritjen e të lashtave dhe kullotjen e bagëtive.<ref>{{cite book|vauthors=Rector RK|title=The Early River Valley Civilizations|date=2016|isbn=978-1-4994-6329-3|edition=First|location=New York|page=10|oclc=953735302|publisher=Rosen Publishing|language=en}}</ref> Njerëzit modernë, megjithatë, kanë kapacitet të madh për të ndryshuar habitatet e tyre përmes teknologjisë, ujitjes, planifikimit urban, ndërtimit, çpyllëzimit dhe shkretëtirëzimit.<ref>{{cite web |url=https://www.westerville.k12.oh.us/userfiles/4188/Classes/7526/humanforcesthatchangeenvironment.pdf?id=448117 |title=How People Modify the Environment |publisher=Westerville City School District |access-date=13 March 2019 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225132108/http://www.westerville.k12.oh.us/userfiles/4188/Classes/7526/humanforcesthatchangeenvironment.pdf?id=448117 |url-status=live|language=en}}</ref> Vendbanimet njerëzore vazhdojnë të jenë të cenueshme ndaj fatkeqësive natyrore, veçanërisht ato të vendosura në zona të rrezikshme dhe me cilësi ndërtimi të ulët.<ref>{{cite web |url=https://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf |title=Natural disasters and the urban poor |publisher=World Bank |date=October 2003 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809063303/https://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf |archive-date=9 August 2017|language=en}}</ref> Grupimi dhe ndryshimi i qëllimshëm i habitatit bëhet shpesh me qëllimet e sigurimit të mbrojtjes, grumbullimit të komoditeteve apo pasurisë materiale, zgjerimit të ushqimit të disponueshëm, përmirësimit të estetikës, rritjes së njohurive ose forcimit të shkëmbimit të burimeve.<ref>{{cite book|vauthors=Habitat UN|title=The state of the world's cities 2012 / prosperity of cities.|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-01559-6|location=[London]|page=x|oclc=889953315|language=en}}</ref> Njerëzit janë një nga speciet më të përshtatshme, pavarësisht se kanë tolerancë të ulët ose të ngushtë ndaj shumë prej mjediseve ekstreme të Tokës.<ref name="Piantadosi-2003">{{cite book|vauthors=Piantadosi CA|title=The biology of human survival: life and death in extreme environments|date=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-974807-5|location=Oxford|pages=2–3|oclc=70215878|language=en}}</ref> Aktualisht specia është e pranishme në të gjitha tetë mbretëritë biogjeografike, edhe pse prania e saj në mbretërinë antarktike kufizohet në stacionet kërkimore, dhe çdo vit ka rënie popullsie gjatë muajve dimërorë në këtë mbretëri.<ref>{{Cite web |date=2024-10-10 |title=Population of Antarctica Summer vs Winter – Brilliant Maps |url=https://brilliantmaps.com/population-of-antarctica-summer-vs-winter/ |access-date=2025-05-20 |language=en-US}}</ref> Njerëzit kanë pasur një efekt dramatik mbi mjedisin. Rritja e popullsisë njerëzore, industrializimi, zhvillimi i tokës, mbikonsumi dhe djegia e lëndëve djegëse fosile kanë çuar në shkatërrim mjedisor dhe ndotje që kontribuojnë ndjeshëm në zhdukjen në masë të vazhdueshme të formave të tjera të jetës.<ref>{{cite web |date=5 May 2019 |title=Landmark analysis documents the alarming global decline of nature |url=https://www.science.org/content/article/landmark-analysis-documents-alarming-global-decline-nature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026232451/https://www.science.org/content/article/landmark-analysis-documents-alarming-global-decline-nature |archive-date=26 October 2021 |access-date=9 May 2021 |website=Science |publisher=AAAS |vauthors=Stokstad E|language=en}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Pimm S, Raven P, Peterson A, Sekercioglu CH, Ehrlich PR |date=July 2006 |title=Human impacts on the rates of recent, present, and future bird extinctions |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=103 |issue=29 |pages=10941–10946 |bibcode=2006PNAS..10310941P |doi=10.1073/pnas.0604181103 |pmc=1544153 |pmid=16829570 |doi-access=free|language=en}}</ref> Brenda shekullit të fundit, njerëzit kanë eksploruar gjithashtu detin e thellë dhe hapësirën e jashtme. Banimi njerëzor brenda këtyre mjediseve armiqësore është i kufizuar dhe i shtrenjtë, zakonisht i kufizuar në kohëzgjatje, dhe i rezervuar për ekspedita shkencore, ushtarake, ose industriale.<ref>{{cite journal |vauthors=Heim BE |year=1990–1991 |title=Exploring the Last Frontiers for Mineral Resources: A Comparison of International Law Regarding the Deep Seabed, Outer Space, and Antarctica |url=https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/vantl23&id=831&div=&collection= |url-status=live |journal=Vanderbilt Journal of Transnational Law |volume=23 |page=819 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623152719/https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals%2Fvantl23&id=831&div=&collection= |archive-date=23 June 2021 |access-date=30 July 2022|language=en}}</ref> Njerëzit kanë vizituar Hënën dhe e kanë bërë të njohur praninë e tyre në trupa të tjerë qiellorë përmes anijeve robotike të bëra nga njeriu.<ref>{{cite web |title=Mission to Mars: Mars Science Laboratory Curiosity Rover |url=https://www.jpl.nasa.gov/missions/mars-science-laboratory-curiosity-rover-msl/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150818014850/https://www.jpl.nasa.gov/missions/mars-science-laboratory-curiosity-rover-msl |archive-date=18 August 2015 |access-date=26 August 2015 |publisher=Jet Propulsion Laboratory|language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=12 November 2014 |title=Touchdown! Rosetta's Philae probe lands on comet |url=https://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/Touchdown!_Rosetta_s_Philae_probe_lands_on_comet |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150822055902/https://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/Touchdown!_Rosetta_s_Philae_probe_lands_on_comet |archive-date=22 August 2015 |access-date=26 August 2015 |publisher=European Space Agency|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=NEAR-Shoemaker |url=https://science.nasa.gov/missions/near/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150826173835/https://science.nasa.gov/missions/near/ |archive-date=26 August 2015 |access-date=26 August 2015 |publisher=NASA|language=en}}</ref> Që nga viti 2000, ekziston prani e vazhdueshme njerëzore në hapësirë përmes banimit në Stacionin Hapësinor Ndërkombëtar.<ref>{{cite web |date=11 December 2010 |title=JSC celebrates ten years of continuous human presence aboard the International Space Station |url=https://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216221409/https://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html |archive-date=16 February 2012 |access-date=13 February 2012 |work=JSC Features |publisher=Johnson Space Center |vauthors=Kraft R|language=en}}</ref> Duke përdorur mjete dhe veshje të avancuara, njerëzit kanë qenë në gjendje të zgjerojnë tolerancën e tyre ndaj një larmie temperaturash, lagështirash, dhe lartësish.<ref name="Piantadosi-2003" /><ref>{{cite journal |last1=Toups |first1=M.A. |last2=Kitchen |first2=A. |last3=Light |first3=J.E. |last4=Reed |first4=D.L. |year=2011 |title=Origin of clothing lice indicates early clothing use by anatomically modern humans in Africa |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=28 |issue=1 |pages=29–32 |doi=10.1093/molbev/msq234 |pmc=3002236 |pmid=20823373|language=en}}</ref> Si rezultat, njerëzit janë specie kozmopolite e gjendur në pothuajse të gjitha rajonet e botës, përfshirë pyjet tropikale, shkretëtirat e thata, rajonet arktike jashtëzakonisht të ftohta, dhe qytetet e ndotura rëndë; në krahasim, shumica e specieve të tjera janë të kufizuara në disa zona gjeografike nga përshtatshmëria e tyre e kufizuar.<ref>{{cite web |vauthors=O'Neil D |title=Human Biological Adaptability; Overview |url=https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130306124405/https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm |archive-date=6 March 2013 |access-date=6 January 2013 |publisher=Palomar College|language=en}}</ref> Popullsia njerëzore, megjithatë, nuk shpërndahet në mënyrë uniforme mbi sipërfaqen e Tokës, sepse dendësia e popullsisë ndryshon nga një rajon në tjetrin, dhe shtrirje të mëdha të sipërfaqes janë pothuajse plotësisht të pabanuara, si Antarktiku dhe pjesë të gjera të oqeanit.<ref name="Piantadosi-2003" /><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/geography/population/population_distribution_rev1.shtml |publisher=BBC |title=Population distribution and density |archive-url=https://web.archive.org/web/20170623234027/https://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/geography/population/population_distribution_rev1.shtml |archive-date=23 June 2017 |access-date=26 June 2017|language=en}}</ref> Shumica e njerëzve (61%) jetojnë në Azi; të tjerët jetojnë në Amerikat (14%), Afrikë (14%), Evropë (11%), dhe Oqeani (0,5%).<ref>{{cite journal |vauthors=Bunn SE, Arthington AH |title=Basic principles and ecological consequences of altered flow regimes for aquatic biodiversity |journal=Environmental Management |volume=30 |issue=4 |pages=492–507 |date=October 2002 |pmid=12481916 |doi=10.1007/s00267-002-2737-0 |bibcode=2002EnMan..30..492B |hdl-access=free |hdl=10072/6758|language=en}}</ref> [[Skeda:Distribution-of-earths-mammals.png|thumb|upright=1.5| Njerëzit dhe kafshët e tyre të zbutura përfaqësojnë 96% të gjithë biomasës gjitarore në Tokë, ndërsa të gjithë gjitarët e egër përfaqësojnë vetëm 4%.<ref name="Bar-On" />]] Vlerësimet e popullsisë në kohën kur u shfaq bujqësia, rreth vitit 10.000 p.e.s, kanë variuar mes 1 milion dhe 15 milionë.<ref>{{cite book |vauthors=Tellier LN |url={{GBurl|id=cXuCjDbxC1YC|p=26}} |title=Urban world history: an economic and geographical perspective |date=2009 |isbn=978-2-7605-1588-8 |page=26 |publisher=Presses de l'Université du Québec |access-date=30 July 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite book |vauthors=Thomlinson R |title=Demographic problems; controversy over population control. |date=1975 |edition=2nd |publisher=Dickenson Pub. Co |location=Ecino, CA |isbn=978-0-8221-0166-6|language=en}}</ref> Rreth 50–60 milionë njerëz jetonin në Perandorinë Romake të bashkuar, lindore dhe perëndimore, në shekullin IV e.s.<ref>{{cite web |vauthors=Harl KW |date=1998 |title=Population estimates of the Roman Empire |url=https://www.tulane.edu/~august/H303/handouts/Population.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507061006/https://www.tulane.edu/~august/H303/handouts/Population.htm|archive-date=7 May 2016|access-date=8 December 2012|publisher=Tulane.edu|language=en}}</ref> Murtaja bubonike, e regjistruar për herë të parë në shekullin VI e.s, e zvogëloi popullsinë me 50%, ndërsa Vdekja e Zezë vrau 75–200 milionë njerëz vetëm në Euroazi dhe Afrikën Veriore.<ref>{{cite journal |vauthors=Zietz BP, Dunkelberg H | title = The history of the plague and the research on the causative agent Yersinia pestis |journal = International Journal of Hygiene and Environmental Health |volume=207 |issue=2 |pages=165–178 | date = February 2004 | pmid = 15031959 | doi = 10.1078/1438-4639-00259 |pmc=7128933| bibcode = 2004IJHEH.207..165Z|language=en}}</ref> Besohet se popullsia njerëzore arriti një miliard në vitin 1800. Që atëherë është rritur në mënyrë eksponenciale, duke arritur dy miliardë në 1930, tre miliardë në 1960, katër në 1975, pesë në 1987, dhe gjashtë miliardë në 1999.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/411162.stm |access-date=5 February 2008 |work=BBC News |title=World's population reaches six billion |date=5 August 1999 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080415053354/https://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm |archive-date=15 April 2008|language=en}}</ref> E kaloi shtatë miliardë në 2011,<ref>{{Cite web |author=United Nations |title=World population to reach 8 billion on 15 November 2022 |url=https://www.un.org/en/desa/world-population-reach-8-billion-15-november-2022 |access-date=27 October 2022 |website=United Nations |language=en |archive-date=20 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120024524/https://www.un.org/en/desa/world-population-reach-8-billion-15-november-2022 |url-status=live}}</ref> dhe tetë miliardë në 2022.<ref>{{cite journal |title=Eight billion people, SARS-CoV-2 ancestor and illegal fishing |journal=Nature |date=2022 |volume=611 |issue=7937 |page=641 |doi=10.1038/d41586-022-03792-4 |bibcode=2022Natur.611..641.|language=en}}</ref> I duheshin mbi dy milionë vjet parahistorie dhe historie njerëzore për popullsinë njerëzore të arrinte një miliard, dhe vetëm 207 vjet të tjera për t'u rritur në 7 miliardë.<ref>{{cite web |date=27 October 2011 |title=World Population to Hit Milestone With Birth of 7 Billionth Person |url=https://www.pbs.org/newshour/show/world-population-to-hit-milestone-with-birth-of-7-billionth-person |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924090953/http://www.pbs.org/newshour/bb/world-july-dec11-population1_10-27/ |archive-date=24 September 2017 |access-date=11 February 2018 |website=PBS NewsHour|language=en}}</ref> Biomasa e kombinuar e karbonit e të gjithë njerëzve në Tokë në vitin 2018 u vlerësua në 60 milionë ton, rreth 10 herë më e madhe se ajo e të gjithë gjitarëve jo të zbutur.<ref name="Bar-On">{{cite journal | vauthors = Bar-On YM, Phillips R, Milo R | title = The biomass distribution on Earth | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 115 | issue = 25 | pages = 6506–6511 | date = June 2018 | pmid = 29784790 | pmc = 6016768 | doi = 10.1073/pnas.1711842115 | bibcode = 2018PNAS..115.6506B | doi-access = free|language=en}}</ref> Në vitin 2018, 4,2 miliardë njerëz (55%) jetonin në zona urbane, krahasuar me 751 milionë në 1950.<ref name="United Nations Department of Economic and Social Affairs (DESA)-2018">{{cite web|date=16 May 2018|title=68% of the world population projected to live in urban areas by 2050, says UN|work=United Nations Department of Economic and Social Affairs (DESA)|url=https://www.un.org/development/desa/en/news/population/2018-revision-of-world-urbanization-prospects.html|access-date=18 April 2021|language=en-US|archive-date=10 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310163911/https://www.un.org/development/desa/en/news/population/2018-revision-of-world-urbanization-prospects.html|url-status=live}}</ref> Rajonet më të urbanizuara janë Amerika Veriore (82%), Amerika Latine (81%), Evropa (74%) dhe Oqeania (68%), ndërsa Afrika dhe Azia kanë pothuajse 90% të popullsisë rurale botërore prej 3,4 miliardë banorësh.<ref name="United Nations Department of Economic and Social Affairs (DESA)-2018" /> Problemet për njerëzit që jetojnë në qytete përfshijnë forma të ndryshme ndotjeje dhe krimi,<ref>{{cite book |vauthors=Duhart DT |date=October 2000 |title=Urban, Suburban, and Rural Victimization, 1993–98 |publisher=U.S. Department of Justice, Bureau of Justice Statistics |access-date=1 October 2006 |url=https://www.bjs.gov/content/pub/pdf/usrv98.pdf |archive-date=24 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130224090226/http://bjs.gov/content/pub/pdf/usrv98.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> veçanërisht në lagjet e varfra të qendrës së qytetit dhe periferitë. == Biologjia == === Anatomia dhe fiziologjia === [[Skeda:Anterior view of human female and male, with labels 2.png|thumb|upright=1.5|Tiparet themelore anatomike të njerëzve femra dhe meshkuj. Këta modele kanë pasur qimet trupore dhe mjekrën e mustaqet mashkullore të hequra, dhe flokët e kokës të prera.]] {{Kryesor|Trupi i njeriut}} Shumica e aspekteve të fiziologjisë njerëzore janë ngushtësisht homologe me aspektet përkatëse të fiziologjisë kafshërore. Formula dentare e njerëzve është: {{DentalFormula|upper=2.1.2.3|lower=2.1.2.3}}, si te katarinët e tjerë. Njerëzit kanë qiellzë proporcionalisht më të shkurtra dhe dhëmbë shumë më të vegjël se primatët e tjerë. Ata janë primatët e vetëm që kanë dhëmballë qeni të shkurtra, relativisht të sheshta. Njerëzit kanë karakteristikisht dhëmbë të stërngjeshur, me hapësirat nga dhëmbët e humbur zakonisht duke u mbyllur shpejt te individët e rinj. Njerëzit gradualisht po humbasin dhëmballët e mençurisë (të tretat), me disa individë që i kanë të mungueshme që në lindje.<ref name="Revolution">{{cite book| vauthors = Collins D |url=https://archive.org/details/humanrevolutionf0000coll|title=The Human Revolution: From Ape to Artist|year=1976|isbn=978-0-7148-1676-0|page=208|publisher=Phaidon |url-access=registration|language=en}}</ref> Njerëzit ndajnë me shimpanzetë një bisht rudimentar,<ref>{{cite news |last=Weisberger |first=Mindy |title=Why don't humans have tails? Scientists find answers in an unlikely place |url=https://www.cnn.com/2024/03/23/world/humans-tails-genetic-mutation-junk-dna-scn/index.html |date=23 March 2024 |work=CNN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240324052924/https://www.cnn.com/2024/03/23/world/humans-tails-genetic-mutation-junk-dna-scn/index.html |archive-date= 2024-03-24|access-date=24 March 2024|language=en}}</ref> apendiks, nyje supesh të lakueshme, gishta kapës dhe gishtërinj të mëdhenj kundërvënës.<ref>{{cite book| vauthors = Marks JM |title=Human Biodiversity: Genes, Race, and History|date=2001|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-0-202-36656-2|page=16|language=en}}</ref> Njerëzit gjithashtu kanë një kraharor më të formës fuçie, në kontrast me formën gyp të majmunëve të tjerë, përshtatje për frymëmarrjen bipedale.<ref>{{cite journal|last1=Gea|first1=J|year=2008|title=The Evolution of the Human Species: A Long Journey for the Respiratory System|journal=Archivos de Bronconeumología |edition=English |volume=44|issue=5|pages=263–270|doi=10.1016/S1579-2129(08)60042-7|pmid=18448018|language=en}}</ref> Përveç bipedalizmit dhe madhësisë së trurit, njerëzit ndryshojnë nga shimpanzetë kryesisht në nuhatje, dëgjim dhe tretje proteinash.<ref name="O'Neil" /> Ndërsa njerëzit kanë dendësi folikulash flokësh të krahasueshme me majmunët e tjerë, ajo është kryesisht qime pushi, shumica e së cilës është aq e shkurtër dhe e hollë sa është praktikisht e padukshme.<ref>{{cite news|date=2017|title=How to be Human: The reason we are so scarily hairy|work=New Scientist|url=https://www.newscientist.com/article/mg23631460-700-why-are-humans-so-hairy/|access-date=29 April 2020|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225235006/https://www.newscientist.com/article/mg23631460-700-why-are-humans-so-hairy/|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Sandel2013" /> Njerëzit kanë rreth 2 milionë gjëndra djerse të shpërndara në të gjithë trupin, shumë më tepër se shimpanzetë, gjëndrat e djersës së të cilave janë të pakta dhe vendosen kryesisht në pëllëmbën e dorës dhe shputat e këmbëve.<ref>{{cite web| vauthors = Kirchweger G |title=The Biology of Skin Color: Black and White|url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216070146/https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|archive-date=16 February 2013|access-date=6 January 2013|date=2 February 2001|work=Evolution: Library|publisher=PBS|language=en}}</ref> Vlerësohet se gjatësia mesatare botërore për një mashkull të rritur njerëzor është rreth 171&nbsp;cm, ndërsa gjatësia mesatare botërore për femrat e rritura njerëzore është rreth 159&nbsp;cm.<ref>{{cite journal|author1=Roser M| author1-link=Max Roser |author2=Appel C| author3=Ritchie H| author3-link=Hannah Ritchie |date=8 October 2013|title=Human Height|url=https://ourworldindata.org/human-height|journal=Our World in Data|access-date=30 July 2022|archive-date=30 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130203158/https://ourworldindata.org/human-height|url-status=live|language=en}}</ref> Zvogëlimi i shtatit mund të fillojë në moshën e mesme te disa individë, por priret të jetë tipik te ata jashtëzakonisht të moshuar.<ref>{{cite web|title=Senior Citizens Do Shrink – Just One of the Body Changes of Aging|url=https://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130219004303/https://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm|archive-date=19 February 2013|access-date=6 January 2013|work=News|publisher=Senior Journal|language=en}}</ref> Përgjatë historisë, popullsitë njerëzore janë bërë universalisht më të gjata, ndoshta si pasojë e ushqyerjes, kujdesit shëndetësor dhe kushteve jetësore më të mira.<ref>{{cite journal | vauthors = Bogin B, Rios L | title = Rapid morphological change in living humans: implications for modern human origins | journal = Comparative Biochemistry and Physiology. Part A, Molecular & Integrative Physiology | volume = 136 | issue = 1 | pages = 71–84 | date = September 2003 | pmid = 14527631 | doi = 10.1016/S1095-6433(02)00294-5|language=en}}</ref> Masa mesatare e një njeriu të rritur është 59&nbsp;kg për femrat dhe 77&nbsp;kg për meshkujt.<ref>{{cite web | vauthors = Schlessingerman A | date = 2003 |title=Mass Of An Adult|url=https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101030223/https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml|archive-date=1 January 2018|access-date=31 December 2017|publisher=The Physics Factbook: An Encyclopedia of Scientific Essays|language=en}}</ref> Ashtu si shumë kushte të tjera, pesha trupore dhe tipi trupor ndikohen si nga predispozita gjenetike ashtu edhe nga mjedisi, dhe ndryshojnë ndjeshëm mes individëve.<ref>{{cite book|vauthors=Kushner R|url={{GBurl|id=vWjK5etS7PMC|p=121}}|title=Treatment of the Obese Patient (Contemporary Endocrinology)|publisher=Humana Press|year=2007|isbn=978-1-59745-400-1|location=Totowa, NJ|page=158|access-date=5 April 2009|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Adams JP, Murphy PG | title = Obesity in anaesthesia and intensive care | journal = British Journal of Anaesthesia | volume = 85 | issue = 1 | pages = 91–108 | date = July 2000 | pmid = 10927998 | doi = 10.1093/bja/85.1.91 | doi-access = free|language=en}}</ref> Njerëzit kanë një hedhje shumë më të shpejtë dhe të saktë se kafshët e tjera.<ref>{{cite journal| vauthors = Lombardo MP, Deaner RO |date=March 2018|title=Born to Throw: The Ecological Causes that Shaped the Evolution of Throwing In Humans |journal=The Quarterly Review of Biology|language=en|volume=93|issue=1|pages=1–16|doi=10.1086/696721}}</ref> Njerëzit janë gjithashtu mes vrapuesve më të mirë në distancë të gjatë në mbretërinë shtazore, por më të ngadaltë në distanca të shkurtra.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html |work=The New York Times |title=The Human Body Is Built for Distance | vauthors = Parker-Pope T |author-link1=Tara Parker-Pope |date=27 October 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105211812/https://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html |archive-date=5 November 2015|language=en}}</ref><ref name="O'Neil">{{cite web | vauthors = O'Neil D |title=Humans |url=https://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm |work=Primates |publisher=Palomar College |access-date=6 January 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111004211/https://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm |archive-date=11 January 2013|language=en}}</ref> Qimet më të holla trupore dhe gjëndrat më prodhimtare të djersës u ndihmojnë njerëzve të shmangin lodhjen nga nxehtësia gjatë vrapimit në distanca të gjata.<ref>{{cite web | vauthors = John B |title=What is the role of sweating glands in balancing body temperature when running a marathon? |url=https://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/ |publisher=Livestrong.com |access-date=6 January 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131184339/https://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/ |archive-date=31 January 2013|language=en}}</ref> Krahasuar me majmunët e tjerë, zemra njerëzore prodhon vëllim goditje dhe prodhim kardiak më të madh, dhe aorta është proporcionalisht më e madhe.<ref>{{cite journal|last1=Shave|first1=R. E.|last2=Lieberman|first2=D. E.|last3=Drane|first3=A. L.|display-authors=etal|year=2019|title=Selection of endurance capabilities and the trade-off between pressure and volume in the evolution of the human heart|journal=PNAS|volume=116|issue=40|pages=19905–19910|doi=10.1073/pnas.1906902116|doi-access=free |pmid=31527253 |pmc=6778238|bibcode=2019PNAS..11619905S|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Ríos|first1=L|last2=Sleeper|first2=M. M.|last3=Danforth|first3=M. D.|display-authors=etal|year=2023|title=The aorta in humans and African great apes, and cardiac output and metabolic levels in human evolution|journal=Scientific Reports|volume=13|issue=6841|page=6841|doi=10.1038/s41598-023-33675-1|doi-access=free|pmid=37100851|pmc=10133235|bibcode=2023NatSR..13.6841R|hdl=10261/309357|hdl-access=free|language=en}}</ref> === Gjenetika === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Gjenetika njerëzore|en|Human genetics}}}} [[Skeda:Karyotype.png|thumb|Paraqitje grafike e kariotipit standard njerëzor, që përfshin kromozomet seksuale femra (XX) dhe mashkullore (XY)]] Njerëzit janë, si të gjitha kafshët, bimët dhe kërpudhat, një specie eukariote, dhe si shumica e kafshëve, diploide. Çdo qelizë somatike ka dy sete prej 23 kromozomesh, çdo set i marrë nga një prind; gametat kanë vetëm një set kromozomesh, që është një përzierje e dy seteve prindërore. Mes 23 çifteve të kromozomeve, ka 22 çifte autozomesh dhe një çift kromozomesh seksuale. Te njerëzit, përcaktimi i seksit ndërmjetësohet kryesisht nga gjeni SRY, i vendosur në kromozomin Y. Ndërsa konfigurimi tipik ndjek një sistem përcaktimi seksual XY (XX për femrat, XY për meshkujt), shprehja gjenetike e proteinës së Rajonit Përcaktues të Seksit Y është faktori kritik në nisjen e diferencimit gonadal mashkullor.<ref>{{Cite web |title=SRY gene: MedlinePlus Genetics |url=https://medlineplus.gov/genetics/gene/sry/ |access-date=2026-04-09 |website=medlineplus.gov |language=en}}</ref> Rrjedhimisht, individët mund të lindin me një genotip kromozomik që nuk përputhet me seksin e tyre fenotipik, kusht që shpesh rezulton në infertilitet për shkak të mungesës së gjeneve specifike të kërkuara për gametogjenezën.<ref>{{Cite journal |last=Erickson |first=Robert P. |date=February 2026 |title=The Role of Sex Reversal Y (SRY) in Pregonadal Sexual Development |journal=Molecular Reproduction and Development |volume=93 |issue=2 |article-number=e70066 |doi=10.1002/mrd.70066 |issn=1098-2795 |pmid=41645045|language=en}}</ref> Gjenet dhe mjedisi ndikojnë në variacionin biologjik njerëzor në karakteristikat e dukshme, fiziologjinë, ndjeshmërinë ndaj sëmundjeve dhe aftësitë mendore. Ndikimi i saktë i gjeneve dhe mjedisit mbi disa tipare nuk kuptohet plotësisht.<ref>{{cite journal | vauthors = Edwards JH, Dent T, Kahn J | title = Monozygotic twins of different sex | journal = Journal of Medical Genetics | volume = 3 | issue = 2 | pages = 117–123 | date = June 1966 | pmid = 6007033 | pmc = 1012913 | doi = 10.1136/jmg.3.2.117|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Machin GA | title = Some causes of genotypic and phenotypic discordance in monozygotic twin pairs | journal = American Journal of Medical Genetics | volume = 61 | issue = 3 | pages = 216–228 | date = January 1996 | pmid = 8741866 | doi = 10.1002/(SICI)1096-8628(19960122)61:3<216::AID-AJMG5>3.0.CO;2-S|language=en}}</ref> Edhe pse asnjë njeri{{snd}}as edhe binjakët monozigotë{{snd}}nuk janë gjenetikisht identikë,<ref>{{cite journal | vauthors = Jonsson H, Magnusdottir E, Eggertsson HP, Stefansson OA, Arnadottir GA, Eiriksson O, Zink F, Helgason EA, Jonsdottir I, Gylfason A, Jonasdottir A, Jonasdottir A, Beyter D, Steingrimsdottir T, Norddahl GL, Magnusson OT, Masson G, Halldorsson BV, Thorsteinsdottir U, Helgason A, Sulem P, Gudbjartsson DF, Stefansson K | display-authors = 6 | title = Differences between germline genomes of monozygotic twins | journal = Nature Genetics | volume = 53 | issue = 1 | pages = 27–34 | date = January 2021 | pmid = 33414551 | doi = 10.1038/s41588-020-00755-1|language=en}}</ref> dy njerëz mesatarisht do të kenë ngjashmëri gjenetike prej 99,5%–99,9%.<ref name="genetic_variation1">{{cite web|title=Genetic – Understanding Human Genetic Variation|url=https://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130825143543/https://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm|archive-date=25 August 2013|access-date=13 December 2013|work=Human Genetic Variation|publisher=National Institute of Health (NIH)|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Levy S, Sutton G, Ng PC, Feuk L, Halpern AL, Walenz BP, Axelrod N, Huang J, Kirkness EF, Denisov G, Lin Y, MacDonald JR, Pang AW, Shago M, Stockwell TB, Tsiamouri A, Bafna V, Bansal V, Kravitz SA, Busam DA, Beeson KY, McIntosh TC, Remington KA, Abril JF, Gill J, Borman J, Rogers YH, Frazier ME, Scherer SW, Strausberg RL, Venter JC | display-authors = 6 | title = The diploid genome sequence of an individual human | journal = PLOS Biology | volume = 5 | issue = 10 | article-number = e254 | date = September 2007 | pmid = 17803354 | pmc = 1964779 | doi = 10.1371/journal.pbio.0050254 | doi-access = free|language=en}}</ref> Kjo i bën ata më homogjenë se majmunët e tjerë të mëdhenj, përfshirë shimpanzetë.<ref name="REGWG2005">{{cite journal |author=((Race, Ethnicity, and Genetics Working Group)) | title = The use of racial, ethnic, and ancestral categories in human genetics research | journal = American Journal of Human Genetics | volume = 77 | issue = 4 | pages = 519–532 | date = October 2005 | pmid = 16175499 | pmc = 1275602 | doi = 10.1086/491747|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Chimps show much greater genetic diversity than humans|url=https://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218091207/https://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html|archive-date=18 December 2013|access-date=13 December 2013|work=Media|publisher=University of Oxford|language=en}}</ref> Ky variacion i vogël në ADN-në njerëzore, krahasuar me shumë specie të tjera, sugjeron një ngushtim popullsie gjatë Pleistocenit të Vonë (rreth 100.000 vjet më parë), gjatë të cilit popullsia njerëzore u reduktua në një numër të vogël çiftesh riprodhuese.<ref>{{cite journal | vauthors = Harpending HC, Batzer MA, Gurven M, Jorde LB, Rogers AR, Sherry ST | title = Genetic traces of ancient demography | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 95 | issue = 4 | pages = 1961–1967 | date = February 1998 | pmid = 9465125 | pmc = 19224 | doi = 10.1073/pnas.95.4.1961 | bibcode = 1998PNAS...95.1961H | doi-access = free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Jorde LB, Rogers AR, Bamshad M, Watkins WS, Krakowiak P, Sung S, Kere J, Harpending HC | display-authors = 6 | title = Microsatellite diversity and the demographic history of modern humans | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 94 | issue = 7 | pages = 3100–3103 | date = April 1997 | pmid = 9096352 | pmc = 20328 | doi = 10.1073/pnas.94.7.3100 | bibcode = 1997PNAS...94.3100J | doi-access = free|language=en}}</ref> Forcat e seleksionimit natyror kanë vazhduar të veprojnë mbi popullsitë njerëzore, me prova se disa rajone të genomit shfaqin seleksionim drejtues në 15.000 vjetët e fundit.<ref>{{cite news| vauthors = Wade N |date=7 March 2007|title=Still Evolving, Human Genes Tell New Story|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html|url-status=live|access-date=13 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114232231/https://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html|archive-date=14 January 2012|language=en}}</ref> Në 1984, qeveria amerikane filloi të planifikonte projektin e genomit njerëzor (HGP), i cili filloi zyrtarisht në 1990.<ref>{{Cite web |title=NOVA Online {{!}} Cracking the Code of Life |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/genome/ |access-date=2026-03-30 |website=www.pbs.org|language=en}}</ref> Duke përdorur të dhënat nga HGP, 92% e genomit njerëzor u sekuencua për herë të parë në 2001.<ref>{{cite journal | vauthors = Pennisi E | author-link=Elizabeth Pennisi | title = The human genome | journal = Science | volume = 291 | issue = 5507 | pages = 1177–1180 | date = February 2001 | pmid = 11233420 | doi = 10.1126/science.291.5507.1177|language=en}}</ref> Pas përfundimit të HGP-së në prill 2003, programi kërkimor All of Us lëshoi në 2022 grupin e tij të parë të madh të dhënash, që përfshinte pothuajse 100.000 sekuenca të plota genomi. Deri në prill 2023, ishin sekuencuar rreth 245.000 genome.<ref>{{Cite web |title=All of Us Research Program {{!}} National Institutes of Health (NIH) |url=https://allofus.nih.gov/article/announcement-research-roundup-human-genome-project-all-us-dna#:~:text=March%202022%20-%20All%20of%20Us,quarter%20million%20whole%20genome%20sequences. |access-date=2026-04-09 |website=allofus.nih.gov|language=en}}</ref> Në 2012, Projekti Ndërkombëtar HapMap kishte krahasuar genomet e 1.184 individëve nga 11 popullsi dhe identifikoi 1,6 milionë polimorfizma me nukleotid të vetëm.<ref>{{cite journal | vauthors = Altshuler DM, Gibbs RA, Peltonen L | display-authors = 3 | title = Integrating common and rare genetic variation in diverse human populations | journal = Nature | volume = 467 | issue = 7311 | pages = 52–58 | date = September 2010 | pmid = 20811451 | doi = 10.1038/nature09298 | pmc = 3173859 | bibcode = 2010Natur.467...52T|language=en}}</ref> Popullsitë afrikane kanë numrin më të lartë të variantëve gjenetikë privatë. Ndërsa shumë prej varianteve të zakonshme që gjenden në popullsi jashtë Afrikës gjenden edhe në kontinentin afrikan, ka ende numra të mëdhenj që janë privatë për këto rajone, veçanërisht Oqeaninë dhe Amerikat.<ref name="Bergstrom2020" /> Sipas vlerësimeve të 2010-ës, njerëzit kanë afërsisht 22.000 gjene.<ref>{{cite journal | vauthors = Pertea M, Salzberg SL | title = Between a chicken and a grape: estimating the number of human genes | journal = Genome Biology | volume = 11 | issue = 5 | page = 206 | year = 2010 | pmid = 20441615 | pmc = 2898077 | doi = 10.1186/gb-2010-11-5-206 | doi-access = free|language=en}}</ref> Duke krahasuar ADN-në mitokondriale, e cila trashëgohet vetëm nga nëna, gjenetistët kanë konkluduar se stërgjyshja e fundit e përbashkët femërore, shënuesi gjenetik i së cilës gjendet te të gjithë njerëzit modernë, e ashtuquajtura "Eva mitokondriale", duhet të ketë jetuar rreth 90.000 deri 200.000 vjet më parë.<ref>{{cite journal | vauthors = Cann RL, Stoneking M, Wilson AC | title = Mitochondrial DNA and human evolution | journal = Nature | volume = 325 | issue = 6099 | pages = 31–36 | year = 1987 | pmid = 3025745 | doi = 10.1038/325031a0 | bibcode = 1987Natur.325...31C|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Soares P, Ermini L, Thomson N, Mormina M, Rito T, Röhl A, Salas A, Oppenheimer S, Macaulay V, Richards MB | display-authors = 6 | title = Correcting for purifying selection: an improved human mitochondrial molecular clock | journal = American Journal of Human Genetics | volume = 84 | issue = 6 | pages = 740–759 | date = June 2009 | pmid = 19500773 | pmc = 2694979 | doi = 10.1016/j.ajhg.2009.05.001|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.leeds.ac.uk/news/article/245/new_molecular_clock_aids_dating_of_human_migration_history|title=University of Leeds &#124; News > Technology > New 'molecular clock' aids dating of human migration history|date=20 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820230218/https://www.leeds.ac.uk/news/article/245/new_molecular_clock_aids_dating_of_human_migration_history|archive-date=20 August 2017|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Poznik GD, Henn BM, Yee MC | display-authors = 3 | title = Sequencing Y chromosomes resolves discrepancy in time to common ancestor of males versus females | journal = Science | volume = 341 | issue = 6145 | pages = 562–565 | date = August 2013 | pmid = 23908239 | pmc = 4032117 | doi = 10.1126/science.1237619 | bibcode = 2013Sci...341..562P|language=en}}</ref> === Cikli jetësor === [[Skeda:Tubal Pregnancy with embryo.jpg|thumb|Një embrion njerëzor 10&nbsp;mm, në javën e 5-të]] Shumica e riprodhimit njerëzor ndodh nëpërmjet fertilizimit të brendshëm përmes marrëdhënieve seksuale, por mund të ndodhë edhe përmes procedurave të teknologjisë së riprodhimit të asistuar.<ref>{{cite book| vauthors = Shehan CL |url={{GBurl|id=-gSeCAAAQBAJ|p=406}}|title=The Wiley Blackwell Encyclopedia of Family Studies, 4 Volume Set|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-65845-1|page=406|name-list-style=vanc|language=en}}</ref> Periudha mesatare e shtatzënisë është 38 javë, por një shtatzëni normale mund të ndryshojë deri në 37 ditë.<ref>{{cite journal | vauthors = Jukic AM, Baird DD, Weinberg CR, McConnaughey DR, Wilcox AJ | title = Length of human pregnancy and contributors to its natural variation | journal = Human Reproduction | volume = 28 | issue = 10 | pages = 2848–2855 | date = October 2013 | pmid = 23922246 | pmc = 3777570 | doi = 10.1093/humrep/det297|language=en}}</ref> Zhvillimi embrional te njeriu mbulon tetë javët e para të zhvillimit; në fillim të javës së nëntë, embrioni quhet fetus.<ref>{{cite book | vauthors = Klossner NJ | url = https://books.google.com/books?id=B47OVg25g-QC&q=fetal+stage+begins&pg=PA103 | title = Introductory Maternity Nursing | date = 2005 | page = 103 | publisher = Lippincott Williams & Wilkins | isbn = 978-0-7817-6237-3 | access-date = 30 July 2022 | archive-date = 8 April 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220408103945/https://books.google.com/books?id=B47OVg25g-QC&q=fetal+stage+begins&pg=PA103 | url-status = live|language=en}}</ref> Njerëzit janë në gjendje të nxisin lindje të hershme ose të kryejnë prerje cezariane nëse fëmija duhet të lindë më herët për arsye mjekësore.<ref>{{cite web|author=World Health Organization|date=November 2014|title=Preterm birth Fact sheet N°363|url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150307050438/https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/|archive-date=7 March 2015|access-date=6 March 2015|work=who.int|language=en}}</ref> Në vendet e zhvilluara, foshnjat në lindje zakonisht peshojnë 3–4&nbsp;kg dhe kanë gjatësi 47–53&nbsp;cm.<ref>{{cite journal | vauthors = Kiserud T, Benachi A, Hecher K, Perez RG, Carvalho J, Piaggio G, Platt LD | title = The World Health Organization fetal growth charts: concept, findings, interpretation, and application | journal = American Journal of Obstetrics and Gynecology | volume = 218 | issue = 2S | pages = S619–S629 | date = February 2018 | pmid = 29422204 | doi = 10.1016/j.ajog.2017.12.010 | doi-access = free|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=18 March 2019|title=What is the average baby length? Growth chart by month|url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/324728|access-date=18 April 2021|website=www.medicalnewstoday.com|language=en|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127193402/https://www.medicalnewstoday.com/articles/324728|url-status=live}}</ref> Sidoqoftë, pesha e ulët në lindje është e zakonshme në vendet në zhvillim, dhe kontribuon në nivelet e larta të vdekshmërisë foshnjore në këto rajone.<ref>{{cite journal | vauthors = Khor GL | title = Update on the prevalence of malnutrition among children in Asia | journal = Nepal Medical College Journal | volume = 5 | issue = 2 | pages = 113–122 | date = December 2003 | pmid = 15024783|language=en}}</ref> Krahasuar me specie të tjera, lindja e fëmijëve tek njerëzit është e rrezikshme, me rrezik shumë më të lartë komplikimesh dhe vdekjeje.<ref>{{cite journal| vauthors = Rosenberg KR |date=1992|title=The evolution of modern human childbirth |journal=American Journal of Physical Anthropology|language=en|volume=35|issue=S15|pages=89–124|doi=10.1002/ajpa.1330350605|bibcode=1992AJPA...35S..89R}}</ref> Madhësia e kokës së fetusit përputhet më ngushtë me pelvisin sesa te primatët e tjerë.<ref name="Pavlicev">{{cite journal | vauthors = Pavličev M, Romero R, Mitteroecker P | title = Evolution of the human pelvis and obstructed labor: new explanations of an old obstetrical dilemma | journal = American Journal of Obstetrics and Gynecology | volume = 222 | issue = 1 | pages = 3–16 | date = January 2020 | pmid = 31251927 | doi = 10.1016/j.ajog.2019.06.043 | pmc = 9069416|language=en}}</ref> Arsyeja për këtë nuk kuptohet plotësisht,{{efn|Tradicionalisht kjo është shpjeguar nga presione evolutive konfliktuale të përfshira në bipedalizëm dhe encefalizim, i ashtuquajturi dilemë obstetrike, por kërkime të fundit sugjerojnë se faktorë të tjerë mund të jenë në lojë.<ref name="Pavlicev" /><ref>{{cite news|title=The real reasons why childbirth is so painful and dangerous| vauthors = Barras C |date=22 December 2016|publisher=BBC|language=en}}</ref>|group=n}} por kontribuon në një lindje të dhimbshme që mund të zgjasë 24 orë ose më shumë.<ref>{{cite web | vauthors = Kantrowitz B | date = 2 July 2007 | title = What Kills One Woman Every Minute of Every Day? | work = Newsweek | url = https://www.msnbc.msn.com/id/19389326/site/newsweek/ | archive-url = https://web.archive.org/web/20070628160443/https://www.msnbc.msn.com/id/19389326/site/newsweek/ | archive-date = 28 June 2007|language=en}}</ref> Shanset për një lindje të suksesshme u rritën ndjeshëm gjatë shekullit XX në vendet më të pasura, me ardhjen e teknologjive të reja mjekësore. Në kontrast, shtatzënia dhe lindja natyrale mbeten sprova të rrezikshme në rajone në zhvillim të botës, me norma vdekshmërie amnore rreth 100 herë më të larta se në vendet e zhvilluara.<ref>{{cite journal | vauthors = Rush D | title = Nutrition and maternal mortality in the developing world | journal = The American Journal of Clinical Nutrition | volume = 72 | issue = 1 Suppl | pages = 212S–240S | date = July 2000 | pmid = 10871588 | doi = 10.1093/ajcn/72.1.212S | doi-access = free|language=en}}</ref> Si nëna ashtu edhe babai kujdesen për pasardhësit njerëzorë, në kontrast me primatët e tjerë, ku kujdesi prindëror bëhet kryesisht nga nëna.<ref>{{cite book|vauthors=Laland KN, Brown G|url={{GBurl|id=2KcbFVBSxWYC}}|title=Sense and Nonsense: Evolutionary Perspectives on Human Behaviour|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-958696-7|page=7|language=en|access-date=30 July 2022}}</ref> Të pashpresë ndaj vetes në lindje, njerëzit vazhdojnë të rriten për disa vite, duke arritur zakonisht pjekurinë seksuale në moshën 15 deri 17 vjeç.<ref>{{cite book|vauthors=Kail RV, Cavanaugh JC|url=https://books.google.com/books?id=E-n5E7oyCgoC&pg=PA296|title=Human Development: A Lifespan View|publisher=Cengage Learning|year=2010|isbn=978-0-495-60037-4|edition=5th|page=296|access-date=30 July 2022|archive-date=3 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003072150/https://books.google.com/books?id=E-n5E7oyCgoC|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Schuiling KD, Likis FE|url=https://books.google.com/books?id=QTDFDAAAQBAJ&pg=PA22|title=Women's Gynecologic Health|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2016|isbn=978-1-284-12501-6|page=22|access-date=30 July 2022|archive-date=10 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110011825/https://books.google.com/books?id=QTDFDAAAQBAJ&pg=PA22|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Phillips DC|url=https://books.google.com/books?id=84StBAAAQBAJ&pg=PA18|title=Encyclopedia of Educational Theory and Philosophy|publisher=SAGE Publications|year=2014|isbn=978-1-4833-6475-9|pages=18–19|access-date=30 July 2022|archive-date=10 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110011826/https://books.google.com/books?id=84StBAAAQBAJ&pg=PA18|url-status=live|language=en}}</ref> Jeta njerëzore është ndarë në faza të ndryshme, që variojnë nga tri deri dymbëdhjetë. Fazat e zakonshme përfshijnë foshnjërinë, fëmijërinë, adoleshencën, moshën madhore dhe pleqërinë.<ref>{{cite book| vauthors = Mintz S |date=1993|chapter=Life stages|title=Encyclopedia of American Social History|volume=3|pages=7–33|language=en}}</ref> Gjatësia e këtyre fazave ka ndryshuar sipas kulturave dhe periudhave kohore, por karakterizohet nga një përshpejtim i pazakontë rritjeje gjatë adoleshencës.<ref>{{cite journal | vauthors = Soliman A, De Sanctis V, Elalaily R, Bedair S | title = Advances in pubertal growth and factors influencing it: Can we increase pubertal growth? | journal = Indian Journal of Endocrinology and Metabolism | volume = 18 | issue = Suppl 1 | pages = S53-62 | date = November 2014 | pmid = 25538878 | pmc = 4266869 | doi = 10.4103/2230-8210.145075 | doi-access = free|language=en}}</ref> Femrat njerëzore kalojnë menopauzën dhe bëhen jopjellore rreth moshës 50 vjeç.<ref>{{cite journal | vauthors = Walker ML, Herndon JG | title = Menopause in nonhuman primates? | journal = Biology of Reproduction | volume = 79 | issue = 3 | pages = 398–406 | date = September 2008 | pmid = 18495681 | pmc = 2553520 | doi = 10.1095/biolreprod.108.068536|language=en}}</ref> Është propozuar se menopauza rrit suksesin riprodhues të përgjithshëm të një gruaje, duke i lejuar të investojë më shumë kohë dhe burime te pasardhësit e saj ekzistues, dhe nga ana e tyre te fëmijët e tyre (hipoteza e gjyshes), sesa duke vazhduar të lindë fëmijë deri në pleqëri.<ref>{{cite book | vauthors = Diamond J |author-link=Jared Diamond |title=Why is Sex Fun? The Evolution of Human Sexuality |publisher=Basic Books |location=New York|year=1997 |pages=167–170 |isbn=978-0-465-03127-6|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Peccei JS |title= Menopause: Adaptation or epiphenomenon? |journal=Evolutionary Anthropology |volume=10 |issue=2 |year=2001 |pages=43–57 |doi=10.1002/evan.1013|language=en}}</ref> Jetëgjatësia e një individi varet nga dy faktorë kryesorë, gjenetika dhe zgjedhjet e stilit të jetesës.<ref>{{cite news | vauthors = Marziali C |date=7 December 2010 |title=Reaching Toward the Fountain of Youth |url=https://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213203112/https://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html|archive-date=13 December 2010 |work=USC Trojan Family Magazine |access-date=7 December 2010|language=en}}</ref> Për arsye të ndryshme, përfshirë shkaqe biologjike/gjenetike, gratë jetojnë mesatarisht rreth katër vjet më gjatë se burrat.<ref>{{cite web | vauthors = Kalben BB |title=Why Men Die Younger: Causes of Mortality Differences by Sex |publisher=Society of Actuaries |year=2002 |url=https://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130701185241/https://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx |archive-date=1 July 2013|language=en}}</ref> Që nga 2018, jetëgjatësia mesatare globale në lindje e një vajze vlerësohet të jetë 74,9 vjet, krahasuar me 70,4 për një djalë.<ref>{{cite web|date=2018|title=Life expectancy at birth, female (years)|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN|access-date=13 October 2020|website=World Bank|archive-date=24 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124203646/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=2018|title=Life expectancy at birth, male (years)|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN|access-date=13 October 2020|website=World Bank|archive-date=24 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224133034/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN|url-status=live|language=en}}</ref> Ka variacione të konsiderueshme gjeografike në jetëgjatësinë njerëzore, kryesisht të lidhura me zhvillimin ekonomik{{snd}}për shembull, jetëgjatësia në lindje në Hong Kong është 87,6 vjet për vajzat dhe 81,8 për djemtë, ndërsa në Republikën Afrikano-Qendrore, është 55,0 vjet për vajzat dhe 50,6 për djemtë.<ref>{{cite book | vauthors = Conceição P, etal | title = Human Development Report | date = 2019 | publisher = United Nations Development Programme | url = https://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf | isbn = 978-92-1-126439-5 | access-date = 30 July 2022 | archive-date = 20 March 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210320094952/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf | url-status = live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/MLT.pdf|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=United Nations Development Programme|access-date=30 July 2022|archive-date=22 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422102059/https://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/MLT.pdf}}</ref> Bota e zhvilluar përgjithësisht po plaket, me moshën mesatare rreth 40 vjet. Në botën në zhvillim, mosha mesatare është mes 15 dhe 20 vjet. Ndërsa një në pesë evropianë është 60 vjeç ose më i moshuar, vetëm një në njëzet afrikanë është 60 vjeç ose më i moshuar.<ref>{{cite web | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ | title = The World Factbook | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912045414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ | archive-date = 12 September 2009 | publisher = U.S. Central Intelligence Agency | access-date = 2 April 2005|language=en}}</ref> Në 2012, Kombet e Bashkuara vlerësuan se kishte 316.600 centenarë të gjallë (njerëz 100-vjeç e më shumë) në mbarë botën.<ref>{{cite web|url=http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2012/UNFPA-Report-Chapter1.pdf|title=Chapter 1: Setting the Scene|year=2012|publisher=UNFPA|access-date=11 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612052543/http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2012/UNFPA-Report-Chapter1.pdf|archive-date=12 June 2013|language=en}}</ref> {| class="wikitable plain-column-headers" style="width: 80%; margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ Fazat e jetës njerëzore |- |[[Skeda:Baby with Aerobie flying ring.jpg|100px|center]] |[[Skeda:Ромський хлопчик (Мукачево).jpg|100px|center]] |[[Skeda:Boy in Dar es Salaam (14453809622).jpg|100px|center]] |[[Skeda:Pataxo001.jpg|100px|center]] |[[Skeda:An old age.JPG|100px|center]] |- |[[Skeda:Baby playing with yellow paint. Work by Dutch artist Peter Klashorst entitled "Experimental".jpg|100px|center]] |[[Skeda:Ethnie dong 6511a.jpg|100px|center]] |[[Skeda:Portrait of a Persian lady in Iran, 10-08-2006 (cropped).jpg|100px|center]] |[[Skeda:Punjabi woman smile.jpg|100px|center]] |[[Skeda:HappyPensioneer.jpg|100px|center]] |- ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" | Foshnjë djalë dhe vajzë ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" | Djalë dhe vajzë para pubertetit (fëmijë) ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" | Mashkull dhe femër adoleshentë ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" | Burrë dhe grua të rritur ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" | Burrë dhe grua të moshuar |} === Dieta === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Ushqyerja njerëzore|en|Human nutrition}}}} [[Skeda:Preparing The Feast.jpg|thumb|right|Njerëz duke përgatitur një vakt në Bali, Indonezi]]Njerëzit janë gjithngrënës,<ref>{{Cite journal |last1=Barrientos |first1=Gustavo |last2=Catella |first2=Luciana |last3=Morales |first3=Natalia S. |date=20 May 2020 |title=A journey into the landscape of past feeding habits: Mapping geographic variations in the isotope (δ15N) -inferred trophic position of prehistoric human populations |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1040618220300240 |journal=Quaternary International |language=en |volume=548 |pages=13–26 |doi=10.1016/j.quaint.2020.01.023 |bibcode=2020QuInt.548...13B |hdl=11336/134732 |access-date=20 July 2024 |via=Elsevier Science Direct |archive-date=20 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520074005/https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1040618220300240 |url-status=live}}</ref> ushqyes oportunistë të aftë të konsumojnë një larmi materiali bimor dhe shtazor.<ref>{{cite journal | vauthors = Haenel H | title = Phylogenesis and nutrition | journal = Die Nahrung | volume = 33 | issue = 9 | pages = 867–887 | year = 1989 | pmid = 2697806|language=en}}</ref><ref>{{cite book | veditors = Ungar PS |year=2007 | vauthors = Cordain L |title=Evolution of the human diet: the known, the unknown and the unknowable |chapter=Implications of Plio-pleistocene diets for modern humans |pages=264–265|language=en}}</ref> Grupet njerëzore kanë adoptuar një gamë dietash, nga plotësisht vegane deri te kryesisht mishngrënëse. Në disa raste, kufizimet dietike te njerëzit mund të çojnë në sëmundje mangësie; sidoqoftë, grupet e qëndrueshme njerëzore janë përshtatur me shumë modele dietike, si përmes specializimit gjenetik ashtu edhe konventave kulturore, për të përdorur burime ushqimore të balancuara.<ref>{{cite journal | title = Position of the American Dietetic Association and Dietitians of Canada: Vegetarian diets | journal = Journal of the American Dietetic Association | volume = 103 | issue = 6 | pages = 748–765 | date = June 2003 | pmid = 12778049 | doi = 10.1053/jada.2003.50142 | author1 = American Dietetic Association|language=en}}</ref> Dieta njerëzore pasqyrohet dukshëm në kulturën njerëzore, dhe ka çuar në zhvillimin e shkencës së ushqimit.<ref name="Crittenden-2017">{{cite journal| vauthors = Crittenden AN, Schnorr SL |date=2017|title=Current views on hunter-gatherer nutrition and the evolution of the human diet |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=162 |issue=S63 |pages=84–109 |doi=10.1002/ajpa.23148 |pmid=28105723|bibcode=2017AJPA..162S..84C |doi-access=free|language=en}}</ref> Deri në zhvillimin e bujqësisë, ''Homo sapiens'' përdori metodën e gjuetisë-mbledhjes si mjetin e vetëm të mbledhjes së ushqimit.<ref name="Crittenden-2017" /> Kjo përfshinte kombinimin e burimeve ushqimore stacionare (si fruta, drithëra, gjethore, kërpudha, larva insektesh dhe molusqe ujore) me gjahun e egër, i cili duhet gjuajtur dhe kapur për t'u konsumuar.<ref>{{cite journal | vauthors = Cordain L, Eaton SB, Sebastian A, Mann N, Lindeberg S, Watkins BA, O'Keefe JH, Brand-Miller J | display-authors = 6 | title = Origins and evolution of the Western diet: health implications for the 21st century | journal = The American Journal of Clinical Nutrition | volume = 81 | issue = 2 | pages = 341–354 | date = February 2005 | pmid = 15699220 | doi = 10.1093/ajcn.81.2.341 | name-list-style = vanc | doi-access = free|language=en}}</ref> Është propozuar se njerëzit e kanë përdorur zjarrin për të përgatitur dhe gatuar ushqim që nga koha e ''Homo erectus''-it.<ref>{{cite journal | vauthors = Ulijaszek SJ | title = Human eating behaviour in an evolutionary ecological context | journal = The Proceedings of the Nutrition Society | volume = 61 | issue = 4 | pages = 517–526 | date = November 2002 | pmid = 12691181 | doi = 10.1079/PNS2002180 | doi-access = free|language=en}}</ref> Zbutja njerëzore e bimëve të egra filloi rreth 11.700 vjet më parë, duke çuar në zhvillimin e bujqësisë,<ref>{{cite journal|title=Unearthing the origins of agriculture|author=John Carey|doi=10.1073/pnas.2304407120|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=120|issue=15|date=2023|article-number=e2304407120 |doi-access=free|pmid=37018195 |pmc=10104519|bibcode=2023PNAS..12004407C|language=en}}</ref> proces gradual i quajtur Revolucioni Neolitik.<ref>{{cite journal|title=Can models of evolutionary transition clarify the debates over the Neolithic Revolution?|author1=Ayelet Shavit|author2=Gonen Sharon|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B|date=2023|volume=378|issue=1872|article-number=20210413 |doi=10.1098/rstb.2021.0413 |pmid=36688395 |pmc=9869441|language=en}}</ref> Këto ndryshime dietike mund të kenë ndryshuar edhe biologjinë njerëzore; përhapja e blegtorisë së qumështit siguroi një burim të ri dhe të pasur ushqimi, duke çuar në evoluimin e aftësisë për të tretur laktozën te disa të rritur.<ref>{{cite journal | vauthors = Krebs JR | title = The gourmet ape: evolution and human food preferences | journal = The American Journal of Clinical Nutrition | volume = 90 | issue = 3 | pages = 707S–711S | date = September 2009 | pmid = 19656837 | doi = 10.3945/ajcn.2009.27462B | doi-access = free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Holden C, Mace R | title = Phylogenetic analysis of the evolution of lactose digestion in adults | journal = Human Biology | volume = 69 | issue = 5 | pages = 605–628 | date = October 1997 | pmid = 9299882|language=en}}</ref> Llojet e ushqimit të konsumuar, dhe mënyra si përgatiten, kanë ndryshuar gjerësisht sipas kohës, vendndodhjes dhe kulturës.<ref>{{cite web|vauthors=Gibbons A|title=The Evolution of Diet|url=https://www.nationalgeographic.com/foodfeatures/evolution-of-diet/|access-date=18 April 2021|website=National Geographic|archive-date=18 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140818204010/https://www.nationalgeographic.com/foodfeatures/evolution-of-diet/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=Ritchie H, Roser M|date=20 August 2017|title=Diet Compositions|url=https://ourworldindata.org/diet-compositions|journal=Our World in Data|access-date=30 July 2022|archive-date=25 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825210934/https://ourworldindata.org/diet-compositions|url-status=live|language=en}}</ref> Në përgjithësi, njerëzit mund të mbijetojnë deri në tetë javë pa ushqim, në varësi të dhjamit trupor të depozituar.<ref>{{cite web|vauthors=Lieberson AD|date=2004|title=How Long Can a Person Survive without Food?|url=https://www.scientificamerican.com/article/how-long-can-a-person-survive-without-food/|access-date=18 April 2021|website=Scientific American|language=en|archive-date=14 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214012729/https://www.scientificamerican.com/article/how-long-can-a-person-survive-without-food/|url-status=live}}</ref> Mbijetesa pa ujë zakonisht kufizohet në tri deri katër ditë, me maksimum një javë.<ref>{{cite web|vauthors=Spector D|date=9 March 2018|title=Here's how many days a person can survive without water|url=https://www.businessinsider.com/how-many-days-can-you-survive-without-water-2014-5|access-date=18 April 2021|website=Business Insider Australia|language=en|archive-date=26 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140626030756/https://www.businessinsider.com.au/how-many-days-can-you-survive-without-water-2014-5|url-status=live}}</ref> Në 2020, u vlerësua se 9 milionë njerëz vdesin çdo vit nga shkaqe të lidhura drejtpërdrejt ose tërthorazi me urinë.<ref>{{cite web|vauthors=Holmes J|title=Losing 25,000 to Hunger Every Day|url=https://www.un.org/en/chronicle/article/losing-25000-hunger-every-day|access-date=18 April 2021|website=United Nations|language=en|archive-date=27 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527235650/https://www.un.org/en/chronicle/article/losing-25000-hunger-every-day|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=Mai HJ|date=2020|title=U.N. Warns Number Of People Starving To Death Could Double Amid Pandemic|url=https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/05/850470436/u-n-warns-number-of-people-starving-to-death-could-double-amid-pandemic|access-date=18 April 2021|website=NPR |language=en|archive-date=28 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628090826/https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/05/850470436/u-n-warns-number-of-people-starving-to-death-could-double-amid-pandemic|url-status=live}}</ref> Kequshqyerja te fëmijët është gjithashtu e zakonshme dhe kontribuon në barrën globale të sëmundjeve.<ref>{{cite journal | vauthors = Murray CJ, Lopez AD | title = Global mortality, disability, and the contribution of risk factors: Global Burden of Disease Study | journal = Lancet | volume = 349 | issue = 9063 | pages = 1436–1442 | date = May 1997 | pmid = 9164317 | doi = 10.1016/S0140-6736(96)07495-8|language=en}}</ref> Sidoqoftë, shpërndarja globale e ushqimit nuk është e barabartë, dhe obeziteti mes disa popullsive njerëzore është rritur me shpejtësi, duke çuar në komplikime shëndetësore dhe rritje të vdekshmërisë në disa vende të zhvilluara dhe disa vende në zhvillim. Në mbarë botën, mbi një miliard njerëz janë obezë,<ref name="Haslam">{{cite journal | vauthors = Haslam DW, James WP | title = Obesity | journal = Lancet | volume = 366 | issue = 9492 | pages = 1197–1209 | date = October 2005 | pmid = 16198769 | doi = 10.1016/S0140-6736(05)67483-1 | bibcode = 2005Lanc..366.1197H|language=en}}</ref> ndërsa në Shtetet e Bashkuara 35% e njerëzve janë obezë, gjë që e ka bërë të përshkruhet si "epidemi obeziteti".<ref>{{cite journal | vauthors = Catenacci VA, Hill JO, Wyatt HR | title = The obesity epidemic | journal = Clinics in Chest Medicine | volume = 30 | issue = 3 | pages = 415–444, vii | date = September 2009 | pmid = 19700042 | doi = 10.1016/j.ccm.2009.05.001|language=en}}</ref> Obeziteti shkaktohet nga konsumimi i më shumë kalorive sesa harxhohen, kështu rritja e tepërt e peshës zakonisht shkaktohet nga një dietë me densitet të lartë energjie.<ref name="Haslam" /> Konsumi i ushqimit është hapi i parë i procesit tretës, në të cilin njerëzit përfundimisht nxjerrin jashtë feçe, me shpeshtësi që varion nga disa herë në ditë deri në disa herë në javë.<ref>{{cite web|title=The Basics of Constipation|url=https://www.webmd.com/digestive-disorders/digestive-diseases-constipation|work=WebMD|access-date=2025-08-15|language=en}}</ref> === Variacioni biologjik === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Variacioni gjenetik njerëzor|en|Human genetic variation}}}} [[Skeda:Seti1a.jpg|thumb|Një libian (berber), një nubian, një sirian dhe një egjiptian, vizatim nga një artist i panjohur pas një murali të varrit të Setit I, kopjuar nga Heinrich von Minutoli (1820). Vini re se nuancat e ekzagjeruara të lëkurës i detyrohen ilustruesit të shekullit XIX, jo origjinalit të lashtë egjiptian.]]Ekziston variacion biologjik në specien njerëzore{{snd}}me tipare si grupi i gjakut, sëmundjet gjenetike, tiparet kraniale, tiparet e fytyrës, sistemet e organeve, ngjyra e syve, ngjyra dhe tekstura e flokëve, gjatësia dhe ndërtimi trupor, dhe ngjyra e lëkurës, që ndryshojnë në të gjithë globin. Gjatësia tipike e një njeriu të rritur është mes 1,4 dhe 1,9&nbsp;m, edhe pse kjo ndryshon ndjeshëm në varësi të seksit, origjinës etnike dhe vijave familjare.<ref>{{cite journal | vauthors = de Beer H | title = Observations on the history of Dutch physical stature from the late-Middle Ages to the present | journal = Economics and Human Biology | volume = 2 | issue = 1 | pages = 45–55 | date = March 2004 | pmid = 15463992 | doi = 10.1016/j.ehb.2003.11.001|language=en}}</ref><ref>{{cite web | vauthors = O'Neil D |title=Adapting to Climate Extremes |url=https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_2.htm |work=Human Biological Adaptability |publisher=Palomar College |access-date=6 January 2013 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20130106211840/https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_2.htm |archive-date=6 January 2013|language=en}}</ref> Madhësia trupore përcaktohet pjesërisht nga gjenet, dhe ndikohet gjithashtu ndjeshëm nga faktorë mjedisorë, si dieta, ushtrimet fizike dhe modelet e gjumit.<ref>{{cite journal | vauthors = Rask-Andersen M, Karlsson T, Ek WE, Johansson Å | title = Gene-environment interaction study for BMI reveals interactions between genetic factors and physical activity, alcohol consumption and socioeconomic status | journal = PLOS Genetics | volume = 13 | issue = 9 | article-number = e1006977 | date = September 2017 | pmid = 28873402 | pmc = 5600404 | doi = 10.1371/journal.pgen.1006977 | doi-access = free|language=en}}</ref> [[Skeda:Hair colors.jpg|thumb|Një larmi ngjyrash flokësh njerëzore; nga lart majtas, në drejtim orar: zi, kafe, bjond, bardhë, kuqe.]] Ka prova se popullsitë janë përshtatur gjenetikisht ndaj faktorëve të ndryshëm të jashtëm. Gjenet që u lejojnë të rriturve njerëzorë të tresin laktozën janë të pranishëm në frekuenca të larta te popullsitë me histori të gjata të zbutjes së gjedhëve dhe që varen më shumë nga qumështi i lopës.<ref>{{cite journal | vauthors = Beja-Pereira A, Luikart G, England PR, Bradley DG, Jann OC, Bertorelle G, Chamberlain AT, Nunes TP, Metodiev S, Ferrand N, Erhardt G | display-authors = 6 | title = Gene-culture coevolution between cattle milk protein genes and human lactase genes | journal = Nature Genetics | volume = 35 | issue = 4 | pages = 311–313 | date = December 2003 | pmid = 14634648 | doi = 10.1038/ng1263 | bibcode = 2003NaGen..35..311B|language=en}}</ref> Anemia drapërocitare, e cila mund të sigurojë rezistencë të shtuar ndaj malaries, është e shpeshtë te popullsitë ku malaria është endemike.<ref>{{cite journal | vauthors = Hedrick PW | title = Population genetics of malaria resistance in humans | journal = Heredity | volume = 107 | issue = 4 | pages = 283–304 | date = October 2011 | pmid = 21427751 | pmc = 3182497 | doi = 10.1038/hdy.2011.16 | bibcode = 2011Hered.107..283H|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Weatherall DJ | title = Genetic variation and susceptibility to infection: the red cell and malaria | journal = British Journal of Haematology | volume = 141 | issue = 3 | pages = 276–286 | date = May 2008 | pmid = 18410566 | doi = 10.1111/j.1365-2141.2008.07085.x | doi-access = free|language=en}}</ref> Popullsitë që kanë banuar prej shumë kohësh në klima specifike priren të kenë zhvilluar fenotipe specifike të dobishme për ato mjedise{{snd}}shtat i shkurtër dhe ndërtim i fortë në rajone të ftohta, të gjatë dhe të hollë në rajone të nxehta, dhe kapacitet të lartë mushkërish ose përshtatje të tjera në lartësi të mëdha.<ref>{{cite journal| vauthors = Shelomi M, Zeuss D |date=5 April 2017|title=Bergmann's and Allen's Rules in Native European and Mediterranean Phasmatodea |journal=Frontiers in Ecology and Evolution|volume=5|page=25 |doi=10.3389/fevo.2017.00025 |doi-access=free|bibcode=2017FrEEv...5...25S |hdl=11858/00-001M-0000-002C-DD87-4|hdl-access=free|language=en}}</ref> Disa popullsi kanë evoluuar përshtatje shumë të veçanta ndaj kushteve mjedisore shumë specifike, siç janë ato të dobishme për stile jetese detare dhe zhytje pa pajisje te bajautë.<ref>{{cite journal | vauthors = Ilardo MA, Moltke I, Korneliussen TS | display-authors = 3 | title = Physiological and Genetic Adaptations to Diving in Sea Nomads | journal = Cell | volume = 173 | issue = 3 | pages = 569–580.e15 | date = April 2018 | pmid = 29677510 | doi = 10.1016/j.cell.2018.03.054 | doi-access = free|language=en}}</ref> Flokët njerëzore ndryshojnë në ngjyrë nga e kuqja te bjonde, kafe dhe zi, kjo e fundit duke qenë më e shpeshta.<ref>{{cite journal|vauthors=Rogers AR, Iltis D, Wooding S|year=2004|title=Genetic variation at the MC1R locus and the time since loss of human body hair|journal=Current Anthropology|volume=45|issue=1|pages=105–08|doi=10.1086/381006|bibcode=2004CurrA..45..105R|language=en}}</ref> Ngjyra e flokëve varet nga sasia e melaninës, me përqendrimet që zbehen me rritjen e moshës, duke çuar në flokë të thinjur ose madje të bardhë. Ngjyra e lëkurës mund të variojë nga kafeja më e errët te pjeshka më e çelët, apo madje pothuajse e bardhë ose pa ngjyrë në raste albinizmi.<ref name="roberts1">{{cite book| vauthors = Roberts D |title=Fatal Invention|publisher=The New Press|year=2011|location=London & New York|language=en}}</ref> Ajo priret të ndryshojë klinalisht dhe përgjithësisht korrelon me nivelin e rrezatimit ultravjollcë në një zonë të caktuar gjeografike, me lëkurën më të errët kryesisht rreth ekuatorit.<ref name="Jablonski2004">{{cite journal|vauthors=Jablonski N|year=2004|title=The evolution of human skin and skin color|journal=Annual Review of Anthropology|volume=33|pages=585–623|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955|language=en}}</ref> Errësimi i lëkurës mund të ketë evoluuar si mbrojtje kundër rrezatimit diellor ultravjollcë.<ref>{{cite journal | vauthors = Jablonski NG, Chaplin G | title = Colloquium paper: human skin pigmentation as an adaptation to UV radiation | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 107 | issue = Supplement_2 | pages = 8962–8968 | date = May 2010 | pmid = 20445093 | pmc = 3024016 | doi = 10.1073/pnas.0914628107 | bibcode = 2010PNAS..107.8962J | doi-access = free|language=en}}</ref> Pigmentimi i çelët i lëkurës mbron kundër mangësisë së vitaminës D, e cila kërkon dritë dielli për t'u prodhuar.<ref>{{cite journal | vauthors = Jablonski NG, Chaplin G | title = The evolution of human skin coloration | journal = Journal of Human Evolution | volume = 39 | issue = 1 | pages = 57–106 | date = July 2000 | pmid = 10896812 | doi = 10.1006/jhev.2000.0403 | bibcode = 2000JHumE..39...57J|language=en}}</ref> Lëkura njerëzore ka gjithashtu kapacitet të errësohet (të nxihet nga dielli) si përgjigje ndaj ekspozimit ndaj rrezatimit ultravjollcë.<ref>{{cite journal | vauthors = Harding RM, Healy E, Ray AJ | display-authors = 3 | title = Evidence for variable selective pressures at MC1R | journal = American Journal of Human Genetics | volume = 66 | issue = 4 | pages = 1351–1361 | date = April 2000 | pmid = 10733465 | pmc = 1288200 | doi = 10.1086/302863 | bibcode = 2000AmJHG..66.1351H|language=en}}</ref><ref>{{cite book | vauthors = Robin A | date = 1991 | title = Biological Perspectives on Human Pigmentation | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press|language=en}}</ref> Ka relativisht pak variacion mes popullsive gjeografike njerëzore, dhe shumica e variacionit ndodh në nivel individual.<ref name="roberts1" /><ref>{{cite web|title=The Science Behind the Human Genome Project|url=https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/project/info.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20130102065343/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/project/info.shtml|archive-date=2 January 2013|access-date=6 January 2013|work=Human Genome Project|publisher=US Department of Energy|language=en}}</ref><ref>{{cite web| vauthors = O'Neil D | title=Ethnicity and Race: Overview|url=https://anthro.palomar.edu/ethnicity/ethnic_1.htm#return_from_ethnic_identity_question|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106212622/https://anthro.palomar.edu/ethnicity/ethnic_1.htm#return_from_ethnic_identity_question|archive-date=6 January 2013|access-date=6 January 2013|publisher=Palomar College|language=en}}</ref> Shumica e variacionit njerëzor është i vazhdueshëm, shpesh pa pika të qarta demarkacioni.<ref>{{cite journal | vauthors = Keita SO, Kittles RA, Royal CD, Bonney GE, Furbert-Harris P, Dunston GM, Rotimi CN | title = Conceptualizing human variation | journal = Nature Genetics | volume = 36 | issue = 11 Suppl | pages = S17-20 | date = November 2004 | pmid = 15507998 | doi = 10.1038/ng1455 | doi-access = free|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Models of Classification|url=https://anthro.palomar.edu/vary/vary_2.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106212400/https://anthro.palomar.edu/vary/vary_2.htm|archive-date=6 January 2013|access-date=6 January 2013|work=Modern Human Variation|publisher=Palomar College|vauthors=O'Neil D|language=en}}</ref><ref name="Jablonski2004" /><ref>{{cite journal|vauthors=Palmié S|date=May 2007|title=Genomics, divination, 'racecraft'|journal=American Ethnologist|volume=34|issue=2|pages=205–222|doi=10.1525/ae.2007.34.2.205|language=en}}</ref> Të dhënat gjenetike tregojnë se pavarësisht si përkufizohen grupet e popullsisë, dy njerëz nga i njëjti grup popullsie janë pothuajse po aq të ndryshëm nga njëri-tjetri sa dy njerëz nga dy grupe të ndryshme popullsish.<ref name="genetic_variation1" /><ref>{{cite web| vauthors = Goodman A |title=Interview with Alan Goodman|url=https://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-07.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121029063805/https://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-07.htm|archive-date=29 October 2012|access-date=6 January 2013|work=Race Power of and Illusion|publisher=PBS|language=en}}</ref><ref>{{cite book| vauthors = Marks J |year=2010|chapter=Ten facts about human variation |title=Human Evolutionary Biology| veditors = Muehlenbein M |location=New York|publisher=Cambridge University Press|language=en}}</ref> Popullsitë me lëkurë të errët që gjenden në Afrikë, Australi dhe Azinë Jugore nuk janë të lidhura ngushtë me njëra-tjetrën.<ref name="Jablonski2004" /><ref>{{cite web|title=Overview|url=https://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/https://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 November 2012|access-date=6 January 2013|work=Modern Human Variation|publisher=Palomar College|vauthors=O'Neil D|language=en}}</ref> Kërkimi gjenetik ka treguar se popullsitë njerëzore vendase të kontinentit afrikan janë më të larmishmet gjenetikisht,<ref>{{cite journal | vauthors = Jorde LB, Watkins WS, Bamshad MJ, Dixon ME, Ricker CE, Seielstad MT, Batzer MA | title = The distribution of human genetic diversity: a comparison of mitochondrial, autosomal, and Y-chromosome data | journal = American Journal of Human Genetics | volume = 66 | issue = 3 | pages = 979–988 | date = March 2000 | pmid = 10712212 | pmc = 1288178 | doi = 10.1086/302825|language=en}}</ref> dhe larmia gjenetike zvogëlohet me distancën migratore nga Afrika, ndoshta si rezultat i ngushtimeve gjatë migrimit njerëzor.<ref>{{cite web |date=19 July 2007 |title=New Research Proves Single Origin Of Humans In Africa |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2007/07/070718140829.htm |website=Science Daily |access-date=5 September 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104103559/https://www.sciencedaily.com/releases/2007/07/070718140829.htm |archive-date=4 November 2011|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Manica A, Amos W, Balloux F, Hanihara T | title = The effect of ancient population bottlenecks on human phenotypic variation | journal = Nature | volume = 448 | issue = 7151 | pages = 346–348 | date = July 2007 | pmid = 17637668 | pmc = 1978547 | doi = 10.1038/nature05951 | author-link3 = Francois Balloux | bibcode = 2007Natur.448..346M|language=en}}</ref> Këto popullsi joafrikane fituan hyrje të reja gjenetike nga kryqëzimi lokal me popullsi arkaike, dhe kanë variacion shumë më të madh nga neandertalët dhe denisovanët sesa gjendet në Afrikë,<ref name="Bergstrom2020">{{cite journal | vauthors = Bergström A, McCarthy SA, Hui R | display-authors = 3 | title = Insights into human genetic variation and population history from 929 diverse genomes | journal = Science | volume = 367 | issue = 6484 | article-number = eaay5012 | date = March 2020 | pmid = 32193295 | pmc = 7115999 | doi = 10.1126/science.aay5012 | bibcode = 2020Sci...367y5012B|language=en}}</ref> edhe pse kryqëzimi neandertal në popullsitë afrikane mund të jetë nënvlerësuar.<ref>{{cite journal | vauthors = Chen L, Wolf AB, Fu W, Li L, Akey JM | title = Identifying and Interpreting Apparent Neanderthal Ancestry in African Individuals | journal = Cell | volume = 180 | issue = 4 | pages = 677–687.e16 | date = February 2020 | pmid = 32004458 | pmc = 12805117| doi = 10.1016/j.cell.2020.01.012 | doi-access = free|language=en}}</ref> Për më tepër, studime të fundit kanë gjetur se popullsitë në Afrikën Nën-Sahariane, dhe veçanërisht Afrikën Perëndimore, kanë variacion gjenetik të lashtë që i paraprin njerëzve modernë, dhe që është humbur në shumicën e popullsive joafrikane. Disa nga kjo trashëgimi mendohet se buron nga kryqëzimi me një hominin arkaik të panjohur, që u nda para ndarjes së neandertalëve dhe njerëzve modernë.<ref name="Bergstrom2020" /><ref>{{cite journal | vauthors = Durvasula A, Sankararaman S | title = Recovering signals of ghost archaic introgression in African populations | journal = Science Advances | volume = 6 | issue = 7 | article-number = eaax5097 | date = February 2020 | pmid = 32095519 | pmc = 7015685 | doi = 10.1126/sciadv.aax5097 | bibcode = 2020SciA....6.5097D}}</ref> Njerëzit janë specie gonokorike, që do të thotë se ndahen në seks mashkullor dhe femëror.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=z4pXRaZAkdkC&q=humans+are+dioecious+genetics&pg=PA75|title=Genetics: A Conceptual Approach|vauthors=Pierce BA|date=2012|publisher=Macmillan|isbn=978-1-4292-3252-4|page=75|language=en|access-date=30 July 2022|archive-date=22 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022071237/https://books.google.com/books?id=z4pXRaZAkdkC&q=humans+are+dioecious+genetics&pg=PA75|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|vauthors=Muehlenbein MP|url={{GBurl|id=1VXX1jkhPH8C|q=humans are dioecious biology|pg=PT57}}|title=Human Evolutionary Biology|date=29 July 2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-87948-4|veditors=Jones J|page=74|language=en|access-date=30 July 2022}}</ref><ref>{{Cite book|vauthors=Fusco G, Minelli A|url=https://books.google.com/books?id=AKGsDwAAQBAJ&q=homo+sapiens+gonochoric&pg=PA304|title=The Biology of Reproduction|date=10 October 2019|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-49985-9|page=304|language=en|access-date=30 July 2022}}</ref> Shkalla më e madhe e variacionit gjenetik ekziston mes meshkujve dhe femrave. Ndërkohë që variacioni gjenetik i nukleotideve mes individëve të të njëjtit seks, në popullsi globale, nuk është më i madh se 0,1%–0,5%, dallimi gjenetik mes meshkujve dhe femrave është mes 1% dhe 2%. Meshkujt mesatarisht janë 15% më të rëndë dhe 15&nbsp;cm më të gjatë se femrat.<ref>{{cite journal | vauthors = Gustafsson A, Lindenfors P | title = Human size evolution: no evolutionary allometric relationship between male and female stature | journal = Journal of Human Evolution | volume = 47 | issue = 4 | pages = 253–266 | date = October 2004 | pmid = 15454336 | doi = 10.1016/j.jhevol.2004.07.004 | bibcode = 2004JHumE..47..253G|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Ogden CL, Fryar CD, Carroll MD, Flegal KM | title = Mean body weight, height, and body mass index, United States 1960–2002 | journal = Advance Data | issue = 347 | pages = 1–17 | date = October 2004 | pmid = 15544194 | url = https://www.cdc.gov/nchs/data/ad/ad347.pdf | archive-url = https://archive.wikiwix.com/cache/20110223153209/https://www.cdc.gov/nchs/data/ad/ad347.pdf |archive-date=23 February 2011|language=en}}</ref> Mesatarisht, meshkujt kanë rreth 40–50% më shumë forcë të pjesës së sipërme të trupit dhe 20–30% më shumë forcë të pjesës së poshtme se femrat, në të njëjtën peshë, për shkak të sasive më të larta të muskujve dhe fibrave muskulore më të mëdha.<ref>{{cite journal | vauthors = Miller AE, MacDougall JD, Tarnopolsky MA, Sale DG | title = Gender differences in strength and muscle fiber characteristics | journal = European Journal of Applied Physiology and Occupational Physiology | volume = 66 | issue = 3 | pages = 254–262 | year = 1993 | pmid = 8477683 | doi = 10.1007/BF00235103 | hdl-access = free | hdl = 11375/22586|language=en}}</ref> Femrat përgjithësisht kanë përqindje më të lartë të dhjamit trupor se meshkujt.<ref>{{Cite book | vauthors = Bredella MA |chapter=Sex Differences in Body Composition|date=2017 |title=Sex and Gender Factors Affecting Metabolic Homeostasis, Diabetes and Obesity |series=Advances in Experimental Medicine and Biology|volume=1043 |pages=9–27| veditors = Mauvais-Jarvis F |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-319-70178-3_2 |pmid=29224088|isbn=978-3-319-70177-6|language=en}}</ref> Femrat kanë lëkurë më të çelët se meshkujt e së njëjtës popullsi; kjo është shpjeguar me një nevojë më të lartë për vitaminë D te femrat gjatë shtatzënisë dhe laktacionit.<ref>{{cite journal | vauthors = Rahrovan S, Fanian F, Mehryan P, Humbert P, Firooz A | title = Male versus female skin: What dermatologists and cosmeticians should know | journal = International Journal of Women's Dermatology | volume = 4 | issue = 3 | pages = 122–130 | date = September 2018 | pmid = 30175213 | pmc = 6116811 | doi = 10.1016/j.ijwd.2018.03.002|language=en}}</ref> Meqenëse ka dallime kromozomike mes femrave dhe meshkujve, disa gjendje dhe çrregullime të lidhura me kromozomet X dhe Y prekin vetëm meshkujt ose vetëm femrat.<ref>{{cite web|vauthors=Easter C|title=Sex Linked|url=https://www.genome.gov/genetics-glossary/Sex-Linked|access-date=18 April 2021|website=National Human Genome Research Institute|language=en|archive-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414183337/https://www.genome.gov/genetics-glossary/Sex-Linked|url-status=live}}</ref> Pas llogaritjes së peshës dhe vëllimit trupor, zëri mashkullor zakonisht është një oktavë më i thellë se zëri femëror.<ref>{{cite journal | vauthors = Puts DA, Gaulin SJ, Verdolini K | title = Dominance and the evolution of sexual dimorphism in human voice pitch. | journal = Evolution and Human Behavior | date = July 2006 | volume = 27 | issue = 4 | pages = 283–296 | doi = 10.1016/j.evolhumbehav.2005.11.003 | bibcode = 2006EHumB..27..283P|language=en}}</ref> Femrat kanë jetëgjatësi më të gjatë në pothuajse çdo popullsi në botë.<ref>{{cite web | url = https://www.who.int/gender/documents/en/ | title = Gender, women, and health | archive-url = https://web.archive.org/web/20130625083240/https://www.who.int/gender/documents/en/ | archive-date=25 June 2013 | work = Reports from WHO 2002–2005|language=en}}</ref> Ka gjendje ndërseksuale në popullsinë njerëzore, sidoqoftë këto janë të rralla.<ref>{{cite journal |last1=Sax |first1=Leonard |title=How common is lntersex? A response to Anne Fausto-Sterling |journal=The Journal of Sex Research |date=2002 |volume=39 |issue=3 |pages=174–178 |doi=10.1080/00224490209552139 |pmid=12476264|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Esteban |first1=Caleb |last2=Ortiz-Rodz |first2=Derek Israel |last3=Muñiz-Pérez |first3=Yesibelle I. |last4=Ramírez-Vega |first4=Luis |last5=Jiménez-Ricaurte |first5=Coral |last6=Mattei-Torres |first6=Edna |last7=Finkel-Aguilar |first7=Victoria |date=2023-02-07 |title=Quality of Life and Psychosocial Well-Being among Intersex-Identifying Individuals in Puerto Rico: An Exploratory Study |journal=International Journal of Environmental Research and Public Health |volume=20 |issue=4 |page=2899 |doi=10.3390/ijerph20042899 |doi-access=free |pmc=9957316 |pmid=36833596 |bibcode=2023IJERP..20.2899E }}</ref> == Psikologjia == {{Kryesor|Psikologjia}} [[Skeda:NIA human brain drawing.jpg|thumb|Vizatim i trurit njerëzor, që tregon disa struktura të rëndësishme]] Truri njerëzor është vendi i funksioneve të renditit "më të lartë", si mendimi, arsyetimi dhe abstragimi.<ref>{{cite web | url = https://www.pbs.org/wnet/brain/3d/index.html | title = 3-D Brain Anatomy | archive-url = https://web.archive.org/web/20170905064816/https://www.pbs.org/wnet/brain/3d/index.html | archive-date=5 September 2017 | work = The Secret Life of the Brain | publisher = Public Broadcasting Service | access-date = 3 April 2005|language=en}}</ref> Këto procese njohëse përbëjnë mendjen, dhe, së bashku me pasojat e tyre sjellore, studiohen në fushën e psikologjisë. Njerëzit kanë një korteks prefrontal më të madh dhe më të zhvilluar se primatët e tjerë, rajoni i trurit i lidhur me kognicionin më të lartë.<ref>{{cite journal| vauthors = Stern P |date=22 June 2018|title=The human prefrontal cortex is special|journal=Science|language=en|volume=360|issue=6395|pages=1311–1312|doi=10.1126/science.360.6395.1311-g|bibcode=2018Sci...360S1311S |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Levy |first=Richard |date=16 November 2023 |title=The prefrontal cortex: from monkey to man |journal=Brain |volume=147 |issue=3 |pages=794–815 |doi=10.1093/brain/awad389 |pmid=37972282|pmc=10907097|language=en}}</ref> Kjo i ka shtyrë njerëzit të shpallin veten më inteligjentë se çdo specie tjetër e njohur.<ref>{{cite journal| vauthors = Erickson R |date=22 September 2014|title=Are Humans the Most Intelligent Species?|journal=Journal of Intelligence|language=en|volume=2|issue=3|pages=119–121|doi=10.3390/jintelligence2030119 |doi-access=free}}</ref> Përkufizimi objektiv i inteligjencës është i vështirë, pasi kafshë të tjera përshtatin shqisa dhe shkëlqejnë në fusha ku njerëzit nuk mund.<ref>{{cite web|title=Humans not smarter than animals, just different, experts say|url=https://phys.org/news/2013-12-humans-smarter-animals-experts.html|access-date=24 October 2020|website=phys.org|date=4 December 2013 |language=en|archive-date=30 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130063650/https://phys.org/news/2013-12-humans-smarter-animals-experts.html|url-status=live}}</ref> Ka disa tipare që, edhe pse jo rreptësisht unike, i dallojnë njerëzit nga kafshët e tjera.<ref>{{cite web|vauthors=Robson D|title=We've got human intelligence all wrong|url=https://www.bbc.com/future/article/20161108-weve-got-human-intelligence-all-wrong|access-date=24 October 2020|website=www.bbc.com|date=9 November 2016 |language=en|archive-date=31 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131122837/https://www.bbc.com/future/article/20161108-weve-got-human-intelligence-all-wrong|url-status=live}}</ref> Njerëzit mund të jenë kafshët e vetme që kanë memorie episodike dhe që mund të angazhohen në "udhëtim mendor në kohë".<ref>{{cite news|vauthors=Owen J|date=26 February 2015|title=Many Animals{{snd}}Including Your Dog{{snd}}May Have Horrible Short-Term Memories|work=National Geographic News|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/150225-dogs-memories-animals-chimpanzees-science-mind-psychology|access-date=6 September 2020|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419150625/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/150225-dogs-memories-animals-chimpanzees-science-mind-psychology|language=en}}</ref> Madje edhe krahasuar me kafshë të tjera sociale, njerëzit kanë një shkallë jashtëzakonisht të lartë fleksibiliteti në shprehjet e fytyrës.<ref>{{cite journal | vauthors = Schmidt KL, Cohn JF | title = Human facial expressions as adaptations: Evolutionary questions in facial expression research | journal = American Journal of Physical Anthropology | volume = 116 | issue = S33 | pages = 3–24 | date = 2001 | pmid = 11786989 | pmc = 2238342 | doi = 10.1002/ajpa.20001 | bibcode = 2001AJPA..116S...3S|language=en}}</ref> Njerëzit janë kafshët e vetme të njohura që qajnë lot emocionalë.<ref>{{cite news|vauthors=Moisse K|date=5 January 2011|title=Tears in Her Eyes: A Turnoff for Guys?|language=en|work=ABC News (American)|url=https://abcnews.go.com/Health/MindMoodNews/womens-tears-chemical-turnoff-men/story?id=12540975|access-date=22 April 2020|archive-date=30 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130050944/https://abcnews.go.com/Health/MindMoodNews/womens-tears-chemical-turnoff-men/story?id=12540975|url-status=live}}</ref> Njerëzit janë mes pak kafshëve të afta të njohin veten në testet e pasqyrës,<ref>{{cite news|vauthors=Deleniv S|date=2018|title=The 'me' illusion: How your brain conjures up your sense of self|work=New Scientist|url=https://www.newscientist.com/article/mg23931940-100-the-me-illusion-how-your-brain-conjures-up-your-sense-of-self/|access-date=22 April 2020|archive-date=18 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210218175649/https://www.newscientist.com/article/mg23931940-100-the-me-illusion-how-your-brain-conjures-up-your-sense-of-self/|url-status=live|language=en}}</ref> dhe ka gjithashtu debat se deri ku njerëzit janë kafshët e vetme me një teori të mendjes.<ref>{{cite news |last=Beck |first=Jacob |date=September 7, 2019 |title=Can We Really Know What Animals Are Thinking? |url=https://www.snopes.com/news/2019/09/07/can-we-really-know-what-animals-are-thinking/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211031062624/https://www.snopes.com/news/2019/09/07/can-we-really-know-what-animals-are-thinking/ |archive-date=31 October 2021 |access-date=22 April 2020 |work=Snopes|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Penn |first1=Derek C. |last2=Povinelli |first2=Daniel J. |date=2007-04-29 |title=On the lack of evidence that non-human animals possess anything remotely resembling a 'theory of mind' |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=362 |issue=1480 |pages=731–744 |doi=10.1098/rstb.2006.2023 |pmc=2346530 |pmid=17264056|language=en}}</ref> === Gjumi dhe ëndrrimi === {{Kryesor|Gjumi|Ëndrra}} Njerëzit janë përgjithësisht ditorë. Nevoja mesatare për gjumë është mes shtatë dhe nëntë orë në ditë për një të rritur, dhe nëntë deri dhjetë orë në ditë për një fëmijë; të moshuarit zakonisht flenë gjashtë deri shtatë orë. Të pasurit më pak gjumë se kaq është e zakonshme mes njerëzve, edhe pse mungesa e gjumit mund të ketë efekte negative shëndetësore. Një kufizim i vazhdueshëm i gjumit të një të rrituri në katër orë në ditë është treguar se lidhet me ndryshime në fiziologji dhe gjendje mendore, përfshirë memorie të reduktuar, lodhje, agresivitet dhe siklet trupor.<ref>{{cite journal | vauthors = Grandner MA, Patel NP, Gehrman PR, Perlis ML, Pack AI | title = Problems associated with short sleep: bridging the gap between laboratory and epidemiological studies | journal = Sleep Medicine Reviews | volume = 14 | issue = 4 | pages = 239–247 | date = August 2010 | pmid = 19896872 | pmc = 2888649 | doi = 10.1016/j.smrv.2009.08.001|language=en}}</ref> Gjatë gjumit njerëzit ëndërrojnë, ku përjetojnë imazhe dhe tinguj shqisorë. Ëndrrimi stimulohet nga ura (pons) dhe kryesisht ndodh gjatë fazës REM të gjumit.<ref>{{cite web| vauthors = Ann L |date=27 January 2005|title=HowStuffWorks "Dreams: Stages of Sleep"|url=https://science.howstuffworks.com/environmental/life/human-biology/dream2.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515212353/https://science.howstuffworks.com/environmental/life/human-biology/dream2.htm|archive-date=15 May 2012|access-date=11 August 2012|publisher=Science.howstuffworks.com|language=en}}</ref> Gjatësia e një ëndrre mund të ndryshojë, nga disa sekonda deri në 30 minuta.<ref>{{cite journal | vauthors = Hobson JA | title = REM sleep and dreaming: towards a theory of protoconsciousness | journal = Nature Reviews. Neuroscience | volume = 10 | issue = 11 | pages = 803–813 | date = November 2009 | pmid = 19794431 | doi = 10.1038/nrn2716|language=en}}</ref> Njerëzit kanë tri deri pesë ëndrra për natë, dhe disa mund të kenë deri shtatë.<ref>{{cite book | vauthors = Empson J | date = 2002 | title = Sleep and dreaming | edition = 3rd | location = New York | publisher = Palgrave/St. Martin's Press|language=en}}</ref> Ëndërruesit kanë më shumë gjasa ta mbajnë mend ëndrrën nëse zgjohen gjatë fazës REM. Ngjarjet në ëndrra janë përgjithësisht jashtë kontrollit të ëndërruesit, me përjashtim të ëndrrimit të qartë, ku ëndërruesi është i vetëdijshëm.<ref>{{cite web| vauthors = Lite J |date=29 July 2010|title=How Can You Control Your Dreams?|url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-control-dreams/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202070145/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-control-dreams/|archive-date=2 February 2015|website=Scientific America|language=en}}</ref> Ëndrrat ndonjëherë mund të shkaktojnë një mendim krijues ose të japin një ndjenjë frymëzimi,<ref>{{cite book | vauthors = Domhoff W | date = 2002 | title = The scientific study of dreams | publisher = APA Press|language=en}}</ref> siç ka ndodhur me disa vepra letrare, koncepte shkencore dhe artistike të spikatura. === Vetëdija dhe mendimi === {{Kryesor|Vetëdija|Kognicioni}} Vetëdija njerëzore, në formën e saj më të thjeshtë, është ndijueshmëri ose vetëdijësim për ekzistencën e brendshme ose të jashtme.<ref>{{cite encyclopedia|title=Consciousness|dictionary=Merriam-Webster|access-date=4 June 2012|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/consciousness|archive-date=7 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190907122314/https://www.merriam-webster.com/dictionary/consciousness|url-status=live|language=en}}</ref> Pavarësisht shekujve analizash, përkufizimesh, shpjegimesh dhe debatesh nga filozofë dhe shkencëtarë, natyra themelore e vetëdijes mbetet enigmatike dhe pak e kuptuar,<ref>{{cite encyclopedia|vauthors=van Gulick R|year=2004|title=Consciousness|encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|url=https://plato.stanford.edu/entries/consciousness/|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=30 July 2022|archive-date=14 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014065308/https://plato.stanford.edu/entries/consciousness/|url-status=live|language=en}}</ref> duke qenë "njëkohësisht aspekti më i njohur dhe më misterioz i jetëve tona".<ref>{{cite book| vauthors = Schneider S, Velmans M |author2-link=Max Velmans |title=The Blackwell Companion to Consciousness |publisher=Wiley|year=2008|isbn=978-0-470-75145-9| veditors = Velmans M, Schneider S |chapter=Introduction|language=en}}</ref> I vetmi koncept i pranuar gjerësisht rreth temës është intuita se ajo ekziston.<ref>{{cite book| vauthors = Searle J |title=The Oxford companion to philosophy|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-926479-7| veditors = Honderich T|chapter=Consciousness|author-link=John Searle|language=en}}</ref> Mendimet ndryshojnë rreth asaj se çfarë duhet studiuar dhe shpjeguar saktësisht si vetëdije. Disa filozofë e ndajnë vetëdijen në vetëdije fenomenale, që është vetë përvoja shqisore, dhe vetëdije aksesi, që mund të përdoret për arsyetim ose kontroll të drejtpërdrejtë të veprimeve.<ref>{{cite journal | vauthors = Block N | title = On a confusion about a function of consciousness. | journal = Behavioral and Brain Sciences | date = June 1995 | volume = 18 | issue = 2 | pages = 227–247 | doi = 10.1017/S0140525X00038474 | doi-access = free|language=en}}</ref> Ndonjëherë është sinonim i 'mendjes', e herë të tjera, një aspekt i saj. Historikisht shoqërohet me introspeksionin, mendimin privat, imagjinatën dhe vullnetin.<ref>{{cite book|vauthors=Jaynes J|url=https://s-f-walker.org.uk/pubsebooks/pdfs/Julian_Jaynes_The_Origin_of_Consciousness.pdf|title=The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind|publisher=Houghton Mifflin|year=2000|isbn=0-618-05707-2|author-link=Julian Jaynes|orig-date=1976|access-date=25 October 2020|archive-date=7 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190807100304/https://s-f-walker.org.uk/pubsebooks/pdfs/Julian_Jaynes_The_Origin_of_Consciousness.pdf|language=en}}</ref> Tani shpesh përfshin ndonjë lloj përvoje, kognicioni, ndjenje ose perceptimi. Mund të jetë 'vetëdijësim', ose 'vetëdijësim për vetëdijësimin', ose vetëdije për veten.<ref>{{cite journal | vauthors = Rochat P | title = Five levels of self-awareness as they unfold early in life | journal = Consciousness and Cognition | volume = 12 | issue = 4 | pages = 717–731 | date = December 2003 | pmid = 14656513 | doi = 10.1016/s1053-8100(03)00081-3|language=en}}</ref> Mund të ketë nivele ose renditje të ndryshme vetëdije,<ref>{{cite web|vauthors=Carruthers P|date=15 August 2011|title=Higher-Order Theories of Consciousness|url=https://plato.stanford.edu/entries/consciousness-higher/|access-date=31 August 2014|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|archive-date=13 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413163246/https://plato.stanford.edu/entries/consciousness-higher/|url-status=live|language=en}}</ref> ose lloje të ndryshme vetëdijeje, ose thjesht një lloj me tipare të ndryshme.<ref>{{cite journal| vauthors = Antony MV |year=2001|title=Is ''consciousness'' ambiguous?|journal=Journal of Consciousness Studies|volume=8|pages=19–44|language=en}}</ref> Procesi i fitimit të njohurive dhe kuptimit përmes mendimit, përvojës dhe shqisave njihet si kognicion.<ref>{{cite web|title=Cognition|url=https://www.lexico.com/definition/cognition|access-date=6 May 2020|website=Lexico|publisher=Oxford University Press and Dictionary.com|archive-date=8 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708041349/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/cognition|language=en}}</ref> Truri njerëzor e percepton botën e jashtme përmes shqisave, dhe çdo individ njerëzor ndikohet ndjeshëm nga përvojat e tij, duke çuar në pikëpamje subjektive të ekzistencës dhe të kalimit të kohës.<ref>{{cite book | vauthors = Glattfelder JB | title = Information—Consciousness—Reality| chapter = The Consciousness of Reality|date=2019 |pages=515–595| veditors = Glattfelder JB |series=The Frontiers Collection|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-030-03633-1_14|isbn=978-3-030-03633-1}}</ref> Natyra e mendimit është qendrore për psikologjinë dhe fusha të lidhura. Psikologjia kognitive studion kognicionin, proceset mendore që qëndrojnë pas sjelljes.<ref>{{cite web|title=American Psychological Association (2013). Glossary of psychological terms|url=https://www.apa.org/research/action/glossary.aspx|access-date=13 August 2014|publisher=Apa.org|archive-date=8 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140708064652/http://www.apa.org/research/action/glossary.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Duke u përqendruar kryesisht në zhvillimin e mendjes njerëzore gjatë gjithë jetës, psikologjia zhvillimore synon të kuptojë se si njerëzit vijnë të perceptojnë, kuptojnë dhe veprojnë brenda botës, dhe si këto procese ndryshojnë me kalimin e moshës.<ref>{{cite web|title=Developmental Psychology Studies Human Development Across the Lifespan|url=https://www.apa.org/action/science/developmental/index.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709054242/https://www.apa.org/action/science/developmental/index.aspx|archive-date=9 July 2014|access-date=28 August 2017|website=www.apa.org|language=en}}</ref><ref>{{cite book| vauthors = Burman E |title=Deconstructing Developmental Psychology|publisher=Routledge|year=2017|isbn=978-1-138-84695-1|location=New York|language=en}}</ref> Kjo mund të fokusohet te zhvillimi intelektual, kognitiv, nervor, social, ose moral. Psikologët kanë zhvilluar teste inteligjence dhe konceptin e koeficientit të inteligjencës, për të vlerësuar inteligjencën relative të qenieve njerëzore dhe për të studiuar shpërndarjen e saj mes popullsisë.<ref>{{cite book| vauthors = Colom R |date=1 January 2004|chapter=Intelligence Assessment |title=Encyclopedia of Applied Psychology|language=en|pages=307–314|doi=10.1016/B0-12-657410-3/00510-9|isbn=978-0-12-657410-4}}</ref> === Motivimi dhe emocioni === {{Kryesor|Motivimi|Emocioni}} [[Skeda:Plate depicting emotions of grief from Charles Darwin's book The Expression of the Emotions.jpg|right|thumb|Ilustrim i pikëllimit nga libri i vitit 1872 i Charles Darwin-it, ''The Expression of the Emotions in Man and Animals'']] Motivimi njerëzor ende nuk kuptohet plotësisht. Nga një këndvështrim psikologjik, piramida e nevojave e Maslow-t është një teori mirë e vendosur, që mund të përkufizohet si procesi i plotësimit të nevojave të caktuara në rend ngjitës kompleksiteti.<ref>{{cite web|url=https://www.simplypsychology.org/maslow.html|title=Maslow's Hierarchy of Needs|vauthors=McLeod S|date=20 March 2020|website=Simplypsychology.org|publisher=Simply Scholar Limited|access-date=4 April 2020|archive-date=8 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108083314/https://www.simplypsychology.org/maslow.html|url-status=live|language=en}}</ref> Nga një këndvështrim më i përgjithshëm, filozofik, motivimi njerëzor mund të përkufizohet si një përkushtim ndaj, ose tërheqje nga, qëllime të ndryshme që kërkojnë zbatimin e aftësisë njerëzore. Për më tepër, stimujt dhe preferencat janë të dy faktorë, ashtu si edhe çdo lidhje e perceptuar mes stimujve dhe preferencave. Vullneti gjithashtu mund të përfshihet, në cilin rast fuqia e vullnetit është gjithashtu faktor. Idealisht, si motivimi ashtu edhe vullneti sigurojnë përzgjedhjen, përpjekjen, dhe realizimin e qëllimeve në mënyrë optimale, funksion që fillon në fëmijëri dhe vazhdon gjatë gjithë jetës, në një proces të njohur si socializim.<ref>{{cite book| vauthors = Heckhausen J, Heckhausen H |chapter=Motivation and Action: Introduction and Overview |date=28 March 2018|title=Motivation and Action|location=Introduction and Overview|publisher=Springer, Cham|page=1|isbn=978-3-319-65093-7|doi=10.1007/978-3-319-65094-4_1|language=en}}</ref> Emocionet janë gjendje biologjike të lidhura me sistemin nervor,<ref>{{cite journal | vauthors = Damasio AR | title = Emotion in the perspective of an integrated nervous system | journal = Brain Research. Brain Research Reviews | volume = 26 | issue = 2–3 | pages = 83–86 | date = May 1998 | pmid = 9651488 | doi = 10.1016/s0165-0173(97)00064-7|language=en}}</ref><ref>{{cite book| vauthors = Ekman P, Davidson RJ |title=The Nature of emotion: fundamental questions|date=1994|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-508944-8|location=New York|pages=291–293|language=en}}</ref> të shkaktuara nga ndryshime neurofiziologjike, të lidhura në mënyra të ndryshme me mendime, ndjenja, përgjigje sjellore, dhe një shkallë kënaqësie ose pakënaqësie.<ref>{{cite journal | vauthors = Cabanac M | date = 2002 | title = What is emotion? | journal = Behavioural Processes | volume = 60 | issue = 2 | pages = 69–83 | doi = 10.1016/S0376-6357(02)00078-5 | pmid = 12426062|language=en}}</ref><ref>{{cite book| vauthors = Scirst DL |url= https://archive.org/details/psychology0000scha/page/310 |title=Psychology Second Edition|publisher=Worth Publishers|year=2011|isbn=978-1-4292-3719-2|location=New York|page=310|language=en}}</ref> Ato shpesh ndërthuren me humorin, temperamentin, personalitetin, prirjen, kreativitetin,<ref>{{cite journal | vauthors = Averill JR | title = Individual differences in emotional creativity: structure and correlates | journal = Journal of Personality | volume = 67 | issue = 2 | pages = 331–371 | date = April 1999 | pmid = 10202807 | doi = 10.1111/1467-6494.00058|language=en}}</ref> dhe motivimin. Emocioni ka një ndikim të konsiderueshëm në sjelljen njerëzore dhe aftësinë e tyre për të mësuar.<ref>{{cite journal | vauthors = Tyng CM, Amin HU, Saad MN, Malik AS | title = The Influences of Emotion on Learning and Memory | journal = Frontiers in Psychology | volume = 8 | article-number = 1454 | date = 2017 | pmid = 28883804 | pmc = 5573739 | doi = 10.3389/fpsyg.2017.01454 | doi-access = free|language=en}}</ref> Të vepruarit sipas emocioneve ekstreme ose të pakontrolluara mund të çojë në çrregullim social dhe krim,<ref>{{cite book |last1=Van Gelder |first1=Jean-Louis |chapter=Emotions in Offender Decision Making |pages=466–478 |editor-first1=Wim |editor-first2=Jean-Louis |editor-first3=Henk |editor-last1=Bernasco |editor-last2=Van Gelder |editor-last3=Elffers |title=The Oxford Handbook of Offender Decision Making |date=2017 |doi=10.1093/oxfordhb/9780199338801.013.19 |isbn=978-0-19-933880-1|language=en}}</ref> me studime që tregojnë se kriminelët mund të kenë inteligjencë emocionale më të ulët se normalja.<ref>{{cite journal | vauthors = Sharma N, Prakash O, Sengar KS, Chaudhury S, Singh AR | title = The relation between emotional intelligence and criminal behavior: A study among convicted criminals | journal = Industrial Psychiatry Journal | volume = 24 | issue = 1 | pages = 54–58 | date = 2015 | pmid = 26257484 | pmc = 4525433 | doi = 10.4103/0972-6748.160934 | doi-access = free|language=en}}</ref> Përvojat emocionale të perceptuara si të këndshme, si gëzimi, interesimi ose kënaqësia, kontrastojnë me ato të perceptuara si të pakëndshme, si ankthi, trishtimi, zemërimi dhe dëshpërimi.<ref>{{cite journal | vauthors = Fredrickson BL | title = The role of positive emotions in positive psychology. The broaden-and-build theory of positive emotions | journal = The American Psychologist | volume = 56 | issue = 3 | pages = 218–226 | date = March 2001 | pmid = 11315248 | pmc = 3122271 | doi = 10.1037/0003-066X.56.3.218|language=en}}</ref> Lumturia, ose gjendja e të qenit i lumtur, është një kusht emocional njerëzor. Përkufizimi i lumturisë është një temë e zakonshme filozofike. Disa e përkufizojnë si përjetimin e ndjenjës së afekteve pozitive emocionale, ndërkohë që shmangin ato negative.<ref>{{cite journal | vauthors = Haybron DM | title = The proper pursuit of happiness. | journal = Res Philosophica | date = August 2013 | volume = 90 | issue = 3 | pages = 387–411 | doi = 10.11612/resphil.2013.90.3.5|language=en}}</ref><ref>{{cite web | vauthors = Haybron DM | date = 13 April 2014 | work = The Opinion Pages | publisher = The New York Times | title = Happiness and Its Discontents | url = https://opinionator.blogs.nytimes.com/2014/04/13/happiness-and-its-discontents/ | access-date = 30 July 2022 | archive-date = 12 October 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181012094415/https://opinionator.blogs.nytimes.com/2014/04/13/happiness-and-its-discontents/ | url-status = live|language=en}}</ref> Të tjerë e shohin si një vlerësim të kënaqësisë me jetën ose cilësisë së jetës.<ref>{{cite book| vauthors = Graham MC |title=Facts of Life: ten issues of contentment|date=2014|publisher=Outskirts Press|isbn=978-1-4787-2259-5|pages=6–10|language=en}}</ref> Kërkime të fundit sugjerojnë se të qenit i lumtur mund të përfshijë përjetimin e disa emocioneve negative kur njerëzit ndjejnë se ato janë të justifikuara.<ref>{{cite web|date=14 August 2017|title=Secret to happiness may include more unpleasant emotions: Research contradicts idea that people should always seek pleasure to be happy|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2017/08/170814092813.htm|access-date=25 October 2020|website=ScienceDaily|publisher=American Psychological Association|language=en|archive-date=11 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111181025/https://www.sciencedaily.com/releases/2017/08/170814092813.htm|url-status=live}}</ref> === Seksualiteti dhe dashuria === {{Kryesor|Seksualiteti njerëzor|Dashuria}} [[Skeda:Sweet Baby Kisses Family Love.jpg|thumb|Prindërit njerëzorë shpesh shfaqin dashuri familjare për fëmijët e tyre.]] Për njerëzit, seksualiteti përfshin ndjenja dhe sjellje biologjike, erotike, fizike, emocionale, sociale, ose shpirtërore.<ref name="S. Greenberg">{{cite book|vauthors=Greenberg JS, Bruess CE, Oswalt SB|url={{GBurl|id=8iarCwAAQBAJ|p=4}}|title=Exploring the Dimensions of Human Sexuality|publisher=Jones & Bartlett Publishers|year=2016|isbn=978-1-284-08154-1|pages=4–10|language=en|access-date=21 June 2017}}</ref><ref name="Bolin">{{cite book| vauthors = Bolin A, Whelehan P |url={{GBurl|id=qrPHYok19v8C|p=32}}|title=Human Sexuality: Biological, Psychological, and Cultural Perspectives|publisher=Taylor & Francis|year=2009|isbn=978-0-7890-2671-2|pages=32–42|language=en}}</ref> Meqenëse është term i gjerë, që ka ndryshuar me kontekste historike gjatë kohës, i mungon një përkufizim i saktë.<ref name="Bolin" /> Aspektet biologjike dhe fizike të seksualitetit lidhen kryesisht me funksionet riprodhuese njerëzore, përfshirë ciklin e përgjigjes seksuale njerëzore.<ref name="S. Greenberg" /><ref name="Bolin" /> Seksualiteti gjithashtu ndikon dhe ndikohet nga aspekte kulturore, politike, ligjore, filozofike, morale, etike dhe fetare të jetës.<ref name="S. Greenberg" /><ref name="Bolin" /> Dëshira seksuale (libido) është një gjendje mendore themelore e pranishme në fillim të sjelljes seksuale. Studimet kanë gjetur se burrat raportojnë dëshirë seksuale më të lartë se gratë dhe masturbojnë më shpesh.<ref>{{Cite journal |last1=Frankenbach |first1=Julius |last2=Weber |first2=Marcel |last3=Loschelder |first3=David D. |last4=Kilger |first4=Helena |last5=Friese |first5=Malte |date=September 2022 |title=Sex drive: Theoretical conceptualization and meta-analytic review of gender differences. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/bul0000366 |journal=Psychological Bulletin |language=en |volume=148 |issue=9–10 |pages=621–661 |doi=10.1037/bul0000366 |pmid=36227317 |issn=1939-1455}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Aavik |first1=Toivo |last2=Täht |first2=Karin |last3=Vainik |first3=Uku |last4=Mõttus |first4=René |date=2026-01-05 |title=Associations of Sexual Desire with Demographic and Relationship Variables |journal=Scientific Reports |language=en |volume=16 |issue=1 |article-number=215 |doi=10.1038/s41598-025-23483-0 |doi-access=free|issn=2045-2322 |pmc=12769728 |pmid=41491164 |bibcode=2026NatSR..16..215A}}</ref> Njerëzit mund të bien kudo përgjatë një shkalle të vazhdueshme orientimi seksual,<ref>{{cite web|title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|url=https://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130808032050/https://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|archive-date=8 August 2013|access-date=10 August 2013|publisher=American Psychological Association|language=en}}</ref> edhe pse shumica e njerëzve janë heteroseksualë.<ref name="Bailey16" /><ref name="LeVay" /> Ndërsa sjellja homoseksuale ndodh te disa kafshë të tjera, vetëm njerëzit dhe delet shtëpiake janë gjetur deri tani të shfaqin preferencë ekskluzive për marrëdhënie të të njëjtit seks.<ref name="Bailey16" /> Shumica e provave mbështesin shkaqe biologjike, jo-sociale të orientimit seksual,<ref name="Bailey16">{{cite journal | vauthors = Bailey JM, Vasey PL, Diamond LM, Breedlove SM, Vilain E, Epprecht M | title = Sexual Orientation, Controversy, and Science | journal = Psychological Science in the Public Interest | volume = 17 | issue = 2 | pages = 45–101 | date = September 2016 | pmid = 27113562 | doi = 10.1177/1529100616637616 | doi-access = free|language=en}}</ref> pasi kulturat që janë shumë tolerante ndaj homoseksualitetit nuk kanë norma ndjeshëm më të larta të tij.<ref name="LeVay">{{cite book|vauthors=LeVay S|url={{GBurl|id=HmQFFfa03nkC}}|title=Gay, Straight, and the Reason Why: The Science of Sexual Orientation|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-975296-6|pages=8, 19|access-date=30 July 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite book|vauthors=Balthazart J|url={{GBurl|id=3fjGjlcVINkC}}|title=The Biology of Homosexuality|date=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-983882-0|pages=13–14|access-date=30 July 2022|language=en}}</ref> Kërkimet në neuroshkencë dhe gjenetikë sugjerojnë se aspekte të tjera të seksualitetit njerëzor janë gjithashtu të ndikuara biologjikisht.<ref>{{cite book | vauthors = Buss DM |year=2003 |title=The Evolution of Desire: Strategies of Human Mating. | edition = Revised |location=New York |publisher=Basic Books |isbn=978-0-465-00802-5 |url=https://archive.org/details/evolutionofdesir00buss|language=en}}</ref> Dashuria zakonisht i referohet një ndjenje tërheqjeje të fortë ose lidhjeje emocionale. Mund të jetë jopersonale (dashuria për një objekt, ideal, ose lidhje e fortë politike apo shpirtërore) ose ndërpersonale (dashuria mes njerëzve).<ref>{{cite book | vauthors = Fromm E |title=The art of loving |date=2000 |publisher= Harper Perennial |location=New York |isbn=978-0-06-095828-2|language=en}}</ref> Në gjendjen emocionale të dashurisë romantike, neurokimikate si dopamina, norepinefrina, serotonina dhe oksitocina stimulojnë sistemin e shpërblimit të trurit përmes rrugës mezokortikolimbike (MCL). Kjo rrugë dopaminergjike mund të rezultojë në efekte anësore si takikardia (rritje e rrahjeve të zemrës), humbje oreksi, pagjumësi, dhe euforia intensive.<ref>{{Cite journal |last1=Esch |first1=Tobias |last2=Stefano |first2=George B. |date=October 2025 |title=The neurobiology of love and addiction: Central nervous system signaling and energy metabolism |journal=Cognitive, Affective & Behavioral Neuroscience |volume=25 |issue=5 |pages=1225–1236 |doi=10.3758/s13415-025-01333-w |issn=1531-135X |pmc=12464042 |pmid=40760398|language=en}}</ref> == Kultura == {{Hatnote|Artikujt kryesorë: [[Kultura]] dhe {{ill|Universalja kulturore|en|Cultural universal}}}} {{Infobox | title = Statistikat e shoqërisë njerëzore | label1 = Gjuhët më të folura<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/guides/ethnologue200|title=What are the top 200 most spoken languages?|work=Ethnologue: Languages of the World|date=2020|access-date=30 July 2022|archive-date=12 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130112222210/http://www.ethnologue.org/ethno_docs/distribution.asp?by=size|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="CIAWorldFactbook">{{cite report|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/|title=World|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=15 November 2021|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126032610/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/|language=en}}</ref> | data1 = Anglishtja, kinezishtja mandarine, hindishtja, spanjishtja, arabishtja standarde, bengalishtja, frëngjishtja, rusishtja, portugalishtja, urduja | label2 = Fetë më të praktikuara<ref name="CIAWorldFactbook" /><ref name="Pew2017" /> | data2 = Krishtërimi, Islami, Hinduizmi, Budizmi, fetë popullore, Sikizmi, Judaizmi, të papërcaktuar fetarisht }} Grupi i madh i aftësive intelektuale të njerëzimit ishte një faktor kyç në përparimin teknologjik përfundimtar të specieve dhe dominimin shoqërues të biosferës.<ref>{{cite book | vauthors = Ord T |title=The Precipice: Existential Risk and the Future of Humanity |date=2020 | location = New York |publisher=Hachette Books |isbn=978-0-316-48489-3|language=en}}</ref> Duke lënë mënjanë hominidët e zhdukur, njerëzit janë kafshët e vetme të njohura që mësojnë informacion të përgjithësueshëm,<ref>{{cite news |vauthors=Goldman JG |title=Pay attention... time for lessons at animal school |url=https://www.bbc.com/future/article/20121005-pay-attention-its-animal-school |access-date=22 April 2020 |work=bbc.com |date=2012 |language=en |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130120957/https://www.bbc.com/future/article/20121005-pay-attention-its-animal-school |url-status=live}}</ref> që natyrshëm përdorin ngulitje rekursive për të gjeneruar dhe komunikuar koncepte komplekse,<ref>{{cite journal | vauthors = Winkler M, Mueller JL, Friederici AD, Männel C | title = Infant cognition includes the potentially human-unique ability to encode embedding | journal = Science Advances | volume = 4 | issue = 11 | article-number = eaar8334 | date = November 2018 | pmid = 30474053 | pmc = 6248967 | doi = 10.1126/sciadv.aar8334 | doi-access = free | bibcode = 2018SciA....4.8334W|language=en}}</ref> që angazhohen në "fizikën popullore" të kërkuar për dizajn kompetent veglash,<ref>{{cite journal | vauthors = Johnson-Frey SH | title = What's so special about human tool use? | journal = Neuron | volume = 39 | issue = 2 | pages = 201–204 | date = July 2003 | pmid = 12873378 | doi = 10.1016/S0896-6273(03)00424-0 | doi-access = free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Emery NJ, Clayton NS | title = Tool use and physical cognition in birds and mammals | journal = Current Opinion in Neurobiology | volume = 19 | issue = 1 | pages = 27–33 | date = February 2009 | pmid = 19328675 | doi = 10.1016/j.conb.2009.02.003|language=en}}</ref> ose që gatuajnë ushqim në natyrë.<ref>{{cite news |vauthors=Lemonick MD |date=3 June 2015 |title=Chimps Can't Cook, But Maybe They'd Like To |url=https://www.nationalgeographic.com/news/2015/06/150602-chimp-cooking-evolution-human-brain-science/ |access-date=22 April 2020 |work=National Geographic News |archive-date=31 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131064840/https://www.nationalgeographic.com/news/2015/06/150602-chimp-cooking-evolution-human-brain-science/|language=en}}</ref> Aftësia për të ruajtur dhe mësuar informacion te brezat e ardhshëm në një ose më shumë shoqëri njihet si efekti i rrasetit në antropologjinë kulturore.<ref name=":0" /> Sipas metaforës, sapo një grup njerëzish e kupton një teknologji, është e vështirë ta harrojnë, dhe mund të përdoret për të mësuar teknologji të kompleksitetit të mëtejshëm.<ref name=":0" /> Mësimdhënia dhe mësimi ruajnë identitetin kulturor dhe etnografik të shoqërive njerëzore.<ref>{{cite journal| vauthors = Vakhitova T, Gadelshina L |date=2 June 2015|title=The Role and Importance of the Study of Economic Subjects in the Implementation of the Educational Potential of Education |journal=Procedia – Social and Behavioral Sciences|series=The Proceedings of 6th World Conference on educational Sciences|language=en|volume=191|pages=2565–2567|doi=10.1016/j.sbspro.2015.04.690 |doi-access=free}}</ref> Tipare dhe sjellje të tjera që janë kryesisht unike për njerëzit përfshijnë ndezjen e zjarreve,<ref>{{cite news|vauthors=McKie R|date=9 October 2018|title=The Book of Humans by Adam Rutherford review – a pithy homage to our species|language=en|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/books/2018/oct/09/the-book-of-humans-adam-rutherford-review|access-date=22 April 2020|archive-date=5 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205084949/https://www.theguardian.com/books/2018/oct/09/the-book-of-humans-adam-rutherford-review|url-status=live}}</ref> strukturimin e fonemave,<ref>{{cite news|vauthors=Nicholls H|date=29 June 2015|title=Babblers speak to the origin of language|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/science/animal-magic/2015/jun/29/babblers-birds-origin-evolution-language|access-date=22 April 2020|archive-date=31 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131120059/https://www.theguardian.com/science/animal-magic/2015/jun/29/babblers-birds-origin-evolution-language|url-status=live}}</ref> dhe mësimin vokal.<ref>{{cite news|vauthors=Dasgupta S|date=2015|title=Can any animals talk and use language like humans?|language=en|work=bbc.com|url=https://www.bbc.com/earth/story/20150216-can-any-animals-talk-like-humans|access-date=22 April 2020|archive-date=2 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200502172910/http://www.bbc.com/earth/story/20150216-can-any-animals-talk-like-humans|url-status=live}}</ref> === Gjuha === {{Kryesor|Gjuha (komunikim)}} [[Skeda:Primary Human Languages Improved Version.png|upright=1.5|thumb|Familjet kryesore gjuhësore të botës (dhe në disa raste grupime gjeografike familjesh)]] Ndërsa shumë specie komunikojnë, gjuha është unike për njerëzit,<ref>{{cite book |last1 = Horner |first1 = Victoria |last2 = de Waal |first2 = Frans B. M. |author-link2 = Frans de Waal |editor-last1 = Chiao |editor-first1 = Joan Y. |date = 25 November 2009 |chapter = Controlled studies of chimpanzee cultural transmission |title = Cultural Neuroscience: Cultural Influences on Brain Function |series = Progress in Brain Research, volume 178 |publication-place = New York |publisher = Elsevier |page = 4 |isbn = 978-0-08-095221-5 |language=en}}</ref> tipar përcaktues i njerëzimit,<ref>{{cite book |last1 = Carr |first1 = Herbert Wildon |author-link1 = H. Wildon Carr |year = 1924 |title = The Scientific Approach to Philosophy: Selected Essays and Reviews |publisher = Macmillan |page = 276 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1 = Deleuze |first1 = Gilles |author-link1 = Gilles Deleuze |last2 = Guattari |first2 = Félix |author-link2 = Félix Guattari |translator-last1 = Massumi |translator-first1 = Brian |translator-link1 = Brian Massumi |date = 1 September 2004 |orig-date = 1980 |chapter = 10,000 B.C.: The Geology of Morals (Who Does the Earth Think It Is?) |title = A Thousand Plateaus |series = Continuum impacts |edition = reprint |publication-place = London |publisher = A&C Black |page = 67 |isbn = 978-0-8264-7694-4 |language=en}}</ref> dhe një universale kulturore.<ref>{{cite web | vauthors = Scott-Phillips TC, Blythe RA | date = 18 September 2013 | title = Why is language unique to humans? | publisher = Royal Society | url = https://royalsociety.org/news/2013/language-unique-humans/ | access-date = 24 October 2020 | language = en-gb | archive-date = 18 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210118210915/https://royalsociety.org/news/2013/language-unique-humans/ | url-status = live}}</ref> Ndryshe nga sistemet e kufizuara komunikimi të kafshëve të tjera, gjuha njerëzore është e hapur{{snd}}një numër i pafund kuptimesh mund të prodhohet duke kombinuar një numër të kufizuar simbolesh.<ref>{{cite journal | vauthors = Pagel M | title = Q&A: What is human language, when did it evolve and why should we care? | journal = BMC Biology | volume = 15 | issue = 1 | article-number = 64 | date = July 2017 | pmid = 28738867 | pmc = 5525259 | doi = 10.1186/s12915-017-0405-3 | doi-access = free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal| vauthors = Fitch WT |date =4 December 2010| title=Language evolution: How to hear words long silenced |journal =New Scientist |language=en |volume=208 |issue=2789 |pages=ii–iii |doi=10.1016/S0262-4079(10)62961-2 |bibcode=2010NewSc.208D...2F}}</ref> Gjuha njerëzore ka gjithashtu kapacitetin e zhvendosjes, duke përdorur fjalë për të përfaqësuar gjëra dhe ngjarje që nuk ndodhin momentalisht apo lokalisht, por qëndrojnë në imagjinatën e përbashkët të bashkëbiseduesve.<ref name="Revolution" /> Gjuha ndryshon nga format e tjera të komunikimit në atë që është e pavarur nga modaliteti; njerëzit mund të përcjellin të njëjtat kuptime përmes mediumesh të ndryshme: dëgjimisht në të folur, vizualisht përmes gjuhës së shenjave apo shkrimit, dhe përmes mediumesh prekëse si brajlja.<ref>{{cite book | vauthors = Lian A | chapter = The Modality-Independent Capacity of Language: A Milestone of Evolution |date=2016 | title = Language Evolution and Developmental Impairments |pages=229–255| veditors = Lian A |place=London |publisher=Palgrave Macmillan UK |language=en |doi=10.1057/978-1-137-58746-6_7 |isbn=978-1-137-58746-6}}</ref> Gjuha është qendrore për komunikimin mes njerëzve, dhe për ndjenjën e identitetit që mund të bashkojë kombe, kultura dhe grupe etnike.<ref>{{cite web |title=Culture {{!}} United Nations For Indigenous Peoples |url=https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/mandated-areas1/culture.html |access-date=24 October 2020 |website=www.un.org |date=5 June 2015 |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126163227/https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/mandated-areas1/culture.html |url-status=live|language=en}}</ref> Që nga 1996, njerëzit përdornin afërsisht gjashtë mijë gjuhë të ndryshme, përfshirë gjuhët e shenjave, dhe shumë mijëra të tjera janë të zhdukura.<ref>{{cite book | vauthors = Comrie B, Polinsky M, Matthews S |title =The Atlas of Languages: The Origin and Development of Languages Throughout the World |year =1996 |publisher =Facts on File |location =New York |pages =13–15 |isbn =978-0-8160-3388-1|language=en}}</ref> === Arti === {{Kryesor|Arti}} Arti njerëzor mund të marrë forma të shumta, përfshirë vizualin, letrarin dhe performativin. Arti vizual mund të variojë nga pikturat dhe skulpturat te filmi, dizajni i modës dhe arkitektura.<ref>{{Cite book|vauthors=Mavrody S|title=Visual Art Forms: Traditional to Digital|publisher=Sergey's HTML5 & CSS3|year=2013|isbn=978-0-9833867-5-9|language=en}}</ref> Artet letrare mund të përfshijnë prozën, poezinë dhe dramat. Artet performative përfshijnë përgjithësisht teatrin, muzikën dhe vallëzimin.<ref>{{cite web|date=2020|title=Types of Literary Arts and Their Understanding – bookfestivalscotland.com|url=https://bookfestivalscotland.com/types-of-literary-arts-and-their-understanding/|access-date=5 May 2021|website=Bookfestival Scotland|language=en-UK|archive-date=5 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505234546/http://bookfestivalscotland.com/types-of-literary-arts-and-their-understanding/}}</ref><ref>{{cite web|title=Bachelor of Performing Arts|url=https://www.otago.ac.nz/performing-arts/otago056890.pdf|website=University of Otago|access-date=30 July 2022|archive-date=14 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214010758/https://www.otago.ac.nz/performing-arts/otago056890.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Njerëzit shpesh i kombinojnë format e ndryshme (për shembull, videoklipet muzikore).<ref>{{Cite journal| vauthors = Brown S |date=24 October 2018|title=Toward a Unification of the Arts|journal=Frontiers in Psychology|volume=9|article-number=1938|doi=10.3389/fpsyg.2018.01938 |pmc=6207603|pmid=30405470|doi-access=free}}</ref> Entitete të tjera që janë përshkruar si me cilësi artistike përfshijnë përgatitjen e ushqimit, videolojërat dhe mjekësinë.<ref>{{cite web|date=21 October 2019|title=Culinary arts – How cooking can be an art|url=https://www.northernartprize.org.uk/culinary-arts-cooking-can-art|access-date=5 May 2021|website=Northern Contemporary Art|language=en-US|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511102807/http://www.northernartprize.org.uk/culinary-arts-cooking-can-art}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Smuts A|date=1 January 2005|title=Are Video Games Art?|journal=Contemporary Aesthetics (Journal Archive)|volume=3|issue=1|url=https://digitalcommons.risd.edu/liberalarts_contempaesthetics/vol3/iss1/6/|access-date=30 July 2022|archive-date=29 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529081114/https://digitalcommons.risd.edu/liberalarts_contempaesthetics/vol3/iss1/6/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Cameron IA, Pimlott N | title = Art of medicine | journal = Canadian Family Physician | volume = 61 | issue = 9 | pages = 739–740 | date = September 2015 | pmid = 26371092 | pmc = 4569099|language=en}}</ref> Përveç ofrimit të argëtimit dhe transferimit të njohurive, artet përdoren gjithashtu për qëllime politike.<ref>{{Cite journal| vauthors = Bird G |date=7 June 2019|title=Rethinking the role of the arts in politics: lessons from the Négritude movement |journal=International Journal of Cultural Policy|language=en|volume=25|issue=4|pages=458–470|doi=10.1080/10286632.2017.1311328}}</ref> [[Skeda:British Museum Flood Tablet.jpg|thumb|upright|Tabela e Përmbytjes së epikës së ''Gilgameshit'', në akadishte]] Arti është një karakteristikë përcaktuese e njerëzve, dhe ka prova për një marrëdhënie mes kreativitetit dhe gjuhës.<ref name="Morriss-Kay-2010">{{cite journal | vauthors = Morriss-Kay GM | title = The evolution of human artistic creativity | journal = Journal of Anatomy | volume = 216 | issue = 2 | pages = 158–176 | date = February 2010 | pmid = 19900185 | pmc = 2815939 | doi = 10.1111/j.1469-7580.2009.01160.x|language=en}}</ref> Prova më e hershme e artit ishin gdhendje guaskash të bëra nga ''Homo erectus'', 300.000 vjet para se të evoluonin njerëzit modernë.<ref>{{cite journal | vauthors = Joordens JC, d'Errico F, Wesselingh FP | display-authors = 3 | title = Homo erectus at Trinil on Java used shells for tool production and engraving | journal = Nature | volume = 518 | issue = 7538 | pages = 228–231 | date = February 2015 | pmid = 25470048 | doi = 10.1038/nature13962 | bibcode = 2015Natur.518..228J|language=en}}</ref> Arti i atribuar ''H. sapiens''-it ekzistonte të paktën 75.000 vjet më parë, me stoli dhe vizatime të gjetura në shpella në Afrikën e Jugut.<ref>{{cite news|vauthors=St Fleur N|date=12 September 2018|title=Oldest Known Drawing by Human Hands Discovered in South African Cave|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/12/science/oldest-drawing-ever-found.html|access-date=20 September 2018|archive-date=14 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414094752/https://www.nytimes.com/2018/09/12/science/oldest-drawing-ever-found.html|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite news|vauthors=Radford T|date=16 April 2004|title=World's oldest jewellery found in cave|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2004/apr/16/artsandhumanities.arts|access-date=23 September 2020 |archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212095737/https://www.theguardian.com/world/2004/apr/16/artsandhumanities.arts|url-status=live}}</ref> Ka hipoteza të ndryshme se përse njerëzit janë përshtatur ndaj arteve. Këto përfshijnë t'u lejojnë atyre të zgjidhin më mirë probleme, të sigurojnë një mjet për të kontrolluar ose ndikuar njerëz të tjerë, të inkurajojnë bashkëpunimin dhe kontributin brenda një shoqërie, ose të rrisin shansin e tërheqjes së një partneri të mundshëm.<ref>{{cite book| vauthors = Dissanayake E |title=World Art Studies: Exploring Concepts and Approaches|publisher=Valiz|year=2008| veditors = Zijlmans K, van Damme W |location=Amsterdam|pages=241–263|chapter=The Arts after Darwin: Does Art have an Origin and Adaptive Function?|language=en}}</ref> Përdorimi i imagjinatës i zhvilluar përmes artit, i kombinuar me logjikën, mund t'u ketë dhënë njerëzve të hershëm një avantazh evolutiv.<ref name="Morriss-Kay-2010" /> Prova të angazhimit njerëzor në aktivitete muzikore i paraprijnë artit shpellor, dhe deri tani muzika është praktikuar nga pothuajse të gjitha kulturat e njohura njerëzore.<ref name="Morley-2014">{{cite journal | vauthors = Morley I | title = A multi-disciplinary approach to the origins of music: perspectives from anthropology, archaeology, cognition and behaviour | journal = Journal of Anthropological Sciences | volume = 92 | issue = 92 | pages = 147–177 | date = 2014 | pmid = 25020016 | doi = 10.4436/JASS.92008|language=en}}</ref> Ekziston një larmi e gjerë zhanresh muzikore dhe muzikash etnike; me aftësitë muzikore të njerëzve të lidhura me aftësi të tjera, përfshirë sjellje sociale komplekse njerëzore.<ref name="Morley-2014" /> Është treguar se trutë njerëzore i përgjigjen muzikës duke u sinkronizuar me ritmin dhe taktin, proces i quajtur hyrje në ritëm (''entrainment'').<ref>{{cite journal | vauthors = Trost W, Frühholz S, Schön D, Labbé C, Pichon S, Grandjean D, Vuilleumier P | title = Getting the beat: entrainment of brain activity by musical rhythm and pleasantness | journal = NeuroImage | volume = 103 | pages = 55–64 | date = December 2014 | pmid = 25224999 | doi = 10.1016/j.neuroimage.2014.09.009|language=en}}</ref> Vallëzimi është gjithashtu një formë shprehjeje njerëzore e gjetur në të gjitha kulturat,<ref>{{cite journal | vauthors = Karpati FJ, Giacosa C, Foster NE, Penhune VB, Hyde KL | title = Dance and the brain: a review | journal = Annals of the New York Academy of Sciences | volume = 1337 | issue = 1 | pages = 140–146 | date = March 2015 | pmid = 25773628 | doi = 10.1111/nyas.12632 | bibcode = 2015NYASA1337..140K|language=en}}</ref> dhe mund të ketë evoluuar si mënyrë për të ndihmuar njerëzit e hershëm të komunikonin.<ref>{{cite web|date=22 March 2010|vauthors=Chow D|title=Why Do Humans Dance?|url=https://www.livescience.com/8132-humans-dance.html|access-date=21 September 2020|website=livescience.com|language=en|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201180750/https://www.livescience.com/8132-humans-dance.html|url-status=live}}</ref> Dëgjimi i muzikës dhe vëzhgimi i vallëzimit stimulon korteksin orbitofrontal dhe zona të tjera të trurit që ndiejnë kënaqësi.<ref>{{cite web|vauthors=Krakauer J|date=26 September 2008|title=Why do we like to dance{{snd}}And move to the beat?|url=https://www.scientificamerican.com/article/experts-dance/|access-date=21 September 2020|website=Scientific American|language=en|archive-date=28 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228035904/https://www.scientificamerican.com/article/experts-dance/|url-status=live}}</ref> Ndryshe nga të folurit, leximi dhe shkrimi nuk vijnë natyrshëm te njerëzit dhe duhet mësuar.<ref>{{cite web|vauthors=Prior KS|date=21 June 2013|title=How Reading Makes Us More Human|url=https://www.theatlantic.com/national/archive/2013/06/how-reading-makes-us-more-human/277079/|access-date=23 September 2020|website=The Atlantic|language=en-US|archive-date=29 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129222006/https://www.theatlantic.com/national/archive/2013/06/how-reading-makes-us-more-human/277079/|url-status=live}}</ref> Megjithatë, letërsia ka qenë e pranishme para shpikjes së fjalëve dhe gjuhës, me piktura 30.000-vjeçare në muret e disa shpellave që përshkruajnë një seri skenash dramatike.<ref name="Puchner">{{cite web|vauthors=Puchner M|title=How stories have shaped the world|url=https://www.bbc.com/culture/article/20180423-how-stories-have-shaped-the-world|access-date=23 September 2020|website=www.bbc.com|date=23 April 2018 |language=en|archive-date=5 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105053111/https://www.bbc.com/culture/article/20180423-how-stories-have-shaped-the-world|url-status=live}}</ref> Një nga veprat letrare më të vjetra që kanë mbijetuar është ''Epi i Gilgameshit'', gdhendur për herë të parë në tableta të lashta babilonase rreth 4.000 vjet më parë.<ref>{{cite book| editor-first = Stephanie | editor-last=Dalley | editor-link=Stephanie Dalley | title=Myths from Mesopotamia: Creation, the Flood, Gilgamesh, and Others|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0-19-283589-5|edition=revised|page=41|language=en}}</ref> Përtej thjesht transmetimit të njohurive, përdorimi dhe ndarja e trillimit imagjinar përmes tregimeve mund të ketë ndihmuar në zhvillimin e aftësive komunikuese të njerëzve dhe rritjen e gjasave për sigurimin e një partneri.<ref>{{cite journal|vauthors=Hernadi P|date=2001|title=Literature and Evolution|journal=SubStance|volume=30|issue=1/2|pages=55–71|doi=10.2307/3685504|jstor=3685504|language=en}}</ref> Rrëfimi i tregimeve mund të përdoret gjithashtu si mënyrë për t'i dhënë audiencës mësime morale dhe për të inkurajuar bashkëpunimin.<ref name="Puchner" /> === Veglat dhe teknologjitë === {{Kryesor|Vegël|Teknologji}} [[Skeda:JR-Maglev-MLX01-2.jpg|alt=Tren duke lëvizur në një shinë|thumb|SCMaglev, treni më i shpejtë në botë, që arriti shpejtësinë 603&nbsp;km/orë, që nga viti 2015<ref>{{cite news|vauthors=McCurry J|date=21 April 2015|title=Japan's Maglev Train Breaks World Speed Record with 600&nbsp;km/h Test Run|edition=U.S.|work=The Guardian|location=New York|url=https://www.theguardian.com/world/2015/apr/21/japans-maglev-train-notches-up-new-world-speed-record-in-test-run|access-date=30 July 2022|archive-date=18 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618083538/https://www.theguardian.com/world/2015/apr/21/japans-maglev-train-notches-up-new-world-speed-record-in-test-run|url-status=live|language=en}}</ref>]] Veglat e gurit u përdorën nga proto-njerëzit të paktën 2,5 milionë vjet më parë.<ref>{{cite journal | author1 = Clark JD | author2=de Heinzelin J | author3=Schick KD | author4=Hart WK | author5=White TD | author6=WoldeGabriel G | author7=Walter RC | author8=Suwa G | author9=Asfaw B | author10=Vrba E | author11=H.-Selassie Y | title = African Homo erectus: old radiometric ages and young Oldowan assemblages in the Middle Awash Valley, Ethiopia | journal = Science | volume = 264 | issue = 5167 | pages = 1907–1910 | date = June 1994 | pmid = 8009220 | doi = 10.1126/science.8009220 | bibcode = 1994Sci...264.1907C|language=en}}</ref> Përdorimi dhe prodhimi i veglave është paraqitur si aftësia që i përkufizon njerëzit më shumë se çdo gjë tjetër,<ref name="Choi-2009">{{cite web|date=11 November 2009|vauthors=Choi CQ|title=Human Evolution: The Origin of Tool Use|url=https://www.livescience.com/7968-human-evolution-origin-tool.html|access-date=9 October 2020|website=livescience.com|language=en|archive-date=4 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004144848/https://www.livescience.com/7968-human-evolution-origin-tool.html|url-status=live}}</ref> dhe historikisht është parë si një hap i rëndësishëm evolutiv.<ref>{{cite journal | vauthors = Orban GA, Caruana F | title = The neural basis of human tool use | journal = Frontiers in Psychology | volume = 5 | page = 310 | date = 2014 | pmid = 24782809 | pmc = 3988392 | doi = 10.3389/fpsyg.2014.00310 | doi-access = free|language=en}}</ref> Teknologjia u bë shumë më e sofistikuar rreth 1,8 milionë vjet më parë,<ref name="Choi-2009" /> me përdorimin e kontrolluar të zjarrit që filloi rreth 1 milion vjet më parë.<ref>{{cite journal | vauthors = Berna F, Goldberg P, Horwitz LK, Brink J, Holt S, Bamford M, Chazan M | title = Microstratigraphic evidence of in situ fire in the Acheulean strata of Wonderwerk Cave, Northern Cape province, South Africa | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 109 | issue = 20 | pages = E1215-20 | date = May 2012 | pmid = 22474385 | pmc = 3356665 | doi = 10.1073/pnas.1117620109 | doi-access = free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Gowlett JA | title = The discovery of fire by humans: a long and convoluted process | journal = Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series B | volume = 371 | issue = 1696 | article-number = 20150164 | date = June 2016 | pmid = 27216521 | pmc = 4874402 | doi = 10.1098/rstb.2015.0164|language=en}}</ref> Rrota dhe automjetet me rrota u shfaqën njëkohësisht në disa rajone, diku në mijëvjeçarin e katërt p.e.s.<ref name="Bodnár-2018" /> Zhvillimi i veglave dhe teknologjive më komplekse lejoi kultivimin e tokës dhe zbutjen e kafshëve, duke u treguar kështu thelbësor në zhvillimin e bujqësisë{{snd}}atë që njihet si Revolucioni Neolitik.<ref>{{cite web|date=2018|title=Neolithic Era Tools: Inventing a New Age|url=https://www.magellantv.com/articles/tools-of-the-neolithic-era-inventing-a-new-age|access-date=9 October 2020|website=MagellanTV|vauthors=Damiano J|archive-date=5 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105053059/https://www.magellantv.com/articles/tools-of-the-neolithic-era-inventing-a-new-age|url-status=live}}</ref> Kina zhvilloi letrën, shtypshkronjën, barutin, busullën dhe shpikje të tjera të rëndësishme.<ref>{{Cite book|vauthors=Deng Y, Wang P|title=Ancient Chinese inventions|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=978-0-521-18692-6|location=Cambridge, UK|pages=13–14|oclc=671710733|language=en}}</ref> Përmirësimet e vazhdueshme në shkrirjen e metaleve lejuan farkëtimin e bakrit, bronzit, hekurit dhe përfundimisht çelikut, i cili përdoret në hekurudha, gjinkallë (rrokaqiej) dhe shumë produkte të tjera.<ref>{{cite web|vauthors=Schifman J|date=9 July 2018|title=The Entire History of Steel|url=https://www.popularmechanics.com/technology/infrastructure/a20722505/history-of-steel/|access-date=5 May 2021|website=Popular Mechanics|language=en-US|archive-date=5 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505092218/https://www.popularmechanics.com/technology/infrastructure/a20722505/history-of-steel/|url-status=live}}</ref> Kjo përkoi me Revolucionin Industrial, ku shpikja e makinave të automatizuara solli ndryshime të mëdha në stilet e jetesës së njerëzve.<ref>{{cite web|author-first=Freddie |author-last=Wilkinson|date=9 January 2020|title=Industrial Revolution and Technology|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/industrial-revolution-and-technology/|access-date=9 October 2020|website=National Geographic Society|language=en|archive-date=30 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930225816/https://www.nationalgeographic.org/article/industrial-revolution-and-technology/|url-status=live}}</ref> Teknologjia moderne vërehet duke përparuar në mënyrë eksponenciale,<ref>{{Cite journal|author1-last=Roser |author1-first=Max |author1-link=Max Roser |author2-last=Ritchie |author2-first=Hannah|date=11 May 2013|title=Technological Progress|url=https://ourworldindata.org/technological-progress|journal=Our World in Data|access-date=30 July 2022|archive-date=10 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910043042/https://ourworldindata.org/technological-progress|url-status=live}}</ref> me risi kryesore në shekullin XX, përfshirë: energjinë elektrike, penicilinën, gjysmëpërçuesit, motorët me djegie të brendshme, Internetin, plehrat fiksues të azotit, aeroplanët, kompjuterët, automobilat, pilulat kontraceptive, fisionin bërthamor, revolucionin e gjelbër, radion, mbarështimin bimor shkencor, raketat, ajrin e kondicionuar, televizionin, dhe linjën e montimit.<ref>{{cite web|vauthors=Fallows J|date=23 October 2013|title=The 50 Greatest Breakthroughs Since the Wheel|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2013/11/innovations-list/309536/|access-date=5 May 2021|website=The Atlantic|language=en|archive-date=5 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505064701/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2013/11/innovations-list/309536/|url-status=live}}</ref> === Feja dhe shpirtëria === {{Hatnote|Artikujt kryesorë: [[Feja]] dhe {{ill|Shpirtëria|en|Spirituality}}}} [[Skeda:Brooklyn Museum 1992.133.4 Figure of Shango on Horseback.jpg|thumb|upright|Shango, Orisha e zjarrit, rrufesë dhe bubullimës në fenë joruba, përshkruar mbi kalë]] Përkufizimet e fesë ndryshojnë;<ref name="Idinopulos-1998">{{cite journal|vauthors=Idinopulos TA|date=1998|title=What Is Religion?|journal=CrossCurrents|volume=48|issue=3|pages=366–380|jstor=24460821|language=en}}</ref> sipas një përkufizimi, feja është një sistem besimi rreth së mbinatyrshmes, të shenjtës ose hyjnores, dhe praktikave, vlerave, institucioneve dhe ritualeve të lidhura me atë besim. Disa fe kanë gjithashtu një kod moral. Evolucioni dhe historia e feve të para janë bërë fusha kërkimi shkencor aktiv.<ref>{{cite journal | vauthors = Emmons RA, Paloutzian RF | title = The psychology of religion | journal = Annual Review of Psychology | volume = 54 | issue = 1 | pages = 377–402 | year = 2003 | pmid = 12171998 | doi = 10.1146/annurev.psych.54.101601.145024|language=en}}</ref><ref>{{cite web|vauthors=King BJ|date=29 March 2016|title=Chimpanzees: Spiritual But Not Religious?|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/03/chimpanzee-spirituality/475731/|access-date=8 October 2020|website=The Atlantic|language=en-US|archive-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120080957/https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/03/chimpanzee-spirituality/475731/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Ball |first1=Philip |title=Complex societies evolved without belief in all-powerful deity |journal=Nature |date=2015 |doi=10.1038/nature.2015.17040|language=en}}</ref> Prova të besueshme të sjelljes fetare datojnë në epokën e Paleolitit të Mesëm (45–200 mijë vjet më parë).<ref>{{cite journal | vauthors = Culotta E | title = Origins. On the origin of religion | journal = Science | volume = 326 | issue = 5954 | pages = 784–787 | date = November 2009 | pmid = 19892955 | doi = 10.1126/science.326_784 | bibcode = 2009Sci...326..784C|language=en}}</ref> Mund të ketë evoluuar për të luajtur një rol në ndihmën për të zbatuar dhe inkurajuar bashkëpunimin mes njerëzve.<ref>{{cite journal |last1=Atkinson |first1=Quentin D. |last2=Bourrat |first2=Pierrick |title=Beliefs about God, the afterlife and morality support the role of supernatural policing in human cooperation |journal=Evolution and Human Behavior |date=2011 |volume=32 |issue=1 |pages=41–49 |doi=10.1016/j.evolhumbehav.2010.07.008 |bibcode=2011EHumB..32...41A|language=en}}</ref> Feja shfaqet në forma të larmishme.<ref name="Idinopulos-1998" /> Feja mund të përfshijë një besim në jetën pas vdekjes,<ref>{{cite journal| vauthors = Walker GC |date=1 August 2000|title=Secular Eschatology: Beliefs about Afterlife |journal=OMEGA – Journal of Death and Dying|language=en|volume=41|issue=1|pages=5–22|doi=10.2190/Q21C-5VED-GYW6-W091}}</ref> origjinën e jetës, natyrën e universit (kozmologjia fetare) dhe fatin e tij përfundimtar (eskatologjia), dhe mësime morale ose etike.<ref>{{cite journal | vauthors = McKay R, Whitehouse H | title = Religion and morality | journal = Psychological Bulletin | volume = 141 | issue = 2 | pages = 447–473 | date = March 2015 | pmid = 25528346 | pmc = 4345965 | doi = 10.1037/a0038455|language=en}}</ref> Pikëpamjet mbi transhendencën dhe imanencën ndryshojnë ndjeshëm; traditat mbrojnë në mënyra të ndryshme monizmin, deizmin, panteizmin dhe teizmin (përfshirë politeizmin dhe monoteizmin).<ref>{{cite book |editor-first1=Bernhard |editor-first2=Marcus |editor-last1=Nitsche |editor-last2=Schmücker |title=God or the Divine? |date=2023 |doi=10.1515/9783110698343 |isbn=978-3-11-069834-3|language=en}}</ref> Edhe pse matja e fetarisë është e vështirë,<ref>{{cite journal | vauthors = Hall DE, Meador KG, Koenig HG | title = Measuring religiousness in health research: review and critique | journal = Journal of Religion and Health | volume = 47 | issue = 2 | pages = 134–163 | date = June 2008 | pmid = 19105008 | doi = 10.1007/s10943-008-9165-2 | pmc = 8823950|language=en}}</ref> shumica e njerëzve pohojnë ndonjë lloj besimi fetar ose shpirtëror.<ref>{{cite news|vauthors=Sherwood H|date=27 August 2018|title=Religion: why faith is becoming more and more popular|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/news/2018/aug/27/religion-why-is-faith-growing-and-what-happens-next|access-date=8 October 2020 |archive-date=1 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301113948/https://www.theguardian.com/news/2018/aug/27/religion-why-is-faith-growing-and-what-happens-next|url-status=live}}</ref> Në 2015, shumica relative ishin të krishterë, të ndjekur nga myslimanë, hindu dhe budistë.<ref>{{cite web|vauthors=Hackett C, McClendon D|date=2017|title=Christians remain world's largest religious group, but they are declining in Europe|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/05/christians-remain-worlds-largest-religious-group-but-they-are-declining-in-europe/|access-date=8 October 2020|website=Pew Research Center|language=en-US|archive-date=24 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191124021738/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/05/christians-remain-worlds-largest-religious-group-but-they-are-declining-in-europe/|url-status=live}}</ref> Që nga 2015, rreth 16%, ose pak nën 1,2 miliardë njerëz, ishin jofetarë, përfshirë ata pa besime fetare ose pa identifikim me ndonjë fe.<ref name="Pew2017">{{cite web|date=5 April 2017|title=The Changing Global Religious Landscape|url=https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/|access-date=8 October 2020|website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|language=en-US|archive-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218030628/https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/|url-status=live}}</ref> === Shkenca dhe filozofia === {{Kryesor|Shkenca|Filozofia}} [[Skeda:Dunhuang star map.jpg|thumb|right|Harta e Dunhuangut, hartë yjesh që tregon rajonin polar verior. Kinë, rreth vitit 700.]] Një tipar përcaktues i njerëzimit është kapaciteti për evolucion kulturor kumulativ, duke transmetuar njohuri nëpër breza, duke ndërtuar vazhdimisht mbi njohuritë e kaluara për të zhvilluar vegla, ligje shkencore dhe përparime të tjera për t'i transmetuar te brezat e ardhshëm.<ref>{{cite web|last=Di Christina |first=Mariette |author-link=Mariette DiChristina |title=A Very Human Story: Why Our Species Is Special|url=https://www.scientificamerican.com/article/a-very-human-story-why-our-species-is-special/|access-date=27 September 2020|website=Scientific American|date=September 2018 |language=en|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124160953/https://www.scientificamerican.com/article/a-very-human-story-why-our-species-is-special/|url-status=live}}</ref> Kjo njohuri e grumbulluar mund të testohet për t'iu përgjigjur pyetjeve të ndryshme ose për të bërë parashikime se si funksionon universi, duke nxitur përparimin e vazhdueshëm njerëzor.<ref>{{cite encyclopedia|last1=Andersen | first1=Hanne | last2=Hepburn |first2=Brian | title=Scientific Method|date=2020|url=https://plato.stanford.edu/archives/win2020/entries/scientific-method/|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|veditors=Zalta EN|edition=Winter 2020|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|access-date=8 October 2020|archive-date=23 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223174917/https://plato.stanford.edu/archives/win2020/entries/scientific-method/|url-status=live}}</ref> Ky fenomen njihet si efekti i rrasetit në antropologjinë kulturore.<ref name=":0" /> Aristoteli është përshkruar si shkencëtari i parë,<ref>{{Cite journal|vauthors=Lo Presti R|date=2014|title=History of science: The first scientist|journal=Nature|language=en|volume=512|issue=7514|pages=250–251|doi=10.1038/512250a|bibcode=2014Natur.512..250L |doi-access=free}}</ref> dhe i parapriu ngritjes së mendimit shkencor gjatë periudhës helenistike.<ref>{{Cite book|vauthors=Russo L|title=The forgotten revolution: how science was born in 300 BC and why it had to be reborn|date=2004|isbn=978-3-642-18904-3|page=1|publisher=Springer |oclc=883392276|language=en}}</ref> Përparime të tjera të hershme shkencore erdhën nga dinastia Han në Kinë dhe gjatë Epokës së Artë Islame.<ref>{{Cite book|last=Needham |author-link=Joseph Needham|first=J |author2=Wang Ling|author2-link=Wang Ling (historian)|title=Science and civilisation in China|year=1954|page=111|publisher=Cambridge University Press |oclc=779676|language=en}}</ref><ref name="Renima-2016" /> Revolucioni shkencor, afër fundit të Rilindjes, çoi në shfaqjen e shkencës moderne.<ref>{{Cite book|vauthors=Henry J|title=The scientific revolution and the origins of modern science|publisher=Palgrave Macmillan|year=2008|isbn=978-1-137-07904-6|edition=3|publication-place=Basingstoke, UK|chapter=Renaissance and Revolution|oclc=615209781|language=en}}</ref> Një zinxhir ngjarjesh dhe ndikimesh çoi në zhvillimin e metodës shkencore, proces vëzhgimi dhe eksperimentimi që përdoret për ta dalluar shkencën nga pseudoshkenca.<ref>{{cite web | vauthors = Hansson SO | veditors = Zalta EN|year=2017|title=Science and Pseudo-Science|url=https://plato.stanford.edu/entries/pseudo-science/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611061811/https://plato.stanford.edu/entries/pseudo-science/|archive-date=11 June 2017|access-date=3 July 2017|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|language=en}}</ref> Kuptimi i matematikës është unik për njerëzit, edhe pse specie të tjera kafshësh kanë njëfarë kognicioni numerik.<ref>{{cite book | vauthors = Olmstead MC, Kuhlmeier VA | title = Comparative Cognition | publisher = Cambridge University Press | date = 2015 | pages = 209–210 | isbn = 978-1-107-01116-8|language=en}}</ref> E gjithë shkenca mund të ndahet në tri degë kryesore: shkencat formale (p.sh., logjika dhe matematika), që merren me sisteme formale, shkencat e aplikuara (p.sh., inxhinieria, mjekësia), që fokusohen te aplikimet praktike, dhe shkencat empirike, që bazohen te vëzhgimi empirik, dhe që nga ana e tyre ndahen në shkenca natyrore (p.sh., fizika, kimia, biologjia) dhe shkenca shoqërore (p.sh., psikologjia, ekonomia, sociologjia).<ref>{{cite web|title=Branches of Science|url=https://pmr.uchicago.edu/sites/pmr.uchicago.edu/files/uploads/BranchesofSciencePresentation.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170423062909/https://pmr.uchicago.edu/sites/pmr.uchicago.edu/files/uploads/BranchesofSciencePresentation.pdf|archive-date=23 April 2017|access-date=26 June 2017|publisher=University of Chicago|language=en}}</ref> Filozofia është një fushë studimi ku njerëzit kërkojnë të kuptojnë të vërteta themelore rreth vetes dhe botës në të cilën jetojnë.<ref>{{cite web |title=What is Philosophy? |work=Department of Philosophy |publisher=Florida State University |url=https://philosophy.fsu.edu/undergraduate-study/why-philosophy/What-is-Philosophy |access-date=8 October 2020 |archive-date=23 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210223102725/https://philosophy.fsu.edu/undergraduate-study/why-philosophy/What-is-Philosophy |url-status=live|language=en}}</ref> Hetimi filozofik ka qenë një tipar i madh në zhvillimin e historisë intelektuale të njerëzve.<ref>{{cite encyclopedia |title=Philosophy |encyclopedia=Definition, Systems, Fields, Schools, & Biographies |publisher=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/philosophy |access-date=8 October 2020 |archive-date=23 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210223162559/https://www.britannica.com/topic/philosophy |url-status=live|language=en}}</ref> Është përshkruar si "toka e askujt" mes njohurive shkencore definitive dhe mësimeve fetare dogmatike.<ref>{{cite journal|vauthors=Kaufmann F, Russell B|date=1947|title=A History of Western Philosophy and its Connection with Political and Social Circumstances from the Earliest Times to the Present Day.|journal=Philosophy and Phenomenological Research|volume=7|issue=3|page=461|doi=10.2307/2102800|jstor=2102800|language=en}}</ref> Fushat kryesore të filozofisë përfshijnë metafizikën, epistemologjinë, logjikën dhe aksiologjinë (që përfshin etikën dhe estetikën).<ref>{{cite journal| vauthors = Hassan NR, Mingers J, Stahl B |date=4 May 2018|title=Philosophy and information systems: where are we and where should we go? |journal=European Journal of Information Systems | volume=27|issue=3|pages=263–277|doi=10.1080/0960085X.2018.1470776 |doi-access=free|hdl=2086/16128|hdl-access=free|language=en}}</ref> == Shoqëria == {{Kryesor|Shoqëria}} [[Skeda:Indian family in Brazil posed in front of hut.jpg|thumb|upright|Fotografi e bërë mes 1890 dhe 1923 e një familjeje indigjene në Brazil, e përbërë nga 3 femra adoleshente ose të rritura, një mashkull i rritur, dhe një foshnjë. Njerëzit shpesh jetojnë në struktura sociale të bazuara në familje.]] Shoqëria është sistemi i organizatave dhe institucioneve që lindin nga ndërveprimi mes njerëzve. Njerëzit janë shumë social dhe priren të jetojnë në grupe të mëdha shoqërore komplekse. Ata mund të ndahen në grupe të ndryshme sipas të ardhurave, pasurisë, pushtetit, reputacionit dhe faktorëve të tjerë. Struktura e stratifikimit shoqëror dhe shkalla e lëvizshmërisë shoqërore ndryshojnë, veçanërisht mes shoqërive moderne dhe tradicionale.<ref>{{cite web |title=Social Stratification |url=https://web.unitn.it/files/download/8481/srs_schizzerotto_social_stratification_2_as.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320150018/https://web.unitn.it/files/download/8481/srs_schizzerotto_social_stratification_2_as.pdf |archive-date=20 March 2018 |access-date=3 July 2017 |publisher=University of Trento |vauthors=Schizzerotto A|language=en}}</ref> Grupet njerëzore variojnë nga madhësia e familjeve deri te kombet. Forma e parë e organizimit social njerëzor mendohet se ka ngjasuar me shoqëritë e grupeve gjuetare-mbledhëse.<ref>{{cite book| vauthors = Fukuyama F |title=The origins of political order: from prehuman times to the French Revolution|date=2012|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0-374-53322-9|page=53|oclc=1082411117|language=en}}</ref> === Gjinia === {{Kryesor|Gjinia}} [[Skeda:Ring ceremony, Indian Hindu wedding.jpg|thumb|upright|Një burrë si dhëndër dhe një grua si nuse, në një dasmë hindu në Indinë veriore; dhëndri vesh sherwani dhe pagri (çallmë), ndërsa nusja vesh sari.]] Shoqëritë njerëzore zakonisht shfaqin identitete gjinore dhe role gjinore që dallojnë mes karakteristikave mashkullore dhe femërore, dhe përcaktojnë gamën e sjelljeve dhe qëndrimeve të pranueshme për anëtarët e tyre bazuar në seksin e tyre.<ref>{{cite book |last1=Krahé |first1=Barbara |chapter=Social Role Theory of Sex Differences and Similarities : A Current Appraisal |pages=137–188 |title=The Developmental Social Psychology of Gender |date=2012 |doi=10.4324/9781410605245-12 |isbn=978-1-4106-0524-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |year=2003 |title=Gender Roles and Society |encyclopedia=Human Ecology: An Encyclopedia of Children, Families, Communities, and Environments |publisher=ABC-CLIO |location=Santa barbara, CA |last=Blackstone |first=Amy |series=Sociology School Faculty Scholarship |page=335 |editor-last=Miller |editor-first=Julia R. |editor2-last=Lerner |editor2-first=Richard M. |editor3-last=Schiamberg |editor3-first=Lawrence B. |url=https://digitalcommons.library.umaine.edu/soc_facpub/1/ |access-date=30 July 2022 |archive-date=16 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516131905/https://digitalcommons.library.umaine.edu/soc_facpub/1/ |url-status=live|language=en}}</ref> Kategorizimi më i zakonshëm është një binar gjinor burra-gra.<ref>{{cite book|last=Nadal|first=Kevin L.|title=The SAGE Encyclopedia of Psychology and Gender|year=2017|isbn=978-1-4833-8427-6|page=401|publisher=SAGE Publications|language=en}}</ref> Disa shoqëri njohin një gjini të tretë,<ref>{{Cite book |last=Herdt |first=Gilbert |title=Third Sex, Third Gender: Beyond Sexual Dimorphism in Culture and History |publisher=Princeton University Press |year=2020 |isbn=978-1-942130-52-9 |location=Princeton, NJ |pages=21–83 |language=en |chapter=Third Sexes and Third Genders}}</ref> ose, më rrallë, një të katërt apo të pestë.<ref>{{cite book|last=Trumbach|first=Randolph|year=1994|chapter=London's Sapphists: From Three Sexes to Four Genders in the Making of Modern Culture|title=Third Sex, Third Gender: Beyond Sexual Dimorphism in Culture and History|editor-last=Herdt|editor-first=Gilbert|pages=111–136|location=New York|publisher=Zone (MIT)|isbn=978-0-942299-82-3|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Graham|first=Sharyn|url=http://www.insideindonesia.org/weekly-articles/sulawesis-fifth-gender|title=Sulawesi's fifth gender|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126200244/http://www.insideindonesia.org/weekly-articles/sulawesis-fifth-gender|archive-date=26 November 2014|website=Inside Indonesia|date=April–June 2001|language=en}}</ref> Në disa shoqëri të tjera, "jobinar" përdoret si term ombrellë për një gamë identitetesh gjinore që nuk janë thjesht mashkullore ose femërore.<ref>{{Cite journal |last1=Richards |first1=Christina |last2=Bouman |first2=Walter Pierre |last3=Seal |first3=Leighton |last4=Barker |first4=Meg John |author4-link=Meg-John Barker |last5=Nieder |first5=Timo O. |last6=T'Sjoen |first6=Guy |date=2016 |title=Non-binary or genderqueer genders |journal=International Review of Psychiatry |volume=28 |issue=1 |pages=95–102 |doi=10.3109/09540261.2015.1106446 |pmid=26753630 |hdl-access=free |hdl=1854/LU-7279758|language=en}}</ref> Rolet gjinore shpesh shoqërohen me një ndarje normash, praktikash, veshjeje, sjelljeje, të drejtash, detyrash, privilegjesh, statusi dhe pushteti, me burrat që gëzojnë më shumë të drejta dhe privilegje se gratë në shumicën e shoqërive, si sot ashtu edhe në të kaluarën.<ref>{{Cite web |last1=Ananthaswamy |first1=Anil|last2=Douglas|first2=Kate |title=The origins of sexism: How men came to rule 12,000 years ago |url=https://www.newscientist.com/article/mg23831740-400-the-origins-of-sexism-how-men-came-to-rule-12000-years-ago/ |access-date=7 March 2023 |website=New Scientist |language=en-US}}</ref> Si konstrukt social,<ref>{{Cite web |title=What do we mean by "sex" and "gender"? |url=https://apps.who.int/gender/whatisgender/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130022356/https://apps.who.int/gender/whatisgender/en/ |archive-date=30 January 2017 |access-date=26 November 2015 |publisher=World Health Organization|language=en}}</ref> rolet gjinore nuk janë fikse dhe ndryshojnë historikisht brenda një shoqërie. Sfidat ndaj normave gjinore mbizotëruese janë përsëritur në shumë shoqëri.<ref>{{cite book |title=Essential Concepts for Healthy Living |vauthors=Alters S, Schiff W |publisher=Jones & Bartlett Publishers |year=2009 |isbn=978-0-7637-5641-3 |page=143 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |author-link1=Nicole Fortin |vauthors=Fortin N |year=2005 |title=Gender Role Attitudes and the Labour Market Outcomes of Women Across OECD Countries |journal=Oxford Review of Economic Policy |volume=21 |issue=3 |pages=416–438 |doi=10.1093/oxrep/gri024|language=en}}</ref> Pak dihet rreth roleve gjinore në shoqëritë më të hershme njerëzore. Njerëzit modernë të hershëm ndoshta kishin një gamë rolesh gjinore të ngjashme me atë të kulturave moderne, të paktën që nga Paleoliti i Sipërm, ndërsa neandertalët ishin më pak dimorfikë seksualisht, dhe ka prova se dallimi sjellor mes meshkujve dhe femrave ishte minimal.<ref>{{cite book |last1=Dobres |first1=Marcia-Anne |title=A Companion to Global Gender History |chapter=Gender in the Earliest Human Societies |date=2020 |pages=183–204 |doi=10.1002/9781119535812.ch11 |isbn=978-1-119-53580-5|language=en}}</ref> === Farefisnia === {{Kryesor|Farefisi}} Të gjitha shoqëritë njerëzore organizojnë, njohin dhe klasifikojnë lloje marrëdhëniesh sociale, bazuar në marrëdhëniet mes prindërve, fëmijëve dhe pasardhësve të tjerë (gjaku i përbashkët), dhe marrëdhëniet përmes martesës (afinitet). Ekziston gjithashtu një lloj i tretë, i zbatuar për kumbarë ose fëmijë të birësuar (farefisni fiktive). Këto marrëdhënie të përcaktuara kulturalisht quhen farefisni. Në shumë shoqëri, është një nga parimet më të rëndësishme organizuese sociale, dhe luan rol në transmetimin e statusit dhe trashëgimisë.<ref>{{cite web|title=The Nature of Kinship: Overview|url=https://www2.palomar.edu/anthro/kinship/kinship_1.htm|access-date=24 October 2020|website=www2.palomar.edu|archive-date=3 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203230431/https://www2.palomar.edu/anthro/kinship/kinship_1.htm|url-status=live|language=en}}</ref> Të gjitha shoqëritë kanë rregulla tabuje ndaj incestit, sipas të cilave martesa mes llojeve të caktuara marrëdhëniesh farefisnore ndalohet, dhe disa kanë gjithashtu rregulla martese të preferuar me marrëdhënie të caktuara farefisnore.<ref>{{cite journal | vauthors = Itao K, Kaneko K | title = Evolution of kinship structures driven by marriage tie and competition | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 117 | issue = 5 | pages = 2378–2384 | date = February 2020 | pmid = 31964846 | pmc = 7007516 | doi = 10.1073/pnas.1917716117 | bibcode = 2020PNAS..117.2378I | doi-access = free|language=en}}</ref> Lidhja në çift është tipar i pranishëm gjerësisht i marrëdhënieve seksuale njerëzore, qoftë e shfaqur si monogami sekuenciale, poligini, ose poliandri.<ref>{{Cite journal |last1=Schacht |first1=Ryan |last2=Kramer |first2=Karen L. |date=17 July 2019 |title=Are We Monogamous? A Review of the Evolution of Pair-Bonding in Humans and Its Contemporary Variation Cross-Culturally |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |volume=7 |article-number=230 |doi=10.3389/fevo.2019.00230 |doi-access=free |bibcode=2019FrEEv...7..230S|language=en}}</ref> Prova gjenetike tregojnë se njerëzit ishin kryesisht poligamë për shumicën e ekzistencës së tyre si specie, por kjo filloi të ndryshonte gjatë Neolitit, kur monogamia filloi të përhapej njëkohësisht me kalimin nga shoqëritë nomade te ato të ngulura.<ref>{{cite journal |last1=Dupanloup |first1=Isabelle |last2=Pereira |first2=Luísa |last3=Bertorelle |first3=Giorgio |last4=Calafell |first4=Francesc |last5=Prata |first5=Maria João |last6=Amorim |first6=Antonio |last7=Barbujani |first7=Guido |title=A Recent Shift from Polygyny to Monogamy in Humans is Suggested by the Analysis of Worldwide Y-Chromosome Diversity |journal=Journal of Molecular Evolution |date=2003 |volume=57 |issue=1 |pages=85–97 |doi=10.1007/s00239-003-2458-x |pmid=12962309 |bibcode=2003JMolE..57...85D|language=en}}</ref> Prova anatomike, në formën e raporteve të gishtave të dytë-me-të-katërt, biomarker për efektet e androgjenit prenatal, tregojnë gjithashtu se njerëzit modernë ishin poligamë gjatë Pleistocenit.<ref>{{Cite journal |last1=Nelson |first1=Emma |last2=Rolian |first2=Campbell |last3=Cashmore |first3=Lisa |last4=Shultz |first4=Susanne |date=3 November 2010 |title=Digit ratios predict polygyny in early apes, Ardipithecus, Neanderthals and early modern humans but not in Australopithecus |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=278 |issue=1711 |pages=1556–1563 |doi=10.1098/rspb.2010.1740 |pmc=3081742 |pmid=21047863}}</ref> === Etnia === {{Kryesor|Etnia}} Grupet etnike njerëzore janë një kategori sociale që identifikohet si grup bazuar në atribute të përbashkëta që i dallojnë nga grupe të tjera. Këto mund të jenë një grup i përbashkët traditash, prejardhjeje, gjuhe, historie, shoqërie, kulture, kombi, feje, ose trajtimi social brenda zonës ku banojnë.<ref>{{cite book|first=Kanchan |last=Chandra |author-link=Kanchan Chandra|title=Constructivist theories of ethnic politics|date=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-989315-7|pages=69–70|oclc=829678440|language=en}}</ref><ref>{{cite book| vauthors = People J, Bailey G |title=Humanity: An Introduction to Cultural Anthropology|publisher=Wadsworth Cengage learning|year=2010|edition=9th|page=389|language=en}}</ref> Etnia është e ndarë nga koncepti i racës, i cili bazohet në karakteristika fizike, edhe pse të dyja janë konstrukte sociale.<ref>{{cite web|vauthors=Blackmore E|date=22 February 2019|title=Race and ethnicity: How are they different?|url=https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/race-ethnicity/|access-date=24 October 2020|website=Culture|language=en|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022013516/https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/race-ethnicity/}}</ref> Caktimi i etnisë për një popullsi të caktuar është i ndërlikuar, pasi edhe brenda emërtimeve etnike të zakonshme mund të ketë një gamë të larmishme nëngrupesh, dhe përbërja e këtyre grupeve etnike mund të ndryshojë me kalimin e kohës, si në nivel kolektiv ashtu edhe individual.<ref name="REGWG2005" /> Gjithashtu, nuk ka përkufizim të pranuar përgjithësisht se çfarë përbën një grup etnik.<ref>{{cite journal|vauthors=Chandra K|title=What is Ethnic Identity and Does It Matter?|date=2006|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=9|issue=1|pages=397–424|doi=10.1146/annurev.polisci.9.062404.170715 |doi-access=free}}</ref> Grupimet etnike mund të luajnë një rol të fuqishëm në identitetin social dhe solidaritetin e njësive etnopolitike. Kjo është lidhur ngushtë me ngritjen e shtetit-komb, si forma mbizotëruese e organizimit politik në shekujt XIX dhe XX.<ref>{{cite book | vauthors = Smith AD | date = 1999 | title = Myths and Memories of the Nation. | publisher = Oxford University Press | pages = 4–7|language=en}}</ref><ref>{{cite journal| vauthors = Banton M |year=2007|title=Max Weber on 'ethnic communities': a critique|journal=Nations and Nationalism|volume=13|issue=1|pages=19–35|doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00271.x|language=en}}</ref><ref>{{cite book | vauthors = Delanty G, Kumar K |title=The SAGE Handbook of Nations and Nationalism |date=2006 |publisher=Sage |location=London |isbn=978-1-4129-0101-7 | page = 171|language=en}}</ref> === Qeverisja dhe politika === {{Kryesor|Qeveria|Politika}} [[Skeda:United Nations Headquarters in New York City, view from Roosevelt Island.jpg|thumb|right|Selia e Kombeve të Bashkuara (majtas), në qytetin e Nju Jorkut, që strehon një nga organizatat politike më të mëdha të botës]] Ndërsa popullsitë bujqësore u mblodhën në komunitete më të mëdha dhe më të dendura, ndërveprimet mes këtyre grupeve të ndryshme u rritën. Kjo çoi në zhvillimin e qeverisjes brenda dhe mes komuniteteve.<ref>{{cite book| vauthors = Christian D |title=Maps of Time|date=2004|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-24476-4|url-access=registration|language=en}}</ref> Njerëzit kanë evoluar aftësinë për të ndryshuar përkatësinë me grupe të ndryshme sociale relativisht lehtë, përfshirë aleanca politike më parë të forta, nëse kjo shihet si diçka që ofron përparësi personale.<ref>{{cite web|vauthors=Cronk L, Leech BL|date=20 September 2017|title=How Did Humans Get So Good at Politics?|url=https://www.sapiens.org/evolution/human-evolution-politics/|access-date=24 October 2020|website=SAPIENS|language=en-US|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807003627/https://www.sapiens.org/evolution/human-evolution-politics/|url-status=live}}</ref> Kjo fleksibilitet kognitiv u lejon njerëzve individualë të ndryshojnë ideologjitë e tyre politike, me ata me fleksibilitet më të lartë duke qenë më pak të prirur të mbështesin qëndrime autoritare dhe nacionaliste.<ref>{{cite journal | vauthors = Zmigrod L, Rentfrow PJ, Robbins TW | title = Cognitive underpinnings of nationalistic ideology in the context of Brexit | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 115 | issue = 19 | pages = E4532–E4540 | date = May 2018 | pmid = 29674447 | pmc = 5948950 | doi = 10.1073/pnas.1708960115 | bibcode = 2018PNAS..115E4532Z | doi-access = free|language=en}}</ref> Qeveritë krijojnë ligje dhe politika që prekin qytetarët që ato qeverisin. Ka pasur shumë forma qeverisjeje gjatë historisë njerëzore, secila me mjete të ndryshme për të fituar pushtet dhe aftësinë për të ushtruar kontrolle të larmishme mbi popullsinë.<ref>{{cite web|date=14 February 2011|vauthors=Melina R|title=What Are the Different Types of Governments?|url=https://www.livescience.com/33027-what-are-the-different-types-of-governments.html|access-date=24 October 2020|website=livescience.com|language=en|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201203345/https://www.livescience.com/33027-what-are-the-different-types-of-governments.html|url-status=live}}</ref> Afërsisht 47% e njerëzve jetojnë në ndonjë formë demokracie, 17% në një regjim hibrid, dhe 37% në një regjim autoritar.<ref>{{cite web|work=The Economist Democracy Index|title=Democracy Index 2021: less than half the world lives in a democracy|date=10 February 2022|publisher=Economist Intelligence Unit|url=https://www.eiu.com/n/democracy-index-2021-less-than-half-the-world-lives-in-a-democracy/|language=en}}</ref> Shumë vende i përkasin organizatave dhe aleancave ndërkombëtare; më e madhja prej tyre është Kombet e Bashkuara, me 193 shtete anëtare.<ref>{{cite web|author=Jeannie Evers|date=23 December 2012|title=international organization|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/international-organization/|access-date=24 October 2020|website=National Geographic Society|language=en|archive-date=27 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427195211/http://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/international-organization/|url-status=live}}</ref> === Tregtia dhe ekonomia === {{Kryesor|Tregtia|Ekonomia}} [[Skeda:Silk route.jpg|thumb|upright=1.3|Rruga e Mëndafshit (e kuqe) dhe rrugët tregtare të erëzave (blu)]] Tregtia, shkëmbimi vullnetar i mallrave dhe shërbimeve, shihet si një karakteristikë që i dallon njerëzit nga kafshët e tjera, dhe është përmendur si praktikë që i dha ''Homo sapiens''-it një avantazh të madh ndaj hominidëve të tjerë.<ref>{{cite journal| vauthors = Horan RD, Bulte E, Shogren JF |date=1 September 2005|title=How trade saved humanity from biological exclusion: an economic theory of Neanderthal extinction |journal=Journal of Economic Behavior & Organization|language=en|volume=58|issue=1|pages=1–29|doi=10.1016/j.jebo.2004.03.009}}</ref> Provat sugjerojnë se ''H. sapiens''-i i hershëm përdori rrugë tregtare në distanca të gjata për të shkëmbyer mallra dhe ide, duke çuar në shpërthime kulturore dhe duke siguruar burime shtesë ushqimi kur gjuetia ishte e pakët, ndërsa rrjete të tilla tregtare nuk kanë ekzistuar për neandertalët, tani të zhdukur.<ref>{{cite web|vauthors=Gibbons J|date=11 August 2015|title=Why did Neanderthals go extinct?|url=https://insider.si.edu/2015/08/why-did-neanderthals-go-extinct/|access-date=11 October 2020|website=Smithsonian Insider|language=en-US|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021755/https://insider.si.edu/2015/08/why-did-neanderthals-go-extinct/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=University of Wyoming|date=24 March 2005|title=Did Use of Free Trade Cause Neanderthal Extinction?|url=https://www.newswise.com/articles/did-use-of-free-trade-cause-neanderthal-extinction|access-date=11 October 2020|website=www.newswise.com|language=en|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201191705/https://www.newswise.com/articles/did-use-of-free-trade-cause-neanderthal-extinction|url-status=live}}</ref> Tregtia e hershme ka përfshirë ndoshta materiale për krijimin e veglave, si obsidiani.<ref>{{cite web|vauthors=Polianskaya A|date=15 March 2018|title=Humans may have been trading with each for as long as 300,000 years|url=https://inews.co.uk/news/science/early-humans-trading-300000-years-135655|access-date=11 October 2020|website=inews.co.uk|language=en|archive-date=23 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123015959/https://inews.co.uk/news/science/early-humans-trading-300000-years-135655|url-status=live}}</ref> Rrugët e para vërtet ndërkombëtare tregtare ishin rreth tregtisë së erëzave, gjatë periudhave romake dhe mesjetare.<ref>{{cite news|vauthors=Henriques M|title=How spices changed the ancient world|url=https://www.bbc.com/future/bespoke/made-on-earth/the-flavours-that-shaped-the-world/|access-date=11 October 2020|website=www.bbc.com|language=en|archive-date=25 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125075428/https://www.bbc.com/future/bespoke/made-on-earth/the-flavours-that-shaped-the-world/|url-status=live}}</ref> Ekonomitë e hershme njerëzore kishin më shumë gjasa të bazoheshin te dhurimi, sesa te një sistem shkëmbimi (barter).<ref>{{cite web|vauthors=Strauss IE|date=26 February 2016|title=The Myth of the Barter Economy|url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2016/02/barter-society-myth/471051/|access-date=11 October 2020|website=The Atlantic|language=en-US|archive-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215153209/https://www.theatlantic.com/business/archive/2016/02/barter-society-myth/471051/|url-status=live}}</ref> Paraja e hershme përbëhej nga mallra; më e vjetra në formën e bagëtive, dhe më e përdorura gjerësisht ishin guaskat e kaurit.<ref name="www.pbs.org-1996">{{cite web|title=The History of Money|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/history-money/|access-date=11 October 2020|website=www.pbs.org|date=26 October 1996 |language=en-US|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129121807/https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/history-money/|url-status=live}}</ref> Paraja që atëherë ka evoluuar në monedha të lëshuara nga qeveritë, letra dhe para elektronike.<ref name="www.pbs.org-1996" /> Studimi njerëzor i ekonomisë është shkencë shoqërore që shqyrton se si shoqëritë shpërndajnë burimet e kufizuara mes njerëzve të ndryshëm.<ref>{{cite web|title=Why do we need economists and the study of economics?|url=https://www.frbsf.org/education/publications/doctor-econ/2000/july/economics-economists/|access-date=23 October 2020|website=Federal Reserve Bank of San Francisco|date=July 2000 |language=en|archive-date=12 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112023941/https://www.frbsf.org/education/publications/doctor-econ/2000/july/economics-economists/|url-status=live}}</ref> Ka pabarazi të mëdha në ndarjen e pasurisë mes njerëzve; tetë njerëzit më të pasur në botë kanë të njëjtën vlerë monetare sa gjysma më e varfër e gjithë popullsisë njerëzore.<ref>{{cite web|vauthors=Sheskin M|title=The inequality delusion: Why we've got the wealth gap all wrong|url=https://www.newscientist.com/article/mg23731710-300-the-inequality-delusion-why-weve-got-the-wealth-gap-all-wrong/|access-date=24 October 2020|website=New Scientist|language=en-US|archive-date=3 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203042931/https://www.newscientist.com/article/mg23731710-300-the-inequality-delusion-why-weve-got-the-wealth-gap-all-wrong/|url-status=live}}</ref> === Konflikti === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Konflikti (proces)|en|Conflict (process)}}}} [[Skeda:Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg|thumb|Trupa amerikane duke zbarkuar në Normandi, LDB II]] Njerëzit kryejnë dhunë ndaj njerëzve të tjerë me një normë të krahasueshme me primatët e tjerë, por kanë një prirje të shtuar për të vrarë të rritur, ndërsa infanticidi është më i zakonshëm mes primatëve të tjerë.<ref>{{cite web|vauthors=Yong E|date=28 September 2016|title=Humans: Unusually Murderous Mammals, Typically Murderous Primates|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/09/humans-are-unusually-violent-mammals-but-averagely-violent-primates/501935/|access-date=7 May 2021|website=The Atlantic|language=en|archive-date=7 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121602/https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/09/humans-are-unusually-violent-mammals-but-averagely-violent-primates/501935/|url-status=live}}</ref> Analiza filogjenetike parashikon se 2% e ''H. sapiens''-it të hershëm do të vriteshin, duke u rritur në 12% gjatë periudhës mesjetare, para se të binin nën 2% në kohët moderne.<ref>{{cite journal | vauthors = Gómez JM, Verdú M, González-Megías A, Méndez M | title = The phylogenetic roots of human lethal violence | journal = Nature | volume = 538 | issue = 7624 | pages = 233–237 | date = October 2016 | pmid = 27680701 | doi = 10.1038/nature19758 | bibcode = 2016Natur.538..233G|language=en}}</ref> Ka variacion të madh dhune mes popullsive njerëzore, me norma vrasjeje rreth 0,01% në shoqëritë që kanë sisteme ligjore dhe qëndrime kulturore të forta kundër dhunës.<ref>{{cite journal | vauthors = Pagel M | title = Animal behaviour: Lethal violence deep in the human lineage | journal = Nature | volume = 538 | issue = 7624 | pages = 180–181 | date = October 2016 | pmid = 27680700 | doi = 10.1038/nature19474 | bibcode = 2016Natur.538..180P|language=en}}</ref> Gatishmëria e njerëzve për të vrarë anëtarë të tjerë të specieve të tyre në masë, përmes konfliktit të organizuar (d.m.th., luftës), ka qenë prej kohësh objekt debati. Një shkollë mendimi mban se lufta evoluoi si mjet për të eliminuar konkurrentët, dhe ka qenë gjithmonë karakteristikë e lindur njerëzore.<ref name="PhilipWalkerBioarchaeologicalPerspectiveOnViolenceAndWar">{{cite journal |last1=Walker |first1=Phillip L. |title=A Bioarchaeological Perspective on the History of Violence |journal=Annual Review of Anthropology |date=2001 |volume=30 |issue=1 |pages=573–596 |doi=10.1146/annurev.anthro.30.1.573 |bibcode=2001ARAnt..30..573W|language=en}}</ref> Një tjetër sugjeron se lufta është fenomen relativisht i ri dhe është shfaqur për shkak të kushteve sociale në ndryshim.<ref>{{cite web|vauthors=Ferguson RB|date=1 September 2018|title=War Is Not Part of Human Nature|url=https://www.scientificamerican.com/article/war-is-not-part-of-human-nature/|website=Scientific American|access-date=30 July 2022|archive-date=30 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130124940/https://www.scientificamerican.com/article/war-is-not-part-of-human-nature/|url-status=live}}</ref> Edhe pse çështja nuk është zgjidhur, provat aktuale tregojnë se dhuna ndërpersonale ka qenë pjesë e pranishme gjerësisht e historisë njerëzore që nga fillimet e ekzistencës së specieve, me regjistrimin bioarkeologjik që tregon incidencë të konsiderueshme traume të dhunshme, besuar si rezultat i luftës në popullsi gjuetare-mbledhëse shumë kohë para shfaqjes së bujqësisë dhe shoqërive të ngulura.<ref name="PhilipWalkerBioarchaeologicalPerspectiveOnViolenceAndWar" /> Lufta ka pasur kosto të lartë për jetën njerëzore; vlerësohet se gjatë shekullit XX, mes 167 milionë dhe 188 milionë njerëz vdiqën si rezultat i luftës.<ref>{{cite magazine | vauthors = Ferguson N | title = The Next War of the World | magazine = Foreign Affairs | date = September–October 2006 | url = https://www.foreignaffairs.com/articles/middle-east/2006-09-01/next-war-world | access-date = 30 July 2022 | archive-date = 25 April 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220425051203/https://www.foreignaffairs.com/articles/middle-east/2006-09-01/next-war-world | url-status = live|language=en}}</ref> Të dhënat mbi viktimat e luftës janë më pak të besueshme për periudhat para-mesjetare, veçanërisht shifrat globale. Por krahasuar me çdo periudhë tjetër gjatë 600 viteve të fundit, vitet post-1945 kanë parë një rënie shumë të konsiderueshme të normave globale të vdekjeve ushtarake dhe civile, për shkak të konfliktit të armatosur.<ref>{{Cite web|url=https://www.vox.com/2015/6/23/8832311/war-casualties-600-years|title=600 years of war and peace, in one amazing chart|first1=Zack|last1=Beauchamp|date=23 June 2015|website=Vox|language=en}}</ref> == Shiko edhe == * {{ill|Lista e fosileve të evolucionit njerëzor|en|List of human evolution fossils}} * {{ill|Kronologjia e evolucionit njerëzor|en|Timeline of human evolution}} == Shënime == {{Notelist}} == Referime == {{clear}} {{reflist|colwidth=30em}} {{Taxonbar|from=Q15978631}} {{Authority control|state=expanded}} [[Kategoria:Njeriu| ]] [[Kategoria:Australopitekët]] [[Kategoria:Grabitqarë kulmorë]] [[Kategoria:Gjitarë që përdorin vegla]] [[Kategoria:Gjitarë kozmopolitë]] jubucuo3hi8yfjlss0ittta93rxqkew 0 83566 3028985 3027203 2026-09-01T06:13:58Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028985 wikitext text/x-wiki {{Infobox Song Contest|name=Festivali Evropian i Këngës|year=1964|logo=ESC 1964 logo.png|final=21 mars 1964|presenters=[[Lotte Wæver]]|director=Poul Leth Sørensen|exsupervisor=Miroslav Vilček|exproducer=|winner={{Esc|Italy|y=1964}}<br />"[[Non ho l'età]]"|vote=Juritë 10-anëtarëshe u japin 5,3 dhe 1 pikë këngëve të tyre të parapëlqyera.|host={{lang|da|[[DR (broadcaster)|Danmarks Radio]]|i=unset}} (DR)|venue=[[Tivolis Koncertsal]]<br>[[Kopenhagen]],[[Danimarkë]]|entries=16|debut={{Esc|Portugal}}|return=None|nonreturn={{Esc|Sweden}}|null={{unbulleted list|{{Esc|Germany}}|{{Esc|Portugal}}|{{Esc|Switzerland}}|{{Esc|Yugoslavia}}}} <!-- Map Legend Colours -->|Green=Y|Green SA=|Purple=|Red=|Yellow=Y}} [[Skeda:ESC 1964 Map.svg|parapamje|Harta e shteteve pjesëmarrësë]] '''Festivali Evropian i Këngës 1964''' ishte edicioni i 9-të i [[Festivali Evropian i Këngës|Konkursit të Këngës së Eurovizionit]] . Ajo u zhvillua në [[Kopenhaga|Kopenhagë]], [[Danimarka|Danimarkë]], pas fitores së vendit në {{Escyr|1963||1963}} me këngën " [[Dansevise]] " nga Grethe dhe Jørgen Ingmann . Organizuar nga [[Bashkimi Evropian i Transmetuesve]] (EBU) dhe transmetuesi pritës {{Lang|da|[[DR (broadcaster)|Danmarks Radio]]|italic=unset}} (DR), konkursi u mbajt në Tivolis Koncertsal më 21 mars 1964 dhe u drejtua nga prezantuesja televizive daneze Lotte Wæver . Gjashtëmbëdhjetë vende morën pjesë në konkurs. {{Esccnty|Portugalia}} bëri debutimin e saj këtë vit, ndërsa {{Esccnty|Suedia}} vendosi të mos merrte pjesë. Fituesja e konkursit ishte {{Esccnty|Italia}} me këngën " [[Non ho l'età]] ", interpretuar nga [[Gigliola Cinquetti]], shkruar nga Nicola Salerno dhe kompozuar nga Mario Panzeri . Në moshën 16 vjeç e 92 ditë, Gigliola Cinquetti u bë fituesja më e re e konkursit deri atëherë; një rekord që ajo e mbajti deri në {{Escyr|1986}} . Kënga arriti një nga fitoret më të thella ndonjëherë në konkurs. Ajo mori pothuajse tre herë më shumë pikë se kënga e vendit të dytë. == Vendndodhja == [[Skeda:Tivoli_Concert_Hall-2.jpg|majtas|parapamje|250x250px| Tivolis Koncertsal, Kopenhagen - vendi pritës i konkursit të vitit 1964.]] Ndërtesa pritëse për konkursin ishte Tivolis Koncertsal (Salla e Koncerteve Tivoli) në kryeqytetin e [[Danimarka|Danimarkës]] [[Kopenhaga|Kopenhagë]], e cila shtrihet brenda parkut të famshëm argëtues të Danimarkës dhe kopshtit të argëtimit Kopshtet Tivoli . Parku, duke aluduar me emrin e tij në Jardin de Tivoli ekzistues në Paris, u hap më 15 gusht 1843 dhe është parku i dytë më i vjetër argëtues në botë, pas Dyrehavsbakken në Klampenborg aty pranë.<ref name="copenhagenet1">[http://www.copenhagenet.dk/cph-map/cph-tivoli.asp Tivoli – Tivoli Gardens Copenhagen – Copenhagen Portal – Tourist Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102120751/http://www.copenhagenet.dk/cph-map/CPH-Tivoli.asp |date=2 nëntor 2013 }}. Copenhagenet.dk. Retrieved on 15 August 2011.</ref> == Vendet pjesëmarrëse == {{Esccnty|Suedia}} nuk mori pjesë këtë vit për shkak të një bojkoti mes anëtarëve të [[Unioni Suedez për Artet Performuese dhe Filmin|Bashkimit Suedez për Arte Performuese dhe Film]] ([[Gjuha suedeze|suedisht]]: Teaterförbundet). Transmetuesi suedez [[Radio Sveriges|Sveriges Radio]] megjithatë e shfaqi konkursin.<ref name="Melfest">{{Cite book|last=Thorsson|first=Leif|title=Melodifestivalen genom tiderna : de svenska uttagningarna och internationella finalerna|last2=Verhage|first2=Martin|date=2006|publisher=Premium Publishing|isbn=91-89136-29-2|location=Stockholm|pages=48–49|language=sv}}</ref> {{Esccnty|Portugalia}} garoi për herë të parë në festival, megjithatë ata u bënë vendi i parë që shënoi ''pikë nul'' në hyrjen e parë. Gjermania, Zvicra dhe Jugosllavia gjithashtu shënuan ''pikë nul'' për herë të parë. Hollanda u bë vendi i parë që dërgon një këngëtare me prejardhje joeuropiane. Anneke Grönloh ishte me prejardhje indoneziane.<ref name="ESC1964">{{Cite web|title=Eurovision Song Contest 1964|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=281|access-date=14 qershor 2012|publisher=[[EBU]]}}</ref> Spanja vendosi të dërgonte grupin Italo-Uruguajan [[Los TNT]] të cilit ishin grupi i parë me tre ose më shumë anëtarë në historinë e konkursit. {| class="wikitable plainrowheaders" |+ ! scope="col" |Shteti ! scope="col" |Transmetuesi ! scope="col" |Artist ! scope="col" |Kënga ! scope="col" |Gjuha ! scope="col" |Këngëshkruesit ! scope="col" |Dirigjent |- ! scope="row" |{{Esc|Austria|y=1964}} |ORF |[[Udo Jürgens]] |"{{Lang|de|[[Warum nur, warum?]]|italic=unset}}" |[[Gjuha gjermane|Gjermane]] |Udo Jürgens |Johannes Fehring |- ! scope="row" |{{Esc|Belgium|y=1964}} |RTB |Robert Cogoi |"{{Lang|fr|Près de ma rivière|italic=unset}}" |[[Gjuha frënge|Frënge]] |Robert Cogoi |Henri Segers |- ! scope="row" |{{Esc|Denmark|y=1964}} |DR |Bjørn Tidmand |"{{Lang|da|Sangen om dig|italic=unset}}" |[[Gjuha daneze|Daneze]] |{{hlist|Aksel V. Rasmussen|Morgens Dam}} |Kai Mortensen |- ! scope="row" |{{Esc|Finland|y=1964}} |YLE |Lasse Mårtenson |"{{Lang|fi|Laiskotellen|italic=unset}}" |[[Gjuha finlandeze|Finland]]{{Efn|Live performance contained one phrase in English}} |{{hlist|[[Lasse Mårtenson]]|Sauvo Puhtila}} |George de Godzinsky |- ! scope="row" |{{Esc|France|y=1964}} |RTF |Rachel |"{{Lang|fr|Le Chant de Mallory|italic=unset}}" |Frënge |{{hlist|[[André Popp]]|[[Pierre Cour]]}} |Franck Pourcel |- ! scope="row" |{{Esc|Germany|y=1964}} |HR{{Efn|On behalf of the German public broadcasting consortium [[ARD (broadcaster)|ARD]]<ref>{{cite web|title=Alle deutschen ESC-Acts und ihre Titel|url=https://www.eurovision.de/teilnehmer/vorentscheid386_glossaryPage-25.html|website=www.eurovision.de|publisher=ARD|access-date=12 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612084259/https://www.eurovision.de/teilnehmer/vorentscheid386_glossaryPage-25.html|archive-date=12 qershor 2023|language=de|url-status=live}}</ref>}} |Nora Nova |"{{Lang|de|Man gewöhnt sich so schnell an das Schöne|italic=unset}}" |Gjermane |{{hlist|Rudi von der Dovenmühle|Niels Nobach}} |Willy Berking |- ! scope="row" |{{Esc|Italy|y=1964}} |RAI |[[Gigliola Cinquetti]] |"{{Lang|it|[[Non ho l'età]]|italic=unset}}" |[[Gjuha italiane|Italiane]] |{{hlist|[[Nicola Salerno]]|[[Mario Panzeri]]}} |Gianfranco Monaldi |- ! scope="row" |{{Esc|Luxembourg|y=1964}} |CLT |Hugues Aufray |"{{Lang|fr|Dès que le printemps revient|italic=unset}}" |Frënge |{{hlist|[[Hugues Aufray]]|Jacques Plante}} |Jacques Denjean |- ! scope="row" |{{Esc|Monaco|y=1964}} |TMC |Romuald |"{{Lang|fr|Où sont-elles passées|italic=unset}}" |Frënge |{{hlist|[[Francis Lai]]|[[Pierre Barouh]]}} |Michel Colombier |- ! scope="row" |{{Esc|Netherlands|y=1964}} |[[Nederlandse Omroep Stichting|NTS]] |Anneke Grönloh |"{{Lang|nl|Jij bent mijn leven|italic=unset}}" |[[Gjuha holandeze|Holandeze]] |{{hlist|Ted Powder|René de Vos}} |Dolf van der Linden |- ! scope="row" |{{Esc|Norway|y=1964}} |[[Radiotelevizioni i Norvegjisë|NRK]] |Arne Bendiksen |"{{Lang|no|Spiral|italic=unset}}" |[[Gjuha norvegjeze|Norvegjeze]] |{{hlist|[[Sigurd Jansen]]|Egil Hagen}} |Karsten Andersen |- ! scope="row" |{{Esc|Portugal|y=1964}} |RTP |António Calvário |"{{Lang|pt|Oração|italic=unset}}" |[[Gjuha portugeze|Portugeze]] |{{hlist|João Nobre|[[Francisco Nicholson]]|Rogério Braçinha}} |Kai Mortensen |- ! scope="row" |{{Esc|Spain|1945|y=1964}} |TVE |Tim, Nelly and Tony |"{{Lang|es|Caracola|italic=unset}}" |[[Gjuha spanjolle|Spanjolle]] |Fina de Calderón |Rafael Ibarbia |- ! scope="row" |{{Esc|Switzerland|y=1964}} |SRG SSR |Anita Traversi |"{{Lang|it|I miei pensieri|italic=unset}}" |Italiane |{{hlist|Giovanni Pelli|Sanzio Chiesa}} |Fernando Paggi |- ! scope="row" |{{Esc|United Kingdom|y=1964}} |[[BBC]] |Matt Monro |"I Love the Little Things" |Angleze |Tony Hatch |[[Harry Rabinowitz]] |- ! scope="row" |{{Esc|Yugoslavia|y=1964}} |JRT |Sabahudin Kurt |"{{Lang|sh-latn|Život je sklopio krug|italic=unset}}" <small>({{Lang|sh|Живот је склопио круг}})</small> |[[Gjuha serbokroate|Serbo-Kroate]] |{{hlist|Srđan Matijević|[[Stevan Raičković]]}} |Radivoje Spasić |} {| class="wikitable" ! scope="col" |Artist ! scope="col" | Vendi ! scope="col" | Viti(t) e mëparshëm |- | Anita Traversi | Zvicra | [[Festivali Evropian i Këngës 1956|1956]] (Këngëtarja mbështetëse), [[Festivali Evropian i Këngës 1960|1960]] |} == Formati == Secili vend kishte 10 anëtarë jurie të cilët shpërndanë tre pikë midis një, dy ose tre këngëve të tyre të preferuara. Pikët u grumbulluan dhe këngët e para, të dyta dhe të treta u vlerësuan me 5, 3 dhe 1 vota sipas radhës. Nëse vetëm një këngë mori çdo pikë brenda jurisë, do të merrte të gjitha 9 pikët. Nëse do të zgjidheshin vetëm dy këngë, këngët do të merrnin me radhë 6 dhe 3 pikë.<ref name="ESC1964"/> Festivali këtë vit ishte shumë i politizuar me kërkesa që diktaturat e krahut të djathtë në Spanjë dhe Portugali të përjashtoheshin nga gara. Kjo polemikë u bë e dukshme gjatë konkursit pasi pak para hyrjes së Belgjikës, një burrë hyri në skenë duke mbajtur një pankartë që thoshte "Bojkoto Frankon dhe Salazarin". Ai u hoq shpejt nga skena. Kjo alarmoi audiencën, ku pamjet e kamerës u prenë në tabelë, megjithatë pas ngjarjes u bënë fotografi dhe u publikuan. Ky do të ishte pushtimi i parë i skenës në historinë e konkursit. Përgjigja e menjëhershme e audiencës së Koncertsal ndaj hyrjes italiane ishte dukshëm entuziaste dhe e zgjatur dhe, më e pazakonta për një performancë Eurovizioni. Pasi doli nga skena Gigliola Cinquetti u lejua të kthehej për të bërë një përkulje të dytë. Performancës së saj iu dha një përsëritje e paplanifikuar në televizionin britanik pasditen tjetër. Në këtë rast, ajo korri fitoren më dërrmuese në historinë e garës, me një rezultat pothuajse tre herë më të lartë se rivalja e saj më e afërt, një arritje jashtëzakonisht e pamundur për t'u mposhtur ndonjëherë me sistemet e pikëve pas vitit 1974. == Pasqyrë e konkursit == {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+Results of the Eurovision Song Contest 1964<ref>{{Cite web|title=Final of Copenhagen 1964|url=https://eurovision.tv/event/copenhagen-1964/final|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406172136/https://eurovision.tv/event/copenhagen-1964/final|archive-date=6 prill 2021|access-date=6 prill 2021|publisher=European Broadcasting Union}}</ref> ! scope="col" |R/R ! scope="col" |Shteti ! scope="col" |Artisti ! scope="col" |Kënga ! scope="col" |Pikët ! scope="col" |Vendi |- ! scope="row" style="text-align:center;" |1 |{{Esc|Luxembourg|y=1964}} |{{Sortname|Hugues|Aufray}} |"{{Lang|fr|Dès que le printemps revient|italic=unset}}" |14 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |2 |{{Esc|Netherlands|y=1964}} |{{Sortname|Anneke|Grönloh}} |"{{Lang|nl|Jij bent mijn leven|italic=unset}}" |2 |10 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |3 |{{Esc|Norway|y=1964}} |{{Sortname|Arne|Bendiksen}} |"{{Lang|no|Spiral|italic=unset}}" |6 |8 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |4 |{{Esc|Denmark|y=1964}} |{{Sortname|Bjørn|Tidmand}} |"{{Lang|da|Sangen om dig|italic=unset}}" |4 |9 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |5 |{{Esc|Finland|y=1964}} |{{Sortname|Lasse|Mårtenson}} |"{{Lang|fi|Laiskotellen|italic=unset}}" |9 |7 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |6 |{{Esc|Austria|y=1964}} |{{Sortname|Udo|Jürgens}} |"{{Lang|de|[[Warum nur, warum?]]|italic=unset}}" |11 |6 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |7 |{{Esc|France|y=1964}} |Rachel |"{{Lang|fr|Le Chant de Mallory|italic=unset}}" |14 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |8 |{{Esc|United Kingdom|y=1964}} |{{Sortname|Matt|Monro}} |"I Love the Little Things" |17 |2 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |9 |{{Esc|Germany|y=1964}} |{{Sortname|Nora|Nova}} |"{{Lang|de|Man gewöhnt sich so schnell an das Schöne|italic=unset}}" |0 |13 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |10 |{{Esc|Monaco|y=1964}} |Romuald |"{{Lang|fr|Où sont-elles passées|italic=unset}}" |15 |3 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |11 |{{Esc|Portugal|y=1964}} |{{Sortname|António|Calvário}} |"{{Lang|pt|Oração|italic=unset}}" |0 |13 |- style="font-weight:bold; background:gold;color:#000" ! scope="row" style="text-align:center; font-weight:bold; background:gold;color:#000" |12 |{{Esc|Italy|y=1964}} |{{Sortname|Gigliola|Cinquetti}} |"{{Lang|it|[[Non ho l'età]]|italic=unset}}" |49 |1 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |13 |{{Esc|Yugoslavia|y=1964}} |{{Sortname|Sabahudin|Kurt}} |"{{Lang|sh-latn|Život je sklopio krug|italic=unset}}" |0 |13 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |14 |{{Esc|Switzerland|y=1964}} |{{Sortname|Anita|Traversi}} |"{{Lang|it|I miei pensieri|italic=unset}}" |0 |13 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |15 |{{Esc|Belgium|y=1964}} |{{Sortname|Robert|Cogoi}} |"{{Lang|fr|Près de ma rivière|italic=unset}}" |2 |10 |- ! scope="row" style="text-align:center;" |16 |{{Esc|Spain|1945|y=1964}} |Tim, Nelly and Tony |"{{Lang|es|Caracola|italic=unset}}" |1 |12 |} === Zëdhënësit === Secili vend emëroi një zëdhënës i cili ishte përgjegjës për shpalljen e votave për vendin përkatës nëpërmjet telefonit. Zëdhënësit e njohur në konkursin e vitit 1964 janë renditur më poshtë. *  Hollanda{{Snd}}[[Pim Jacobs]]<ref>{{Cite web|title=Nederlandse jurywoordvoerders bij het Eurovisie Songfestival|trans-title=Dutch spokespersons at the Eurovision Song Contest|url=https://www.eurovisionartists.nl/index.htm?content/esf560.asp|access-date=8 qershor 2023|publisher=Eurovision Artists|language=nl}}</ref> == Rezultatet e detajuara të votimit == [[Skeda:Anneke_Grönloh_1964_Eurovision_dress.jpg|parapamje| Veshja e konkurrentes holandeze Anneke Grönloh]] {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+Detailed voting results<ref>{{Cite web|title=Results of the Final of Copenhagen 1964|url=https://eurovision.tv/event/copenhagen-1964/final/results|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406172417/https://eurovision.tv/event/copenhagen-1964/final/results|archive-date=6 prill 2021|access-date=6 prill 2021|publisher=European Broadcasting Union}}</ref><ref>{{Cite web|title=Eurovision Song Contest 1964 – Scoreboard|url=https://eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=281#Scoreboard|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709062201/http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=281#Scoreboard|archive-date=9 korrik 2015|access-date=14 qershor 2021|publisher=European Broadcasting Union}}</ref> ! colspan="2" | ! scope="col" {{Vertical header|Total score}} ! scope="col" {{Vertical header|Luxembourg}} ! scope="col" {{Vertical header|Netherlands}} ! scope="col" {{Vertical header|Norway}} ! scope="col" {{Vertical header|Denmark}} ! scope="col" {{Vertical header|Finland}} ! scope="col" {{Vertical header|Austria}} ! scope="col" {{Vertical header|France}} ! scope="col" {{Vertical header|United Kingdom}} ! scope="col" {{Vertical header|Germany}} ! scope="col" {{Vertical header|Monaco}} ! scope="col" {{Vertical header|Portugal}} ! scope="col" {{Vertical header|Italy}} ! scope="col" {{Vertical header|Yugoslavia}} ! scope="col" {{Vertical header|Switzerland}} ! scope="col" {{Vertical header|Belgium}} ! scope="col" {{Vertical header|Spain}} |- ! rowspan="16" {{Vertical header|Contestants}} ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |Luxembourg | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |14 | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | |3 | | | | |3 | |'''5''' | | |3 | | | | |- ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |Netherlands | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |2 | | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | | |1 | | | |1 | | | | | | | | |- ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |Norway | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |6 | | | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | |'''5''' |1 | | | | | | | | | | | |- ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |Denmark | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |4 | | |1 | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | | | | | | | | | | | | |3 |- ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |Finland | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |9 | | |3 |3 | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | | | |3 | | | | | | | | |- ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |Austria | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |11 | | | | | | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | | | | | | |'''5''' | | |1 |'''5''' |- ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |France | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |14 |1 | | | | |3 | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | | | |'''5''' |3 | |1 | | |1 |- ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |United Kingdom | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |17 | |1 |'''5''' | |3 |1 |1 | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | |1 | | | | |'''5''' | | |- ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |Germany | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |0 | | | | | | | | | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | | | | | | | | |- ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |Monaco | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |15 |3 | | | | | |'''5''' | | | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | | | |3 |1 |3 | |- ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |Portugal | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |0 | | | | | | | | | | | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | | | | | | |- style="background:gold;color:#000" ! scope="row" style="text-align:left; font-weight:bold; background:gold;color:#000" |Italy | style="text-align:right; font-weight:bold;" |49 |'''5''' |'''5''' | | |'''5''' |'''5''' | |'''5''' |3 |3 |'''5''' | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | |'''5''' |3 |'''5''' | |- ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |Yugoslavia | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |0 | | | | | | | | | | | | | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | | | | |- ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |Switzerland | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |0 | | | | | | | | | | | | | | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | | | |- ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |Belgium | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |2 | | | | | | | | | |1 |1 | | | | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | | |- ! scope="row" style="text-align:left; background:#f2f2f2;color:#000" |Spain | style="text-align:right; background:#f2f2f2;color:#000" |1 | | | | | | | | | | | |1 | | | | style="text-align:left; background:#aaa;color:#000" | |} === 5 pikë === Më poshtë është një përmbledhje e të gjithë 5 pikëshave në finale: {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |N. ! scope="col" | Garuesja ! scope="col" | Kombet që japin 5 pikë |- ! scope="row" | 8 | ''' Italia''' | Austri ,  Belgjika ,  Finlanda ,  Luksemburgu ,  Holanda ,  Portugalia ,  Mbretëria e Bashkuar ,  Jugosllavia |- ! rowspan="2" scope="row" | 2 | Austria | Italia ,  Spanja |- | Mbretëria e Bashkuar | Norvegjia ,  Zvicra |- ! rowspan="4" scope="row" | 1 | Franca | Monako |- | Luksemburgu | Gjermania |- | Monako | Franca |- | Norvegjia | Danimarka |} == Transmetimet == Secilit transmetues pjesëmarrës iu kërkua të transmetonte konkursin përmes rrjeteve të tij. Transmetuesit jo-pjesëmarrës anëtarë të EBU ishin gjithashtu në gjendje të transmetonin konkursin si "pjesëmarrës pasivë". Transmetuesit ishin në gjendje të dërgonin komentues për të siguruar pasqyrimin e konkursit në gjuhën e tyre amtare dhe për të transmetuar informacione rreth artistëve dhe këngëve te shikuesit e tyre televiziv.<ref>{{Cite web|date=31 tetor 2018|title=The Rules of the Contest|url=https://eurovision.tv/about/rules|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004011300/https://eurovision.tv/about/rules|archive-date=4 tetor 2022|access-date=19 dhjetor 2022|publisher=European Broadcasting Union}}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders" |+Broadcasters and commentators in participating countries ! scope="col" |Country ! scope="col" |Broadcaster ! scope="col" |Channel(s) ! scope="col" |Commentator(s) ! scope="col" |{{Abbr|Ref(s)|References}} |- ! scope="row" |{{Flagu|Austria}} |ORF |ORF | {{Ska|''Unknown''}} |<ref>{{Cite web|title=Austria – Copenhagen 1964|url=https://eurovision.tv/participant/udo-juergens|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513000343/https://eurovision.tv/participant/udo-juergens|archive-date=13 maj 2018|access-date=28 dhjetor 2022|publisher=European Broadcasting Union}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="rowgroup" |{{Flagu|Belgjika}} |RTB |RTB | {{Ska|''Unknown''}} |<ref name="Limburgs" /><ref name="Luxemburger" /> |- |BRT |BRT | {{Ska|''Unknown''}} |<ref name="Limburgs" /> |- ! scope="row" |{{Flagu|Danimarka}} |DR |DR TV, DR P1, DR P3 |''No commentary'' |<ref>{{Cite web|title=Programoversigt – 21/03/1964|url=https://www.larm.fm/Asset/448d6b42-ca06-30b5-1b50-2aa2a82139c5|access-date=19 dhjetor 2022|publisher=LARM.fm|language=da|archive-date=19 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219142830/https://www.larm.fm/Asset/448d6b42-ca06-30b5-1b50-2aa2a82139c5|url-status=dead}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="rowgroup" |{{Flagu|Finlanda}} | rowspan="3" |YLE |{{Lang|fi|[[Yle TV1|Suomen Televisio]]|italic=unset}} |{{Interlanguage link|Aarno Walli|fi}} | rowspan="3" |<ref name="HS">{{Cite news|date=21 mars 1964|title=Radio ja televisio|language=fi|pages=31|work=[[Helsingin Sanomat]]|url=https://nakoislehti.hs.fi/253dc691-d7ee-4965-9700-c36fb165e8a9|url-access=subscription|access-date=7 nëntor 2022}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Pajala|first=Mari|date=2013|editor-last=Badenoch|editor-first=Alexander|editor2-last=Fickers|editor2-first=Andreas|editor3-last=Henrich-Franke|editor3-first=Christian|title=Intervision Song Contests and Finnish Television between East and West|journal=Airy Curtains in the European Ether: Broadcasting and the Cold War|location=Baden-Baden, Germany|publisher=[[Nomos publishing house|Nomos]]|pages=215–270|doi=10.5771/9783845236070-215|isbn=9783845236070|quote=Walli was closely involved in YLE’s ESC productions; among other things he [...] provided the commentary for all the 1960s ESCs on Finnish television.|via=[[Academia.edu]]}}</ref> |- |{{Lang|fi|{{ill|Yleisohjelma|fi|Yleisohjelma (Suomen Yleisradio)}}|italic=unset}} |{{Interlanguage link|Erkki Melakoski|fi}} |- |{{Lang|fi|Ruotsinkielinen ula-ohjelma|italic=unset}} | {{Ska|''Unknown''}} |- ! scope="row" |{{Flagu|Franca}} |RTF |RTF |Robert Beauvais |<ref name="Luxemburger" /><ref name="Je vois tout" /> |- ! scope="row" |{{Flagu|Gjermania}} |ARD |{{Lang|de|[[Das Erste|Deutsches Fernsehen]]|italic=unset}} | {{Ska|''Unknown''}} |<ref name="Limburgs" /><ref name="Schweiz" /> |- ! scope="row" |{{Flagu|Italia}} |RAI |{{Lang|it|[[Rai 1|Programma Nazionale]]|italic=unset}} |{{Interlanguage link|Renato Tagliani|it|Renato Tagliani}} |<ref name="Stampa">{{Cite news|date=21 mars 1964|title=Oggi sul video|language=it|page=11|work=[[La Stampa]]|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,11/articleid,1555_02_1964_0069_0011_21874578/|access-date=27 dhjetor 2022}}</ref> |- ! scope="row" |{{Flagu|Luxembourg}} |CLT |{{Lang|fr|[[RTL9|Télé-Luxembourg]]|italic=unset}} | {{Ska|''Unknown''}} |<ref name="Luxemburger">{{Cite news|date=21 mars 1964|title=Radio-Télévision|language=de, fr|page=18|work=[[Luxemburger Wort]]|url=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/2bhgc1x89/pages/18|access-date=27 dhjetor 2022}}</ref> |- ! scope="row" |{{Flagu|Monako}} | colspan="2" |{{Lang|fr|[[TMC (TV channel)|Télé Monte-Carlo]]|italic=unset}} | {{Ska|''Unknown''}} |<ref>{{Cite web|title=Monaco – Copenhagen 1964|url=https://eurovision.tv/participant/romuald|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513004941/https://eurovision.tv/participant/romuald|archive-date=13 maj 2018|access-date=28 dhjetor 2022|publisher=European Broadcasting Union}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="rowgroup" |{{Flagu|Hollanda}} |[[Nederlandse Omroep Stichting|NTS]] |NTS |Ageeth Scherphuis |<ref name="Limburgs">{{Cite news|date=21 mars 1964|title=Radio – Televisie|language=nl|page=19|work=[[Limburgs Dagblad]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010526018:mpeg21:p019|access-date=27 dhjetor 2022|via=[[Delpher]]}}</ref><ref>{{Cite news|date=19 mars 1964|title=Anneke en Ageeth al in Kopenhagen|language=nl|page=1|work=[[De Waarheid]]|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010372107:mpeg21:p001|access-date=27 dhjetor 2022|via=[[Delpher]]}}</ref> |- |{{Interlanguage link|Nederlandse Radio Unie|nl}} |Hilversum 2 | {{Ska|''Unknown''}} |<ref name="Limburgs" /> |- ! scope="row" |{{Flagu|Norvegjia}} |[[Radiotelevizioni i Norvegjisë|NRK]] |{{Lang|no|[[NRK1|NRK Fjernsynet]]|italic=unset}}, [[NRK P1|NRK]] |Odd Grythe |<ref>{{Cite news|date=21 mars 1964|title=Se og Hør idag|language=no|page=11|work=[[Oppland Arbeiderblad]]|url=https://www.nb.no/items/d550890126eb11eecf065a05ab6b2341?page=9|access-date=27 dhjetor 2022|via=[[National Library of Norway]]}}</ref> |- ! scope="row" |{{Flagu|Portugalia}} |RTP |RTP | {{Ska|''Unknown''}} |<ref>{{Cite news|date=21 mars 1964|title=Boletim do dia|language=pt|page=15|work=[[Diário de Lisboa]]|url=http://casacomum.org/cc/visualizador?pasta=06553.091.18830#!15|access-date=27 dhjetor 2022|via=Casa Comum|archive-date=27 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227194105/http://casacomum.org/cc/visualizador?pasta=06553.091.18830#!15|url-status=dead}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="rowgroup" |{{Flagu|Spanja|1945}} |TVE |TVE |{{Interlanguage link|Federico Gallo|es}} |<ref name="Vanguardia">{{Cite news|date=21 mars 1964|title=Radio y TV|language=es|page=44|work=[[La Vanguardia]]|url=https://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1964/03/21/pagina-44/32677523/pdf.html|url-access=subscription|access-date=27 dhjetor 2022}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{Cite web|last=HerGar|first=Paula|date=28 mars 2018|title=Todos los comentaristas de la historia de España en Eurovisión (y una única mujer en solitario)|url=https://los40.com/los40/2018/03/27/album/1522166894_094380.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926203750/https://los40.com/los40/2018/03/27/album/1522166894_094380.html|archive-date=19 dhjetor 2021|access-date=14 dhjetor 2022|publisher=[[Los 40]]|language=es}}</ref> |- |RNE |RNE{{Efn|Deferred broadcast at 23:00 [[Central European Time|CET]] (22:00 [[Coordinated Universal Time|UTC]])<ref name="Vanguardia" />}} | {{Ska|''Unknown''}} |<ref name="Vanguardia" /> |- ! rowspan="6" scope="rowgroup" |{{Flagu|Zvicra}} | rowspan="6" |SRG SSR |TV DRS | {{Ska|''Unknown''}} | rowspan="6" |<ref name="Je vois tout">{{Cite news|date=12 mars 1964|title=Programme TV|language=fr|pages=28–30|work=Radio TV - Je vois tout|publisher=Héliographia SA|location=Lausanne, Switzerland|url=https://scriptorium.bcu-lausanne.ch/zoom/324892/view?page=15&p=verso&tool=info&view=0,0,5969,4156|access-date=27 dhjetor 2022}}</ref><ref name="Schweiz">{{Cite news|date=21 maj 1964|title=Radioprogramm / Fernsehprogramm|language=de|page=19|work=[[Neue Zürcher Nachrichten]]|location=[[Zürich]], Switzerland|url=https://www.e-newspaperarchives.ch/?a=d&d=NZN19640321-03|access-date=27 dhjetor 2022|via=e-newspaperarchives.ch|archive-date=27 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127065015/https://www.e-newspaperarchives.ch/?a=d&d=NZN19640321-03|url-status=dead}}</ref><ref name="Radio">{{Cite news|date=12 mars 1964|title=Programmes radiophoniques – samedi 21 mars|language=fr|pages=62–64|work=Radio TV - Je vois tout|publisher=Héliographia SA|location=Lausanne, Switzerland|url=https://scriptorium.bcu-lausanne.ch/zoom/324892/view?page=32&p=verso&tool=info&view=0,0,5941,4143|access-date=27 dhjetor 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=21 mars 1964|title=Radio–TV|language=it|page=7|work=Libera Stampa|location=[[Lugano]], Switzerland|url=https://www.sbt.ti.ch/quotidiani-public-pdf/main_part.php?fullscreen=true&paper=ls&day=21&month=3&year=1964&page=7&papername=Libera%20Stampa&allpages=1,2,3,4,5,6,7,8|access-date=27 dhjetor 2022|via={{ill|Sistema bibliotecario ticinese|it}}}}</ref> |- |TSR |Robert Burnier |- |TSI | {{Ska|''Unknown''}} |- |DRS 1{{Efn|Delayed broadcast on 23 March at 20:00 [[Central European Time|CET]] (19:00 [[Coordinated Universal Time|UTC]])<ref name="Schweiz" />}} | {{Ska|''Unknown''}} |- |RSR 1 | {{Ska|''Unknown''}} |- |RSI 1 | {{Ska|''Unknown''}} |- ! scope="row" |{{Flagu|Mbretëria e Bashkuar}} |[[BBC]] |BBC TV |David Jacobs |<ref name="Roxburgh">{{Cite book|last=Roxburgh|first=Gordon|title=Songs for Europe: The United Kingdom at the Eurovision Song Contest|date=2012|publisher=[[Telos Publishing]]|isbn=978-1-84583-065-6|series=Volume One: The 1950s and 1960s|location=Prestatyn|pages=348–358}}</ref><ref name="Radio Times">{{Cite news|date=21 mars 1964|title=Eurovision Song Contest Grand Prix 1964|work=[[Radio Times]]|url=https://genome.ch.bbc.co.uk/8b8ea20a62fe453bb6f3c592b86635c6|access-date=27 dhjetor 2022|via=[[BBC Genome Project]]|archive-date=27 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227194059/https://genome.ch.bbc.co.uk/8b8ea20a62fe453bb6f3c592b86635c6|url-status=dead}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="rowgroup" |{{Flagu|Jugosllavia}} | rowspan="2" |JRT |{{Lang|sl|[[Radiotelevizija Slovenija|Televizija Ljubljana]]|italic=unset}} | {{Ska|''Unknown''}} | rowspan="3" |<ref>{{Cite news|date=21 mars 1964|title=Televizija – sobota – 21. marca|language=sl|page=11|work=Panorama|location=[[Kranj]], [[Socialist Republic of Slovenia|SR Slovenia]], [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]]|url=https://arhiv.gorenjskiglas.si/digitar/55394304_1964_11_L.pdf|url-status=live|access-date=27 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227185002/https://arhiv.gorenjskiglas.si/digitar/55394304_1964_11_L.pdf|archive-date=27 dhjetor 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=21 mars 1964|title=Televizija – Subota, 21. ožujka|language=sh|page=8|work=[[Slobodna Dalmacija]]|location=[[Split, Croatia|Split]], [[Socialist Republic of Croatia|SR Croatia]], [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]]|url=https://arhiv.slobodnadalmacija.hr/pvpages/pvpages/viewPage/?pv_page_id=241926&pv_issue_no=640321_A|access-date=27 dhjetor 2022}}</ref> |- |{{Lang|sh|[[HRT 1|Televizija Zagreb]]|italic=unset}} | {{Ska|''Unknown''}} |} === Regjistrimet e humbura === Ashtu si me {{Escyr|1956||festivalin e parë 1956}}, nuk dihet të ketë mbijetuar asnjë video-incizim i plotë i konkursit të vitit 1964 megjithatë, ndryshe nga konkursi i vitit 1956 (ku akti i intervalit mungon kryesisht), ekziston një regjistrim i plotë audio në formën e transmetimit radiofonik nga DR. Disa klipe të konkursit kanë mbijetuar, duke përfshirë një pjesë të ceremonive të hapjes, duke përfshirë disa nga komentet përshëndetëse të prezantueses Lotte Wæver, si dhe shumica e performancës së përsëritur të " {{Lang|it|Non ho l'età|italic=unset}} “ nga fundi i transmetimit. Për ca kohë, kishte një thashetheme se një kopje e të gjithë konkursit ekzistonte në arkivat e televizionit francez.<ref>{{Cite web|title=9eme-concours-eurovision-de-la-chanson-1964|url=http://inatheque.ina.fr/doc/TV-RADIO/DA_CPF96003532/9eme-concours-eurovision-de-la-chanson-1964?rang=334|access-date=2021-12-14|website=inatheque.ina.fr}}</ref> Në vitin 2021, [[Institut National de l'audiovisuel|INA]] konfirmoi për ''Wiwibloggs'' se arkivat e televizionit francez nuk zotërojnë një kopje të konkursit.<ref>{{Cite web|last=ten Veen|first=Renske|date=31 korrik 2021|title=Lost in Copenhagen: French television archive INA confirms it does NOT possess a copy of missing Eurovision 1964 show|url=https://wiwibloggs.com/2021/07/31/french-television-archive-ina-does-not-have-eurovision-1964/266236/|access-date=31 korrik 2021|website=Wiwibloggs.com|publisher=[[Wiwibloggs]]}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Një mit i vazhdueshëm, madje i përsëritur në faqen zyrtare të Eurovizionit, është se kaseta u shkatërrua në një zjarr në vitet 1970. Në intervistat më të fundit, DR pohoi se transmetimi nuk u regjistrua kurrë, gjoja për shkak të mungesës së makinerive të shiritit në studio në atë kohë.<ref>{{Cite web|date=2019-03-20|title=BILLEDER: I denne uge er det 55 år siden, Danmark holdt sit første Eurovision i Tivoli|trans-title=Photos: This week, it is 55 years since Denmark held its first Eurovision in Tivoli|url=https://www.dr.dk/om-dr/nyheder/billeder-i-denne-uge-er-det-55-aar-siden-danmark-holdt-sit-foerste-eurovision-i-tivoli|access-date=2021-12-14|website=DR|language=da}}</ref> Audioja e të gjithë shfaqjes, megjithatë, është ende e disponueshme në internet, dhe disa videoklipe dhe foto të shkurtra mbeten të disponueshme.<ref>{{Cite web|title=Opmærkning af DR's billeder|url=https://historiskebilleder.danskkulturarv.dk/search.html?term=Eurovision|access-date=2022-08-07}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Festivali Evropian i Këngës sipas viteve]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Numër lidhjesh të shabllonit të lidhjeve ndërgjuhësore]] lp92g2ifxk4u4hiunegekwqro8ls6xo 0 87039 3028848 2426663 2026-08-31T19:33:03Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Al-Khwarizmi, versioni i datës 21 korrik 2026 (revizioni 1365313405) 3028848 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi | native_name = {{lang|ar|محمد بن موسى الخوارزميّ}} | image = Madrid - Ciudad Universitaria, Monumento a Muhammad al-Juarismi (cropped).jpg | caption = Statujë në [[Madrid]], ngritur në 2020 | birth_date = rreth vitit 780 | birth_place = {{ill|Horezm|en|Khwarazm}}, [[Kalifati Abasit]] | death_date = rreth vitit 850 | era = [[Epoka e Artë Islame]] | field = [[Matematika]], [[astronomi]]a, [[gjeografia]] | known_for = Traktate mbi [[algjebër]]n dhe [[Sistemi numerik indo-arab|sistemin numerik indo-arab]] | influenced = [[Abu Kamil]] i Egjiptit, [[Nicolo Tartaglia]] | workplaces = [[Shtëpia e Urtësisë]] në [[Bagdad]] (afër vitit 820) }} '''Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi''' ({{lang|ar|محمد بن موسى الخوارزميّ}}, ''Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī''), njohur shkurt edhe si '''al-Kuarizmi''' (rreth 780 – rreth 850), ishte [[matematikan]] aktiv gjatë [[Epoka e Artë Islame|Epokës së Artë Islame]], i cili prodhoi vepra në gjuhën arabe mbi [[matematikë]]n, [[astronomi]]në dhe [[gjeografi]]në. Rreth vitit 820, punoi në [[Shtëpia e Urtësisë|Shtëpinë e Urtësisë]] në [[Bagdad]], kryeqyteti i atëhershëm i [[Kalifati Abasit|Kalifatit Abasit]].<ref>{{cite book |last=Toomer |first=Gerald J. |chapter=al-Khuwārizmī, Abu Ja'far Muḥammad ibn Mūsā |title=Dictionary of Scientific Biography |editor-last=Gillispie |editor-first=Charles Coulston |volume=7 |pages=358–365 |publisher=Scribner |date=1970–1980 |isbn=978-0-684-16966-8 |language=en}}</ref> Si një prej dijetarëve më të shquar të periudhës, veprat e tij patën ndikim të gjerë tek autorët e mëvonshëm, si në botën islame ashtu edhe në Evropë. Për jetën e el-Kuarizmit dihen pak të dhëna biografike. Traktati i tij popullarizues mbi [[algjebër]]n, përpiluar midis viteve 813 dhe 833 si ''[[Al-Xhabri|Al-Xhabr]]'' (''Libri i Përmbledhur mbi Llogaritjen me Përfundim dhe Balancim''), paraqiti zgjidhjen e parë sistematike të ekuacioneve lineare dhe kuadratike. Një prej arritjeve të tij në algjebër ishte demonstrimi se si zgjidheshin ekuacionet kuadratike duke plotësuar katrorin, për të cilën dha arsyetime gjeometrike. Meqë el-Kuarizmi ishte i pari që e trajtoi algjebrën si disiplinë të pavarur dhe prezantoi metodat e "reduktimit" dhe "balancimit" (transpozimi i termave të zbritur në anën tjetër të një ekuacioni, domethënë anulimi i termave të ngjashëm në anët e kundërta), ai është përshkruar nga shumë historianë të shkencës si babai ose themeluesi i algjebrës. Vetë termi "algjebër" vjen nga titulli i shkurtuar i traktatit të tij ({{lang|ar|الجبر}}, ''al-jabr'', "përfundim" ose "ribashkim"). Emri i tij dha shkas për termat [[algorizëm]] dhe [[algoritëm]], si dhe për termat spanjollë, italian dhe portugez ''algoritmo'', dhe për termin spanjoll ''guarismo'' dhe portugez ''algarismo'', që të gjithë do të thonë "shifër". Në shekullin XII, përkthimet latine të tekstit shkollor të el-Kuarizmit mbi aritmetikën indiane, që kodifikuan numrat e ndryshëm indianë, prezantuan sistemin dhjetor pozicional të numrave në botën perëndimore. Po ashtu, ''Al-Xhabri'', i përkthyer në latinisht nga studiuesi anglez {{ill|Robert i Çesterit|en|Robert of Chester}} në 1145, u përdor deri në shekullin XVI si teksti kryesor matematikor i universiteteve evropiane.<ref>{{cite book |last=Hitti |first=Philip Khuri |title=History of the Arabs |publisher=Palgrave Macmillan |year=2002 |page=379 |isbn=978-1-137-03982-8 |language=en}}</ref> El-Kuarizmi rishikoi ''Gjeografinë'' e [[Ptolemeu]]t, traktat në gjuhën greke i shekullit II, duke renditur gjatësitë dhe gjerësitë gjeografike të qyteteve dhe vendndodhjeve të ndryshme. Ai dha gjithashtu një kontribut të rëndësishëm në [[trigonometri]], duke prodhuar tabela të sakta sinusi dhe kosinusi. Emri i el-Kuarizmit u latinizua si ''Algoritmi'', duke e bërë emrin e tij origjinën e fjalës "algoritëm". == Jeta == Pak të dhëna për jetën e el-Kuarizmit dihen me siguri. {{ill|Ibn el-Nedim|en|Ibn al-Nadim}} jep si vendlindje të tij Horezmin, dhe përgjithësisht besohet se ai erdhi prej kësaj krahine. Sipas shumë burimeve, ai ishte me prejardhje [[Persët|persiane]];<ref>{{cite journal |last=Saliba |first=George |title=Science and medicine |journal=Iranian Studies |volume=31 |issue=3–4 |date=September 1998 |pages=681–690 |doi=10.1080/00210869808701940 |language=en}}</ref> emri i tij do të thotë "nga Horezmi", një krahinë që ishte pjesë e Iranit të Madh dhe që sot është pjesë e [[Turkmenistani]]t dhe [[Uzbekistani]]t. Megjithëse ishte me origjinë jo-arabe (ndoshta horezmiane), ai i shkroi veprat e tij shkencore tërësisht në gjuhën arabe. Në një diskutim redaktorial të vitit 2025 mbi artikullin përkatës në Wikipedian në anglisht, u arrit konsensus i fortë kundër përshkrimit të el-Kuarizmit si "persian" ose "iranian" në paragrafin hyrës, prandaj ky artikull e ndjek po atë konvencion, ndërkohë që diskuton origjinën e tij në këtë seksion. [[Taberiu|El-Taberi]] e jep emrin e tij si Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi el-Maxhusi el-Kutrubuli. Epiteti ''el-Kutrubuli'' mund të tregojë se ai vinte nga Kutrubuli (Katrabuli), afër Bagdadit, ndonëse historiani {{ill|Roshdi Rashed|en|Roshdi Rashed}} e mohon këtë interpretim, duke argumentuar se citimi i el-Taberit duhet lexuar si përshkrim i dy personave të ndryshëm ("Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi ''dhe'' el-Maxhusi el-Kutrubuli"), jo si një emër i vetëm. Historiani David A. King, nga ana tjetër, e mban të vlefshme lidhjen me Kutrubulin, duke vënë në dukje se el-Kuarizmi u quajt kështu sepse lindi pikërisht jashtë Bagdadit. Për sa i përket fesë së el-Kuarizmit, historiani Gerald Toomer ka shkruar se epiteti "el-Maxhusi" i dhënë nga el-Taberi mund të sugjerojë se ai ishte pasues i fesë së vjetër [[Zoroastrizmi|zoroastriane]] — gjë ende e mundshme në atë kohë për një njeri me origjinë iraniane — por parathënia fetare e ''Algjebrës'' së el-Kuarizmit tregon se ai ishte mysliman ortodoks, kështu që epiteti i el-Taberit mund të nënkuptonte vetëm se paraardhësit e tij, e ndoshta ai vetë në rininë e tij, kishin qenë zoroastrianë. ''El-Fihristi'' i Ibn el-Nedimit përfshin një biografi të shkurtër të el-Kuarizmit, së bashku me listën e librave të tij. El-Kuarizmi realizoi pjesën më të madhe të veprës së tij midis viteve 813 dhe 833. Pas pushtimit mysliman të Persisë, Bagdadi ishte bërë qendra e studimeve shkencore dhe tregtisë. Rreth vitit 820, el-Kuarizmi u emërua astronom dhe drejtues i librarisë së [[Shtëpia e Urtësisë|Shtëpisë së Urtësisë]], themeluar nga kalifi abasit [[El-Ma'muni|el-Ma'mun]].<ref>{{cite journal |last=Maher |first=P. |title=From Al-Jabr to Algebra |journal=Mathematics in School |volume=27 |issue=4 |year=1998 |pages=14–15 |language=en}}</ref> El-Kuarizmi studioi shkencat dhe matematikën, duke përfshirë përkthimin e dorëshkrimeve shkencore greke dhe sanskrite. Ai ishte gjithashtu historian, i cituar nga figura si el-Taberi dhe Ibn Ebi Tahiri. Gjatë sundimit të [[el-Uathiku]]t, thuhet se ai mori pjesë në të parën prej dy ambasadave dërguar tek [[Hazarët]]. Historiani {{ill|Douglas Morton Dunlop|en|Douglas Morton Dunlop}} ka sugjeruar se Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi mund të ketë qenë i njëjti person me Muhamed ibn Musa ibn Shakirin, më i madhi i tre [[Vëllezërit Benu Musa|vëllezërve Benu Musa]]. == Kontribute == [[Skeda:Image-Al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala.jpg|thumb|Faqe nga ''Algjebra'' e el-Kuarizmit]] Kontributet e el-Kuarizmit në matematikë, gjeografi, astronomi dhe kartografi hodhën themelet e risive në algjebër dhe trigonometri. Qasja e tij sistematike ndaj zgjidhjes së ekuacioneve lineare dhe kuadratike çoi te "algjebra", fjalë e prejardhur nga titulli i librit të tij mbi këtë temë, ''Al-Xhabri''. ''Mbi Llogaritjen me Numra Indianë'', shkruar rreth vitit 825, ishte kryesisht përgjegjëse për përhapjen e sistemit numerik indo-arab në Lindjen e Mesme dhe Evropë. Kur vepra u përkthye në latinisht në shekullin XII si ''Algoritmi de numero Indorum'' ("El-Kuarizmi mbi artin indian të llogaritjes"), termi "algoritëm" u fut në botën perëndimore. Pjesë e veprës së el-Kuarizmit u bazuan në astronominë persiane dhe babilonase, numrat indianë dhe matematikën greke. El-Kuarizmi sistemoi dhe korrigjoi të dhënat e Ptolemeut për Afrikën dhe Lindjen e Mesme. Një libër tjetër i rëndësishëm ishte ''Kitab surat el-ard'' ("Pamja e Tokës", i përkthyer si Gjeografi), që paraqiti koordinatat e vendeve bazuar në ato të ''Gjeografisë'' së Ptolemeut, por me vlera të përmirësuara për [[Deti Mesdhe|Detin Mesdhe]], Azinë dhe Afrikën. El-Kuarizmi shkroi për pajisje mekanike si [[astrolabi]] dhe [[ora diellore]]. Ai ndihmoi një projekt për të përcaktuar perimetrin e Tokës dhe për të hartuar një hartë të botës për el-Ma'munin, kalifin, duke mbikëqyrur 70 gjeografë. Kur, në shekullin XII, veprat e tij u përhapën në Evropë përmes përkthimeve latine, kjo pati ndikim të thellë në përparimin e matematikës evropiane. Kontributet e el-Kuarizmit në astronomi, që përzienin teorinë me praktikën, ndikuan drejtpërdrejt astronomët e epokës së tij dhe fushën në tërësi. Tabelat e tij astronomike, të njohura si ''zixh'', u bënë mjete thelbësore për brezat e mëvonshëm të astronomëve, duke mundësuar llogaritje të sakta për parashikimin e ngjarjeve astronomike, si eklipset dhe pozicionet e trupave qiellorë, të domosdoshme për lundrim dhe matjen e kohës. === Algjebra === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Al-Xhabri|en|The Compendious Book on Calculation by Completion and Balancing}}}} ''Al-Xhabri'' (''Libri i Përmbledhur mbi Llogaritjen me Përfundim dhe Balancim'', {{lang|ar|الكتاب المختصر في حساب الجبر والمقابلة}}, ''el-Kitab el-mukhtasar fi hisab el-xhabr uel-mukabala'') është një libër matematikor i shkruar rreth vitit 820 të e.s. U shkrua me inkurajimin e kalifit el-Ma'mun si vepër popullore mbi llogaritjen dhe është plot shembuj e zbatime në një sërë problemesh tregtie, matjeje toke dhe trashëgimie ligjore. Termi "algjebër" rrjedh nga emri i njërës prej operacioneve themelore me ekuacione (''el-xhabr'', që do të thotë "rikthim", duke iu referuar shtimit të një numri në të dyja anët e ekuacionit për të konsoliduar ose anuluar terma) të përshkruar në këtë libër. Libri u përkthye në latinisht si ''Liber algebrae et almucabala'' nga Robert i Çesterit (Segovia, 1145), prej nga vjen fjala "algjebër", dhe gjithashtu nga Gerard i Kremonës. Një kopje unike arabe ruhet në Oksford dhe u përkthye në 1831 nga {{ill|Friedrich August Rosen|en|Friedrich August Rosen}}. Një përkthim latin ruhet në Kembrixh. Libri dha një përshkrim shterues të zgjidhjes së ekuacioneve polinomiale deri në gradën e dytë, dhe trajtoi metodën themelore të "reduktimit" dhe "balancimit", që i referohet transpozimit të termave në anën tjetër të një ekuacioni, domethënë anulimit të termave të ngjashëm në anët e kundërta të ekuacionit. Metoda e el-Kuarizmit për zgjidhjen e ekuacioneve lineare dhe kuadratike funksiononte duke e reduktuar fillimisht ekuacionin në një nga gjashtë format standarde (ku ''b'' dhe ''c'' janë numra të plotë pozitivë): * katrorët të barabartë me rrënjët (''ax''² = ''bx'') * katrorët të barabartë me numrin (''ax''² = ''c'') * rrënjët të barabarta me numrin (''bx'' = ''c'') * katrorët dhe rrënjët të barabarta me numrin (''ax''² + ''bx'' = ''c'') * katrorët dhe numri të barabartë me rrënjët (''ax''² + ''c'' = ''bx'') * rrënjët dhe numri të barabarta me katrorët (''bx'' + ''c'' = ''ax''²) duke pjesëtuar koeficientin e katrorit dhe duke përdorur dy operacionet ''el-xhabr'' (rikthim ose përfundim) dhe ''el-mukabala'' (balancim). ''El-Xhabri'' është procesi i heqjes së njësive negative, rrënjëve dhe katrorëve nga ekuacioni, duke shtuar të njëjtën sasi në secilën anë. Për shembull, ''x''² = 40''x'' − 4''x''² reduktohet në 5''x''² = 40''x''. ''El-Mukabala'' është procesi i sjelljes së sasive të të njëjtit lloj në të njëjtën anë të ekuacionit. Për shembull, ''x''² + 14 = ''x'' + 5 reduktohet në ''x''² + 9 = ''x''. Disa autorë kanë botuar tekste nën emrin ''Kitab el-xhabr uel-mukabala'', përfshirë Ebu Hanifa Dinauerin, Ebu Kamilin, Ebu Muhamed el-Adliun, Ebu Jusuf el-Misisiun, 'Abd el-Hamid ibn Turkun, Sind ibn Alin, Sahl ibn Bishrin dhe Sheref el-Din el-Tusiun. Historiani {{ill|Solomon Gandz|en|Solomon Gandz}} e ka përshkruar el-Kuarizmin si babain e algjebrës: "Algjebra e el-Kuarizmit konsiderohet themeli dhe guri qoshes i shkencave. Në një kuptim, el-Kuarizmi meriton më shumë të quhet 'babai i algjebrës' se sa [[Diofanti]], sepse el-Kuarizmi është i pari që mëson algjebrën në formë elementare dhe për hir të vetvetes, ndërsa Diofanti merret kryesisht me teorinë e numrave."<ref>{{cite journal |last=Gandz |first=Solomon |title=The sources of al-Khwarizmi's algebra |journal=Osiris |volume=1 |year=1936 |pages=263–277 |language=en}}</ref> Historiani Victor J. Katz shton: "Teksti i parë i vërtetë i algjebrës që mbijeton ende është vepra mbi el-xhabrin dhe el-mukabalanë e Muhamed ibn Musa el-Kuarizmit, shkruar në Bagdad rreth vitit 825."<ref>{{cite journal |last=Katz |first=Victor J. |title=Stages in the History of Algebra with Implications for Teaching |journal=University of the District of Columbia |page=190 |language=en}}</ref> Historianët John J. O'Connor dhe {{ill|Edmund F. Robertson|en|Edmund F. Robertson}} shkruajnë në ''{{ill|Arkivi MacTutor i Historisë së Matematikës|en|MacTutor History of Mathematics Archive}}'': "Ndoshta një nga përparimet më të rëndësishme të bëra nga matematika arabe filloi në këtë kohë me veprën e el-Kuarizmit, domethënë fillimet e algjebrës. Është e rëndësishme të kuptohet se sa domethënëse ishte kjo ide e re. Ishte një lëvizje revolucionare larg konceptit grek të matematikës, që ishte në thelb gjeometri. Algjebra ishte një teori unifikuese që lejonte që numrat racionalë, numrat irracionalë, madhësitë gjeometrike etj., të trajtoheshin të gjitha si 'objekte algjebrike'. Kjo i dha matematikës një rrugë tërësisht të re zhvillimi, shumë më të gjerë në koncept se ç'kishte ekzistuar më parë, dhe siguroi një mjet për zhvillimin e ardhshëm të fushës."<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=John J. |last2=Robertson |first2=Edmund F. |title=Abu Ja'far Muhammad ibn Musa Al-Khwarizmi |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Khwarizmi/ |website=MacTutor History of Mathematics Archive |publisher=University of St Andrews |language=en}}</ref> Historianët Roshdi Rashed dhe Angela Armstrong shkruajnë se teksti i el-Kuarizmit dallohet jo vetëm nga [[tabelat babilonase]], por edhe nga ''[[Aritmetika]]'' e [[Diofanti]]t: nuk ka më të bëjë me një seri problemesh për t'u zgjidhur, por me një ekspozim që fillon me terma primitivë, ku kombinimet duhet të japin të gjitha prototipet e mundshme për ekuacione, të cilat tashmë përbëjnë objektin e vërtetë të studimit.<ref>{{cite book |last1=Rashed |first1=R. |last2=Armstrong |first2=Angela |title=The Development of Arabic Mathematics |publisher=Springer |year=1994 |isbn=978-0-7923-2565-9 |pages=11–12 |language=en}}</ref> Sipas historianit zviceran-amerikan të matematikës Florian Cajori, algjebra e el-Kuarizmit ishte e ndryshme nga puna e matematikanëve indianë, sepse indianët nuk kishin rregulla si "rikthimi" dhe "reduktimi".<ref>{{cite book |last=Cajori |first=Florian |title=A History of Mathematics |publisher=Macmillan |year=1919 |page=103 |language=en}}</ref> Lidhur me dallimin dhe rëndësinë e veprës algjebrike të el-Kuarizmit nga ajo e matematikanit indian [[Brahmagupta]], historiani Carl B. Boyer shkroi se, në dy aspekte, vepra e el-Kuarizmit përfaqësonte një prapambetje krahasuar me atë të Diofantit — së pari sepse ishte në një nivel shumë më elementar se problemet diofantine, dhe së dyti sepse algjebra e el-Kuarizmit ishte plotësisht retorike, pa asnjë nga shkurtimet simbolike të gjetura te ''Aritmetika'' greke apo te vepra e Brahmaguptas. Megjithatë, sipas Boyer-it, ''Al-Xhabri'' i afrohet më shumë algjebrës elementare të sotme se veprat e Diofantit apo Brahmaguptas, sepse libri nuk merret me probleme të vështira të analizës së papërcaktuar, por me një ekspozim të drejtpërdrejtë dhe elementar të zgjidhjes së ekuacioneve, sidomos të gradës së dytë.<ref>{{cite book |last=Boyer |first=Carl Benjamin |title=A History of Mathematics |year=1968 |page=252 |language=en}}</ref> === Aritmetika === [[Skeda:Houghton Typ 520.03.736 - Margarita philosophica.jpg|thumb|Algoristët kundër abakistëve, në një gravurë të vitit 1503]] [[Skeda:Dixit algorizmi.png|thumb|Faqe nga një përkthim latin, që fillon me "Dixit algorizmi"]] Vepra e dytë më me ndikim e el-Kuarizmit ishte mbi aritmetikën, e cila mbijetoi në përkthime latine, por humbi në origjinalin arab. Shkrimet e tij përfshijnë tekstin ''kitab el-hisab el-hindi'' ("Libri i llogaritjes indiane"), dhe ndoshta një tekst më elementar, ''kitab el-xhem' uel-tefrik el-hisab el-hindi'' ("Mbledhja dhe zbritja në aritmetikën indiane"). Këto tekste përshkruanin algoritme mbi numrat dhjetorë ([[Sistemi numerik indo-arab|numrat indo-arabë]]) që mund të kryheshin në një tabelë pluhuri. E quajtur ''takht'' në arabisht (latinisht: ''tabula''), një tabelë e mbuluar me një shtresë të hollë pluhuri apo rëre përdorej për llogaritje, mbi të cilën shifrat mund të shkruheshin me një stil dhe të fshiheshin lehtësisht kur ishte e nevojshme. Algoritmet e el-Kuarizmit u përdorën për pothuajse tre shekuj, deri sa u zëvendësuan nga algoritmet e {{ill|El-Ukliddisi|en|Al-Uqlidisi}}, që mund të kryheshin me stilolaps dhe letër. Si pjesë e valës së shkencës arabe që erdhi drejt Evropës përmes përkthimeve në shekullin XII, këto tekste rezultuan revolucionare në Evropë. Emri i latinizuar i el-Kuarizmit, ''Algorismus'', u shndërrua në emrin e metodës së përdorur për llogaritje dhe mbijeton në termin "algoritëm". Ai zëvendësoi gradualisht metodat e mëparshme të bazuara në abak, të përdorura në Evropë. Katër tekste latine që ofrojnë përshtatje të metodave të el-Kuarizmit kanë mbijetuar, edhe pse asnjëri prej tyre nuk besohet të jetë përkthim fjalë për fjalë: ''Dixit Algorizmi'' (botuar në 1857 nën titullin ''Algoritmi de Numero Indorum''), ''Liber Alchoarismi de Practica Arismetice'', ''Liber Ysagogarum Alchorismi'', dhe ''Liber Pulveris''. ''Dixit Algorizmi'' ("Kështu foli el-Kuarizmi") është fraza fillestare e një dorëshkrimi në bibliotekën e Universitetit të Kembrixhit, që zakonisht referohet me titullin e tij të vitit 1857. I atribuohet {{ill|Adelard i Bathit|en|Adelard of Bath}}it, i cili kishte përkthyer tabelat astronomike në 1126. Ky është ndoshta dorëshkrimi më afër shkrimeve origjinale të vetë el-Kuarizmit. Vepra e el-Kuarizmit mbi aritmetikën ishte përgjegjëse për futjen e [[Numrat arabë|shifrave arabe]], të bazuara në sistemin numerik indo-arab të zhvilluar në matematikën indiane, në botën perëndimore. Termi "algoritëm" rrjedh nga "algorizmi", teknika e kryerjes së aritmetikës me shifra indo-arabe, e zhvilluar nga el-Kuarizmi. Të dy termat, "algoritëm" dhe "algorizëm", rrjedhin nga format e latinizuara të emrit të el-Kuarizmit, ''Algoritmi'' dhe ''Algorismi'', përkatësisht. === Astronomia === [[Skeda:Corpus Christ College MS 283 (1).png|thumb|Faqe nga ''Corpus Christi College MS 283'', përkthim latin i ''Zixh''-it të el-Kuarizmit]] ''Zixh es-Sindhindi'' i el-Kuarizmit ({{lang|ar|زيج السند هند}}, "tabela astronomike të Sidhantës") është vepër e përbërë prej rreth 37 kapitujsh mbi llogaritjet kalendarike dhe astronomike, si dhe 116 tabela me të dhëna kalendarike, astronomike dhe astrologjike, si dhe një tabelë vlerash sinusi. Ky është i pari prej shumë ''zixheve'' arabe të bazuara në metodat astronomike indiane të njohura si ''sindhind''. Fjala "sindhind" është një shformim i sanskritishtes ''Sidhanta'', përcaktimi i zakonshëm i një teksti shkollor astronomik. Në fakt, lëvizjet mesatare në tabelat e el-Kuarizmit rrjedhin nga ato të "Brahmasidhantës së korrigjuar" ([[Brahmasfutasidhanta]]) e Brahmaguptas. Vepra përmban tabela për lëvizjet e Diellit, Hënës dhe pesë planetëve të njohur në atë kohë. Kjo vepër shënoi pikën e kthesës në astronominë islame. Deri atëherë, astronomët myslimanë kishin ndjekur kryesisht një qasje kërkimore ndaj fushës, duke përkthyer veprat e të tjerëve dhe duke mësuar njohuri tashmë të zbuluara. Versioni origjinal arab (shkruar rreth vitit 820) është humbur, por një version i astronomit spanjoll {{ill|Maslama el-Maxhriti|en|Maslama al-Majriti}} (rreth vitit 1000) ka mbijetuar në një përkthim latin, ndoshta nga Adelardi i Bathit (26 janar 1126). Katër dorëshkrimet e mbijetuara të përkthimit latin ruhen në Bibliothèque publique (Chartres), Bibliothèque Mazarine (Paris), Biblioteca Nacional (Madrid) dhe Bibliotekën Bodleiane (Oksford). Kontributet e el-Kuarizmit në astronomi, që përzienin teorinë me praktikën, ndikuan si mënyrën si kuptoheshin dukuritë astronomike, ashtu edhe zbatimin e tyre gjatë epokës së tij. === Trigonometria === ''Zixh es-Sindhindi'' i el-Kuarizmit përmbante tabela për funksionet trigonometrike të sinusit dhe kosinusit. Atij i atribuohet edhe një traktat i lidhur mbi trigonometrinë sferike. El-Kuarizmi prodhoi tabela të sakta sinusi dhe kosinusi. === Gjeografia === [[Skeda:World map by Al-Khwarizmi.svg|thumb|Rindërtimi i Gianluca Gornit i pjesës së hartës botërore të el-Kuarizmit që i përket Oqeanit Indian.]] [[Skeda:PtolemyWorldMap.jpg|thumb|Version i shekullit XV i ''Gjeografisë'' së Ptolemeut, për krahasim]] [[Skeda:Earliest extant map of the Nile, in al-Khwārazmī’s Kitāb ṣūrat al- arḍ.jpg|thumb|Harta më e hershme e mbijetuar e Nilit, në ''Kitab Surat el-Ard''-in e el-Kuarizmit]] Vepra e tretë kryesore e el-Kuarizmit është ''Kitab Surat el-Ard'' ({{lang|ar|كتاب صورة الأرض}}, "Libri i Përshkrimit të Tokës"), i njohur edhe si ''Gjeografia'' e tij, e përfunduar në 833. Është një rishikim i madh i ''Gjeografisë'' së shekullit II të Ptolemeut, e përbërë nga një listë me 2.402 koordinata qytetesh dhe veçorish të tjera gjeografike, e shoqëruar nga një hyrje e përgjithshme. Ekziston vetëm një kopje e mbijetuar e ''Kitab Surat el-Ardit'', e ruajtur në Bibliotekën Universitare të Strasburgut. Një përkthim latin ndodhet në Bibliotekën Kombëtare të Spanjës në Madrid. Libri hapet me listën e gjerësive dhe gjatësive gjeografike, sipas "zonave klimatike", domethënë në blloqe gjerësish dhe, brenda çdo zone klimatike, sipas gjatësisë. As kopja arabe, as përkthimi latin nuk përfshijnë hartën e botës; megjithatë, {{ill|Hubert Daunicht|en|Hubert Daunicht}} arriti të rindërtojë hartën e humbur nga lista e koordinatave. El-Kuarizmi korrigjoi mbivlerësimin e madh të Ptolemeut për gjatësinë e Detit Mesdhe, nga Ishujt Kanarie deri në brigjet lindore të Mesdheut; Ptolemeu e mbivlerësoi atë në 63 gradë gjatësie gjeografike, ndërsa el-Kuarizmi e vlerësoi pothuajse saktë në afërsisht 50 gradë gjatësie. Ai "e përshkroi Oqeanin Atlantik dhe atë Indian si trupa uji të hapur, jo si dete të mbyllura nga toka, siç kishte bërë Ptolemeu". Meridiani fillestar i el-Kuarizmit, në Ishujt e Bekuar, ishte rreth 10° në lindje të vijës së përdorur nga Marinusi dhe Ptolemeu. Shumica e gazetierëve mesjetarë myslimanë vazhduan të përdornin meridianin fillestar të el-Kuarizmit. === Kalendari hebraik === El-Kuarizmi shkroi disa vepra të tjera, përfshirë një traktat mbi [[Kalendari hebraik|kalendarin hebraik]], me titull ''Risala fi istihraxh tarih el-jahud'' ({{lang|ar|رسالة في إستخراج تأريخ اليهود}}, "Nxjerrja e Erës Judaike"). Ai përshkruan ciklin metonik, një cikël ndërkalimi 19-vjeçar; rregullat për përcaktimin e ditës së javës në të cilën bie dita e parë e muajit Tishrei; llogarit intervalin midis vitit "Anno Mundi" ose vitit hebraik dhe erës selevkide; dhe jep rregulla për përcaktimin e gjatësisë mesatare të Diellit dhe Hënës sipas kalendarit hebraik. Material i ngjashëm gjendet në veprat e [[El-Biruniu]]t dhe [[Meimonidi|Maimonidit]]. === Vepra të tjera === ''El-Fihristi'' i Ibn el-Nedimit, një indeks librash arabë, përmend ''Kitab el-Tarih''-un e el-Kuarizmit ({{lang|ar|كتاب التأريخ}}), një libër analesh. Asnjë dorëshkrim i drejtpërdrejtë nuk ka mbijetuar; megjithatë, një kopje kishte arritur në Nusaybin deri në shekullin XI, ku peshkopi i saj metropolitan, Mar Elia bar Shinaja, e gjeti. Kronika e Elias e citon "nga vdekja e Profetit" e deri në vitin 169 të hixhretit. Disa dorëshkrime arabe në Berlin, Stamboll, Tashkent, Kajro dhe Paris përmbajnë material shtesë që me shumë gjasa vjen nga el-Kuarizmi. Dorëshkrimi i Stambollit përmban një punim mbi orët diellore; ''El-Fihristi'' i atribuon el-Kuarizmit ''Kitab er-Rukhama(t)''-in ({{lang|ar|كتاب الرخامة}}). Punime të tjera, si një mbi përcaktimin e drejtimit të Mekës, kanë të bëjnë me astronominë sferike. Dy tekste meritojnë interes të veçantë mbi gjerësinë e mëngjesit dhe përcaktimin e azimutit nga lartësia. Ai shkroi gjithashtu dy libra mbi përdorimin dhe ndërtimin e astrolabeve. == Nderime == * {{ill|El-Kuarizmi (krater)|en|Al-Khwarizmi (crater)}} — krater në anën e largët të Hënës.<ref>{{cite journal |last=El-Baz |first=Farouk |title=Al-Khwarizmi: A New-Found Basin on the Lunar Far Side |journal=Science |volume=180 |issue=4091 |year=1973 |pages=1173–1176 |doi=10.1126/science.180.4091.1173 |pmid=17743602 |language=en}}</ref> * {{ill|13498 Al Chwarizmi|en|13498 Al Chwarizmi}} — asteroid i brezit kryesor, zbuluar më 6 gusht 1986 nga E. W. Elst dhe V. G. Ivanova në Smolyan.<ref>{{cite web |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=13498 |title=Small-Body Database Lookup |website=ssd.jpl.nasa.gov |publisher=NASA/JPL |language=en}}</ref> * {{ill|11156 Al-Khwarismi|en|11156 Al-Khwarismi}} — asteroid i brezit kryesor, zbuluar më 31 dhjetor 1997 nga P. G. Comba në Prescott.<ref>{{cite web |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=11156 |title=Small-Body Database Lookup |website=ssd.jpl.nasa.gov |publisher=NASA/JPL |language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist}} === Burimet === {{Refbegin|30em}} * Arndt, A. B. (dhjetor 1983). "Al-Khwarizmi". ''The Mathematics Teacher'' 76 (9): 668–670. (anglisht) * Boyer, Carl B. (1991). "The Arabic Hegemony", në ''A History of Mathematics'', botimi 2. John Wiley & Sons, Inc. ISBN 978-0-471-54397-8. (anglisht) * Burnett, Charles (2017). "Arabic Numerals", në Thomas F. Glick (red.), ''Routledge Revivals: Medieval Science, Technology and Medicine (2006): An Encyclopedia''. Taylor & Francis. (anglisht) * al-Daffa, Ali Abdullah (1977). ''The Muslim Contribution to Mathematics''. Croom Helm, Londër. ISBN 978-0-85664-464-1. (anglisht) * Dunlop, Douglas Morton (1943). "Muḥammad b. Mūsā al-Khwārizmī". ''The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland'' 2 (3–4): 248–250. (anglisht) * Kennedy, E. S. (1956). "A Survey of Islamic Astronomical Tables". ''Transactions of the American Philosophical Society'' 46 (2): 123–177. (anglisht) * Rashed, Roshdi; Morelon, Régis (1996). ''Encyclopedia of the History of Arabic Science'', vëll. 1. Routledge. ISBN 0-415-12410-7. (anglisht) * Struik, Dirk Jan (1987). ''A Concise History of Mathematics'', botimi 4. Dover Publications. ISBN 978-0-486-60255-4. (anglisht) * Toomer, Gerald (1990). "Al-Khwārizmī, Abu Ja'far Muḥammad ibn Mūsā", në Charles Coulston Gillispie (red.), ''Dictionary of Scientific Biography'', vëll. 7. Charles Scribner's Sons, Nju Jork. ISBN 978-0-684-16962-0. (anglisht) {{Refend}} == Lexime shtesë == {{Refbegin|30em}} * Brentjes, Sonja (2007). "Khwārizmī: Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī", në Thomas Hockey et al. (red.), ''The Biographical Encyclopedia of Astronomers''. Springer, Nju Jork, f. 631–633. (anglisht) * Hogendijk, Jan P., ''Muhammad ibn Musa (Al-)Khwarizmi (c. 780–850 CE)'' — bibliografi e veprave, dorëshkrimeve, botimeve dhe përkthimeve të tij. (anglisht) * al-Khwārizmī, Muhammad ibn Musa (1831 [820]). ''Al-Kitāb al-Mukhtaṣar fī Ḥisāb al-Jabr wa'l-Muqābala'' (''The Algebra of Mohammed Ben Musa''), përkthyer nga Frederic Rosen. The Oriental Translation Fund, Londër. (anglisht) * Gandz, Solomon (1926). "The Origin of the Term 'Algebra'". ''The American Mathematical Monthly'' 33 (9): 437–440. (anglisht) * Gandz, Solomon (1936). "The Sources of al-Khowārizmī's Algebra". ''Osiris'' 1 (1): 263–277. (anglisht) * Gandz, Solomon (1938). "The Algebra of Inheritance: A Rehabilitation of Al-Khuwārizmī". ''Osiris'' 5 (5): 319–391. (anglisht) * Hughes, Barnabas (1986). "Gerard of Cremona's Translation of al-Khwārizmī's al-Jabr, A Critical Edition". ''Mediaeval Studies'' 48: 211–263. (anglisht) * Hughes, Barnabas (1989). ''Robert of Chester's Latin Translation of al-Khwarizmi's al-Jabr: A New Critical Edition''. F. Steiner Verlag, Wiesbaden. (latinisht) * Karpinski, L. C. (1915). ''Robert of Chester's Latin Translation of the Algebra of Al-Khowarizmi: With an Introduction, Critical Notes and an English Version''. The Macmillan Company. (anglisht) * Rashed, Roshdi (1996). "Algebra", në ''Encyclopedia of the History of Arabic Science'', vëll. 2, f. 17–43. Routledge. (anglisht) * Goldstein, B. R. (1968). ''Commentary on the Astronomical Tables of Al-Khwarizmi: By Ibn Al-Muthanna''. Yale University Press. (anglisht) * Neugebauer, Otto (1962). ''The Astronomical Tables of al-Khwarizmi''. (anglisht) * Kennedy, E. S. (1964). "Al-Khwārizmī on the Jewish Calendar". ''Scripta Mathematica'' 27: 55–59. (anglisht) {{Refend}} == Lidhje të jashtme == * {{Commons category-inline|Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi}} == Shiko edhe == * [[Algjebra]] * [[Algoritmi]] * [[Epoka e Artë Islame]] * {{ill|Al-Xhabri|en|Al-Jabr}} [[Kategoria:Lindje – Vitet 780]] [[Kategoria:Vdekje 850]] [[Kategoria:Matematikanë persianë]] [[Kategoria:Astronomë persianë]] [[Kategoria:Gjeografë persianë]] [[Kategoria:Astrologë persianë]] [[Kategoria:Astrologë të shekullit të 9-të]] [[Kategoria:Astronomë të shekullit të 9-të]] [[Kategoria:Gjeografë të shekullit të 9-të]] [[Kategoria:Matematikanë të shekullit të 9-të]] [[Kategoria:Dijetarë myslimanë]] [[Kategoria:Njerëz nga Kalifati Abasit]] op7l1oh3jem0rx9cn51k9gvdtsswkwm 3029004 3028848 2026-09-01T10:09:24Z Arianit 106 3029004 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi | native_name = {{lang|ar|محمد بن موسى الخوارزميّ}} | image = Madrid - Ciudad Universitaria, Monumento a Muhammad al-Juarismi (cropped).jpg | caption = Statujë në [[Madrid]], ngritur në 2020 | birth_date = rreth vitit 780 | birth_place = {{ill|Horezm|en|Khwarazm}}, [[Kalifati Abasit]] | death_date = rreth vitit 850 | era = [[Epoka e Artë Islame]] | field = [[Matematika]], [[astronomi]]a, [[gjeografia]] | known_for = Traktate mbi [[algjebër]]n dhe [[Sistemi numerik indo-arab|sistemin numerik indo-arab]] | influenced = [[Abu Kamil]] i Egjiptit, [[Nicolo Tartaglia]] | workplaces = [[Shtëpia e Urtësisë]] në [[Bagdad]] (afër vitit 820) }} '''Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi''' ({{lang|ar|محمد بن موسى الخوارزميّ}}, ''Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī''), njohur shkurt edhe si '''al-Kuarizmi''' (rreth 780 – rreth 850), ishte [[matematikan]] aktiv gjatë [[Epoka e Artë Islame|Epokës së Artë Islame]], i cili prodhoi vepra në gjuhën arabe mbi [[matematikë]]n, [[astronomi]]në dhe [[gjeografi]]në. Rreth vitit 820, punoi në [[Shtëpia e Urtësisë|Shtëpinë e Urtësisë]] në [[Bagdad]], kryeqyteti i atëhershëm i [[Kalifati Abasit|Kalifatit Abasit]].<ref>{{cite book |last=Toomer |first=Gerald J. |chapter=al-Khuwārizmī, Abu Ja'far Muḥammad ibn Mūsā |title=Dictionary of Scientific Biography |editor-last=Gillispie |editor-first=Charles Coulston |volume=7 |pages=358–365 |publisher=Scribner |date=1970–1980 |isbn=978-0-684-16966-8 |language=en}}</ref> Si një prej dijetarëve më të shquar të periudhës, veprat e tij patën ndikim të gjerë tek autorët e mëvonshëm, si në botën islame ashtu edhe në Evropë. Për jetën e el-Kuarizmit dihen pak të dhëna biografike. Traktati i tij popullarizues mbi [[algjebër]]n, përpiluar midis viteve 813 dhe 833 si ''[[Al-Xhabri|Al-Xhabr]]'' (''Libri i Përmbledhur mbi Llogaritjen me Përfundim dhe Balancim''), paraqiti zgjidhjen e parë sistematike të ekuacioneve lineare dhe kuadratike. Një prej arritjeve të tij në algjebër ishte demonstrimi se si zgjidheshin ekuacionet kuadratike duke plotësuar katrorin, për të cilën dha arsyetime gjeometrike. Meqë el-Kuarizmi ishte i pari që e trajtoi algjebrën si disiplinë të pavarur dhe prezantoi metodat e "reduktimit" dhe "balancimit" (transpozimi i termave të zbritur në anën tjetër të një ekuacioni, domethënë anulimi i termave të ngjashëm në anët e kundërta), ai është përshkruar nga shumë historianë të shkencës si babai ose themeluesi i algjebrës. Vetë termi "algjebër" vjen nga titulli i shkurtuar i traktatit të tij ({{lang|ar|الجبر}}, ''al-jabr'', "përfundim" ose "ribashkim"). Emri i tij dha shkas për termat [[algorizëm]] dhe [[algoritëm]], si dhe për termat spanjollë, italian dhe portugez ''algoritmo'', dhe për termin spanjoll ''guarismo'' dhe portugez ''algarismo'', që të gjithë do të thonë "shifër". Në shekullin XII, përkthimet latine të tekstit shkollor të el-Kuarizmit mbi aritmetikën indiane, që kodifikuan numrat e ndryshëm indianë, prezantuan sistemin dhjetor pozicional të numrave në botën perëndimore. Po ashtu, ''Al-Xhabri'', i përkthyer në latinisht nga studiuesi anglez {{ill|Robert i Çesterit|en|Robert of Chester}} në 1145, u përdor deri në shekullin XVI si teksti kryesor matematikor i universiteteve evropiane.<ref>{{cite book |last=Hitti |first=Philip Khuri |title=History of the Arabs |publisher=Palgrave Macmillan |year=2002 |page=379 |isbn=978-1-137-03982-8 |language=en}}</ref> El-Kuarizmi rishikoi ''Gjeografinë'' e [[Ptolemeu]]t, traktat në gjuhën greke i shekullit II, duke renditur gjatësitë dhe gjerësitë gjeografike të qyteteve dhe vendndodhjeve të ndryshme. Ai dha gjithashtu një kontribut të rëndësishëm në [[trigonometri]], duke prodhuar tabela të sakta sinusi dhe kosinusi. Emri i el-Kuarizmit u latinizua si ''Algoritmi'', duke e bërë emrin e tij origjinën e fjalës "algoritëm". == Jeta == Pak të dhëna për jetën e el-Kuarizmit dihen me siguri. {{ill|Ibn el-Nedim|en|Ibn al-Nadim}} jep si vendlindje të tij Horezmin, dhe përgjithësisht besohet se ai erdhi prej kësaj krahine. Sipas shumë burimeve, ai ishte me prejardhje [[Persët|persiane]];<ref>{{cite journal |last=Saliba |first=George |title=Science and medicine |journal=Iranian Studies |volume=31 |issue=3–4 |date=September 1998 |pages=681–690 |doi=10.1080/00210869808701940 |language=en}}</ref> emri i tij do të thotë "nga Horezmi", një krahinë që ishte pjesë e Iranit të Madh dhe që sot është pjesë e [[Turkmenistani]]t dhe [[Uzbekistani]]t. Megjithëse ishte me origjinë jo-arabe (ndoshta horezmiane), ai i shkroi veprat e tij shkencore tërësisht në gjuhën arabe. Në një diskutim redaktorial të vitit 2025 mbi artikullin përkatës në Wikipedian në anglisht, u arrit konsensus i fortë kundër përshkrimit të el-Kuarizmit si "persian" ose "iranian" në paragrafin hyrës, prandaj ky artikull e ndjek po atë konvencion, ndërkohë që diskuton origjinën e tij në këtë seksion. [[Taberiu|El-Taberi]] e jep emrin e tij si Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi el-Maxhusi el-Kutrubuli. Epiteti ''el-Kutrubuli'' mund të tregojë se ai vinte nga Kutrubuli (Katrabuli), afër Bagdadit, ndonëse historiani {{ill|Roshdi Rashed|en|Roshdi Rashed}} e mohon këtë interpretim, duke argumentuar se citimi i el-Taberit duhet lexuar si përshkrim i dy personave të ndryshëm ("Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi ''dhe'' el-Maxhusi el-Kutrubuli"), jo si një emër i vetëm. Historiani David A. King, nga ana tjetër, e mban të vlefshme lidhjen me Kutrubulin, duke vënë në dukje se el-Kuarizmi u quajt kështu sepse lindi pikërisht jashtë Bagdadit. Për sa i përket fesë së el-Kuarizmit, historiani Gerald Toomer ka shkruar se epiteti "el-Maxhusi" i dhënë nga el-Taberi mund të sugjerojë se ai ishte pasues i fesë së vjetër [[Zoroastrizmi|zoroastriane]] — gjë ende e mundshme në atë kohë për një njeri me origjinë iraniane — por parathënia fetare e ''Algjebrës'' së el-Kuarizmit tregon se ai ishte mysliman ortodoks, kështu që epiteti i el-Taberit mund të nënkuptonte vetëm se paraardhësit e tij, e ndoshta ai vetë në rininë e tij, kishin qenë zoroastrianë. ''El-Fihristi'' i Ibn el-Nedimit përfshin një biografi të shkurtër të el-Kuarizmit, së bashku me listën e librave të tij. El-Kuarizmi realizoi pjesën më të madhe të veprës së tij midis viteve 813 dhe 833. Pas pushtimit mysliman të Persisë, Bagdadi ishte bërë qendra e studimeve shkencore dhe tregtisë. Rreth vitit 820, el-Kuarizmi u emërua astronom dhe drejtues i librarisë së [[Shtëpia e Urtësisë|Shtëpisë së Urtësisë]], themeluar nga kalifi abasit [[El-Ma'muni|el-Ma'mun]].<ref>{{cite journal |last=Maher |first=P. |title=From Al-Jabr to Algebra |journal=Mathematics in School |volume=27 |issue=4 |year=1998 |pages=14–15 |language=en}}</ref> El-Kuarizmi studioi shkencat dhe matematikën, duke përfshirë përkthimin e dorëshkrimeve shkencore greke dhe sanskrite. Ai ishte gjithashtu historian, i cituar nga figura si el-Taberi dhe Ibn Ebi Tahiri. Gjatë sundimit të [[el-Uathiku]]t, thuhet se ai mori pjesë në të parën prej dy ambasadave dërguar tek [[Hazarët]]. Historiani {{ill|Douglas Morton Dunlop|en|Douglas Morton Dunlop}} ka sugjeruar se Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi mund të ketë qenë i njëjti person me Muhamed ibn Musa ibn Shakirin, më i madhi i tre [[Vëllezërit Benu Musa|vëllezërve Benu Musa]]. == Kontribute == [[Skeda:Image-Al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala.jpg|thumb|Faqe nga ''Algjebra'' e el-Kuarizmit]] Kontributet e el-Kuarizmit në matematikë, gjeografi, astronomi dhe kartografi hodhën themelet e risive në algjebër dhe trigonometri. Qasja e tij sistematike ndaj zgjidhjes së ekuacioneve lineare dhe kuadratike çoi te "algjebra", fjalë e prejardhur nga titulli i librit të tij mbi këtë temë, ''Al-Xhabri''. ''Mbi Llogaritjen me Numra Indianë'', shkruar rreth vitit 825, ishte kryesisht përgjegjëse për përhapjen e sistemit numerik indo-arab në Lindjen e Mesme dhe Evropë. Kur vepra u përkthye në latinisht në shekullin XII si ''Algoritmi de numero Indorum'' ("El-Kuarizmi mbi artin indian të llogaritjes"), termi "algoritëm" u fut në botën perëndimore. Pjesë e veprës së el-Kuarizmit u bazuan në astronominë persiane dhe babilonase, numrat indianë dhe matematikën greke. El-Kuarizmi sistemoi dhe korrigjoi të dhënat e Ptolemeut për Afrikën dhe Lindjen e Mesme. Një libër tjetër i rëndësishëm ishte ''Kitab surat el-ard'' ("Pamja e Tokës", i përkthyer si Gjeografi), që paraqiti koordinatat e vendeve bazuar në ato të ''Gjeografisë'' së Ptolemeut, por me vlera të përmirësuara për [[Deti Mesdhe|Detin Mesdhe]], Azinë dhe Afrikën. El-Kuarizmi shkroi për pajisje mekanike si [[astrolabi]] dhe [[ora diellore]]. Ai ndihmoi një projekt për të përcaktuar perimetrin e Tokës dhe për të hartuar një hartë të botës për el-Ma'munin, kalifin, duke mbikëqyrur 70 gjeografë. Kur, në shekullin XII, veprat e tij u përhapën në Evropë përmes përkthimeve latine, kjo pati ndikim të thellë në përparimin e matematikës evropiane. Kontributet e el-Kuarizmit në astronomi, që përzienin teorinë me praktikën, ndikuan drejtpërdrejt astronomët e epokës së tij dhe fushën në tërësi. Tabelat e tij astronomike, të njohura si ''zixh'', u bënë mjete thelbësore për brezat e mëvonshëm të astronomëve, duke mundësuar llogaritje të sakta për parashikimin e ngjarjeve astronomike, si eklipset dhe pozicionet e trupave qiellorë, të domosdoshme për lundrim dhe matjen e kohës. === Algjebra === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Al-Xhabri|en|The Compendious Book on Calculation by Completion and Balancing}}}} ''Al-Xhabri'' (''Libri i Përmbledhur mbi Llogaritjen me Përfundim dhe Balancim'', {{lang|ar|الكتاب المختصر في حساب الجبر والمقابلة}}, ''el-Kitab el-mukhtasar fi hisab el-xhabr uel-mukabala'') është një libër matematikor i shkruar rreth vitit 820 të e.s. U shkrua me inkurajimin e kalifit el-Ma'mun si vepër popullore mbi llogaritjen dhe është plot shembuj e zbatime në një sërë problemesh tregtie, matjeje toke dhe trashëgimie ligjore. Termi "algjebër" rrjedh nga emri i njërës prej operacioneve themelore me ekuacione (''el-xhabr'', që do të thotë "rikthim", duke iu referuar shtimit të një numri në të dyja anët e ekuacionit për të konsoliduar ose anuluar terma) të përshkruar në këtë libër. Libri u përkthye në latinisht si ''Liber algebrae et almucabala'' nga Robert i Çesterit (Segovia, 1145), prej nga vjen fjala "algjebër", dhe gjithashtu nga Gerard i Kremonës. Një kopje unike arabe ruhet në Oksford dhe u përkthye në 1831 nga {{ill|Friedrich August Rosen|en|Friedrich August Rosen}}. Një përkthim latin ruhet në Kembrixh. Libri dha një përshkrim shterues të zgjidhjes së ekuacioneve polinomiale deri në gradën e dytë, dhe trajtoi metodën themelore të "reduktimit" dhe "balancimit", që i referohet transpozimit të termave në anën tjetër të një ekuacioni, domethënë anulimit të termave të ngjashëm në anët e kundërta të ekuacionit. Metoda e el-Kuarizmit për zgjidhjen e ekuacioneve lineare dhe kuadratike funksiononte duke e reduktuar fillimisht ekuacionin në një nga gjashtë format standarde (ku ''b'' dhe ''c'' janë numra të plotë pozitivë): * katrorët të barabartë me rrënjët (''ax''² = ''bx'') * katrorët të barabartë me numrin (''ax''² = ''c'') * rrënjët të barabarta me numrin (''bx'' = ''c'') * katrorët dhe rrënjët të barabarta me numrin (''ax''² + ''bx'' = ''c'') * katrorët dhe numri të barabartë me rrënjët (''ax''² + ''c'' = ''bx'') * rrënjët dhe numri të barabarta me katrorët (''bx'' + ''c'' = ''ax''²) duke pjesëtuar koeficientin e katrorit dhe duke përdorur dy operacionet ''el-xhabr'' (rikthim ose përfundim) dhe ''el-mukabala'' (balancim). ''El-Xhabri'' është procesi i heqjes së njësive negative, rrënjëve dhe katrorëve nga ekuacioni, duke shtuar të njëjtën sasi në secilën anë. Për shembull, ''x''² = 40''x'' − 4''x''² reduktohet në 5''x''² = 40''x''. ''El-Mukabala'' është procesi i sjelljes së sasive të të njëjtit lloj në të njëjtën anë të ekuacionit. Për shembull, ''x''² + 14 = ''x'' + 5 reduktohet në ''x''² + 9 = ''x''. Disa autorë kanë botuar tekste nën emrin ''Kitab el-xhabr uel-mukabala'', përfshirë Ebu Hanifa Dinauerin, Ebu Kamilin, Ebu Muhamed el-Adliun, Ebu Jusuf el-Misisiun, 'Abd el-Hamid ibn Turkun, Sind ibn Alin, Sahl ibn Bishrin dhe Sheref el-Din el-Tusiun. Historiani {{ill|Solomon Gandz|en|Solomon Gandz}} e ka përshkruar el-Kuarizmin si babain e algjebrës: "Algjebra e el-Kuarizmit konsiderohet themeli dhe guri qoshes i shkencave. Në një kuptim, el-Kuarizmi meriton më shumë të quhet 'babai i algjebrës' se sa [[Diofanti]], sepse el-Kuarizmi është i pari që mëson algjebrën në formë elementare dhe për hir të vetvetes, ndërsa Diofanti merret kryesisht me teorinë e numrave."<ref>{{cite journal |last=Gandz |first=Solomon |title=The sources of al-Khwarizmi's algebra |journal=Osiris |volume=1 |year=1936 |pages=263–277 |language=en}}</ref> Historiani Victor J. Katz shton: "Teksti i parë i vërtetë i algjebrës që mbijeton ende është vepra mbi el-xhabrin dhe el-mukabalanë e Muhamed ibn Musa el-Kuarizmit, shkruar në Bagdad rreth vitit 825."<ref>{{cite journal |last=Katz |first=Victor J. |title=Stages in the History of Algebra with Implications for Teaching |journal=University of the District of Columbia |page=190 |language=en}}</ref> Historianët John J. O'Connor dhe {{ill|Edmund F. Robertson|en|Edmund F. Robertson}} shkruajnë në ''{{ill|Arkivi MacTutor i Historisë së Matematikës|en|MacTutor History of Mathematics Archive}}'': "Ndoshta një nga përparimet më të rëndësishme të bëra nga matematika arabe filloi në këtë kohë me veprën e el-Kuarizmit, domethënë fillimet e algjebrës. Është e rëndësishme të kuptohet se sa domethënëse ishte kjo ide e re. Ishte një lëvizje revolucionare larg konceptit grek të matematikës, që ishte në thelb gjeometri. Algjebra ishte një teori unifikuese që lejonte që numrat racionalë, numrat irracionalë, madhësitë gjeometrike etj., të trajtoheshin të gjitha si 'objekte algjebrike'. Kjo i dha matematikës një rrugë tërësisht të re zhvillimi, shumë më të gjerë në koncept se ç'kishte ekzistuar më parë, dhe siguroi një mjet për zhvillimin e ardhshëm të fushës."<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=John J. |last2=Robertson |first2=Edmund F. |title=Abu Ja'far Muhammad ibn Musa Al-Khwarizmi |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Khwarizmi/ |website=MacTutor History of Mathematics Archive |publisher=University of St Andrews |language=en}}</ref> Historianët Roshdi Rashed dhe Angela Armstrong shkruajnë se teksti i el-Kuarizmit dallohet jo vetëm nga [[tabelat babilonase]], por edhe nga ''[[Aritmetika]]'' e [[Diofanti]]t: nuk ka më të bëjë me një seri problemesh për t'u zgjidhur, por me një ekspozim që fillon me terma primitivë, ku kombinimet duhet të japin të gjitha prototipet e mundshme për ekuacione, të cilat tashmë përbëjnë objektin e vërtetë të studimit.<ref>{{cite book |last1=Rashed |first1=R. |last2=Armstrong |first2=Angela |title=The Development of Arabic Mathematics |publisher=Springer |year=1994 |isbn=978-0-7923-2565-9 |pages=11–12 |language=en}}</ref> Sipas historianit zviceran-amerikan të matematikës Florian Cajori, algjebra e el-Kuarizmit ishte e ndryshme nga puna e matematikanëve indianë, sepse indianët nuk kishin rregulla si "rikthimi" dhe "reduktimi".<ref>{{cite book |last=Cajori |first=Florian |title=A History of Mathematics |publisher=Macmillan |year=1919 |page=103 |language=en}}</ref> Lidhur me dallimin dhe rëndësinë e veprës algjebrike të el-Kuarizmit nga ajo e matematikanit indian [[Brahmagupta]], historiani Carl B. Boyer shkroi se, në dy aspekte, vepra e el-Kuarizmit përfaqësonte një prapambetje krahasuar me atë të Diofantit — së pari sepse ishte në një nivel shumë më elementar se problemet diofantine, dhe së dyti sepse algjebra e el-Kuarizmit ishte plotësisht retorike, pa asnjë nga shkurtimet simbolike të gjetura te ''Aritmetika'' greke apo te vepra e Brahmaguptas. Megjithatë, sipas Boyer-it, ''Al-Xhabri'' i afrohet më shumë algjebrës elementare të sotme se veprat e Diofantit apo Brahmaguptas, sepse libri nuk merret me probleme të vështira të analizës së papërcaktuar, por me një ekspozim të drejtpërdrejtë dhe elementar të zgjidhjes së ekuacioneve, sidomos të gradës së dytë.<ref>{{cite book |last=Boyer |first=Carl Benjamin |title=A History of Mathematics |year=1968 |page=252 |language=en}}</ref> === Aritmetika === [[Skeda:Houghton Typ 520.03.736 - Margarita philosophica.jpg|thumb|Algoristët kundër abakistëve, në një gravurë të vitit 1503]] [[Skeda:Dixit algorizmi.png|thumb|Faqe nga një përkthim latin, që fillon me "Dixit algorizmi"]] Vepra e dytë më me ndikim e el-Kuarizmit ishte mbi aritmetikën, e cila mbijetoi në përkthime latine, por humbi në origjinalin arab. Shkrimet e tij përfshijnë tekstin ''kitab el-hisab el-hindi'' ("Libri i llogaritjes indiane"), dhe ndoshta një tekst më elementar, ''kitab el-xhem' uel-tefrik el-hisab el-hindi'' ("Mbledhja dhe zbritja në aritmetikën indiane"). Këto tekste përshkruanin algoritme mbi numrat dhjetorë ([[Sistemi numerik indo-arab|numrat indo-arabë]]) që mund të kryheshin në një tabelë pluhuri. E quajtur ''takht'' në arabisht (latinisht: ''tabula''), një tabelë e mbuluar me një shtresë të hollë pluhuri apo rëre përdorej për llogaritje, mbi të cilën shifrat mund të shkruheshin me një stil dhe të fshiheshin lehtësisht kur ishte e nevojshme. Algoritmet e el-Kuarizmit u përdorën për pothuajse tre shekuj, deri sa u zëvendësuan nga algoritmet e {{ill|El-Ukliddisi|en|Al-Uqlidisi}}, që mund të kryheshin me stilolaps dhe letër. Si pjesë e valës së shkencës arabe që erdhi drejt Evropës përmes përkthimeve në shekullin XII, këto tekste rezultuan revolucionare në Evropë. Emri i latinizuar i el-Kuarizmit, ''Algorismus'', u shndërrua në emrin e metodës së përdorur për llogaritje dhe mbijeton në termin "algoritëm". Ai zëvendësoi gradualisht metodat e mëparshme të bazuara në abak, të përdorura në Evropë. Katër tekste latine që ofrojnë përshtatje të metodave të el-Kuarizmit kanë mbijetuar, edhe pse asnjëri prej tyre nuk besohet të jetë përkthim fjalë për fjalë: ''Dixit Algorizmi'' (botuar në 1857 nën titullin ''Algoritmi de Numero Indorum''), ''Liber Alchoarismi de Practica Arismetice'', ''Liber Ysagogarum Alchorismi'', dhe ''Liber Pulveris''. ''Dixit Algorizmi'' ("Kështu foli el-Kuarizmi") është fraza fillestare e një dorëshkrimi në bibliotekën e Universitetit të Kembrixhit, që zakonisht referohet me titullin e tij të vitit 1857. I atribuohet {{ill|Adelard i Bathit|en|Adelard of Bath}}it, i cili kishte përkthyer tabelat astronomike në 1126. Ky është ndoshta dorëshkrimi më afër shkrimeve origjinale të vetë el-Kuarizmit. Vepra e el-Kuarizmit mbi aritmetikën ishte përgjegjëse për futjen e [[Numrat arabë|shifrave arabe]], të bazuara në sistemin numerik indo-arab të zhvilluar në matematikën indiane, në botën perëndimore. Termi "algoritëm" rrjedh nga "algorizmi", teknika e kryerjes së aritmetikës me shifra indo-arabe, e zhvilluar nga el-Kuarizmi. Të dy termat, "algoritëm" dhe "algorizëm", rrjedhin nga format e latinizuara të emrit të el-Kuarizmit, ''Algoritmi'' dhe ''Algorismi'', përkatësisht. === Astronomia === [[Skeda:Corpus Christ College MS 283 (1).png|thumb|Faqe nga ''Corpus Christi College MS 283'', përkthim latin i ''Zixh''-it të el-Kuarizmit]] ''Zixh es-Sindhindi'' i el-Kuarizmit ({{lang|ar|زيج السند هند}}, "tabela astronomike të Sidhantës") është vepër e përbërë prej rreth 37 kapitujsh mbi llogaritjet kalendarike dhe astronomike, si dhe 116 tabela me të dhëna kalendarike, astronomike dhe astrologjike, si dhe një tabelë vlerash sinusi. Ky është i pari prej shumë ''zixheve'' arabe të bazuara në metodat astronomike indiane të njohura si ''sindhind''. Fjala "sindhind" është një shformim i sanskritishtes ''Sidhanta'', përcaktimi i zakonshëm i një teksti shkollor astronomik. Në fakt, lëvizjet mesatare në tabelat e el-Kuarizmit rrjedhin nga ato të "Brahmasidhantës së korrigjuar" ([[Brahmasfutasidhanta]]) e Brahmaguptas. Vepra përmban tabela për lëvizjet e Diellit, Hënës dhe pesë planetëve të njohur në atë kohë. Kjo vepër shënoi pikën e kthesës në astronominë islame. Deri atëherë, astronomët myslimanë kishin ndjekur kryesisht një qasje kërkimore ndaj fushës, duke përkthyer veprat e të tjerëve dhe duke mësuar njohuri tashmë të zbuluara. Versioni origjinal arab (shkruar rreth vitit 820) është humbur, por një version i astronomit spanjoll {{ill|Maslama el-Maxhriti|en|Maslama al-Majriti}} (rreth vitit 1000) ka mbijetuar në një përkthim latin, ndoshta nga Adelardi i Bathit (26 janar 1126). Katër dorëshkrimet e mbijetuara të përkthimit latin ruhen në Bibliothèque publique (Chartres), Bibliothèque Mazarine (Paris), Biblioteca Nacional (Madrid) dhe Bibliotekën Bodleiane (Oksford). Kontributet e el-Kuarizmit në astronomi, që përzienin teorinë me praktikën, ndikuan si mënyrën si kuptoheshin dukuritë astronomike, ashtu edhe zbatimin e tyre gjatë epokës së tij. === Trigonometria === ''Zixh es-Sindhindi'' i el-Kuarizmit përmbante tabela për funksionet trigonometrike të sinusit dhe kosinusit. Atij i atribuohet edhe një traktat i lidhur mbi trigonometrinë sferike. El-Kuarizmi prodhoi tabela të sakta sinusi dhe kosinusi. === Gjeografia === [[Skeda:World map by Al-Khwarizmi.svg|thumb|Rindërtimi i Gianluca Gornit i pjesës së hartës botërore të el-Kuarizmit që i përket Oqeanit Indian.]] [[Skeda:PtolemyWorldMap.jpg|thumb|Version i shekullit XV i ''Gjeografisë'' së Ptolemeut, për krahasim]] [[Skeda:Earliest extant map of the Nile, in al-Khwārazmī’s Kitāb ṣūrat al- arḍ.jpg|thumb|Harta më e hershme e mbijetuar e Nilit, në ''Kitab Surat el-Ard''-in e el-Kuarizmit]] Vepra e tretë kryesore e el-Kuarizmit është ''Kitab Surat el-Ard'' ({{lang|ar|كتاب صورة الأرض}}, "Libri i Përshkrimit të Tokës"), i njohur edhe si ''Gjeografia'' e tij, e përfunduar në 833. Është një rishikim i madh i ''Gjeografisë'' së shekullit II të Ptolemeut, e përbërë nga një listë me 2.402 koordinata qytetesh dhe veçorish të tjera gjeografike, e shoqëruar nga një hyrje e përgjithshme. Ekziston vetëm një kopje e mbijetuar e ''Kitab Surat el-Ardit'', e ruajtur në Bibliotekën Universitare të Strasburgut. Një përkthim latin ndodhet në Bibliotekën Kombëtare të Spanjës në Madrid. Libri hapet me listën e gjerësive dhe gjatësive gjeografike, sipas "zonave klimatike", domethënë në blloqe gjerësish dhe, brenda çdo zone klimatike, sipas gjatësisë. As kopja arabe, as përkthimi latin nuk përfshijnë hartën e botës; megjithatë, {{ill|Hubert Daunicht|en|Hubert Daunicht}} arriti të rindërtojë hartën e humbur nga lista e koordinatave. El-Kuarizmi korrigjoi mbivlerësimin e madh të Ptolemeut për gjatësinë e Detit Mesdhe, nga Ishujt Kanarie deri në brigjet lindore të Mesdheut; Ptolemeu e mbivlerësoi atë në 63 gradë gjatësie gjeografike, ndërsa el-Kuarizmi e vlerësoi pothuajse saktë në afërsisht 50 gradë gjatësie. Ai "e përshkroi Oqeanin Atlantik dhe atë Indian si trupa uji të hapur, jo si dete të mbyllura nga toka, siç kishte bërë Ptolemeu". Meridiani fillestar i el-Kuarizmit, në Ishujt e Bekuar, ishte rreth 10° në lindje të vijës së përdorur nga Marinusi dhe Ptolemeu. Shumica e gazetierëve mesjetarë myslimanë vazhduan të përdornin meridianin fillestar të el-Kuarizmit. === Kalendari hebraik === El-Kuarizmi shkroi disa vepra të tjera, përfshirë një traktat mbi [[Kalendari hebraik|kalendarin hebraik]], me titull ''Risala fi istihraxh tarih el-jahud'' ({{lang|ar|رسالة في إستخراج تأريخ اليهود}}, "Nxjerrja e Erës Judaike"). Ai përshkruan ciklin metonik, një cikël ndërkalimi 19-vjeçar; rregullat për përcaktimin e ditës së javës në të cilën bie dita e parë e muajit Tishrei; llogarit intervalin midis vitit "Anno Mundi" ose vitit hebraik dhe erës selevkide; dhe jep rregulla për përcaktimin e gjatësisë mesatare të Diellit dhe Hënës sipas kalendarit hebraik. Material i ngjashëm gjendet në veprat e [[El-Biruniu]]t dhe [[Meimonidi|Maimonidit]]. === Vepra të tjera === ''El-Fihristi'' i Ibn el-Nedimit, një indeks librash arabë, përmend ''Kitab el-Tarih''-un e el-Kuarizmit ({{lang|ar|كتاب التأريخ}}), një libër analesh. Asnjë dorëshkrim i drejtpërdrejtë nuk ka mbijetuar; megjithatë, një kopje kishte arritur në Nusaybin deri në shekullin XI, ku peshkopi i saj metropolitan, Mar Elia bar Shinaja, e gjeti. Kronika e Elias e citon "nga vdekja e Profetit" e deri në vitin 169 të hixhretit. Disa dorëshkrime arabe në Berlin, Stamboll, Tashkent, Kajro dhe Paris përmbajnë material shtesë që me shumë gjasa vjen nga el-Kuarizmi. Dorëshkrimi i Stambollit përmban një punim mbi orët diellore; ''El-Fihristi'' i atribuon el-Kuarizmit ''Kitab er-Rukhama(t)''-in ({{lang|ar|كتاب الرخامة}}). Punime të tjera, si një mbi përcaktimin e drejtimit të Mekës, kanë të bëjnë me astronominë sferike. Dy tekste meritojnë interes të veçantë mbi gjerësinë e mëngjesit dhe përcaktimin e azimutit nga lartësia. Ai shkroi gjithashtu dy libra mbi përdorimin dhe ndërtimin e astrolabeve. == Nderime == * {{ill|El-Kuarizmi (krater)|en|Al-Khwarizmi (crater)}} — krater në anën e largët të Hënës.<ref>{{cite journal |last=El-Baz |first=Farouk |title=Al-Khwarizmi: A New-Found Basin on the Lunar Far Side |journal=Science |volume=180 |issue=4091 |year=1973 |pages=1173–1176 |doi=10.1126/science.180.4091.1173 |pmid=17743602 |language=en}}</ref> * {{ill|13498 Al Chwarizmi|en|13498 Al Chwarizmi}} — asteroid i brezit kryesor, zbuluar më 6 gusht 1986 nga E. W. Elst dhe V. G. Ivanova në Smolyan.<ref>{{cite web |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=13498 |title=Small-Body Database Lookup |website=ssd.jpl.nasa.gov |publisher=NASA/JPL |language=en}}</ref> * {{ill|11156 Al-Khwarismi|en|11156 Al-Khwarismi}} — asteroid i brezit kryesor, zbuluar më 31 dhjetor 1997 nga P. G. Comba në Prescott.<ref>{{cite web |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=11156 |title=Small-Body Database Lookup |website=ssd.jpl.nasa.gov |publisher=NASA/JPL |language=en}}</ref> == Shiko edhe == * [[Algjebra]] * [[Algoritmi]] * [[Epoka e Artë Islame]] * {{ill|Al-Xhabri|en|Al-Jabr}} == Lidhje të jashtme == * {{Commons category-inline|Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi}} == Referime == {{Reflist}} === Burimet === {{Refbegin|30em}} * Arndt, A. B. (dhjetor 1983). "Al-Khwarizmi". ''The Mathematics Teacher'' 76 (9): 668–670. (anglisht) * Boyer, Carl B. (1991). "The Arabic Hegemony", në ''A History of Mathematics'', botimi 2. John Wiley & Sons, Inc. ISBN 978-0-471-54397-8. (anglisht) * Burnett, Charles (2017). "Arabic Numerals", në Thomas F. Glick (red.), ''Routledge Revivals: Medieval Science, Technology and Medicine (2006): An Encyclopedia''. Taylor & Francis. (anglisht) * al-Daffa, Ali Abdullah (1977). ''The Muslim Contribution to Mathematics''. Croom Helm, Londër. ISBN 978-0-85664-464-1. (anglisht) * Dunlop, Douglas Morton (1943). "Muḥammad b. Mūsā al-Khwārizmī". ''The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland'' 2 (3–4): 248–250. (anglisht) * Kennedy, E. S. (1956). "A Survey of Islamic Astronomical Tables". ''Transactions of the American Philosophical Society'' 46 (2): 123–177. (anglisht) * Rashed, Roshdi; Morelon, Régis (1996). ''Encyclopedia of the History of Arabic Science'', vëll. 1. Routledge. ISBN 0-415-12410-7. (anglisht) * Struik, Dirk Jan (1987). ''A Concise History of Mathematics'', botimi 4. Dover Publications. ISBN 978-0-486-60255-4. (anglisht) * Toomer, Gerald (1990). "Al-Khwārizmī, Abu Ja'far Muḥammad ibn Mūsā", në Charles Coulston Gillispie (red.), ''Dictionary of Scientific Biography'', vëll. 7. Charles Scribner's Sons, Nju Jork. ISBN 978-0-684-16962-0. (anglisht) {{Refend}} == Lexime shtesë == {{Refbegin|30em}} * Brentjes, Sonja (2007). "Khwārizmī: Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī", në Thomas Hockey et al. (red.), ''The Biographical Encyclopedia of Astronomers''. Springer, Nju Jork, f. 631–633. (anglisht) * Hogendijk, Jan P., ''Muhammad ibn Musa (Al-)Khwarizmi (c. 780–850 CE)'' — bibliografi e veprave, dorëshkrimeve, botimeve dhe përkthimeve të tij. (anglisht) * al-Khwārizmī, Muhammad ibn Musa (1831 [820]). ''Al-Kitāb al-Mukhtaṣar fī Ḥisāb al-Jabr wa'l-Muqābala'' (''The Algebra of Mohammed Ben Musa''), përkthyer nga Frederic Rosen. The Oriental Translation Fund, Londër. (anglisht) * Gandz, Solomon (1926). "The Origin of the Term 'Algebra'". ''The American Mathematical Monthly'' 33 (9): 437–440. (anglisht) * Gandz, Solomon (1936). "The Sources of al-Khowārizmī's Algebra". ''Osiris'' 1 (1): 263–277. (anglisht) * Gandz, Solomon (1938). "The Algebra of Inheritance: A Rehabilitation of Al-Khuwārizmī". ''Osiris'' 5 (5): 319–391. (anglisht) * Hughes, Barnabas (1986). "Gerard of Cremona's Translation of al-Khwārizmī's al-Jabr, A Critical Edition". ''Mediaeval Studies'' 48: 211–263. (anglisht) * Hughes, Barnabas (1989). ''Robert of Chester's Latin Translation of al-Khwarizmi's al-Jabr: A New Critical Edition''. F. Steiner Verlag, Wiesbaden. (latinisht) * Karpinski, L. C. (1915). ''Robert of Chester's Latin Translation of the Algebra of Al-Khowarizmi: With an Introduction, Critical Notes and an English Version''. The Macmillan Company. (anglisht) * Rashed, Roshdi (1996). "Algebra", në ''Encyclopedia of the History of Arabic Science'', vëll. 2, f. 17–43. Routledge. (anglisht) * Goldstein, B. R. (1968). ''Commentary on the Astronomical Tables of Al-Khwarizmi: By Ibn Al-Muthanna''. Yale University Press. (anglisht) * Neugebauer, Otto (1962). ''The Astronomical Tables of al-Khwarizmi''. (anglisht) * Kennedy, E. S. (1964). "Al-Khwārizmī on the Jewish Calendar". ''Scripta Mathematica'' 27: 55–59. (anglisht) {{Refend}} [[Kategoria:Lindje – Vitet 780]] [[Kategoria:Vdekje 850]] [[Kategoria:Matematikanë persianë]] [[Kategoria:Astronomë persianë]] [[Kategoria:Gjeografë persianë]] [[Kategoria:Astrologë persianë]] [[Kategoria:Astrologë të shekullit të 9-të]] [[Kategoria:Astronomë të shekullit të 9-të]] [[Kategoria:Gjeografë të shekullit të 9-të]] [[Kategoria:Matematikanë të shekullit të 9-të]] [[Kategoria:Dijetarë myslimanë]] [[Kategoria:Njerëz nga Kalifati Abasit]] kxfr05j3yfclf3y8c25ixl9e5wmppa3 1 88359 3028867 2872071 2026-08-31T20:28:32Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3028867 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Matematika/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Mathematics|27 gusht 2026|1371573787}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 31 gusht 2026 22:28 (CEST) pqwz5d5wnf3pzbtmb7tvmy7fr1hespc 0 89027 3028855 2998430 2026-08-31T19:58:01Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Max Planck, versioni i datës 19 gusht 2026 (revizioni 1370229334) 3028855 wikitext text/x-wiki {{Short description|Fizikant gjerman (1858–1947)}} {{Use dmy dates|date=February 2021}} {{Infobox scientist | name = Max Planck | image = Max Planck by Hugo Erfurth 1938cr - restoration1.jpg | caption = Planck në 1938 | birth_name = Max Karl Ernst Ludwig Planck | birth_date = {{Birth date|1858|04|23|df=yes}} | birth_place = [[Kieli]], Dukati i Holstein-it | death_date = {{Death date and age|1947|10|04|1858|04|23|df=yes}} | death_place = [[Göttingen]], Gjermani | resting_place = Stadtfriedhof, Göttingen | education = {{Plainlist| * Universiteti Ludwig Maximilian i Mynihut (diplomuar 1879) * Universiteti Friedrich Wilhelm i Berlinit}} | known_for = {{Plainlist| * Themelues i {{ill|teorisë së vjetër kuantike|en|Old quantum theory}} * {{ill|Konstantja e Plankut|en|Planck constant}} * {{ill|Ligji i Plankut|en|Planck's law}} * {{ill|Postulati i Plankut|en|Planck postulate}} * {{ill|Njësitë e Plankut|en|Planck units}}}} | spouses = {{Plainlist| * {{Marriage|Marie Merck|1887|1909|end=died}} * {{Marriage|Marga von Hösslin|1911}}}} | children = 5, përfshirë [[Erwin Planck|Erwinin]] | awards = {{Plainlist| * [[Çmimi Nobel për Fizikë]] (1918) * Medalja Franklin (1927) * Medalja Lorentz (1927) * Medalja Copley (1929) * Medalja Max Planck (1929) * Çmimi Gëte (1945)}} | fields = [[Fizika]] | work_institutions = {{Plainlist| * Universiteti Ludwig Maximilian i Mynihut * [[Universiteti i Kielit]] * Universiteti Friedrich Wilhelm i Berlinit}} | thesis_title = Über den zweiten Hauptsatz der mechanischen Wärmetheorie | thesis_url = https://edoc.hu-berlin.de/handle/18452/734 | thesis_year = 1879 | doctoral_advisor = Alexander von Brill<ref name=MGP>{{Cite web|title=Max Planck|url=https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=20750|work=Mathematics Genealogy Project|publisher=North Dakota State University|access-date=2025-05-31|language=en}}</ref> | academic_advisors = {{Plainlist| * Hermann von Helmholtz * Philipp von Jolly * [[Gustav Robert Kirchhoff|Gustav Kirchhoff]] * Karl Weierstrass}} | signature = Max Planck signature.svg }} '''Max Karl Ernst Ludwig Planck''' ({{IPA|de|ˈmaks ˈplaŋk|lang}}; 23 prill 1858 – 4 tetor 1947)<ref name=NYTObit>{{cite news|title=Max Planck Dead; Noted Physicist, 89|date=1947-10-05|work=[[The New York Times]]|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0423.html|language=en}}</ref> ishte fizikant teorik gjerman. Ai u nderua me [[Çmimi Nobel për Fizikë|Çmimin Nobel për Fizikë]] të vitit 1918 "për shërbimet e dhëna përparimit të fizikës nëpërmjet zbulimit të kuanteve të energjisë".<ref name=N1918>{{cite web|title=The Nobel Prize in Physics 1918|publisher=[[Nobel Foundation]]|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1918/index.html|access-date=2019-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007223546/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1918/index.html|archive-date=2008-10-07|url-status=live|language=en}}</ref> Planck dha kontribute të shumta në fizikën teorike, kryesisht si themeluesi i {{ill|teorisë kuantike|en|Quantum mechanics}} dhe një nga themeluesit e {{ill|fizikës moderne|en|Modern physics}}, e cila revolucionarizoi kuptimin e proceseve atomike dhe nënatomike. Ai njihet për {{ill|konstanten e Plankut|en|Planck constant}}, <math>h</math>, me rëndësi themelore për fizikën kuantike, të cilën e përdori për të nxjerrë një grup {{ill|njësish|en|Unit of measurement}}, të quajtura sot {{ill|njësitë e Plankut|en|Planck units}}, të shprehura në funksion të konstanteve fizike. Relacioni i Plankut, {{mvar|E}} = <math>h</math>{{mvar|ν}}, thotë se energjia e një fotoni është në përpjesëtim të drejtë me frekuencën e tij. Planck ishte dy herë president i [[Shoqëria Kaiser Wilhelm|Shoqërisë Kaiser Wilhelm]]. Në vitin 1948 ajo u riemërua si Shoqata Max-Planck, e cila sot përfshin 83 institucione që përfaqësojnë një gamë të gjerë disiplinash shkencore. == Fëmijëria dhe arsimimi == Max Karl Ernst Ludwig Planck lindi më 23 prill 1858 në [[Kieli|Kiel]], djali i Johann Julius Wilhelm Planck-ut dhe gruas së tij të dytë, Emma Patzig. Ai u pagëzua me emrin ''Karl Ernst Ludwig Marx Planck''; nga emrat e tij, ''Marx'' ishte caktuar si "emri i thirrjes". Megjithatë, në moshën dhjetë vjeç ai filloi të nënshkruante me emrin ''Max'' dhe e përdori këtë emër për pjesën tjetër të jetës. Planck vinte nga një familje tradicionale, intelektuale. Stërgjyshi dhe gjyshi i tij nga ana e babait ishin të dy profesorë teologjie në Universitetin e Gëtingenit; babai i tij ishte profesor drejtësie në Universitetin e Kielit dhe në Universitetin Ludwig Maximilian të Mynihut. Njëri prej xhaxhallarëve të tij ishte gjithashtu gjyqtar. Planck ishte fëmija i gjashtë në familje, megjithëse dy nga vëllezërit e motrat e tij ishin nga martesa e parë e babait. Lufta ishte diçka e zakonshme gjatë fëmijërisë së Planck-ut dhe një ndër kujtimet e tij më të hershme ishte marshimi i trupave prusiane dhe austriake nëpër Kiel gjatë Luftës së Dytë të Schleswig-ut në vitin 1864. Në vitin 1867, familja u shpërngul në Mynih, ku Planck u regjistrua në gjimnazin Maximiliansgymnasium. Aty aftësitë e tij matematikore u zbuluan herët dhe më vonë ai ra nën kujdesin e Hermann Müller-it, një matematikan që u interesua për të riun dhe i mësoi astronomi e mekanikë, përveç matematikës. Ishte nga Müller-i që Planck mësoi për herë të parë ligjin e ruajtjes së energjisë. Kështu Planck erdhi për herë të parë në kontakt me fushën e fizikës. Planck u diplomua herët, në moshën 17 vjeç. Planck kishte talent në muzikë; mori mësime këndimi dhe luante piano, organo dhe çelo, si dhe komponoi këngë e opera. Sipas ''Encyclopædia Britannica'', "ai zotëronte dhuratën e [[dëgjimi absolut|dëgjimit absolut]] dhe ishte një pianist i shkëlqyer që gjente çdo ditë qetësi dhe kënaqësi te tastiera, duke shijuar veçanërisht veprat e Shubertit dhe Bramsit".<ref name=Britannica>{{cite web|title=Max Planck|url=https://www.britannica.com/biography/Max-Planck/Later-life|work=Encyclopædia Britannica|language=en}}</ref><ref name=NYTObit /> Në vitin 1874, Planck u regjistrua në Universitetin Ludwig Maximilian të Mynihut. Nën mbikëqyrjen e profesorit Philipp von Jolly, Planck kreu eksperimentet e vetme të karrierës së tij shkencore, duke studiuar difuzionin e hidrogjenit nëpër platin të nxehtë, por më pas kaloi te fizika teorike. Jolly e këshilloi Planck-un kundër fizikës teorike; Planck kujton se në vitin 1878 Jolly argumentonte se fizika ishte pothuajse e përfunduar, duke qenë një "shkencë shumë e zhvilluar, pothuajse plotësisht e pjekur, e cila, përmes arritjes kurorëzuese të zbulimit të parimit të ruajtjes së energjisë, do të marrë me siguri së shpejti formën e saj përfundimtare". Në vitin 1877, Planck shkoi në Universitetin Friedrich Wilhelm të Berlinit për një vit studimesh me fizikantët Hermann von Helmholtz dhe Gustav Kirchhoff, si dhe me matematikanin Karl Weierstrass. Ai shkroi se Helmholtz-i nuk ishte kurrë plotësisht i përgatitur, fliste ngadalë, gabonte pafundësisht në llogaritje dhe i mërzitte dëgjuesit, ndërsa Kirchhoff-i mbante leksione të përgatitura me kujdes, por të thata dhe monotone. Së shpejti ai u bë mik i ngushtë me Helmholtz-in. Ndërsa ishte atje, ndoqi një program vetëstudimi mbi shkrimet e Rudolf Clausius-it, gjë që e drejtoi drejt zgjedhjes së termodinamikës si fushë të tij. [[Skeda:Max Planck 1878.GIF|majtas|thumb|Planck në 1878]] Në tetor 1878, Planck kaloi provimet kualifikuese dhe në shkurt 1879 mbrojti tezën e tij ''Über den zweiten Hauptsatz der mechanischen Wärmetheorie'' (''Mbi ligjin e dytë të teorisë mekanike të nxehtësisë''). Për një kohë të shkurtër dha mësim matematikë dhe fizikë në shkollën e tij të mëparshme në Mynih. Deri në vitin 1880, Planck kishte marrë dy gradat më të larta akademike të ofruara në Evropë. E para ishte grada e doktoraturës, pas përfundimit të punimit të tij mbi teorinë e termodinamikës. Më pas paraqiti tezën e habilitimit, të titulluar ''Gleichgewichtszustände isotroper Körper in verschiedenen Temperaturen'' (''Gjendjet e ekuilibrit të trupave izotropikë në temperatura të ndryshme''). == Karriera dhe kërkimi == Në vitin 1880, Planck u bë ''Privatdozent'' (lektor pa pagë) në Universitetin Ludwig Maximilian të Mynihut, duke pritur derisa iu ofrua një pozicion akademik. Megjithëse fillimisht u injorua nga komuniteti akademik, ai vazhdoi punën e tij në fushën e teorisë së nxehtësisë dhe zbuloi, njëra pas tjetrës, të njëjtat formalizma termodinamike si Gibbs-i, pa e ditur këtë. Idetë e Clausius-it mbi entropinë zinin një rol qendror në punën e tij. Në prill 1885, Planck u emërua profesor i asocuar i Fizikës Teorike në Universitetin e Kielit. Vijoi punë e mëtejshme mbi entropinë dhe trajtimin e saj, veçanërisht siç zbatohej në kiminë fizike. Ai botoi ''Traktatin mbi Termodinamikën'' në vitin 1897.<ref>{{cite book|last=Planck|first=Max|title=Vorlesungen über Thermodynamik|year=1897|publisher=Verlag Von Veit & Company|location=Leipzig|language=de}}</ref> Propozoi një bazë termodinamike për teorinë e Svante Arrhenius-it mbi disociimin elektrolitik. Në vitin 1889, Planck u emërua pasardhësi i Kirchhoff-it në Universitetin Friedrich Wilhelm të Berlinit — me sa duket falë ndërhyrjes së Helmholtz-it — dhe deri në vitin 1892 u bë Profesor i Plotë. Në vitin 1907, iu ofrua pozicioni i Ludwig Boltzmann-it në Vjenë, por e refuzoi për të mbetur në Berlin. Gjatë vitit 1909, si profesor në Universitetin Friedrich Wilhelm të Berlinit, u ftua të bëhej lektor i Fizikës Teorike në ciklin e leksioneve Ernest Kempton Adams në Universitetin Columbia në Nju Jork. Ai u tërhoq nga Berlini më 10 janar 1926, dhe u pasua nga Erwin Schrödinger. === Profesor në Universitetin Friedrich Wilhelm të Berlinit === Si profesor në Universitetin Friedrich Wilhelm të Berlinit, Planck u bë anëtar i Shoqërisë Fizike lokale. Më vonë ai shkroi për këtë periudhë: "Në ato ditë isha në thelb fizikanti i vetëm teorik atje, prandaj gjërat nuk ishin aq të lehta për mua, sepse fillova të përmendja entropinë, gjë që nuk ishte aspak në modë, pasi konsiderohej si një fantazmë matematikore". Falë iniciativës së tij, shoqëritë e ndryshme fizike lokale të Gjermanisë u bashkuan në vitin 1898 për të formuar Shoqërinë Fizike Gjermane (Deutsche Physikalische Gesellschaft, DPG); nga viti 1905 deri në 1909 Planck ishte president i saj. [[Skeda:Max Planck Wirkungsquantums 20050815.jpg|thumb|Pllakë përkujtimore në Universitetin Humboldt të Berlinit: "Max Planck, zbuluesi i kuantit elementar të veprimit ''h'', dha mësim në këtë ndërtesë nga viti 1889 deri në 1928."]] Planck filloi një cikël gjashtësemestral leksionesh mbi fizikën teorike, "të thatë, disi jopersonale", sipas Lise Meitner-it, "pa përdorur asnjë shënim, pa gabuar kurrë, pa u lëkundur kurrë; lektori më i mirë që kam dëgjuar ndonjëherë", sipas një pjesëmarrësi anglez, James R. Partington, i cili vijon: "Kishte gjithmonë shumë vetë të mbledhur në këmbë nëpër sallë. Meqë salla e leksioneve ishte e ngrohtë dhe mjaft e mbyllur, disa nga dëgjuesit herë pas here binin në dysheme, por kjo nuk e prishte leksionin." Planck nuk krijoi një "shkollë" të mirëfilltë; numri i studentëve të tij të doktoraturës ishte vetëm rreth 20, ndër ta: * 1897 Max Abraham (1875–1922) * 1903 Max von Laue (1879–1960) * 1904 Moritz Schlick (1882–1936) * 1906 Walther Meissner (1882–1974) * 1907 Fritz Reiche (1883–1960) * 1912 Walter Schottky (1886–1976) * 1914 Walther Bothe (1891–1957) === Entropia === {{ill|Termodinamika|en|Thermodynamics}}, e njohur gjithashtu si "teoria mekanike e nxehtësisë" në fund të shekullit të 19-të, ishte shfaqur në fillim të këtij shekulli nga një përpjekje për të kuptuar funksionimin e makinave me avull dhe për të përmirësuar eficiencën e tyre. Në vitet 1840, disa studiues zbuluan dhe formuluan në mënyrë të pavarur ligjin e ruajtjes së energjisë, i njohur sot si {{ill|ligji i parë i termodinamikës|en|First law of thermodynamics}}. Në vitin 1850, Rudolf Clausius formuloi të ashtuquajturin {{ill|ligj i dytë i termodinamikës|en|Second law of thermodynamics}}, sipas të cilit një transferim vullnetar (ose spontan) energjie është i mundur vetëm nga një trup më i ngrohtë drejt një trupi më të ftohtë, por jo anasjelltas. Në Angli, në të njëjtën kohë, William Thomson arriti në të njëjtin përfundim. Clausius e përgjithësoi formulimin e tij gjithnjë e më shumë dhe në vitin 1865 doli me një formulim të ri. Për këtë qëllim, ai futi konceptin e {{ill|entropisë|en|Entropy}}, të cilin e përkufizoi si një masë të furnizimit të kthyeshëm të nxehtësisë në lidhje me temperaturën absolute. Formulimi i ri i ligjit të dytë, i cili mbetet i vlefshëm edhe sot, ishte: "Entropia mund të krijohet, por kurrë të shkatërrohet". Clausius, veprën e të cilit Planck e lexoi si student i ri gjatë qëndrimit të tij në Berlin, e zbatoi me sukses këtë ligj të ri natyror në proceset mekanike, termoelektrike dhe kimike. Në tezën e tij të vitit 1879, Planck përmblodhi shkrimet e Clausius-it, duke vënë në dukje kontradikta dhe pasaktësi në formulimin e tyre dhe më pas duke i qartësuar. Për më tepër, ai përgjithësoi vlefshmërinë e ligjit të dytë për të gjitha proceset në natyrë; Clausius e kishte kufizuar zbatimin e tij në proceset e kthyeshme dhe proceset termike. Gjithashtu, Planck u mor intensivisht me konceptin e ri të entropisë dhe theksoi se entropia nuk është vetëm një veti e një sistemi fizik, por njëkohësisht një masë e pakthyeshmërisë së një procesi: nëse gjenerohet entropi në një proces, ai është i pakthyeshëm, pasi entropia nuk mund të shkatërrohet sipas ligjit të dytë. Në proceset e kthyeshme, entropia mbetet konstante. Ai e paraqiti këtë fakt në detaje në vitin 1887, në një seri traktatesh të titulluara "Mbi Parimin e Rritjes së Entropisë". Në studimin e tij mbi konceptin e entropisë, Planck nuk ndoqi interpretimin molekular dhe probabilistik që mbizotëronte në atë kohë, pasi ky i fundit nuk jepte prova absolute universaliteti. Në vend të kësaj, ai ndoqi një qasje fenomenologjike dhe ishte gjithashtu skeptik ndaj atomizmit. Edhe pse më vonë e braktisi këtë qëndrim gjatë punës së tij mbi ligjin e rrezatimit, punimet e tij të hershme tregojnë në mënyrë mbresëlënëse mundësitë e termodinamikës në zgjidhjen e problemeve konkrete fiziko-kimike. Kuptimi që Planck kishte për entropinë përfshinte edhe njohjen se maksimumi i entropisë përkon me gjendjen e ekuilibrit. Përfundimi shoqërues, se njohja e entropisë mundëson nxjerrjen e të gjitha ligjeve të gjendjeve të ekuilibrit termodinamik, përputhet me kuptimin modern të gjendjeve të tilla. Planck zgjodhi kështu proceset e ekuilibrit si fokus të kërkimit të tij dhe, në bazë të tezës së tij të habilitimit, hulumtoi bashkekzistencën e gjendjeve agregate dhe ekuilibrin e reaksioneve të gazit, për shembull. Ky punim, në kufirin e termodinamikës kimike, mori gjithashtu vëmendje të madhe për shkak të zgjerimit të shpejtë të punës kimike në atë kohë. Në mënyrë të pavarur nga Planck, Josiah Willard Gibbs kishte zbuluar gjithashtu pothuajse të gjitha njohuritë që Planck fitoi mbi vetitë e ekuilibrave fiziko-kimikë dhe i botoi ato duke filluar nga viti 1876. Planck nuk ishte në dijeni të këtyre eseve, të cilat nuk u shfaqën në gjermanisht deri në vitin 1892. Sidoqoftë, të dy shkencëtarët iu qasën temës në mënyra të ndryshme: ndërsa Planck merrej me proceset e pakthyeshme, Gibbs shikonte ekuilibrat. Kjo qasje arriti më në fund të mbizotëronte për shkak të thjeshtësisë së saj, por qasjes së Planck-ut i atribuohet universaliteti më i madh. === Elektrolitet dhe tretësirat === Përveç kërkimit të tij mbi entropinë, Planck ia kushtoi dekadën e parë të karrierës së tij shkencore studimit të proceseve elektrike në tretësira. Gjatë kësaj periudhe, ai arriti të nxirrte teorikisht marrëdhënien midis përcjellshmërisë dhe hollimit të një tretësire, duke vendosur kështu themelet e teorisë moderne të elektroliteve. Ai gjithashtu ishte në gjendje të jepte një nxjerrje teorike për kushtet që rregullojnë ndryshimet në pikat e ngrirjes dhe të vlimit të tretësirave të holluara, dukuri të cilat ishin zbuluar në mënyrë empirike nga François-Marie Raoult dhe Jacobus Henricus van 't Hoff në vitin 1886. === Rrezatimi i trupit të zi === [[Skeda:Max Planck 1901.GIF|thumb|upright=0.8|Planck në 1901]] Në vitin 1894, Planck e ktheu vëmendjen e tij te problemi i {{ill|rrezatimit të trupit të zi|en|Black-body radiation}}. Problemi ishte shtruar nga Kirchhoff-i në vitin 1859: "si varet intensiteti i rrezatimit elektromagnetik të lëshuar nga një trup i zi (një përthithës i përsosur, i njohur gjithashtu si rezonator zgavre) nga frekuenca e rrezatimit (pra, ngjyra e dritës) dhe temperatura e trupit?". Kjo pyetje ishte eksploruar në mënyrë eksperimentale, por asnjë trajtim teorik nuk përputhej me provat e vëzhguara eksperimentalisht. Wilhelm Wien propozoi ligjin e Wien-it, i cili parashikonte saktë sjelljen në frekuenca të larta, por dështonte në frekuenca të ulëta. {{ill|Ligji Rayleigh–Jeans|en|Rayleigh–Jeans law}}, një qasje tjetër ndaj problemit, përputhej me rezultatet eksperimentale në frekuenca të ulëta, por krijonte atë që më vonë u quajt "{{ill|katastrofa ultravjollcë|en|Ultraviolet catastrophe}}" në frekuenca të larta, siç parashikohej nga fizika klasike. Zgjidhja e parë e propozuar nga Planck për problemin, në vitin 1899, rrodhi nga ajo që ai e quajti "parimi i çrregullimit elementar", i cili i mundësoi të nxirrte ligjin e Wien-it nga një sërë supozimesh mbi entropinë e një osciluesi ideal, duke krijuar atë që u quajt ligji Wien–Planck. Së shpejti, megjithatë, u konstatua se provat eksperimentale nuk e konfirmonin fare ligjin e ri, për zhgënjimin e Planck-ut. Ai e rishikoi qasjen e tij dhe tani nxori versionin e parë të ligjit të famshëm të Plankut për rrezatimin e trupit të zi, i cili përshkruante qartë spektrin e vëzhguar eksperimentalisht të trupit të zi. Ai u propozua për herë të parë në një mbledhje të DPG-së më 19 tetor 1900 dhe u botua në vitin 1901. (Kjo nxjerrje e parë nuk përfshinte kuantizimin e energjisë dhe nuk përdorte mekanikën statistikore, ndaj së cilës ai kishte një neveri.) Në nëntor 1900, Planck e rishikoi këtë version të parë, duke u mbështetur tani në interpretimin statistikor të Boltzmann-it të ligjit të dytë të termodinamikës, si një mënyrë për të fituar një kuptim më themelor të parimeve pas ligjit të tij të rrezatimit. Planck ishte thellësisht i dyshimtë ndaj implikimeve filozofike dhe fizike të një interpretimi të tillë të qasjes së Boltzmann-it; kështu, kthimi i tij drejt tyre ishte, siç e tha më vonë, "një akt dëshpërimi … isha gati të sakrifikoja çdo bindje të mëparshme timen mbi fizikën". Supozimi qendror pas nxjerrjes së tij të re, i paraqitur para DPG-së më 14 dhjetor 1900, ishte supozimi, i njohur sot si postulati i Plankut, se energjia elektromagnetike mund të lëshohej vetëm në formë të kuantizuar, me fjalë të tjera, energjia mund të ishte vetëm një shumëfish i një njësie elementare: : <math>E = h\nu</math> ku {{math|''h''}} është konstantja e Plankut, e njohur gjithashtu si kuanti i veprimit i Plankut (i futur tashmë në vitin 1899), dhe {{math|''ν''}} është frekuenca e rrezatimit. Vini re se njësitë elementare të energjisë të diskutuara këtu përfaqësohen nga {{math|''hν''}} dhe jo thjesht nga {{math|''ν''}}. Fizikanët i quajnë tani këto kuante fotone, dhe një foton me frekuencë {{math|''ν''}} do të ketë energjinë e tij specifike dhe unike. Energjia totale në atë frekuencë është atëherë e barabartë me {{math|''hν''}} shumëzuar me numrin e fotoneve në atë frekuencë. Ai shpjegoi: "Nxehtësia rrezatuese nuk është një rrjedhë e vazhdueshme dhe pafundësisht e ndashme. … Ajo duhet të përkufizohet si një masë e ndërprerë, e përbërë nga njësi që janë të gjitha të ngjashme me njëra-tjetrën." Ai i quajti kuantet "qindarkat e botës atomike". [[Skeda:Max Planck Nobel 1918.jpg|thumb|majtas|Planck në 1918, viti kur u nderua me Çmimin Nobel për Fizikë për punën e tij mbi teorinë kuantike.]] Fillimisht Planck e konsideroi kuantizimin vetëm si "një supozim thjesht formal … në fakt nuk mendova shumë për të ..."; sot, ky supozim, i papajtueshëm me fizikën klasike, konsiderohet si lindja e fizikës kuantike dhe arritja më e madhe intelektuale e karrierës së Planck-ut. (Boltzmann-i kishte diskutuar në një punim teorik të vitit 1877 mundësinë që gjendjet e energjisë së një sistemi fizik të ishin diskrete). Zbulimi i konstantes së Plankut i mundësoi atij të përkufizonte një grup të ri universal njësish fizike (si gjatësia e Plankut dhe masa e Plankut), të gjitha të bazuara në konstante fizike themelore, mbi të cilat mbështetet pjesa më e madhe e teorisë kuantike. Në një bisedë me djalin e tij në dhjetor 1918, Planck e përshkroi zbulimin e tij si "një zbulim të rangut të parë, i krahasueshëm ndoshta vetëm me zbulimet e Njutonit". Në njohje të kontributit themelor të Planck-ut ndaj një dege të re të fizikës, ai u nderua me Çmimin Nobel për Fizikë për vitin 1918; e mori çmimin në 1919. Në vazhdim, Planck u përpoq të kuptonte kuptimin e kuanteve të energjisë, por pa sukses. "Përpjekjet e mia të pafrytshme për ta riintegruar disi kuantin e veprimit në teorinë klasike vazhduan për disa vjet dhe më shkaktuan shumë telashe." Edhe disa vjet më vonë, fizikantë të tjerë si Rayleigh, Jeans dhe Lorentz e vendosën konstanten e Plankut në zero, për t'u përshtatur me fizikën klasike, por Planck e dinte mirë se kjo konstante kishte një vlerë të saktë jozero. "Nuk arrij ta kuptoj kokëfortësinë e Jeans-it – ai është një shembull teoricieni siç nuk duhet të ekzistojë kurrë, njësoj siç ishte Hegeli për filozofinë. Aq më keq për faktet, nëse ato nuk përshtaten." Max Born shkroi për Planck-un: "Ai ishte, nga natyra, një mendje konservatore; nuk kishte asgjë nga revolucionari dhe ishte thellësisht skeptik ndaj spekulimeve. Megjithatë, besimi i tij në forcën e detyrueshme të arsyetimit logjik nga faktet ishte aq i fortë sa nuk u tërhoq nga shpallja e idesë më revolucionare që ka tronditur ndonjëherë fizikën." === Ajnshtajni dhe teoria e relativitetit === Në vitin 1905, Albert Einstein botoi tre punime në revistën ''Annalen der Physik''. Planck ishte ndër të paktët që njohu menjëherë rëndësinë e teorisë speciale të relativitetit. Falë ndikimit të tij, kjo teori u pranua shpejt gjerësisht në Gjermani. Planck gjithashtu kontribuoi ndjeshëm në zgjerimin e teorisë speciale të relativitetit. Për shembull, ai e riformuloi teorinë në terma të veprimit klasik. Hipoteza e Ajnshtajnit për kuantet e dritës (fotonet), e bazuar në zbulimin e Heinrich Hertz-it në vitin 1887 (dhe hulumtimin e mëtejshëm nga Philipp Lenard) mbi efektin fotoelektrik, fillimisht u refuzua nga Planck. Ai nuk ishte i gatshëm të hidhte tërësisht poshtë teorinë e elektrodinamikës të Maxwell-it. "Teoria e dritës do të kthehej mbrapsht jo me dekada, por me shekuj, në epokën kur Christiaan Huygens guxoi të luftonte kundër teorisë së fuqishme të emetimit të Isak Njutonit ..." Në vitin 1910, Ajnshtajni theksoi sjelljen anomale të nxehtësisë specifike në temperatura të ulëta si një shembull tjetër i një dukurie që i shpëton shpjegimit nga fizika klasike. Planck dhe Walther Nernst, duke kërkuar të qartësonin numrin në rritje të kontradiktave, organizuan Konferencën e Parë të Solvay-t (Bruksel 1911). Në këtë takim, Ajnshtajni arriti ta bindte Planck-un. Ndërkohë, Planck ishte emëruar dekan i Universitetit Friedrich Wilhelm të Berlinit, gjë që i mundësoi ta emëronte Ajnshtajnin në Berlin dhe të krijonte për të një kolegjialitet të ri profesorial (1914). Së shpejti, të dy shkencëtarët u bënë miq të ngushtë dhe takoheshin shpesh për të bërë muzikë së bashku. === Lufta e Parë Botërore === Në fillim të Luftës së Parë Botërore, Planck mbështeti eksitimin e përgjithshëm të publikut, duke shkruar se "Përveç shumë gjërave të tmerrshme, ka gjithashtu shumë gjëra papritmas të mëdha dhe të bukura: zgjidhja e qetë e problemeve më të vështira politike të brendshme përmes bashkimit të të gjitha partive (dhe) … lartësimi i gjithçkaje të mirë dhe fisnike." Planck gjithashtu nënshkroi të ashtuquajturin "Manifest i të Nëntëdhjetë e Tre Intelektualëve", një fletushkë propagande polemike lufte (ndërsa Ajnshtajni ruajti një qëndrim rreptësisht pacifist që pothuajse e çoi drejt burgosjes, duke u shpëtuar vetëm falë shtetësisë së tij zvicerane). Në vitin 1915, kur Italia ishte ende një fuqi neutrale, Planck votoi me sukses për një punim shkencor nga Italia, i cili mori një çmim nga Akademia Prusiane e Shkencave, ku Planck ishte një nga katër presidentët e përhershëm. === Pas luftës dhe Republika e Weimarit === Në vitet e trazuara pas luftës, Planck, tashmë autoriteti më i lartë i fizikës gjermane, i drejtoi kolegëve të tij thirrjen "ngulmoni dhe vazhdoni të punoni". Në tetor 1920, ai dhe Fritz Haber themeluan Notgemeinschaft der Deutschen Wissenschaft, me qëllim ofrimin e mbështetjes financiare për kërkimin shkencor. Një pjesë e konsiderueshme e parave që organizata do të shpërndante u mblodh jashtë vendit. Planck mbajti pozicione udhëheqëse në Universitetin Friedrich Wilhelm të Berlinit, Akademinë Prusiane të Shkencave, Shoqërinë Fizike Gjermane dhe Shoqërinë Kaiser Wilhelm (e cila u bë Shoqata Max-Planck në vitin 1948). Gjatë kësaj periudhe, kushtet ekonomike në Gjermani ishin të tilla që ai vështirë se mund të kryente kërkime. Gjatë periudhës midis dy luftërave, Planck u bë anëtar i Partisë Popullore Gjermane, partia e laureatit të Çmimit Nobel për Paqe Gustav Stresemann, e cila synonte qëllime liberale për politikën e brendshme dhe qëllime mjaft revizioniste për politikën botërore. Planck nuk pajtohej me futjen e votës së përgjithshme dhe më vonë shprehu mendimin se diktatura naziste rezultoi nga "ngritja e sundimit të turmave". === Mekanika kuantike === Në fund të viteve 1920, Niels Bohr, Werner Heisenberg dhe Wolfgang Pauli kishin punuar interpretimin e Kopenhagenit të mekanikës kuantike, por ai u refuzua nga Planck, si dhe nga Schrödinger-i, Laue-ja dhe Ajnshtajni. Planck priste që mekanika valore së shpejti do ta bënte të panevojshme teorinë kuantike — fëmijën e tij vetë — por kjo nuk rezultoi kështu. Puna e mëtejshme shërbeu vetëm për të theksuar rëndësinë e vazhdueshme qendrore të teorisë kuantike, madje edhe kundër përçmimeve të tij filozofike dhe të Ajnshtajnit. Këtu Planck përjetoi vërtetësinë e vëzhgimit të tij të mëparshëm nga përpjekjet e tij kundër pikëpamjeve më të vjetra gjatë viteve të tij të reja: "Një e vërtetë e re shkencore nuk triumfon duke i bindur kundërshtarët e saj dhe duke i bërë ata të shohin dritën, por më tepër sepse kundërshtarët e saj përfundimisht vdesin, dhe një brez i ri rritet i njohur me të." === Diktatura naziste dhe Lufta e Dytë Botërore === Kur nazistët erdhën në pushtet në vitin 1933, Planck ishte 74 vjeç. Ai dëshmoi shumë miq dhe kolegë hebrenj të përjashtuar nga pozicionet e tyre dhe të poshtëruar, si dhe qindra shkencëtarë që emigruan nga Gjermania naziste. Ai përsëri u përpoq të "ngulmonte dhe të vazhdonte të punonte" dhe u kërkoi shkencëtarëve që po mendonin të emigronin të mbeteshin në Gjermani. Sidoqoftë, ai e ndihmoi nipin e tij, ekonomistin Hermann Kranold, të emigronte në Londër pas arrestimit të tij. Shpresonte se kriza do të shuhej së shpejti dhe situata politike do të përmirësohej. Otto Hahn i kërkoi Planck-ut të mblidhte profesorë gjermanë të njohur për të lëshuar një proklamatë publike kundër trajtimit të profesorëve hebrenj, por Planck iu përgjigj: "Nëse jeni në gjendje të mblidhni sot 30 zotërinj të tillë, atëherë nesër 150 të tjerë do të vijnë dhe do të flasin kundër, sepse janë të etur për të marrë pozicionet e të tjerëve." Nën udhëheqjen e Planck-ut, Shoqëria Kaiser Wilhelm (KWG) shmangu një konflikt të hapur me regjimin nazist, përveçse në rastin e hebreut Fritz Haber. Në maj 1933, Planck kërkoi dhe mori një takim me kancelarin e sapoemëruar të Gjermanisë Adolf Hitler për të diskutuar çështjen, duke i thënë atij se "emigrimi i detyruar i hebrenjve do të vriste shkencën gjermane dhe se hebrenjtë mund të ishin gjermanë të mirë", të cilit kancelari iu përgjigj "por ne nuk kemi asgjë kundër hebrenjve, vetëm kundër komunistëve". Planck nuk pati sukses, pasi kjo përgjigje "i mori atij çdo bazë për negociata të mëtejshme", pasi për Hitlerin "hebrenjtë janë të gjithë komunistë, dhe këta janë armiqtë [e tij]". Vitin pasardhës, 1934, Haber vdiq në mërgim.<ref>{{Cite journal|last=O'Flaherty|first=James C.|date=1956|title=Max Planck and Adolf Hitler|url=https://www.jstor.org/stable/40222051|journal=AAUP Bulletin|volume=42|issue=3|pages=437–444|doi=10.2307/40222051|jstor=40222051|issn=0001-026X|language=en}}</ref> Një vit më vonë, Planck, i cili kishte qenë president i KWG-së që nga viti 1930, organizoi, në një stil disi provokues, një mbledhje zyrtare përkujtimore për Haber-in. Ai gjithashtu ia doli mbanë të mundësonte fshehurazi vazhdimin e punës për disa vjet të një numri shkencëtarësh hebrenj në institutet e KWG-së. Në vitin 1936, mandati i tij si president i KWG-së përfundoi, dhe qeveria naziste e shtyu që të mos kërkonte një mandat tjetër. Ndërsa klima politike në Gjermani u bë gradualisht më armiqësore, Johannes Stark, eksponent i shquar i ''Deutsche Physik'' ("Fizika Gjermane", e quajtur gjithashtu "Fizika Ariane"), sulmoi Planck-un, Arnold Sommerfeld-in dhe Heisenberg-un për vazhdimin e mësimdhënies së teorive të Ajnshtajnit, duke i quajtur "hebrenj të bardhë". "Hauptamt Wissenschaft" (zyra qeveritare naziste për shkencën) filloi një hetim mbi prejardhjen e Planck-ut, duke pretenduar se ai ishte "1/16 hebre", por Planck e mohoi këtë. Në vitin 1938, Planck kremtoi ditëlindjen e tij të 80-të. DPG-ja mbajti një festim, gjatë të cilit medalja Max-Planck (themeluar si medalja më e lartë e DPG-së në 1928) iu dha fizikantit francez Louis de Broglie. Në fund të vitit 1938, Akademia Prusiane humbi pavarësinë e saj të mbetur dhe u mor nën kontroll nga nazistët, si pjesë e procesit të tyre të ''Gleichschaltung''-ut. Planck protestoi duke dhënë dorëheqjen nga presidenca. Ai vazhdoi të udhëtonte shpesh, duke dhënë ligjërata publike të shumta, si ajo mbi Fenë dhe Shkencën, dhe, pesë vjet më vonë, ishte ende mjaft i shëndetshëm për të ngjitur maja 3.000-metra në Alpe. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, numri në rritje i misioneve bombarduese aleate kundër Berlinit e detyroi Planck-un dhe gruan e tij të largoheshin përkohësisht nga qyteti dhe të jetonin në fshat. Në vitin 1942, ai shkroi: "Në mua ka lindur një dëshirë e zjarrtë për ta kaluar këtë krizë dhe për të jetuar mjaft gjatë sa të mund të dëshmoj pikën e kthesës, fillimin e një ngritjeje të re." Në shkurt 1944, shtëpia e tij në Berlin u shkatërrua plotësisht nga një sulm ajror, duke asgjësuar të gjitha të dhënat dhe korrespondencën e tij shkencore. Vendqëndrimi i tij rural u kërcënua nga përparimi i shpejtë i ushtrive aleate nga të dyja anët. Në vitin 1944, djali i Planck-ut, Erwin, u arrestua nga Gestapo pas tentativës për vrasjen e Hitlerit në {{ill|komplotin e 20 korrikut|en|20 July plot}}. Ai u gjykua dhe u dënua me vdekje nga Gjykata Popullore në tetor 1944. Erwin-i u varros në burgun Plötzensee të Berlinit në janar 1945.<ref>{{cite web|url=http://physics.nobel.brainparad.com/max_karl_ernst_ludwig_planck.html|title=Max Karl Ernst Ludwig Planck|access-date=2010-06-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512151051/http://physics.nobel.brainparad.com/max_karl_ernst_ludwig_planck.html|archive-date=2008-05-12|language=en}}</ref> Vdekja e djalit të tij shkatërroi pjesën më të madhe të vullnetit të Planck-ut për të jetuar. == Jeta personale dhe vdekja == [[Skeda:Stadtfriedhof Göttingen Max Planck Familie.jpg|thumb|Varri i Planck-ut në Stadtfriedhof.]] Në mars 1887, Planck u martua me Marie Merck-un (1861–1909), motër e një shoku shkolle, dhe u zhvendos me të në një apartament me qira në Kiel. Ata patën katër fëmijë: Karl-in (1888–1916), binjaket Emma (1889–1919) dhe Grete (1889–1917), si dhe Erwin-in (1893–1945). Pasi jetoi në apartamentin në Berlin, familja Planck jetoi në një vilë në Berlin-Grunewald, në rrugën Wangenheimstrasse 21. Disa profesorë të tjerë të Universitetit Friedrich Wilhelm të Berlinit jetonin aty pranë, ndër ta teologu Adolf von Harnack, i cili u bë mik i ngushtë i Planck-ut. Së shpejti shtëpia e Planck-ëve u bë një qendër shoqërore dhe kulturore. Shumë shkencëtarë të njohur, si Albert Einstein, Otto Hahn dhe Lise Meitner, ishin vizitorë të shpeshtë. Tradita e interpretimit të përbashkët të muzikës ishte vendosur tashmë në shtëpinë e Helmholtz-it. Marie Planck vdiq në korrik 1909, ndoshta nga tuberkulozi. Në mars 1911, Planck u martua me gruan e tij të dytë, Marga von Hoesslin-in (1882–1948); në dhjetor lindi fëmija i tij i pestë, Hermann-i. Gjatë Luftës së Parë Botërore, djali i dytë i Planck-ut, Erwin, u zu rob nga francezët në 1914, ndërsa djali i tij i madh, Karl, u vra në betejë në Verdun. Grete vdiq në vitin 1917 duke lindur fëmijën e saj të parë. Motra e saj vdiq në të njëjtën mënyrë dy vjet më vonë, pasi ishte martuar me të vejin e Grete-s. Të dyja mbesat mbijetuan dhe u quajtën me emrat e nënave të tyre. Në janar 1945, Erwin Planck, me të cilin ai kishte qenë veçanërisht i afërt, u dënua me vdekje nga Gjykata Popullore për pjesëmarrjen e tij në tentativën e dështuar për të vrarë Hitlerin në korrik 1944. Erwin-i u ekzekutua më 23 janar 1945.<ref>{{cite book|author1=Jürgen Heideking|author2=Christof Mauch|title=American Intelligence and the German Resistance to Hitler: A Documentary History|year=1998|publisher=Westview Press|isbn=978-0-8133-3636-7|pages=361–|language=en}}</ref> Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, Planck, gruaja e tij e dytë dhe djali i tyre u dërguan te një i afërm në Göttingen, ku Planck vdiq më 4 tetor 1947. Ai është varrosur në Stadtfriedhof të Göttingenit. Ndryshe nga Bohr-i, Planck besonte se "bota e jashtme është diçka e pavarur nga njeriu, diçka absolute, dhe kërkimi i ligjeve që zbatohen për këtë absolute u shfaq … si ndjekja shkencore më sublime në jetë." Ajnshtajni, në hyrjen e librit të Planck-ut ''Where Is Science Going?'', e quajti "Një nga ata pak adhurues në Tempullin e Shkencës që do të mbetej edhe nëse një engjëll i Zotit do të zbriste dhe do të dëbonte nga tempulli të gjithë ata shkencëtarë të vegjël, të cilët në rrethana të tjera mund të bëheshin politikanë ose kapitenë industrie." == Pikëpamjet fetare == Planck ishte anëtar i Kishës Luterane në Gjermani. Ai ishte shumë tolerant ndaj pikëpamjeve dhe feve alternative. Në një ligjëratë të vitit 1937 me titull "Religion und Naturwissenschaft" ("Feja dhe Shkenca Natyrore") ai sugjeroi rëndësinë e këtyre simboleve dhe ritualeve të lidhura drejtpërdrejt me aftësinë e një besimtari për të adhuruar Zotin, por se dikush duhet të ketë parasysh se simbolet japin një ilustrim të papërsosur të hyjnisë. Ai kritikoi ateizmin për t'u fokusuar te tallja e simboleve të tilla, ndërkohë që paralajmëroi kundër mbivlerësimit të rëndësisë së simboleve të tilla nga besimtarët. Planck tha në vitin 1944: "Si njeri që ia ka kushtuar gjithë jetën shkencës më të kthjellët, studimit të materies, mund t'ju them si rezultat i kërkimit tim mbi atomet kaq shumë: Nuk ka materie si e tillë. E gjithë materia lind dhe ekziston vetëm në sajë të një force që sjell në vibrim grimcën e një atomi dhe e mban të bashkuar këtë sistem diellor më të vogël të atomit. Duhet të supozojmë pas kësaj force ekzistencën e një shpirti të vetëdijshëm dhe inteligjent [origj. ''Geist'']. Ky shpirt është matrica e gjithë materies." Planck argumentoi se koncepti i Zotit është i rëndësishëm si për fenë ashtu edhe për shkencën, por në mënyra të ndryshme: "Të dyja, feja dhe shkenca, kërkojnë besim tek Zoti. Për besimtarët, Zoti është në fillim, ndërsa për fizikanët Ai është në fund të të gjitha konsideratave … Për të parët Ai është themeli, për të dytët, kurora e ndërtesës së çdo pikëpamjeje botërore të përgjithësuar." Për më tepër, Planck shkroi: <blockquote>..."të besosh" do të thotë "të njohësh si të vërtetë", dhe njohuria e natyrës, që përparon vazhdimisht në shina të pakontestueshme e të sigurta, e ka bërë krejtësisht të pamundur për një person me disa njohuri shkencash natyrore që t'i njohë si të bazuara në të vërtetën shumë raportime për ngjarje të jashtëzakonshme që bien ndesh me ligjet e natyrës, mrekulli që ende zakonisht konsiderohen si mbështetje dhe konfirmime thelbësore të doktrinave fetare, dhe të cilat më parë pranoheshin si fakte të thjeshta, pa dyshim apo kritikë. Besimi te mrekullitë duhet të tërhiqet hap pas hapi para shkencës që përparon pa u ndalur e në mënyrë të besueshme, dhe nuk mund të dyshojmë se, herët a vonë, ai duhet të zhduket krejtësisht.</blockquote> Historiani i njohur i shkencës John L. Heilbron e karakterizoi pikëpamjet e Planck-ut mbi Zotin si deiste. Kjo ishte një karakterizim shkencor i teologjisë së Planck-ut, jo një identifikim fetar që Planck vetë e ka pranuar për vete. Heilbron gjithashtu tregon se, në fund të jetës, Planck deklaroi se, megjithëse gjithmonë kishte qenë thellësisht fetar, nuk besonte "në një Zot personal, e aq më pak në një Zot të krishterë". Planck, sidoqoftë, mbeti anëtar i Kishës Luterane dhe shkrimet e tij fetare ishin qartazi kundër ateizmit. Në ligjëratën e tij të vitit 1937 ''Feja dhe Shkenca Natyrore'', ai kritikoi sulmet ateiste ndaj besimit fetar dhe argumentoi se si feja ashtu edhe shkenca natyrore kërkojnë besim tek Zoti, ndërkohë që e kuptojnë Zotin në mënyra të ndryshme. === Kalimi filozofik drejt realizmit shkencor === Ndonëse Planck e nisi karrierën e tij si mbështetës i pozitivizmit të Ernst Mach-ut, zbulimi i tij i kuantit të veprimit e çoi drejt {{ill|realizmit shkencor|en|Scientific realism}}. Ai argumentoi se "pamja botërore" e fizikës duhet të bazohet në realitete objektive që ekzistojnë pavarësisht nga vëzhgimi njerëzor. Ky qëndrim filozofik çoi në një ndarje publike të njohur me Mach-un në vitin 1908. Besimi i Planck-ut në një univers objektiv, shkakësor, të përcaktuar nga "absolute", ishte një faktor i madh në mbështetjen e tij të hershme dhe të palëkundur për teorinë e Ajnshtajnit të relativitetit. Sidoqoftë, i njëjti realizëm më vonë e bëri një kritik të shquar të natyrës probabilistike të interpretimit të Kopenhagenit, të mbrojtur nga Niels Bohr. === Jeta muzikore dhe dëgjimi absolut === Planck ishte një muzikant i shkëlqyer që zotëronte dëgjim absolut. Ishte pianist, organist dhe çelist, që kompozoi operën ''Die Liebe im Walde'' gjatë viteve të tij universitare. Gjatë gjithë jetës së tij, shtëpia e tij në Berlin u bë një qendër kulturore, ku organizonte mbrëmje muzikore javore. Këto mbledhje përfshinin shpesh Albert Ajnshtajnin në violinë dhe violinistin e njohur Joseph Joachim. Planck vërejti dikur se ligjet e fizikës dhe ligjet e harmonisë përfaqësonin të dyja rrugë të ndryshme drejt kuptimit të absoluteve universale. == Njohje == === Anëtarësi === {| class="wikitable" ! Viti ! Organizata ! Lloji |- | 1914 | Akademia Amerikane e Arteve dhe Shkencave | Anëtar Nderi Ndërkombëtar |- | 1926 | [[Royal Society]]-a | Anëtar i Huaj |- | 1926 | Akademia Mbretërore Holandeze e Arteve dhe Shkencave | Anëtar i Huaj |- | 1926 | Akademia Kombëtare e Shkencave e SHBA-së | Anëtar Ndërkombëtar |- | 1933 | [[Kategoria:Anëtarë të Shoqërisë Filozofike Amerikane|Shoqëria Filozofike Amerikane]] | Anëtar Ndërkombëtar |- | 1936 | Akademia Papnore e Shkencave | Akademik |} === Urdhra === {| class="wikitable" ! Viti ! Kryetar shteti ! Urdhri |- | 1915 | Vilhelmi II | ''Pour le Mérite'' |} === Çmime === {| class="wikitable" ! Viti ! Organizata ! Çmimi ! Arsyetimi |- | 1918 | Akademia Mbretërore Suedeze e Shkencave | [[Çmimi Nobel për Fizikë]] | "Në njohje të shërbimeve që dha për përparimin e Fizikës nëpërmjet zbulimit të kuanteve të energjisë." |- | 1927 | Instituti Franklin | Medalja Franklin | "Për ligjin e tij të rrezatimit dhe idenë e sasisë themelore të pandashme të energjisë rrezatuese të quajtur 'kuant'." |- | 1927 | Akademia Mbretërore Holandeze e Arteve dhe Shkencave | Medalja Lorentz | |- | 1929 | Royal Society-a | Medalja Copley | "Për kontributet e tij në fizikën teorike dhe veçanërisht si themeluesi i teorisë kuantike." |- | 1929 | Shoqëria Fizike Gjermane | Medalja Max Planck{{efn|Dhënë së bashku me Albert Ajnshtajnin.}} | |- | 1945 | | Çmimi Gëte | |} == Përkujtim == [[Skeda:DBPB 1952 99 Max Planck.jpg|thumb|Planck në një pullë postare të Gjermanisë Perëndimore, 1952.]] * Në vitin 1953, Zyra Postare Gjermane e Berlinit e nderoi Max Planck-un me një pullë postare 30-pfenig në serinë "Burra nga Historia e Berlinit". * Nga 1957 deri në 1971, monedhat 2-markëshe gjermane (DM) të Republikës Federale mbanin portretin e Max Planck-ut. * Në vitin 1958, u zbulua një pllakë përkujtimore në oborrin e Universitetit Humboldt të Berlinit. * Në vitin 1958, Shoqata Max-Planck i dhuroi Shoqërisë Fizike të RDGJ-së një bust të Planck-ut, krijuar në 1939. Busti është ekspozuar në sallën e ekspozitës së Magnushaus që nga viti 1991. * Në vitin 1970, kraterin hënor Planck dhe luginën ngjitur Vallis Planck i quajtën sipas Planck-ut. * Në vitin 1983, RDGJ-ja nxori një monedhë përkujtimore 5-markëshe për të shënuar 125-vjetorin e lindjes së tij. * Në vitin 1989, u zbulua një pllakë përkujtimore berlineze te banesa e mëparshme e Planck-ut në Berlin-Grunewald. * Në vitin 2008, u lëshuan një pullë postare speciale dhe një monedhë përkujtimore prej argjendi 10-euro, për të shënuar 150-vjetorin e lindjes së tij. * Në vitin 2013, në Jupiter, Florida, u hap Instituti Max Planck për Neuroshkencë i Floridas. * Në vitin 2014, Google e kremtoi 156-vjetorin e lindjes së Planck-ut me një Google Doodle më 23 prill. * Në vitin 2022, busti i tij u vendos në Walhalla. == Botime == [[Skeda:Planck, Max – Vorlesungen über die Theorie der Wärmestrahlung, 1906 – BEIC 6567602.jpg|thumb|''Vorlesungen über die Theorie der Wärmestrahlung'', 1906]] * Planck, M. "Über eine Verbesserung der Wienschen Spektralgleichung." ''Verhandlungen der Deutschen Physikalischen Gesellschaft'' 2 (1900): 202–204. * Planck, M. "Zur Theorie des Gesetzes der Energieverteilung im Normalspectrum." ''Verhandlungen der Deutschen Physikalischen Gesellschaft'' 2 (1900): 237. * Planck, M. "Entropie und Temperatur strahlender Wärme." ''Annalen der Physik'' 306, nr. 4 (1900): 719–737. * Planck, M. "Über irreversible Strahlungsvorgänge." ''Annalen der Physik'' 306, nr. 1 (1900): 69–122. * Planck, M. "Ueber das Gesetz der Energieverteilung im Normalspektrum." ''Annalen der Physik'' 309, nr. 3 (1901): 553–563. * Planck, M. ''Treatise on Thermodynamics''. Përkth. A. Ogg. Londër: Longmans, Green & Co, 1903. * Planck, M. ''Vorlesungen über die Theorie der Wärmestrahlung''. Leipzig: J.A. Barth, 1906. * Planck, M. ''The Theory of Heat Radiation''. Përkth. M. Masius. Botimi 2. P. Blakiston's Son & Co., 1914. * Planck, M. ''Eight Lectures on Theoretical Physics''. Përkth. Albert Potter Wills, 1915. * Planck, M. ''Prinzip der Erhaltung der Energie''. 1908. * Planck, M. "Zur Geschichte der Auffindung des physikalischen Wirkungsquantums." ''Naturwissenschaften'' 31, nr. 14–15 (1943): 153–159. == Shiko edhe == * {{ill|Shpikësit dhe zbuluesit gjermanë|en|German inventors and discoverers}} * {{ill|Polarizimi i fotonit|en|Photon polarization}} * {{ill|Statuja e Max Planck-ut|en|Statue of Max Planck}} * {{ill|Energjia e pikës zero|en|Zero-point energy}} == Shënime == {{notelist}} == Referime == {{reflist}} == Burimet == * Aczel, Amir D. ''Entanglement'', kapitulli 4. Penguin, 2003. {{ISBN|978-0-452-28457-9}} * Heilbron, J. L. ''The Dilemmas of an Upright Man: Max Planck and the Fortunes of German Science''. Harvard University Press, 2000. {{ISBN|0-674-00439-6}} * Pickover, Clifford A. ''Archimedes to Hawking: Laws of Science and the Great Minds Behind Them''. Oxford University Press, 2008. {{ISBN|978-0-19-533611-5}} * Medawar, Jean; Pyke, David. ''Hitler's Gift: The True Story of the Scientists Expelled by the Nazi Regime''. Arcade Publishing, 2012. {{ISBN|978-1-61145-709-4}} * Rosenthal-Schneider, Ilse. ''Reality and Scientific Truth: Discussions with Einstein, von Laue, and Planck''. Wayne State University, 1980. {{ISBN|0-8143-1650-6}} == Lidhje të jashtme == {{Commons|Max Planck}} * [https://web.archive.org/web/20060828134833/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FPlanck%2C+Max Bibliografi e komentuar për Max Planck-un] nga Alsos Digital Library for Nuclear Issues * [https://www.britannica.com/eb/article-9108525/Max-Planck Max Planck] – artikull i Encyclopædia Britannica * [http://www.mpg.de/english/ Institutet Max Planck të Shkencave Natyrore dhe Astrofizikës] * [https://www.youtube.com/watch?time_continue=175&v=5mwHXBn6mcM Max Planck – Selbstdarstellung im Filmportrait (1942)], vetëportret kinematografik i Max Planck-ut, Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften, 1942 * [http://www.max-planck.mpg.de/ Life–Work–Personality] – Ekspozitë për 50-vjetorin e vdekjes së Planck-ut {{Authority control}} [[Kategoria:Max Planck| ]] [[Kategoria:Lindje 1858]] [[Kategoria:Vdekje 1947]] [[Kategoria:Fizikanë gjermanë]] [[Kategoria:Fizikë kuantike]] [[Kategoria:Njerëz nga Kieli]] [[Kategoria:Shkencëtarë]] [[Kategoria:Shkencëtarë gjermanë]] [[Kategoria:Çmimi Nobel për Fizikë]] [[Kategoria:Profesorë të Universitetit të Mynihut]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Humboldit në Berlin]] cm6bf9j4ruw364ji2b5nxrfagzssllj 0 108081 3028825 3028223 2026-08-31T17:25:04Z Fallbackintoreality 102113 /* */ wikilidhja nuk plotëson fjalën 3028825 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Marrëdhëniet Shqipëri–SHBA | image = [[File:Albania USA Locator.svg|250px]] | caption = Vendndodhja e Shqipërisë (e gjelbër) dhe e SHBA-së (e kaltër) | header1 = Diplacia | label2 = Ambasada e Shqipërisë | data2 = [[Ambasada e Shqipërisë në Uashington|Uashington, D.C.]] | label3 = Ambasada e SHBA-së | data3 = [[Ambasada e Shteteve të Bashkuara në Tiranë|Tiranë]] | header4 = Përfaqësuesit diplomatikë | label5 = Ambasadori i Shqipërisë | data5 = [[Ervin Bushati]] | label6 = I ngarkuari me punë i SHBA | data6 = [[Eric Wendt]] }} '''Marrëdhëniet diplomatike mes [[Shqipërisë]] dhe [[SHBA]]-së''' e kanë pikënisjen më [[28 korrik]] të vitit [[1922]], kur ende shteti shqiptar sapo kishte rikonfirmuar pavarësinë. == Fillimet e marrëdhënieve dhe periudha e ndërmjetme (1922–1939) == Vendimi për lidhjen e marrëdhënieve diplomatike me Shtetet e Bashkuara të Amerikës ka ardhur natyrshëm pas vetos që presidenti amerikan [[Woodrow Wilson|Thomas Woodrow Wilson]] vuri në konferencën e Paqes në Paris duke i rikthyer pavarësinë Shqipërisë. [[File:King Zog I and Herman Bernstein at the US Legation in Tirana, Thanksgiving Day 1930.png|thumb|left|250px|Mbreti Zog I dhe ministri amerikan Herman Bernstein në legatën e SHBA-së në Tiranë gjatë Ditës së Falënderimeve (Thanksgiving Day), 1930.]] Presidenti pasardhës i Wilson-it, [[Warren Harding]], emëroi si ambasador të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Tiranë, Ulysses Grant Smith, i cili e nisi misionin diplomatik më 4 dhjetor 1922. Një diplomat që jo thjesht vuri gurin e parë kilometrik në një rrugë të gjatë të marrëdhënieve, por që ishte njëkohësisht i pari që ndriçoi shtetin amerikan se çfarë ishte Shqipëria, çfarë ishin shqiptarët dhe si mund ta ndihmonte Amerika Shqipërinë. "Ky vend është shumë i varfër, njerëzit në përgjithësi janë të pashkolluar dhe të paushqyer, por çuditërisht përpara meje ndodhet kryeministri [[Fan Nol]]i, i cili flet një anglishte harvardiane shumë më të mirë nga mua. Dhe unë ndjehem keq përpara tij", shkruan Smith në kujtimet për punën si ambasador në vendin tonë. Deri në vitin 1939 Shqipëria ishte thjesht një komb i preferuar për SHBA-në aq sa dhjetëra amerikanë vërshuan në vendin tonë jo vetëm si diplomatë, por edhe si biznesmenë, themelues shkollash e deri në investitorë ekspeditash për të zbuluar pasuritë e nëntokës sonë. == Ndërprerja gjatë regjimit komunist (1939–1991) == Kjo do të vazhdonte deri në vitin 1939 kur Shqipëria e humbi pavarësinë e saj pas pushtimit të vendit nga Italia dhe largimit të Mbretit Zog nga vendi. Ambasadori amerikan në atë kohë në Tiranë, Hugh Grant, i ofroi tre pasaporta amerikane Zogut: një për vete, një për mbretëreshën Geraldinë dhe një për Lekën e sapolindur, të cilat u refuzuan nga ai. Ambasada amerikane në Tiranë u mbyll zyrtarisht në 16 shtator 1939, ndërsa diplomati Grant u largua më 27 shtator. Me ardhjen e komunistëve në pushtet, për 52 vjet asnjë diplomat amerikan dhe shqiptar nuk vuri këmbë në Shqipëri dhe në SHBA. Sistemi i [[Enver Hoxha|Enver Hoxhës]] e shpalli Amerikën armikun numër një të popullit shqiptar dhe shtetin amerikan e cilësoi si xhandarin e botës. == Rilidhja diplomatike dhe periudha moderne == [[File:Embassy of Albania, Washington, D.C..jpg|thumb|right|250px|Ambasada e Republikës së Shqipërisë në [[Washington, D.C.]]]] Më 15 mars të vitit 1991 këto marrëdhënie u rithyen. William Rajerson do të bëhej ambasadori i parë amerikan pas rivendosjes së këtyre marrëdhënieve. Vetëm 3 muaj pasi ishte rihapur ambasada më 21 qershor 1991 sekretari amerikan i shtetit [[James Baker]] do të vizitonte Tiranën. Me mijëra shqiptarë mbushën sheshin Skëndërbej duke i rezervuar një pritje madhështore, e ngulitur në memorien e të gjithëve. Marrëdhëniet shqiptaro-amerikane do ta shënonin kulmin e tyre me vizitën historike të Presidentit [[George W. Bush]] më 10 qershor 2007, e para e një presidenti amerikan në Shqipëri. Pamjet e qytetarëve të Fushë-Krujës duke u shtyrë për të përqafuar presidentin Bush, i cili përballë entuziazmit të qytetarëve theu rregullat e sigurisë, do të ktheheshin në lajmin kryesor të televizioneve amerikane. Sot, kur festohet 20 vjetori i rivendosjes së marrëdhënieve diplomatike Shqipëri-SHBA, marrëdhëniet me SHBA janë më të mirat e mundshme që Shqipëria ka me një shtet, por nga ana tjetër janë këto marrëdhënie që i kanë dhënë një dimension tjetër kombit shqiptar në botë. Diplomati Roland Bimo ishte ambasadori i parë shqiptar në SHBA pas rivendosjes së marrëdhënieve thotë që janë një sërë aryest për nivelin e tyre. “Unë kam pasur fatin dhe nderin që të shërbej si ambasadori I parë shqiptar në SHBA pas rivendosjes së marrëdhënieve diplomatike. Janë marrëdhënie të bazuara në vlera të përbashkëta, në avancimin e demokracisë dhe histori”, shprehet Bimo. Ndihma në demokratizimin e vendit tonë, por edhe zgjidhja e çështjes së Kosovës i dedikohen më së shumti politikës amerikane dhe natyrisht marrëdhënieve diplomatike me Shqipërinë. Një politikë dhe një marrëdhënie që në 22 shtator 2011 mbushi 89 vjet. Mes Shqipërisë dhe SHBA në momentin dhe në rastin më të keq, ne shqiptarët i quanim amerikanët armiqtë numër një në botë dhe në më të mirin, jemi cilësuar si populli më proamerikan në botë. == Referime == {{reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.top-channel.tv/artikull.php?id=219743 Top Channel] {{Marrëdhëniet e jashtme të Shqipërisë}} [[Kategoria:Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Shteteve të Bashkuara]] [[Kategoria:Marrëdhëniet e jashtme të Shqipërisë|SHBA]] [[Kategoria:Marrëdhëniet dypalëshe të Shqipërisë]] 8do23jiybic6atckxsit6dhfl8d8d2e 0 120481 3029019 3012776 2026-09-01T11:29:33Z ~2026-47370-48 192371 3029019 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |Foto= |TitullFilm={{Plumba perandorit}} |TitullOrg={{PAGENAME}} |VendiProd= |VitiProd=1980 |Minuta=103:00 |Gjuha=[[Shqip]] |Genre= |Mosha= |Regjisori=[[Mevlan Shanaj]] |Skenari= |Romani= |Kompozitori=[[Limos Dizdari]] |Kamera= |DrejtorArt=[[Jorgji Lole]] |Prerja=[[Ismail Balla]] |Producenti=[[RTSH]] |Aktori1=[[Kastriot Çaushi]] |Aktori2=[[Vangjush Furxhi]] |Aktori3=[[Agim Qirjaqi]] |Aktori4=[[Sandër Prosi]] |Aktori5=[[Liza Laska]] |Aktori6=[[Robert Ndrenika]] |Aktori7=[[Jorgaq Tushe]] |Aktori8=[[Spiro Strati]] |}} '''Plumba perandorit''' është një film shqiptar i vitit 1980, Producent: [[RTSH]], me regjizor [[Mevlan Shanaj]]. === Përmbajtja e filmit === Një i ri nga jugu i Shqipërisë, niset për në kryeqytet për një jetë më të mirë. Gjatë asëkohe në Tiranë pritej të vinte perandori i Italisë, dhe vendi ziente nga zhurmat e makinave ushtarake por edhe nga përgatitjet e bujshme. Ndërkohë ishte arestuar edhe i vëllai ku ekzekutohet, pasi merte pjesë në lëvizjen antifashiste. Urejtja e nxiti të merte një vendim që të qëllonte kundër perandorit. == Interpretojnë == * [[Kastriot Çaushi]]......[[Vasil Laçi]] * [[Vangjush Furxhi]]......Xani * [[Agim Qirjaqi]]...... * [[Sandër Prosi]]......xhaj Filipi * [[Liza Laska]]......nëna e Vasilit * [[Robert Ndrenika]]......Kozmai * [[Jorgaq Tushe]]......avotati mrojtës * [[Spiro Strati]]......Mitro * [[Lec Shllaku]]......gjykatësi italjan * [[Aleksandër Pogaçe]] * [[Rezarta Vinçani]]......vajza dhëshmitare * [[Ylli Demneri]] * [[Marko Bitrako]] * [[Reniz Hyka]] == Lidhje të jashtëme == https://www.imdb.com/it/title/tt0353888/ o8ikhf9aap8nlsn1g4fxsmzg8p0ey8r 3029020 3029019 2026-09-01T11:31:11Z ~2026-47370-48 192371 3029020 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |Foto= |TitullFilm={{Plumba perandorit}} |TitullOrg={{PAGENAME}} |VendiProd= |VitiProd=1980 |Minuta=103:00 |Gjuha=[[Shqip]] |Genre= |Mosha= |Regjisori=[[Mevlan Shanaj]] |Skenari= [[Natasha Lako]] |Romani= |Kompozitori=[[Limos Dizdari]] |Kamera= |DrejtorArt=[[Jorgji Lole]] |Prerja=[[Ismail Balla]] |Producenti=[[RTSH]] |Aktori1=[[Kastriot Çaushi]] |Aktori2=[[Vangjush Furxhi]] |Aktori3=[[Agim Qirjaqi]] |Aktori4=[[Sandër Prosi]] |Aktori5=[[Liza Laska]] |Aktori6=[[Robert Ndrenika]] |Aktori7=[[Jorgaq Tushe]] |Aktori8=[[Spiro Strati]] |}} '''Plumba perandorit''' është një film shqiptar i vitit 1980, Producent: [[RTSH]], me regjizor [[Mevlan Shanaj]]. === Përmbajtja e filmit === Një i ri nga jugu i Shqipërisë, niset për në kryeqytet për një jetë më të mirë. Gjatë asëkohe në Tiranë pritej të vinte perandori i Italisë, dhe vendi ziente nga zhurmat e makinave ushtarake por edhe nga përgatitjet e bujshme. Ndërkohë ishte arestuar edhe i vëllai ku ekzekutohet, pasi merte pjesë në lëvizjen antifashiste. Urejtja e nxiti të merte një vendim që të qëllonte kundër perandorit. == Interpretojnë == * [[Kastriot Çaushi]]......[[Vasil Laçi]] * [[Vangjush Furxhi]]......Xani * [[Agim Qirjaqi]]...... * [[Sandër Prosi]]......xhaj Filipi * [[Liza Laska]]......nëna e Vasilit * [[Robert Ndrenika]]......Kozmai * [[Jorgaq Tushe]]......avotati mrojtës * [[Spiro Strati]]......Mitro * [[Lec Shllaku]]......gjykatësi italjan * [[Aleksandër Pogaçe]] * [[Rezarta Vinçani]]......vajza dhëshmitare * [[Ylli Demneri]] * [[Marko Bitrako]] * [[Reniz Hyka]] == Lidhje të jashtëme == https://www.imdb.com/it/title/tt0353888/ ji0bsahpms3mf34exsq9p4axf7fcuo8 3029021 3029020 2026-09-01T11:32:00Z ~2026-47370-48 192371 3029021 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |Foto= |TitullFilm={{Plumba perandorit}} |TitullOrg={{PAGENAME}} |VendiProd= |VitiProd=1980 |Minuta=103:00 |Gjuha=[[Shqip]] |Genre= |Mosha= |Regjisori=[[Mevlan Shanaj]] |Skenari= [[Natasha Lako]] |Romani= |Kompozitori=[[Limos Dizdari]] |Kamera= |DrejtorArt=[[Jorgji Lole]] |Prerja=[[Ismail Balla]] |Producenti=[[RTSH]] |Aktori1=[[Kastriot Çaushi]] |Aktori2=[[Vangjush Furxhi]] |Aktori3=[[Agim Qirjaqi]] |Aktori4=[[Sandër Prosi]] |Aktori5=[[Liza Laska]] |Aktori6=[[Robert Ndrenika]] |Aktori7=[[Jorgaq Tushe]] |Aktori8=[[Spiro Strati]] |}} '''Plumba perandorit''' është një film shqiptar i vitit 1980, Producent: [[RTSH]], me regjizor [[Mevlan Shanaj]] e me skenar të [[Natasha Lakos]]. === Përmbajtja e filmit === Një i ri nga jugu i Shqipërisë, niset për në kryeqytet për një jetë më të mirë. Gjatë asëkohe në Tiranë pritej të vinte perandori i Italisë, dhe vendi ziente nga zhurmat e makinave ushtarake por edhe nga përgatitjet e bujshme. Ndërkohë ishte arestuar edhe i vëllai ku ekzekutohet, pasi merte pjesë në lëvizjen antifashiste. Urejtja e nxiti të merte një vendim që të qëllonte kundër perandorit. == Interpretojnë == * [[Kastriot Çaushi]]......[[Vasil Laçi]] * [[Vangjush Furxhi]]......Xani * [[Agim Qirjaqi]]...... * [[Sandër Prosi]]......xhaj Filipi * [[Liza Laska]]......nëna e Vasilit * [[Robert Ndrenika]]......Kozmai * [[Jorgaq Tushe]]......avotati mrojtës * [[Spiro Strati]]......Mitro * [[Lec Shllaku]]......gjykatësi italjan * [[Aleksandër Pogaçe]] * [[Rezarta Vinçani]]......vajza dhëshmitare * [[Ylli Demneri]] * [[Marko Bitrako]] * [[Reniz Hyka]] == Lidhje të jashtëme == https://www.imdb.com/it/title/tt0353888/ p90ygl2fm4j9ube5ret22pmjbcgb931 3029022 3029021 2026-09-01T11:32:24Z ~2026-47370-48 192371 3029022 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |Foto= |TitullFilm={{Plumba perandorit}} |TitullOrg={{PAGENAME}} |VendiProd= |VitiProd=1980 |Minuta=103:00 |Gjuha=[[Shqip]] |Genre= |Mosha= |Regjisori=[[Mevlan Shanaj]] |Skenari= [[Natasha Lako]] |Romani= |Kompozitori=[[Limos Dizdari]] |Kamera= |DrejtorArt=[[Jorgji Lole]] |Prerja=[[Ismail Balla]] |Producenti=[[RTSH]] |Aktori1=[[Kastriot Çaushi]] |Aktori2=[[Vangjush Furxhi]] |Aktori3=[[Agim Qirjaqi]] |Aktori4=[[Sandër Prosi]] |Aktori5=[[Liza Laska]] |Aktori6=[[Robert Ndrenika]] |Aktori7=[[Jorgaq Tushe]] |Aktori8=[[Spiro Strati]] |}} '''Plumba perandorit''' është një film shqiptar i vitit 1980, Producent: [[RTSH]], me regjizor [[Mevlan Shanaj]] e me skenar të [[Natasha Lako]]. === Përmbajtja e filmit === Një i ri nga jugu i Shqipërisë, niset për në kryeqytet për një jetë më të mirë. Gjatë asëkohe në Tiranë pritej të vinte perandori i Italisë, dhe vendi ziente nga zhurmat e makinave ushtarake por edhe nga përgatitjet e bujshme. Ndërkohë ishte arestuar edhe i vëllai ku ekzekutohet, pasi merte pjesë në lëvizjen antifashiste. Urejtja e nxiti të merte një vendim që të qëllonte kundër perandorit. == Interpretojnë == * [[Kastriot Çaushi]]......[[Vasil Laçi]] * [[Vangjush Furxhi]]......Xani * [[Agim Qirjaqi]]...... * [[Sandër Prosi]]......xhaj Filipi * [[Liza Laska]]......nëna e Vasilit * [[Robert Ndrenika]]......Kozmai * [[Jorgaq Tushe]]......avotati mrojtës * [[Spiro Strati]]......Mitro * [[Lec Shllaku]]......gjykatësi italjan * [[Aleksandër Pogaçe]] * [[Rezarta Vinçani]]......vajza dhëshmitare * [[Ylli Demneri]] * [[Marko Bitrako]] * [[Reniz Hyka]] == Lidhje të jashtëme == https://www.imdb.com/it/title/tt0353888/ 52b8uzwydt5b90hg6ari5krkjk8e0ax 3029023 3029022 2026-09-01T11:32:45Z ~2026-47370-48 192371 3029023 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |Foto= |TitullFilm={{Plumba perandorit}} |TitullOrg={{PAGENAME}} |VendiProd= |VitiProd=1980 |Minuta=103:00 |Gjuha=[[Shqip]] |Genre= |Mosha= |Regjisori=[[Mevlan Shanaj]] |Skenari= [[Natasha Lako]] |Romani= |Kompozitori=[[Limos Dizdari]] |Kamera= |DrejtorArt=[[Jorgji Lole]] |Prerja=[[Ismail Balla]] |Producenti=[[RTSH]] |Aktori1=[[Kastriot Çaushi]] |Aktori2=[[Vangjush Furxhi]] |Aktori3=[[Agim Qirjaqi]] |Aktori4=[[Sandër Prosi]] |Aktori5=[[Liza Laska]] |Aktori6=[[Robert Ndrenika]] |Aktori7=[[Jorgaq Tushe]] |Aktori8=[[Spiro Strati]] |}} '''Plumba perandorit''' është një film shqiptar i vitit 1980, Producent: [[RTSH]], me regjizor [[Mevlan Shanaj]] e me skenar të [[Natasha Lako]]s. === Përmbajtja e filmit === Një i ri nga jugu i Shqipërisë, niset për në kryeqytet për një jetë më të mirë. Gjatë asëkohe në Tiranë pritej të vinte perandori i Italisë, dhe vendi ziente nga zhurmat e makinave ushtarake por edhe nga përgatitjet e bujshme. Ndërkohë ishte arestuar edhe i vëllai ku ekzekutohet, pasi merte pjesë në lëvizjen antifashiste. Urejtja e nxiti të merte një vendim që të qëllonte kundër perandorit. == Interpretojnë == * [[Kastriot Çaushi]]......[[Vasil Laçi]] * [[Vangjush Furxhi]]......Xani * [[Agim Qirjaqi]]...... * [[Sandër Prosi]]......xhaj Filipi * [[Liza Laska]]......nëna e Vasilit * [[Robert Ndrenika]]......Kozmai * [[Jorgaq Tushe]]......avotati mrojtës * [[Spiro Strati]]......Mitro * [[Lec Shllaku]]......gjykatësi italjan * [[Aleksandër Pogaçe]] * [[Rezarta Vinçani]]......vajza dhëshmitare * [[Ylli Demneri]] * [[Marko Bitrako]] * [[Reniz Hyka]] == Lidhje të jashtëme == https://www.imdb.com/it/title/tt0353888/ tjg0pgj14qcx384014aip59fk3gfgcs 3 137905 3028874 3027790 2026-08-31T20:52:59Z MediaWiki message delivery 56618 /* Tech News: 2026-36 */ pjesë e re 3028874 wikitext text/x-wiki {{wikibreak}} '''Gjatë stinës së verës aktiviteti im në projekt mund të jetë i ulët. Për ndihmë mund të shkoni te një administrator tjetër nga lista [[Special:ListUsers/sysop|këtu]].''' '''During the summer season my activity in this project may be lower than usual. If you need help with anything you may want to go to another admin from this [[Special:ListUsers/sysop|list]].''' {{Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi X}} ==Stampa:Infobox Komunat franceze== Mirëmëngjes Klein Muçi. Sorry for not writing in Albanese. Someone must have changed something to the code of this template (or to another template linked to it) cos, now, the coordinates of the communes don't appear anymore. ''Lua error te package.lua te rreshti 80: module 'Module:ISO 3166/data/FR' not found.'' I wonder if it's the name "module" as the template must be waiting for "moduli". I would be very happy if you could help me to solve this problem. Have a nice week-end. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 18 prill 2026 15:34 (CEST) :@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], hello! Unfortunately the technical infrastructure regarding French communes has some rather outdated code in our project. [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi#Kategoria "Faqet me harta"|In this discussion]] I was asked to do some changes regarding this. I did and supposedly further changes would be done by the interested person but I'm guessing they were deemed too complex by them and thus the process wasn't continued. Coming at your specific problem, the remaining issue is that the commune specific modules are missing in our project and would need to be imported from EnWiki. I just imported [[Module:Location map/data/France Auvergne-Rhône-Alpes]] and this solved the problem in [[Bâgé-Dommartin]]. You would need to import the other remaining modules which can be found in [[w:en:Category:France region location map modules|this category]] (~30) and that would solve every problem with every commune article I believe. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 19 prill 2026 03:39 (CEST) ::Thank you so much, dear colleague. Now, the French stubs look much better and I understand how to import new maps. I've still another question. The names of the French regions have been translated in Albanian. But, on the pages that are about communes, department etc., you find the regions called in French or in a mixed way so the page is called ''Auvernja-Rona-Alpet'' but links are also called ''Auvernia-Rhône-Alpes'' or ''Auvergne-Rhône-Alpes''. This isn't too important as it's about links. But pages also have different versions of the names like [Kategoria:Gjeografia e Auvernia-Rhône-Alpes]. In the end, it's rather messy. Is there a rule on sq.wp about the geographical names? Should it be Auvernja-Rona-Alpet or Auvernia-Rona-Alpet, Qendra-Val de Loire or Qendër-Lugina e Luarës etc.? Have a nice Sunday. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 3 maj 2026 18:11 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], no problem. Unfortunately, there isn’t any well-established naming convention in place—neither for this specific topic nor more broadly. :::Personally, I tend to favor localized terms, as they often make content more approachable and engaging for readers. That said, given the current lack of contributors working in this area, I’d encourage you to [[WP:BOLD|be bold]] and organize things in the way you find most suitable. It’s entirely possible that your approach helps shape a more consistent standard over time. :::In any case, having a consistent system—whatever form it takes—is far preferable to randomness, especially when it comes to making future large-scale adjustments more manageable. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 3 maj 2026 18:35 (CEST) ::::Hello again. I'm sorry to disturb you again but I'm facing a mystery. If you look at [https://sq.wikipedia.org/wiki/Apremont-sur-Allier this], you can see a density of 22 instead of 2. What is weird is that it's the only time I meet such a mistake. The only difference with the other pages I created or modified is the population of the commune is lower than 100 inhabitants. Do you think there could be an error when the number is under 100? Have a good evening. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 5 maj 2026 21:55 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], most likely. That's why I started saying how the code is outdated regarding that template. That is only one error that you were able to see but there must be other ones too. Unfortunately the only solution for that is to adopt the new template EnWiki uses and then change all ~6K articles en-masse to start using that. Unfortunately there won't be 1:1 parity with parameters among the old and the new template so a bit of chaos will issue but... I'll try to undertake that process in the not-so-far future. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 maj 2026 23:51 (CEST) ::::::Well, it's more complicated and weird than that. https://sq.wikipedia.org/wiki/Dommartin-la-Chaussée has also a low population (29) but the density is correct. Anyway, I always put the density in the introduction of the stub so, hopefully, Albanian speakers who would be interested in such a small commune will have the right information. Thank you once again for your time and have a great day. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 6 maj 2026 15:04 (CEST) :::::::Hello dear colleague. I followed your advice and, boldly, created a commune in La Réunion. ([[Saint-André, La Réunion]]. Then I created a [[Moduli:Location map/data/France Réunion]] but the page still showed a map of France even if the Infobox signals its an Overseas Department (it's not translated in Albanian). I renamed the module with France La Réunion, La Réunion (w/o France) but metropolitan France still shows. I guess the template for French Communes isn't prepared for maps out of the metropolitan France. Have a nice day. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 14 maj 2026 14:36 (CEST) ==Stampa:Carte communes limitrophes== It's me again, second time today :(( I created this template taken of fr:wp which takes the neignbouring communes from Wikidata to make a map, then I created the [[Moduli:Carte interactive]] that was asked but nothing happens. I wonder if another template ([https://fr.wikipedia.org/wiki/Mod%C3%A8le:Communes_limitrophes Modèle:Communes limitrophes]) is needed. It's sad because this template is very interesting for the location of the commune. I must miss something. – [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 14 maj 2026 15:17 (CEST) :@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], hello! Sorry for the late response. During summer time my on-wiki activity is usually limited. As I've mentioned, I'll try to do a full updated regarding our French location templates and their usage but that will have to wait until I'm back more actively which usually happens near autumn (or even sooner if I find free days during this period). Until then, I'd be rather reluctant implementing further changes because all those might be go to waste when the said update does happen. Regarding the modules you mention, our technical infrastructure is kept in English (because we piggyback from EnWiki quite often) so those would need to be translated. As for them not working properly, I would need to investigate the technical architecture on FrWiki but I can't do that these days (it will need to wait for the same time as the update mentioned above). In the meanwhile, if you want, you can talk with user Fallbackintoreality, another fellow admin. Regards! :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 13:52 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 maj 2026 22:21 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == Pyetje nga [[User:Orges0000|Orges0000]] te [[Historia e Armenisë]] (21 maj 2026 18:52) == Pershendetje ky page nuk eshte e mire seps disa fjali nuk kan kuptim --[[Përdoruesi:Orges0000|Orges0000]] ([[Përdoruesi diskutim:Orges0000|diskutimet]]) 21 maj 2026 18:52 (CEST) :@[[Përdoruesi:Orges0000|Orges0000]], përshëndetje! Mund t'i rregullosh problemet që ke vënë re! Shtyp butonin "Redakto/Edit" (në varësi të gjuhës) në krye të artikullit dhe kryej ndryshimet e nevojshme. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 13:56 (CEST) == Lake Gramozit/ Gramoz/Lake Gistova == Greetings Mr. Klein Muçi Lake Gistova or Gramoz or Gramozit which happens to be the same Lake under different Albanian names happens to be part of the Hellenic Republic. It is not shared with Albania and has already been adjudicated in Wikipedia as Lake Gistove/Garmozit/Gramos just by using Albanian Primary and Official Sources only which are also under the Jurisdiction of the Albanian Prime Ministry. Lately, have seen bots or unidentified person changing the border reality on this matter on the Albanian version of Wikipedia. Actually you have reviewed a change like that on April 24 , 2026 and was approved by you? If it was not approved by you I apologize in advance. Please redress this matter quickly as it was original sighted in the Albanian Wikipedia page. Additionally, I have already informed and reported this matter on Wikipedia on as well and I am looking an answer on this topic. Border revisionism should not be allowed. Clearly the Albanian Military Topographic Institute and the National Territorial Planning Agency of Albania both confirm the lake is not in Albania ALBANIAN Governmental Agency https://akpt.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=ff270e99f5be45f19c7b7a1e3e618b27        Here as well the official Albanian map  shows clearly where the Lake Gistova lies. '''Institutin Topografik të Ushtris'''ë Official Albanian Military Topographical maps: You can zoom in, very easy https://shop.geospatial.com/publication/38PCREFVGPMH4RPD0MSAVZHMV6/Albania-1-to-100000-Scale-Topographic-Maps see also https://shop.geospatial.com/publication/0K48DGWKGBQ44E21WWYBAJKMS7/Albania-1-to-50000-Scale-Topographic-Maps The '''State Authority for Geospatial Information (ASIG)''' ([[:en:Albanian_language|Albanian]]: ''Autoriteti Shtetëror për Informacionin Gjeohapësinor'') The agency is under the supervision of the [[:en:Prime_Minister's_Office_(Albania)|Prime Minister's Office]]. https://geoportal.asig.gov.al/map/?auto=true Official Albanian geospatial primary sources confirm this placement unequivocally. The Agency for the State Cadastre and Geospatial Information (ASIG) Geoportal, when viewing the 2007 20 cm resolution orthophoto layer (selectable in the left/bottom panel as "2007 20 CM" or similar under Orthoimagery/Historical Maps), clearly shows the lake at high zoom levels near projected coordinates 567362.404 E, 4470179.392 N (in the Albanian national projection system). The high-resolution 2007 aerial imagery—produced and hosted by Albania's official geospatial agency—depicts the lake entirely south of the border ridge/watershed, with no Albanian boundary line crossing the water body or including it within Albanian territory. This visual evidence aligns with publications from the Albanian Military Topographic Institute and the National Territorial Planning Agency (AKPT), which exclude Lake Gistova from Albanian border delimitations. Mapping errors on some commercial platforms (e.g., historical inaccuracies on Google Maps placing the border across the lake) have led to online discussions and occasional media reports, but these stem from technical glitches, not official claims or disputes. Primary sources from both countries, including ASIG's 2007 orthophoto, support the lake's full location in Greece. •          Neutrality: Removes unsubstantiated "Albanian perspectives" of overlap, as no official Albanian government or geospatial data supports this; it avoids amplifying fringe media narratives (e.g., from Albanian outlets like Pamfleti). •          Clarity and Enhancements: Adds precise coordinates and historical context for verifiability. Includes elevation and size for better reader context without altering the article's encyclopedic tone. Thank you for your attention, Mr. Klein Meci and I am Looking for an answer on this matter. Facts are Sacred Comments are Free [[Përdoruesi:Aetolia|Aetolia]] ([[Përdoruesi diskutim:Aetolia|diskutimet]]) 23 maj 2026 21:08 (CEST) :@[[Përdoruesi|Aetolia]], greetings, :I am not that much involved in article editing myself, as most of my work is focused on technical changes and maintenance. Since you have already raised this issue in several venues, both here and on the English Wikipedia, including forums with broader visibility and relevance than a user talk page, I believe it would be best to continue the discussion there in order to keep it centralized. :In the meantime, I would suggest reaching out to another administrator whose work is more closely connected to article content and editorial matters, such as user Fallbackintoreality or Leutrim.P. My activity on the wiki in general also tends to decrease significantly during the summer months so maybe those could be more of help in order to get faster responses as well. :Regards, [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 14:17 (CEST) == Sharat == hello i saw that u made some changes to the sharat page, perhaps do you know where is the old village center because on the page it shows the center of Myli and i went there and i couldn’t find any old houses, i would really appreciate it because i need to find it for my grandpa [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-31112-89|&#126;2026-31112-89]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-31112-89|talk]]) 24 maj 2026 21:33 (CEST) :@[[Përdoruesi:~2026-31112-89|~2026-31112-89]], hello! You must be getting confused, I haven't done any changes to that article. Unfortunately I don't have much information about it as I've never been there. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 13:58 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 maj 2026 23:52 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == Qwerfjkl (bot) - Problem me referimet (28 maj 2026, 00:23) == Pershendetje, jam nje perdorues i rregullt ne en.wiki por tani jam futur madje me intensitet edhe ne gjuhen ametare shqip. Me kane ardhur pak ankesa per tek futbollisti [[Ylber Ramadani]] por mesa di i kam rregulluar, jam i hapur per mesime nga ana juaj ne te ardhmen, faleminderit shume qe bashkepunoni, mirudegjofshim.– '''[[Përdoruesi:Eni.Sukthi.Durres|<span style="color:red;">Eni.</span><span style="color:black;">Sukthi.</span><span style="color:red;">Durrës</span>]]'''^{[[Përdoruesi diskutim:Eni.Sukthi.Durres|<span style="color:black;">'''Shqiptar'''</span>]]} 28 maj 2026 02:54 (CEST) :@[[Përdoruesi:Eni.Sukthi.Durres|Eni.Sukthi.Durres]], përshëndetje! Po, mbeten vetëm disa referime që kanë vlerën e datës në anglisht. Por edhe po nuk i ndryshove ti, për këtë kemi një robot që punon periodikisht dhe i bën ai zëvendësimet kështu që çdo gjë në rregull. Faleminderit për kontributin dhe punë të mbarë! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 qershor 2026 13:31 (CEST) :Bukur fare, kontribuojme me shume kenaqesi. Po redaktimet tek [[Ylber Ramadani]] a do te me pranohen shpejt ne te ardhmen, faleminderit. '''[[Përdoruesi:Eni.Sukthi.Durres|<span style="color:red;">Eni.</span><span style="color:black;">Sukthi.</span><span style="color:red;">Durrës</span>]]'''^{[[Përdoruesi diskutim:Eni.Sukthi.Durres|<span style="color:black;">'''Shqiptar'''</span>]]} 1 qershor 2026 17:21 (CEST) == This Month in Education: May 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 5 • May 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities|Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania|Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Debating free license in Brazil|Debating free license in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India|Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects|Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges|Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem|Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria|Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia MKD's Education News & Activities|Wikimedia MKD's Education News & Activities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year|Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 qershor 2026 18:53 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30604297 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 qershor 2026 23:08 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == Books & Bytes – Issue 74 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 74, March–April 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnership: Swissdox * User survey results <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March-April 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 2 qershor 2026 12:35 (CEST)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30576650 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 qershor 2026 23:29 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 qershor 2026 18:48 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 qershor 2026 15:05 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == This Month in Education: June 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 6 • June 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement|Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026|Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries|Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education|Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite|Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo|Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives|Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana|Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/"25x25 Project – Celebrating Wikipedia" in Córdoba, Argentina|"25x25 Project – Celebrating Wikipedia" in Córdoba, Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities|Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026|Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program|From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter|EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography|Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes|Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda|Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 qershor 2026 06:15 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30725833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 qershor 2026 13:47 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 korrik 2026 15:56 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == Qwerfjkl (bot) - Problem me referimet (11 korrik 2026, 02:13) == Çfarë problemi ka gjuha e shkruar ? == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 korrik 2026 18:11 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == Pyetje nga [[User:BKonjuhi|BKonjuhi]] te [[Mehmet Konjuhi]] (15 korrik 2026 11:17) == Përshëndetje! Sapo rishkrova plotësisht artikullin "Mehmet Konjuhi", por redaktimi më shkoi në rishqyrtim (ndryshime në pritje). A mund ta shikoni dhe ta miratoni, ose të më thoni çfarë duhet përmirësuar? Çfarë ndryshova dhe pse: 1. Vitin e lindjes nga 1853 në 1895. Referenca e vetme e cituar për hyrjen ishte qmksh.al, por ajo faqe nuk e përmend fare vitin 1853 — flet vetëm për vdekjen. Burimet që japin 1895 janë Bedri Tahiri dhe kujtimet e Halit Konjuhit të mbledhura nga historiani Liman Rushiti (21.11.1976). Përveç kësaj, 1853 duket kronologjikisht i pamundur: babai i tij e përjetoi dëbimin e 1877–78 si 13-vjeçar, pra i lindur rreth 1864. 2. Shtova burime arkivore që mungonin plotësisht: - "Jugoslovenska država i Albanci", vëll. II (red. Dimić, Borozan, Beograd 1999), f. 525–526 — dokumenti i 31.12.1919 i Shtabit të Armatës III në Shkup - Vladan Jovanović, "Suzbijanje kačaka na Kosovu i Metohiji 1912–1929", Vojnoistorijski glasnik nr. 1/2009, f. 46 - Pavle Dželetović Ivanov, "Kačaci Kosova i Metohije", Beograd 1990, f. 153–154 - Bujar Dugolli & Veli Kryeziu, Analele Universității din Craiova, nr. 1(37)/2020 3. I atribuova qartë të gjitha pretendimet që vijnë nga kujtime familjare, dhe shënova si të pasigurta datën e vdekjes dhe vendin e varrimit, ku burimet nuk pajtohen. Deklaroj se kam lidhje familjare me subjektin, prandaj kërkoj që dikush ta shikojë me sy të pavarur. Faleminderit! --[[Përdoruesi:BKonjuhi|BKonjuhi]] ([[Përdoruesi diskutim:BKonjuhi|diskutimet]]) 15 korrik 2026 11:17 (CEST) == Books & Bytes – Issue 75 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 75, May–June 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnerships: The Telegraph, Marg, The Tribune newspapers * Tech tip: Expired partnerships <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 17 korrik 2026 16:44 (CEST)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30816481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 korrik 2026 07:46 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == Pyetje nga [[User:User1345688|User1345688]] nëpërmjet panelit të ndihmës (22 korrik 2026 22:11) == Si te hap nje artikull wikipedia --[[Përdoruesi:User1345688|User1345688]] ([[Përdoruesi diskutim:User1345688|diskutimet]]) 22 korrik 2026 22:11 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 korrik 2026 20:49 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == This Month in Education: July 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 7 • July 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Practical Wikipedia Training for Teachers Held in Tetovo, Macedonia|Practical Wikipedia Training for Teachers Held in Tetovo, Macedonia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Wikimedia Ukraine at the Teachers of the Future Festival|Wikimedia Ukraine at the Teachers of the Future Festival]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Six Months of Growth, Learning, and Impact: My Journey as an EduWiki Mentor|Six Months of Growth, Learning, and Impact: My Journey as an EduWiki Mentor]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/PhilWiki Community pays homage to Antoine de Saint-Exupéry at Wikimania Paris 2026|PhilWiki Community pays homage to Antoine de Saint-Exupéry at Wikimania Paris 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Google25 Expands Tamil Wikipedia Community|Google25 Expands Tamil Wikipedia Community]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Edu Wiki camp gathers Serbian youth around the topic of open knowledge|Edu Wiki camp gathers Serbian youth around the topic of open knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Cátedra Glaciares: A Collaborative Experience for the Study and Conservation of Colombia’s Cryosphere|Cátedra Glaciares: A Collaborative Experience for the Study and Conservation of Colombia’s Cryosphere]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Continuing Wiki education partnerships in Brazil|Continuing Wiki education partnerships in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Building EduWiki in Albania: From school outreach to student contributions in Wikimedia projects|Building EduWiki in Albania: From school outreach to student contributions in Wikimedia projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/1Lib1Ref WUGN Kaduna, 2026|1Lib1Ref WUGN Kaduna, 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/We create the first master class on access to knowledge and open technology in collaboration with National Autonomous University of Mexico, UNAM|We create the first master class on access to knowledge and open technology in collaboration with National Autonomous University of Mexico, UNAM]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 30 korrik 2026 21:48 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30838310 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 gusht 2026 21:46 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == redaktimet e Smallem-it == Redaktimet me Claude nuk je t'u i shënu si të automatizuara, pra po e stërmbushin vargun e [[Speciale:NdryshimeSëFundmi]]. T'kisha lutë me i marku. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 4 gusht 2026 17:43 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 gusht 2026 22:45 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 gusht 2026 23:03 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == Growth/Newsletters/36 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|180px|frameless|class=skin-invert]] ''Updates from the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth]] team on our work to improve the new editor experience.'' === Recent releases === ====Account creation experiments==== Several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|experiments to increase successful account creation]] have delivered significant results. * An updated message shown to logged-out mobile users who try to edit produced a 27% relative increase in account creation and is being scaled to all wikis. ([[phab:T424595|T424595]]) * A new account menu button in the mobile web header, [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Experiment Results: Mobile Web Account Menu|A/B tested across five Wikipedias with nearly 8 million participants]], made logged-out mobile users 25% more likely to create an account, with no significant difference in constructive editing behavior. ([[phab:T428220|T428220]]) *A simpler post-edit dialog for temporary account holders increased permanent account creation by 87% (relative), converting more temp editors into registered ones. ([[phab:T416418|T416418]])[[File:Create account - July 2026 updates.png|thumb|The redesigned account creation form increases registration by a relative 24.4%]] *We also redesigned the account creation form itself ([[phab:T409236|T409236]]): adding real-time username validation, a concise summary of the username policy, a "reveal password" option, and a simplified design aligned with [[wmdoc:codex/latest|Codex]] guidelines. In an A/B test on English Wikipedia mobile, users who saw the redesigned form created permanent accounts at a rate of 20.4%, compared to 16.4% for the control group (a 24.4% relative increase). ====Revise Tone structured task==== [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages that may contain non-encyclopedic language and guides them through revising the tone. In A/B testing on Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, newcomer task completion rates were [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone#Experiment Results|38.7% higher]] than the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended July 9, and the feature is now available to everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|We plan]] to release Revise Tone to more wikis. ====Automated mentor list cleanup==== Communities can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatically mark inactive mentors as ''away'' or remove them from mentorship entirely]] (which automatically reassigns their mentees). Inactivity is based on edits, and talk page responses count, so mentors answering mentee questions remain active. We recommend enabling both options together; administrators can enable them via [[Special:CommunityConfiguration]] and review the mentor list at [[Special:ManageMentors]]. ====Growth features for Wikidata==== Growth features are [[phab:T400937|now available at Wikidata]], including a simplified Newcomer Homepage, Mentorship, the Impact module, Community Updates and the Help Panel. === Work in progress === [[File:Home designs labeled.png|thumb|Early concepts for evolving the Newcomer Homepage into a personalized 'Home' that grows with contributors.]] ====Home==== The Growth and [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] teams are developing [[mw:Special:MyLanguage/Home|Home]] ([[phabricator:T419358|T419358]]): a unified, personalized landing page intended to replace the Newcomer Homepage. Rather than remaining a newcomer-only feature, Home will evolve with users as they gain experience, surfacing Suggested Edits, edits to review, and moderation workflows at the right moment. === Research === The [https://research.wikimedia.org/ Wikimedia Research team], in partnership with the Growth Team, published findings from two projects on how new editors learn and integrate into the community: * [[m:Research:Understanding_newcomer_mentorship_on_Wikipedia|Understanding newcomer mentorship on Wikipedia]] * [[m:Research:Successful_Newcomers_Survey_2025#Results|Successful Newcomers Survey]] ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 18 gusht 2026 15:17 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=30870183 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 gusht 2026 22:45 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31 gusht 2026 22:52 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> 5acd3u2u0rf7etkuh1b3kgat3743pn8 0 146001 3028861 3023594 2026-08-31T20:22:57Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028861 wikitext text/x-wiki '''Carlo Levi''' emri i plotë Carlo Graziadio Levi, shqiptohet Karlo Levi, ([[Torino]], 29 nëntor 1902 - [[Roma|Romë]], 4 janar 1975<ref>{{Cite journal|date=5 janar 1975|title=Carlo Levi Dies in Rome at 72; Wrote ‘Christ Stopped at Eboli’|url=https://www.nytimes.com/1975/01/05/archives/carlo-levi-dies-in-rome-at-72-wrote-christ-stopped-at-eboli-book.html|journal=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://carlolevifondazione.it/biografia/|title=Fondacioni Carlo Levi|access-date=7 qershor 2018|archive-date=6 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180606185935/http://carlolevifondazione.it/biografia/|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/carlo-levi_%28Dizionario-Biografico%29/|title=Carlo Levi në Enciclopedia Treccani}}</ref>) ka qenë një aktivist politik antifashist, piktor, publicist italian i cili u bë i njohur në letërsinë evropiane me romanin autobiografik ''Cristo si è fermato a Eboli'' ("Krishti u ndal në Eboli")<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Carlo-Levi|title=Faqja e Carlo Levit në Enciklopedinë Britanike}}</ref>. ==Jeta== Levi u lind në një familje të borgjezisë hebraike të Torinos, i biri i mjekut Ercole dhe Annetta Treves. Ai ndoqi rrugën e të atit dhe u diplomua për mjekësi në vitin 1924, por atë profesion e braktisi gradualisht për të ndjekur pasionet e tij për pikturën dhe publicistikën politike. Në 1931 i bashkohet lëvizjes antifashiste “Drejtësi dhe Liri” të drejtuar nga aktivisti në mërgim Carlo Rosselli. Në vitin 1934, Levi arrestohet dhe një vit më pas, si njëri prej rreth 12,000 kundërshtarëve politikë që Musolini "u ndryshoi vendbanim" nëpër zona të thella<ref>{{Cite journal|last=Breda|first=Marzio|date=9 nëntor 2016|title=Levi e gli anni con Anna Maria Ichino|url=https://www.corriere.it/cultura/16_novembre_09/carlo-levi-nicola-coccia-saggio-cristo-si-fermato-a-eboli-935bfe2c-a69d-11e6-b4bd-3133b17595f4.shtml?refresh_ce-cp|journal=Corriere della Sera}}</ref>, riarrestohet dhe dëbohet në malësitë e Italisë së jugut -- fillimisht në Grassano, e më pas në Aliano të Lukanias, krahinë që përfshin kryesisht rajonin e sotëm të [[Bazilikata|Bazilikatës]]. Për të përshkruar atë përvojë, ai botoi në vitin 1945 “Krishti u ndal në Eboli”, njëri ndër prezantimet e para të dallimeve të thella mes jugut të Italisë dhe pjesës tjetër të atij vendi<ref>{{Cite journal|last=Kerziouk|first=Olga|date=17 shkurt 2017|title=Rainbow sickness: Beauty and despair in Carlo Levi’s ‘Christ stopped at Eboli’|url=http://blogs.bl.uk/european/2018/02/rainbow-sickness-beauty-and-despair-in-carlo-levis-christ-stopped-at-eboli.html|journal=The London Review of Books|access-date=7 qershor 2018|archive-date=20 shkurt 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220070855/http://blogs.bl.uk/european/2018/02/rainbow-sickness-beauty-and-despair-in-carlo-levis-christ-stopped-at-eboli.html|url-status=dead}}</ref>. Libri pati sukses të menjëhershëm dhe vlerësim nga kritika. Ai është përkthyer në mbi njëzet gjuhë.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldcat.org/search?q=Cristo+si+e+fermato+a+Eboli&fq=ap%3A%22levi%2C+carlo%22&dblist=638&fc=ln:_50&qt=show_more_ln%3A&cookie|title=Hyrja për "Cristo si e fermato a Eboli" në WorldCat}}</ref> Në shqip u botua në vitin 1979 me titullin "Tokë e mohuar"<ref>{{Cite web|url=https://www.worldcat.org/title/toke-e-mohuar/oclc/13443467|title=Hyrja për "Tokë e mohuar" në WorldCat}}</ref> nga shtëpia botuese "Naim Frashëri" në Tiranë. "Krishti u ndal në Eboli" u bë film nga regjisori italian [[Francesco Rosi]] po në vitin 1979, me aktorët Gian-Maria Volonté, [[Irene Papas|Irene Pappas]] dhe [[Lea Massari]].<ref>Faqja e filmit [https://www.imdb.com/title/tt0079010/fullcredits Il Cristo si è fermato a Eboli] në IMDB.</ref> Carlo Levi bashkëjetoi deri në fund të jetës me vajzën e poetit italian Umberto Saba, Linuccia-n<ref name=":0" />. [[File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Italia, 1955) - BEIC 6341423.jpg|thumb|left|Carlo Levi, 1955.]] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Italianë]] [[Kategoria:Lindje 1902]] [[Kategoria:Vdekje 1975]] nkw7c30uqts034zlt96kib7cp8rywrw 0 147184 3028820 2947151 2026-08-31T16:01:38Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028820 wikitext text/x-wiki {{pp}} = '''Balil Gjini''' = '''Balil Gjini është një nga zërat më të dallueshëm bashkëkohorë të letërsisë shqipe, i njohur për prozën e tij lirike, thellësinë filozofike dhe përkushtimin ndaj origjinalitetit gjuhësor. Puna e tij përfshin romane, poezi, tregime të shkurtra dhe përkthime të autorëve të mëdhenj evropianë.''' [[Skeda:Balil Gjini.jpg|majtas|parapamje|Shkrimtari Balil Gjini]] '''Balil Gjini,  i lindur më 16 qershor 1950I lindur në  Lazarat  të  rrethit të Gjirokastrës në  Shqipëri . Ai jeton në  Berat, Shqipëri.''' == Balil Gjini - Biografia == <ref>{{Cite web|date=2025-12-31|title=Balil Gjini|url=https://lazerati.org/balil-gjini/|access-date=2026-01-03|website=Shoqata Kulturore Atdhetare Lazerati Michigan|language=en-US}}</ref>Ai studioi gjuhë-letërsi në  Universitetin e Tiranës. Më pas, nga viti 1988, punoi si gazetar për gazetën ''Kushtrimi'' në Berat, ku qëndroi deri në rënien e regjimit komunist. Ai mori pjesë në lëvizjen për demokratizim dhe ishte kandidat për Partinë Demokratike në zgjedhjet e para në Mars, 1991. Nga viti 1992 deri në vitin 2007, ai ishte drejtor i Bibliotekës Publike të Beratit. Sot, përveç shkrimit të romaneve, tregimeve të shkurtra dhe poezive, Balil Gjini përkthen në shqip autorë të tillë si: Emil Cioran, Michel Tournier, Milan Kundera, Jean Joubert, Bohumil Hrabal, Jean Baudrillard == Veprat == * '''Egrushja,''' roman, 2025, Albas[https://www.bksh.al/details/542387]<ref>{{Cite web|last=Gjini|first=Balil|title=Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë|url=https://www.bksh.al/details/542387|access-date=2025-12-29|website=www.bksh.al|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=sh.p.k|first=Albas|title=Balil Gjini: “Egrushja” është romani që rrit keqkuptimet dhe sfidon botën e ashpër - Portali Shkollor|url=https://www.portalishkollor.al/news/balil-gjini-egrushja-eshte-romani-qe-rrit-keqkuptimet-dhe-sfidon-boten-e-ashper|access-date=2025-12-29|website=www.portalishkollor.al|language=sq}}</ref><ref>{{Citation|last=ALBAS MEDIA|first=BALIL GJINI|title=Çfarë fshihet pas romanit “Egrushja” të Balil Gjinit?|date=2025-11-18|url=https://www.youtube.com/watch?v=VvyOHa14yTU|pages=213|language=sq|access-date=2025-12-29}}</ref> * '''Unëgjinjtë (sipas Gjinit)''', poezi, Zenit, Tiranë, 2023<ref>{{Cite book|last=GJINI|first=BALIL|title=Unëgjinjtë (-sipas Gjinit-)|publisher=[[ZENIT]]|year=2023|location=TIRANE ALBANIA|language=sq}}</ref>, Vëllimi "Unëgjinjtë (sipas Gjinit)" është vlerësuar nga kritika letrare për origjinalitetin gjuhësor, ku spikat artikulli "Midhja që përsos nga brenda guackën" i Agron Tufës.<ref>{{Cite web|title=Midhja që përsos nga brenda guackën {{!}} Agron Tufa|url=http://agrontufa.com/2023/11/23/midhja-qe-persos-nga-brenda-guasken/|access-date=2025-12-29|language=en-US}}</ref> http://agrontufa.com/2023/11/23/midhja-qe-persos-nga-brenda-guasken/ * '''''Bishti i dhelprës''''', roman, [https://zenit-art-tour.weebly.com/about.html Zenit], Tiranë, 2021. {{ISBN|978-9928-293-16-9}}<ref name="BishtiDhelpres">{{Cite book|last=Gjini|first=Balil|title=Bishti i dhelprës|publisher=[[Zenit Editions]]|year=2021|isbn=978-9928-293-16-9|location=Tiranë|language=sq}}</ref> Revista Letrare:<ref name="RevistaLetrare2021">{{Cite web|title=Drama e rrëfyer me humor te “Bishti i dhelprës” së Balil Gjinit|url=https://revistaletrare.com/drama-e-rrefyer-me-humor-te-bishti-i-dhelpres-se-balil-gjinit/|access-date=2024-05-22|website=Revista Letrare|date=2021-11-28|language=sq}}</ref> * '''''Teqeja e shterpave''''', roman, [https://zenit-art-tour.weebly.com/about.html Zenit], Tiranë, 2017 (Finalist i [[Çmimi Kadare|Çmimit Kadare]] 2017).<ref name="Kadare2017">{{cite web|last=Ahmetaj|first=Arbër|date=2020-10-30|title=Reflektim mbi romanin “Teqeja e shterpave”|url=https://revistaletrare.com/arber-ahmetaj-reflektim-mbi-romanin-teqeja-e-shterpave-te-autorit-balil-gjini/|access-date=2025-12-29|website=Revista Letrare|language=sq}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gjini|first=Balil|url=https://books.google.com/books?id=UpyUswEACAAJ|title=Teqeja e shterpave: roman|date=2017|publisher=Botim Zenit|isbn=978-9928-113-67-2|language=sq}}</ref> * '''''Astar mëndafshi''''', poezi, [https://zenit-art-tour.weebly.com/about.html Zenit], Tiranë, 2015.<ref>{{Cite web|title=Astar mëndafshi, Balil Gjini|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/en/balil-gjini/3997-astar-mendafshi-balil-gjini-9789928113386.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=en}}</ref> * '''''E katërta''''', roman, [https://zenit-art-tour.weebly.com/about.html Zenit], Tiranë, 2013.<ref>{{Cite book|last=Gjini|first=Balil|url=https://books.google.com/books?id=QhP4oAEACAAJ|title=E Katërta: roman|date=2013|publisher=Zenit Editions|isbn=978-9928-113-22-1|language=sq}}</ref> * '''''Melusina''''', roman, [https://zenit-art-tour.weebly.com/about.html Zenit], Tiranë, 2011.<ref>{{Cite web|title=Melusina, Balil Gjini|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/en/fiction-literature/3642-melusina-balil-gjini-978992840058.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=en}}</ref> * '''''Flatra të fluturta fjalësh''''', poezi, [https://toena.al/ Toena], Tiranë, 2007.<ref>{{Cite web|last=Salihu|first=Remzi|date=6 janar 201|title=Fenomeni i fluturimit fiktiv në freskinë e fjalës së fshehtë|url=https://www.zemrashqiptare.net/news/19405/rp-0/act-print/rf-1/printo.html|access-date=2025-12-29|website=www.zemrashqiptare.net|language=sq}}</ref> * '''''Mulliri që bluante trëndafilë''''', roman, [https://toena.al/ Toena], Tiranë, 2004.<ref>{{Cite web|last=Gjini|first=Balil|date=2004|title=BiblioToscana - Mulliri qe bluante trendafile|url=https://biblio.toscana.it/catalogo/record/a_mulliri_qe_bluante_trendafile_gjini_balil|access-date=2025-12-29|website=www.biblio.toscana.it|language=sq}}</ref><ref>{{Cite book|last=GJINI|first=BALIL|title=Mulliri që bluante trëndafilë|publisher=[[TOENA]]|year=2004|isbn=9992719370|location=TIRANE|pages=120|language=sq}}</ref> * '''''Po, e zi''''', poezi, [https://www.cybo.com/AL-biz/sht%C3%ABpia-botuese-uegen Uegen], Tiranë, 2003.<ref>{{Cite web|title=Po , e zi – Altera Books|url=https://alterabooks.com/product/po-e-zi/|access-date=2025-12-29|language=sq|archive-date=6 janar 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260106113305/https://alterabooks.com/product/po-e-zi/|url-status=dead}}</ref> * '''''Engjëll i nëmur''''', roman, [https://toena.al/ Toena], Tiranë, 2001.<ref>{{Cite book|url=https://libris.kb.se/bib/806965|title=Kapitalplacering I : studiehandledning och artikelsamling|date=1989|publisher=Studierådet Affärsbankerna (SA)|location=Stockholm|language=sq}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gjini|first=Balil|title=Engjëlli i nëmur: novelë|date=2001|publisher=Botimet Toena|isbn=978-99927-1-387-7|location=Tiranë|language=sq}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gjini|first=Balil|url=https://www.google.com/books/edition/Engj%C3%ABlli_i_n%C3%ABmur/mNFmNAAACAAJ?hl=en|title=Engjëlli i nëmur: novelë|date=2001-01-01|publisher=Botimet Toena|isbn=978-99927-1-387-7|language=sq}}</ref> * '''''Magjepsja e zuskave''''', tregime, [https://www.cybo.com/AL-biz/sht%C3%ABpia-botuese-uegen Uegen], Tiranë, 2001.* ''Magjepsja e zuskave'', tregime, [[Shtëpia botuese Uegen|Uegen]], Berat, 1999.<ref name="Magjepsja1999">{{Cite book|last=Gjini|first=Balil|title=Magjepsja e zuskave|publisher=[[Shtëpia botuese Uegen|Uegen]]|year=1999|location=Berat|pages=71|language=sq}}</ref> * '''''Tre gisht nder''''', tregime, [https://www.cybo.com/AL-biz/sht%C3%ABpia-botuese-uegen Uegen], Tiranë, 1998.<ref>{{Cite web|last=GJINI|first=BALIL|date=1996|title=Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë|url=https://www.bksh.al/details/998|access-date=2025-12-29|website=www.bksh.al|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Myftiu|first=Luan|title=Përshtypje nga libri i Balil Gjinit "Tre gisht nder" Luan Myftiu|url=https://www.bksh.al/details/164578|access-date=2025-12-29|website=www.bksh.al|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gjini|first=Balil|title=Përdhunimi; Tre gisht nder :Tregim Balil Gjini. Në: Tema : e përjavshme, politiko-kulturore.|url=https://www.bksh.al/details/234505|access-date=2025-12-29|website=www.bksh.al|language=sq}}</ref> * '''''Përurim''''', poezi, [[Shtëpia Botuese Naim Frashëri|Naim Frashëri]], Tiranë, 1997.<ref>{{Cite web|title=Përurim|url=https://www.goodreads.com/book/show/43338257-p-rurim|access-date=2025-12-29|website=Goodreads|language=en}}</ref> * '''''Fantazma ëndrrash''''', poezi, [https://www.cybo.com/AL-biz/sht%C3%ABpia-botuese-uegen Uegen], Tiranë, 1994.<ref>{{Cite book|last=Gjini|first=Balil|url=https://books.google.com/books?id=hhSAzwEACAAJ|title=Fantazma ëndrrash: Poezi|date=1994|publisher=Shtëpia Botuese "J. Vruho"|language=sq}}</ref> == '''Përkthime''' == * '''Adhurimi i mbretërve magë''' (''roman''), Michel Tournier — '''Arka e Noes''', 2025.<ref>{{Cite web|title=Adhurimi i mbretërve magë, Michel Tournier|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/michel-tournier/11910-adhurimi-i-mbreterve-mage-michel-tournier-9789928468680.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> '''Mbi librin:''' Episodi i Tre Mbretërve, të cilët erdhën nga Arabia e lumtur për të adhuruar Fëmijën Jezus, nëse është vetëm tema e disa rreshtave të vetëm njërit nga katër Ungjijtë, ka goditur thellë imagjinatën e njerëzve për dy mijë vjet. është homazh i popujve të largët për Shpëtimtarin, është ndoshta edhe më shumë, shpërthimi madhështor dhe mahnitës i NJë mijë e një Netëve në shpellën e Lindjes së Krishtit. Kush ishin ata? Nga erdhën? Pse e kishin lënë mbretërinë e tyre? çfarë gjetën ata në Jerusalem - me Herodin e Madh - e pastaj në Betlehem? Historia dhe legjenda, duke heshtur, i lanë shteg një romancieri t'u përgjigjej këtyre pyetjeve. Kështu na thotë ky libër: Gaspardi, Mbreti i Zi, kishte një dhimbje zemre; i riu Melchior, i dëbuar nga froni i tij nga një grusht shteti, po përjetonte një dramë politike; Balthazari, mbreti mbrojtës, erdhi në Betlehem për të kërkuar rehabilitimin e imazhit, të mallkuar nga Dhiata e Vjetër, dhe certifikatën e lindjes së artit të krishterë. Megjithatë, surpriza e kësaj historie është në pjesën e fundit. Autori merr atje traditën e një Magu të katërt, për të cilin, Ungjilli nuk flet, sepse, pasi erdhi nga larg, mbërriti shumë vonë dhe e humbi takimin në Betlehem. Por është shkruar se i fundit do të jetë i pari dhe fati i Taorit, Princit të Mangalores, pasi ka qenë më i gjati dhe më i dhembshmi, do të jetë gjithashtu më prekësi dhe më i lavdishmi. Duke u larguar me qëllimin qesharak për të zbuluar recetën e rahat-llokumit me fëstëk, Taori gjen Eukaristinë dhe ai bëhet, pas Shën Gjon Pagëzorit, martiri i parë i krishterimit. Me këtë histori naive dhe të dhunshme, Michel Tournier gërmon në burimet e spiritualitetit perëndimor dhe ai na jep versionin e tij origjinal të Legjendës së Artë. '''Mbi autorin''' Michel Tournier (1924-2016) ishte filozof dhe shkrimtar francez, kandidat për Çmimin Nobel. Ka fituar Çmimin e madh të Akademisë së Shkencave për romanin "Premti, ose Limbat e Paqësorit" dhe Çmimin Goncourt për "Mbreti i verrishtave". * '''Hebrenjtë, një popull vetmitar''' (''ese''), Emil Cioran — '''Arka e Noes''', 2025.<ref>{{Cite web|title=Hebrenjtë, një popull vetmitar, Emil Cioran|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/en/philosophy-sociology/11411-hebrenjte-nje-popull-vetmitar-emil-cioran-9789928483171.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=en}}</ref> Në moshën njëzet vjeçare i doja gati me keqardhje që s’isha i tyre. Pak kohë më pas, duke mos mundur t’ua fal që kishin luajtur një rol parësor në rrjedhën e kohës, fillova t’i urrej me tërbimin e një dashuri-urrejtësi. Shkëlqimi i kudopranisë së tyre më bënte ta ndieja më mirë obskurantizmin e vendit tim, i cili, siç e dija, ishte i dënuar të mbytej e të zhdukej; ndërsa ata, e ndieja po aq mirë se, çfarëdo të ndodhte, do të mbijetonin… * '''Silogjizmat e hidhërimit''' (''ese''), Emil Cioran — '''Zenit''', 2025.<ref>{{Cite web|title=Silogjizmat e hidhërimit, Emil Cioran|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/filozofia-sociologjia/11246-silogjizmat-e-hidherimit-emil-cioran-9789928293633.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Zejno|first=Krenar|date=2025-03-31|title=Del nga shtypi "Silogjizmat e hidhërimit" i Emil Cioran, botuar nga "Zenit"|url=https://www.gazetatema.net/kulture/del-nga-shtypi-silogjizma-e-hidherimit-i-emil-cioran-botuar-nga-zenit-i487406|access-date=2025-12-29|website=www.gazetatema.net|language=sq}}</ref> Ciorani preferonte ta emёrtonte veten njё agnostik; refuzonte tё mbahej si mendimtari mirёfilli, ndjehej në margjina të letërsisë. E kë të besosh! Se prapë diku kthehet të thotë që “ne jemi realisht ne, vetëm kur duke u vёnё ballё vetes nuk përkojmё, s’përpuqemi me asgjë, as edhe me singularitetin tonё * '''Historia dhe Utopia''' (''ese''), Emil Cioran — '''Zenit''', 2023.<ref>{{Cite web|title=Historia dhe utopia, Emil Cioran|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/emil-mihai-cioran-/10036-historia-dhe-utopia-emil-cioran-9789928293442.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> Historia dhe utopia, tundimi për të ekzistuar, demiurgu mortje, padobia e të qenit lindur apo silogjizma të hidhërimit. Inkursioni tij nuk është as prej shenjti as prej antishenjti, pikërisht se mungon rrugëtimi shënjues. * '''Ushtrime admirimi''' (''ese''), Emil Cioran — '''Zenit''', 2019. * '''Pohime dhe anatema''' (''ese''), Emil Cioran — '''Zenit''', 2016.<ref>{{Cite web|title=Pohime dhe anatema, Emil Cioran|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/emil-mihai-cioran-/5064-pohime-dhe-anatema-emil-cioran-9789928113566.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> Të lexosh është të lësh dikë tjetër të lodhet për ty. Forma më delikate e shfrytëzimit. * '''Pavdekësia''' (''roman''), Milan Kundera — '''Pika pa sipërfaqe''', 2015.<ref>{{Cite web|last=Group|first=PMB|title=Online catalogue Library “Max van der Stoel”|url=https://library.seeu.edu.mk/index.php?lvl=notice_display&id=17907|access-date=2025-12-29|website=library.seeu.edu.mk|language=fr}}</ref><ref name="cobissPavdekesia">“Pavdekësia : roman; L'immortalité”. COBISS+. Botues: Pika pa sipërfaqe, Tiranë, 2015; ISBN 978‑9928‑185‑12‑9; Përkthyes: Balil Gjini; Faqe: 383–384.</ref><ref name="seeuPavdekesia">“Pavdekësia / Milan Kundera”. Online catalogue Library “Max van der Stoel”. Autor: Milan Kundera; Përkthyes: Balil Gjini; Botues: Pika pa sipërfaqe, 2015; ISBN 978‑9928‑185‑12‑9; 383 f.</ref><ref name="alterabooksPavdekesia">“Pavdekësia – Altera Books”. Faqe produkti: ISBN 9789928185129; Botues: Pika pa sipërfaqe; Numri i faqeve: 382.</ref> "Pavdekësia" rrëfen ngjarje në dy periudha kohore: Në Francën bashkëkohore, Anjeza, e martuar dhe me një vajzë të rritur, ndihet e tëhuajësuar nga i shoqi, e bija dhe motra e saj. Në Vajmarin e shekujve 18-19, Gëtja, tashmë i martuar prej kohësh dhe drejt pleqërisë, përjeton një histori të ngatërruar me Betina Brentanon, njëzet vjet më e re se ai dhe e sapomartuar. * '''Testamentet e tradhëtuara''' (''ese''), Milan Kundera — '''Pika pa sipërfaqe''',<ref>{{Cite web|title=Testamentet e tradhtuara, Milan Kundera|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/milan-kundera/1890-testamentet-e-tradhtuara-milan-kundera-9789928404145.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> Sepse mbërthimi i botës reale bën pjesë në përcaktimin e vetë romanit; por si të kapet dhe të jepet përmes një loje magjepsëse të fantazisë? Si të jetë e rrefkët në analizën e botës dhe, në të njëjtën kohë, papërgjegjshmërisht e çlirët në ëndërrimet zbavitëse? * '''Një vetmi me shumë zhurmë''' (''roman''), Bohumil Hrabal — '''Zenit''', 2009/2010.<ref>{{Cite web|title=Një vetmi me shumë zhurmë, Bohumil Hrabal|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/bashkekohore/4328-nje-vetmi-me-shume-zhurme-bohumil-hrabal-9789995671792.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> Ironia prageze është melankolia e një bëme eterne, një lojë në dukje infantile, e krisur dhe e marrë në kuptimin sipëran, është beteja e kotë për njeriun dhe vizionin e tij të botës që e rrethon, është luftë e hominizmit ndaj humanizmit formal dhe konvencional, një betejë kundër asoj teorie lumturake të shtetit dhe kundër aparatit burokratik. * '''Për Francën''' (''ese''), Emil Cioran — '''Zenit''', 2010.<ref>{{Cite web|title=Për Francën, Emil Cioran|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/emil-mihai-cioran-/4311-per-francen-emil-cioran-9789995678739.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> Ç'libër i çuditshëm! Nisur për t'iu kushtuar Dekadencës së Francës, ai, sipas gjasave, në të vërtetë është një Himn për Francën, një himn dashurie. * '''Amerika''' (''ese''), Jean Baudrillard — '''Zenit''', 2009.<ref>{{Cite web|title=Amerika, Jean Baudrillard|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/letersia-boterore/4337-amerika-jean-baudrillard-9789995671785.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> Lexo Amerikën të zbulosh të nëndheshmen e një kontinenti përrallash. Të qasësh një tjetër univers, një tjetër kohë, një tjetër botë. Të rrokësh imazhet e një utopie të çuditshme që, pa reshtur, përkundet mes ëndrrës dhe realitetit. * '''Mbreti i verishtave''' (''roman''), Michel Tournier — '''Ombra GVG''', 2008.<ref>{{Cite web|title=Mbreti i verrishtave, Michel Tournier|url=https://www.shtepiaelibrit.com/store/sq/michel-tournier/3361-mbreti-i-verrishtave-michel-tournier-9789994344819.html|access-date=2025-12-29|website=Libraria ShtepiaeLibrit.com|language=sq}}</ref> "Mbreti i verrishtave" është orvatja e shkrimtarit për të trajtuar një temë krejtësisht të allasojtë: temën e burrit, i cili, gjithë jetën e vet s'bën gjë tjetër veçse kthehet në një fëmijëmbartës. Por, në të vërtetë, ky burrë me fëmijët kalipeç, që përçapet rrugëve për t' u kthyer në banesën e vet, është një shënjtor, apo një monstër, është një ëngjëll, apo një lugat? * '''Historitë e pyllit të thellë''' (''tregime''), Jean Joubert — '''Shtëpia Botuese 55''', 2007.<br /> == Referime == {{reflist}} {{Portal|Letërsia}} {{DEFAULTSORT:Gjini, Balil}} [[Kategoria:Lindje 1950]] [[Kategoria:Përkthyes prej frëngjishtes në shqip]] [[Kategoria:Romancierë shqiptarë]] [[Kategoria:Poetë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Berati]] iy53qxsd7pg9rmwpzcczyg3377hrkad 1 173707 3028961 3028761 2026-09-01T02:16:14Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 3028961 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Agron Dalipaj/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} Ky artikull flet për njeriun, por nuk i jep të qarta gjërat dhe nuk është shkruar plotësisht në gjuhën shqipe == Neutraliteti i faqes == Një redaktor IP po provon t'a shtyjë një narrativë përkatëse për sa i përket subjektit të faqes, duke shtuar fillimisht këtë pasazh në kreun e tekstit: <blockquote>{{!xt|Agron Dalipaj (Këlcyrë, 1963) është etimolog popullor që kërkon të afirmohet si profesionist. Pavarësisht përpjekjeve të tij, ai nuk mund ta fitojë këtë titull pasi idetë e tij nuk kanë asnjë bazë shkencore.}}</blockquote> Një rikujtim i rregullave të Wikipedisë: Një ndër [[WP:5|5 parimet]] kryesore është që '''Wikipedia është enciklopedi''', dhe si pasojë nuk është [[WP:PODIUM]] për mendimet personale. Të gjitha fjalët që shkruhen për një figurë publike në një artikull duhet të mbështeten nga një burim i besueshëm dhe i vërtetueshëm, edhe nëse personi në fjalë shtyn vet të pavërteta. Ftoj @[[Përdoruesi:185.38.193.97|185.38.193.97]] që të qartësojë këtë problem. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 4 korrik 2025 22:52 (CEST) :Zemërohesh, por e vërteta është e vërtetë. Mund të të sjell këtu me qindra link-e nga gjuhëtarë zyrtarë dhe të shohësh se çfarë përfaqëson ky individ, i cili as nuk duhet të përfshihet në Wikipedia. [[Speciale:Kontributet/185.38.193.97|185.38.193.97]] 4 korrik 2025 23:22 (CEST) ::Nuk jam i zemëruar, unë për herë të parë po e marr vesh për subjektin. Problemi është në mënyrën se si po shtrohet. Wikipedia e ka për detyrë me qenë e paanshme, dhe t'i paraqesë të dhënat sipas burimeve të ekzistojnë. A është a s'është "gjuhëtar" mund të jetë çështje opinioni, ama duhet të prezantohet ''si opinion'', e jo si fakt. Nëse një gjë e tillë po dhezë polemikë, duhet të prezantohet si e tillë, dhe jo të bashkangjitet Wikipedia në atë përplasje. Trajtimi i paanshëm i një artikulli ndalohet në Wikipedia, dhe shpalljet pa burime të besueshme duhet hequr nga artikulli. ::E për sa i përket @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Kleinit]], që e kemi administrator. Redaktimet nuk i bajmë për t'i "dhënë mësim" dikujt. Kjo shkon kundër shpirtit të projektit dhe t'kisha lutë me e mbajtë pak gjakun e ftohtë në këtë respekt. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 4 korrik 2025 23:30 (CEST) :::Merrni informacionet e duhura para se se të redaktoni. Agron Dalipaj nuk ështe etimolog. [[Speciale:Kontributet/185.38.193.97|185.38.193.97]] 4 korrik 2025 23:32 (CEST) ::::Nuk eshte etimolog shkencor. Pretendon te jete i tille, si nje mori individesh te pashkolle ne Shqiperine tone te mjere. [[Speciale:Kontributet/185.38.193.97|185.38.193.97]] 4 korrik 2025 23:34 (CEST) :Duke e paraqitur si etimolog, po disinformoni publikun e gjerë mbi statusin e këtij individi. Ju lutem informojuni mirë mbi artikujt që redaktoni. Nuk mund të thuash gënjeshtra për hir të neutralitetit të faqes. [[Speciale:Kontributet/185.38.193.97|185.38.193.97]] 4 korrik 2025 23:24 (CEST) ::T'lutem [[Wikipedia:Mirëbesimi|mos projekto]] ndonjë tentim të gënjeshtrës mbi mua; nuk kemi interes me gënjy dhe e kemi përgjegjësi që [[Wikipedia:Vërtetueshmëria|të gjitha artikujt të përmbajnë të vërteta]]. Mirëpo po mungon [[wikipedia:Pikëpamja neutrale|pikëpamja neutrale]] në redaktimet tuaja. Nëse "nuk është etimolog" por "pretendon të jetë i tillë", për të shkruar diçka që ngjan fare me redaktimin tuaj ajo do të duhej të jetë ''konsensus'' mes opinionit publik dhe opinionit në fushën e tij, dhe duhet prezantuar me peshën e duhur, e t'i qëndrojë larg kufirit të shpifjes. Dhe hiç më pak, duhet të duket si enciklopedi: pra nëse nuk e kishe lexu si në një enciklopedi tamam, nuk është toni i saktë. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 4 korrik 2025 23:42 (CEST) :::Shko fli daku se vajti vone, se u lodha dhe une. Nuk ia vlen te rrime pa gjume per nje idiot si Agroni. [[Speciale:Kontributet/185.38.193.97|185.38.193.97]] 4 korrik 2025 23:46 (CEST) ::::Për t'ia vënë një fund libri këtij diskutimi, unë e riformova artikullin që të jetë më përfaqësues dhe të drejtë ndaj së vërtetës. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 5 korrik 2025 00:51 (CEST) :::::Respekte për seriozitetin! [[Speciale:Kontributet/185.38.193.97|185.38.193.97]] 5 korrik 2025 01:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Agron Dalipaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028760 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250704224231/https://sot.com.al/opinion-editorial/perse-agron-dalipaj-eshte-kunder-standardit-te-gjuhes-shqipe/ për lidhjen https://sot.com.al/opinion-editorial/perse-agron-dalipaj-eshte-kunder-standardit-te-gjuhes-shqipe/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 10:59 (CEST) 4dpr5zx3lz2774q0yxj051at4n4wsl6 3028970 3028961 2026-09-01T04:17:10Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Agron Dalipaj/Arkivi 1]] 3028970 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Agron Dalipaj/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} Ky artikull flet për njeriun, por nuk i jep të qarta gjërat dhe nuk është shkruar plotësisht në gjuhën shqipe == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Agron Dalipaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028760 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250704224231/https://sot.com.al/opinion-editorial/perse-agron-dalipaj-eshte-kunder-standardit-te-gjuhes-shqipe/ për lidhjen https://sot.com.al/opinion-editorial/perse-agron-dalipaj-eshte-kunder-standardit-te-gjuhes-shqipe/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 10:59 (CEST) ra5ppukyde857oyhelg4kksa2umnf0y 5 187193 3029011 2801473 2026-09-01T10:53:23Z Arianit 106 /* Komentet e komunitetit për Planin e Vitit 2027 */ pjesë e re 3029011 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Wikipedia diskutim:Wikimedians of Albanian Language User Group/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{/arkivi}} == Komentet e komunitetit për Planin e Vitit 2027 == ''Jepni komentin tuaj më poshtë'' [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 shtator 2026 12:53 (CEST) 728ie5alap5kbhqxa1ljwy8d8b4k14x 0 190293 3028989 2949188 2026-09-01T07:10:20Z Ziv 165425 ([[c:GR|GR]]) [[File:ISKCON Banglaore Temple.jpg]] → [[File:ISKCON Bangalore Temple.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 3028989 wikitext text/x-wiki [[File:Temple of Kamakhya.jpg|thumb|264px|Tempulli Kamakhya në Guwahati]] Kjo është një listë e '''[[Tempulli hindu|tempujve hindu]] në [[India|Indi]]''', sipas shteteve dhe territoreve të Indisë. ==Andra Pradesh== {{Kryesore|Lista e tempujve hindu në Andhra Pradesh}} [[File:Ajgabinath.JPG|thumb|327px|Tempulli Ajgabinath, Sultanganj]] == Arunachal Pradesh == * [[Malinithan]] * [[Parshuram Kund]] * [[Rangnuëk hum]] ==Assam== {{Shiko gjithashtu|Lista e tempujve në Gauhati}} * [[Tempulli Bagheswari në Bongaigaon]] * [[Tempulli Bhairabi]], afër Tezpurit * [[Dah Parvatiya]] * [[Dhekiakhowa Bornamghar]] * [[Tempulli Doul Govinda]] * [[Tempulli Hatimura]], Silghat * [[Tempulli Hayagriva Madhava]], Hajo * [[Ketakeshwar Dewal]], Tezpur * [[Madhab Than]] * [[Tempulli Mahabhairav]], Tezpur * [[Mahamaya Dham]], distrikti Dhubri * [[Negheriting Shiva Doul]], Dergaon * [[Rangnath Dol]] * [[Sivasagar Sivadol]] * [[Tempulli Tamresari]] ==Bihar== * [[Mandiri Aami]] * [[Mandiri Baba Garib Sthan]] * [[Baithakji Hajipur]] * [[Bari Sangat Bihar]] * [[Budhi Mai]] * [[Tempulli Burhanath]] * [[Chandika Sthan]], Munger * Tempulli ISKCON Patna * [[Tempulli Kapileshwar]] * [[Khudneshwar Asthan Morwa]] * [[Tempulli Lal Keshwar Shiv]], Bagmusha, Hajipur * [[Tempulli Mahavirit]], Patna * [[Tempulli Mangla Gauri]] * [[Tempulli Mundeshwari]] * [[Mandiri Pataleshwar]], Hajipur * [[Patan Devi]] * [[Mandir Ramchaura]], Hajipur * [[Tempulli Shitla Mata në Patna]] * [[Shri Adinath Akhara]] * [[Mandiri Shri Mahadev]], Rajendra Sarovar, Chapra * [[Sita Kund]] * [[Ugna Mahadev në Bhawanipur]] * [[Mandiri Viraat Ramayan]] * [[Mandiri Vishnudham]] * [[Tempulli Vishnupad]], [[Gaya]] ==Chandigarh== * [[Mandiri Chandi]] ==Chhattisgarh== * [[Tempulli Ashtabhuji]] * [[Tempulli Bambleshwari]] - Dongargarh * [[Barfani dham]] * [[Tempulli Bhoramdeo]], Kawardha * [[Tempulli Danteshwari]] – Dantewada * [[Tempulli Dudhadhari]] * [[Ganga Maiya]] * Tempulli Girijaband Hanumaan - Ratanpur, distrikti Bilaspur * Tempulli Maa Bagheshwari Devi, Kudargarh, distrikti Surajpur * [[Tempulli Maa Pitambara në Bagalamukhi]] – Amleshwar * Tempulli Mahamaya - Ambikapur, distr.: Surguja * Tempulli Mahamaya - Ratanpur, dist: Bilaspur * Tempulli Mahishasur Mardini, Chaiturgarh (Lafagarh), Pali, dist: Korba * Sarvamangla, Korba * Shivarinarayan Temple - Shivarinarayan, dist: Janjgir Champa ==Delhi== [[File:Laxminarayan Temple in New Delhi 03-2016.jpg|thumb|333px|Tempulli Laxminarayan në Delhi]] * Akshardham<ref>{{cite web|url=http://www.akshardham.com/news/2007/guinnessworldrecord/%20index.htm|title=News - Guinness World Record – World’s Largest Comprehensive Hindu Temple|publisher=Akshardham.com|accessdate=21 shtator 2011|archive-date=28 shtator 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928093442/http://www.akshardham.com/news/2007/guinnessworldrecord/%20index.htm|url-status=dead}}</ref> * Tempulli Chhatarpur * Mandiri Chittaranjan Park Kali * Tempulli i Hanumanit, Connaught Place]] * Tempulli ISKCON në Delhi * Tempulli Jagannath në Delhi * Tempulli Jhandewalan * Mandiri Kalka, Delhi * Tempulli Laxminarayan (Mandiri Birla) * New Delhi Kali Bari * Nili Chhatri * Tempulli Shani Dham * Tempulli Uttara Swami Malai * [[Tempulli Yogmaya ==Goa== {{kryesore|Lista e tempujve në Goa}} ==Gujarat== * [[Akshardhami në Gandhinagar|Akshardhami, Gandhinagar]] * [[Ambaji|Tempulli Ambaji]] * [[Atmajyoti Ashram]] * [[Bahuchara Mata]] * [[Becharaji]] * [[Bhalka]] * [[Tempulli Bhavnath në Mau]] * [[Tempulli Camp Hanuman]] * [[Chotila]] * [[Dudheshwar Mahadev]] * [[Tempulli Dwarkadhish]] * [[Tempulli Dwarakadhisa]] * Tempulli EME * [[Girnar]] * [[Tempulli Gorthiya Mahadev]] * [[Tempulli i Hanumanit në Salangpur]] * Tempulli ISKCON në Ahmedabad * [[Tempulli Jagannath në Ahmedabad]] * [[Tempulli Kalika Mata në Pavagadh]] * [[Mandiri Kalupur Swaminarayan]] * [[Kayavarohan|Tempulli Kayavarohan]] * [[Tempulli Lakkadiya Hanuman]] * [[Nageshvara Jyotirlinga]] * [[Tempulli Navlakha në Ghumli]] * [[Pimpleshwar Mahadevi në Saldi]] * [[Tempulli Rudra Mahalaya]] * [[Tempulli Rukmini Devi]] * [[Tempulli i Sadhimatajit]] * [[Mandiri Santram]] * [[Shamlaji]] * [[Tempulli i Shivas në Kera]] * [[Tempulli Shri Keshavraiji në Bet Dwarka]] * [[Shri Nathjidada Ni Jagya]] * [[Shri Shaktambika Mataji]] * Mandiri Shri Swaminarayan në Bhuj (tempulli i ri) * [[Mandiri Shri Swaminarayan në Gadhada]] * [[Tempulli Someshwar Mahadev]] * [[Somnathi]] * [[Tempulli diellor në Modhera]] * Ugata Prabhatni Meladi Maa në Bhammarghoda ==Haryana== * Distrikti Panchkula: ** [[Mandiri Mata Mansa Devi]], ** Tempulli Sharda Mata<ref>[http://shardamata.com/ Sharda Mata Temple]</ref> * Distrikti Kurukshetra: ** [[Tempulli Sthaneshwar Mahadev]] ** [[Brahma Sarovar]] - Kurukshetra ** [[Jyotisar]]- Kurukshetra ** [[Sannihit Sarovar]] - Kurukshetra * Distrikti Panipat: ** Mandiri Prachin Devi – Shekulli i XVII * Distrikti Hisar: ** [[Agroha Dham]] ** [[Kanwari|Tempulli Bua Kanwari Dham]] në fshatin [[Kanwari]] 24&nbsp;km nga qyteti i Hisarit, sit me pirg të [[Qytetërimi i Luginës së Indusit|Qytetërimit të Luginës së Indusit]] ** Tempulli Laxmi Narayan * Distrikti Jind: ** [[Tempulli Bhuteshwar]] ** [[Tempulli Pindara]] * Faridabad: ** Tempulli Laxmi Narayan * Bhiwani: ** Tempulli Narnaul Chyavan Rishi në fshatin Dhosi i përshkruar në Mahabharata si Isanadhyushita. ** Tempulli Naloi Shri Shyam & Hanuman Ji në fshatin Naloi afër Siwani Mandi Shtatë tempuj në fshatin Naloi * Distrikti Yamunanagar: ** Tempulli Panchmukhi Hanumaan ** Tempulli Satkumbha Shiva ** Tempulli Aadibadri ==Himachal Pradesh== * [[Tempulli Baijnath]], [[Baijnath]] * Tempulli Chintpurni Devi * [[Tempulli Hidimba Devi]], Manali * [[Jawalamukhi|Tempulli Jawalamukhi Devi]], Kangra * [[Chamunda|Chintpurni Mata]], Kangra * [[Shoolini|Shoolini Mata]], Solan, Himachal Pradesh * [[Naina Devi]] * [[Trilokpuri]] * Chamunda Devi * Tempulli Laxmi Narayan * Baba Balak Nath * Nagini Mata * Mandiri Purohit, Rampur Bushahr, Shimla, [[Himachal Pradesh]] * Tempulli Laxmi Narayan, Kundion, Paonta Sahib, [[Himachal Pradesh]] ==Jammu dhe kashmir== * [[Tempulli Amarnath|Shpella Amarnath]] * [[Hari Parbat]] * Mandiri Maha Kali * [[Kheer Bhawani]] * [[Khrew]] * [[Tempulli Raghunath]] * [[Tempulli Shankaracharya]] * [[Vaishno Devi]] * Bave Wali Mata * Chichi Mata ==Jharkhand== * Baba Basukinath Dham, Dumka * [[Tempulli Jagannath në Ranchi]] * [[Jharkhand Dham]] * [[Vaidyanath Jyotirlinga]] * Mandiri Shree Sai, Samlong Chutia, Ranchi * '''Tempulli Baba Baidyanath, Deoghar''' * [[Mandiri Gayatri Gyan në Mahuda]], Dhanbad ==Karnataka== [[File:Dharmaraya Swamy Temple Bangalore edit1.jpg|thumb|318px|[[Tempulli Dharmaraya Swamy]], Bangalore]] [[File:ISKCON Bangalore Temple.jpg|thumb|309px|Tempulli ISKCON, Bangalore]] [[File:The deity of sree janardana lakshminarayana temple, kalagaru.jpg|thumb|264px|Tempulli Sree Janardana Lakshminarayana, Kalagaru]] * [[Aihole]] * [[Tempulli Amrutesvara në Amruthapura]], në Amrutapura afër Chikmagalurit * Anegudde * [[Tempulli Annapoorneshwari]], Horanadu * [[Tempujt shpellorë në Badami]] * [[Badami]] * Tempulli Chamundeswari, [[Mysore]] * [[Tempulli Cheluvanarayana Swamy]], [[Melukote]] * [[Tempulli Chennakesava]], Belur * [[Devarayana Durga]] * [[Tempulli Dharmaraya Swamy]], Bangalore * [[Tempulli Gavi Gangadhareshwara]] * Tempulli Ghati Subramanya, Doddaballapur * Ghangapur, Shree Datta Skhetra * Gokarna * [[Halebidu]] * [[Hampi]] * [[Tempulli Hoysaleswara]] * ISKCON Bangalore, Bangalore * [[Tempulli Keshava]] * [[Tempulli Lakshmi Narasimha në Bhadravathi]], Bhadravathi * Tempulli Kukke Subramanya, Subramanya * [[Tempulli Marikamba në Sirsi]] * [[Melukote]] * Tempulli Mookambika, Kollur * Tempulli Mundkur Sri Durga Parameshwari * [[Murudeshwara]] * [[Nagadevatha]] * [[Tempulli Basavanagudi Nandi]] * [[Nellitheertha]] * [[Padutirupathi]] * Puttur, Tempulli Shri Mahalineshwara në Puttur * Tempulli Shree Sharadamba, Sharada Peetham në [[Sringeri]], Chikmagalur * Faltorja e Shri Guru Kottureshwaras, Kotturu, Bellary * Tempulli Shri Manjunatha, Dharmasthala * [[Tempulli Shree Vishnumurthy]] * Talapady * [[Udupi Sri Krishna Matha]], [[Udupi]] * [[Tempulli Virupaksha]] ==Kerala== {{Kryesore|Lista e tempujve hindu në Kerala}} ==Madhya Pradesh== * [[Tempulli Ram Raja]], Orchha afër Jhansit * Tempulli i Sharda Devit në Maihar Rewa * [[Mahakaleshwar Jyotirlinga|Mahakaleshwar Jyotirlinga Ujjain]] * Chintaman Ganesh, [[Ujjain]] * Mandiri Bade Ganeshji Ka [[Ujjain]] * Tempulli Harsiddhi, Ujjain * [[Tempulli Kal Bhairav në Ujjain]] * Tempulli Mangalnath, Ujjain * Mandiri Gopal, Ujjain * Tempulli Omkareshwar Khandwa, Omkareshwar * [[Tempulli Pashupatinath]], Mandsaur * [[Kandariya Mahadeva]] * Mandiri i Ganeshit, Sehore * Chauragarhu * [[Jatashankari]], [[Pachmarhi]] * [[Tempulli Khajrana Ganesh]], [[Indore]] * [[Mandiri Bijasan Mata në Indore|Mandiri Beejasan Mata]], [[Indore]] * [[Tempulli Gajanan Maharaj në Indore|Tempulli Gajanan Maharaj]], Indore * [[Taxakeshwar]], Mandsaur * [[Tempulli Pashupatinath në Mandsaur]] * [[Tempulli Shyam Kaka]], distrikti Rajgarh * Tempulli Devi Vaishini, Dewas * [[Pitambara Peeth]], Datia * [[Tulsi Peeth]], Chitrakoot * Tempulli Kankali Devi, Tigawa * [[Tempulli Shri Kala Bhairava Nath Swami]], Adegaon * [[Tempulli Kandariya Mahadeva]], [[Grupi i monumenteve në Khajuraho|Khajuraho]] * Tempulli Chausath Yogini, [[Grupi i monumenteve në Khajuraho|Khajuraho]] * Tempulli Matangeshwar, [[Grupi i monumenteve në Khajuraho|Khajuraho]] * [[Tempulli Devi Jagadambi]], [[Grupi i monumenteve në Khajuraho|Khajuraho]] * [[Dada Darbar në Khandwa|Dada Darbar]], Khandwa * [[Tempulli Sas-Bahu]], [[Gwaliori|Gëalior]] ==Maharashtra== [[File:Tri-Spire.jpg|thumb|Tempulli Swaminarayan me tre kulla në zonën e Bhuleshwarit në Bombei u ndërtua në v. 1868]] [[File:Ek Mukhi Datta,Narayanpur,Pune.jpg|thumb|Ek Mukhi Datta, Narayanpur, Pune]] * [[Shpellat Ajanta]] * [[Akkalkot Maharaj|Akkalkot Swami Samarth]] * Alandi * [[Shpellat Aurangabad]], Aurangabad * [[Ballaleshwar Pali]] * Mandiri Shri Swaminarayan në Bombei * [[Tempulli Bhimashankar]] * [[Tempulli Bhuleshwar]] * [[Shri BrahmaChaitanya|Shri BrahmaChaitanya Gondavalekar Maharaj]], Gondavale * [[Mandiri Chakreshwar Mahadev]], Nalasopara * [[Tempulli Chaturshringi]], Pune * [[Tempulli Chaturbhuj në Orchha|Tempulli Chaturbhuj]], Orchha * [[Tempulli Dashabhuja]], Pune * Tempulli Eknath, Paithan * [[Mandiri Ekvira Mata]], Lonavla * [[Shpellat Elephanta]], në Ishullin Elephanta, Bombei * [[Shpellat Ellora]] në Aurangabad * [[Tempulli Ganapati në Redi]] * [[Tempulli Grishneshwar]], në Ellora * [[Tempulli Kailasa]] në Ellora * [[Shpellat Karla]] * [[Tempulli Kala Ram]], Nasik * [[Mandiri Khidkaleshwar]], Dombivli * [[Mandiri Kopineshwar në Thane]] * [[Tempulli Kukdeshwar]] * [[Tempulli Mandher Devi në Mandhradevi]] * [[Tempulli Morgaon Ganesha]] * [[Tempulli Mahalakshmi në Kolhapur]] * [[Mandiri Mumba Devi]] * [[Shpellat Pandavleni]] * [[Tempulli Vithoba në Pandharpur|Tempulli Vithoba]], Pandharpur * Panchavati * [[Mandiri Pisharnath Mahadev]], Matheran * [[Mandiri Rameshwar]] * Shirdi * [[Saptashrungi]] * Sarasbaug Ganpati * [[Tempulli Satpuda Manudevi në Adgaon]] * [[Tempulli Shree Swaminarayan në Bombei]] * Padmalaya * [[Shani Shingnapur]] * [[Tempulli Siddheshwar & Ratneshwar]] * [[Tempulli Siddhivinayak Mahaganapati]] * [[Tempulli Siddhivinayak në Siddhatek]] * [[Tempulli Siddhivinayak në Bombei|Tempulli Siddhivinayak]], Bombei * [[Varadvinayaku]] * [[Tempulli Trimbakeshwar Shiva]], [[Trimbakeshwar]] * [[Tempulli Tulja Bhavani]], Tuljapur * Tempulli Renuka Devi, Samrod, Jalgaon ==Manipur== * [[Tempulli Shri Radha Raman në Kanchipur]] - Kanchipur, Manipur * Tempulli Sri Radha Krishnachandra ISKCON - Imphal, Manipur ==Odisha== [[File:Konark Temple Panorama2.jpg|thumb|640px|Pamje panoramike e Tempullit diellor në Konark, [[Orissa]]]] [[File:Muktesvara deula.jpg|thumb|327px|Pamje panoramike e [[Muktesvara Deula]]s, Orissa]] [[File:Temple-Jagannath.jpg|thumb|327px|[[Tempulli Jagannath në Puri]], pamje panormaike, [[Orissa]]]] [[File:Lingaraj temple Bhubaneswar 11007.jpg|thumb|327px|[[Tempulli Lingaraja]], pamje panoramike, Orissa]] [[File:Vaitala Mandira.jpg|thumb|327px|[[Baitala Deula]], Orissa]] [[File:Rajarani Temple 2.jpg|thumb|327px|[[Tempulli Rajarani]], [[Orissa]]]] [[File:Harishankar Temple.jpg|thumb|327px|[[Tempulli Harishankar]], Orissa]] [[File:Ratnagiri Jajpur district Odisha.jpg|thumb|327px|[[Pushpagiri]] Mahavihara, Orissa]] [[File:Dhauli-Giri-Shanti-Stupa-Bhubaneswar-Orissa.jpg|thumb|327px|[[Dhauli]], Orissa]] [[File:Ananta Vasudeva Temple.jpg|thumb|327px| [[Ananta Vasudeva Temple]], [[Orissa]]]] [[File:Gate of Nrusinghanath Temple1.JPG|thumb|327px|[[Tempulli Nrusinghanath]], Orissa]] [[File:Sarala Temple Small.JPG|thumb|320px|Tempulli Sarala, Orissa]] [[File:Taratarini maa.jpg|thumb|327px|Tempulli Taratarini, Orissa]] * [[Tempulli Ananta Vasudeva]] * [[Tempulli Astasambhu Siva – II]] * [[Tempulli Astasambhu Siva – III]] * [[Tempulli Astasambhu Siva – IV]] * [[Tempulli Astasambhu Siva – V]] * [[Tempulli Astasambhu Siva – VI]] * [[Tempulli Astasambhu Siva – VII]] * [[Tempulli Astasambhu Siva – VIII]] * Tempulli Baladevjew në Kendrapara * [[Tempulli Bhringesvara Siva]], [[Bhubaneswar]] * [[Bata Mahadeva]], Bhubaneswar * [[Tempulli Bhagabati në Banapur]] * [[Bharati Matha]] * [[Tempulli mortor Bharati Matha – II]], Bhubaneswar * [[Tempulli mortor Bharati Matha – III]], Bhubaneswar * [[Tempulli mortor Bharati Matha – IV]], Bhubaneswar * [[Tempulli mortor Bharati Matha – V]], Bhubaneswar * [[Tempulli mortor Bharati Matha – VI]], Bhubaneswar * [[Tempulli mortor Bharati Matha – VII]], Bhubaneswar * [[Tempulli mortor Bharati Matha – VIII]], Bhubaneswar * [[Tempulli mortor Bharati Matha – IX]], Bhubaneswar * [[Tempulli Bhimesvara Siva]], Bhubaneswar * [[Budha Deula]], Bhubaneswar * [[Tempujt mortorë të Sivatirtha Mathas në Qytetin e Vjetër]], Bhubaneswar * [[Tempulli Byamokesvara]], Bhubaneswar * [[Tempulli Paschimesvara Siva]] * [[Tempulli Patalesvara Siva – I]] * [[Tempulli Patalesvara Siva – II]] * [[Tempulli Patalesvara Siva – III]] * [[Tempulli Biraja]], Jajpur * [[Tempulli Brahmeswara]], Bhubaneswar * [[Tempulli Chakreshvari Siva]], Bhubaneswar * Depozita Chakresvara, Bhubaneswar * [[Tempulli Cuttack Chandi]] * [[Tempulli Charchika]] * Tempulli Dadhibaman në Chowdakulat * [[Dalmia Dharamsala]] * [[Tempulli Dishisvara Siva]] * Depozita Godavari, Bhubaneswar * Rrethimi i Tempullit Gosagaresvar Siva – II, Bhubaneswar * Rrethimi i Tempullit Gosagaresvar Siva – III, Bhubaneswar * [[Tempulli Guptesvara Siva]], Bhubaneswar * [[Hazara Mandapa]], Bhubaneswar * [[Tempulli Jagannath në Puri]], Puri * [[Tempulli Jagannath në Koraput]], Sabara Srikhetra në Koraput * [[Tempulli Jagannath në Baripada]], Mayurbhanj * [[Tempulli Jagannath në Nayagarh]], Nayagarh * [[Patali Srikhetra]], Subarnapur * Rrethimi i Tempullit Jaleswar Siva, Bhubaneswar * [[Tempulli Kalabhairavi]], Bhubaneswar * [[Tempulli Kalikadevi]], Bhubaneswar * [[Tempulli Kakatpur Mangala]] * [[Tempulli Kapilesvara Siva]], Bhubaneswar * [[Tempulli Kedareswar]] * [[Tempulli Khirachora Gopinatha]], Remuna, Balasore * [[Tempulli diellor i Konarkut]], [[Konarku|Kornak]] * [[Tempulli Lankeswari]], Junagarh, Kalahandi * Tempulli Lankeswari, Sonepur * [[Tempulli Lokanatha]]. Puri * [[Tempulli Lingaraja]], Bhubaneswar * Tempulli Maa Taratarini, Adi Shakti Pith, Ganjam * Tempulli Maa Tarini, Ghatgaon, Kendujhar * [[Tempulli Madneswar Siva]], Bhubaneswar * Depozita Mahabhoi Sasana, Bhubaneswar * [[Tempulli Mahakala-Mahakali]] Bhubaneswar * [[Tempulli Mangalesvara Siva]], Bhubaneswar * [[Tempulli Manibhadresvara Siva – I]], Bhubaneswar * [[Tempulli Manibhadresvara – II]], Bhubaneswar * [[Tempulli Manikeshwari]], Bhawanipatna, Kalahandi * [[Tempulli Markandeshwar]] * [[Tempulli Mausimaa]] * [[Tempulli Mukteswar]], Bhubaneswar * [[Tempulli Papanasini Siva]], Bhubaneswar * [[Tempulli Parsurameswar]] * [[Tempulli i Parvatit në Odisha]], Bhubaneswar * [[Tempulli Rajarani]], Bhubaneswar * [[Tempulli Ramachandi]] * [[Tempulli Samaleswari]], Sambalpur * [[Tempulli Sanisvara Siva]], Bhubaneswar * [[Tempulli Sarala]] * Tempulli i Mësimit të Humas, Sambalpur * Sivatirtha Matha, Qyteti i Vjetër, Bhubaneswar * [[Tempulli Subarnesvara Siva]], Bhubaneswar * [[Tempulli Suka]], Bhubaneswar * [[Tempulli Sukutesvara]], Bhubaneswar * [[Tempulli Sundaresvara Siva]], Bhubaneswar * [[Tempulli Tirthesvara Siva]], Bhubaneswar * [[Tempulli Svapnesvara Siva]], Bhubaneswar * [[Tempulli Swarnadhisvara Siva]], Bhubaneswar * [[Tempulli Talesvara Siva]], Bhubaneswar * [[Tempulli Talesavara Siva – II]], Bhubaneswar * Tempulli i Sipër i Bagh Devit * [[Tempulli Uttaresvara Siva]], Bhubaneswar * [[Tempulli i Vishnut në Bhubaneswar]] * [[Tempulli Visvanatha Shiva në Bhubaneswar]] * Depozita Yamesvara (Nala Kunda), Bhubaneswar * [[Shpellat Udayagiri dhe Khandagiri]] * Rrethimi i tempullit Laterit të Uttaresvaras, Bhubaneswar * Shpella Guptesëar * [[Tempulli Harishankar]] * [[Panchalingeshwari]] * [[Tempulli Mukteswar]] * [[Tempulli Nrusinghanath]] * Khichingu * [[Tempulli Ananta Vasudeva]] * [[Tempulli Brahma në Bindusagar]] * [[Brahmeswara]] * [[Tempulli Kedareswar]] * [[Tempulli Parsurameswar]] * [[Rameshwar Deula]] * [[Tempulli Yameshwar]] * [[Tempulli Bhattarika]] * [[Tempulli Brahma në Niali]] * [[Tempulli Chateshwar]] * [[Dhabaleswari]] * Tempulli i Durgas në Motia * [[Tempulli Simhanath]] * [[Tempulli Manikeshwari]] * [[Ranipur-Jharial]] * [[Tempulli Kapilash]] * [[Tempulli Ajaikapada Bhairava]] * [[Ananta Shayana]] * [[Tempulli Annakoteshvara]] * [[Dharakote]] * Harihara Deula në Boudh<ref>http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2010/May-June/engpdf/89-95.pdf</ref> * [[Tempulli Kichakeshwari]] * [[Tempulli Lokanatha]] * Maa Ugra Tara * [[Tempulli Mahavinayak]] * [[Mahendragiri në Orissa]] * [[Tempulli Markandeshwar]] * [[Tempulli Narayana Gosain në Singapur]] * [[Tempulli Nilamadhav]] *[[Tempulli Sakshigopal]] * Tempulli Saptamatruka * [[Tempulli Subarnameru]] * [[Tempulli Sureswari]] * [[Tempulli Vaishnodevi]], Rourkela * [[Tempulli Yajna Nrisimha]] * [[Tempulli Narayani]] * [[Tempulli Pabaneswara]] * [[Tempulli Nagesvara në Bhubaneswar]] * Tempulli Nilkantheswar Shiva * Tempulli Kaleswar Shiva në Ganjam * Tempulli Akhandalamani Shiva në Bhadrak ==Punjab== * [[Tempulli Shri Kali Devi në Patiala]] * [[Baba Kanaiya Gir]], Harsa Kalota, Mukerian * [[Tempulli Durgiana]], Amritsar * [[Tempulli Julfa Mata]], Nangal * [[Maiser Khana]] * [[Tempulli Mukteshwar Mahadev]] * [[Suraj Kund Sunam]], Sunam ==Rajasthan== ;Distrikti Jaipur: * Tempulli Sri Radha Govindadevji, Jaipur * Tempulli Sri Kali Ji, Sanganeri Gate, Jaipur ;Distrikti Jodhpur: * Tempulli Shri Aai Mata Ji, Bilara [[File:Inside Aai Mata temple Bilara.jpg|thumb|264px|Brenda tempullit Aai Mata Bilara]] * KalpVriksh, Bilara [[File:KalpVriksh Bilara.JPG|thumb|264px|KalpVriksh Bilara]] ;Distrikti Bikaner: * Tempulli Karni Mata, Deshnoke ;Distrikti Chittorgarh: * [[Tempulli Sanwaliaji]] * [[Tempulli Kalika Mata në fortesën Chittorgarh|Tempulli Kalika Mata]], [[Fortesa Chittorgarh]] ;Distrikti Churu: * Tempulli Salasar Balaji, Salasar * Icchapooran Balaji Dham, Sardarshahar ;Distrikti Karauli: * Tempulli Kaila Devi, Kaila Devi, Karauli * Tempulli i Krishnas, Karauli * [[Tempulli Mehandipur Balaji]], Todabhim ;Hindaun: * Tempulli Mahavirji, Hindaun * [[Tempulli Narsinghji]], Hindaun * [[Nakkash Ki Devi - Gomti Dham]], Hindaun * [[Tempulli Kyarda Hanumanji]], Hindaun ;Distrikti Rajsamand: * Tempulli Shri Charbhuja * Tempulli Shrinathji, Nathdwara ;Distrikti Sawai Madhopur: * Tempulli Ranthambore Ganesh, Ranthambore * Tempulli Dhooni Mata, Mohacha, Gangapur ;Distrikti Sikar: * Tempulli Khatu Shyam Ji, Khatu Shyam Ji * Tempulli Jeen Mata Temple, Jeen Dham * Tempulli Harshnath Mahadev, Harshnath * Do Jaanti Balaji Dham, Fatehpur * Mandiri Shree Jaanki Nath Bada, Raiwasa Dham * Tempulli Shree Shirdi Sai, Moondwara * Tempulli Shree Gopinath Ji Virajman Deh, Swami Ki Dhani, Khandela * Mandiri Shree Panchdeo - Baba Gangaram Dham, Jhunjhunu ;Distrikti Udaipur: * [[Eklingji|Tempulli Eklingji Mahadev]] * [[Tempulli Ambika Mata]], Sikar * [[Tempulli Neemach Mata]], Udaipur * Tempulli Jagdish, Udaipur * Tempulli Bohra Ganesh, Udaipur * Mandiri Shri Manshapurna Karni Mata<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Shri-Manshapurna-Karni-Mata-Mandir|title=Shri Manshapurna Karni Mata Mandir|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=28 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728200612/http://www.npsin.in/mandir/shri-manshapurna-karni-mata-mandir}}</ref> * Tempulli Rishabhdeo Ji Kesariyaji, Udaipur ==Sikkim== * [[Hanuman Tok]], Gangtok * [[Tempulli Kirateshwar Mahadev]], Legship * [[Tempulli Thakurbari në Gangtok]] == Tamil Nadu == {{Kryesore|Lista e tempujve hindu në Tamil Nadu}} {{Shiko gjithashtu|Tempujt e Shivës në Tamil Nadu}} ==Telangana== ;Distrikti Adilabad: * [[Tempulli Gnana Saraswati në Basar]] ;Distrikti Hyderabad: * [[Tempulli Ashtalakshmi në Hyderabad]] * [[Tempulli Chilkur Balaji]] * [[Hyderabad Kalibari]] * [[Tempulli Karmanghat Hanuman]] * [[Tempulli Ujjaini Mahakali]] * Tempulli Renuka Yellamma * [[Tempulli Sitaram Bagh]] ;Distrikti Karimnagar: * Tempulli Kondagattu * [[Tempulli Sri Raja Rajeshwara]] * Tempulli Dharmapuri Yoga Narasimha Swamy ;Distrikti Khammam: * [[Tempulli Bhadrachalam]] ;Distrikti Mahbubnagar: * Tempulli Jogulamba * Manyamkonda ;Distrikit Medak: * Tempulli Nacharam * Sri Chamundeshwari Kshetram * [[Tempulli Wargal Saraswati]] * [[Tempulli Kuchadri Sri Venkateshwara Swamy]] në Kuchanpally<ref>{{cite web|last1=Kuchadri temple|title=Kuchadri Venkateswara Swamy Temple in Medak|url=http://www.yatrastotemples.com/kuchadri-venkateswara-swamy-temple-medak/|website=yatrastotemples.com|access-date=16 korrik 2016|archive-date=18 korrik 2016|archive-url=https://archive.today/20160718163457/http://www.yatrastotemples.com/kuchadri-venkateswara-swamy-temple-medak/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Monuments of Medak|url=http://tsdam.com/monuments-in-medak.html|website=tsdam.com|publisher=Department of Archaeology and Museums Telangana}}</ref> ;Distrikit Nalgonda: * [[Tempulli Yadagirigutta|Tempulli Yadadri Narasimha Swamy]] ;Distrikti Nizamabad: * [[Dichpally Ramalayam]] * Fortesa e Nizamabadit ;Distrikti Ranga Reddy: * [[Tempulli Keesaragutta]] * [[Tempulli Ananthagiri]] ;Distrikti Warangal: * [[Tempulli Bhadrakali në Warangal]] * [[Tempulli Komrelly Mallanna]] * [[Tempulli Padmakshi]] * [[Tempulli Ramappa]] * [[Sammakka Saralamma Jatara|Sammakka Sarakka Devathalu]] * [[Tempulli me njëmijë kolona]] ==Tripura== * [[Mandiri Agartala Jagannath]] * [[Tempulli Chaturdasha]] * [[Tempulli Lakshmi Narayan në Agartala]] * [[Tempulli Tripura Sundari]] * [[Unakoti]] ==Uttarakhand (Uttaranchal)== ;Distrikti Almora: * Golu Devata, Chitai * [[Jageshwari]] * Tempulli Nanda Devi, Almora * Tempulli Dunagiri, Almora ;Distrikti Chamoli: * [[Tempulli Badrinath]], [[Badrinath]] * [[Mandiri Gopinath]], Chamoli Gopeshwar * Hemkund Sahib, në Govindghat * [[Jyotirmathi]] (Joshimath) * [[Kalpeshwari]] * Karnaprayagu * Nandaprayagu * Rudranathi * Tungnathi * Tempulli Nanda Devi, Nauti, Chamoli ;Distrikti Champawat: * [[Tempulli Baleshwar]], Champawat * Tempulli Mata Purnagiri, Champawat ;Distrikti Dehradun: * [[Tempulli Mahasu Devta]] * [[Rishikeshi]] ;Distrikti Haridwar: * [[Tempulli Chandi Devi në Haridwar]] * [[Tempulli Daksheswara Mahadev]], Kankhal * [[Har Ki Pauri]], Haridwar * [[Tempulli Mansa Devi në Haridwar]] * [[Tempulli Maya Devi në Haridwar]] * Tempulli i Bhairavit në Haridwar ;Distrikti Nainital: * [[Tempulli Garjiya Devi]], afër Ramnagarit * Tempulli Naina Devi, afër Nainitalit ;Distrikti Pauri Garhwal: * [[Tempulli Neelkanth Mahadev]], afër [[Rishikeshi]]t * Tempulli Dhari Devi, afër Srinagar Garhwalit * Tempulli Jwalpa Devi, Pauri ;Distrikti Rudraprayag: * [[Guptakashi]] * [[Tempulli Kedarnath]], [[Kedarnath]] * [[Madhyamaheshwari]] * [[Tempulli Triyuginarayan]] * [[Ukhimathi]] * Tempulli Koteshwar Mahadev * Tempulli Hariyali Devi, afër Rudraprayagut * Tempulli Kartik Swami, afër Kanakchorit * Tempulli Chandika Devi, afër fshatit Mahad, Dashjula Kandai * Tempulli Umra Narayan, afër Koteshwarit, Rudraprayag ;Distrikti Tehri Garhwal: * Surkanda Devi, afër Mussoories * Tempulli Kunjapuri, afër Rishikesh Tehri Garhwalit * Tempulli Chandrabadani Devi, afër Devprayagut ;Distrikti Udham Singh Nagar: * [[Moteshwar Mahadev]], Kashipur ;Distrikti Uttarkashi: * [[Gangotri]] * Gundiyat Gaoni * Yamnotri * Kashi Vishwanath Barahat Uki ==Uttar Pradesh== [[File:Kedar Ghat Benares, August 2005.jpg|thumb|Kedar Ghat në [[Varanasi]]]] [[File:PremMandirSideViewFromCanteen.jpg|thumb|327px|Mandiri Prem Vrindavan]] [[File:Shree Ganesh Mandir, jhansi hallway.jpg|thumb|309px|Mandiri Shree Ganesh, Jhansi]] ;Distrikti i Agras: * Bateshwarnath Dham, Bateshwar<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Baba-Bateshwarnath-Dham|title=Baba Bateshwarnath Dham, Bateshwar|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=28 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728200535/http://www.npsin.in/mandir/baba-bateshwarnath-dham}}</ref> ;Distrikti Aligarh: * Manidiri Shri Sankat Mochan Balaji Shakti, Khereshwar Dham Haridaspur<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Shri-Sankat-Mochan-Balaji-Shakti-Mandir|title=Shri Sankat Mochan Balaji Shakti Mandir, Khereshëar Dham Haridaspur|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=12 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312034618/http://www.npsin.in/mandir/Shri-Sankat-Mochan-Balaji-Shakti-Mandir}}</ref> ;Ayodhya: * [[Ramjanmabhoomi]], Ayodhya * [[Hanumangarhi]], Ayodhya ;Distrikti Firozabad: * Mandiri Tuyaian Wala, Shikohabad<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Tuyian-Wala-Mandir|title=Tuyian Wala Mandir, Shikohabad|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=28 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728200455/http://www.npsin.in/mandir/tuyian-wala-mandir}}</ref> * Mandiri Sai Baba, Shikohabad<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Sai-Baba-Mandir-Shikohabad|title=Sai Baba Mandir, Shikohabad|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=3 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603011630/http://www.npsin.in/mandir/sai-baba-mandir-Shikohabad}}</ref> * Jaduwara, Sirsaganj<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Jaduwara|title=Jaduwara, Sirsaganj|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=12 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812080234/http://www.npsin.in/mandir/jaduwara}}</ref> * Hanumaan Bari, Nagla Khushhali, Sirsaganj<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Hanumaan-Bari|title=Hanumaan Bari, Nagla Khushhali, Sirsaganj|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=12 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812102805/http://www.npsin.in/mandir/hanumaan-bari}}</ref> ;Ghaziabad: * Mandiri Maa Durg, Mohannagar<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Maa-Durga-Mandir|title=Maa Durga Mandir, Mohannagar|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=4 shtator 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160904112842/http://www.npsin.in/mandir/maa-durga-mandir}}</ref> * Mandiri Shri Radha Krishna, Vaishali<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Shri-Radha-Krishna-Mandir-Vaishali|title=Shri Radha Krishna Mandir, Vaishali|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=7 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807221206/http://www.npsin.in/mandir/shri-radha-krishna-mandir-vaishali}}</ref> * Mandiri Shri Manokamna Siddh Balaji, Vaishali<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Shri-Manokamna-Siddh-Balaji-Mandir|title=Shri Manokamna Siddh Balaji Mandir, Vaishali|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=12 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312035016/http://www.npsin.in/mandir/Shri-Manokamna-Siddh-Balaji-Mandir}}</ref> * Mandiri Gopeshwar Mahadev, Vaishali<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Gopeshwar-Mahadev-Mandir|title=Gopeshwar Mahadev Mandir, Vaishali|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=28 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728200220/http://www.npsin.in/mandir/gopeshwar-mahadev-mandir}}</ref> ;Gorakhpur: * Tempulli Gorakhnath, Gorakhpur ;Distrikti Hathras: * Mandiri Dauji, Porta Kila * Mandiri Dauji Ka, Halwai Khana * Mandiri Keshavdev Ji Ka, Kamla Bazaar * Chintaharan Mahadev, rruga Aligarh * Kailash Mahadev, rruga Aligarh * Navagrah Mandir, rruga Aligarh * Bohrey Wali Devi, Porta Mursan * Mandiri Pathwari, Siyal * Mandiri Bhakabhenda Mahadev, Ramlila Maidan * Mandiri Digambar Jain, Jain Gali * Mandiri Govind Bhagvan Ka, Ghantaghar * Kile Wali Mata, Sasni<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Kile-Wali-Mata|title=Kile Wali Mata, Sasni|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=12 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312035143/http://www.npsin.in/mandir/Kile-Wali-Mata}}</ref> ;Kanpur: * Tempulli J. K. * Mandiri Hanuman, Panki * Tempulli Anandeshwar, Parmat ;Distrikti Kanpur: * [[Tempulli Bhitargaon]] * Tempulli Kherepati [[File:Waneshwar Mahadev Mandir.JPG|thumb|318px|Mandiri Waneshwar Mahadev]] ;Distrikti Kanpur Dehat: * [[Tempulli Waneshwar Mahadev]] ;Mathura: * Mandiri Prem Vrindavan * Mandiri Shri Radhavallabh, Vrindavan * [[Tempulli Banke Bihari]], Vrindavan * Tempulli Radha Ramana, Vrindavan * Tempulli Rangaji, Varindavan * Tempulli Shah Ji, Varindavan * Tempulli Shri Maa Kaatyani, Varindavan * Mandiri Shri Radha Damodar, Varindavan * [[Tempulli Dwarkadheesh në Mathura|Tempulli Dwarkadheesh]], Mathura * [[Krishnajanmabhoomi]], Mathura * Mandiri Shri Dirgh Vishnu, Mathura ;Mirzapur: * Vindhyachali, Mirzapur ;Noida: * Shri Nanumant Dham<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Shri-Hanumant-Dham|title=Shri Hanumant Dham, Sector 101|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=10 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610094112/http://www.npsin.in/mandir/shri-hanumant-dham}}</ref> * Mandiri Shri Sai<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Shiv-Sai-Mandir|title=Shri Sai Mandir, Sector 18|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=12 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512195446/http://www.npsin.in/mandir/Shiv-Sai-Mandir}}</ref> * Mandiri Shri Laxmi Narayan<ref>{{Cite web|url=http://www.npsin.in/mandir/Shri-Laxmi-Narayan-Mandir|title=Shri Laxmi Narayan Mandir, Sector 56|url-status=dead|access-date=16 korrik 2016|archive-date=26 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826174718/http://www.npsin.in/mandir/shri-laxmi-narayan-mandir}}</ref> ;Varanasi: * [[Tempulli Sankat Mochan Hanuman]], [[Varanasi]] * [[Tempulli Kashi Vishwanath|Tempulli Vishëanath]], [[Varanasi]] * [[Tempulli Bhuteshwar]], [[Varanasi]] * [[Tempulli Jagannath]], [[Varanasi]] * [[Tempulli Kamakhya]], [[Varanasi]] ;Meerut: * Mandiri Oghadnath, Meerut * [[Tempulli Belon]], Belon ==Bengali Perëndimor== ;Kalkuta: * [[Tempulli Kalighat Kali]] * [[Tempulli Dakshineswar Kali]] * Mandiri Birla, ose Tempulli Lakshmi Narayan * Mandiri Kolkata Matri ;Distrikti Hooghly: * [[Tempulli Hangseshwari]], Bansberia * [[Tempulli Ananta Basudeba]], Bansberia ;Distrikti Nadia: * Mayapuri ;Distrikti Howrah: * Tempulli Ram * [[Belur Mathi]], Belur * [[Tempulli Madanmohan-jiu]], Samta * Tempulli Bhadrakali ;Distrikti Bardhaman: * [[Tempulli Kalyaneshwari]] ;Distrikti Birbhum: * Tempulli Tarapith, Birbhum * Tempulli Rudraswar Shiva, Adityapur, Bolpur. - Ky tempull u themelua nga djali i Rudraswar Acharyas në vitin 1817. * Tempulli Kankalitala * Tempulli Bakeswar * Tempulli Natateswari, Nalhati * Tempulli Nandeshwari, Sainthia ==Shiko edhe== * [[Lista e tempujve të mëdhenj hindu]] * [[Lista e tempujve indianë të skalitur në shkëmb]] * [[Arkitektura e tempujve hindu]] * [[Tempulli hindu]] == Referime == {{reflist}} ==Bibliografia== {{commons category|Hindu temples in India|Tempuj hindu në Indi}} * Vastu-Silpa Kosha: ''Encyclopedia of Hindu Temple architecture and Vastu''; S.K.Ramachandara Rao, Delhi, Devine Books, (seria Lala Murari Lal Chharia Oriental) ISBN 978-93-81218-51-8 ==Lidhje të jashtme== * [https://web.archive.org/web/20160708173356/http://www.npsin.in/mandir Non Profit Services in India, Mandir] [[Kategoria:Hinduizëm]] [[Kategoria:Monumente në Indi]] [[Kategoria:Tempuj hindu]] [[Kategoria:Lista]] 4fec1dvl6s9u9gtazgarmiuv4y7gza4 4 196848 3028873 3028453 2026-08-31T20:52:59Z MediaWiki message delivery 56618 /* Tech News: 2026-36 */ pjesë e re 3028873 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wikipedia:Buletini Teknik/styles.css" /> <div class="header"> <div class="main-grid"> <div>[[Skeda:Wiki-tech-logo.svg|100px|link=|alt=Stema e Buletinit Teknik]]</div> <div><div class="title">Buletini Teknik</div></div> <div>{{Archives|style=display:unset; float:none; margin:auto; padding:0; background:none; border:none;|image=none|auto=short|age=3|bot=MajavahBot}}</div> </div> <div class="details"> Këtu gjenden informacione për zhvillimet më të fundit teknike. Faqja përditësohet automatikisht nga [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] sa herë që kemi lajmërime të reja.<br><br>Nëse dëshironi që lajmërime të tilla t'i merrni dhe në faqen tuaj personale të diskutimit, mund të abonoheni duke ndjekur udhëzimet [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|këtu]].<br><br>Nëse faqja ndryshon në të ardhmen, sigurohuni që përveç lidhjes më lart, të bëni dhe ndryshimin e nevojshëm te faqja [[m:Distribution list/Technical Village Pumps distribution list|këtu]]. </div> {{Shortcut|WP:BT}} </div> __TOC__ {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Wikipedia:Buletini Teknik/Arkivi %(counter)d |algo = old(3d) |counter = 2 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <section begin="dritare" /> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31 gusht 2026 22:52 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> 1c1xovodbwps2kku357974xo3cugotd 0 225184 3028893 2930580 2026-08-31T21:17:39Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Abstraksion]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028893 wikitext text/x-wiki '''Abstraksioni''' në kuptimin e tij kryesor është një [[wiktionary:process|proces]] konceptual e ku rregullat dhe [[Koncepti|konceptet]] e përgjithshme rrjedhin nga përdorimi dhe klasifikimi i shembujve të veçantë, literal ("real" ose "konkret") shënjuesve, parimeve, dhe/ose metodave të tjera. "Një abstraksion" është rezultati i këtij procesi — një koncept që vepron si një emër super kategorik për të gjitha konceptet vartëse, duke e lidhur çdo koncept si një ''grup'', ''fushë'', ose ''kategori''.<ref name="Langer">[[:en:Suzanne K. Langer|Suzanne K. Langer]] (1953), ''Feeling and Form: a theory of art developed from Philosophy in a New Key'' p. 90: "[//en.wikipedia.org/wiki/Sculpture Sculptural form] is a powerful abstraction from actual objects and the three-dimensional space which we construe ... through [//en.wikipedia.org/wiki/Sensory_system touch and sight]."</ref> == Shih edhe == * [[Konkretizimi]] * [[Metodologjia]] == Shënime == {{Reflist}} == Referime == * ''The American Heritage Dictionary of the English Language, 3rd edition'', Houghton Mifflin (1992), hardcover, 2140 pages, {{ISBN|0-395-44895-6}}0-395-44895-6 * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?isbn=0761950737|title=Nation Formation: Towards a Theory of Abstract Community|last=James|first=Paul|author-link=Paul James (academic)|publisher=Sage Publications|language=en|year=1996|location=London}} * {{Cite book|url=http://www.academia.edu/1642214/Globalism_Nationalism_Tribalism_Bringing_Theory_Back_In_author_Sage_Publications_London_2006|title=Globalism, Nationalism, Tribalism: Bringing Theory Back In - Volume 2 of Towards a Theory of Abstract Community|last=James|first=Paul|author-link=Paul James (academic)|publisher=Sage Publications|language=en|year=2006|location=London}} * Jung, C.G. [1921] (1971). ''Psychological Types'', Collected Works, Volume 6, Princeton, NJ: Princeton University Press. {{ISBN|0-691-01813-8}}0-691-01813-8. * Sohn-Rethel, Alfred (1977) ''Intellectual and manual labour: A critique of epistemology'', Humanities Press. [[Kategoria:Krijimtari]] [[Kategoria:Metodologji]] [[Kategoria:Abstraksion]] nre2dz70ffg5xrxhup0plk4go2vd2k5 0 225832 3029015 2997854 2026-09-01T11:07:03Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029015 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = Huave | states = [[Meksikë]] | region = Amerika Veriore | speakers = 18,000 (2010) |renditja = |fam1 = |fam2 = '''Gjuha Huave''' |dia1 = |dia2 = |sub1 = |sub2 = |sub3 = |sub4 = | scipt = | nation = | minority = | agency = |iso1 = |iso2 = |iso3 = |linguasphere = | image = | imagecaption = }} Huave (gjithashtu shkruar '''Wabe''') është një [[Gjuha e izoluar|gjuhë izoluar]] të folur nga njerëzit [[Huave]] vendas në bregun e Paqësorit të [[Meksika|shtetit meksikan]] të [[Oaxaca]]. Gjuha flitet në katër fshatra në Isthmun e Tehuantepec, në juglindje të shtetit, me rreth 18,000 njerëz<ref>[[INALI]] (2012) [http://site.inali.gob.mx/pdf/libro_lenguas_indigenas_nacionales_en_riesgo_de_desaparicion.pdf ''México: Lenguas indígenas nacionales''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181213052548/https://site.inali.gob.mx/pdf/libro_lenguas_indigenas_nacionales_en_riesgo_de_desaparicion.pdf |date=13 dhjetor 2018 }}</ref>. Njerëzit Huave të San Mateo del Mar, të cilët e quajnë veten '''Ikoot''', që do të thotë "'''ne'''", i referohen gjuhës së tyre si '''ombeayiiüts''', që do të thotë "'''gjuha jonë'''". Në San Francisko del Mar, termat përkatës janë Kunajts ("ne") dhe umbeyajts ("gjuha jonë"). Termi "Huave" mendohet të vijë nga gjuhët Zapotec, që do të thotë "njerëz që kalb në lagështi", sipas historianit spanjoll Burgoa të shekullit të 17-të. Megjithatë, Martínez Gracida (1888) thotë se kuptimi i termit "shumë njerëz" në Isthmus Zapotec, duke interpretuar hua si "të bollshme" dhe të jetë si një formë e shkurtuar e binit ("njerëzit"). Etimologjia e termit kërkon hetime të mëtejshme. Asnjë prej etymologjive të mësipërme nuk gjykohet si e pranueshme nga folësit e Isthmus Zapotec. Edhe pse marrëdhëniet gjenetike midis gjuhës Huave dhe disa familjeve gjuhësore janë propozuar, asnjë nuk është vërtetuar, dhe Huave vazhdon të konsiderohet një [[Gjuha e izoluar|gjuhë e izoluar]] (Campbell 1997 fq.161). Paul Radin propozoi një marrëdhënie midis Huave dhe gjuhës Mayan dhe Mixe-Zoquean dhe Morris Swadesh propozoi një lidhje me gjuhët Oto-Manguean që është hetuar më tej nga Rensch (1976), por të gjitha propozimet kanë qenë të papërcaktueshme. == Përdorimi aktual dhe statusi == Ndërsa Huave është ende në përdorim në shumicën e domeneve të jetës shoqërore në të paktën një nga katër fshatrat ku është folur, është një gjuhë e rrezikuar. Kohët e fundit, projektet në terren dhe projektet e rivitalizimit janë kryer në komunitetet Huave nga universitetet e vendeve të ndryshme. Që nga viti 2011, raportohet se adoleshentët kanë marrë përsipër të shkruajnë në Huave, në mënyrë që të jenë në gjendje të komunikojnë pa e ditur prindërit e tyre se çfarë thonë ata.<ref>Jes Gearing (2012-03-26). [http://www.altalang.com/beyond-words/2012/03/26/texting-endangered-languages/ "Texting Endangered Languages"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525143823/https://www.altalang.com/beyond-words/2012/03/26/texting-endangered-languages/ |date=25 maj 2017 }}. ''Beyond Words''. Marrë 2012-10-06.</ref>(Është interesant fakti që fjalimi i zhurmshëm i Kickapoo-së meksikan u zhvillua rreth vitit 1915 për shumë të njëjtën arsye.)<ref>Ritzenthaler, Robert E .; Peterson, Frederick A. (dhjetor 1954). "Gjyqi kallëzimtar i indianëve të Meksikës Kickapoo". Antropologe Amerikane. Shoqata Amerikane Antropologjike. '''56''' (6): 1088–1089. [[JSTOR]] [https://www.jstor.org/stable/664763 664763].[[Digital object identifier|doi]]:[https://doi.org/10.1525%2Faa.1954.56.6.02a00110 10.1525/aa.1954.56.6.02a00110].</ref><ref>Margaret Rock (2011-06-29). [http://www.mobiledia.com/news/96056.html "Teenagers Revive Dead Languages Through Texting"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140115060525/http://www.mobiledia.com/news/96056.html |date=15 janar 2014 }}. ''Mobiledia''. Marrë 2012-10-06.</ref> Po ashtu nga viti 2011, një radio stacioni në San Mateo del Mar, Radio Ikoot, po transmetonte në Huave.<ref>Tim Johnson (2011-06-27). [http://www.mcclatchydc.com/2011/06/27/116595/hip-hop-texting-may-help-save.html "Hip-hop, texting may help save world's languages"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701090820/http://www.mcclatchydc.com/2011/06/27/116595/hip-hop-texting-may-help-save.html |date=1 korrik 2012 }}. ''McClatchy''. Marrë 2012-10-06.</ref> == Burimet == [[Kategoria:Gjuhët e izoluara të Amerikës së Veriut]] [[Kategoria:Gjuhë]] pggz5u3k1laims4z8vognzpzxy5dx1r 1 229313 3028972 3028643 2026-09-01T04:17:42Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kimia/Arkivi 1]] 3028972 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kimia/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} sar4h64u9ud3vy6rja8o3tl489hh8q4 1 233577 3028823 2379964 2026-08-31T16:44:23Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028823 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bashkim Fino]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2379963 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190607202406/http://ps.al/familja-jone/bashkim-fino-2 për lidhjen http://ps.al/familja-jone/bashkim-fino-2. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2022 11:15 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bashkim Fino]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028822 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260519065814/https://albheritage.wpadmin.ch/en/2026/03/29/bashkim-fino/ për lidhjen https://albheritage.wpadmin.ch/en/2026/03/29/bashkim-fino/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 18:44 (CEST) pnwglph6z1y8h5k6wasdkaqt7lxhm2z 0 238090 3028939 2931243 2026-08-31T22:56:00Z ~2026-47377-84 192352 /* */ 3028939 wikitext text/x-wiki {{joref}} '''Cyanide''' është një këngëtar dhe autor këngësh i njohur. Jetmir Hoxha a.k.a Cyanide, mbaroi shkollën fillore në Selman Rizë. Mbas luftës në Kosovë, shpresat për një te ardhme më të mir ishin teper të vogla. Në fund të vitit '99, J'H imigroj në SHBA (New York). Në të njejtin vit, filloi vitin e pare në shkollën e mesme "Christopher Columbus" në Bronx. Si shkoll e njohur për turbullina ndërmjet të huajve dhe imigrantëve Shqiptare, J'H gjithashtu e gjeti vetën në mes të problemeve të pa ndëprera. Në fillim të vitit 2000, u takua me Visar Ahmetaj dhe Gzim Hajdinin. Në at koh J'H veq kishte mbushur një fletore me poezi dhe tekste që përshkruanin jetën e tij. Në fund të vitit 2002, V'A dhe G'H e njoftuan Jetmirin me rreperat UniKKatiL dhe Presioni. Mbas dy takimeve të tilla, u krijua grupi The Bloody Alboz (Shqipet e Përgjakshme) anëtarët e të cilit gjinden në këngën e parë të quajtur "Mos T'vjen Inati".Jetmir Hoxha morri pseudonimin "Cyanide". Mbasi që albumi i par i grupit TBA u shfaq në treg, në fillim te verës 2005 nder produksionin muzikor Lori, Cyanide gjithashtu përfundoi albumin e parë të tij solo, të quajtur "Ngjarje e Vërtet". Në fund të vitit '05, Cyanide u largua nga grupi TBA për tia kushtuar kohën dhe energjin karierës ti, personale. Në fillim të muajit Gusht '06, videoklipi i par nga Cyanide, për këngën "Veq Edhe Ni Her" u shfaq në kanalet të televizionit shqiptar: 21, RTK dhe KTV. Me 18 Shtator të vitit 2006, produksioni muzikor Studio Duraku, nxorri në treg albumin "Ngjarje e Vërtet". Jetmir Hoxha (Cyanide) luajti rol kryesor mbi lancimin e grupit Brezi Ri dhe krijimin e albumit e tyre të par “Muhabet Burrash” i cili u shfaq në treg në fillim te vitit 2007. Ky album ishte i shoqërurar me videoklipin e kenges Kosovë. Pas një mungese të shkurt, Cyanide kthehet në fillim të vitit 2009 me albumin e tij të dyt "Elementi i Surprizës", i cili mund të ndigjohet dhe merret falas në ket faqe neti. Në fund të muajit Maj, Cyanide diplomohet me Bachelors in Professional Studies (B.P.S). Ne Korrik te vitit 2012, ai nuk mori pjes ne koncertit e Unikkatilit (TBA), kjo tragjedi hidheroi shume fansat. Ne gusht te vitit 2012, ai lancoi albumin e tij te 3-te i quajtur "Idiokraci" . Ky album theu rekorde ne Kosov dhe vende tjera , dhe cilsohet si nje nder albumet me te mira ( me tema te ndryshme sociale ). Po ashtu me daten 8 shtator RTK ( Rin'On ) do te lancoj nje intervist te CYANIDE , ku ai flet per jeten e vet dhe poashtu flet per ndarjen mes Cyanide , TBA dhe Unikatilit. Tani per tani Cyanide ben pjes ne grupin e njohur qe eshte duke thyer rekorde koheve te fundit Originalat. Cyanide u rikthye fuqishëm me atë qëëngën Ushtarin tem, në bashkëpunim me Vesa Smolicën, ai arriti sukses tejet të madh Në vitin 2006, Cyanide publikon albumin "Ngjarje Gusht 2006, Unikkatil publikon videoklipin "Veq Edhe Ni Her", në bashkëpunim me Cyanide.Në vitin 2009, Cyanide publikon albumin "Elementi I Surprizes".Më datë 24 Dhjetor 2010, Cyanide publikon videoklipin "Idiokraci".Më datë 3 Nëntor 2011, Cyanide publikon videoklipin "Forcat Politike".Në vitin 2012, Cyanide publikon albumin "Idiokraci".Më datë 22 Shkurt 2014, Cyanide publikon videoklipin "Ne Distance".Më datë 7 Mars 2014, Cyanide publikon videoklipin "Ushtarin Tem", në bashkëpunim me Vesa Smolica.Në vitin 2015, Cyanide publikonnreleased Ep".Në vitin 2015, Cyanide publikon albumin "Id Ego Superego".Në vitin 2016, Cyanide publikon albumin "Maje".<ref>{{cito uebin|last1=Hoxha|first1=Jetmir|title=Cyanide|url=https://www.teksteshqip.com/cyanide/biografia|website=Teksteshqip}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Këngëtarë]] [[Kategoria:Biografi]] {{biografi-cung}} n6g16ruei8qsa3i2zfteljjxlralm4j 3028940 3028939 2026-08-31T22:57:03Z ~2026-47377-84 192352 /* */ nhh 3028940 wikitext text/x-wiki {{joref}} '''Cyanide''' është një këngëtar dhe autor këngësh i njohur. Jetmir Hoxha a.k.a Cyanide, mbaroi shkollën fillore në Selman Rizë. Mbas luftës në Kosovë, shpresat për një te ardhme më të mir ishin teper të vogla. Në fund të vitit '99, J'H imigroj në SHBA (New York). Në të njejtin vit, filloi vitin e pare në shkollën e mesme "Christopher Columbus" në Bronx. Si shkoll e njohur për turbullina ndërmjet të huajve dhe imigrantëve Shqiptare, J'H gjithashtu e gjeti vetën në mes të problemeve të pa ndëprera. Në fillim të vitit 2000, u takua me Visar Ahmetaj dhe Gzim Hajdinin. Në at koh J'H veq kishte mbushur një fletore me poezi dhe tekste që përshkruanin jetën e tij. Në fund të vitit 2002, V'A dhe G'H e njoftuan Jetmirin me rreperat UniKKatiL dhe Presioni. Mbas dy takimeve të tilla, u krijua grupi The Bloody Alboz (Shqipet e Përgjakshme) anëtarët e të cilit gjinden në këngën e parë të quajtur "Mos T'vjen Inati".Jetmir Hoxha morri pseudonimin "Cyanide". Mbasi që albumi i par i grupit TBA u shfaq në treg, në fillim te verës 2005 nder produksionin muzikor Lori, Cyanide gjithashtu përfundoi albumin e parë të tij solo, të quajtur "Ngjarje e Vërtet". Në fund të vitit '05, Cyanide u largua nga grupi TBA për tia kushtuar kohën dhe energjin karierës ti, personale. Në fillim të muajit Gusht '06, videoklipi i par nga Cyanide, për këngën "Veq Edhe Ni Her" u shfaq në kanalet të televizionit shqiptar: 21, RTK dhe KTV. Me 18 Shtator të vitit 2006, produksioni muzikor Studio Duraku, nxorri në treg albumin "Ngjarje e Vërtet". Jetmir Hoxha (Cyanide) luajti rol kryesor mbi lancimin e grupit Brezi Ri dhe krijimin e albumit e tyre të par “Muhabet Burrash” i cili u shfaq në treg në fillim te vitit 2007. Ky album ishte i shoqërurar me videoklipin e kenges Kosovë. Pas një mungese të shkurt, Cyanide kthehet në fillim të vitit 2009 me albumin e tij të dyt "Elementi i Surprizës", i cili mund të ndigjohet dhe merret falas në ket faqe neti. Në fund të muajit Maj, Cyanide diplomohet me Bachelors in Professional Studies (B.P.S). Ne Korrik te vitit 2012, ai nuk mori pjes ne koncertit e Unikkatilit (TBA), kjo tragjedi hidheroi shume fansat. Ne gusht te vitit 2012, ai lancoi albumin e tij te 3-te i quajtur "Idiokraci" . Ky album theu rekorde ne Kosov dhe vende tjera , dhe cilsohet si nje nder albumet me te mira ( me tema te ndryshme sociale ). Po ashtu me daten 8 shtator RTK ( Rin'On ) do te lancoj nje intervist te CYANIDE , ku ai flet per jeten e vet dhe poashtu flet per ndarjen mes Cyanide , TBA dhe Unikatilit. Tani per tani Cyanide ben pjes ne grupin e njohur qe eshte duke thyer rekorde koheve te fundit Originalat. Cyanide u rikthye fuqishëm me atë qëëngën Ushtarin tem, në bashkëpunim me Vesa Smolicën, ai arriti sukses tejet të madh Në vitin 2006, Cyanide publikon albumin "Ngjarje Gusht 2006, Unikkatil publikon videoklipin "Veq Edhe Ni Herkëpunim me Cyanide.Në vitin 2009, Cyanide publikon albumin "Elementi I Surprizes".Më datë 24 Dhjetor 2010, Cyanide publikon videoklipin "Idiokraci".Më datë 3 Nëntor 2011, Cyanide publikon videoklipin "Forcat Politike".Në vitin 2012, Cyanide publikon albumin "Idiokraci".Më datë 22 Shkurt 2014, Cyanide publikon videoklipin "Ne Distance".Më datë 7 Mars 2014, Cyanide publikon videoklipin "Ushtarin Tem", në bashkëpunim me Vesa Smolica.Në vitin 2015, Cyanide publikonnreleased Ep".Në vitin 2015, Cyanide publikon albumin "Id Ego Superego".Në vitin 2016, Cyanide publn "Maje".<ref>{{cito uebin|last1=Hoxha|first1=Jetmir|title=Cyanide|url=https://www.teksteshqip.com/cyanide/biografia|website=Teksteshqip}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Këngëtarë]] [[Kategoria:Biografi]] {{biografi-cung}} 0kb2jns87zghdt0h0gciujzqqpp7ncf 3 239385 3028826 3028197 2026-08-31T17:26:13Z Fallbackintoreality 102113 /* Kerkese per zhvendosje dhe kontrollim */ Përgjigje 3028826 wikitext text/x-wiki {{Arkiva|banner=yes}} ==Per titullin e kontrollueses== Tung Arber, Jam Era Qena dhe momentalisht jam e angazhuar si Menaxhere e Projektit tek Wikimedianet e Gjuhes Shqipe. Kam bere nje kerkese qe te behem kontrolluese ne Wikipedia shqip, por kerkesa nuk po me shfaqet dhe nuk eshte kontrolluar. A mundesh me shiku se cka nuk eshte ne rregull? Po ashtu Kleini me sugjeroj te ju them edhe qe te me beni transclude tek lista. [[Wikipedia:Administrata/Kontrollues/Kërkesa/Eraqena|Ketu]] gjindet kerkesa ime. Faleminderit shume e me kontakto me cfaredo pergjigje! --[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 9 korrik 2026 14:45 (CEST) :{{done}} T'a shtova tek [[Wikipedia:Administrata/Votimet/Kërkesa për kontrollues]], tash del n'sirtarin e Administratës. Suksese! [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 korrik 2026 19:34 (CEST) == Per skeda të brëndshme == Përshendetje , doja te te pyesja nuk ka opsion ketu tek sq per te ngarkuar skeda te brendeshme si foto, pdf , apo docx sic e ka en wiki pra pa qene nevoja tek wiki commons? se po e shihja dhe spo e gjeja se ku. Faleminderit [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 18 shtator 2025 13:39 (CEST) :Kjo po diskutohet tash për tash tek [[Wikipedia:Kuvendi|Kuvendi]] te nëntitulli "[[Wikipedia:Kuvendi#Pastrimi i skedave jo të lira|Pastrimi i skedave jo të lira]]", mirëpo për me i ra shkurt e shqip: :Çdo Wikipedi ka për obligim me ofru <u>vetëm material me leje të lirë</u>, dhe nëse s'është material i lirë duhet me pas [[Fair use|ni arsyetim shumë të fortë për përdorimin e tij]]. Në të kaluarën, kjo politikë nuk është përforcu dhe redaktorët kanë ngarku çka kanë mujtë. Si pasojë jemi mbetë me fotografi dhe skeda që nuk na përkasin dhe që ligjërisht s'kemi të drejtën me i përdorë pa i tjetërsu diqysh. Për atë shkak na kanë ardhë Wikimedia me na kërku me i pastru këto skeda dhe me e çaktivizu funksionin e ngarkimit të skedave lokale derisa t'ndreqet ky problem. :Zakonisht në Wikipedia anglisht përdoret vetëm një porcion shumë i vogël ose fotoja e plotë në madhësi më të vogël të mundshme pa u sakrifiku lexueshmëria apo mesazhi. Kjo politikë pritet me hy në praktikë që prej zgjidhjes së këtij problemi tonë. Na për momentin nuk kemi naj politikë konkrete rreth përdorimit të materialit jo të lirë, vetëm që duhet me u arsyetu si duhet. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 18 shtator 2025 15:14 (CEST) ::e kuptoj faleminderit, por nese adoptohet me vone si tek en wiki etj si politike perdorimi do ishte ok. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 18 shtator 2025 15:22 (CEST) :::Për atë punë, duhet me ia gjet burimin skedave që i kemi dhe me kuptu nëse janë të arsyeshme me u përdorë apo jo. Nëse s'mundemi, i fshijmë dhe masnej mundemi me fillu tek faza tjetër—draftimi i një politike si duhet për skedat lokale. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 18 shtator 2025 15:27 (CEST) ::::Burimi nje menyre dhe me ane te google photo search te jep fotot e njejta ose te gjashme si burime por duhet manualisht per cdo foto e merr kohe, draftimi i politikave hapi i duhur se gjynah te na rrine shume artikuj pa foto si "jetime". [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 18 shtator 2025 15:30 (CEST) :::::Këto munden me u draftu njëkohësisht. Momentalisht, e vetmja gjë që kemi më të afërt me rregullore për shfrytëzim të skedave jo të lira është [[WP:Përmbajtja jo e lirë]] dhe atë e krijova unë si përkthim të faqes në anglisht pa rregulla konkrete (dmth. vetëm me informata të përgjithshme). [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 18 shtator 2025 18:27 (CEST) ::::::sapo e pashe goxha pune e mire si start. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 18 shtator 2025 19:13 (CEST) == Linqe të reja në dy stampa == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], A mund të bësh një rregullim që në stampat e [[Kosova]] dhe [[Shqipëria]] teksti GDP të jetë PBB dhe të dërgoj si lidhje te [[Prodhimi i Brendshëm Bruto]]. Kurse teksti që është aktualisht në kllapa (PPP) të bëhet (BFB) dhe jetë si lidhje te [[Barazia e Fuqisë Blerëse]]?. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 tetor 2025 21:19 (CEST) :{{Done}} I hyra stampës [[Stampa:Infobox country]] për do ndryshime pasi edhe afishet nuk u përkthyen si duhet. E kryva tash. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 13 tetor 2025 01:36 (CEST) ::Tani duken shumë më mirë, të lumtë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 13 tetor 2025 02:07 (CEST) == Kontrolli i ndryshimeve == Pas shumë muajsh punë kanë mbetur vetëm 150 ndryshime në pritje për kontroll. Si kontrollues me përvojë, kur të mundesh, hidhi një sy listës. Mbase mund ta mbyllim brenda këtij viti. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 20 tetor 2025 10:53 (CEST) :Rrugës jam! [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 20 tetor 2025 13:21 (CEST) ::75 të mbetura aktualisht, 99% nga dy muajt e fundit. Përparim shumë i mirë. Me këtë ritëm, mbase mund ta mbyllim brenda këtij muaji. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 22 tetor 2025 11:34 (CEST) :::Kur të gjesh kohë, a mundesh të merresh me propozimet e diskutuara [[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P#Kontrollimi|këtu]]? Falë përvojës tënde në faqet e rregulloreve, mund të jetë ide e mirë ta shtjellosh ti si temë. Plani është që të vendoset një standard për kontrolluesit, të krijohet një grup-bërthamë aktiv që të jetë në gjendje pune dhe të aprovohet [[mw:Automoderator|AI]] për t'i ndihmuar në kontroll. Këto janë përpjekjet e fundit për ta mbajtur në kontroll [[Speciale:PendingChanges|listën]], përpara se të shkohet drejt zgjedhjeve më radikale ku rrjeta e kontrollit të largohet plotësisht e të ruhet vetëm si masë mbrojtëse për artikuj specifikë. Por duhet të nxitojmë. S'ka kaluar as 1 muaj nga zbrazja e saj dhe aktualisht janë mbi 150 ndryshime në pritje për kontroll. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 8 nëntor 2025 12:06 (CET) == Kandidatura == @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] të ka [[Wikipedia:Administrata/Administratorë/Kandidatura/Fallbackintoreality|propozuar si administrator]]. Që kandidatura të ketë vlerë fillimisht duhet pranuar zyrtarisht nga kandidati i propozuar në pjesën përkatëse. Për ide, mund të shikosh dhe kandidaturat e kaluara në [[Wikipedia:Administrata/Arkivi|arkivin e administratës]]. Suksese nëse pranon! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 16 nëntor 2025 01:58 (CET) :E pranova kandidaturën. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 16 nëntor 2025 21:47 (CET) == Administrator == Tashmë gëzon privilegje administrative për 1 vit. Nuk po zgjatem shumë duke shprehur ku duhet përqëndruar puna në komunitet apo cilat rregullore duhen pasur parasysh pasi besoj se je i mirënjohur me faktorët e mësipërm. Po them thjesht që sa më shumë duar të kemi që kujdesen për mirëmbajtjen te [[Speciale:FaqetSpeciale|Faqet e veçanta]], aq më mirë është. Megjithëse, në gjykimin tim, duhet të jenë një pikë kyçe e punës administrative, shumë administratorë përqëndrohen më së shumti te bllokimet e mbrojtjet e faqeve duke e lënë krejtësisht në harresë elementin e mirëmbajtjes. Në veçanti, ndihma do të ishte mëse e mirëpritur te [[Speciale:LintErrors]] ku prej vitesh jam i vetmi anëtar që punoj. Aty kemi pasur shifra frikësuese për një projekt të vogël si tonin, duke vajtur në disa qindramijëra njësi për kategori, që janë zvogëluar në shifrat aktuale vetëm pas ndihmës nga disa përdorues të huaj nga EnWiki, një roboti dhe punës sime të vazhduar. Suksese sërish dhe puna e mbarë! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 dhjetor 2025 14:54 (CET) :Ndihem i nderuar me këtë rol dhe përgjegjësi. Do t'i shfrytëzoj këto drejta sa më mirë që mundet, në përmirësimin e efikasitetit dhe dobisë të Wikipedisë për lexuesit dhe redaktorët së bashku. Uroj bashkëpunimin e mëtutjeshëm! [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 5 dhjetor 2025 15:17 (CET) == Do doja disa keshilla == Pershendtje! Kam pare aktivitetin ne wikipedia dhe di te them se eshte shume i mire, me duhet ndihma jote ne menyre qe te arrij te krijoj nje artikull te bollshem dh ne menyre qe te perkthehet dhe ne gjuhe te tjera. Artikulli ne fjale eshte njekohesisht dhe artikulli qe ishit redaktues, programi televiziv ne Top Channel, Lufta e Nuseve. Do tju isha shume falerendues nese do te me ndihmonit sadopak ne permbushjen dhe perkthimin e asaj faqeje ne anglisht ose ne gjuhe te tjera kryesore [[Përdoruesi:Martinxx1|Martinxx1]] ([[Përdoruesi diskutim:Martinxx1|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 17:54 (CET) == Artikuj të pakategorizuar == Përshëndetje! Kur të mundesh, hidh ndonjë sy nga lista [[Speciale:FaqeTëPakategorizuara]]. Ka më pak se 1K artikuj në tërësi dhe shumica prej tyre mund të duhet të kalohen te [[WP:FG]]. Është një tjetër faqeje mirëmbajtjeje që potencialisht mund t'i nxirret fundi. Sa më shumë faqe mirëmbajtjeje të zbrazëta të kemi te [[Speciale:FaqetSpeciale]], aq më i shëndetshëm është projekti në tërësi dhe, nisur nga natyra e punës, këto janë çështje që duhet të menaxhohen nga administratorët/anëtarët veteranë më së shumti. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 mars 2026 14:58 (CET) :Hiç s'është ide e keqe. Po i hyj asaj liste rend për momentin. Sa për dokumentim, për momentin janë 887 artikuj të pakategorizuar. Shpresoj ta reduktoj atë numër. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 18 mars 2026 22:53 (CET) == Gjimnazi Ahmet Dakli == Tung {{ping|Fallbackintoreality}} jemi duke mentoru nxenes ne shkrimin e artikujve per shkollat e tyre, mes tjerave edhe per Gjimnazin "Ahmet Dakli". Heren e fundit qe e kam pa nuk kishte reklame, e paske fshi per kete arsye. Ktheje te lutem, une do te kujdesem qe te jete ne nivel te pranueshem per Wikipedia. T'u japim hapesire per permiresimin e artikujve te tyre perderisa zgjate aktiviteti, pastaj nese nuk kane aspak vlere jam ne rregull te fshihen. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 22 mars 2026 16:08 (CET) :Hej Arianit, falemnderit që po ma cek tash dhe m'fal për vendimin e ngutur. Nuk kam pasë qysh me e kuptu ndryshe se është pjesë e ni aktiviteti. Për herat e ardhshme, t'kisha lut me i cekë me naj stampë, përmbledhje redaktimi apo faqe diskutimi kur faqja e një shkolle u kriju si pjesë e një fushate prej WALUG, që administratorët e tjerë mos me e ba gabimin e njejtë si unë. E riktheva faqen dhe e citova këtë diskutim si arsyetimi. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 22 mars 2026 16:27 (CET) ::Veç sa krijova stampën {{Tl|1 Shkollë, 1 Artikull}} që të shkojë në faqe diskutimi. Po i kontrolloj faqet që janë krijuar si pjesë e fushatës dhe po i etiketoj. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 22 mars 2026 17:05 (CET) :::Pa problem. Ndoshta është mirë me njoftu në Kuvend kur kemi fushata të këtilla. E kemi diskutu edhe me vendose banera te faqja e diskutimit të artikullit përkatës. {{Unsigned|Arianit| 22 mars 2026 18:43}} ::::S'është ide e keqe. Kur kemi fushata të tilla, politikat e projektit qëndrojnë mbi të gjitha. Një pjesë e madhe e artikujve që i shfletova kanë pasë vetëm nga një burim a dy sa për me formu themele. Qajo nuk është keq për bazë, ama shpesh qëndrojnë artikujt në atë gjendje për një kohë të gjatë. Shkollat me shkru artikuj për vete ish kanë edhe konflikt interesi, mirëpo po flasim për kontribute të ndihmuara nga vet grupi që ndihmon në administrimin e projektit në trojet shqiptare. Prandaj duhet me ia komuniku mirë redaktorëve tjerë si puna jeme se cilët artikuj po krijohen prej këtyre projekteve (dhe rrjedhimisht po deklarojnë konflikt interesi), dhe cilat jo. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 22 mars 2026 19:12 (CET) == Artikulli për Tahir (Zhegoci) https://sq.wikipedia.org/wiki/Tahir_(Sejfiu)_Zhegoci == Kërkesë për rishqyrtim të fshirjes së artikullit “Tahir Zhegoci” Kërkoj rishqyrtim të vendimit për fshirjen e artikullit “Tahir (Sejfiu) Zhegoci”, pasi konsideroj se figura në fjalë ka rëndësi historike dhe është e dokumentuar në disa burime të shkruara. Tahir Sejfiu (Zhegoci) përmendet në literaturë historike që lidhet me Lëvizjen Kaçake dhe zhvillimet në Anamoravë, ku figuron si pjesëmarrës në aktivitetet e kohës. Gjithashtu, ai përmendet në librin “Kur pranvera vonohet” të Fadil Hoxha, i cili trajton ngjarjet e Luftës Nacionalçlirimtare në Kosovë dhe përbën burim të rëndësishëm historik. Përmendja e tij në këtë vepër tregon se ai ka qenë pjesë e zhvillimeve të rëndësishme të kohës. Për më tepër, ai përmendet në artikuj dhe materiale të ndryshme historike dhe publicistike që trajtojnë figurat e rezistencës shqiptare në Kosovë. Edhe pse disa nga këto burime janë përmbledhëse, ato e konfirmojnë ekzistencën dhe aktivitetin e tij historik. Figura e tij është e njohur edhe në nivel lokal dhe është përjetësuar në toponimi (p.sh. emërtimi i rrugëve me emrin e tij, i dokumentuar edhe në harta si OpenStreetMap/Geoview), çka tregon njohjen dhe rëndësinë e tij në komunitet. Duke marrë parasysh këto burime dhe faktin që artikulli mund të përmirësohet me referenca më të plota dhe strukturë enciklopedike, kërkoj që të lejohet rikrijimi i artikullit ose rikthimi i tij për përmirësim të mëtejshëm. Faleminderit. [[Përdoruesi:Historionkos|Historionkos]] ([[Përdoruesi diskutim:Historionkos|diskutimet]]) 28 mars 2026 14:24 (CET) :Fillimisht, mirësevjen në Wikipedia! Faleminderit për interesimin tënd. :Para se të vazhdoj me shpjegimin, t'kisha lutë me vendosë përfundimisht se cili është ''emri'' dhe cili ''mbiemri'', e mos të luajmë me kllapa. Nuk po e përkrah argumentin nëse nuk mundemi as me u pajtu se si quhet personi. :Artikulli në pyetje u nominua për grisje për shkak se burimet në tekst nuk e mbështetnin plotësisht shquarësinë e subjektit. Pas shqyrtimit, i pati gjithsej dy burime që u ribotuan disa herë në platforma tjera. [[WP:V|Vërtetueshmëria]] është shumë e rëndësishme, dhe të përmendurat e thjeshta nuk mjaftojnë për t'a themeluar shquarësinë e një biografie në Wikipedia. Nëse është ''e vërtetë'' dhe ''meriton përfshirjen'' (nuk mund të jetë vetëm njëra), kryesisht më shumë se tre burime të pavarura mund të ndihmojnë t'a themelojnë një biografi si duhet. :Emërtimi i një rruge me emrin e një personi nuk e cek shquarësinë e tyre në vetvete dhe nëse mblidhet në një artikull të mirëfilltë, duhet të dëshmohet përmes një burimi [[WP:Burimet e besueshme|të pavarur e të paanshëm]]. Hartat e hapura si OpenStreetMap, sado të dobishme që janë, janë të kontribuar nga përdoruesit e vet ashtu si Wikipedia, dhe nuk mund të merren si burime në Wikipedia ([[WP:V#Wikipedia dhe burime që pasqyrojnë apo e përdorin atë|ashtu siç nuk lejohet të citohet Wikipedia brenda Wikipedias]]). :Nëse je i bindur që artikulli mund të ekzistojë duke i ndjekur politikat e [[WP:Shquarësia|shquarësisë]], je i lejuar të rikrijosh artikullin si draft në hapësirën tënde të përdoruesit (dmth. tek [[Përdoruesi:Historionkos]]{{xt|/emri i artikullit në fund}}). Këtu mund ta ushtrosh redaktimin deri sa të jetë gati për hapësirën kryesore, ku mund të kërkosh zhvendosjen e artikullit tek hapësira kryesore. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 28 mars 2026 15:52 (CET) ::Faleminderit për sqarimin dhe kohën e marrë për shqyrtimin e artikullit. ::Sa i përket emrit, do të mundohem ta verifikoj dhe ta vendos në formën më të saktë dhe të qëndrueshme, bazuar në burime të besueshme. ::E kuptoj rëndësinë e burimeve të pavarura dhe të verifikueshme për themelimin e shquarësisë. Do të përpiqem të gjej dhe të shtoj burime shtesë që e mbështesin subjektin në mënyrë më të plotë. ::Nëse nuk arrij të siguroj burime të mjaftueshme për momentin, do ta rikrijoj artikullin si draft në hapësirën time të përdoruesit dhe do të punoj më tej në përmirësimin e tij para se ta propozoj përsëri për hapësirën kryesore. ::Faleminderit edhe një herë për udhëzimet. [[Përdoruesi:Historionkos|Historionkos]] ([[Përdoruesi diskutim:Historionkos|diskutimet]]) 28 mars 2026 16:10 (CET) == Stampa e grisjeve == Së fundmi ke vendosur stampën e faqeve për grisje ({{tl|Faqe për grisje}}) pa e thirrur por duke kopjuar tërë kodin e saj në faqet ku e ke vendosur. Përshtypja ime është që kjo ka ndodhur gabimisht por gjithsesi mendova të ta sillja në vëmendje. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 prill 2026 12:19 (CEST) :Unë e lashë aty si udhëzim meqë në atë mënyrë po përdoret nëpër Wiki tjera, mirëpo nuk më ra në mend që këtu nuk po përdoret ashtu në praktikë. E hoqa udhëzimin dhe do e përdor si stampë të rregullt prej tash e tutje [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 1 prill 2026 12:41 (CEST) ::Ç'është e vërteta, në atë mënyrë që e ke përdorur mundësohet lidhja konkrete me diskutimin përkatës te WP:FG, gjë që nuk do të ndodhte nëse do të përdorje thjesht {{tl|Faqe për grisje}}. Por ky është problem teknik, normalisht stampa duhet përdorur në metodën tradicionale me thirrje. ::Për sa i përket problemit teknik në vetvete, stampa nuk arrin ta përmbajë kompleksitetin e vendosjes së shumë artikujve njëherazi për grisje pasi përdorimi i saj është i thjeshtë: Merr parashtesën ''Wikipedia:Forumi i Grisjes/Kërkesë për grisje/'' dhe shtoji titullin e faqes ku po përdoret. Kjo mund të zgjidhet me Lua mbase por deri tani nuk kemi vepruar pasi shtimi masiv i artikujve për grisje supozohet të jetë ''edge case'', një teknikë që pritet të zbehet në përdorim pasi të përfundojnë auditimet e listave dhe artikujve kronologjikë. ::Vetë procedura e grisjes nuk i ka ende të mirëkristalizuara praktikat e ndjekura pasi WP:FG ka marr hov si hapësirë për diskutime vetëm këto dy vite. Gradualisht priten përmirësime pasi të vihen re mënyra specifike të veprimit (''behavioral patterns''), përfshirë këtu dhe anën teknike (automatizimi i vendosjes së kërkesave në faqet kryesore të diskutimit përkatëse, heqja e tyre sipas nevojës dhe shtimi e heqja e stampave në faqet e duhura është një shembull). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 prill 2026 13:05 (CEST) == Mundem? == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]Duke qenë se unë mendoj se Leutrimi e ka fshirë qëllimisht faqen bashkë me TalkPage, a mundem të hap një nënfaqe dhe të postoj draftim e fundit që kam shpëtuar në kompjuter për artikullin Ermal Beqiri, në mënyrë që ta shofësh të përfaqësuara të paktën ato që po them unë. E kuptoj që ka vend për përmirësim por ne nuk mund të diskutojmë mbi meritat pa patur atë që kisha shkruar përpara syve. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 4 prill 2026 13:19 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] Ta vendosa këtu: [[Përdoruesi:Fallbackintoreality/Ermal Beqiri (draft)]]. Tek artikulli këtu kisha shtuar edhe këtë referencë nga media e huaj, që nuk e përmend Beqirin drejtëpërdrejtë, por përmend skandalin e AKSHIt. https://english.elpais.com/international/2026-02-19/albania-europes-laboratory-where-ai-combats-or-hides-corruption.html Të lutem ki gjithashtu parasysh se unë kam hapur edhe një mbi [[Ergys Agasi]], dhe ai nuk është sfiduar deri më tani. Ndërsa BLP e Beqirit është fshirë 2 herë. Të ripërsëris që nuk jam kundër ndryshimit të tonit, stilit të këtyre biografive. Por jo të fshihet faqja dhe të hiqen info të mirë-referencuara. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 4 prill 2026 13:27 (CEST) ::E pranoj që të jetë prezente në draft, ama përgjegjësia për ta vendosur në draft qëndron tek ne administratorët e jo tek ti (sidomos jo me e vendosë nën fushën "Përdoruesi:" të dikujt tjetër). ::Po e shqyrtoj si draft, pastaj mundemi me e diskutu bashkërisht me redaktorë të papërfshirë nëse është në gjendje për hapësirën kryesore. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 4 prill 2026 13:32 (CEST) :::'''Mendoja se ti e kishe [[Përdoruesi:Fallbackintoreality/Ermal Beqiri (draft)|marrë përsipër ta rregulloje artikullin]]?''' Sepse Leutrim.P, sipas meje në një përpjekje sërisht abuzive për të parandaluar krijimin e artikullit, po hap votim. duke anashkalaur gjithë procedurat që Wiki ka për të parandaluar abuzime. (Kur në fakt votim duhet hapur për abuzimet që ai ka bërë.) Unë mendoj se duhen ndjekur rregullat e wikit dhe duhet diskutuar me artikullin të pranishëm. Si mund të diskutohet rreth meritës së një artikulli kur ky nuk është i pranishëm? Unë mendoj se në draftin që të postova, ka më se mjaftueshëm burime dytësore, nuk është shkruar asnjë e pavërtetë, dhe akoma [[Përdoruesi diskutim:Fallbackintoreality/Ermal Beqiri (draft)|më shumë burime gjenden këtu]]. '''Unë të lutem që të punosh mbi artikullin''' si një përdorues i asnjëanshëm, që ti kontrollosh të gjitha referencat që janë në artikullin origjinal, të shtosh të tjera nëse duhet, '''dhe të bësh të gjitha riformulimet e tonit që shikon të arsyeshme.''' [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 5 prill 2026 19:55 (CEST) ::::A po m'len pak kohë bre, vlla? Mungesa e durimit prej anës tënde vërtet po shfaqet, dhe nuk po shfaq respekt për kohën e asnjë vullnetari këtu. Kjo nuk është temë për ngut. Mos na e bë edhe bajat, të lutem. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 5 prill 2026 22:09 (CEST) :::Pra të lutem të shohësh cili është qëndrimi im dhe cili është qëndrimi i të tjerëve. Unë jam i gatshëm për kompromis, të tjerët duan që ai artikull të mos krjohet. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 5 prill 2026 19:57 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Burt Reynolds]]'' == Përshëndetje, Fallbackintoreality! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2930441|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Burt Reynolds]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20prill%202026,%2001:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 prill 2026 03:30 (CEST) == Keqkuptim mbi Ermal Beqirin == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] Te kerkoj falje qe nuk te permenda me diskutimin e draftit te Ermal Beqirit, kujtova se do e shkruante Libertariani, megjithate keshillat besoj se do te vlejne edhe tyj per shkrimin. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 8 prill 2026 23:55 (CEST) == Sqarim shkurt == Ripërsëris që impenjohem të mos editoj më artikullin për të cilin diskutuam. Por po ashtu të lutem të më shpjegosh shkurtimisht se çfarë blloku më bëre praktikisht me këto 4 veprime, që të di paraprakisht se çfarë pengesash kam ndaj editimit të sq.wiki. Kjo sepse shoh [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciale:Log&logid=1423358 këtë 1], [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciale:Log&logid=1423359 këtë 1.1] (ça dmth këto dy të parat?), pastaj [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciale:Log&logid=1423362 këtë EB 1] dhe këtë [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciale:Log&logid=1423363 EB 1.1]. Të flm! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 9 prill 2026 11:16 (CEST) :Shkurtimisht, ''bllokimi është te faqja Ermal Beqiri dhe faqja diskutuese. Ato faqe nuk ki me mujt me i redaktu për një muaj''. Përndryshe, asgjë tjetër nuk ndryshon për ty, dhe të gjitha faqet e tjera janë të lira për t'i redaktuar. Ishte mesnata, dhe nuk e aplikova herën e parë bllokun si duhet? Lol. Pa dashje t'a bllokova komplet redaktimin, dhe pastaj m'ka vyjtë me e korrigju prandaj m'fal për ngatërresën. Pas një muaji, ki me e pasë të drejtën e redaktimit aty ashtu si të gjithë të tjerët. :(Btw "Krijimi i llogarive është i çaktivizuar" nënkupton që s'mundesh me kriju llogari të re për me e tejkalu blloku) [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 11:23 (CEST) == Fshirja e editimeve te Alma Cupit == Pershendetje. Alma Cupi ka lindur ne 18 gusht 1972 dhe jo ne 1966 keshtu qe te pakten kete informacion mos e hiq. Nese Alma do ta editoje vete faqen e saj ne Wikipedia atehere cila do ishte menyra me e mire? Informacionet nuk mund te gjenden ne vende te tjera prandaj referova LinkedIn. Te gjitha te dhenat jane marre ne menyre direkte nga Alma meqese une jam vajza e saj dhe ajo do donte nje artikull me te detajuar ne Wikipedia. [[Përdoruesi:Arbjana|Arbjana]] ([[Përdoruesi diskutim:Arbjana|diskutimet]]) 17 prill 2026 00:36 (CEST) :Përshëndetje! Filllimisht falemnderit për transparencën, znjsh. Çupi, dhe për interesin tënd në përmirësimin e mbulimit të nënës në projektin tonë. :Konkretisht për shkak që je e bija e saj, kjo na prezanton pak një [[Wikipedia:Konflikt interesi|konflikt interesi]], meqë ke një lidhje familjare me të. Jo që është diçka e keqe, por që Wikipedia e ka parim të jetë artikulli neutral dhe i bazuar mbi burime të paanshme; dhe zor është të jesh neutral e i pavarur kur flet për hiç më pak se nënën tënde. :Kur gjendesh në një konflikt interesi, je e inkurajuar të përdorësh faqen e diskutimit të artikullit (pra p.sh. [[Diskutim:Alma Çupi]]) që të marrësh vëmendjen e një redaktori të papërfshirë të të ndihmojë që t'a hartojë në një mënyrë të paanshme, dhe t'a vërtetojë kërkesën tënde. :Meqë unë veç jam këtu, po e marr atë përsipër për këtë kërkesë. :Nëse kjo ditëlindje thjesht është gabim, por nuk ka burime të pavarura e të paanshme që e deklarojnë të saktën, atëherë nuk përket e sakta në Wikipedia. Zgjidhja këtu është të hiqet e gabuara dhe të mbahet data e lindjes prej artikullit derisa të dihet prej një [[Wikipedia:Identifikimi i burimeve te besueshme|burimi të pavarur e të besueshëm]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 17 prill 2026 01:25 (CEST) ::Pershendetje! Ok, shume faleminderit per informacionet. Atehere do perpiqem te gjej disa burime te pavarura per te mbeshtetur informacionet e tjera. Duke patur parasysh qe shume nga punet e Alma Cupit nuk jane te dokumentuara eshte veshtire te gjesh online burime prandaj perdora linkun e LinkedIn ku ka vendosur nje rrjedhuri te CV-se. [[Përdoruesi:Arbjana|Arbjana]] ([[Përdoruesi diskutim:Arbjana|diskutimet]]) 17 prill 2026 14:30 (CEST) :::Që mungojnë shpesh burimet e kemi parasysh. Mungesa e burimeve mund të jetë pengesë për vet ekzistencën e artikullit. Ajo akoma po shqyrtohet teksa flasim. Me rëndësi është që ta cek: [[Wikipedia:JOPROMO|Wikipedia nuk është CV]], dhe nuk lejohen rrjete sociale shumë si burime (si puna e LinkedIn-it). [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 18 prill 2026 03:07 (CEST) == Të lutem mos i jep fill diskutimit mbi editimet në en.wiki == Sq.wiki nuk ka tagër të më kritikojë mua editimet që bëj në en.wiki, veçanërisht jo Lanceloti. EN.Wiki ka shumë më shumë editorë me shumë më shumë exp se Lanceloti, dhe çfarëdo të vendosin ata për këtë https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Log/2026_April_17#Lori_Hoxha dhe këtë ajo do bëhet https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3AReliable_sources%2FNoticeboard#Blacklist_Teksteshqip.com_for_use_on_Bio_articles Diskutimi ka filluar që në 3 prill, https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Lori_Hoxha por ajo IP-ja nuk e ka vazhduar më tej diskutimn aty... por ka vajtur është ankuar këtu https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Teahouse/Questions/Archive_1290#Talk:Lori_Hoxha . Asnjë nuk i ka dhënë të drejtë. (Nuk po dua të hedh hipoteza se kush është IPja, veçse dua të them që lanceloti e ka parë Diskutimin, dhe vazhdon prezanton të njëjtin "argument" të IPsë.). Të flm! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 17 prill 2026 12:17 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arkitektura vernakulare e Karpateve]]'' == Përshëndetje, Fallbackintoreality! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2959096|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arkitektura vernakulare e Karpateve]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20prill%202026,%2021:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 prill 2026 23:19 (CEST) == Përmirësimi i artikullit "Liqeni i Gramozit" == Përshëndetje, Po ju kontaktoj me sugjerim të administratorit Klein Muçi lidhur me një korrigjim të rëndësishëm gjeografik dhe të bazuar në burime zyrtare për artikullin "Liqeni i Gramozit". Meqenëse puna juaj fokusohet në mbarëvajtjen editoriale të përmbajtjes, ju lutem hidhini një sy diskutimit publik që kam hapur këtu, ku janë renditur të gjitha burimet parësore kartografike (ASIG, Ktimatologio, etj.): [[Diskutim:Liqeni i Gramozit]]<nowiki> Ndihma juaj për të reflektuar saktësinë gjeografike dhe parimin e Asnansisë (NPOV) do të ishte shumë e vlerësuar. Me respekt, ~~~~</nowiki> [[Përdoruesi:Aetolia|Aetolia]] ([[Përdoruesi diskutim:Aetolia|diskutimet]]) 27 maj 2026 16:07 (CEST) == Shqyrtime == Kam bërë shumë shtesa. A dëshironi të shihni edhe redaktimet e mia të tjera dhe t'i shënoni ato si të kaltërta dhe të miratuara? [[Përdoruesi:Gefälligst|Gefälligst]] ([[Përdoruesi diskutim:Gefälligst|diskutimet]]) 13 korrik 2026 11:44 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Red Bull]]'' == Përshëndetje, Fallbackintoreality! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3024793|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Red Bull]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20gusht%202026,%2021:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 gusht 2026 23:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Top Channel]]'' == Përshëndetje, Fallbackintoreality! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3027957|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Top Channel]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20gusht%202026,%2021:46)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 gusht 2026 23:46 (CEST) == Kerkese per zhvendosje dhe kontrollim == Pershendetje, a mund tme ndihmoni me dy gjera kur keni kohe? 1. Ta zhvendosni artikullin [[Njësia administrative Karbunarë]] tek Karbunarë, Lushnja. Ndoshta titulli eshte i bllokuar nga nje historik i vjeter i nje faqeje tjeter dhe sistemi nuk me lejon ta kryej vete si redaktues. <br> 2. Kam gjithashtu disa ndryshime te mbetura ne pritje qe nga data 23 gusht. A mund t'i kontrolloni dhe t'i miratoni nese cdo gje eshte në rregull? Flm [[Përdoruesi:Magapetro|Magapetro]] ([[Përdoruesi diskutim:Magapetro|diskutimet]]) 27 gusht 2026 01:27 (CEST) :{{done}} [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 31 gusht 2026 19:26 (CEST) iw1f2c3pt51b1ob4utpki4now3un5vs 0 244318 3028834 3022551 2026-08-31T18:56:52Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Cyrus the Great, versioni i datës 9 gusht 2026 (revizioni 1368446932) 3028834 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Kiri i Madh<br />{{lang|peo|𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁}} | title = [[Mbret i mbretërve|Mbret i Mbretërve]]<br>Mbret i Katër Anëve të Botës | image = Cyrus II (The Great) (cropped).jpg | caption = Reliev me gjeni të krahëzuar në [[Pasargade|Pasargadë]], me flokë të gërshetuara dhe kurorë hemhem, i identifikuar sipas një teorie të vjetër me Kirin{{sfn|Curzon|2018|p=75}}{{efn|Në vitet e fundit, historianët janë larguar nga identifikimi i kësaj figure me Kirin e Madh.{{sfn|Sekunda|2010|p=268–271}}{{sfn|Stronach|2010|p=9}}}} | succession = Shahanshah i Persisë | reign = 559{{sfn|Gershevitch|1985|p=210}}–530 p.e.s. | predecessor = {{ill|Kambisi I|en|Cambyses I}} | successor = {{ill|Kambisi II|en|Cambyses II}} | succession2 = Mbret i [[Media (rajon)|Medisë]] | reign2 = 549–530 p.e.s. | predecessor2 = {{ill|Astiagu|en|Astyages}} | successor2 = Kambisi II | succession3 = Mbret i [[Lidia|Lidisë]] | reign3 = 547–530 p.e.s. | predecessor3 = {{ill|Kresi|en|Croesus}} | successor3 = Kambisi II | succession4 = Mbret i [[Babiloni|Babilonisë]] | reign4 = 539–530 p.e.s. | predecessor4 = {{ill|Nabonidi|en|Nabonidus}} | successor4 = Kambisi II | dynasty = [[Perandoria Akamenide|Akamenide]] | birth_date = rreth 600 p.e.s.<ref>{{cite book |title=The Cambridge History of Iran: The Median and Achaemenian periods |volume=2 |editor-first=Ilya |editor-last=Gershevitch |publisher=Cambridge University Press |year=1985 |page=404 |isbn=978-0-521-20091-2 |language=en}}</ref> | birth_place = [[Anshan (Persia)|Anshan]], [[Persis]], Mbretëria e Anshanit (sot [[Provinca e Farsit|Fars]], [[Iran]]) | death_date = 530 p.e.s. | death_place = [[Azia Qendrore]] ose [[Rrafshnalta iraniane|Persia]] (i diskutueshëm) | burial_place = [[Varri i Kirit të Madh]], Pasargadë, Iran | spouse = {{ill|Kasandana|en|Cassandane}} | spouse_type = Bashkëshorte mbretërore | issue = {{plainlist| * Kambisi II * {{ill|Bardija|en|Bardiya}} * Artistona * Atosa * Roksana{{sfn|Dandamayev|1993|pp=516–521}} }} | house = Teispide | father = Kambisi I | mother = {{ill|Mandana e Medisë|en|Mandane of Media}} }} '''Kiri II i Persisë'''{{efn|persishtja e vjetër: {{lang|peo|𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁}}, romanizuar: {{lang|peo-Latn|Kūruš}}}} (rreth 600–530 p.e.s.), i njohur zakonisht si '''Kiri i Madh''',<ref>Ksenofoni, ''Anabasis'' I. IX; shih edhe M. A. Dandamajev "Cyrus II", në ''Encyclopaedia Iranica''. (anglisht)</ref> ishte themeluesi i [[Perandoria Akamenide|Perandorisë Akamenide]].<ref name="schmitt-EI-i2">{{harvtxt|Schmitt|1983}} Achaemenid dynasty (i. The clan and dynasty) (anglisht)</ref> I ardhur nga [[Persis]]i, ai e solli [[Perandoria Akamenide|dinastinë Akamenide]] në pushtet duke mposhtur Perandorinë Mediane dhe duke përfshirë të gjitha shtetet e mëparshme të qytetëruara të [[Lindja e Afërt|Lindjes së Afërt]] të lashtë,<ref name="schmitt-EI-i2"/> duke u zgjeruar gjerësisht nëpër shumicën e Azisë Perëndimore dhe pjesën më të madhe të Azisë Qendrore, për të krijuar atë që shpejt do të bëhej perandoria më e madhe në histori deri në atë kohë.<ref name="schmitt-EI-i2"/> Shtrirja territoriale më e madhe e Perandorisë Akamenide u arrit nën [[Dari i Madh|Darin e Madh]], sundimi i të cilit shtrihej nga [[Evropa Juglindore]] dhe [[Afrika Verilindore]] në perëndim deri te [[Lugina e Indit]] në lindje. Pasi përfshiu Perandorinë Mediane, Kiri pushtoi [[Lidia|Lidinë]] dhe përfundimisht Perandorinë Neo-Babilonase, duke fituar kështu kontrollin mbi [[Anadolli]]n dhe [[Gjysmëhëna pjellore|Gjysmëhënën Pjellore]], përkatësisht. Ai udhëhoqi gjithashtu një ekspeditë të madhe në Azinë Qendrore, ku ushtria e tij "i vuri nën vartësi çdo komb pa përjashtim"<ref>Cambridge Ancient History IV, Kapitulli 3c, f. 170. Citimi është nga historiani grek [[Herodoti]]. (anglisht)</ref> para se, sipas dëshmive, të vdiste në betejë me [[Masagetët]], një popull nomad irano-lindor, përgjatë [[Sirdarja|Sirdarjas]] në dhjetor të vitit 530 p.e.s.<ref>{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=Empires of the Silk Road |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-0-691-13589-2 |page=63 |language=en}}</ref> Megjithatë, sipas [[Ksenofoni|Ksenofonit të Athinës]], Kiri nuk vdiq duke luftuar, por ishte kthyer në kryeqytetin Pasargadë.<ref>{{cite journal |last=Bassett |first=Sherylee R. |year=1999 |title=The Death of Cyrus the Younger |journal=The Classical Quarterly |volume=49 |issue=2 |pages=473–483 |doi=10.1093/cq/49.2.473 |language=en}}</ref> Atij i pasoi i biri, Kambisi II, fushatat e të cilit çuan në pushtimin e [[Egjipti i lashtë|Egjiptit]], [[Nubia|Nubisë]] dhe [[Kirenaika|Kirenaikës]] gjatë mbretërimit të tij të shkurtër. Për [[Greqia e lashtë|grekët]], ai njihej si ''Kiri Plaku'' dhe ishte veçanërisht i nderuar mes dijetarëve bashkëkohorë për politikën e tij të zakonshme të tolerancës ndaj zakoneve dhe feve të popujve që pushtonte.{{sfn|Dandamayev|1993|pp=516-521|loc="Cyrus's religious policies"}} Po ashtu, ai lartësohet në [[Judaizmi|Judaizëm]] për rolin e tij në çlirimin e popullit hebre nga Robëria Babilonase, duke lëshuar Dekretin e Rikthimit pas pushtimit pers të Babilonisë. Ky ngjarje përshkruhet në Biblën Hebraike si kthimi në Sion, sipas të cilit hebrenjtë e dëbuar u riatdhesuan në atë që kishte qenë Mbretëria e Judës, duke mundësuar rilindjen e sovranitetit hebre në Tokën e Izraelit. Kiri gjithashtu ndihmoi në përmbushjen e dëshirës hebreje për një Tempull të ri në Jerusalem, në provincën e Jehudit të Perandorisë Akamenide, ku kishte qëndruar Tempulli i Solomonit para se të shkatërrohej gjatë rrethimit babilonas të Jerusalemit. Përpjekjet e tij çuan në përfundimin e Tempullit të Dytë, që shënoi fillimin e Periudhës së Tempullit të Dytë dhe të Judaizmit të Tempullit të Dytë. Sipas [[Libri i Isaisë|Librit të Isaisë]],<ref>{{cite web |url=https://www.livius.org/men-mh/messiah/messiah_04.html |title=Messiah – Roots of the concept: From Josiah to Cyrus |author=Jona Lendering |year=2012 |publisher=livius.org |access-date=2012-01-26 |language=en}}</ref> ai u vajos nga [[Jahve]] dhe u caktua shprehimisht "mesia" për këtë detyrë; Kiri është i vetmi jo-hebre që nderohet në këtë cilësi.<ref>{{cite web |url=http://members.bib-arch.org/publication.asp?PubID=BSBR&Volume=19&Issue=5&ArticleID=3 |title=Cyrus the Messiah |first=Lisbeth S. |last=Fried |publisher=The Biblical Archaeology Society |work=Bible Review |date=October 2003 |language=en}}</ref> Përveç ndikimit të tij në traditat e Lindjes dhe Perëndimit, Kiri njihet për arritjet e tij në politikë dhe strategji ushtarake. Ai luajti rol vendimtar në zhvillimin e sistemit të një administrate qendrore në kryeqytetin e tij, për të qeverisur satrapitë e Perandorisë Akamenide, të cilat punonin për të mirën e sunduesve dhe të nënshtetasve njëkohësisht.<ref name="schmitt-EI-i2" /><ref name="cah-vol4">The Cambridge Ancient History Vol. IV, f. 42. Shih edhe: G. Buchaman Gray dhe D. Litt, ''The foundation and extension of the Persian empire'', Kapitulli I në ''The Cambridge Ancient History Vol. IV'', botimi i 2-të, 1927, f. 15. (anglisht)</ref> Prestigji i mbretërisë së tij në botën e lashtë gradualisht arriti deri në [[Athina|Athinën]], ku grekët e klasës së lartë përvetësuan aspekte të kulturës së klasës sunduese perse si të tyren.<ref>{{cite book |title=Athens and Persia in the Fifth Century BC: A Study in Cultural Receptivity |first=Margaret Christina |last=Miller |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |page=243 |isbn=978-0-521-60758-2 |language=en}}</ref> Po ashtu, mbretërimi i Kirit luajti rol vendimtar në formësimin e historisë së Iranit për më shumë se një mijëvjeçar, pasi perandoritë e mëvonshme perse shpesh e shihnin epokën akamenide me nderim, si shembullin ideal për t'u emuluar. Dinastia e tij gjithashtu ndihmoi që [[Zoroastrizmi]] të zhvillohej dhe të përhapej deri në Kinë.<ref>{{cite book |title=Birth of the Persian Empire |first1=Vesta Sarkhosh |last1=Curtis |first2=Sarah |last2=Stewart |publisher=I. B. Tauris |year=2005 |page=7 |isbn=978-1-84511-062-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |title=The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period |first=Amelie |last=Kuhrt |publisher=Routledge |page=47 |isbn=978-1-134-07634-5 |date=2007-12-03 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |title=Defining Iran: Politics of Resistance |first=Shabnam J. |last=Holliday |publisher=Ashgate |year=2011 |pages=38–40 |isbn=978-1-4094-0524-5 |language=en}}</ref> Për këtë arsye, ai mbetet një figurë kulti në Iranin e sotëm, ku varri i tij në Pasargadë shërben si vend nderimi për miliona qytetarë të vendit.{{sfn|Llewellyn-Jones|2017|p=67}} == Etimologjia == Emri ''Cyrus'' është forma e latinizuar e emrit greqisht Κῦρος (''Kỹros''), i cili nga ana e vet rrjedh nga emri persisht i vjetër ''Kūruš''.<ref>{{cite web |last1=Schmitt |first1=Rüdiger |title=Cyrus (name) |url=http://www.iranicaonline.org/articles/cyrus-i-name |website=Encyclopædia Iranica |access-date=2016-02-08 |language=en}}</ref>{{sfn|Schmitt|2010|p=515}} Emri dhe kuptimi i tij janë regjistruar në mbishkrime të lashta në gjuhë të ndryshme. Historianët e Greqisë së lashtë [[Ktesia]] dhe [[Plutarku]] deklaruan se Kiri mori emrin nga Dielli (''Kuros''), koncept i interpretuar si "si Dielli" (''Khurvash''), duke vënë në lidhje fjalën persiane për Diellin, ''khor'', me prapashtesën e ngjashmërisë ''-vash''.<ref>Plutarku, ''Artakserksi'' 1.3; Fotiu i Konstandinopojës, ''Epitome e Persikës së Ktesias'' 52. (anglisht)</ref> [[Karl Hoffmann (gjuhëtar)|Karl Hoffmann]] ka sugjeruar një përkthim të bazuar në kuptimin e një rrënje indo-evropiane që do të thotë "të poshtërosh", dhe rrjedhimisht, emri "Kir" do të thotë "poshtëruesi i armikut në garën verbale".{{sfn|Schmitt|2010|p=515}} Një derivim tjetër i mundshëm iranian do të thotë "i riu, fëmija", i ngjashëm me kurdishten ''kur'' ("bir, djalë i vogël") ose osetishten ''i-gur-un'' ("të lindësh") dhe ''kur'' (dem i ri).<ref name="Tavernier"/> Në [[Persishtja|gjuhën perse]] dhe veçanërisht në [[Iran]], emri i Kirit shkruhet {{lang|fa|کوروش}} ({{lang|fa-Latn|Kūroš}}).<ref>{{harv|Dandamaev|1989|p=71}}</ref> Në Bibël, ai përmendet në gjuhën hebraike si ''Koresh'' ({{langx|he|כורש|label=none}}).{{sfn|Tait|1846|p=342-343}} Disa dëshmi sugjerojnë se Kiri identifikohet me [[Kaj Khosrou|Kaj Khosroun]], mbret legjendar pers i dinastisë Kajaniane dhe personazh në ''Shahnameh''-në, epikë perse.<ref>{{cite book |author=Al-Biruni |year=1879 |orig-date=1000 |title=The Chronology of Ancient Nations |page=152 |translator-last=Sachau |translator-first=C. Edward |language=en}}</ref> Disa dijetarë, megjithatë, besojnë se as Kiri, as Kambisi nuk ishin emra iranianë, duke propozuar që emri Kir të ishte me origjinë [[Elamët|elamite]]<ref>D. T. Potts, ''Birth of the Persian Empire, Vol. I'', red. Curtis & Stewart, I. B. Tauris – British Museum, Londër, 2005, f. 13–22. (anglisht)</ref> dhe të nënkuptonte "ai që fal kujdes" në gjuhën e zhdukur elamite.{{sfn|Waters|2014|p=171}} Një arsye është se, ndërsa emrat elamitë mund të mbarojnë me ''-uš'', asnjë tekst elamit nuk e shkruan emrin kështu – vetëm ''Kuraš''.<ref name="Tavernier">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jan |title=Iranica in the Achaemenid Period (ca. 550–330 B.C.) |location=Leuven |publisher=Peeters |year=2007 |isbn=978-90-429-1833-7 |pages=528–9 |language=en}}</ref> Persishtja e vjetër, nga ana tjetër, nuk e lejonte që emrat të mbaronin me ''-aš'', kështu që do të ishte e kuptueshme që folësit e persishtes ta ndryshonin origjinalin ''Kuraš'' në formën më gramatikisht të saktë ''Kuruš''.<ref name="Tavernier"/> Skribët elamitë, nga ana tjetër, nuk do të kishin arsye ta ndryshonin ''Kuraš''-in origjinal në ''Kuruš'', pasi të dyja format ishin të pranueshme.<ref name="Tavernier"/> Prandaj, ''Kuraš'' ka gjasa të përfaqësojë formën origjinale.<ref name="Tavernier"/> Një mendim tjetër dijetarësh është se ''Kuruš'' ishte emër me origjinë indo-ariane, në nder të mercenarëve indo-arianë Kuru dhe Kamboxha nga Afganistani lindor dhe Indi Verilindor, që ndihmuan në pushtimin e Lindjes së Mesme.<ref>{{cite book |author=Eric G. L. Pinzelli |title=Masters of Warfare Fifty Underrated Military Commanders from Classical Antiquity to the Cold War |page=3 |date=2022 |publisher=Pen and Sword Military |isbn=978-1-3990-7015-7 |language=en}}</ref>{{efn|''Kuraš'' është dëshmuar edhe si emër elamit para kohës së Kirit.<ref name="Tavernier"/>}} == Historia dinastike == [[Skeda:Cyrus stele in Pasagardae.jpg|thumb|djathtas|upright=1.2|Figura mbrojtëse me katër krahë që mund të përshkruajë Kirin, e njohur nga një bas-reliev në një shtyllë dere nga Pasargadë. Një mbishkrim thotë "Unë jam Kiri, Mbreti, një Akamenid."<ref>Max Mallowan, f. 392 dhe f. 417. (anglisht)</ref>{{sfn|Kuhrt|2013|p=177}} Dijetarët që dyshojnë se paraqet Kirin vërejnë se mbishkrimi u gdhend në një periudhë të mëvonshme dhe se i njëjti mbishkrim gjendet edhe në pallate të tjera të kompleksit.<ref>{{cite web |url=https://iranicaonline.org/articles/herzfeld-ernst-ii |title=HERZFELD, ERNST ii. HERZFELD AND PASARGADAE |last=Stronach |first=David |date=2003 |website=Encyclopædia Iranica |access-date=2021-03-08 |language=en}}</ref>{{Sfn|Sekunda|2010|p=268–271}}]] [[Skeda:Standard of Cyrus the Great.svg|thumb|Flamuri i Kirit të Madh (''Derafsh Shahbaz''), themeluesi i Perandorisë Akamenide, me shqiponjën Shahbaz]] Sundimi pers dhe mbretëria në rrafshnaltën iraniane filluan si zgjerim i dinastisë Akamenide, e cila e zgjeroi sundimin e saj të hershëm mundësisht që nga shekulli i 9-të p.e.s. Themeluesi eponim i dinastisë ishte {{ill|Akemenesi|en|Achaemenes}} (nga persishtja e vjetër ''Haxāmaniš''). Akamenidët janë "pasardhësit e Akemenesit", pasi Dari i Madh, mbreti i nëntë i dinastisë, e gjurmoi prejardhjen e tij te ai, duke deklaruar "për këtë arsye, ne quhemi Akamenidë". Akemenesi ndërtoi shtetin e Parsumashit në juglindje të Iranit dhe atij i pasoi {{ill|Teispesi|en|Teispes}}, i cili mori titullin "Mbret i [[Anshan (Persia)|Anshanit]]" pasi pushtoi qytetin e Anshanit dhe e zgjeroi mbretërinë e tij për të përfshirë edhe vetë Farsin.<ref name=autogenerated1>{{harv|Schmitt|1983}} nën ''i. The clan and dynasty''. (anglisht)</ref> Dokumentet e lashta<ref>p.sh. Cilindri i Kirit, Fragmenti A, ¶ 21. (anglisht)</ref> përmendin se Teispesi kishte një djalë të quajtur {{ill|Kiri I|en|Cyrus I}}, i cili gjithashtu i pasoi babait si "mbret i Anshanit". Kiri I kishte një vëlla të plotë, emri i të cilit është regjistruar si Ariaramnesi.<ref name="schmitt-EI-i2"/> Në vitin 600 p.e.s., Kirit I i pasoi i biri, Kambisi I, i cili sundoi deri në vitin 559 p.e.s.{{sfn|Gershevitch|1985|p=210}} Kiri II "i Madh" ishte bir i Kambisit I, i cili e kishte emëruar djalin sipas gjyshit të tij, Kirit I.<ref>{{cite encyclopedia |last=Schmitt |first=R. |title=Iranian Personal Names i.-Pre-Islamic Names |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=4 |language=en}}</ref> Ka disa mbishkrime të Kirit të Madh dhe mbretërve të mëvonshëm që e përmendin Kambisin I si "mbret i madh" dhe "mbret i Anshanit". Ndër to janë disa pasazhe në Cilindrin e Kirit, ku Kiri e quan veten "bir i Kambisit, mbret i madh, mbret i Anshanit". Një mbishkrim tjetër e përmend Kambisin I si "mbret të fuqishëm" dhe "një Akamenid", çka sipas shumicës së mendimit dijetarësh u gdhend nën Darin dhe konsiderohet një falsifikim i mëvonshëm nga Dari.<ref>Mark A. Garrison, Trinity University, San Antonio, Teksas, "Visual representation of the divine and the numinous in early Achaemenid Iran: old problems, new directions", 2009, f. 11. (anglisht)</ref>{{sfn|Briant|2002|p=63}} Megjithatë, gjyshi mëmësor i Kambisit II, Farnaspi, përmendet nga historiani Herodoti si "një Akamenid".{{sfn|Waters|2004|p=92}} Rrëfimi i Ksenofonit në ''Kiropedinë'' e tij e quan gruan e Kambisit Mandana dhe e përmend Kambisin si mbret të Iranit (Persisë së lashtë). Këto pajtohen me mbishkrimet e vetë Kirit, pasi Anshani dhe Parsa ishin emra të ndryshëm për të njëjtën tokë. Këto pajtohen edhe me dëshmi të tjera jo-iraniane, përveç një pike nga Herodoti, i cili thotë se Kambisi nuk ishte mbret, por "një pers me familje të mirë".<ref>{{cite encyclopedia |last=Dandamev |first=M. A. |title=Cambyses |url=http://www.iranicaonline.org/articles/cambyses-opers |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |isbn=0-7100-9132-X |access-date=2011-09-21 |language=en}}</ref> Megjithatë, në pasazhe të tjera, dëshmia e Herodotit gabon edhe në emrin e birit të Teispesit, të cilin e përmend si Kambisi, por sipas dijetarëve modernë, duhet të jetë Kiri I.<ref>{{harv|Dandamaev|1989|p=9}}</ref> Pikëpamja tradicionale, e bazuar në kërkimet arkeologjike dhe në gjenealogjinë e dhënë në Mbishkrimin e Behistunit dhe nga Herodoti,<ref name="schmitt-EI-i2"/> e mban Kirin e Madh si Akamenid. Megjithatë, M. Waters ka sugjeruar se Kiri nuk lidhet me Akamenidët apo me Darin e Madh, dhe se familja e tij ishte me origjinë teispide dhe anshanite, jo akamenide.{{sfn|Waters|2004|p=97}} === Tituj === Titujt e tij mbretërorë të plotë ishin Mbreti i Madh, Mbreti i Persisë, Mbreti i Anshanit, Mbreti i Medisë, Mbreti i Babilonisë, Mbreti i Sumerit dhe Akadit, dhe Mbreti i Katër Anëve të Botës. Kronika e Nabonidit vëren ndryshimin në titullin e tij nga "Mbret i Anshanit" në "Mbret i Persisë". Asirologu François Vallat shkroi se "kur Astiagu marshoi kundër Kirit, Kiri quhet 'Mbret i Anshanit', por kur Kiri kalon Tigrin në rrugë për në Lidi, ai është 'Mbret i Persisë'. Prandaj grushti i shtetit ndodhi mes këtyre dy ngjarjeve."<ref>{{cite book |author1=François Vallat |editor1-last=Perrot |editor1-first=Jean |title=The Palace of Darius at Susa: The Great Royal Residence of Achaemenid Persia |date=2013 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-1-84885-621-9 |page=39 |language=en}}</ref> == Jeta e hershme dhe personale == [[Skeda:I am Cyrus, Achaemenid King - Pasargady01.jpg|thumb|upright=1.2|"Unë jam Kiri, Mbreti, një Akamenid", në persishten e vjetër, elamisht dhe akadisht. Njihet si "mbishkrimi CMa", i gdhendur në një kolonë të Pallatit P në Pasargadë.<ref>{{Cite web |url=https://www.livius.org/articles/place/pasargadae/pasargadae-photos/pasargadae-palace-p/#CMa |title=Pasargadae, Palace P – Livius |website=livius.org |access-date=2019-05-13 |language=en}}</ref> Këto mbishkrime në emër të Kirit u bënë ndoshta më vonë nga Darius I për të vërtetuar prejardhjen e tij, duke përdorur shkrimin persian të vjetër që kishte dizajnuar vetë.{{sfn|Briant|2002|p=63}}]] Kiri lindi nga Kambisi I, Mbret i Anshanit, dhe Mandana, bijë e Astiagut, Mbret i Medisë, gjatë periudhës 600–599 p.e.s. Sipas rrëfimit të vet, i besuar tani përgjithësisht si i saktë, Kirit i parapriu si mbret i ati Kambisi I, gjyshi Kiri I dhe stërgjyshi Teispesi.<ref>Amélie Kuhrt, ''The Ancient Near East: c. 3000–330 BC'', Routledge Publishers, 1995, f. 661. (anglisht)</ref> Kiri u martua me Kasandanën,<ref>{{Cite web |title=Welcome to Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/cassandane-wife-of-cyrus-ii-q |access-date=2025-02-27 |website=iranicaonline.org |language=en}}</ref> e cila ishte akamenide dhe bijë e Farnaspit. Kasandana i lindi dy djem, Kambisin II dhe Bardijën, si dhe tri vajza, Atosën, Artistonën dhe Roksanën. Kiri dhe Kasandana dukeshin se e donin njëri-tjetrin shumë – Kasandana thoshte se e gjente më të hidhur t'ia linte Kirin sesa të lëshonte jetën.<ref>{{cite book |title=The Earthly republic: Italian humanists on government and society |author1=Benjamin G. Kohl |author2=Ronald G. Witt |author3=Elizabeth B. Welles |publisher=Manchester University Press ND |year=1978 |page=198 |isbn=978-0-7190-0734-7 |language=en}}</ref> Pas vdekjes së saj, Kiri urdhëroi zi publike në të gjithë mbretërinë.{{sfn|Kuhrt|2013|p=106}} Kronika e Nabonidit thotë se Babilonia mbajti zi për Kasandanën gjashtë ditë (identifikuar si 21–26 mars 538 p.e.s.).{{sfn|Grayson|1975|p=111}} Pas vdekjes së të atit, Kiri e trashëgoi fronin pers në Pasargadë, që ishte vasal i Astiagut. Historiani grek Straboni ka thënë se Kiri fillimisht u quajt Agradates nga prindërit e tij birësues.{{sfn|Waters|2014|p=171}} Është e mundur që, kur u ribashkua me familjen e tij origjinale, sipas zakoneve të emërtimit, i ati Kambisi I e quajti Kir sipas gjyshit të tij, Kirit I.<ref>{{Cite web |title=Welcome to Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/cyrus-ii |access-date=2025-02-27 |website=iranicaonline.org |language=en}}</ref> Ekziston edhe një rrëfim i Strabonit sipas të cilit Agradates e mori emrin Kir nga lumi Kir pranë Pasargadës.{{sfn|Waters|2014|p=171}} === Mitologjia === [[Skeda:Jean Charles Nicaise Perrin - Cyrus and Astyages - WGA17209.jpg|thumb|Pikturë nga Jean-Charles Nicaise Perrin e mbretit Astiagu duke e dërguar Harpagun të vrasë Kirin e vogël]] Herodoti dha një rrëfim mitologjik të jetës së hershme të Kirit. Sipas këtij rrëfimi, Astiagu pati dy ëndrra profetike, në të cilat një përmbytje, e më pas një varg hardhish plot fryte, dilnin nga legeni i bijës së tij Mandana dhe mbulonin të gjithë mbretërinë. Këto u interpretuan nga këshilltarët e tij si parashikim se nipi i tij një ditë do të kryengrihej dhe do ta zëvendësonte si mbret. Astiagu e thirri Mandanën, atëherë shtatzënë me Kirin, mbrapsht në Ekbatanë për ta vrarë fëmijën. Gjenerali i tij Harpagu ia besoi detyrën Mitradatit, një prej barinjve të Astiagut, i cili e rriti fëmijën dhe ia paraqiti Harpagut djalin e vet të lindur të vdekur si foshnjën e vdekur Kir.{{sfn|Herodoti|p=1.95}} Kiri jetoi në fshehtësi, por kur mbushi 10 vjeç, gjatë një loje fëmijërore, e rrahu djalin e një fisniku kur ky refuzoi t'i bindej urdhrave të Kirit. Meqë ishte e paprecedentë që biri i një bariu të kryente një akt të tillë, Astiagu urdhëroi ta sillnin djalin në oborrin e tij dhe e mori në pyetje atë dhe të atin birësues. Pas rrëfimit të barinjve, Astiagu e dërgoi Kirin mbrapsht në Persi, tek prindërit e tij biologjikë.{{sfn|Herodoti|p=1.107-21}} Megjithatë, Astiagu e thirri birin e Harpagut dhe, si hakmarrje, e copëtoi, e piqi disa pjesë të tij duke i zier të tjerat, dhe e mashtroi këshilltarin e vet ta hante fëmijën e vet gjatë një gostie të madhe. Pas ngrënies, shërbëtorët e Astiagut ia sollën Harpagut kokën, duart dhe këmbët e birit të tij në tabaka, që ai ta kuptonte kanibalizmin e tij të pavullnetshëm.<ref>{{cite web |title=Herodotus 1.119 |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Herodotus/1B*.html |website=LacusCurtius |language=en}}</ref> == Ngjitja në pushtet == === Trashëgimia e Medisë === Kiri i Madh e trashëgoi fronin në 559 p.e.s.{{sfn|Gershevitch|1985|p=210}} pas vdekjes së të atit; megjithatë, Kiri nuk ishte ende sundimtar i pavarur. Si paraardhësit e tij, Kiri duhej ta njihte epërsinë mediane. Astiagu, mbreti i fundit i Perandorisë Mediane dhe gjyshi i Kirit, mund të ketë sunduar shumicën e Lindjes së Afërt të lashtë, nga kufiri lidian në perëndim deri tek tokat e partëve dhe të persëve në lindje. [[Skeda:Painting of Cyrus the Great in battle.png|thumb|majtas|Detaj nga ''Kiri duke gjuajtur derr të egër'' nga Claude Audran i Riu, [[Pallati i Versajës]]]] Sipas Kronikës së Nabonidit, Astiagu nisi një sulm kundër Kirit, "mbretit të Anshanit". Sipas historianit Herodot, dihet se Astiagu e vuri Harpagun në krye të ushtrisë mediane për ta pushtuar Kirin. Megjithatë, Harpagu u lidh me Kirin dhe e nxiti kryengritjen e tij kundër Medisë, para se përfundimisht të kalonte në anën e tij bashkë me disa fisnikë dhe një pjesë të ushtrisë. Ky tradhtim konfirmohet nga Kronika e Nabonidit. Kronika sugjeron se armiqësitë zgjatën të paktën tri vjet (553–550 p.e.s.), dhe beteja përfundimtare rezultoi me pushtimin e Ekbatanës. Kjo u përshkrua në paragrafin që i paraprinte hyrjes për vitin e shtatë të Nabonidit, ku detajohej fitorja e Kirit dhe kapja e gjyshit të tij.{{sfn|Briant|2002|p=31}} Sipas historianëve Herodot dhe Ktesia, Kiri ia fali jetën Astiagut dhe u martua me bijën e tij, Amitis. Kjo martesë i qetësoi disa vasalë, përfshirë baktrianët, partët dhe sakët.{{sfn|Briant|2002|pp=31–33}} Kiri gjithashtu e nënshtroi dhe e përfshiu Sogdianën në perandori gjatë fushatave të tij ushtarake të viteve 546–539 p.e.s.<ref>Antoine Simonin, "Sogdiana", ''Ancient History Encyclopedia'', 2012-01-08. (anglisht)</ref><ref>Kirill Nourzhanov, Christian Bleuer, ''Tajikistan: a Political and Social History'', Canberra: Australian National University Press, 2013, f. 12. (anglisht)</ref> Me rënien e Astiagut nga pushteti, të gjithë vasalët e tij (përfshirë shumë të afërm të Kirit) ishin tani nën komandën e tij. Kushëriri i të atit, Arsami, që kishte qenë mbret i qytet-shtetit Parsa nën medët, do të kishte hequr dorë nga froni. Megjithatë, ky transferim pushteti brenda familjes duket se ka qenë i qetë, dhe ka gjasa që Arsami mbeti guvernator nominal i Parsës nën autoritetin e Kirit – më shumë princ apo dukë i madh, sesa mbret.<ref>{{Cite book |title=Sparda by the bitter sea: imperial interaction in western Anatolia |author=Jack Martin Balcer |publisher=Scholars Press |year=1984 |page=137 |isbn=978-0-89130-657-3 |language=en}}</ref> I biri, Histaspi, i cili ishte gjithashtu kushëriri i dytë i Kirit, u bë satrap i Partisë dhe Frigjisë. Kështu Kiri i Madh i bashkoi mbretëritë binjake akamenide të Parsës dhe Anshanit në Persinë e vërtetë. Arsami jetoi aq gjatë sa e pa nipin e tij të bëhej Dari i Madh, Shahanshah i Persisë, pas vdekjeve të të dy bijve të Kirit.<ref>A. Sh. Sahbazi, "Arsama", në ''Encyclopaedia Iranica''. (anglisht)</ref> Pushtimi i Medisë nga Kiri ishte vetëm fillimi i luftërave të tij.<ref>The encyclopædia britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information, vëllimi 21, red. Hugh Chrisholm, 1911, f. 206–07. (anglisht)</ref> === Pushtimi i Lidisë dhe i Azisë së Vogël === [[Skeda:Defeat of Croesus 546 BCE.jpg|thumb|upright=1.3|Fitorja e Kirit mbi Kresin e Lidisë në Betejën e Timbrës, 546 p.e.s.]] Datat e sakta të pushtimit lidian janë të panjohura, por duhet të kenë ndodhur mes rrëzimit të mbretërisë mediane nga Kiri (550 p.e.s.) dhe pushtimit të Babilonisë (539 p.e.s.). Në të kaluarën ishte e zakonshme të jepej viti 547 p.e.s. si viti i pushtimit, bazuar në disa interpretime të Kronikës së Nabonidit, por ky qëndrim sot nuk mbahet shumë.<ref>Robert Rollinger, "The Median 'Empire', the End of Urartu and Cyrus the Great's Campaign in 547 B.C."; Jona Lendering, "The End of Lydia: 547?". (anglisht)</ref> Lidianët sulmuan së pari qytetin akamenid të Pterias në Kapadoki. Mbreti i Lidisë, Kresi, e rrethoi dhe e pushtoi qytetin, duke i skllavëruar banorët. Ndërkohë, persët i ftuan qytetarët e Jonisë, që ishin pjesë e mbretërisë lidiane, të kryengriteshin kundër sunduesit të tyre. Oferta u refuzua, dhe kështu Kiri mblodhi një ushtri dhe marshoi kundër lidianëve, duke rritur numrin e trupave gjatë kalimit nëpër kombet në rrugën e tij. Beteja e Pterias përfundoi praktikisht barazim, me të dyja palët duke pësuar humbje të rënda deri në mbrëmje. Kresi u tërhoq në Sardë të nesërmen në mëngjes.<ref name="histories1">Herodoti, ''Historitë, Libri I'', 440 p.e.s., përkth. George Rawlinson. (anglisht)</ref> Ndërsa ishte në Sardë, Kresi kërkoi ndihmë nga aleatët e tij për Lidinë. Megjithatë, para se aleatët të bashkoheshin, pranë fundit të dimrit Kiri i Madh e shtyu luftën në territorin lidian dhe e rrethoi Kresin në kryeqytetin e tij, Sardë. Pak para betejës përfundimtare të Timbrës mes dy sunduesve, Harpagu e këshilloi Kirin t'i vendoste dromedarët e tij përpara luftëtarëve; kuajt lidianë, të pamësuar me erën e dromedarëve, do të trembeshin shumë. Strategjia funksionoi; kalorësia lidiane u shpartallua. Kiri e mundi dhe e kapi Kresin. Kiri e pushtoi kryeqytetin në Sardë, duke e pushtuar mbretërinë lidiane në 546 p.e.s.<ref name="histories1"/> Sipas Herodotit, Kiri i Madh ia fali jetën Kresit dhe e mbajti si këshilltar, por ky rrëfim bie ndesh me disa përkthime të Kronikës bashkëkohore të Nabonidit, që e interpretojnë se mbreti i Lidisë u vra.<ref name="croesus">"Croesus": mbreti i pestë dhe i fundit i dinastisë Mermnade. (anglisht)</ref> [[Skeda:Kroisos stake Louvre G197.jpg|thumb|Kresi mbi turrën e druve. Amforë atike me figura të kuqe, 500–490 p.e.s., Luvri]] Para se Kiri të kthehej në kryeqytet, Komagjena u përfshi në Persi në 546 p.e.s.<ref>{{cite web |url=http://www.sanityquestpublishing.com/time/1k-500/UrSy2.html |title=Syria – Urartu 612-501 |language=en}}</ref> Më vonë, një lidian i quajtur Paktia u ngarkua nga Kiri t'ia dërgonte thesarin e Kresit Persisë. Megjithatë, menjëherë pas nisjes së Kirit, Paktia punësoi mercenarë dhe shkaktoi një kryengritje në Sardë, kundër satrapit pers të Lidisë, Tabalu. Kiri e dërgoi Mazaresin, një prej komandantëve të tij, ta shtypte kryengritjen, por kërkoi që Paktia t'i kthehej gjallë. Kur mbërriti Mazaresi, Paktia iku në Joni, ku kishte punësuar më shumë mercenarë. Mazaresi i çoi trupat e veta në vendin grek dhe i nënshtroi qytetet e Magnesias dhe të Prienës. Fati i Paktias mbetet i panjohur, por pas kapjes, ka gjasa që iu dërgua Kirit dhe u ekzekutua pas torturimit.<ref>The life and travels of Herodotus, vëllimi 2, nga James Talboys Wheeler, 1855, f. 271–74. (anglisht)</ref> Mazaresi vazhdoi pushtimin e Azisë së Vogël, por vdiq nga shkaqe të panjohura gjatë fushatës së tij në Joni. Kiri e dërgoi Harpagun ta përfundonte pushtimin e Azisë së Vogël nisur nga Mazaresi. Harpagu pushtoi Likinë, Eolinë dhe Karinë, duke përdorur teknikën e ndërtimit të dherave për të thyer muret e qyteteve të rrethuara, metodë e panjohur për grekët. Ai e përfundoi pushtimin e zonës në 542 p.e.s. dhe u kthye në Persi.<ref>{{Cite book |last=Herodoti, A. Barguet |title=L'Enquête |publisher=Bibliothèque de la Pléiade |pages=111–124 |language=fr}}</ref> === Pushtimet në Azinë Qendrore dhe Jugore === Pas pushtimit të Lidisë, Kiri bëri fushatë në lindje, rreth viteve 545–540 p.e.s. Kiri u përpoq së pari të pushtonte Gedrozinë, por u mund në mënyrë vendimtare dhe u largua prej saj.<ref>Ancient India, nga Vidya Dhar Mahajan, 2019, f. 203. (anglisht)</ref> Gedrozia ka gjasa të jetë pushtuar gjatë mbretërimit të Darit I. Pas përpjekjes së dështuar për të pushtuar Gedrozinë, Kiri sulmoi rajonet e Baktrisë, Arakozisë, Sogdianës, Sakës, Korazmisë, Marginës dhe provinca të tjera në lindje. Në 533 p.e.s., Kiri i Madh kaloi malet e Hindukushit dhe mblodhi haraç nga qytetet e Indit. Kështu, Kiri ka gjasa të ketë krijuar shtete vasale në Indinë perëndimore.<ref>Chronology of the Ancient World, nga H. E. L. Mellersh, 1994. (anglisht)</ref> Kiri më pas u kthye me ushtrinë e vet në Babiloni, për shkak të trazirave që po ndodhnin brenda dhe rreth Babilonisë. === Pushtimi i Perandorisë Neo-Babilonase === Deri në vitin 540 p.e.s., Kiri pushtoi Elamin dhe kryeqytetin e tij, Suzën.<ref>{{cite web |url=http://www.achemenet.com/ressources/enligne/arta/pdf/2004.003-Tavernier.pdf |title=Some Thoughts in Neo-Elamite Chronology |last=Tavernier |first=Jan |page=27 |access-date=2009-03-13 |language=en}}</ref> Kronika e Nabonidit regjistron se, para betejës/betejave, mbreti i Perandorisë Neo-Babilonase, Nabonidi, kishte urdhëruar që statujat e kultit nga qytetet periferike babilonase të silleshin në kryeqytet, çka sugjeron se konflikti kishte filluar mundësisht në dimrin e vitit 540 p.e.s.<ref>Amélie Kuhrt, "Babylonia from Cyrus to Xerxes", në ''The Cambridge Ancient History: Vol IV – Persia, Greece and the Western Mediterranean'', f. 112–38, red. John Boardman, Cambridge University Press, 1982. (anglisht)</ref> Pak para tetorit të vitit 539 p.e.s., Kiri e luftoi Betejën e Opisit, në ose pranë qytetit strategjik buzë lumit, Opis, mbi Tigër, në veri të Babilonisë. Ushtria babilonase u shpartallua, dhe më 10 tetor, Sipari u pushtua pa betejë, me pak a aspak rezistencë nga popullata.<ref>Kronika e Nabonidit, 14. (anglisht)</ref> Ka gjasa që Kiri të ketë hyrë në negociata me gjeneralët babilonas për të arritur një kompromis dhe kështu për të shmangur një përballje të armatosur.<ref>Gauthier Tolini, ''Quelques éléments concernant la prise de Babylone par Cyrus'', Paris, f. 10. (frëngjisht)</ref> Nabonidi, që ishte tërhequr në Sipar pas disfatës në Opis, iku në Borsip.<ref>{{Cite book |last=Bealieu |first=Paul-Alain |title=The Reign of Nabonidus, King of Babylon 536–539 B.C. |publisher=Yale University Press |year=1989 |isbn=0-300-04314-7 |location=New Haven and London |page=230 |language=en}}</ref> [[Skeda:Ancient near east 540 bc.svg|djathtas|thumb|upright=1.3|Lindja e Afërt e lashtë rreth vitit 540 p.e.s., para pushtimit të Babilonisë nga Kiri i Madh]] Rreth 12 tetorit,{{sfn|Briant|2002|p=41}} trupat e gjeneralit pers Gubaru hynë në Babiloni, sërish pa asnjë rezistencë nga ushtritë babilonase, dhe e ndaluan Nabonidin.<ref>Kronika e Nabonidit, 15–16. (anglisht)</ref> Herodoti shpjegon se, për ta arritur këtë, persët, duke përdorur një legen të gërmuar më parë nga mbretëresha babilonase Nitokrisa për të mbrojtur Babiloninë nga sulmet mediane, e devijuan lumin Eufrat në një kanal, kështu që niveli i ujit ra "deri në lartësinë e mesit të kofshës së një njeriu", çka u mundësoi forcave pushtuese të marshonin drejt e nëpër shtratin e lumit natën.<ref>{{cite book |last=Potts |first=Daniel |title=Mesopotamian civilization: the material foundations |year=1996 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-3339-9 |pages=22–23 |language=en}}</ref> Menjëherë pas kësaj, Nabonidi u kthye nga Borsipi dhe iu dorëzua Kirit.<ref>{{Cite book |last=Bealieu |first=Paul-Alain |title=The Reign of Nabonidus, King of Babylon 536–539 B.C. |publisher=Yale University Press |year=1989 |isbn=0-300-04314-7 |location=New Haven and London |page=231 |language=en}}</ref> Më 29 tetor, Kiri hyri në qytetin e Babilonisë.<ref>Kronika e Nabonidit, 18. (anglisht)</ref> Para pushtimit të Babilonisë nga Kiri, Perandoria Neo-Babilonase kishte pushtuar shumë mbretëri. Përveç Babilonisë, Kiri ka gjasa ta ketë përfshirë në perandorinë e tij edhe entitetet e saj nën-kombëtare, përfshirë Sirinë, Judenë dhe Arabinë Petrease, edhe pse nuk ka dëshmi të drejtpërdrejta për ta mbështetur këtë supozim.{{sfn|Dandamayev|1993|pp=516–521}}{{sfn|Briant|2002|pp=44–49}} Pas pushtimit të Babilonisë, Kiri i Madh e shpalli veten "mbret i Babilonisë, mbret i Sumerit dhe Akadit, mbret i katër anëve të botës" në të famshmin Cilindër të Kirit, mbishkrim në një cilindër që u vendos në themelet e tempullit Esagila, kushtuar zotit kryesor babilonas, Marduk. Teksti i cilindrit e denoncon Nabonidin si të pafe dhe e paraqet Kirin fitimtar duke e kënaqur zotin Marduk. Ai përshkruan si Kiri i kishte përmirësuar jetët e qytetarëve të Babilonisë, kishte riatdhesuar popuj të dëbuar dhe kishte rikthyer tempuj e shenjtërore kulti. Edhe pse disa kanë pohuar se cilindri përfaqëson një lloj karte të drejtave të njeriut, historianët zakonisht e paraqesin në kontekstin e një tradite të gjatë mesopotamiane, ku sundues të rinj i fillonin mbretërimet e tyre me deklarata reformash.<ref name="BM-CC">{{cite web |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/c/cyrus_cylinder.aspx |title=British Museum Website, The Cyrus Cylinder |publisher=Britishmuseum.org |access-date=2012-12-30 |language=en}}</ref> Zotërimet e Kirit të Madh përbënin perandorinë më të madhe që bota kishte parë deri në atë pikë.{{Sfn|Kuhrt|1995|p=647}} Në fund të sundimit të Kirit, Perandoria Akamenide shtrihej nga Azia e Vogël në perëndim deri te lumi Indus në lindje.{{sfn|Dandamayev|1993|pp=516–521}} == Vdekja == === Rrëfime kontradiktore === Detajet e vdekjes së Kirit ndryshojnë sipas rrëfimit. Ktesia, në ''Persikën'' e tij, ka rrëfimin më të gjatë, sipas të cilit Kiri vdiq duke shtypur rezistencën e këmbësorisë derbike (masagete), të ndihmuar nga shigjetarë dhe kalorës të tjerë skitë, si dhe nga indianë me elefantë lufte. Sipas tij, kjo ngjarje ndodhi verilindje të burimeve të Sirdarjas.<ref>A history of Greece, vëllimi 2, nga Connop Thirlwall, Longmans, 1836, f. 174. (anglisht)</ref> Rrëfimi i Herodotit, nga ''Historitë'' e tij, jep detajimin e dytë më të gjatë, sipas të cilit Kiri e gjeti fatin e tij në një betejë të ashpër me masagetët, konfederatë fisnore skite nga shkretëtirat jugore të Horezmit dhe Kizilkumit, në pjesën jugore të stepës euroaziatike, sot Kazakistan dhe Uzbekistan, pasi ndoqi këshillën e Kresit t'i sulmonte në territorin e tyre.<ref name="mass">{{cite web |url=http://www.fordham.edu/halsall/ancient/tomyris.html |title=Ancient History Sourcebook: Herodotus: Queen Tomyris of the Massagetai and the Defeat of the Persians under Cyrus |publisher=Fordham.edu |access-date=2012-12-30 |language=en}}</ref> Masagetët lidheshin me skitët në veshje dhe mënyrë jetese; ata luftonin me kalë dhe në këmbë. Për ta fituar mbretërinë e saj, Kiri fillimisht i dërgoi një ofertë martese sunduesës së tyre, mbretëreshës Tomiris, propozim që ajo e refuzoi. [[Skeda:Achaemenid soldiers against Scythians.jpg|thumb|majtas|Ushtarë akamenidë (majtas) duke luftuar kundër skitëve, shekulli i 5-të p.e.s. Vulë-cilindër, gjurmë (vizatim).<ref>{{cite book |last1=Hartley |first1=Charles W. |last2=Yazicioğlu |first2=G. Bike |last3=Smith |first3=Adam T. |title=The Archaeology of Power and Politics in Eurasia: Regimes and Revolutions |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-01652-1 |page=83 |language=en}}</ref>]] Ai më pas nisi përpjekjen për ta pushtuar territorin e masagetëve me forcë (rreth 529 p.e.s.),<ref name=Rene>{{Cite book |last=Grousset |first=Rene |title=The Empire of the Steppes |publisher=Rutgers University Press |year=1970 |isbn=0-8135-1304-9 |page=9 |language=en}}</ref> duke filluar me ndërtimin e urave dhe anijeve luftarake me kulla përgjatë brigjes së tij të lumit Oksus, ose Amudarja, që i ndante. Duke i dërguar një paralajmërim të ndalonte pushtimin (paralajmërim që ajo tha se priste ta shpërfillte gjithsesi), Tomiris e sfidoi ta takonte ushtrinë e saj në luftë të ndershme, duke e ftuar në një vend të vendit të saj një ditë marshimi larg lumit, ku ushtritë e tyre do të përballeshin zyrtarisht. Ai e pranoi ofertën e saj, por, duke mësuar se masagetët nuk njihnin verën dhe efektet e saj dehëse, ngriti kampin dhe e la pas plot verë, duke marrë ushtarët e tij më të mirë me vete dhe duke lënë ata më pak të aftët. Gjenerali i ushtrisë së Tomirisit, Spargapisi, i cili ishte edhe biri i saj, dhe një e treta e trupave masagete, e vranë grupin që Kiri kishte lënë atje dhe, duke e gjetur kampin plot ushqim dhe verë, u dehën pa dashje, duke ua ulur aftësinë të mbroheshin kur u sulmuan papritur. Ata u mundën, dhe, edhe pse u zu rob, Spargapisi kreu vetëvrasje sapo u qetësua nga dehja. Kur mësoi çfarë kishte ndodhur, Tomiris i denoncoi taktikat e Kirit si të pandershme dhe u betua për hakmarrje, duke udhëhequr vetë valën e dytë të trupave në betejë. Kiri i Madh përfundimisht u vra, dhe forcat e tij pësuan humbje masive, në atë që Herodoti e quajti beteja më e ashpër e karrierës së tij dhe e botës së lashtë. Kur mbaroi, Tomiris urdhëroi t'i sillej trupi i Kirit, pastaj e kreu kokën dhe ia zhyti në një enë me gjak, si gjest simbolik hakmarrjeje për egërsinë e tij gjakatare dhe vdekjen e të birit.<ref name="mass"/> Megjithatë, disa dijetarë e vënë në dyshim këtë version, kryesisht pasi edhe vetë Herodoti pranon se kjo ngjarje ishte një ndër shumë versione të vdekjes së Kirit që kishte dëgjuar prej një burimi gjoja të besueshëm, i cili i tha se askush s'ishte i pranishëm ta shihte pasojën.<ref>{{cite book |title=The historian's craft in the age of Herodotus |author=Nino Luraghi |publisher=Oxford University Press US |year=2001 |page=155 |isbn=978-0-19-924050-0 |language=en}}</ref> [[Skeda:Queen Tomyris and the head of Cyrus the Great.jpg|thumb|Mbretëresha Tomiris e masagetëve duke marrë kokën e Kirit]] Herodoti rrëfen gjithashtu se Kiri pa në gjumë birin më të madh të Histaspit (Darin I) me krahë mbi shpatulla, duke hijezuar me njërin krah Azinë e me tjetrin Evropën.<ref name=ilya>The Cambridge History of Iran: The Median and Achaemenian periods, vëllimi 2, red. Ilya Gershevitch, 1985, f. 392–98. (anglisht)</ref> Arkeologu Sir Max Mallowan e shpjegon këtë deklaratë të Herodotit dhe lidhjen e saj me figurën katërkrahëshe në bas-reliev të Kirit të Madh kështu:<ref name=ilya/> {{Blockquote|Herodoti, siç e vlerësoj, mund ta ketë njohur lidhjen e ngushtë mes këtij lloji figure me krahë dhe imazhit të madhështisë iraniane, që ai e lidhi me një ëndërr parashikuese të vdekjes së mbretit para fushatës së tij të fundit, fatale, përtej Oksusit.}} Muhammad Dandamajev thotë se persët mund ta kenë marrë trupin e Kirit mbrapsht nga masagetët, ndryshe nga ç'pretendoi Herodoti.{{sfn|Dandamayev|1993|pp=516–521}} Sipas Kronikës së Mihaelit Sirian (1166–1199 e.s.), Kiri u vra nga gruaja e vet Tomiris, mbretëresha e masagetëve (Maksata), në vitin e 60-të të robërisë hebreje.<ref>Mihaeli Sirian, ''Chronicle of Michael the Great, Patriarch of the Syrians''. (anglisht)</ref> Një rrëfim alternativ, nga ''Kiropedia'' e Ksenofonit, bie ndesh me të tjerët, duke pretenduar se Kiri vdiq në paqe në kryeqytetin e tij.<ref>Ksenofoni, ''Cyropaedia'' VII.7; M.A. Dandamaev, "Cyrus II", në ''Encyclopaedia Iranica'', f. 250. (anglisht)</ref> Versioni final i vdekjes së Kirit vjen nga Berosi, i cili raporton vetëm se Kiri e gjeti vdekjen duke luftuar kundër shigjetarëve dahë, verilindje të burimeve të Sirdarjas.<ref>A political history of the Achaemenid empire, nga M.A. Dandamaev, Brill, 1989, f. 67. (anglisht)</ref> === Vendi i prehjes === [[Skeda:Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|thumb|Varri i Kirit në Pasargadë, Iran, Vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s (2015)]] Eshtrat e Kirit të Madh mund të jenë varrosur në kryeqytetin e tij, Pasargadë, ku sot ekziston ende një varr prej gëlqerori (ndërtuar rreth 540–530 p.e.s.), i cili sipas shumëve besohet të jetë i tij. Straboni dhe Ariani japin përshkrime pothuajse identike të varrit, bazuar në dëshminë e syrit të Aristobulit të Kasandreas, i cili, me kërkesën e Aleksandrit të Madh, e vizitoi varrin dy herë.<ref>Straboni, ''Geographica'' 15.3.7; Ariani, ''Anabasis Alexandri'' 6.29. (anglisht)</ref> Edhe pse vetë qyteti sot është në rrënoja, vendi i varrosjes së Kirit të Madh ka mbetur kryesisht i paprekur, dhe varri është restauruar pjesërisht kundër përkeqësimit natyror gjatë shekujve. Sipas Plutarkut, epitafi i tij thoshte: {{blockquote|O njeri, kushdo qofsh dhe kudo që të vish, sepse e di se do të vish, unë jam Kiri, që ua fitoi persëve perandorinë e tyre. Mos ma keqso pra këtë copë dheu që m'i mbulon eshtrat.<ref>''Life of Alexander'', 69, në ''Plutarch: The Age of Alexander'', përkth. Ian Scott-Kilvert, Penguin Classics, 1973, f. 326. (anglisht)</ref>}} Dëshmi kuneiforme nga Babilonia vërtetojnë se Kiri vdiq rreth dhjetorit të vitit 530 p.e.s.,<ref>R.A. Parker dhe W.H. Dubberstein, ''Babylonian Chronology 626 B.C. – A.D. 75'', 1971. (anglisht)</ref> dhe se i biri Kambisi II ishte bërë mbret. Kambisi vazhdoi politikën e të atit të zgjerimit dhe e pushtoi Egjiptin për perandorinë, por vdiq shpejt pas vetëm shtatë vjetësh sundimi. Atij i pasoi ose biri tjetër i Kirit, Bardija, ose një mashtrues që hiqej si Bardija, i cili u bë sundimtari i vetëm i Persisë për shtatë muaj, deri sa u vra nga Darius I i Madh.<ref>{{Cite web |last=Mark |first=Joshua J. |title=Behistun Inscription |url=https://www.worldhistory.org/Behistun_Inscription/ |access-date=2024-03-06 |website=World History Encyclopedia |date=2019-11-28 |language=en}}</ref> Dëshmitë e përkthyera romake dhe greke japin një përshkrim të gjallë të varrit, si gjeometrikisht ashtu edhe estetikisht; forma gjeometrike e varrit ka ndryshuar pak me vite, duke ruajtur ende një gur të madh me formë katërkëndore në bazë, i pasuar nga një varg piramidal gurësh më të vegjël katërkëndorë, deri sa, pas disa pllakash, struktura mbyllet nga një ndërtesë, me çati të harkuar prej një guri piramidal, dhe një hapje ose dritare të vogël anash, ku vetëm njeriu më i hollë do të mund të shtyhej me vështirësi.<ref name=Cleveland>{{cite book |author=Charles Dexter Cleveland |title=A compendium of classical literature |year=1861 |publisher=Biddle |page=313 |language=en}}</ref> Brenda kësaj ndërtese ishte një arkivol i artë, mbi një tavolinë me këmbë të arta, brenda të cilit ishte varrosur trupi i Kirit të Madh. Mbi vendin e tij të pushimit ishte një mbulesë prej tapiceri e perdesh, prej materialeve më të mira babilonase, me punim të hollë median; poshtë shtratit të tij ishte një qilim i kuq i imët, që mbulonte hapësirën e ngushtë katërkëndore të varrit të tij.<ref name=Cleveland /> Dëshmitë greke të përkthyera e përshkruajnë varrin si të vendosur në kopshtet pjellore të Pasargadës, të rrethuar nga pemë dhe shkurre zbukuruese, me një grup mbrojtësish akamenidë të quajtur "magët", të vendosur pranë për ta mbrojtur ndërtesën nga vjedhja apo dëmtimi.<ref name=Cleveland /><ref>{{cite book |title=Persia past and present |author=Abraham Valentine Williams Jackson |year=1906 |publisher=The Macmillan Company |page=278 |language=en}}</ref> Vite më vonë, në kaosin e krijuar nga pushtimi i Persisë nga Aleksandri i Madh dhe pas disfatës së Darit III, varri i Kirit të Madh u thye dhe shumica e luksit të tij u plaçkit. Kur Aleksandri arriti te varri, u tmerrua nga mënyra si ishte trajtuar varri, dhe i pyeti magët e i vuri para gjyqit.<ref name=Cleveland /> Sipas disa dëshmive, vendimi i Aleksandrit t'i gjykojë magët kishte të bënte më shumë me përpjekjen e tij për ta minuar ndikimin e tyre dhe shfaqjen e pushtetit të tij në perandorinë sapo të pushtuar, sesa me shqetësim për varrin e Kirit.<ref>The Monthly review, red. Ralph Griffiths, George Edward Griffiths, 1816, f. 509. (anglisht)</ref> Megjithatë, Aleksandri e admironte Kirin, që në rini duke lexuar ''Kiropedinë'' e Ksenofonit, e cila përshkruante heroizmin e Kirit në betejë dhe qeverisjen si mbret dhe legjislator.<ref name="Ulrich">{{cite book |title=Alexander the Great |author=Ulrich Wilcken |publisher=W.W. Norton & Company |year=1967 |page=146 |language=en}}</ref> Sido që të jetë, Aleksandri e urdhëroi Aristobulin ta përmirësonte gjendjen e varrit dhe t'ia restauronte brendinë.<ref name=Cleveland /> Përkundër admirimit të tij për Kirin e Madh dhe përpjekjeve për restaurimin e varrit, Aleksandri, gjashtë vjet më parë (330 p.e.s.), kishte plaçkitur Persepolisin, qytetin e pasur për të cilin Kiri mund ta ketë zgjedhur vendndodhjen, dhe ose e urdhëroi djegien e tij si akt propagande pro-greke, ose e vuri zjarr gjatë festimeve të dehura.<ref>{{cite book |title=Alexander the Great: the invisible enemy |author=John Maxwell O'Brien |publisher=Psychology Press |year=1994 |pages=100–01 |isbn=978-0-415-10617-7 |language=en}}</ref> Ndërtesa i ka mbijetuar kohës, nëpër pushtime, ndarje të brendshme, perandori pasuese, ndryshime regjimesh dhe revolucione. Figura e fundit e shquar perse që i tërhoqi vëmendjen varrit ishte Muhamed Riza Pehlevi (Shahu i Iranit), monarku i fundit zyrtar i Persisë, gjatë festimeve të tij të 2.500 vjetëve të monarkisë. Ashtu si Aleksandri i Madh para tij, Shahu i Iranit donte t'i apelohej trashëgimisë së Kirit për ta legjitimuar vetë sundimin e tij.<ref>{{cite book |author=James D. Cockcroft |title=Mohammad Reza Pahlavi, Shah of Iran |publisher=Chelsea House Publishers |year=1989 |language=en}}</ref> Kombet e Bashkuara e njohin varrin e Kirit të Madh dhe Pasargadën si Vend të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.<ref name=UN>{{cite web |title=Pasargadae |author=UNESCO World Heritage Centre |year=2006 |access-date=2010-12-26 |url=https://whc.unesco.org/en/list/1106 |language=en}}</ref> == Trashëgimia == === Ndikimi në qytetërimet lindore dhe perëndimore === [[Skeda:Cyrus II le Grand et les Hébreux.jpg|thumb|Sipas Biblës, Kiri i Madh i çliroi hebrenjtë nga Robëria Babilonase, që të riatdhesoheshin dhe ta rindërtonin Jerusalemin, duke i fituar një vend nderimi në Judaizëm.]] Historiani britanik Charles Freeman sugjeron se "në shtrirje dhe shkallë, arritjet e tij [të Kirit] renditeshin shumë mbi ato të mbretit maqedonas, Aleksandrit, i cili do ta shembte perandorinë [akamenide] në vitet 320 p.e.s., por dështoi t'i jepte ndonjë alternativë të qëndrueshme."<ref>Freeman 1999, f. 188. (anglisht)</ref> Kiri ka qenë hero personal për shumë njerëz, përfshirë Thomas Jefferson, Muhamed Riza Pehlevin dhe David Ben-Gurionin.<ref>{{cite news |title=The Cyrus cylinder: Diplomatic whirl |url=https://www.economist.com/news/books-and-arts/21573955-show-tests-limits-cultural-politics-diplomatic-whirl |newspaper=The Economist |date=2013-03-23 |access-date=2017-08-26 |language=en}}</ref> Arritjet e Kirit të Madh gjatë antikitetit pasqyrohen në mënyrën si kujtohet sot. Kombi i tij, iranianët, e kanë konsideruar "Atin", pikërisht titullin që përdorej që në kohën e vetë Kirit, nga shumë kombet që ai i pushtoi, sipas Ksenofonit:<ref>The Cyropaedia, H. G. Bohn, Ksenofoni, 1855. (anglisht)</ref> Flamuri i Kirit, i përshkruar si shqiponjë e artë e vendosur mbi një "shufër të lartë", mbeti flamuri zyrtar i akamenidëve.<ref>Alireza Shapur Shahbazi, "DERAFŠ", ''Encyclopaedia Iranica'', vëll. VII, fasc. 3, f. 312–315, 1994-12-15. (anglisht)</ref> {{blockquote|Ata që ishin nën të, i trajtoi me nderim dhe respekt, sikur të ishin fëmijët e tij, ndërsa vetë nënshtetasit e tij e respektonin Kirin si "Atin" e tyre ... Cili njeri tjetër veç 'Kirit', pasi kishte përmbysur një perandori, ka vdekur ndonjëherë me titullin "Ati" nga populli që kishte sjellë nën pushtetin e tij? Sepse është fakt i qartë se ky është emër për dikë që dhuron, jo për dikë që merr!}} Historiani Plutark (rreth 46–119 e.s.) tregon se "persët, meqë Kiri kishte hundë të mprehtë, edhe sot i duan burrat me hundë të mprehtë dhe i konsiderojnë më të pashmit".{{sfn|Briant|2002|p=226}} Babilonasit e konsideronin "Çliruesin", pasi ishin fyer nga sunduesi i tyre i mëparshëm, Nabonidi, për shkak të sakrilegjit që kishte kryer.<ref>G. Cardascia, "Babylon under Achaemenids", në ''Encyclopedia Iranica''. (anglisht)</ref> Ngritja e Persisë nën sundimin e Kirit pati ndikim të thellë në rrjedhën e historisë botërore, përfshirë forma të filozofisë iraniane, letërsisë dhe fesë. Shumë nga dinastitë iraniane pas Perandorisë Akamenide, dhe mbretërit e tyre, e panë veten si trashëgimtarë të Kirit të Madh dhe pretenduan ta vazhdonin vijën e nisur prej tij.<ref>The Heritage of Persia, nga Richard Nelson Frye, World Pub. Co., 1963. (anglisht)</ref><ref>Cyrus Kadivar, "We are Awake", The Iranian, 2002-01-25. (anglisht)</ref> Megjithatë, ka mendime të ndryshme mes dijetarëve nëse kjo vlen edhe për dinastinë Sasanide.<ref>E. Yarshater, për shembull, hedh poshtë që sasanidët e kujtonin Kirin, ndërsa R. N. Frye propozon vazhdimësi kujtese; shih A. Sh. Shahbazi, ''Early Sassanians' Claim to Achaemenid Heritage''; M. Boyce, "The Religion of Cyrus the Great". (anglisht)</ref> Aleksandri i Madh ishte vetë i mahnitur dhe e admironte Kirin e Madh, që në rini duke lexuar ''Kiropedinë'' e Ksenofonit, e cila përshkruante heroizmin e Kirit në betejë e qeverisje, si dhe aftësitë e tij si mbret e legjislator.<ref name="Ulrich"/> Gjatë vizitës së tij në Pasargadë, urdhëroi Aristobulin ta zbukuronte brendinë e dhomës varrore të Kirit.<ref name="Ulrich" /> Trashëgimia e Kirit është ndjerë deri edhe në Islandë<ref>Jakob Jonson, "Cyrus the Great in Icelandic epic: A literary study", Acta Iranica, 1974, f. 49–50. (anglisht)</ref> dhe Amerikën koloniale. Shumë nga mendimtarët dhe sunduesit e Antikitetit Klasik, si dhe të Rilindjes dhe epokës së Iluminizmit,<ref>Christopher Nadon, Xenophon's Prince: Republic and Empire in the Cyropaedia, Berkeley: UC Press, 2001. (anglisht)</ref> dhe etërit themelues të Shteteve të Bashkuara të Amerikës kërkuan frymëzim nga Kiri i Madh përmes veprave si ''Kiropedia''. Thomas Jefferson, për shembull, zotëronte dy kopje të ''Kiropedisë'', njërën me përkthime paralele greqisht dhe latinisht, faqe më faqe, që tregonin shënime të konsiderueshme të Jeffersonit, shenjë e ndikimit që libri pati në hartimin e Deklaratës së Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara.<ref>{{Cite web |url=http://www.payvand.com/news/13/apr/1111.html |title=Cyrus and Jefferson: Did they speak the same language? |website=payvand.com |access-date=2015-12-26 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-21747567 |title=Cyrus Cylinder: How a Persian monarch inspired Jefferson |publisher=BBC News |date=2013-03-11 |access-date=2018-07-21 |language=en}}</ref> Sipas profesor Richard Nelson Frye, Kiri – aftësitë e të cilit si pushtues dhe administrator, sipas Fryes, dëshmohen nga jetëgjatësia dhe fuqia e Perandorisë Akamenide – pati një rol pothuajse mitik mes popullit pers, "të ngjashëm me atë të Romulit dhe Remit në Romë, apo të Moisiut për izraelitët", me një histori që "ndjek në shumë detaje historitë e heronjve dhe pushtuesve nga vende të tjera të botës së lashtë".<ref name="Frye">{{cite web |url=http://original.britannica.com/eb/article-1685 |title=Cyrus II |publisher=Encyclopædia Britannica Online |access-date=2012-12-30 |language=en}}</ref> Frye shkruan: "Ai u bë epitomi i cilësive të mëdha të pritura nga një sundues në antikitet, dhe mori tipare heroike si pushtues i tolerueshëm e bujar, po ashtu i guximshëm e i patrembur. Personaliteti i tij, siç e panë grekët, i ndikoi ata dhe Aleksandrin e Madh, dhe, siç u transmetua tradita nga romakët, mund të konsiderohet të ndikojë mendimin tonë edhe sot."<ref name="Frye"/> Sundimi i tij u studiua dhe u admirua nga shumë prej udhëheqësve të mëdhenj, si Aleksandri i Madh, Jul Cezari dhe Thomas Jefferson.<ref>{{Cite web |title=Cyrus the Great Biography |url=https://www.biographyonline.net/military/cyrus-the-great-biography.html |access-date=2023-12-05 |website=Biography Online |language=en}}</ref> === Administrimi dhe politika === ==== Sistemi i satrapive ==== Kiri e themeloi perandorinë si perandori shumështetërore, e qeverisur nga katër shtete kryeqytete: Pasargadë, Babiloni, Suza dhe Ekbatanë. Ai lejoi një farë autonomie rajonale në secilin shtet, në formën e një sistemi satrapish. Satrapia ishte njësi administrative, zakonisht e organizuar mbi baza gjeografike. "Satrapi" (guvernatori) ishte mbreti vasal, që administronte rajonin, "gjenerali" mbikëqyrte rekrutimin ushtarak dhe siguronte rendin, ndërsa "sekretari i shtetit" mbante regjistrat zyrtarë. Gjenerali dhe sekretari i shtetit i raportonin drejtpërdrejt satrapit, si dhe qeverisë qendrore. Gjatë mbretërimit të tij, Kiri e mbajti nën kontroll një rajon të gjerë mbretërish të pushtuara, të arritur duke i ruajtur dhe zgjeruar satrapitë. Organizimin e mëtejshëm të territoreve të reja të pushtuara në provinca të qeverisura nga satrapë e vazhdoi trashëgimtari i Kirit, Dari i Madh. ==== Strategjia ushtarake ==== Perandoria e Kirit bazohej në haraç dhe rekrutë nga shumë pjesë të mbretërisë së tij.<ref>{{cite book |title=Art and empire |author1=John Curtis |author2=Julian Reade |author3=Dominique Collon |publisher=The Trustees of the British Museum by British Museum Press |year=1995 |isbn=978-0-7141-1140-7 |language=en}}</ref> Përmes zotësisë së tij ushtarake, Kiri krijoi një ushtri të organizuar, përfshirë njësinë e {{Ill|Të Pavdekshmit|en|Immortals}}, e përbërë prej 10.000 ushtarëve shumë të stërvitur.<ref>Pierre Briant, ''From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire''. (anglisht)</ref> Pushtimet e Kirit filluan një epokë të re në ndërtimin e perandorive, ku një superstat i gjerë, që përfshinte dhjetëra shtete, raca, fe dhe gjuhë, u qeverisën nën një administratë të vetme, të drejtuar nga një qeveri qendrore. Ky sistem zgjati me shekuj, dhe u ruajt si nga dinastia sulmuese Seleukide gjatë kontrollit të saj mbi Persinë, ashtu edhe nga dinastitë e mëvonshme iraniane, përfshirë partët dhe sasanidët.<ref>{{cite book |last=Wilcox |first=Peter |author2=MacBride, Angus |title=Rome's Enemies: Parthians And Sassanid Persians |publisher=Osprey Publishing |year=1986 |isbn=0-85045-688-6 |page=14 |language=en}}</ref> ==== Projektet e infrastrukturës ==== Kiri njihet për risitë e tij në projekte ndërtimi; ai i zhvilloi më tej teknologjitë që i gjeti në kulturat e pushtuara dhe i zbatoi në ndërtimin e pallateve të Pasargadës. Ishte i njohur gjithashtu për dashurinë e tij ndaj kopshteve; gërmimet e fundit në kryeqytetin e tij kanë zbuluar ekzistencën e Kopshtit Persian të Pasargadës dhe një rrjeti kanalesh vaditëse. Pasargadë ishte vendi i dy pallateve madhështore, të rrethuara nga një park mbretëror madhështor dhe kopshte të gjera formale; ndër to ishte kopshti i murosur me katër ndarje i "Parajsës", me mbi 1000 metra kanale të gdhendura në gëlqeror, të dizajnuara për të mbushur legenë të vegjël çdo 16 metra dhe për ta ujitur florën e larmishme të egër dhe shtëpiake. Dizajni dhe koncepti i kopshtit ishin të jashtëzakonshëm dhe janë përdorur si model për shumë parqe të lashta e moderne, që atëherë.<ref>Persepolis Recreated, NEJ International Pictures, 2005. (anglisht)</ref> Formoi gjithashtu një sistem postar novator në të gjithë perandorinë, të bazuar në disa stacione stafete të quajtura Chapar Khaneh.<ref>Herodoti, përkth. A.D. Godley, vëll. 4, libri 8, vargu 98, f. 96–97, 1924. (anglisht)</ref> Në 1658, ndërsa Protektorati i Kromuellit sundonte Britaninë, mjeku dhe filozofi anglez Sir Thomas Browne shkroi një traktat me titull ''Kopshti i Kirit'', ku Kiri paraqitet si sundues arketipor i mençur. Megjithatë, pavarësisht se figuron në titull, Kiri nuk ishte fokusi kryesor i veprës së Browne-it.<ref name="The Garden of Cyrus: Chapter I">{{Cite web |title=The Garden of Cyrus: Chapter I |url=https://penelope.uchicago.edu/gardennoframes/garden1.xhtml |access-date=2024-04-21 |language=en}}</ref> "Kiri Plaku, i rritur në pyje e male, kur koha dhe pushteti e lejuan, ndoqi diktatin e edukimit të tij, dhe i solli thesaret e fushës në rregull e kufizim. Kështu i zbukuroi fisnikërisht Kopshtet e Varura të Babilonisë, saqë u mendua edhe se ishte autori i tyre."<ref name="The Garden of Cyrus: Chapter I"/> ==== Emërtimi i monedhës ==== Përdorimi i emrit ''Kuruş'' si emërtim monedhe daton në shekullin e 6-të p.e.s., te Kreseidi, monedha e parë e artë në botë, e prerë fillimisht nga mbreti Kres i Lidisë. Kreseidi më vonë vazhdoi të pritej dhe u përhap në një zonë të gjerë gjeografike nga Kiri i Madh, themeluesi i Perandorisë Akamenide, i cili e mundi mbretin Kres dhe e pushtoi Lidinë me Betejën e Timbrës, në 547 p.e.s. Kiri e bëri Kreseidin monedhën e artë standarde të perandorisë së tij të gjerë, duke përdorur të njëjtin dizajn "luan dhe dem", por me peshë të reduktuar (8,06 gram, në vend të standardit prej 10,7 gram të versionit origjinal të lëshuar nga mbreti Kres), për shkak të nevojës për sasi më të mëdha të këtyre monedhave, për një popullsi shumë më të madhe. === Të drejtat e njeriut dhe multikulturalizmi === ==== Cilindri i Kirit ==== {{Kryesor|Cilindri i Kirit}} [[Skeda:Cyrus Cylinder.jpg|thumb|Cilindri i Kirit në Muzeun Britanik, 2010]] Një prej pak burimeve të mbijetuara të informacionit që mund të datohen drejtpërdrejt te koha e Kirit është Cilindri i Kirit ({{langx|fa|استوانه کوروش}}), dokument në formë cilindri prej balte, i mbishkruar në kuneiform akadisht. Ishte vendosur në themelet e Esagilës (tempulli i Mardukut në Babiloni), si depozitë themeli, pas pushtimit pers në 539 p.e.s. U zbulua në 1879 dhe sot ruhet në Muzeun Britanik, në Londër.<ref>H.F. Vos, "Archaeology of Mesopotamia", f. 267, në The International Standard Bible Encyclopedia, red. Geoffrey W. Bromiley, Wm. B. Eerdmans Publishing, 1995. (anglisht)</ref> Teksti i cilindrit e denoncon mbretin e rrëzuar babilonas Nabonidin si të pafe dhe e paraqet Kirin si të pëlqyeshëm për zotin kryesor Marduk. Ai përshkruan si Kiri i kishte përmirësuar jetët e qytetarëve të Babilonisë, kishte riatdhesuar popuj të dëbuar dhe kishte rikthyer tempuj e shenjtërore kulti.<ref name="Pritchard">"The Ancient Near East, Volume I: An Anthology of Texts and Pictures", vëll. 1, red. James B. Pritchard, Princeton University Press, 1973. (anglisht)</ref> Edhe pse nuk përmendet shprehimisht në tekst, riatdhesimi i hebrenjve nga "Robëria Babilonase" e tyre është interpretuar si pjesë e kësaj politike të përgjithshme.<ref>{{cite web |title=British Museum: Cyrus Cylinder |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/c/cyrus_cylinder.aspx |publisher=British Museum |access-date=2009-10-28 |language=en}}</ref> Në vitet 1970, Shahu i Iranit e përvetësoi Cilindrin e Kirit si simbol politik, duke e përdorur "si imazh qendror në festimin e tij të 2500 vjetëve të monarkisë iraniane",<ref name="BM-Cyrus">Shënime shpjeguese të Muzeut Britanik, "Cyrus Cylinder". (anglisht)</ref> dhe duke pohuar se ishte "karta e parë e të drejtave të njeriut në histori".<ref name="MacGregor">Neil MacGregor, "The whole world in our hands", në Art and Cultural Heritage: Law, Policy, and Practice, f. 383–84, red. Barbara T. Hoffman, Cambridge University Press, 2006. (anglisht)</ref> Ky pikëpamje është vënë në dyshim nga disa si "mjaft anakronike" dhe tendencioze,<ref>Elton L. Daniel, The History of Iran, f. 39, Greenwood Publishing Group, 2000. (anglisht)</ref> pasi koncepti modern i të drejtave të njeriut do t'u dukej krejt i huaj bashkëkohësve të Kirit dhe nuk përmendet nga cilindri.<ref>John Curtis, Nigel Tallis, Beatrice Andre-Salvini, Forgotten Empire, f. 59, University of California Press, 2005. (anglisht)</ref> Sidoqoftë, cilindri ka ardhur e shihet si pjesë e identitetit kulturor të Iranit.<ref name="BM-Cyrus" /> Neil MacGregor, drejtor i Muzeut Britanik, ka deklaruar se cilindri ishte "përpjekja e parë që njohim për të drejtuar një shoqëri, një shtet me kombësi dhe besime të ndryshme – një lloj i ri qeverisjeje shtetërore."<ref>{{cite news |url=https://www.al-monitor.com/originals/2013/03/cyrus-cylinder-iran-religious-freedom-minority-rights.html |title=Cyrus Cylinder a Reminder of Persian Legacy of Tolerance |author=Barbara Slavin |publisher=Al-Monitor |date=2013-03-06 |access-date=2013-09-21 |language=en}}</ref> Ai shpjegoi se "është përshkruar madje si deklarata e parë e të drejtave të njeriut, dhe ndonëse ky nuk qe kurrë qëllimi i dokumentit – koncepti modern i të drejtave të njeriut mezi ekzistonte në botën e lashtë – ka ardhur e mishëron shpresat dhe aspiratat e shumë vetave."<ref>{{cite news |last=MacGregor |first=Neil |title=A 2,600-year-old icon of freedom comes to the United States |url=https://edition.cnn.com/2013/02/24/opinion/macgregor-cyrus-cylinder/index.html |access-date=2013-09-21 |publisher=CNN |date=2013-02-24 |language=en}}</ref> === Feja dhe filozofia === ==== Prania zoroastriane në çështjet e shtetit akamenid ==== [[Skeda:Cyrus the Great with General Harpagus (18th century).jpg|thumb|Kiri i Madh (në mes), me gjeneralin e tij Harpagu pas tij, duke pranuar nënshtrimin e mbretit median Astiagu (tapiceri e shekullit XVIII)]] Iranologu francez Pierre Briant shkroi se, duke pasur parasysh informacionin e pakët që kemi, "duket mjaft e pamatur të përpiqemi ta rindërtojmë se çfarë mund të ketë qenë feja e Kirit."{{sfn|Briant|2002|p=94}} Diskutohet gjithashtu nëse ai ishte zoroastrian, apo nëse zoroastrizmi u përfshi si feja shtetërore akamenide vetëm pas jetës së tij. Dëshmia në favor të kësaj vjen nga disa prej emrave të pjesëtarëve të familjes së Kirit, dhe nga ngjashmëritë mes përshkrimit të Jahvesë në Isaia 40–48 (që erdhi pasi Isaia hyri në kontakt me një propagandist pers nën administratën e Kirit, i cili ishte zoroastrian) dhe atij të Ahura Mazdës në Gathat.<ref>{{Cite web |last=Boyce |first=Mary |date=2014 |title=Achaemenid Religion |url=https://iranicaonline.org/articles/achaemenid-religion |website=Encyclopedia Iranica |language=en}}</ref>{{Sfn|Boyce|1988}} Kundër kësaj teze bën fakti se Kiri lejoi liri të plotë fetare dhe financoi themelimin e tempujve e vendeve të tjera të shenjta të tyre, si dhe një datë e mundshme e vonë për veprimtarinë e profetit iranian Zoroaster, themeluesi i zoroastrizmit.<ref>{{Cite journal |last=Shannon |first=Avram |date=2007 |title=The Achaemenid Kings and the Worship of Ahura Mazda: Proto-Zoroastrianism in the Persian Empire |journal=Studia Antiqua |volume=5 |issue=2 |pages=79–85 |language=en}}</ref> ==== Toleranca dhe liria fetare ==== Politikat e Kirit lidhur me trajtimin e feve pakicë dokumentohen në shumë burime historike, veçanërisht babilonase dhe hebreje.<ref>{{Cite book |title=Cyrus the Great |last=Crompton |first=Samuel Willard |date=2008 |publisher=Chelsea House Publishers |isbn=978-0-7910-9636-9 |location=New York |page=80 |language=en}}</ref> Kiri kishte një politikë të përgjithshme toleranca fetare në të gjithë perandorinë e tij të gjerë. Nëse kjo ishte politikë e re apo vazhdim i politikave të ndjekura nga babilonasit dhe asirianët (siç mban historiani amerikan Lester Grabbe)<ref>{{cite book |title=Judah and the Judeans in the Persian period |year=2006 |publisher=Eisenbrauns |isbn=978-1-57506-104-7 |page=542 |editor1=Oded Lipschitz |editor2=Manfred Oeming |chapter=The "Persian Documents" in the Book of Ezra: Are They Authentic? |language=en}}</ref> është e diskutueshme. Ai u solli paqe babilonasve dhe thuhet se e mbajti ushtrinë larg tempujve dhe i ktheu statujat e perëndive babilonase në shenjtëroret e tyre.{{sfn|Dandamayev|1993|pp=516-521|loc="Cyrus's religious policies"}} ==== Besimi dhe praktikat personale të Kirit ==== Informacione mbi fenë dhe ritualet gjatë mbretërimit të Kirit gjenden gjithashtu te ''Kiropedia'' e Ksenofonit, ''Historitë'' e Herodotit, dhe te mbishkrime, edhe pse këto u shkruan në periudha të mëvonshme dhe duhen përdorur me kujdes.{{sfn|Briant|2002|p=93–96}}{{Sfn|Daryaee|2013|p=31}} Cilindri i Kirit u përpilua në emër të Kirit, me të si folësi vetë. Cilindri është shumë fetar dhe strukturohet rreth ndërhyrjeve të zotit kombëtar babilonas, Marduk. Është Marduku ai që lavdërohet në fillim të tekstit dhe ndërhyrja e drejtpërdrejtë e të cilit mendohet të jetë përgjegjëse për çfarë ndodhi në historinë e afërt, dhe është Marduku ai që e thërret Kirin për ta ndrequr të keqen e paraardhësit të tij, Nabonidit.{{Sfn|Finkel|2013|p=23–24}} Për më tepër, Kiri i shpreh respekt jo vetëm kultit të Mardukut, por edhe kulteve lokale.{{Sfn|Finkel|2013|p=120}} Një mbishkrim nga Uruku thotë "(Kiri) i do Esangilën dhe Ezidën", ndërsa një tjetër nga Uri përmend se ai "i ktheu perënditë në shenjtëroret e tyre". Një tjetër nga Babilonia ose Sipari thotë se, ndryshe nga Nabonidi, Kiri i siguroi dhe madje i shtoi flijimet e duhura për perënditë.{{Sfn|Daryaee|2013|p=27}} Informacion tjetër i besueshëm mund të vijë nga zakonet varrimore rreth varrit të Kirit, që tregojnë një kult të privilegjuar duke nderuar zotin iranian Mitra.{{sfn|Briant|2002|p=93–96}}{{Sfn|Daryaee|2013|p=33}} Disa e kanë identifikuar edhe figurën e paraqitur në bas-relievin nga Pasargadë si Mitra, duke treguar më tej respektin e Kirit për këtë hyjni.{{Sfn|Soudavar|2012|p=49–52}} Dëshmi shtesë tregojnë më tej lidhjen mes Kirit dhe Mitrës.{{Sfn|Daryaee|2013|p=33–36}} ==== Çlirimi i popullit hebre ==== Trajtimi i popullit hebre nga Kiri gjatë mërgimit të tyre në Babiloni, pasi mbreti babilonas Nabukodonosori II e shkatërroi Mbretërinë e Judës, regjistrohet në Biblën Hebraike. Kiri paraqitet pozitivisht, si agjent i Jahvesë, edhe pse thuhet se ai "nuk e njihte" Jahvenë (Isaia 45:4–5).<ref>{{Cite book |last=Lind |first=Millard |title=Monotheism, power, justice: collected Old Testament essays |date=1990 |publisher=Wipf & Stock Publishers |isbn=978-0-936273-16-7 |page=158 |language=en}}</ref> Ketuvimi mbyllet te Kronikat e Dyta me dekretin e Kirit, i cili i ktheu të mërguarit në Tokën e Izraelit nga Babilonia, bashkë me detyrën e rindërtimit të Tempullit në Jerusalem, pasi Tempulli i Solomonit ishte shkatërruar nga ushtritë babilonase.<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: 2 Chronicles 36 – New Living Translation |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=2%20Chronicles%2036&version=NLT |access-date=2023-10-09 |language=en}}</ref> [[Skeda:Coresh_St_1.JPG|thumb|Rruga e Kirit në Jerusalemin Perëndimor, Izrael, 2009]] Hebrenjtë e nderuan si mbret të dinjitetshëm e të drejtë. Në një pasazh biblik, Isaia e quan Mesia, duke e bërë të vetmin joçifut që quhet kështu ndonjëherë. Diku tjetër, në Librin e Isaisë, Zoti përshkruhet duke thënë: "Do ta ngre Kirin në drejtësinë time: do t'ia bëj të gjitha rrugët e drejta. Do ta rindërtojë qytetin tim dhe do t'i lirojë të mërguarit e mi, jo për çmim apo shpërblim, thotë Zoti i Plotfuqishëm." Këta pasazhe të veçantë (shpesh të quajtur ''Isaia e Dytë'') besohen nga shumica e studiuesve modernë kritikë se u shtuan nga një autor tjetër drejt fundit të mërgimit babilonas (rreth 536 p.e.s.).<ref>Simon John De Vries, From old Revelation to new: a tradition-historical and redaction-critical study of temporal transitions in prophetic prediction, Wm. B. Eerdmans Publishing, 1995, f. 126. (anglisht)</ref> Josefi, historiani hebre i shekullit të parë, e tregon pikëpamjen tradicionale të hebrenjve rreth parashikimit të Kirit te Isaia, në ''Antikitetet e hebrenjve'' të tij, libri 11, kapitulli 1:<ref>Flavius Josephus, Antiquities of the Jews, libri 11, kapitulli 1. (anglisht)</ref> {{Blockquote|Në vitin e parë të mbretërimit të Kirit, i shtatëdhjeti nga dita kur populli ynë u dëbua nga toka e vet për në Babiloni, Zoti pati mëshirë për robërinë dhe fatkeqësinë e këtyre njerëzve të gjorë ... prandaj ngriti mendjen e Kirit dhe e bëri ta shkruante këtë në të gjithë Azinë: "Kështu thotë Kiri, mbreti: Meqë Zoti i Plotfuqishëm më ka caktuar të jem mbret i tokës së banueshme, besoj se ai është Zoti që e adhuron kombi i izraelitëve; sepse në të vërtetë ai e parashikoi emrin tim nëpërmjet profetëve, dhe se do t'i ndërtoja atij një shtëpi në Jerusalem, në vendin e Judesë." ... prandaj thirri hebrenjtë më të shquar që ishin në Babiloni dhe u tha atyre se u jepte leje të ktheheshin në vendin e tyre, ta rindërtonin qytetin e tyre Jerusalem, dhe tempullin e Zotit.}} [[Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn (Dutch - Daniel and Cyrus before the Idol Bel - Google Art Project.jpg|thumb|Pikturë e Danielit dhe Kirit para idhullit Bel]] [[Skeda:Cyrus The Great Monument-NE to SW view (1)-Cropped.jpg|thumb|Statuja e Kirit të Madh në Parkun Olimpik të Sidnesë]] Pati kritika hebreje ndaj Kirit pasi u mashtrua nga kutitët, që donin ta ndalonin ndërtimin e Tempullit të Dytë. Ata i akuzuan hebrenjtë për komplot kryengritjeje, kështu Kiri e ndaloi ndërtimin, i cili nuk do të përfundonte deri në 515 p.e.s., gjatë mbretërimit të Darit I.<ref>{{cite book |last=Goldwurm |first=Hersh |year=1982 |title=History of the Jewish People: The Second Temple Era |publisher=ArtScroll |isbn=0-89906-454-X |pages=26, 29 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Schiffman |first=Lawrence |year=1991 |title=From text to tradition: a history of Second Temple and Rabbinic Judaism |publisher=KTAV Publishing |isbn=978-0-88125-372-6 |pages=35, 36 |language=en}}</ref> Sipas Biblës, ishte mbreti Artakserks ai që u bind ta ndalonte ndërtimin e tempullit në Jerusalem. Natyra historike e këtij dekreti është vënë në dyshim. Profesor Lester L. Grabbe argumenton se nuk kishte dekret, por një politikë që u lejonte të mërguarve të ktheheshin në atdheun e tyre dhe t'i rindërtonin tempujt. Ai gjithashtu argumenton se arkeologjia sugjeron se kthimi ishte "me pika", duke ndodhur ndoshta gjatë dekadash, duke rezultuar në një popullsi maksimale prej ndoshta 30.000 vetash.<ref>{{cite book |last=Grabbe |first=Lester L. |title=A History of the Jews and Judaism in the Second Temple Period: Yehud: A History of the Persian Province of Judah v. 1 |year=2004 |publisher=T & T Clark |isbn=978-0-567-08998-4 |page=355 |language=en}}</ref> Philip R. Davies e quajti autenticitetin e dekretit "të dyshimtë", duke cituar Grabbe-n.<ref>{{cite book |title=Words Remembered, Texts Renewed: Essays in Honour of John F.A. Sawyer |year=1995 |publisher=Continuum International Publishing Group |isbn=978-1-85075-542-5 |author=Philip R. Davies |editor=John D Davies |page=219 |language=en}}</ref> Mary Joan Winn Leith beson se dekreti në Ezdra mund të jetë autentik, dhe se, bashkë me Cilindrin, Kiri, ashtu si sunduesit e mëparshëm, përmes këtyre dekreteve po përpiqej të fitonte mbështetjen e atyre që mund të ishin strategjikisht të rëndësishëm, veçanërisht atyre pranë Egjiptit, të cilin dëshironte ta pushtonte. Ajo shkroi gjithashtu se "apelet te Marduku në cilindër dhe te Jahveja në dekretin biblik tregojnë tendencën perse për të përvetësuar traditat fetare dhe politike lokale, në interes të kontrollit perandorak."<ref name="MaryJ1">{{cite book |last=Winn Leith |first=Mary Joan |editor=Michael David Coogan |title=The Oxford History of the Biblical World |orig-date=1998 |year=2001 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford; New York |isbn=0-19-513937-2 |page=285 |chapter=Israel among the Nations: The Persian Period |language=en}}</ref> ==== Aludimi i teorizuar në shkrimin islam ==== Në shekullin e 19-të, disa dijetarë të shquar myslimanë indianë nisën të teorizonin se Kiri i Madh ishte personi i përmendur në Kuran me emrin Dhu al-Karnajn, i përshkruar duke udhëtuar në perëndim dhe lindje (drejt "vendeve të perëndimit dhe lindjes së Diellit") dhe duke ngritur një pengesë të madhe për ta ndarë një popull të shqetësuar nga "Jexhuxh e Mexhuxh", në këmbim të haraçit, kjo pengesë e paracaktuar t'i mbajë të vulosur derisa lirimi i tyre ta shënojë fundin e botës dhe Ditën e Gjykimit. U promovua fillimisht nga Sayyid Ahmad Khan (1817–1898) e më pas nga Maulana Abul Kalam Azad (1888–1958),<ref>{{Cite book |last=Sirry |first=Mun'im A. |title=Scriptural polemics: the Qur'an and other religions |date=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-935936-3 |location=Oxford New York |pages=106, 244n35 |language=en}}</ref> duke gjeneruar më pas pranim më të gjerë mes disa komuniteteve myslimane me kalimin e viteve.<ref>{{Cite book |last=Maududi |first=Syed Abul Ala |title=Tafhim al-Qur'an |language=en}}</ref> Kjo teori u propozua në 1855 nga filologu gjerman {{Ill|Gustav Moritz Redslob|de}}, por u hodh kryesisht poshtë në botën perëndimore.<ref name="tatum">{{Cite book |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-0-8018-4619-9 |last=Tatum |first=James |title=The Search for the ancient novel |date=1994 |page=342 |language=en}}</ref> Shumica e dijetarëve perëndimorë të fesë kanë favorizuar në vend të kësaj teori më popullore, në mitologjinë tradicionale islame, që e identifikojnë Dhu al-Karnajnin ose me mbretin grek Aleksandrin e Madh, ose me një mbret të caktuar arab paraislam. == Shiko edhe == * {{ill|Lista e njerëzve të njohur si të Mëdhenj|en|List of people known as the Great}} * {{ill|Lista e figurave biblike të identifikuara në burime jashtëbiblike|en|List of biblical figures identified in extra-biblical sources}} * {{ill|Kaj Bahman|en|Kay Bahman}} * {{ill|Dita e Kirit të Madh|en|Cyrus the Great Day}} * {{ill|Kryengritja e Kirit të Madh e vitit 2016|en|2016 Cyrus the Great Revolt}} == Shënime == {{notelist}} == Referime == {{Reflist}} == Bibliografia == === Burime të lashta === {{refbegin|23em}} * Kronika e Nabonidit, pjesë e Kronikave Babilonase (akadisht) * ''Llogaria e vargjeve e Nabonidit'' * ''Lutja e Nabonidit'' (një prej Dorëshkrimeve të Detit të Vdekur) * Cilindri i Kirit * {{anchor|{{sfnref|Herodoti}}}}[[Herodoti]] (''Historitë'') * [[Ktesia]] (''Persika'') * Librat biblikë të ''Isaisë'', ''Danielit'', ''Ezdrës'' dhe ''Nehemisë'' * [[Flavius Josephus|Flavio Josefi]] (''Antikitetet e hebrenjve'') * [[Tukididi]] (''Historia e Luftës së Peloponezit'') * [[Platoni]] (''Ligjet'') * [[Ksenofoni]] (''Kiropedia'') * [[Kuintus Kurcius Rufi]] (''Historia e botës'') * [[Plutarku]] (''Jetët'' e Plutarkut) * Fragmente të [[Nikolla i Damaskut|Nikollës së Damaskut]] * [[Ariani]] (''Anabasis Alexandri'') * Poliaeni (''Stratagjemat e luftës'') * Justini (''Epitome e Historisë Filipike të Pompeius Trogus'') (anglisht) * Polibi (''Historitë'') * Diodori i Sicilisë (''Bibliotheca historica'') * Athenaeu (''Deipnosophistae'') * [[Straboni]] (''Historia'') * [[Kurani]] (''Dhul-Karnajni'', ''Kehfi'') {{refend}} === Burime moderne === {{refbegin|30em}} * {{cite book |editor-last=Boardman |editor-first=John |title=The Cambridge Ancient History IV: Persia, Greece, and the Western Mediterranean, C. 525–479 B.C |year=1994 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=0-521-22804-2 |ref=refcah-iv |language=en}} * {{cite book |last=Boyce |first=Mary |title=Proceedings of the London 1985 Achaemenid History Workshop |date=1988 |editor-last=Kuhrt |editor-first=A. |pages=15–31 |chapter=The religion of Cyrus the Great |editor-last2=Sancisi-Weerdenburg |editor-first2=H. |language=en}} * {{cite book |title=From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire |year=2002 |publisher=Eisenbrauns |last=Briant |first=Pierre |pages=1–1196 |isbn=978-1-57506-120-7 |language=en}} * {{cite encyclopedia |last1=Cardascia |first1=G |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |title=Babylon under Achaemenids |url=http://www.iranicaonline.org/articles/babylon-under-the-achaemenids |year=1988 |volume=3 |publisher=Routledge |location=London |isbn=0-939214-78-4 |ref=refbabylon-EI |language=en}} * Church, Alfred J. (1881). ''Stories of the East from Herodotus''. Londër: Seeley, Jackson & Halliday. (anglisht) * {{Cite book |last=Curzon |first=George Nathaniel |title=Persia and the Persian Question, Volume 2 |date=2018 |orig-date=1892 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-08085-9 |language=en}} * {{cite book |last=Dandamaev |first=M. A. |title=A political history of the Achaemenid empire |location=Leiden |publisher=Brill |year=1989 |isbn=90-04-09172-6 |page=373 |language=en}} * {{Cite book |last=Daryaee |first=Touraj |title=Cyrus the Great: An Ancient Iranian King |date=2013 |publisher=Afshar Publishing |pages=25–42 |chapter=Religion of Cyrus the Great |language=en}} * {{cite encyclopedia |title=Cyrus iii. Cyrus II The Great |last=Dandamayev |first=Muhammad A. |url=http://www.iranicaonline.org/articles/cyrus-iiI |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. IV, Fasc. 7 |pages=516–521 |year=1993 |access-date=2013-09-28 |language=en}} * {{Cite book |last=Finkel |first=Irving |title=The Cyrus Cylinder: The Great Persian Edict from Babylon |date=2013 |publisher=I.B. Tauris |language=en}} * {{cite book |last=Freeman |first=Charles |year=1999 |title=The Greek Achievement: The Foundation of the Western World |publisher=Viking |location=New York |isbn=0-7139-9224-7 |ref=freeman |language=en}} * Frye, Richard N. (1962). ''The Heritage of Persia''. Londër: Weidenfeld and Nicolson. (anglisht) * {{cite book |last=Gershevitch |first=Ilya |year=1985 |title=The Cambridge History of Iran: Vol. 2; The Median and Achaemenian periods |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=0-521-20091-1 |ref=refchi2 |language=en}} * {{citation |last1=Grayson |title=Assyrian and Babylonian Chronicles |date=1975 |language=en}} * {{cite book |last=Kuhrt |first=Amélie |title=The Ancient Near East: c. 3000–330 BC |publisher=Routledge |year=1995 |isbn=0-415-16763-9 |page=647 |chapter=13 |language=en}} * {{cite book |last1=Kuhrt |first1=Amélie |title=The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-01694-3 |language=en}} * {{cite book |first=Lloyd |last=Llewellyn-Jones |editor1-last=Daryaee |editor1-first=Touraj |title=King of the Seven Climes: A History of the Ancient Iranian World (3000 BC – 651 CE) |date=2017 |publisher=UCI Jordan Center for Persian Studies |chapter=The Achaemenid Empire |pages=1–236 |isbn=978-0-692-86440-1 |language=en}} * Moorey, P.R.S. (1991). ''The Biblical Lands'', VI. New York: Peter Bedrick Books. (anglisht) * Olmstead, A. T. (1948). ''History of the Persian Empire [Achaemenid Period]''. Chicago: University of Chicago Press. (anglisht) * Palou, Christine; Palou, Jean (1962). ''La Perse Antique''. Paris: Presses Universitaires de France. (frëngjisht) * {{cite encyclopedia |last=Schmitt |first=Rüdiger |title=Achaemenid dynasty |url=http://www.iranicaonline.org/articles/achaemenid-dynasty |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=3 |location=London |publisher=Routledge |year=1983 |language=en}} * {{Cite book |last=Schmitt |first=Rüdiger |title=CYRUS i. The Name |year=2010 |publisher=Routledge & Kegan Paul |language=en}} * {{Cite book |last=Sekunda |first=N.V. |title=The World of Achaemenid Persia: History, Art and Society in Iran and the Ancient Near East |date=2010 |publisher=I.B. Tauris |editor-last=Curtis |editor-first=John |pages=255–272 |chapter=Changes in Achaemenid Royal Dress |isbn=978-0-85771-801-3 |editor-last2=Simpson |editor-first2=John |language=en}} * {{Cite journal |last=Soudavar |first=Abolala |date=2012 |title=Astyages, Cyrus and Zoroaster: Solving a Historical Dilemma |journal=Iran |volume=50 |issue=1 |pages=45–78 |doi=10.1080/05786967.2012.11834712 |language=en}} * {{Cite book |last=Stoneman |first=Richard |title=The Ancient Novel and Beyond |publisher=Brill Academic Publishers NV |year=2003 |isbn=978-90-04-12999-3 |editor1-last=Panayotakis |editor1-first=Stelios |chapter=Alexander the Great in Arabic Tradition |editor2-last=Zimmerman |editor2-first=Maaike |editor3-last=Keulen |editor3-first=Wytse |language=en}} * {{Cite journal |last=Stronach |first=David |date=2010 |title=Solomon at Pasargadae: Some New Perspectives |journal=Bulletin of the Asia Institute |volume=24 |pages=1–14 |language=en}} * {{Cite book |last=Tait |first=Wakefield |title=The Presbyterian review and religious journal |year=1846 |publisher=Oxford University |language=en}} * {{cite book |title=Islam; A Short Guide for the Faithful |year=2011 |publisher=Eerdmans |editor-last=Allen |editor-first=Roger |last=Toorawa |first=Shawkat M. |chapter=Islam |page=8 |isbn=978-0-8028-6600-4 |language=en}} * {{cite journal |last=Waters |first=Matt |year=2004 |title=Cyrus and the Achaemenids |journal=Iran |publisher=Taylor & Francis, Ltd. |volume=42 |pages=91–102 |language=en}} * {{cite book |title=Ancient Persia: A Concise History of the Achaemenid Empire, 550–330 BC |year=2014 |publisher=Cambridge University Press |last=Waters |first=Matt |pages=1–272 |isbn=978-1-107-65272-9 |language=en}} {{refend}} == Lexime shtesë == {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Ball |first=Charles James |title=Light from the East: Or the witness of the monuments |year=1899 |publisher=Eyre and Spottiswoode |location=London |language=en}} * {{cite journal |last1=Beckman |first1=Daniel |title=The Many Deaths of Cyrus the Great |journal=Iranian Studies |date=2018 |volume=51 |issue=1 |pages=1–21 |language=en}} * Bengtson, Hermann. ''The Greeks and The Persians: From the Sixth Century to the Fourth Century''. Weidenfeld & Nicolson, 1969. (anglisht) * {{cite journal |last=Bickermann |first=Elias J. |title=The Edict of Cyrus in Ezra 1 |journal=Journal of Biblical Literature |date=September 1946 |volume=65 |pages=249–75 |issue=3 |language=en}} * {{cite book |last=Cannadine |first=David |title=Rituals of royalty: power and ceremonial in traditional societies |year=1987 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=0-521-33513-2 |edition=1. publ. |author2=Price, Simon |language=en}} * {{cite book |editor-last=Chavalas |editor-first=Mark W. |title=The ancient Near East: historical sources in translation |year=2007 |publisher=Blackwell |location=Malden, MA |isbn=978-0-631-23580-4 |language=en}} * {{cite book |title=Birth of the Persian Empire |year=2010 |publisher=I.B.Tauris |last1=Curtis |first1=Vesta Sarkhosh |first2=Sarah |last2=Stewart |pages=1–160 |isbn=978-0-85771-092-5 |language=en}} * {{cite book |last=Dougherty |first=Raymond Philip |title=Nabonidus and Belshazzar: A Study of the Closing Events of the Neo-Babylonian Empire |year=1929 |publisher=Yale University Press |location=New Haven |language=en}} * {{cite journal |last=Drews |first=Robert |title=Sargon, Cyrus, and Mesopotamian Folk History |journal=Journal of Near Eastern Studies |date=October 1974 |volume=33 |pages=387–93 |issue=4 |language=en}} * {{cite journal |last=Fried |first=Lisbeth S. |title=Cyrus the Messiah? The Historical Background to Isaiah 45:1 |journal=Harvard Theological Review |year=2002 |volume=95 |issue=4 |language=en}} * {{cite journal |last=Harmatta |first=J. |title=The Rise of the Old Persian Empire: Cyrus the Great |journal=Acta Antiquo |year=1971 |volume=19 |pages=3–15 |language=en}} * {{cite journal |last1=Irannejad |first1=A. Mani |title=The Ancient Iranian Perception of Cyrus the Great |journal=Iranian Studies |date=2022 |volume=56 |issue=2 |pages=231–253 |language=en}} * {{cite journal |last=Lawrence |first=John M. |title=Cyrus: Messiah, Politician, and General |journal=Near East Archaeological Society Bulletin |year=1985 |volume=25 |series=n.s. |pages=5–28 |language=en}} * {{cite journal |last=Lawrence |first=John M. |title=Neo-Assyrian and Neo-Babylonian Attitudes Towards Foreigners and Their Religion |journal=Near East Archaeological Society Bulletin |year=1982 |volume=19 |series=n.s. |pages=27–40 |language=en}} * {{cite journal |last=Mallowan |first=Max |title=Cyrus the Great (558–529 BC) |journal=Iran |year=1972 |volume=10 |pages=1–17 |language=en}} * {{cite book |last1=Mitchell |first1=Lynette |title=Cyrus the Great: A Biography of Kingship |date=2023-06-30 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-000-87439-6 |language=en}} * {{cite book |last1=Potts |first1=Daniel T. |chapter=Cyrus the Great and the Kingdom of Anshan |title=Birth of the Persian Empire |date=2005 |pages=1–27 |publisher=University of Sydney |location=London |language=en}} * {{cite journal |last1=Waters |first1=Matt |title=Darius and the Achaemenid Line |journal=Ancient History Bulletin |volume=10 |date=1996 |pages=11–18 |location=London |language=en}} * {{cite book |last1=Waters |first1=Matthew W. |title=King of the world: the life of Cyrus the Great |date=2022 |publisher=Oxford University Press |location=New York, NY |isbn=978-0-19-092717-2 |language=en}} * {{cite book |last=Wiesehöfer |first=Josef |title=Ancient Persia: from 550 BC to 650 AD |year=1996 |publisher=I. B. Tauris |location=London |isbn=1-85043-999-0 |others=Azizeh Azodi, trans |language=en}} {{refend}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus_cylinder.html Cyrus Cylinder] — teksti i plotë babilonas i Cilindrit të Kirit, siç njihej në 2001; përkthim; hyrje e shkurtër (anglisht) * Ksenofoni, ''Cyropaedia: the education of Cyrus'', përkth. Henry Graham Dakyns, rish. F.M. Stawell, [https://www.gutenberg.org/ebooks/2085 Project Gutenberg] (anglisht) [[Kategoria:Babiloni]] [[Kategoria:Iranianë]] [[Kategoria:Figura biblike]] [[Kategoria:Mbretër]] [[Kategoria:Themelues të vendbanimeve]] [[Kategoria:Themelues monarkësh në Azi]] [[Kategoria:Perandoria Akamenide]] [[Kategoria:Monarkë të vrarë në aksion]] ixc6yly6dcjuvlep2ehlcegogxz52oz 0 244322 3029009 2954048 2026-09-01T10:50:07Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Timur, versioni i datës 25 gusht 2026 (revizioni 1371187317) 3029009 wikitext text/x-wiki {{Infobox mbretër | emri = Timuri | titulli = {{plainlist| * ''[[Beu|Beg]]'' * ''[[Sulltani|Sulltan]]''<ref>{{cite encyclopedia|publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|year=1847|title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|volume=9|language=en|page=377}}</ref> * ''Güregen'' (dhëndër mbretëror)<ref>{{cite book |last=Chann |first=Naindeep Singh |date=2008 |title=Intellectual Movements during Timuri and Safavid Periods (1500-1700 A.D.) |journal=Iran and the Caucasus |volume=12 |issue=2 |pages=413–415 |doi=10.1163/157338408x406182 |language=en}}</ref> * ''[[Gaziu|Gazi]]''<ref name="sahibqiran">{{Cite journal |last=Chann |first=Naindeep Singh |date=2009 |title=Lord of the Auspicious Conjunction: Origins of the Ṣāḥib-Qirān |journal=Iran & the Caucasus |volume=13 |issue=1 |pages=93–110 |doi=10.1163/160984909X12476379007927 |language=en}}</ref> * ''Sahib-e-Qiran'' (Zoti i Bashkimit të Yjeve) }} | figura = Timur reconstruction03.jpg | figura_përshkrimi = Rindërtimi i fytyrës së Timurit nga kafka, nga [[Mikhail Mikhaylovich Gerasimov]] | vazhdimësia = [[Emiri]] i [[Perandoria Timuride|Perandorisë Timuride]] | mbretërimi = 9 prill 1370 – 17/18 shkurt 1405 | kurorëzimi = 9 prill 1370, [[Balkh]]<ref name="Muntakhab">''Muntakhab-al Lubab'', Khafi Khan Nizam-ul-Mulki, Vëll. I, f. 49. Botuar në Lahore, 1985. (anglisht)</ref> | paraardhës = Amir Husajn (si sundimtar i [[Transoksiana|Transoksianës]]) | pasardhës = [[Khalil Sultan]] | queen = [[Saray Mulk Khanum]] | bashkëshort = {{Plainlist}} * Chulpan Mulk Agha * Aljaz Turkhan Agha * Tukal Khanum * Dil Shad Agha * Touman Agha * Gra të tjera {{Endplainlist}} | lloji_bashkëshort = Gratë | fëmijë = {{Plainlist}} * [[Umar Shaikh Mirza I]] * [[Jahangir Mirza (princ timurid)|Jahangir Mirza]] * [[Miran Shah]] * [[Shah Rukh|Shah Rukh Mirza]] {{Endplainlist}} | emri_plotë = Shuja-ud-din Timur<ref>W. M. Thackston, ''A Century of Princes: Sources on Timurid History and Art'' (1989), f. 239. (anglisht)</ref> | shtëpia = [[Dinastia Timuride|Timuride]] | lloji_shtëpia = Dinastia | babai = Amir Taraghai | nëna = Tekina Khatun | data_lindjes = vitet 1320 | vendi_lindjes = afër [[Shahrisabz|Keshit]], [[Hanati Çagatai]] (sot [[Shahrisabz]], [[Uzbekistan]]) | data_vdekjes = 17/18 shkurt 1405 | vendi_vdekjes = [[Farab]], Perandoria Timuride (sot [[Otrar]], [[Kazakistan]]) | vendi_varrimit = [[Gur-e-Amir]], [[Samarkand]], Uzbekistan | religjioni = [[Islami Synit]] }} '''Timuri'''{{efn|Çagataisht: ''Temür'', "hekur". Ndonjëherë transliterohet edhe '''Taimur''' ose '''Temur'''.}} (vitet 1320 – 17/18 shkurt 1405), i njohur gjithashtu si '''Tamerlani''',{{efn|Nga Persishtja ''Temūr(-i) Lang'', "Timuri Çalamani", nga plagët e tij në këmbë dhe dorë.<ref>{{cite book |last=Johanson |first=Lars |title=The Turkic Languages |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=0415082005 |page=27 |language=en}}</ref>}} njohur historikisht edhe si '''Amir Timur''' ose me epitetin '''''Sahib-i-Qiran''''' (fjalë për fjalë "Zoti i Bashkimit të Favorshëm").<ref>{{cite book|title=The Shah Jahan Nama of 'Inayat Khan|author1=ʻInāyat Khān |publisher=Oxford University Press|year=1990|pages=11–17|language=en}}</ref> ishte një pushtues [[Tradita turko-mongole|turko-mongol]], sundimtari i parë i [[Dinastia Timuride|dinastisë Timuride]] dhe themeluesi i [[Perandoria Timuride|Perandorisë Timuride]], e cila sundoi mbi territoret e sotme të [[Afganistani]]t, [[Iran]]it dhe [[Azia Qendrore|Azisë Qendrore]]. Ishte i pamposhtur në betejë dhe konsiderohet gjerësisht një nga udhëheqësit dhe taktikët ushtarakë më të mëdhenj në histori, si dhe një nga më brutalët dhe më vdekjeprurësit.{{sfn|Marozzi|2004}}<ref>{{cite book |author=Meri |first=Josef W. |title=Medieval Islamic Civilization |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0415966900 |page=812 |language=en}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Timur |url=https://www.britannica.com/biography/Timur |access-date=28 shtator 2022 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |language=en}}</ref> Timuri konsiderohet gjithashtu një mbrojtës i madh i arteve, pasi bashkëvepronte me dijetarë e poetë si [[Ibn Halduni]], [[Hafizi]] dhe [[Hafiz-i Abru]]. Sundimi i tij solli [[Rilindja Timuride|Rilindjen Timuride]].{{sfn|Marozzi|2004|pp=341–342}} I lindur në konfederatën e turqizuar mongole Barlas në Transoksiana (sot në [[Uzbekistan]]) në vitet 1320, Timuri fitoi kontrollin e pjesës perëndimore të [[Hanati Çagatai|Hanatit Çagatai]] deri në vitin 1370, dhe që andej udhëhoqi një seri fushatash ushtarake duke mposhtur hanët e [[Hordha e Artë|Hordhës së Artë]], [[Sulltanati Mamluk|Sulltanatin Mamluk]] të Egjiptit e Sirisë, [[Perandoria Osmane|Perandorinë Osmane]] në zhvillim e sipër, si dhe Sulltanatin e Delhit në [[Nënkontinenti indian|nënkontinentin indian]], duke u bërë kështu sundimtari më i fuqishëm në [[Bota myslimane|botën myslimane]].<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|title=Counterview: Taimur's actions were uniquely horrific in Indian history|first=Girish|last=Shahane|date=28 dhjetor 2016|website=Scroll.in|language=en}}</ref> Këto pushtime çuan në krijimin e Perandorisë Timuride, e cila u copëtua menjëherë pas vdekjes së tij. Fliste disa gjuhë, përfshirë [[Gjuha çagataisht|çagataishten]] (paraardhëse e [[Gjuha uzbeke|uzbekishtes]] dhe [[Gjuha ujgure|ujgurishtes]] moderne), si dhe [[Mongolishtja klasike|mongolishten klasike]] dhe [[Persishtja e re|persishten e re]], të cilën e përdorte për korrespondencën diplomatike. Timuri ishte i fundit prej pushtuesve të mëdhenj nomadë të [[Stepa euroaziatike|Stepës Euroaziatike]], dhe perandoria e tij përgatiti terrenin për ngritjen e perandorive myslimane të [[Perandoritë e barutit|barutit]], më të organizuara dhe të qëndrueshme, të shekujve XVI dhe XVII.<ref>{{Cite book |last=Darwin |first=John |title=After Tamerlane: the rise and fall of global empires, 1400–2000 |publisher=Bloomsbury Press |year=2008 |isbn=978-1596917606 |pages=29, 92 |language=en}}</ref>{{sfn|Manz|1999|p=1}}<ref>{{cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |publisher=Da Capo Press |year=2006 |isbn=978-0306814655 |language=en}}</ref> Timuri ishte me origjinë njëkohësisht turke dhe mongole, dhe, ndonëse me siguri jo pasardhës i drejtpërdrejtë nga asnjëra anë, ndante një paraardhës të përbashkët me [[Xhingis Han]]in në linjën atërore.<ref>{{cite book |last1=Seekins |first1=Donald M. |last2=Nyrop |first2=Richard F. |title=Afghanistan A Country Study |publisher=The Studies |date=1986 |page=11 |language=en}}</ref> Ai kërkoi qartazi të ringjallte trashëgiminë e Xhingis Hanit dhe e shihte veten si rikthyesin e [[Perandoria Mongole|Perandorisë Mongole]]. Sipas Gérard Chaliand-it, Timuri e konsideronte veten trashëgimtarin e Xhingis Hanit.<ref name="Chaliand">Gérard Chaliand, ''Nomadic Empires: From Mongolia to the Danube'', përkth. A. M. Berrett, Transaction Publishers, 2004, f. 75. (anglisht)</ref> Timuri e quante veten "Shpata e Islamit". Ishte mbrojtës i fesë dhe i arteve, por në vitet e fundit të jetës e quajti veten ''[[Gaziu|gazi]]'' (luftëtar fetar).<ref name="sahibqiran"/> Deri në fund të sundimit të tij, Timuri kishte fituar kontroll të plotë mbi të gjitha mbetjet e Hanatit Çagatai, [[Ilhanati]]t dhe Hordhës së Artë, madje kishte tentuar të rivendoste [[Dinastia Juan|Dinastinë Juan]] në Kinë. Ushtritë e Timurit ishin shumetnike dhe të frikësuara gjerësisht, dhe shkretuan pjesë të mëdha të Azisë, Afrikës dhe Evropës.{{sfn|Marozzi|2004}}<ref>Matthew White: ''Atrocitology: Humanity's 100 Deadliest Achievements'', Canongate Books, 2011. (anglisht)</ref> Studiuesit vlerësojnë se fushatat e tij ushtarake shkaktuan vdekjen e miliona njerëzve.<ref>{{cite news |url=https://www.chicagotribune.com/1999/01/17/the-rehabilitation-of-tamerlane/ |work=Chicago Tribune |title=The Rehabilitation of Tamerlane |date=17 janar 1999 |language=en}}</ref> Nga të gjitha zonat që pushtoi, [[Horezmi]] vuajti më së shumti, pasi ngrihej vazhdimisht kundër tij.<ref>{{cite book |last1=Barthold |first1=V. V. |title=Four studies on the History of Central Asia |date=1962 |publisher=E. J. Brill |volume=1 |page=61 |language=en}}</ref> Ishte gjyshi i sulltanit timurid, astronomit dhe matematikanit [[Ulug Begu|Ulug Begut]], i cili sundoi Azinë Qendrore nga 1411 deri 1449, dhe stërgjyshi i katërt i [[Baburi|Baburit]] (1483–1530), themeluesi i [[Perandoria Mogule|Perandorisë Mogule]].<ref>{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9072544 |title=Timur |publisher=Encyclopædia Britannica |year=2007 |language=en}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |year=2000 |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam |publisher=Brill |last=Manz |first=Beatrice F. |edition=2nd |volume=10 |language=en}}</ref> == Prejardhja == [[Skeda:Genealogical Relationship between Timur and Genghis Khan.png|parapamje|majtas|Marrëdhënia gjenealogjike mes Timurit dhe Xhingis Hanit, sipas burimeve timuride]] Historiani Peter Jackson e konsideron të pranuar gjerësisht se Timuri kishte "prejardhje mongole të pakontestueshme". Historitë timuride, si ''Zafarnama'' e Jazdit, ''Zubdat at-tavarih'' e Hafiz-i Abru-t, dhe ''Muiz al-Ansab'', e gjurmojnë prejardhjen atërore të Timurit deri te [[Tumbinai Han]]i, paraardhës në linjë mashkullore i Xhingis Hanit.<ref name="woods">{{cite book|last=Woods|first=John E.|title=Timur and Chinggis Khan|year=2002|publisher=OUMSKh-ny Nariĭn bichgiĭn darga naryn gazar|location=Ulaanbaatar|page=377|language=en}}</ref><ref name="Jackson">{{cite book | last=Jackson | first=Peter | title=From Genghis Khan to Tamerlane: The Reawakening of Mongol Asia | publisher=Yale University Press | year=2023 | isbn=978-0-300-27504-9 | pages=225–27 |language=en}}</ref> Megjithatë, ndërsa ''[[Jami al-tavarih|Jami' al-tawarikh]]'' e [[Rashidudin Hamadani|Rashid al-Din-it]] dhe ''[[Historia e Fshehtë e Mongolëve]]'' i japin një prejardhje të përbashkët me Xhingis Hanin fisit të Timurit, Barlasit, si i tërë, asnjë dëshmi e shkruar nga koha e Timurit apo më herët nuk e lidh atë drejtpërdrejt me këtë prejardhje.<ref name="Jackson"/>{{rp|227}} [[Skeda:Original location of the Mongol Barlas tribe.jpg|parapamje|Vendndodhja origjinale e fisit mongol [[Barlas]] të Timurit]] Paraardhësi i Timurit, Karaçar Nojani, i quajtur në veprat timuride stërmbesnjeri i Tumanait, ishte komandant ushtarak nën Xhingis Hanin, dhe më vonë iu caktua djalit të këtij të fundit, [[Çagataj Han|Çagatajt]], në Transoksiana.<ref name="woods1990">{{cite journal|first=John E.|last=Woods|title=Timur's Genealogy|journal=Intellectual Studies on Islam: Essays Written in Honor of Martin B. Dickson|year=1990|publisher=University of Utah Press|isbn=978-0874803426|page=97|language=en}}</ref> Ndonëse Karaçari nuk përmendet shpesh në dokumentet e shekujve XIII–XIV, burimet e mëvonshme timuride e theksuan shumë rolin e tij në historinë e hershme të Perandorisë Mongole.<ref name="woods1990"/>{{rp|90}} Këto histori pohojnë gjithashtu se Xhingis Hani e vendosi "lidhjen e atësisë dhe birësisë" duke e martuar vajzën e Çagatajt me Karaçarin.<ref>{{cite book|last=Haidar|first=Mansura|title=Indo-Central Asian Relations: From Early Times to Medieval Period|year=2004|publisher=Manohar |isbn=978-8173045080|page=126|language=en}}</ref> Përmes kësaj prejardhjeje të pretenduar nga ky martesë, Timuri mund të pretendonte farefisni me [[Hanati Çagatai|Hanët Çagatai]].<ref>{{cite book |last=Keene |first=Henry George |title=The Turks in India |publisher=University Press of the Pacific |location=Honolulu, HI |year=2001 |page=20 |isbn=978-0898755343 |language=en}}</ref> Origjina e nënës së Timurit, Tekina Hatun, është më pak e qartë. ''Zafarnama'' vetëm e përmend emrin e saj pa dhënë informacion mbi prejardhjen. Duke shkruar në 1403, [[Gjoni III i Soltanijes|Gjoni III]], [[Kryepeshkopi|kryepeshkop]] i [[Soltanije|Soltanijes]], pohoi se ajo ishte me prejardhje të ulët.<ref name="woods"/> ''Mu'izz al-Ansab'', shkruar dekada më vonë, thotë se ajo ishte e lidhur me fisin [[Jasauri]], territoret e të cilit kufizoheshin me ato të Barlasit.{{sfn|Manz|1999|pages=164–165}} [[Ibn Halduni]] rrëfeu se vetë Timuri i kishte përshkruar prejardhjen e nënës së tij nga heroi legjendar persian [[Manuçehri]].<ref name="Khaldun">{{cite book |last=Fischel |first=Walter J.|title=Ibn Khaldun and Tamerlane |year=1952 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA / Los Angeles|page=37 |language=en}}</ref> [[Ahmed ibn Arabshah|Ibn Arabshah]] sugjeroi se ajo ishte pasardhëse e Xhingis Hanit.<ref name="Arabshah2017">{{cite book |author1=Ahmad ibn Arabshah |last2=McChesney |first2=Robert D. |title=Tamerlane: The Life of the Great Amir |publisher=Bloomsbury Academic |year=2017 |page=4 |isbn=978-1784531706 |language=en}}</ref> Pothuajse të gjithë bashkëkohësit e Timurit e identifikonin si mongol, përfshirë Ibn Haldunin, i cili u takua personalisht me të në Damask në 1401, historianin arab [[Ibn Arabshah]], dhe të dërguarin kastilian [[Ruy González de Clavijo]], i cili u takua me Timurin në 1404. Në veprën e tij që përshkruan takimin me Timurin, Ibn Halduni e quan atë "sulltan i mongolëve (''Mughul'') dhe tatarëve (''Ṭaṭar'')", dhe e përshkruan gjuhën e oborrit të tij si "gjuha mongole (''al-lisān al-Mughulī'')".{{sfn|Lee|2021|pp=203-204}} Megjithatë, edhe pse Timuri dhe pasardhësit e tij (Timuridët) e konsideronin veten pjesë e ''ulus''-it mongol dhe kështu perceptoheshin edhe nga bashkëkohësit, identiteti mongol i Timurit nuk ishte një ndërtim për të legjitimuar sundimin e tij, por pasqyronte prejardhjen e tij etnike.{{sfn|Lee|2021|p=205, 215}} == Jeta e hershme == [[Skeda:Timur seated (earliest known portrait), Timurid genealogy, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|parapamje|Portreti më i hershëm i njohur i Timurit, porositur menjëherë pas vdekjes së tij (1405–1409) nga nipi i tij [[Khalil Sultan]] për një gjenealogji timuride të ilustruar.]] Timuri lindi në Transoksiana pranë qytetit të Keshit (sot [[Shahrisabz]], Uzbekistan), rreth 80&nbsp;km në jug të [[Samarkand]]it, pjesë e asaj që atëherë ishte Hanati Çagatai. Emri i tij, ''Temur'', do të thotë "hekur" në çagataishten, gjuha e tij amtare (krahaso uzbekishten ''Temir'', [[turqishtja|turqisht]] ''Demir'').<ref>Richard Peters, ''The Story of the Turks: From Empire to Democracy'' (1959), f. 24. (anglisht)</ref> Me shumë gjasa ka të njëjtën rrënjë me emrin e lindjes së Xhingis Hanit, ''Temüjin'', huazim nga turqishtja e përbashkët *''temürči(n)'' "farkëtar".<ref>{{cite book |last=Glassé |first=Cyril |title=The new encyclopedia of Islam |date=2001 |publisher=AltaMira Press |isbn=0759101892 |language=en}}</ref> Historitë e mëvonshme dinastike timuride pohojnë se Timuri ka lindur më 8 prill 1336, por shumica e burimeve nga koha e tij japin mosha të përputhshme me një datëlindje në fund të viteve 1320. Disa studiues dyshojnë se data 1336 synonte ta lidhte Timurin me trashëgiminë e [[Ebu Said Bahadur Han]]it, sundimtarit të fundit të Ilhanatit dhe pasardhës i [[Hulagu Han]]it, i cili vdiq atë vit.<ref>{{cite encyclopedia |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |last=Manz |first=Beatrice F. |date=24 prill 2012 |language=en}}</ref><ref name="manz1988">{{cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=Tamerlane and the Symbolism of Sovereignty |journal=Iranian Studies |volume=21 |issue=1–2 |pages=105–122 |date=1988 |doi=10.1080/00210868808701711 |language=en}}</ref> Timuri ishte pjesëtar i Barlasit, një fis mongol<ref>"Central Asia, history of Timur", në Encyclopædia Britannica, botim online, 2007. (anglisht)</ref> që ishte turqizuar në shumë aspekte.<ref>Carter V. Findley, ''The Turks in World History'', Oxford University Press, 2005, f. 101. (anglisht)</ref> Babai i tij, [[Taraghai]], përshkruhet si fisnik i vogël i këtij fisi. Megjithatë, Manz argumenton se Timuri mund të ketë nënvlerësuar më vonë pozitën shoqërore të babait të tij, në mënyrë që sukseset e veta të dukeshin më të jashtëzakonshme. Ajo thotë se, ndonëse nuk besohet të ketë qenë veçanërisht i fuqishëm, Taraghai ishte relativisht i pasur dhe me ndikim.<ref name="manz1988"/>{{rp|116}} Kjo shihet edhe në ''Zafarnama''-n, e cila thotë se Timuri u kthye më vonë në vendlindjen e tij pas vdekjes së babait të tij më 12 mars 1360, çka sugjeron shqetësim për pasurinë e trashëguar.<ref>Sherefudin Ali Jazdi, ''Zafarnama'' (1424–1428), f. 35. (anglisht)</ref> Në fëmijëri, Timuri dhe një grup i vogël ndjekësish sulmonin udhëtarë për të vjedhur mallra, sidomos kafshë si dele, kuaj dhe lopë.<ref name="manz1988"/>{{rp|116}} Rreth vitit 1363, besohet se Timuri u përpoq të vidhte një dele nga një bari, por u qëllua me dy shigjeta, njëra në këmbën e djathtë e tjetra në dorën e djathtë, ku humbi dy gishta. Të dyja plagët e paaftësuan përgjithmonë. Plagët dhe paaftësia e Timurit i dhanë nofkën "Timuri Çalamani" ose ''Temūr(-i) Lang'' në persisht, prej nga rrjedh edhe emri "Tamerlan", me të cilin njihet përgjithësisht në Perëndim.{{sfn|Marozzi|2004|p=31}} == Udhëheqës ushtarak == [[Skeda:Timur on horse. Battle between Timur and Toqtamish Khan (left portion), 1420-1440, possibly Herat. Topkapi H.2153, folio 2a.jpg|parapamje|majtas|Timuri mbi kalë në betejë me [[Tohtamishin]], han i Hordhës së Artë. Dorëshkrim i viteve 1420–1440, ndoshta nga Herati.]] Rreth vitit 1360, Timuri kishte fituar tashmë njëfarë njohjeje si udhëheqës ushtarak, trupat e të cilit ishin kryesisht fisnorë turq të rajonit.<ref name="Chaliand"/> Mori pjesë në fushata në Transoksiana me hanin e Hanatit Çagatai. Duke u aleuar, si në qëllim ashtu edhe në lidhje familjare, me [[Amir Qazaghan]]-in, rrëzuesin dhe shkatërruesin e [[Bullgaria Vollgane|Bullgarisë Vollgane]], pushtoi [[Horasani]]n<ref>{{cite book |author=Hannah |first=Ian C. |title=A brief history of eastern Asia |date=1900 |publisher=T. F. Unwin |page=92 |language=en}}</ref> në krye të një mijë kalorësish. Kjo ishte fushata e dytë ushtarake që udhëhoqi, dhe suksesi i saj çoi në operacione të mëtejshme, ndër to nënshtrimi i Horezmit dhe i Urgençit gjatë [[Rrethimi i Urgençit (1379)|Rrethimit të Urgençit]].{{sfn|Goldsmid|1911|p=994}} Pas vrasjes së Qazaganit, lindën mosmarrëveshje mes shumë pretendentëve për pushtetin sovran. [[Tuglug Timuri]] i [[Kashgar]]it, hani i Hanatit Lindor Çagatai, një tjetër pasardhës i Xhingis Hanit, pushtoi, duke ndërprerë këto grindje. Timuri u dërgua për të negociuar me pushtuesin, por në vend të kësaj iu bashkua atij dhe u shpërblye me Transoksianën. Rreth kësaj kohe, babai i tij vdiq, dhe Timuri u bë gjithashtu kreu i Barlasit. Tuglugu u përpoq më pas ta vendoste djalin e tij [[Iljas Hoxha]] mbi Transoksianën, por Timuri e përzuri këtë pushtim me një forcë më të vogël. == Ngritja në pushtet == Në këtë periudhë, Timuri i reduktoi hanët çagatai në figura simbolike, ndërkohë që sundonte në emrin e tyre. Gjithashtu gjatë kësaj periudhe, Timuri dhe kunati i tij [[Amir Husajn]], fillimisht bashkë-arratisur e endacakë, u bënë rivalë dhe kundërshtarë.{{sfn|Goldsmid|1911|p=994}} Marrëdhënia mes tyre u tendos pasi Husajni braktisi përpjekjet për të zbatuar urdhrat e Timurit për ta çuar deri në fund Iljas Hoxhën (ish-guvernator i Mavarannahrit) pranë [[Tashkenti]]t.{{sfn|Marozzi|2004|p=40}} Timuri fitoi ndjekës në Balkh, përfshi tregtarë, fisnorë, klerikë myslimanë, aristokratë dhe fshatarë, falë bujarisë së tij në ndarjen e pasurisë me ta. Kjo kontrastonte me sjelljen e Husajnit, i cili i largoi këta njerëz, u mori shumë pasuri përmes ligjeve të rënda tatimore dhe shpenzoi vetjakisht të hollat e tatimeve për ndërtesa të stolisura.{{sfn|Marozzi|2004|pp=41–42}} Rreth vitit 1370, Husajni iu dorëzua Timurit dhe u vra më vonë, çka i mundësoi Timurit të shpallej zyrtarisht sovran në Balkh. Ai u martua me gruan e Husajnit, [[Saray Mulk Khanum]], pasardhëse e Xhingis Hanit, gjë që i lejoi të bëhej sundimtar perandorak i fisit Çagatai.{{sfn|Marozzi|2004}} == Legjitimimi i sundimit të Timurit == [[Skeda:Depiction of Timur granting audience on the occasion of his accession, in the near contemporary Zafarnama (1424-1428), 1467 edition.jpg|parapamje|Timuri duke dhënë audiencë me rastin e ngjitjes në fron, në Balkh më 1370. ''Zafarnama'' (1467), porositur nga [[Sulltan Husajn Bajkara]]i.]] Trashëgimia turko-mongole e Timurit i solli mundësi dhe sfida, ndërkohë që kërkonte të sundonte Perandorinë Mongole dhe botën myslimane.<ref name="manz1988"/> Sipas traditave mongole, Timuri nuk mund të pretendonte titullin ''han'' apo të sundonte Perandorinë Mongole, sepse nuk ishte pasardhës i Xhingis Hanit. Prandaj, Timuri vendosi si han kukull çagataid, [[Sujurgatmishin]], si sundimtar nominal të Balkhut, ndërsa vetë shtirej si "mbrojtës i një pjesëtari të linjës çingizide", asaj të djalit të parë të Xhingis Hanit, [[Xhoçi]]t.<ref name="manz2002">{{cite journal|last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=Tamerlane's Career and Its Uses|journal=Journal of World History |year=2002|volume=13|page=3 |doi=10.1353/jwh.2002.0017 |language=en}}</ref> Timuri përdori në vend të kësaj titullin [[Emiri]], që do të thotë gjeneral, duke vepruar në emër të sundimtarit çagatai të Transoksianës.<ref name="manz1988"/>{{Rp|106}} Për ta forcuar këtë pozitë, Timuri mori titullin ''güregen'' (dhëndër mbretëror) i një princeshe të linjës çingizide.{{sfn|Manz|1999|p=14}} Ashtu si me titullin Han, Timuri po ashtu nuk mund të pretendonte titullin suprem të botës islame, [[Kalif]], sepse "posti u kufizua vetëm te [[Kurejshët]], fisi i Profetit Muhamed". Prandaj, Timuri iu përgjigj kësaj sfide duke krijuar mitin dhe imazhin e vetes si një "fuqi personale mbinatyrore" e caktuar nga Zoti.<ref name="manz2002"/> Titulli më i famshëm i Timurit ishte ''Sahib Kiran'' ("Zoti i Bashkimit të Yjeve"), me rrënjë në [[astrologji]],<ref name=":1">{{Cite book |last=Moin |first=A. Azfar |title=The Millennial Sovereign: Sacred Kingship and Sainthood in Islam |publisher=Columbia University Press |year=2012 |isbn=978-0231504713 |location=New York |pages=40–43 |language=en}}</ref> titull i përdorur para tij për të përcaktuar [[Hamza ibn Abdulmutalib]]in, xhaxhain e Muhamedit,<ref name="sahibqiran"/> dhe i marrë nga sulltani mamluk [[Bajbarsi]] dhe nga sundimtarë të ndryshëm të Ilhanatit për t'u vetëpërcaktuar. Në këtë kuptim, ai thjesht vazhdoi një traditë ekzistuese në botën myslimane për të përcaktuar pushtuesit.<ref name="sahibqiran"/> Titulli i referohej bashkimit të dy "planetëve superiorë", Saturnit dhe Jupiterit, çka konsiderohej shenjë e favorshme dhe simbol i një ere të re.<ref name=":1"/> Sipas A. Azfar Moin-it, ''Sahib Kiran'' ishte një titull mesianik, që nënkuptonte se Timuri mund të ishte "mesia i pritur, i zbritur nga linja profetike", i cili do të "inauguronte një erë të re, ndoshta të fundit para fundit të kohës."<ref name=":1"/> Përndryshe e paraqiste veten si pasardhës shpirtëror i Aliut, duke pretenduar kështu prejardhjen si nga Xhingis Hani ashtu edhe nga Kurejshët.<ref>{{cite book |last=Aigle |first=Denise |title=The Mongol Empire between Myth and Reality : Studies in Anthropological History |publisher=Brill |publication-place=Leiden |year=2014 |isbn=978-90-04-27749-6 |page=132 |language=en}}</ref> == Periudha e zgjerimit == Timuri kaloi 35 vitet e ardhshme në lufta e ekspedita të ndryshme. Jo vetëm që e konsolidoi sundimin në shtëpi duke nënshtruar armiqtë, por kërkoi edhe zgjerim territorial duke pushtuar tokat e sundimtarëve të huaj. Pushtimet e tij në perëndim e verilindje e çuan deri te [[Deti Kaspik]] dhe brigjet e [[Urali (lumë)|Uralit]] dhe [[Vollga|Vollgës]]. Pushtimet në jug e jugperëndim përfshinë pothuajse çdo krahinë të [[Persia|Persisë]], përfshi [[Bagdad]]in, [[Karbala]]në dhe Irakun Verior.{{sfn|Goldsmid|1911|p=994}} [[Skeda:Timur's army, commanded by Umar Shaykh, attacks Urgench in 1379. Garrett Zafarnama, painted in 1480.jpg|parapamje|Ushtria e Timurit, e komanduar nga i biri, [[Umar Shaikh Mirza I|Umar Shajkh]]-u, në Rrethimin e Urgençit (1379). ''Garrett Zafarnama'' (1480)]] Një nga kundërshtarët më të fuqishëm të Timurit ishte një tjetër sundimtar mongol, pasardhës i Xhingis Hanit, i quajtur [[Tohtamishi]]. Pasi ishte refugjat në oborrin e Timurit, Tohtamishi u bë sundimtar i [[Horda e Bardhë|Hordhës së Bardhë]] kipçake në lindje dhe i Hordhës së Artë. Pas ngjitjes në fron, ai u konfliktua me Timurin për zotërimin e Horezmit dhe [[Azerbajxhani]]t.{{sfn|Goldsmid|1911|p=994}} Sidoqoftë, Timuri vazhdoi ta mbështeste kundër rusëve, dhe në 1382, Tohtamishi pushtoi zotërimet e Moskovisë dhe [[Rrethimi i Moskvës (1382)|dogji Moskën]].{{sfn|Riasanovsky|Steinberg|2005|page=93}} Tradita e [[Kisha Ortodokse Ruse|Kishës Ortodokse Ruse]] thotë se më vonë, në 1395, pasi arriti kufirin e Principatës së Rjazanit, Timuri kishte marrë Jelecin dhe kishte nisur të përparonte drejt Moskës. [[Vasili I i Moskës]] doli me ushtri drejt [[Kolomna|Kolomnës]] dhe u ndal në brigjet e lumit Oka. Kleri solli ikonën e famshme të [[Ikona e Vladimirit|Hyjlindëses së Vladimirit]] nga Vladimiri në Moskë.{{sfn|Crummey|2014|page=64}} Timuri e ndaloi përparimin dhe u tërhoq nga territori rus, ndërsa kronistët rusë pohonin se një vegim i Virgjëreshës që mbronte Moskën, i shoqëruar nga një ushtri qiellore, e bindi të kthehej mbrapsht.{{sfn|Crummey|2014|page=64}} == Pushtimi i Persisë == Pas vdekjes së [[Ebu Said (Ilhanati)|Ebu Saidit]], sundimtar i Ilhanatit, në 1335, u krijua një vakum pushteti në Persi. Në fund, Persia u nda mes [[Muzafaridët|Muzafaridëve]], [[Kartidët|Kartidëve]], [[Ertenidët|Ertenidëve]], [[Çobanidët|Çobanidëve]], [[Injuidët|Injuidëve]], [[Xhelajiridët|Xhelajiridëve]] dhe [[Sarbadarët|Sarbadarëve]]. Në 1383, Timuri filloi pushtimin e tij të gjatë ushtarak të Persisë, ndonëse tashmë sundonte mbi pjesën më të madhe të Horasanit persian që nga 1381, pasi Hoxha Mesudi, i dinastisë Sarbadare, u dorëzua. Timuri e filloi fushatën e tij persiane me [[Herati]]n, kryeqytetin e dinastisë Kartide. Kur Herati nuk u dorëzua, ai e ktheu qytetin në rrënoja dhe masakroi shumicën e banorëve; qyteti mbeti në gërmadha derisa Shah Rukhu urdhëroi rindërtimin e tij rreth vitit 1415.<ref>{{cite book |title=Mughal Gardens|isbn=978-0884022350 |last1=Wescoat|first1=James L. |last2=Wolschke-Bulmahn|first2=Joachim|year=1996 |publisher=Dumbarton Oaks |language=en}}</ref> Timuri dërgoi më pas një gjeneral për të pushtuar [[Kandahari]]n rebel. Me pushtimin e Heratit, mbretëria Kartide u dorëzua dhe u bë vasale e Timurit; ajo u aneksua plotësisht më pak se një dekadë më vonë, në 1389, nga i biri i Timurit, [[Miran Shah]].{{Sfn|Melville|2020|p=32}} [[Skeda:Empire of Timur and his Campaigns.png|parapamje|Perandoria e Timurit dhe fushatat e tij ushtarake]] Timuri u drejtua më pas nga perëndimi për të pushtuar [[Malet Zagros]], duke kaluar nëpër [[Mazanderani]]n. Gjatë udhëtimit të tij nëpër veriun e Persisë, pushtoi qytetin e atëhershëm të [[Teherani]]t, i cili u dorëzua dhe kështu u trajtua me mëshirë. Rrethoi [[Soltanijen]] në 1384. Horasani u ngrit në kryengritje një vit më vonë, prandaj Timuri shkatërroi Isfizarin, dhe të burgosurit u çimentuan gjallë në mure. Vitin tjetër u shkretua mbretëria e Sistanit, nën dinastinë Mihrabanide, dhe kryeqyteti i saj, [[Zarangu]], u shkatërrua. Timuri u kthye pastaj në kryeqytetin e tij, Samarkand, ku filloi të planifikonte fushatën e tij në Gjeorgji dhe pushtimin e Hordhës së Artë. Në 1386, Timuri kaloi përsëri nëpër Mazanderan, siç kishte bërë kur u përpoq të pushtonte Zagrosin. Shkoi pranë qytetit të Soltanijes, të cilin e kishte pushtuar më parë, por në vend të kësaj u kthye nga veriu dhe pushtoi [[Tabrizi]]n me pak rezistencë, bashkë me [[Maraga|Maragan]].<ref>{{Cite book|title=The Mulfuzat Timury, Or, Autobiographical Memoirs of the Moghul Emperor Timur |year=2013|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108056021 |language=en}}</ref> Urdhëroi taksim të rëndë të popullit, të mbledhur nga Adil Aka, të cilit iu dha edhe kontrolli i Soltanijes. Adili u ekzekutua më vonë, pasi Timuri e dyshoi për korrupsion.{{Sfn|Melville|2020|p=56}} Timuri u drejtua pastaj në veri për t'i nisur fushatat e tij në Gjeorgji dhe kundër Hordhës së Artë, duke ndërprerë pushtimin e tij të plotë të Persisë. Kur u kthye, gjeti se gjeneralët e tij kishin mbrojtur mirë qytetet dhe tokat që kishte pushtuar në Persi.{{Sfn|Manz|1999|pp=67–71}} Ndonëse shumë u ngritën në kryengritje, dhe i biri, Miran Shahu, i cili mund të ketë qenë regjent, u detyrua të aneksonte dinasti vasale rebele, zotërimet e tij mbetën të qëndrueshme. Kështu vazhdoi të pushtonte pjesën tjetër të Persisë, konkretisht dy qytetet e mëdha jugore, [[Isfahani]] dhe [[Shirazi]]. Kur mbërriti me ushtrinë e tij në Isfahan në 1387, qyteti u dorëzua menjëherë; ai e trajtoi me mëshirë relative, siç bënte zakonisht me qytetet që dorëzoheshin (ndryshe nga Herati).{{Sfn|Melville|2020|pp=97–100}} Megjithatë, pasi Isfahani u ngrit kundër taksave të Timurit duke vrarë mbledhësit e taksave dhe disa nga ushtarët e Timurit, ai urdhëroi masakrimin e qytetarëve; numri i të vrarëve vlerësohet mes 100.000 dhe 200.000.<ref name="ChaliandBlin">{{cite book |last1=Chaliand |first1=Gerard |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al Qaeda |last2=Blin |first2=Arnaud |publisher=University of California Press |year=2007 |isbn=978-0520247093 |page=87 |language=en}}</ref> Një dëshmitar okular numëroi më shumë se 28 kulla të ndërtuara me rreth 1.500 koka secila.<ref>Fisher, W. B.; Jackson, P.; Lockhart, L.; Boyle, J. A.: ''The Cambridge History of Iran'', f. 55. (anglisht)</ref> Kjo është përshkruar si "përdorim sistematik i terrorit ndaj qyteteve... element strategjik thelbësor i Tamerlanit", të cilin ai e shihte si mënyrë për të parandaluar gjakderdhjen duke dekurajuar rezistencën. Masakrat e tij ishin selektive dhe i kurseu artistët e të mësuarit.<ref name="ChaliandBlin"/> Kjo do të ndikonte më vonë te pushtuesi i madh i ardhshëm persian, [[Nadir Shahu]].<ref name="strange1905"/>{{rp|267–287}} [[Skeda:Timur coin. Citing Chagatai khan Mahmud. Baghdad mint. Dated AH 795 (AD 1393).jpg|parapamje|Monedhë e rrallë e Timurit nga koha kur ishte në Bagdadin xhelajirid, pas Rrethimit të Bagdadit (1393), duke cituar hanin çagatai Mahmudin.]] Timuri filloi pastaj një fushatë pesëvjeçare drejt perëndimit në 1392, duke sulmuar Kurdistanin persian.{{Sfn|Manz|1999|pp=123–125}} Në 1393, Shirazi u pushtua pasi u dorëzua, dhe muzafaridët u bënë vasalë të Timurit, ndonëse princi [[Shah Mansuri (Persia)|Shah Mansuri]] u rebelua por u mund në Betejën e Shirazit (1393), dhe muzafaridët u aneksuan. Menjëherë pas kësaj, Gjeorgjia u shkretua në mënyrë që Hordha e Artë të mos mund ta përdorte për të kërcënuar veriun e Iranit.<ref name="strange1905">{{Cite book|last=Strange|first=Guy Le|title=The Lands of the Eastern Caliphate: Mesopotamia, Persia, and Central Asia, from the Moslem Conquest to the Time of Timur |date=1905|publisher=University Press|page=235 |language=en}}</ref> Po atë vit, Timuri e zuri në befasi Bagdadin në gusht, duke marshuar deri atje vetëm në tetë ditë nga Shirazi. Sulltan [[Ahmed Xhelajiri]] iku në Siri, ku sulltani mamluk [[Barkuku]] e mbrojti dhe vrau të dërguarit e Timurit. Timuri la princin sarbadar Hoxha Mesud për të qeverisur Bagdadin, por ky u dëbua kur Ahmed Xhelajiri u kthye. Ahmedi ishte i papopullarizuar, por mori ndihmë nga [[Kara Jusufi]] i [[Kara Kojunlu]]-t; iku përsëri në 1399, këtë herë tek osmanët. == Lufta Tohtamish–Timur == [[Skeda:Battle between Timur and Toqtamish Khan, 1420-1440, possibly Herat. Topkapi H.2153.jpg|parapamje|Beteja mes Timurit (majtas) dhe Tohtamishit (djathtas), 1420–1440, ndoshta nga Herati.]] Ndërkohë, Tohtamishi, tashmë han i Hordhës së Artë, u kthye kundër patronit të tij dhe në 1385 pushtoi Azerbajxhanin. Përgjigjja e pashmangshme e Timurit rezultoi në Luftën Tohtamish–Timur. Në fazën fillestare të luftës, Timuri fitoi një venitje në Betejën e Lumit Kondurça. Pas betejës, Tohtamishit dhe pjesës së ushtrisë së tij iu lejua të iknin. Pas humbjes së parë të Tohtamishit, Timuri pushtoi Moskovinë në veri të zotërimeve të Tohtamishit. Ushtria e Timurit dogji Rjazanin dhe përparoi drejt Moskës. U tërhoq para se të arrinte lumin Oka, për shkak të fushatës së rinovuar të Tohtamishit në jug.{{sfn|Riasanovsky|Steinberg|2005|page=94}} Në fazën e parë të konfliktit me Tohtamishin, Timuri udhëhoqi një ushtri prej mbi 100.000 burrash në veri, për më shumë se 700 milje në stepë. Pastaj eci nga perëndimi rreth 1.000 milje, duke përparuar në një front më të gjerë se 10 milje. Gjatë këtij përparimi, ushtria e Timurit arriti aq në veri sa u gjend në një rajon me ditë vere shumë të gjata, gjë që shkaktoi ankesa nga ushtarët e tij myslimanë për mbajtjen e një orari të gjatë namazesh. Ishte pikërisht atëherë që ushtria e Tohtamishit u ngujua kundër brigjeve lindore të lumit Vollga, në rajonin e [[Orenburgu|Orenburgut]], dhe u shkatërrua në Betejën e Lumit Kondurça, në 1391. Në fazën e dytë të konfliktit, Timuri ndoqi një rrugë tjetër kundër armikut, duke pushtuar zotërimet e Tohtamishit përmes rajonit të Kaukazit. Në 1395, Timuri e mundi Tohtamishin në Betejën e Lumit Terek, duke përfunduar përleshjen mes dy monarkëve. Tohtamishi nuk arriti të rivendoste pushtetin apo prestigjin, dhe u vra rreth një dekadë më vonë, në zonën e [[Tjumeni]]t të sotëm. Gjatë fushatave të Timurit, ushtria e tij shkatërroi [[Sarai (qytet)|Sarain]], kryeqytetin e Hordhës së Artë, dhe [[Astrakhani]]n, duke prishur kështu Rrugën e Mëndafshit të Hordhës së Artë. Hordha e Artë nuk u rimëkëmb kurrë nga humbjet ndaj Timurit dhe përfundimisht u shpërbë në disa hanate më të vogla brenda gjysmë shekulli, çka i mundësoi Moskës të vazhdonte "mbledhjen e tokave ruse" dhe të dilte si shteti rus dominues.{{sfn|Galeotti|2024|p=93}} === Ismailitët === Në maj 1393, ushtria e Timurit pushtoi Anxhudanin, duke goditur rëndë fshatin ismailit vetëm një vit pas sulmit ndaj ismailitëve në Mazanderan. Fshati ishte përgatitur për sulmin, siç dëshmohej nga kalaja dhe sistemi i tuneleve. I papengueshëm, ushtarët e Timurit i përmbytën tunelet duke prerë një kanal sipër tyre. Arsyet e Timurit për sulmin ndaj këtij fshati nuk kuptohen ende mirë. Megjithatë, është sugjeruar se bindjet e tij fetare dhe pikëpamja e vetes si zbatues i vullnetit hyjnor mund të kenë kontribuar në motivet e tij.<ref name="Virani116">Virani, Shafique N. ''The Ismailis in the Middle Ages: A History of Survival, A Search for Salvation'' (New York: Oxford University Press), 2007, f. 116. (anglisht)</ref> Historiani persian [[Hvandamir]] shpjegon se prania ismailite po bëhej gjithnjë e më e fuqishme politikisht në Irakun persian. Një grup vendasish në rajon ishin të pakënaqur me këtë dhe, sipas Hvandamirit, u mblodhën dhe ia paraqitën ankesën Timurit, duke provokuar ndoshta sulmin e tij ndaj ismailitëve atje.<ref name="Virani116"/> == Fushata kundër Sulltanatit të Delhiut == Në fund të shekullit XIV, dinastia Tuglak, e cila kishte sunduar Sulltanatin e Delhiut që nga 1320, kishte rënë. Shumica e guvernatorëve krahinorë kishin pretenduar pavarësinë, dhe Sulltanati ishte reduktuar në një fraksion të shtrirjes së tij të mëparshme.<ref name="rene">{{Cite book |last=Grousset |first=René |title=The Empire of the Steppes: A History of Central Asia |date=1970 |publisher=Rutgers University Press |isbn=978-0-8135-1304-1 |language=en|page=444}}</ref> Kjo anarki tërhoqi vëmendjen e Timurit, i cili në 1398 pushtoi nënkontinentin indian gjatë sundimit të sulltan [[Mahmud Shahu II]]. Pasi kaloi [[Lumi Indus]] më 30 shtator 1398 me një forcë prej 90.000 vetash, plaçkiti [[Tulamba]]n dhe masakroi banorët e saj.<ref name="rene"/> Dërgoi një avangardë nën udhëheqjen e nipit të tij, [[Pir Muhammed (djali i Umar Shajkhut)|Pir Muhammedit]], i cili pushtoi Multanin pas një rrethimi gjashtëmujor.<ref name="rene"/> Pushtimi i tij nuk u kundërshtua, pasi shumica e fisnikërisë u dorëzua pa luftuar. Hasi në rezistencë nga një forcë prej 2.000 vetash nën Malik [[Xhasrat]] pranë [[Sutlej]]it, mes Tulambës dhe Dipalpurit. Xhasrati u mund dhe u zu rob.<ref name="rene"/> Më pas pushtoi kalanë e Bhatnerit, të mbrojtur nga kreu rajput Rai Dul Çand, dhe e shembi.<ref name="RD">{{cite book |title=The History of India |publisher=The Rosen Publishing Group |year=2010 |isbn=978-1615301225 |page=131 |language=en}}</ref> Gjatë marshimit drejt Delhiut, Timuri u kundërshtua nga fshatarësia xhat, e cila plaçkiste karvanet dhe pastaj zhdukej në pyje. Vrau mijëra xhatë dhe zuri rob shumë të tjerë. Por Sulltanati i Delhiut nuk bëri asgjë për të ndaluar përparimin e tij. === Pushtimi i Delhiut (1398) === Beteja u zhvillua më 17 dhjetor 1398. Para betejës, Timuri masakroi rreth 100.000 skllevër që ishin zënë më parë gjatë fushatës indiane, nga frika se ata mund të ngriteshin në kryengritje.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Delhi-1398 |title=Battle of Delhi |website=www.britannica.com |last=Phillips |first=Charles |date=10 dhjetor 2023 |language=en}}</ref> Sulltani Nasir-ud-Din Mahmud Shah Tuglak dhe ushtria e Malu Ikbalit kishin elefantë lufte të mbrojtur me armaturë zinxhirore dhe helm në lëkurat. Meqë forcat tatare të Timurit kishin frikë nga elefantët, Timuri urdhëroi njerëzit e tij të hapnin një llogore para pozicioneve të tyre. Timuri i ngarkoi devetë e tij me sa më shumë dru e sanë të mund të mbanin. Kur elefantët e luftës sulmuan, Timuri i ndezi zjarr sanës dhe i shtyu devetë me shkopinj hekuri, duke i bërë të vraponin drejt elefantëve, duke ulëritur nga dhimbja: Timuri e kishte kuptuar se elefantët trembeshin lehtësisht. Të përballur me pamjen e çuditshme të deveve që vraponin drejt tyre me flakë që dilnin nga shpina, elefantët u kthyen dhe u tërhoqën drejt vijave të tyre. Timuri e shfrytëzoi rrëmujën që pasoi në forcat e Nasir-ud-Din Mahmud Shah Tuglakut, duke siguruar një fitore të lehtë. Nasir-ud-Din Mahmud Shah Tuglaku iku me mbetjet e forcave të tij. Pushtimi i Sulltanatit të Delhiut ishte një nga fitoret më të mëdha dhe më shkatërrimtare të Timurit, pasi në atë kohë Delhiu ishte një nga qytetet më të pasura në botë. Qyteti i Delhiut u plaçkit dhe u shndërrua në rrënoja, me popullsinë e robëruar.<ref>{{Cite web |title=Battle of Delhi |url=https://historyonthisday.com/events/mongolian-empire/timur-battle-of-delhi/ |website=History on this day |language=en}}</ref> Pas rënies së qytetit, filluan kryengritje të banorëve kundër turko-mongolëve, duke shkaktuar një masakër hakmarrëse brenda mureve të qytetit. Pas tri ditësh kryengritjeje brenda Delhiut, thuhet se qyteti kishte erë të keqe nga kufomat e banorëve në zbërthim, me kokat e tyre të ngritura si struktura dhe trupat e lëna si ushqim për zogjtë nga ushtarët e Timurit. Pushtimi dhe shkatërrimi i Delhiut nga Timuri e vazhdoi kaosin që po e mbulonte ende Indinë, dhe qyteti nuk do të arrinte të rimëkëmbej nga humbja e madhe që pësoi për gati një shekull.{{sfn|Marozzi|2004|pp=269–274}} == Fushatat në Kaukaz dhe Levant == [[Skeda:Timur's army attacks Nerges, Georgia.jpg|parapamje|Ushtria e emirit Timur sulmon të mbijetuarit e qytetit të Nergesit, në Gjeorgji, në pranverën e 1396-s. ''Garrett Zafarnama'' (rreth 1480)]] Para fundit të 1399-s, Timuri nisi një luftë me [[Bajaziti I|Bajazitin I]], sulltan i Perandorisë Osmane, dhe me sulltanin mamluk të Egjiptit, [[Nasir-ad-Din Faraxh]]. Bajaziti kishte nisur të aneksonte territoret e sundimtarëve turkmenë e myslimanë në Anadoll. Meqë Timuri pretendonte sovranitet mbi sundimtarët turkmenë, ata u strehuan pas tij. [[Skeda:Jalayirids in 1400.png|parapamje|majtas|Territoret xhelajiride dhe timuride në 1400.]] Në 1400, Timuri pushtoi Armeninë dhe Gjeorgjinë. Mes 1386 dhe 1404, forcat turko-mongole të Timurit sulmuan disa herë vendet e Transkaukazisë nga bazat e tyre në veri të Iranit. Tifllisi u pushtua përfundimisht nga Timuri në 1404, dhe [[Gjergji VII i Gjeorgjisë|mbreti Gjergj VII]] u detyrua ta njihte sovranitetin timurid. Edhe Armenia, e cila ishte nën kontrollin mongol xhelajirid, u përfshi në mbretërinë timuride. Nga popullsia e mbijetuar, më shumë se 60.000 njerëz vendas u zunë skllevër, dhe shumë krahina u shpopulluan. Sulmoi gjithashtu [[Sivasi]]n në Azinë e Vogël.{{sfn|Nicol|1993|p=314}} Timuri u drejtua pastaj nga Siria, duke plaçkitur Halepin dhe Damaskun. Banorët e qytetit u masakruan, përveç artizanëve, të cilët u deportuan në Samarkand. Timuri pushtoi Bagdadin në qershor 1401. Pas pushtimit të qytetit, 20.000 qytetarë u masakruan. Timuri urdhëroi çdo ushtar të kthehej me së paku dy koka të prera njerëzore për t'ia treguar. Kur mbaruan njerëzit për të vrarë, shumë luftëtarë vranë të burgosur të zënë më herët gjatë fushatës, dhe kur mbaruan edhe të burgosurit, shumë iu drejtuan therjes së grave të veta.<ref>{{Cite book |last=ʻArabshāh |first=Aḥmad ibn Muḥammad Ibn |title=Tamerlane: Or, Timur, the Great Amir |date=1976 |publisher=Progressive Books |page=168 |language=en}}</ref> Historiani britanik [[David Nicolle]], në veprën e tij "The Mongol Warlords", citon një historian anonim bashkëkohor që e krahasoi ushtrinë e Timurit me "milingona dhe karkaleca që mbulojnë krejt fshatin, duke plaçkitur e shkretuar."<ref>{{cite book |last1=Nicolle |first1=David |last2=Hook |first2=Richard |title=The Mongol Warlords Genghis Khan, Kublai Khan, Hulegu, Tamerlane |date=1998 |publisher=Brockhampton Press |isbn=1860194079 |page=161 |language=en}}</ref> == Pushtimi i Anadollit == {{Kryesor|Beteja e Ankarasë}} Ndërkohë, kishin kaluar vite letrash fyese mes Timurit dhe Bajazitit. Të dy sundimtarët e fyenin njëri-tjetrin secili në mënyrën e vet, ndërsa Timuri preferonte të minonte pozitën e Bajazitit si sundimtar dhe të zvogëlonte rëndësinë e sukseseve të tij ushtarake. Ky është një fragment nga një prej letrave të Timurit drejtuar sulltanit osman: {{blockquote|Më beso, ti nuk je gjë tjetër veçse një milingonë: mos kërko të luftosh elefantët, se do të të shkelin nën këmbë. A do të përballet me ne një princ i vogël si ti? Por mburrjet e tua nuk janë asgjë e jashtëzakonshme, sepse një turkoman kurrë nuk foli me gjykim. Nëse nuk i ndjek këshillat tona, do ta pendosh.|autor=Timuri<ref>Rhoads Murphey, ''Exploring Ottoman Sovereignty: Tradition, Image and Practice in the Ottoman Imperial Household 1400–1800''; Continium, 2008, f. 58. (anglisht)</ref>}} [[Skeda:Festivities with Bayezid as prisoner, after conquering Rum territories. Zafarnama, 1528 (Golestan, MS 708).jpg|parapamje|Festë me Bajazitin I si i burgosur, pas pushtimit të territoreve të Rumit. ''Zafarnama'', 1528 (Golestan, DS 708).]] Së fundi, Timuri pushtoi Anadollin dhe e mundi Bajazitin në Betejën e Ankarasë, më 20 korrik 1402. Bajaziti u zu rob në betejë dhe vdiq më pas në robëri, duke nisur periudhën dymbëdhjetëvjeçare të [[Qeverimi i ndërmjetshëm osman|Qeverimit të Ndërmjetshëm Osman]]. Motivimi i deklaruar i Timurit për sulmin ndaj Bajazitit dhe Perandorisë Osmane ishte rivendosja e autoritetit selxhuk. Timuri i shihte selxhukët si sundimtarë të ligjshëm të Anadollit, pasi u ishte dhënë sundimi nga pushtuesit mongolë, çka ilustron interesimin e Timurit për legjitimitetin çingizid. Në dhjetor 1402, Timuri rrethoi dhe pushtoi Smirnën, një kështjellë të kalorësve të krishterë hospitalierë; kështu e quajti veten ''gazi'', ose "Luftëtar i Islamit". Në Smirnë u krye një prerje masive kokash nga ushtarët e Timurit.<ref name="Reilly2012">{{cite book|author=Kevin Reilly|title=The Human Journey: A Concise Introduction to World History|year=2012|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1442213845|pages=164|language=en}}</ref> Me [[Traktati i Galipolit|Traktatin e Galipolit]] në shkurt 1403, Timuri u zemërua me gjenovezët dhe venedikasit, pasi anijet e tyre e transportuan ushtrinë osmane në siguri, në Trakë. Siç raportoi [[Lord Kinross]] në ''The Ottoman Centuries'', italianët preferonin armikun që mund ta përballonin, sesa atë që nuk mund ta përballonin. Gjatë fillimit të periudhës së ndërmjetme, i biri i Bajazitit I, [[Mehmet I|Mehmet Çelebiu]], veproi si vasal i Timurit. Ndryshe nga princat e tjerë, Mehmeti prente monedha ku emri i Timurit ishte gdhendur si "Demur han Gürgân", krahas emrit të vet, "Mehmed bin Bayezid han".<ref name="ottomancivilwar">{{cite book |author=Kastritsis |first=Dimitris J. |title=The Sons of Bayezid: Empire Building and Representation in the Ottoman Civil War of 1402–1413 |publisher=Brill |year=2007 |page=49 |language=en}}</ref> Kjo ishte ndoshta një përpjekje e Mehmetit për t'ia arsyetuar Timurit pushtimin e Bursës pas Betejës së Ulubadit. Pasi Mehmeti u vendos në "Rum", Timuri kishte filluar tashmë përgatitjet për kthimin në Azinë Qendrore, dhe nuk ndërmori hapa të mëtejshëm për të ndërhyrë në ''status quo''-n në Anadoll.<ref name="ottomancivilwar"/> Ndërsa Timuri ishte ende në Anadoll, [[Kara Jusufi]] sulmoi Bagdadin dhe e pushtoi në 1402. Timuri u kthye në Persi dhe dërgoi nipin e tij, Ebu Bekr ibn Miran Shahun, për ta rimarrë Bagdadin, gjë që ai e bëri. Timuri kaloi më pas njëfarë kohe në [[Ardebili]], ku i dha [[Ali Safeviut]], udhëheqësi i [[Safavia|Safaviyes]], disa robër. Më pas marshoi drejt Horasanit e pastaj Samarkandit, ku kaloi nëntë muaj duke festuar dhe përgatitur pushtimin e Mongolisë e Kinës. == Përpjekjet për sulm mbi Dinastinë Ming == [[Skeda:The campaign against China. Shah Rukh leads the Timurid army towards China on 19 February 1405, after Timur's death. Facing folios 414r, 413v.jpg|parapamje|Fushata kundër Kinës. Shah Rukhu (djathtas) e udhëheq ushtrinë timuride drejt Kinës më 19 shkurt 1405, pas vdekjes së Timurit. ''Zafarnama'' (1436)]] Në 1368, [[Dinastia Juan]] u shpërbë dhe u pasua nga [[Dinastia Ming]]. Dinastia Ming, gjatë sundimit të themeluesit të saj, [[Perandori Hongwu]], dhe të birit të tij, [[Perandori Yongle]], krijoi shtete vasale në shumë vende të Azisë Qendrore. Në 1394, ambasadorët e Perandorit Hongwu i paraqitën Timurit një letër që e adresonte si nënshtetas. Timuri i mbajti të burgosur ambasadorët Fu An, Guo Xhi dhe Liu Vei.{{sfn|Tsai|2002|pp=188–189}} As ambasadori tjetër i Perandorit Hongwu, Çen Devën (1397), as delegacioni që shpalli ngjitjen në fron të Perandorit Yongle, nuk patën fat më të mirë.{{sfn|Tsai|2002|pp=188–189}} Timuri planifikoi përfundimisht të pushtonte Kinën. Për këtë qëllim, bëri aleancë me fiset mongole të mbijetuara në [[Platoja Mongole|Platonë Mongole]], dhe u përgatit deri në Bukhara. [[Engke Han]]i dërgoi nipin e tij, [[Öljei Temür Han]]in, njohur edhe si "Buyanshir Han" pasi u konvertua në Islam në oborrin e Timurit në Samarkand. == Vdekja == Timuri preferonte t'i zhvillonte betejat në pranverë. Megjithatë, u zhvendos nga lindja përmes Portave të Timurit dhe vdiq gjatë rrugës, në një fushatë të pazakontë dimërore. Në dhjetor 1404, Timuri filloi fushata ushtarake kundër Kinës Ming dhe mbajti të burgosur një të dërguar Ming. U sëmur ndërsa ishte kampuar në anën tjetër të Sirdaries dhe vdiq në [[Farab]] më 17 ose 18 shkurt 1405,<ref name="silk">{{cite web |author=Lee |first=Adela C. Y. |title=Tamerlane (1336–1405) – The Last Great Nomad Power |url=http://www.silk-road.com/artl/timur.shtml |publisher=Silkroad Foundation |language=en}}</ref> pa arritur kurrë kufirin kinez.{{sfn|Tsai|2002|p=161}} Pas vdekjes së tij, të dërguarit Ming, si Fu Ani, dhe pjesa tjetër e shoqërisë u lëshuan{{sfn|Tsai|2002|pp=188–189}} nga nipi i tij, Khalil Sultan. Gjeografi [[Clements Markham]], në hyrjen e tij mbi rrëfimin e ambasadës së Klavihos, thotë se, pasi vdiq Timuri, trupi i tij "u balsamos me mushk dhe ujë trëndafili, u mbështoll në liri, u vendos në një arkivol prej abanozi dhe u dërgua në Samarkand, ku u varros".<ref>James Louis Garvin, Franklin Henry Hooper, Warren E. Cox, ''Encyclopædia Britannica'', Vëll. 22 (1929), f. 233. (anglisht)</ref> Varri i tij, [[Gur-e-Amir]]i, qëndron ende në Samarkand, ndonëse është restauruar shumë vitet e fundit. == Pasardhësia në fron == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Perandoria Timuride|en|Timurid Empire}}}} [[Skeda:ShrineofAmirTimur.jpg|parapamje|Mauzoleu i Timurit ndodhet në Samarkand, Uzbekistan.]] Timuri kishte caktuar dy herë më parë një trashëgimtar për ta pasuar, të dy të cilëve u mbijetoi. I pari, i biri [[Jahangir Mirza (princ timurid)|Jahangir]]i, vdiq nga sëmundja në 1376. I dyti, nipi [[Muhamed Sulltan Mirza|Muhamed Sulltani]], vdiq nga plagët e betejës në 1403. Pas vdekjes së këtij të fundit, Timuri nuk bëri asgjë për ta zëvendësuar. Vetëm kur ishte në shtratin e vdekjes caktoi vëllain e vogël të Muhamed Sulltanit, [[Pir Muhamed ibn Jahangir|Pir Muhamedin]], si trashëgimtar. Pir Muhamedi nuk arriti të fitonte mbështetje të mjaftueshme nga të afërmit e tij dhe shpërtheu një luftë civile e ashpër mes pasardhësve të Timurit, me shumë princa që ndiqnin pretendimet e tyre. Vetëm në 1409 djali më i vogël i Timurit, [[Shah Rukh]]u, arriti t'i mposhtte rivalët e tij dhe të merrte fronin si trashëgimtar i Timurit. == Pikëpamjet fetare == [[Skeda:Timur at the funerals of his grandson Muhammad Sultan Mirza ibn Jahangir in 1403. Zafarnama of 1436.jpg|parapamje|upright=.8|Timuri në funeralin e nipit të tij, Muhamed Sulltan Mirza ibn Jahangiri, në 1403. ''Zafarnama'' (1436)]] Timuri ishte mysliman sunit praktikues, ndoshta i lidhur me [[Urdhri Naksibendi|Urdhrin Naksibendi]] të [[Sufizmi|sufizmit]], i cili kishte ndikim në Transoksiana.{{sfn|Manz|1999|page=17}} Këshilltari e mentori i tij kryesor fetar ishte dijetari hanefi Abd al-Xhabar Hvarezmi. Në [[Termezi]], ra nën ndikimin e mentorit shpirtëror [[Sejjid Baraka]], një udhëheqës nga Balkh, i cili varroset krah Timurit në Gur-e-Amir. Timuri njihej për respektin që kishte për [[Aliu]]n dhe [[Ehli Bejti]]n, dhe është vënë re nga studiues të ndryshëm për qëndrimin e tij "pro-shiit". Megjithatë, ai dënoi shiitë edhe për shpërfilljen e kujtimit të [[Sahabët|sahabëve]]. Timuri u vu re gjithashtu duke sulmuar shiitët me apologji sunite, ndërkohë që herë të tjera sulmoi edhe sunitët për arsye fetare.<ref name="Virani114">Virani, Shafique N. ''The Ismailis in the Middle Ages: A History of Survival, A Search for Salvation'' (New York: Oxford University Press), 2007, f. 114. (anglisht)</ref> Në kontrast, Timuri e vlerësonte lart sulltanin selxhuk [[Ahmed Sanxheri]] për sulmin ndaj ismailitëve në [[Alamuti]], ndërkohë që sulmi i vetë Timurit ndaj ismailitëve në Anxhudan ishte po aq brutal.<ref name="Virani114"/> Arkeologë kazakë studiuan një tumë varrimi rituali në Ulitaun, ndërtuar nga Timuri gjatë fushatës kundër Hordhës së Artë, me ndihmën e specialistëve të kimisë dhe gjeologjisë. Ata konkluduan se vendi kishte një rëndësi të shenjtë për Timurin, i cili synonte t'u drejtohej shpirtrave të paraardhësve të tij dhe të kërkonte mbështetjen e tyre në luftën kundër Tohtamishit. Kjo interpretim i lidh praktikat e atribuara Timurit me besime të rrënjosura në traditat fetare të mongolëve të shekullit XIII dhe [[Shamanizmi|shamanizmin]], duke ngritur pyetje mbi shkallën në të cilën ai respektonte normat e së drejtës islame (sheriatit). Edhe bashkëkohësit e Timurit vunë në dyshim përkushtimin e tij ndaj Islamit dhe nuk e njihnin si mysliman.{{sfn|Mirgaleev et al.|2022|p=79}} Sipas Ibn Arabshahut: "Ai u jepte përparësi ligjeve të Xhingis Hanit, duke i konsideruar themelore. Prandaj, një numër i madh teologësh lëshuan një fetva që e shpallte të pafe, ndonëse ritet islame praktikoheshin hapur në mbretërinë e tij".{{sfn|Mirgaleev et al.|2022|p=83}} Timuri zhvilloi luftëra kundër shteteve të tjera me qëllim pushtimi dhe plaçkitjeje. Kundërshtarët e tij kryesorë ishin shtete myslimane. Sundimtarët dhe teologët islamikë të këtyre shteteve padyshim ia mbanin këtë kundër Timurit, duke e akuzuar për mosbesim ose duke e paraqitur si një tiran më të keq se vetë të pafetë. Kronikat ruse përfshijnë "Përrallën e Temir-Aksakut", në të cilën Timuri karakterizohet si një pagan i lig. Ky informacion mund të ketë origjinën nga nomadët e Hordhës së Artë. Çështja e fetarisë së Timurit u trajtua gjithashtu në korrespondencën e tij me sundimtarin osman Bajazitin I. Osmanët shkruanin për Timurin dhe ushtrinë e tij se ishin "më të këqij se të pafetë". Në veprën e tij ''Mbi varrimin e Timurit'', [[Vasilij Bartold]], duke u mbështetur në shkrimet e Sherefudin Ali Jazdiut, përshkruan si, pas varrimit të Timurit, gratë e tij dhe gra të tjera fisnike kryen rituale zie sipas zakoneve nomade: zbuluan kokat dhe gërvishtën fytyrat, i nxinë fytyrat, shqyen flokët, u hodhën në tokë dhe mbuluan kokat me pluhur, dhe mbështollën qafat me shajak.{{sfn|Mirgaleev et al.|2022|p=80}} Gjatë "zakonit nomad" pas vdekjes së Timurit, "madje edhe përfaqësues të Islamit, si shejh el-Islam Abd al-Avali dhe Isam al-Din, u detyruan të vishnin rroba zie".{{sfn|Mirgaleev et al.|2022|pp=78-79}} Ka gjasa që imazhi i Timurit të jetë islamizuar shumë nga pasardhësit e tij, mbi të gjitha nga Shah Rukhu.{{sfn|Mirgaleev et al.|2022|pp=79-80}} == Personaliteti == Timuri konsiderohet një gjeni ushtarak dhe një taktik i shkëlqyer, me një aftësi të jashtëzakonshme për të vepruar brenda një strukture politike shumë të lëngshme për të fituar dhe mbajtur ndjekjen besnike të nomadëve gjatë sundimit të tij në Azinë Qendrore. Konsiderohej gjithashtu jashtëzakonisht inteligjent — jo vetëm intuitivisht, por edhe intelektualisht.{{sfn|Manz|1999|p=16}} Në Samarkand dhe udhëtimet e tij të shumta, Timuri, nën udhëzimin e dijetarëve të shquar, arriti të mësonte persishten, mongolishten dhe gjuhët turke{{sfn|Marozzi|2004|p=9}} (sipas Ibn Arabshahut, Timuri nuk fliste arabisht). Megjithatë, Timuri e vlerësonte veçanërisht persishten, pasi ishte jo vetëm gjuha e oborrit të tij, por edhe e kancelarisë. [[Skeda:Timur leading his troops at the 1401 Siege of Baghdad. Near-contemporary manuscript commissioned by his grandson Ibrahim Sultan in 1424–28. Published in 1435-36.jpg|parapamje|Timuri duke i udhëhequr trupat e tij në Rrethimin e Bagdadit (1401). Portret afërsisht bashkëkohor në ''Zafarnama'', porositur nga nipi i tij, Ibrahim Sultani, në 1424–28. Botuar 1435–36.]] Sipas John Joseph Saundersit, Timuri ishte "produkt i një shoqërie të islamizuar dhe iranizuar" më shumë sesa një nomad stepe.<ref name="Saunders2001">{{Cite book|last=Saunders |first=J. J. |title=The History of the Mongol Conquests |year=2001 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0812217667|pages=173 |language=en}}</ref> Më e rëndësishme, Timuri karakterizohet si oportunist. Duke shfrytëzuar trashëgiminë e tij turko-mongole, Timuri përdorte shpesh ose Islamin, [[Sheriati|sheriatin]], [[Fikhu|fikhun]], ose traditat e Perandorisë Mongole për të arritur qëllimet e tij ushtarake apo synimet e brendshme politike.{{sfn|Marozzi|2004}} Timuri ishte një mbret i mësuar dhe kënaqej me shoqërinë e dijetarëve; ishte tolerant dhe bujar me ta. Ishte bashkëkohës i poetit persian [[Hafizi]], dhe një histori mbi takimin e tyre shpjegon se Timuri e thirri Hafizin, i cili kishte shkruar një gazel me vargun e mëposhtëm: :Për nishanin e zi mbi faqen tënde :Do t'i jepja qytetet e Samarkandit dhe Bukharasë. Timuri e qortoi për këtë varg dhe tha: "Me goditjet e shpatës sime të mirëfortë kam pushtuar pjesën më të madhe të botës për të zgjeruar Samarkandin dhe Bukharanë, kryeqytetet dhe rezidencat e mia; e ti, krijesë e mjerë, do t'i shkëmbeje këto dy qytete për një nishan." Hafizi, i patrembur, u përgjigj: "Është pikërisht prej një bujarie të ngjashme që unë jam reduktuar, siç e sheh, në gjendjen time të tanishme të varfërisë." Raportohet se Timuri u kënaq nga përgjigjja e mprehtë, dhe poeti u largua me dhurata madhështore. Ekziston një pikëpamje e përhapur se motivi i vërtetë i Timurit për fushatat e tij ishte ambicia perandorake, e shprehur në deklaratën e tij: "I gjithë shtrirja e pjesës së banuar të botës nuk është aq e madhe sa të ketë dy mbretër." Megjithatë, ndërsa Timuri përdori një strukturë administrative të centralizuar në territoret e tij thelbësore të Azisë Qendrore dhe Iranit, e cila kombinonte traditat nomade turko-mongole me një aparat burokratik persian, përtej Iranit, Timuri plaçkiti shtetet që pushtoi për të pasuruar Samarkandin e tij të lindjes dhe neglizhoi zonat e pushtuara, çka mund të ketë kontribuar në copëtimin e perandorisë pas vdekjes së tij.<ref>{{Cite book |last=Beatrice Forbes Manz |title=The rise and rule of Tamerlane |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-63384-0 |language=en}}</ref> Timuri përdorte shpesh shprehje persiane në bisedat e tij, dhe motoja e tij ishte fjala e urtë persiane ''rāstī rustī'', që do të thotë "e vërteta është siguri". I atribuohet edhe shpikja e variantit të shahut Tamerlan, luajtur në një fushë 10×11.<ref name="C&K">Cazaux, Jean-Louis dhe Knowlton, Rick (2017). ''A World of Chess'', f. 31. McFarland. (anglisht)</ref> == Shkëmbimet me Evropën == [[Skeda:Letter of Tamerlane to Charles VI 1402.jpg|parapamje|Letra e Timurit drejtuar Karlit VI të Francës, 1402, dëshmi e marrëdhënieve timuride me Evropën. Arkivat Kombëtare, Paris.]] Timuri pati shumë shkëmbime epistolare e diplomatike me shtete të ndryshme evropiane, sidomos me Spanjën dhe Francën. Marrëdhëniet mes oborrit të [[Enrik III i Kastiljes|Enrikut III të Kastiljes]] dhe atij të Timurit luajtën një rol të rëndësishëm në diplomacinë mesjetare kastiliane. Në 1402, në kohën e Betejës së Ankarasë, dy ambasadorë spanjollë ishin tashmë me Timurin: Pelajo de Sotomajor dhe Fernando de Palazuelos. Më vonë, Timuri i dërgoi oborrit të Mbretërisë së Leonit dhe Kastiljes një ambasador çagatai, të quajtur Haxhi Muhamed el-Kazi, me letra e dhurata. Në përgjigje, Enriku III i Kastiljes dërgoi një ambasadë të njohur në oborrin e Timurit në Samarkand, në 1403–06, e udhëhequr nga Ruy González de Klavihoja, me dy ambasadorë të tjerë, Alfonso Paez dhe Gomez de Salazar. Në kthim, Timuri pohoi se e konsideronte mbretin e Kastiljes "si djalin e tij të vërtetë". Sipas Klavihos, trajtimi i mirë i Timurit ndaj delegacionit spanjoll kontrastonte me përbuzjen që tregoi ndaj të dërguarve të "zotit të Katajt" (pra, Perandorit Yongle), sundimtarit kinez. Vizita e Klavihos në Samarkand i mundësoi t'i raportonte audiencës evropiane lajme nga Kataji (Kina), të cilën pak evropianë kishin mundur ta vizitonin drejtpërdrejt në shekullin që kishte kaluar që nga udhëtimet e [[Marko Polo]]s. Arkivat franceze ruajnë: * Një letër e datës 30 korrik 1402, nga Timuri drejtuar Karlit VI të Francës, që sugjeronte t'u dërgonte tregtarë Azisë. Është shkruar në persisht. * Një letër e majit 1403. Kjo është një transkriptim latin i një letre nga Timuri drejtuar Karlit VI, dhe një tjetër nga Miran Shahu, i biri, drejtuar princave të krishterë, duke shpallur fitoren e tyre ndaj Bajazitit I në Smirnë. Është ruajtur edhe një kopje e përgjigjes së Karlit VI drejtuar Timurit, e datës 15 qershor 1403. Përveç kësaj, bizantini [[Jani VII Paleologu]], i cili ishte regjent gjatë mungesës së xhaxhait të tij në Perëndim, dërgoi një fretën dominikan në gusht 1401 tek Timuri, për t'i shprehur respekt dhe për t'i propozuar pagesën e taksës në vend të turqve, sapo t'i mundte këta të fundit.{{sfn|Nicol|1993|p=314}} == Trashëgimia == Trashëgimia e Timurit është e përzier. Ndërsa Azia Qendrore lulëzoi nën sundimin e tij, vende të tjera, si Bagdadi, Damasku, Delhi dhe qytete të tjera arabe, gjeorgjiane, persiane dhe indiane, u plaçkitën e u shkatërruan, ndërsa popullsitë e tyre u masakruan. Kështu, ndërsa Timuri ende gëzon një imazh pozitiv në Azinë Qendrore myslimane, ai denigrohet nga shumë njerëz në Arabi, Irak, Persi dhe Indi, ku u kryen disa nga mizoritë e tij më të mëdha. Megjithatë, Ibn Halduni e lavdëron Timurin për bashkimin e pjesës më të madhe të botës myslimane, kur pushtues të tjerë të kohës nuk mundën.{{sfn|Mirgaleev et al.|2022|p=77}} Pushtuesi i madh i ardhshëm i Lindjes së Mesme, Nadir Shahu, u ndikua fuqishëm nga Timuri dhe pothuajse ripërsëriti pushtimet dhe strategjitë e tij të betejave në fushatat e veta. Ashtu si Timuri, Nadir Shahu pushtoi pjesën më të madhe të Kaukazisë, Persisë dhe Azisë Qendrore, bashkë me plaçkitjen e Delhiut. Perandoria e shkurtër e Timurit shkriu gjithashtu traditën turko-persiane në Transoksiana, dhe në pjesën më të madhe të territoreve që përfshiu në zotërimin e tij, persishtja u bë gjuha kryesore e administratës dhe kulturës letrare (''divani''), pavarësisht nga etnia.{{sfn|Manz|1999|p=109}} Përveç kësaj, gjatë sundimit të tij, u shkruan disa kontribute për letërsinë turke, ndërsa ndikimi kulturor turk u zgjerua e lulëzoi si rezultat. Një formë letrare e çagataishtes turke hyri në përdorim krahas persishtes, si gjuhë kulturore dhe zyrtare njëkohësisht. Në Uzbekistan, Timuri quhet "Themelues i kombit uzbek", ndonëse i përkiste një fisi rival që i urrente uzbekët.{{sfn|Foltz|2019|p=179}} Monumenti i tij në Tashkent zë sot vendin ku dikur qëndronte statuja e [[Karl Marks]]it. [[Muzeu Amir Timur]] në Tashkent përqendrohet te gjenealogjia dhe jeta e tij. Një teolog e historian tatar, [[Shihabudin Merxhani]], argumentoi se dobësimi i Kazanit dhe i Bolgarit, si dhe zhdukja dhe copëtimi i tyre i mëvonshëm, u shkaktuan nga pushtimet dhe plaçkitjet e Timurit. Në mbështetje të kësaj pikëpamjeje, ai citoi fjalët e mësuesit të tij: "Kemi dëgjuar shpesh kadiun Ebu Said el-Samarkandi, Zoti e mëshiroftë, të thoshte se Timuri i shkaktoi Islamit dëme shumë herë më të mëdha se të pafetë Xhingis Hani, Çagataj dhe Hulagu".{{sfn|Mirgaleev et al.|2022|pp=78-79}} Tamerlani thuajse e shfarosi [[Kisha e Lindjes]], e cila më parë kishte qenë një degë e madhe e krishterimit, por më pas u kufizua kryesisht në një zonë të vogël të njohur sot si Trekëndëshi Asirian.<ref name="nestoriangenocide">{{cite web |title=Nestorianism |url=https://www.britannica.com/topic/Nestorianism |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> === Burimet historike === [[Skeda:Autograph of Ahmad ibn Arabshah.png|parapamje|djathtas|Vepra e Ahmed ibn Arabshahut mbi "Jetën e Timurit"]] Historia më e hershme e njohur e sundimit të tij ishte ''Zafarnama'' e Nizamudin Shami-t, shkruar gjatë jetës së Timurit. Mes 1424 dhe 1428, Sherefudin Ali Jazdiu shkroi një ''Zafarnama'' të dytë, duke u mbështetur shumë në veprën e mëparshme të Shamit. Ahmed ibn Arabshahu shkroi një histori shumë më pak të favorshme, në arabisht. Historia e Arabshahut u përkthye në latinisht nga orientalisti holandez Jacobus Golius në 1636. Si histori të porositura nga vetë timuridët, dy ''Zafarnama''-t paraqesin një pamje dramatikisht të ndryshme nga kronika e Arabshahut. William Jones vuri në dukje se e para e paraqiste Timurin si "princ liberal, bamirës dhe të shquar", ndërsa e dyta e pikturonte si "të shformuar e të paperëndishëm, me lindje të ulët e parime të urryera".{{sfn|Goldsmid|1911|p=994}} ==== ''Malfuzat-i Timuri'' ==== ''Malfuzat-i Timuri'' dhe ''Tuzuk-i Timuri'' e bashkangjitur, gjoja autobiografia e vetë Timurit, janë pothuajse me siguri falsifikime të shekullit XVII. Studiuesi Ebu Talib Hosajni ia paraqiti tekstet perandorit mogul [[Shah Xhahan]], një pasardhës i largët i Timurit, në 1637–1638, gjoja pasi i kishte zbuluar origjinalet në gjuhën çagatai në bibliotekën e një sundimtari jemenit. Për shkak të distancës mes Jemenit dhe bazës së Timurit në Transoksiana dhe mungesës së çdo dëshmie tjetër për origjinalet, shumica e historianëve e konsiderojnë historinë tepër të pabesueshme, dhe dyshojnë se Hosajni shpiku vetë si tekstin ashtu edhe historinë e origjinës së tij. === Pikëpamjet evropiane === Timuri pati me sa duket një ndikim të rëndësishëm në kulturën e Rilindjes dhe Evropën e hershme moderne. Pikëpamjet evropiane për Timurin ishin të përziera gjatë shekullit XV, me disa vende evropiane që e quanin aleat, të tjerë që e shihnin si kërcënim për Evropën për shkak të zgjerimit të tij të shpejtë dhe brutalitetit. Kur Timuri e zuri rob sulltanin osman Bajazitin në Ankara, ai shpesh u lavdërua dhe u pa si aleat i besuar nga sundimtarët evropianë, si Karli VI i Francës dhe Henriku IV i Anglisë, sepse besonin se po e shpëtonte krishterimin nga Perandoria Turke në Lindjen e Mesme. Këta dy mbretër e lavdëruan gjithashtu sepse fitorja e tij në Ankara u mundësoi tregtarëve të krishterë të mbeteshin në Lindjen e Mesme dhe të ktheheshin të sigurt në shtëpi, në Francë dhe Angli. Timuri u lavdërua gjithashtu sepse besohej se ndihmoi në rivendosjen e së drejtës së kalimit për pelegrinët e krishterë drejt Tokës së Shenjtë. Evropianë të tjerë e shihnin Timurin si armik barbar që përbënte kërcënim si për kulturën evropiane, ashtu edhe për fenë e krishterimit. Ngritja e tij në pushtet i shtyu shumë udhëheqës, si Enrikun III të Kastiljes, të dërgonin ambasada në Samarkand për ta studiuar Timurin, për të mësuar mbi popullin e tij, për të bërë aleanca me të dhe për të tentuar ta bindin të konvertohej në krishterim, në mënyrë që të shmangej lufta. Në 1794, [[Sake Dean Mahomed]] botoi librin e tij të udhëtimit, ''The Travels of Dean Mahomet''. Libri fillon me lavdërimin e Xhingis Hanit, Timurit, e sidomos të perandorit të parë mogul, [[Baburi]]t. Jep gjithashtu detaje të rëndësishme mbi perandorin mogul të asaj kohe, [[Shah Alam II]]. Poema "[[Tamerlan (poemë)|Tamerlan]]" nga [[Edgar Allan Poe]] ndjek një version të trilluar të jetës së Timurit. Në hyrjen e një përkthimi të vitit 1723 të ''Zafarnama''-s së Jazdiut, përkthyesi shkruante: "[François Pétis de la Croix] na thotë se ka shpifje e mashtrime, të cilat janë botuar nga autorë romancash, dhe shkrimtarë turq që ishin armiqtë e tij dhe kishin zili lavdinë e tij: mes tyre është Ahmed Bin Arabshah... Meqë Timur-Beku kishte pushtuar turqit dhe arabët e Sirisë, dhe madje kishte zënë rob sulltan Bajazitin, nuk është çudi që është keqpërfaqësuar nga historianët e atyre kombeve, të cilët, përkundër së vërtetës e kundër dinjitetit të historisë, kanë rënë në tepri të mëdha mbi këtë temë." === Zhvarrimi dhe mallkimi i pretenduar === [[Skeda:Tomb of Timur, Gur-e-Amir.jpg|parapamje|Varri i Timurit në Gur-e-Amir, Samarkand]] Trupi i Timurit u nxor nga varri më 19 qershor 1941, dhe mbetjet e tij u ekzaminuan nga antropologët sovjetikë Mihail M. Gerasimov, Lev V. Oshanini dhe V. Ja. Zezenkova. Gerasimovi rindërtoi ngjashmërinë e Timurit nga kafka e tij dhe zbuloi se karakteristikat e fytyrës tregonin "tipare tipike mongoloide", pra aziatiko-lindore në terma modernë. Një studim antropologjik i kafkës së Timurit tregon se ai i përkiste kryesisht "tipit mongoloid siberian jugor". Me lartësi rreth 1,73 m, Timuri ishte i gjatë për epokën e tij. Ekzaminimet konfirmuan se Timuri ishte i çalë dhe kishte një krah të djathtë të tharë për shkak të plagëve. Kocka e kofshës së djathtë ishte bashkuar me kockën e gjurit, dhe konfigurimi i nyjes së gjurit sugjeron se e mbante këmbën përkulur vazhdimisht dhe kështu do të kishte pasur një çalim të theksuar. Duket se kishte gjoks të gjerë dhe flokë e mjekër të kuqe. Thuhet se varri i Timurit ishte gdhendur me fjalët: "Kur të ringjallem, bota do të dridhet". Thuhet gjithashtu se kur Gerasimovi zhvarroi trupin, u gjet një mbishkrim shtesë brenda arkivolit, që thoshte: "Kushdo qoftë ai që hap varrin tim, do të lëshojë një pushtues më të tmerrshëm se unë." Edhe pse njerëz të afërt me Gerasimovin pohojnë se kjo histori është një trillim, ajo u bë e njohur si Mallkimi i Timurit. Sido që të jetë, tri ditë pasi Gerasimovi filloi zhvarrimin, Gjermania Naziste pushtoi Bashkimin Sovjetik, çka rezultoi në një nga pushtimet më vdekjeprurëse në historinë njerëzore. Timuri u rivarros me ritual të plotë islam në nëntor 1942, pak para fitores sovjetike në Betejën e Stalingradit.{{sfn|Marozzi|2004}} === Në artet === * ''Tamburlaine the Great, Parts I and II'' (anglisht, 1563–1594): dramë nga [[Christopher Marlowe]] * ''Tamerlan ou la mort de Bajazet'' [Tamerlani ose vdekja e Bajazitit] (1675): dramë nga [[Jacques Pradon]] * ''[[Tamerlane (play)|Tamerlane]]'' (1701): dramë nga [[Nicholas Rowe (writer)|Nicholas Rowe]] (anglisht) * ''[[Tamerlano]]'' (1724): opera nga [[George Frideric Handel]], në italisht, bazuar në dramën e Pradonit të 1675-s * ''[[Bajazet (opera e Vivaldit)|Bajazet]]'' (1735): opera nga [[Antonio Vivaldi]], portretizon zënien rob të Bajazitit I nga Timuri * ''Il gran Tamerlano'' (1772): opera nga [[Josef Myslivecek]], që gjithashtu portretizon zënien rob të Bajazitit I nga Timuri * ''Timour the Tartar'' (1811): dramë kaluarie nga [[Matthew Lewis (writer)|Matthew Lewis]] * "[[Tamerlane (poemë)|Tamerlan]]" (botuar 1827): poema e parë e botuar e Edgar Allan Poe-s * ''[[Turandot]]'' (1924): opera nga [[Giacomo Puccini]] (libreto nga [[Giuseppe Adami]] dhe [[Renato Simoni]]), ku Timuri është mbreti i rrëzuar dhe i verbër i mëparshëm i Tartarisë dhe babai i protagonistit Kalaf * ''Lord of Samarkand'' (The Lame Man; botuar 1932): tregim nga [[Robert E. Howard]] ku shfaqet Timuri * ''Nesimi'' (1973): film azerbajxhanas ku Timuri portretizohet nga Jusif Velijev * ''Tamerlan'' (2003): roman spanjishtfolës nga shkrimtari kolumbian Enrique Serrano * ''Day Watch'' (2006): film rus ku Tamerlani në rini portretizohet nga Emir Bajgazin, e në pjekuri nga Gani Kulzhanov * ''Age of Empires II: Definitive Edition'' (2019): lojë video me një fushatë gjashtëkapitullëshe të titulluar "Tamerlane" * ''Tamerlane: Rise of the Last Conqueror'' (2026): film anglishtfolës që përshkruan jetën e hershme të Timurit deri te vdekjet e Iljas Hoxhës dhe Amir Husajnit == Gratë dhe konkubinat == Timuri pati dyzet e tri gra e konkubina, të gjitha të konsideruara bashkëshorte të tij. Timuri i bëri dhjetëra gra bashkëshorte e konkubina të tij ndërkohë që pushtonte tokat e etërve apo bashkëshortëve të mëparshëm të tyre.<ref>{{Cite web|last=Szczepanski|first=Kallie|date=21 korrik 2019|url=https://www.thoughtco.com/timur-or-tamerlane-195675|title=Biography of Tamerlane, 14th Century Conqueror of Asia|website=ThoughtCo|language=en}}</ref> [[Skeda:Timur's Empress, Saray Mulk Khanum in 1387, visiting Timur in camp. Zafarnama of 1435-36.jpg|upright=.8|parapamje|Perandoresha e Timurit, Saray Mulk Khanum, ish-grua e Amir Husajnit, në vizitë te Timuri në kamp, 1387. ''Zafarnama'' e 1435–36.]] * Turmish Agha, nëna e Jahangir Mirzait, Jahanshah Mirzait dhe Aka Begiut; * Oljaj Turkhan Agha (m. 1357/58), bija e Amir Mashlahut dhe mbesa e Amir Qazaganit; * Saray Mulk Khanum (m. 1367), e veja e Amir Husajnit dhe bija e Kazan Hanit; * Islam Agha (m. 1367), e veja e Amir Husajnit dhe bija e Amir Bajan Salduzit; * Ulus Agha (m. 1367), e veja e Amir Husajnit dhe bija e Amir Hizr Jasuriut; * Dilshad Agha (m. 1374), bija e Shams ed-Dinit dhe gruas së tij, Bujan Agha; * Touman Agha (m. 1377), bija e Amir Musait dhe gruas së tij, Arzu Mulk Agha, bija e Amir Bajazit Xhelajirit; * Chulpan Mulk Agha, bija e Haxhi Begut të Xhetahut; * Tukal Khanum (m. 1397), bija e hanit mongol Hizr Havaxha Oglan; * Tolun Agha, konkubinë, nëna e Umar Shaikh Mirzait I; * Mengli Agha, konkubinë, nëna e Miran Shahut; * Toghay Turkhan Agha, zonjë nga Kara Khitai, e veja e Amir Husajnit dhe nëna e Shah Rukhut; * Tughdi Bey Agha, bija e Aq Sufi Kongiratit; * Sultan Aray Agha, zonjë nga fisi Nukuz; * Malikanshah Agha, zonjë filuni; * Khand Malik Agha, nëna e Ibrahim Mirzait; * Sultan Agha, nëna e një djali që vdiq foshnjë; Gratë dhe konkubinat e tjera të tij përfshinin: Dawlat Tarkan Agha, Burhan Agha, Jani Beg Agha, Tini Beg Agha, Durr Sultan Agha, Munduz Agha, Bakht Sultan Agha, Nowruz Agha, Jahan Bakht Agha, Nigar Agha, Ruhparwar Agha, Dil Beg Agha, Dilshad Agha, Murad Beg Agha, Piruzbakht Agha, Khoshkeldi Agha, Dilkhosh Agha, Barat Bey Agha, Sevinch Malik Agha, Arzu Bey Agha, Yadgar Sultan Agha, Khudadad Agha, Bakht Nigar Agha, Qutlu Bey Agha, dhe një tjetër Nigar Agha.<ref>{{Cite book |last=Nogueira |first=Adeilson |title=Timur |date=28 mars 2020 |publisher=Clube de Autores |pages=9–10 |language=en}}</ref> == Pasardhësit == === Djemtë e Timurit === * [[Umar Shaikh Mirza I]] – me Tolun Aghën * [[Jahangir Mirza (princ timurid)|Jahangir Mirza]] – me Turmish Aghën * [[Miran Shah|Miran Shah Mirza]] – me Mengli Aghën * [[Shah Rukh|Shah Rukh Mirza]] – me Toghay Turkhan Aghën === Bijat e Timurit === * Aka Begi (vdiq 1382) – nga Turmish Agha. E martuar me Muhamed Begun, djalin e Amir Musait Tajiçiud ** Sulltan Husajn Tajiçiudi * Sulltan Bakht Begum (vdiq 1429/30) – nga Oljaj Turkhan Agha. E martuar së pari me Muhamed Mirke Apardin, dhe e dyta, në 1389/90, me Sulejman Shah Dughlatin * Sa'adat Sulltan – nga Dilshad Agha * Bikijan – nga Mengli Agha * Kutlug Sulltan Agha – nga Toghay Turkhan Agha === Djemtë e Umar Shaikh Mirzait I === * [[Pir Muhamed (djali i Umar Shajkhut)|Pir Muhamed]] * Iskandari * Rustami * Bajkara Mirza I ** Mansuri *** Sulltan Husajn Bajkarai **** Bediu ez-Zaman ***** Muhamed Mu'mini ***** Muhamed Zaman Mirza **** Muzafer Husajni **** Ibrahim Husajni === Djemtë e Jahangirit === * Muhamed Sulltan Mirza * Pir Muhamed (djali i Jahangirit) === Djemtë e Miran Shahut === * [[Khalil Sultan]] * Ebu Bekri * Umari (djali i Miran Shahut) * Muhamed Mirza ** Ebu Said Mirza *** Umar Shaikh Mirza II **** [[Baburi|Zahirudin Muhamed Babur]] ***** [[Mogulët]] **** Jahangir Mirza II === Djemtë e Shah Rukh Mirzait === * [[Ulug Begu|Mirza Muhamed Taraghaj]] – i njohur më mirë si "Ulug Begu" ** Abdulatifi * Gijasudin Bajsungari ** Ala ed-Devle Mirza *** Ibrahim Mirza ** Sulltan Muhamed *** Jadigar Muhamed ** Ebul-Kasim Babur Mirza * Sulltan Ibrahim Mirza ** Abdullah Mirza * Mirza Sojurgatmish Han * Muhamed Xhuki == Shiko edhe == * {{ill|Lista e perandorive më të mëdha|en|List of largest empires}} * {{ill|Lista e luftërave sipas numrit të viktimave|en|List of wars by death toll}} * {{ill|Pushtimet myslimane në nënkontinentin indian|en|Muslim conquests in the Indian subcontinent}} * {{ill|Timuri (fis)|en|Timuri|lt=Timuri (fis afgan)}} * {{ill|Timurlengia|en|Timurlengia}} == Shënime == {{Notelist}} == Referime == {{Reflist}} === Burimet === {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last1=Crummey |first1=Robert O. |title=The Formation of Muscovy 1300 - 1613 |date=6 qershor 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-87200-9 |language=en}} * {{cite book |last=Foltz |first=Richard |title=A History of the Tajiks: Iranians of the East |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2019 |isbn=978-1784539559 |language=en}} * {{cite book |last1=Galeotti |first1=Mark |title=Forged in War: A Military History of Russia from Its Beginnings to Today |date=5 nëntor 2024 |publisher=Bloomsbury USA |isbn=978-1-4728-6251-8 |language=en}} * {{cite journal |last=Lee |first=Joo-Yup |title=The Timurid View of the Mongols: An Examination of the Mongol Identity of the Timurids |journal=Iran Namag |volume=6 |issue=3–4 |year=2021 |pages=200–216 |language=en}} * {{Cite book |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=The Rise and Rule of Tamerlane |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0521633840 |language=en}} * {{Cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |place=Londër, Angli |publisher=HarperCollins |year=2004 |isbn=9780306815430 |language=en}} * {{cite journal |last1=Mirgaleev |first1=Ilnur |last2=Adygamov |first2=Ramil |last3=Abdurrahman |first3=Husam |title=The Personality of Tamerlane in the Works of Medieval Theologians |journal=Golden Horde Review |year=2022 |issue=1 |pages=77–88 |language=ru |ref={{harvid|Mirgaleev et al.|2022}}}} * {{cite book |last=Melville |first=Charles |title=The Timurid Century: The Idea of Iran, Volume IX |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2020 |isbn=978-1838606152 |doi=10.5040/9781838606169 |location=Universiteti i Kembrixhit, Kembrixh, Angli |language=en}} * {{cite book |last=Nicol |first=Donald M. |title=The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453 |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0521439916 |language=en}} * {{cite book |last1=Riasanovsky |first1=Nicholas Valentine |last2=Steinberg |first2=Mark D. |title=A History of Russia |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-515394-1 |language=en}} * {{cite book |last=Tsai |first=Shih-Shan Henry |title=Perpetual Happiness: the Ming Emperor Yongle |publisher=University of Washington Press |location=Seattle, Washington |year=2002 |isbn=978-0295981246 |language=en}} * {{EB1911 |wstitle=Timūr |volume=26 |pages=994–995 |first=Frederic John |last=Goldsmid}} {{Refend}} == Literaturë shtesë == {{Refbegin}} * {{Cite book |last=Abazov |first=Rafis |title=The Palgrave Concise Historical Atlas of Central Asia |year=2008 |pages=56–57 |chapter=Timur (Tamerlane) and the Timurid Empire in Central Asia |doi=10.1057/9780230610903 |isbn=978-1-4039-7542-3 |language=en}} * Forbes, Andrew, & Henley, David: "Timur's Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand" (CPA Media). (anglisht) * González de Clavijo, Ruy; ''Embassy to Tamerlane, 1403–1406'', përkth. Guy Le Strange, me hyrje të re nga Caroline Stone (Hardinge Simpole, 2009). ISBN 978-1843821984. (anglisht) * {{Cite journal |last=Knobler |first=Adam |title=Timur the (Terrible/Tartar) Trope: a Case of Repositioning in Popular Literature and History |journal=Medieval Encounters |volume=7 |issue=1 |pages=101–112 |year=2001 |doi=10.1163/157006701X00102 |language=en}} * {{cite book |last=Lamb |first=Harold |title=Tamerlane: The Earth Shaker |location=Londër, Angli |publisher=Thorndon Butterworth |date=1929 |language=en}} * Marlowe, Christopher. ''Tamburlaine the Great''. Red. J. S. Cunningham. Manchester University Press, Manchester 1981. (anglisht) * {{Cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |date=1998 |title=Temür and the Problem of a Conqueror's Legacy |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=8 |issue=1 |pages=21–41 |doi=10.1017/S1356186300016412 |language=en}} * Marozzi, Justin. "Tamerlane", në: ''The Art of War: great commanders of the ancient and medieval world'', red. Andrew Roberts, Londër, Angli: Quercus Military History, 2008. ISBN 978-1847242594. (anglisht) * {{cite journal |last=May |first=Timothy |title=Timur ("the Lame") (1336–1405) |journal=The Encyclopedia of War |language=en}} * {{Cite journal |last=Novosel'tsev |first=A. P. |date=1973 |title=On the Historical Evaluation of Tamerlane |journal=Soviet Studies in History |volume=12 |issue=3 |pages=37–70 |doi=10.2753/RSH1061-1983120337 |language=en}} * Paksoy, H. B. "Nationality or Religion: Views of Central Asian Islam". (anglisht) * Shterenshis, Michael V. "Approach to Tamerlane: Tradition and Innovation." Central Asia and the Caucasus 2 (2000). (anglisht) * {{Cite journal |last=Sykes |first=P. M. |date=1915 |title=Tamerlane |journal=Journal of the Royal Central Asian Society |volume=2 |issue=1 |pages=17–33 |doi=10.1080/03068371508724717 |language=en}} * Yüksel, Musa Şamil. "Timur'un Yükselişi ve Batı'nın Diplomatik Cevabı, 1390–1405." ''Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi'' 1.18 (2005): 231–243. (turqisht) {{Refend}} == Lidhje të jashtme == * {{Commons category-inline|Timur}} [[Kategoria:Lindje në vitet 1320]] [[Kategoria:Vdekje 1405]] [[Kategoria:Monarkë themelues në Azi]] [[Kategoria:Monarkë myslimanë]] [[Kategoria:Fisnikëri me aftësi të kufizuara]] [[Kategoria:Samarkand]] [[Kategoria:Monarkë timuridë]] [[Kategoria:Dinasti myslimane]] [[Kategoria:Azi Qendrore]] [[Kategoria:Perandorë]] [[Kategoria:Historia e Azisë]] [[Kategoria:Lordë lufte]] sqp6qjnjigrp2ovpz506oo9b9u4gihm 0 252703 3028965 2954505 2026-09-01T03:39:35Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028965 wikitext text/x-wiki {{Ky artikull|Në këtë artikull flitet për romanin nga [[Dan Brown]]. Për filmin e bazuar në këtë roman shiko [[Engjëj & Djaj (filmi)]].}} {{Italic title}} {{Infobox book | name = {{center|Engjëj & Djaj}} | title_orig = Angels & Demons | translator = [[Amik Kasoruho]] | image = | caption = | author = [[Dan Brown]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës]]<br>[[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut|Mbretëria e Bashkuar]] | language = [[Anglisht]] | series = [[Robert Langdon (seri librash)|Robert Langdon]] #1 | subject = | genre = Mister<br>Thriller | publisher = [[Pocket Books]]<br>[[Dituria]] | data_e_botimit = 2000 | data_e_botimit_shqip = | media_type = | pages = 616 faqe | isbn = | oclc = | preceded_by = | followed_by = [[Kodi i da Vinçit]] }} '''''Engjëj & Djaj''''' ([[Gjuha angleze|Anglisht]]: ''Angels & Demons'') është një roman i zhanrit mister thriller i vitit 2000, e shkruar nga autori amerikan [[Dan Brown]] dhe është botuar nga [[Pocket Books]] dhe pastaj edhe nga [[Corgi Books]]. Në roman paraqitet personazhi [[Robert Langdon]], i cili është protagonisti i romaneve të Dan Brown. Një film bazuar në këtë roman është shfaqur më 15 maj 2009 me titullin [[Engjëj & Djaj (filmi)|Engjëj & Djaj]]. == Kopertina == Libri përmban disa [[Ambigramë|ambigrama]] të krijuara nga tipografi i jetës reale [[John Langdon (tipograf)|John Langdon]]. Përveç modeleve "Engjëjt & Djaj" dhe "[[Illuminati]]", titulli i librit paraqitet gjithashtu si një ambigram në kopertinën e jashtme të librit hardcover, dhe në kopertinën e brendshme të versioneve me kapak të letrës. Libri gjithashtu përmban ambigrama të fjalëve [[Toka (element)|Tokë]], [[Ajri (elementi)|Ajër]], [[Zjarri (elementi)|Zjarr]] dhe [[Uji (elementi)|Ujë]], i cili ka shërbyer për të sjellë artin e ambigramave në vëmendjen e publikut për shkak të popullaritetit të librit. "Diamanti Illuminati" i përmendur në libër është një ambigram i katër elementeve që janë rregulluar në formën e një diamanti. == Përmbajtja == Drejtori i [[CERN]] Maximilian Kohler zbulon një nga fizikantët më të mirë të objektit, Leonardo Vetra, i vrarë, me gjoksin e tij të markuar me një [[Ambigramë|ambigram]] të fjalës "[[Illuminati]]". Kohler kontakton Robert Langdon, një ekspert i simbolologjisë, i cili përcakton që ambigrama është autentike. Kohler e quan vajzën e adoptuar të Vetrës Vittoria në shtëpi dhe konstatohet se Illuminati, një organizatë e lashtë anti-fetare që mendohej e zhdukur, kanë vjedhur një kuti që përmban [[Kundërlënda|kundërlëndë]], një substancë me potencial shkatërrues të krahasueshme me një [[Armët bërthamore|armë bërthamore]]. Kur është në CERN, bombola ruhet në një ngarkues elektrik unik, i cili siguron qëndrueshmërinë e kundërlëndës, por kur hiqet, bateria rezervë e saj siguron energji për 24 orë, pas së cilës kundërlënda bie nga pezullimi dhe, kur bie në kontakt me fizikun çështje e kontejnerit, shpërthejnë. Kanisteri ndodhet diku në [[Vatikani|Qytetin e Vatikanit]], me një kamerë sigurie përpara saj, ndërsa ora dixhitale numëron deri në një shpërthim që do të ndodhë në mesnatë, i cili do të zhdukë Vatikanin. Langdon fillimisht është i bindur se Illuminati nuk mund të jetë përgjegjës për dy arsye: 1) Illuminati u zhduk shekuj më parë, dhe mbetjet e tyre u zhytën në [[Masonëria e Lirë|Masonët e Lirë]] dhe 2) Illuminati, si njerëz me të vërtetë shkencore, kurrë nuk do të sanksiononte vrasjen e një shoku shkencëtar. Kohler shpjegon se Vetra mund të jetë një përjashtim, pasi ai ishte gjithashtu një prift katolik i shuguruar. Langdon dhe Vittoria bëjnë rrugën për në Vatikan, ku Papa ka vdekur kohët e fundit. Atyre u thuhet se katër preferiti, kardinalët që ka më shumë të ngjarë të zgjidhen papë, janë zhdukur. Langdon dhe Vittoria kërkojnë preferiti me shpresën se do të gjejnë edhe kuti kundërlënde. Kërkimi i tyre ndihmohet nga Camerlengo Carlo Ventresca (ndihmësi më i afërt i papës së ndjerë), [[Garda zvicerane|garda zvicerane]] e Vatikanit dhe komandanti Olivetti. Langdon i tregon Vittoria se si Illuminati krijoi një hartë në të gjithë qytetin e njohur si "Shtegu i Ndriçimit", një shteg i përdorur dikur nga Illuminati si një mjet për të nxitur anëtarët e rinj; Aspiratorëve që dëshironin të bashkoheshin me Illuminatin u kërkohej të ndiqnin një seri të dhënash delikate të lëna në kisha të ndryshme në dhe përreth Romës. Të dhënat tregojnë vendin e fshehtë të takimit të Illuminati. Teoria e Langdonit është se shtegu u shënua nga skulptura të krijuara nga një artist misterioz Illuminati: një anëtar Illuminati i vendosur si nishan brenda Vatikanit. Langdonit i lejohet hyrja në Arkivat e Vatikanit nga kamerlengoja, ku ai beson se ndodhet një dokument që përmban të dhëna për Shtegun e Ndriçimit. Të dhënat për shenjat e Illuminati vendosen brenda librit të famshëm të Galileos të quajtur 'Diagramë'. Langdon më pas niset në Shtegun e Ndriçimit me shpresën për të shpëtuar preferitin dhe për të rikuperuar bombolën e kundërlëndës. [[Skeda:S Maria d Popolo Chigi 22.jpg|parapamje|majtas|''[[Habbakkuk dhe Engjëlli (Bernini)|Habbakuk dhe Engjëlli]]'' i [[Gian Lorenzo Bernini|Berninit]], dhe varri mur piramidal i [[Agostino Chigi]] në [[Kishëza Chigi|kishëzën Chigi]]]] Shtegu çon Langdon dhe Vittoria në katër kisha në Romë, secila prej tyre përmban vepra arti nga artisti barok Gian Lorenzo Bernini (i cili Langdon e kupton se është artisti Illuminati) që përshkruajnë engjëj dhe shoqërohen me një nga elementët fillestarë: Tokë, Ajër, Zjarrin dhe Ujë. Langdon e kupton që katër preferiti do të vriten në një mënyrë të lidhur tematikisht me elementin e lidhur me secilin vendndodhje. Kardinali i parë është markuar me një ambigram të Tokës dhe ka tokë të detyruar në fyt, duke e mbytur; i dyti është markuar me një ambigramë Ajri dhe i janë shpuar mushkëritë; e treta është e markuar me një ambigramë Zjarri dhe digjet e gjallë; dhe i katërti është markuar me një ambigramë Uji dhe është mbështjellë me zinxhirë dhe lihet të mbyten në fund të një burimi. Gjatë kërkimit të tyre për strofkën Illuminati, Langdon dhe Vittoria shihen duke u afruar. Pasi gjeti trupat e dy preferitive të para, Langdon nxiton në bazilikën [[Santa Maria della Vittoria, Romë|Santa Maria della Victoria]] dhe gjen rrëmbyesin e prefitit në veprën e zjarrit të kardinalit të tretë. Rrëmbyesi është një vrasës pa emër i cili po punon nën urdhrat e mjeshtrit Illuminati "Janus", identiteti i vërtetë i të cilit nuk dihet. Komandanti Olivetti vritet dhe vrasësi rrëmben Vittoria. Langdon arratiset dhe akoston vrasësin në elementin e fundit (Uji) por ai nuk është në gjendje të shpëtojë kardinalin. Langdon duhet të përfundojë Shtegun e Ndriçimit në mënyrë që të gjejë vrasësin dhe të shpëtojë Vittoria. Kërkimi i tij e çon atë në [[Castel Sant'Angelo]] të cilën ai e kupton se është "Kisha e Ndriçimit", foleja e fshehtë e Illuminatit. Nën kështjellën papnore është një tunel i cili të çon drejtpërdrejt në librarinë private të papës në Vatikan. Langdon liron Vittoria dhe së bashku ata dërgojnë vrasësin duke rënë disa qindra metra drejt vdekjes. Të dy nxitojnë të kthehen në bazilikën e Shën Pjetrit, ku zbulojnë se Kohler ka mbërritur për t'u përballur me kamerlengon privatisht. Langdon dhe Vittoria kanë frikë se Kohler është Janus dhe se ai ka ardhur për të vrarë kamerlengon. Duke dëgjuar britmën e kamerlengos nga agonia nga markimi me Illuminati Diamond (një simbol që kombinon të katër ambigramat Illuminati), gardat zvicerane hynë në dhomë dhe hapën zjarr ndaj Kohler. Pak para se të vdesë, Kohler i jep Langdonit një videokamerë të vogël që përmbante një video të bërë nga Kohler ndërsa përballej me kamerlengon dhe i thotë që t'ia jepte mediave. [[Skeda:Vierstroemebrunnen Piazza Navona Rom.jpg|parapamje|''[[Fontana dei Quattro Fiumi|Burimi i Katër Lumenjve]]'']] Me kalimin e kohës, garda zvicerane evakuon bazilikën. Kamerlengoja nxiton përsëri, duke pretenduar se ai ka marrë një vizion nga Zoti, i cili i ka zbuluar vendndodhjen e bombolës kundërlëndës. Me Langdonin në ndjekje, kamerlengoja futet në katakombet dhe gjen kuti të ulur në majë të varrit të Shën Pjetrit. Langdoni dhe kamerlengoja e marrin antimaterinë dhe futen në një helikopter me vetëm disa minuta kohë. Kamerlengoja arrin të hidhet me parashutë të sigurt në çatinë e Shën Pjetrit ashtu si bombola shpërthen në mënyrë të padëmshme në qiell. Turma në Sheshin e Shën Pjetrit shikon me frikë ndërsa kamerlengoja qëndron triumfalisht para tyre. Për shkak të kësaj "mrekullie", kardinalët debatojnë nëse duhet të zgjedhin kamerlengon si Papën e ri. Langdon arrin t’i mbijetojë shpërthimit duke përdorur një mbulesë dritareje nga helikopteri si parashutë, një hile që ai mësoi gjatë turneut në CERN me Maximillian Kohler dhe zbarkoi në lumin [[Tiber]]. Ndërsa Langdoni merr vetëdijen, ai e gjen veten në një spital të vendosur në një ishull. Atij i jepet videokamera që e vendosi në xhepin e xhaketës së tij me xhufkë. Ai është i tronditur kur dëgjon pamjet dhe bëhet i dëshpëruar të kthehet në Vatikan. Video tregon kamerlengon duke e markuar veten me diamantin Illuminati dhe duke rrëfyer se ai vetë është Janus, dhe i cili vuri në lëvizje zinxhirin e ngjarjeve të natës në mënyrë që të sabotonte Vatikanin. Ai gjithashtu rrëfen se vrau Papën me një mbidozë të heparinës, një antikoagulues i fuqishëm sepse Papa zbuloi se kishte lindur një fëmijë. Pas shikimit të shiritit të Kohler, Langdon, Vittoria dhe kardinalët përballen me kamerlengon. Pak para fillimit të romanit, Papa u takua me Leonardo Vetra, i cili besonte se kundërlënda ishte e aftë të vendoste një lidhje midis shkencës dhe Zotit. Besimet e Vetrës i shkaktuan një shqetësim të madh kamerlengos. Ndërsa diskutonte për Vetrën, papa zbuloi se mbështetja e tij ishte shkaktuar nga shkenca që i dha atij një djalë. Pa pritur për të dëgjuar shpjegimin (se fëmija ishte rezultat i mbarësimit artificial) dhe i tmerruar që Papa dukej se kishte shkelur zotimin e tij të dëlirësisë, kamerlengoja komplotoi për të korrigjuar situatën. Ai helmoi papën dhe, nën petkun e një mjeshtri Illuminati (Janus), rekrutoi vrasësin për të vrarë Vetrën, për të vjedhur antimaterinë dhe për të rrëmbyer dhe vrarë prefiti. Kamerlengoja mbolli kundërlëndën në bazilikën e Shën Pjetrit, shtirë vizionin e tij në minutën e fundit nga Zoti dhe e mori kanistrën menjëherë në kohë për të shpëtuar Vatikanin nga shpërthimi pasues, duke shpresuar të bashkonte Kishën Katolike që luftonte. Përfshirja e Illuminati ishte thjesht një komplot i krijuar nga kamerlengo për të mbuluar përfshirjen e tij. Pas zbulimit dhe përpjekjeve të kamerlengos për të justifikuar vrasjen e tij ndaj Papës, Kardinali Saverio Mortati, Dekan i [[Kolegji i Kardinalëve|Kolegjit të Kardinalëve]], zbulon se kamerlengoja është, në fakt, djali biologjik i papës së ndjerë, i ngjizur me një murgeshë përmes mbarësimit artificial. I kapërcyer nga faji, Ventresca zhyten në vaj dhe i vë flakën vetes përpara një turme shikuesish në Sheshin e Shën Pjetrit. Hirin e tij e merr Mortati, i cili i vendos ato në një urnë e cila vendoset brenda sarkofagut të babait të tij. Është zbuluar se miratimi i kardinalëve për të do ta kishte bërë atë Papë [[Miratimi (zgjedhja e papëve|me miratim]]. Mortati zgjidhet unanimisht papë nga kardinalët dhe Langdon dhe Vittoria ribashkohen në Hotel Bernini. Marka e fundit, Illuminati Diamond, i është dhënë Langdonit me një hua të pacaktuar, me kusht që ai ta kthejë atë në Vatikan me testamentin e tij. == Personazhet == {{Kryesor|Lista e personazheve të Engjëj & Djaj}} * '''[[Robert Langdon]]''': Një profesor i simbologjisë në Universitetin e Harvardit dhe protagonist i romanit. Ai është dërguar me avion në CERN për të ndihmuar në hetimin e vrasjes së Leonardo Vetra. Emri i tij është një nderim për [[John Langdon (tipograf)|John Langdon]]. * '''Leonardo Vetra''': Një shkencëtar që punon në CERN dhe një prift. Ai po studion mbi [[Kundërlënda|kundërlënd]] kur ai vritet nga vrasësi. Ai është gjithashtu babai i adoptuar i Vittoria. * '''Vittoria Vetra''': Vajza e adoptuar e Vetrës. Ajo, ashtu si babai i saj, punon me CERN. Ajo është një vegjetariane e rreptë. Kërkimi i saj përqendrohet në biologji dhe fizikë. Lexuesi mëson në fillim të romanit se Vittoria ka punuar me babanë e saj në hulumtimet e tyre për kundërlëndën. * '''Kamerlengo Carlo Ventresca''': ''[[Kamerlengo i Kishës së Shenjtë Romake|Kamerlengo]]'' (dhoma papale) gjatë konklavës. Ai vrau papën, i cili më vonë zbulohet se ishte babai i tij birësues. Emri i tij i koduar për t'u marrë me vrasësin është "[[Janus]]", marrë nga perëndia romake me dy fytyra të fillimeve dhe mbarimeve. * '''Kardinal Saverio Mortati''': Kardinali më i vjetër në konklavë dhe [[Dekani i Kolegjit të Kardinalëve|dekan i tanishëm i Kolegjit të Kardinalëve]]. Ai ishte [[Avokati i Djallit|avokat i djallit]] për papën e ndjerë. * '''Komandant Ernesto Olivetti''': Komandanti i [[Garda Zivcerane|Gardës Zvicerane]]. Ai fillimisht është skeptik në lidhje me pretendimet e Langdon dhe Vittoria derisa të flasë me Hassassin. Ai, së bashku me rojet e tjera zvicerane, kërkon me dëshpërim kundërlëndën e zhdukur të fshehur diku në Vatikan. Ai vritet nga Hassassin në kishën e [[Santa Maria della Vittoria, Romë|Santa Maria della Vittoria]]. * '''Kapiten Elias Rocher''': Komandanti i dytë pas Komandantit Olivetti. Ai është kontaktuar nga Maximilian Kohler rreth njohurive të tij mbi shkakun e vërtetë të ngjarjeve. Ai vritet nga Toger Chartrand, i cili kishte përshtypjen se Rocher ishte një ''Illuminatus''. * '''Hassassin''': Vrasësi i punësuar nga Janus për të përmbushur planet e tij. Ai është me origjinë nga Lindja e Mesme dhe shfaq dëshirën e tij sadiste për gratë gjatë gjithë romanit. Ai vret Leonardo Vetrën, ''Preferiti'' dhe Komandantin Olivetti. Ai vdes pasi u shty nga një ballkon nga Langdon në [[Castel Sant'Angelo]]. * '''Maximilian Kohler''': Drejtori i CERN. Ai ka frikë në CERN pavarësisht paralizës së tij. Karroca e tij me rrota përmban vegla elektronike të tilla si një kompjuter, telefon, pager, videokamera dhe një armë. Ai kontakton me Langdon për ta ndihmuar të gjejë vrasësin e mikut të tij, Leonardo Vetra. Ai fajëson Kishën për paaftësinë e tij, për shkak të prindërve të tij shumë fetarë që i mohojnë atij kujdesin mjekësor si fëmijë dhe bëhet një shkencëtar si një mënyrë për të rebeluar. * '''Gunther Glick dhe Chinita Macri''': Një reporter dhe fotoreporter i tij për [[BBC]]. Ata janë kontaktuar nga Hassassin në lidhje me ngjarjet që ndodhin në Vatikan. Glick ka një reputacion famëkeq si një gazetar i bujshëm dhe teoricien konspiracioni. Macri, ndërkohë, është një kameraman veteran dhe një fletë metalike për Glick. Ata kanë rrëfimin e dorës së parë mbi ngjarjet në roman, që nga fillimi i konklavës deri te zgjedhja e Mortati si papë. * '''Toger Chartrand''': Një gardë zviceran, i cili së bashku me komandantin Olivetti dhe kapitenin Rocher, kërkojnë me dëshpërim kundërlëndën e fshehur diku në Vatikan. Ai qëllon dhe vret Kapitenin Rocher pasi gabohet si një ''Illuminatus''. Afër fundit të romanit, ai është dërguar nga papa i ri për t'i dhënë Illuminati Diamond Langdonit me një hua të pacaktuar. * '''Kardinal Ebner''': Një nga katër preferitat nga [[Frankfurt]], Gjermani. Ai vritet duke mbytur, përmes papastërtive dhe dheut të futur në gojë. * '''Kardinal Lamassé''': Një nga katër prefititët nga [[Paris]], Francë. Ai vritet nga shpimet e mushkërive nga të cilat u përgjak deri në vdekje. * '''Kardinal Guidera''': Një nga katër preferitat nga [[Barcelona]], Spanjë. Ai është djegur i gjallë. * '''Kardinal Baggia''': Një nga katër preferiti nga [[Milano]], Itali. Ai është mbytur nga vrasësi. == Pasaktësitë == Botimi i parë i librit përmbante pasaktësi të shumta të vendndodhjes së vendeve në Romë, si dhe përdorime të pasakta të gjuhës italiane. Disa nga çështjet gjuhësore u korrigjuan në botimet vijuese.<ref>{{cite web|url=http://leggiamo.altervista.org/thriller_angeliedemoni.htm|title=Angeli e Demoni di Dan Brown|publisher=Il Piacere Della Lettura|language=it|date=2006|accessdate=26 gusht 2013|archive-date=25 prill 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090425085036/http://leggiamo.altervista.org/thriller_angeliedemoni.htm|url-status=dead}}</ref> Përveç hyrjes së qartë, libri përshkruan ekspertë të ndryshëm të trilluar që shpjegojnë çështje në shkencë, teknologji dhe histori në të cilat kritikët kanë theksuar pasaktësi. Një shembull i kësaj është diskutimi kundërlëndës, ku libri sugjeron që kundërlënda mund të prodhohet në sasi të dobishme dhe praktike dhe do të jetë një burim i pakufishëm i energjisë. CERN publikoi një faqe rreth ''Engjëj dhe Djaj'' në faqen e tyre të internetit duke deklaruar se kundërlënda nuk mund të përdoret si burim energjie sepse krijimi i saj kërkon më shumë energji sesa prodhon.<ref name="CERN">{{cite web|title=Can antimatter be used as an energy source?|publisher=[[CERN]]|language=en|url=http://angelsanddemons.web.cern.ch/faq/antimatter-to-create-energy|accessdate=3 gusht 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710081802/http://angelsanddemons.web.cern.ch/faq/antimatter-to-create-energy|archive-date=10 korrik 2015|url-status=dead}}</ref> ''Angels & Demons Decoded'', një dokumentar në rrjetin televiziv kabllor amerikan, ''[[Histori (program televiziv amerikan)|The History Channel]]'', u dha premierë më 10 maj 2009, pak para se të dilte në treg përshtatja e filmit në roman. Dokumentari eksploron bazat e ndryshme të historisë së romanit, si dhe pasaktësitë e tij. Një zyrtar i CERN-it, për shembull, tregon se gjatë 20 viteve të fundit, afërsisht 10 miliard të gramës së kundërlëndës janë prodhuar në objekt, prodhimi shpërthyes i të cilit është i barabartë me atë të një fishekzjarri, shumë më pak sesa nevojitet për të të jetë kërcënimi i përshkruar në roman.<ref>Comtois, David; Hartford, Scott (Writers). ''Angels & Demons Decoded''. 10 maj 2009. [[History (program televiziv amerikan)|The History Channel]].</ref> Sipas kolumnistit të gjuhës ''[[The Boston Globe]]'', Ben Zimmer, avokati i djallit, i cili tregohet në roman për të pasur një rol në zgjedhjen e papës, nuk ka asnjë lidhje me konklavën papnore dhe në vend të kësaj ishte punësuar për të paraqitur argumente kundër kanonizimi i një personi si një shenjtor. Zimmer shton se Avokati i Djallit u shfuqizua nga Papa [[Gjon Pali II]] në vitin 1983, 17 vjet para botimit të romanit.<ref>Martin, Rachel (3 mars 2013). [https://www.npr.org/2013/03/03/173350724/who-is-the-devils-advocate "Who Is The 'Devil's Advocate'?"] [[NPR]].</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Engjëj & Djaj| ]] [[Kategoria:Romane amerikane]] [[Kategoria:Romane amerikane të përshtatura në filma]] [[Kategoria:Romane nga Dan Brown]] 6pogn5c5q4aawp2kdai9rwnkvwg3pcy 1 252704 3028966 1948318 2026-09-01T03:39:35Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028966 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Engjëj & Djaj (libri)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028965 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090425085036/http://leggiamo.altervista.org/thriller_angeliedemoni.htm për lidhjen http://leggiamo.altervista.org/thriller_angeliedemoni.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 05:39 (CEST) 3rnatcnjkvbz91wplz7a13tz5kfiixx 0 263506 3028857 2955419 2026-08-31T20:05:25Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Abbasid Caliphate, versioni i datës 26 gusht 2026 (revizioni 1371479635) 3028857 wikitext text/x-wiki {{Short description|Kalifati i tretë islam}} {{Hatnote|Ky artikull trajton shtetin kalifal. Për dinastinë sunduese, shih [[Dinastia Abaside]].}} {{Infobox country | native_name = {{lang|ar|اَلْخِلَافَةُ ٱلْعَبَّاسِيَّةُ}}<br />''el-Khilafah el-Abasijjah'' | conventional_long_name = Kalifati Abasid | common_name = Abasidët | status = [[Kalifati]] | government_type = [[Monarkia e trashëguar|Monarki e trashëguar]] | life_span = {{plainlist| * 750–1258 * 1261–1517}} | event_start = Revolucioni Abasid | year_start = 750 | event1 = Themelimi i [[Bagdadi]]t | date_event1 = 762 | event2 = El-Ma'muni fiton luftën civile (Fitna e Katërt) | date_event2 = 813 | event3 = Themelimi i Samarrës | date_event3 = 836 | event4 = Anarkia e Samarrës | date_event4 = 861–870 | event5 = Bujidët marrin kontrollin e Bagdadit | date_event5 = 945 | event6 = [[Perandoria Selxhuke|Selxhukët]] pushtojnë Bagdadin | date_event6 = 1055 | event7 = Abasidët shpallin pavarësinë nga selxhukët | date_event7 = 1165 | event8 = Rrethimi mongol i Bagdadit | date_event8 = 1258 | event9 = Abasidët rithemelohen si kalifë ceremonialë në [[Sulltanati Mamluk|Kajro]] | date_event9 = 1261 | year_end = 1517 | event_end = Pushtimi osman i Kajros | image_map = Abbasid Caliphate 850AD.png | image_map_caption = Kalifati Abasid në vitin 850 e.s. | image_flag = Abbasid banner.svg | flag_caption = Flamuri i Zi Abasid | flag_size = 130px | p1 = Kalifati Emevi | p2 = Dinastia Dabuyide | s1 = Perandoria Samanide | s2 = Dinastia Safaride | s3 = Dinastia Sajide | s4 = Fatimitët | s5 = Dinastia Zijaride | s6 = Dinastia Bujide | s7 = Perandoria Mongole | s8 = Dinastia Habaride | s9 = Emirati i Multanit | capital = {{plainlist| * [[Kufe]]<br />(750–762) * [[Bagdadi]]<br />(762–836, 892–1258) * Samarra<br />(836–892) * [[Kajro]]<br />(1261–1517)}} | official_languages = [[Gjuha arabe|Arabishtja]] | religion = {{plainlist| * [[Islami]] (fetare shtetërore) * [[Krishterimi]] (pakicë) * [[Judaizmi]] (pakicë) * [[Zoroastrizmi]] (pakicë)}} | currency = {{plainlist| * Dinar (monedhë ari) * Dirhem (monedhë argjendi) * Fals (monedhë bakri)}} | title_leader = [[Lista e halifëve|Kalifi]] | leader1 = Es-Saffah <small>(i pari)</small> | year_leader1 = 750–754 | leader2 = El-Musta'sim <small>(kalifi i fundit në Bagdad)</small> | year_leader2 = 1242–1258 | leader3 = El-Mustansir II <small>(kalifi i parë në Kajro)</small> | year_leader3 = 1261–1262 | leader4 = El-Mutavakil III <small>(kalifi i fundit në Kajro)</small> | year_leader4 = 1508–1517 | title_representative = Veziri | representative1 = Jakub ibn Daud | year_representative1 = 779–782 | representative2 = Muhamed ibn el-Alkami | year_representative2 = 1258 | demonym = abasid }} '''Kalifati Abasid''' (arabisht: اَلْخِلَافَةُ ٱلْعَبَّاسِيَّةُ, ''el-Khilafah el-Abasijjah''), i njohur edhe si '''Perandoria Abaside''', ishte i treti [[Kalifati|kalifat]] islam, i sunduar nga [[Dinastia Abaside]]. Dinastia rridhte nga xhaxhai i [[Muhamedi]]t, [[Abas ibn Abdylmutalib]] (v. 653), nga i cili mori edhe emrin.<ref name="Britannica1985">{{Cite book |title=The New Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |year=1985 |isbn=978-0-85229-423-9 |editor-last=Goetz |editor-first=Philip W. |edition=15th |volume=1 |location=Çikago |page=10 |language=en |chapter='Abbasid dynasty |orig-date=1974}}</ref> Abasidët erdhën në pushtet në vitin 750, kur Revolucioni Abasid përmbysi Kalifatin Emevi paraardhës, dhe sunduan si kalifë nga baza e tyre në Irak deri në vitin 1258, me [[Bagdadi]]n si kryeqytet për pjesën më të madhe të historisë së tyre. Revolucioni Abasid pati origjinën dhe suksesin e parë në rajonin lindor të [[Horasani i Madh|Horasanit]], larg qendrës levantine të ndikimit emevit.<ref>{{Cite web |last=Bosworth |first=C. E. |title=ʿAbbasid Caliphate |url=https://www.iranicaonline.org/articles/abbasid-caliphate/ |website=Encyclopædia Iranica Online |language=en |access-date=30 gusht 2026}}</ref> Abasidët e përqendruan fillimisht qeverinë e tyre në [[Kufe]], Irak, por në vitin 762 kalifi i dytë, el-Mansuri, themeloi qytetin e Bagdadit dhe e bëri atë kryeqytet. Bagdadi u bë qendër e [[Shkenca në mesjetën Islame|shkencës]], kulturës, [[Arti islam|arteve]] dhe shpikjeve, duke sjellë atë që u njoh si [[Epoka e Artë Islame|Epoka e Artë e Islamit]]. Qyteti pati disa institucione të rëndësishme akademike, si [[Shtëpia e Diturisë]], si dhe një popullsi shumetnike e shumëfetare, që e bëri qytetin të famshëm si qendër dijeje në mbarë botën. Periudha abaside u karakterizua nga përdorimi i [[Burokracia|burokratëve]] në qeverisje, përfshirë vezirin, si dhe nga një përfshirje gjithnjë e më e madhe e myslimanëve joarabë (''mevla'') në ''[[ummeti]]'' (komunitetin mysliman) dhe në elitat politike.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=4–5}}{{Sfn|Lapidus|2012|p=95}} Kulmi i fuqisë dhe prestigjit abasid shoqërohet tradicionalisht me sundimin e Harun el-Rashidit ({{Reign|786|809}}).<ref>{{Cite book |title=Encyclopaedia of Islam |edition=2nd |volume=3 |article=Hārūn al-Ras̲h̲īd |first=F. |last=Omar |pages=232–234 |language=en}}</ref>{{Sfn|El-Hibri|2021|p=75}} Pas vdekjes së tij, një luftë civile (Fitna e Katërt) solli ndarje të reja dhe u pasua nga ndryshime të rëndësishme në karakterin e shtetit, përfshirë krijimin e një ushtrie të re profesionale të rekrutuar kryesisht nga skllevër [[Turqit|turq]] dhe ndërtimin e një kryeqyteti të ri, Samarra, në vitin 836. Shekulli i 9-të pa gjithashtu shumë krahina që u bënë gjithnjë e më autonome, duke lindur dinasti lokale që kontrollonin rajone të ndryshme të perandorisë, si aglabidët, tahiridët, samanidët, safaridët dhe tulunidët. Pas një periudhe trazirash (''Anarkia e Samarrës'') në vitet 860, kalifati rifitoi njëfarë stabiliteti dhe selia e tij u kthye në Bagdad në vitin 892. Gjatë shekullit të 10-të, kalifët u reduktuan në figura thjesht simbolike, ndërsa pushteti real politik dhe ushtarak mbeti në duart e bujidëve iranianë dhe të [[Perandoria Selxhuke|turqve selxhukë]], të cilët morën kontrollin e Bagdadit përkatësisht në 945 dhe 1055. Abasidët e rifituan më në fund kontrollin e Irakut gjatë sundimit të kalifit el-Muktafi ({{Reign|1136|1160}}) dhe e shtrinë sundimin e tyre në Iran gjatë sundimit të kalifit en-Nasir ({{Reign|1180|1225}}).<ref>{{Cite book |last=Richards |first=D. S. |title=The Chronicle of Ibn al-Athir for the Crusading Period from al-Kamil fi'l-Ta'rikh. Part 3: The Years 589–629/1193–1231: The Ayyubids after Saladin and the Mongol Menace |date=2020 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-89281-0 |page=124 |language=en}}</ref> Kjo rilindje mori fund në vitin 1258 me plaçkitjen e Bagdadit nga [[Perandoria Mongole|mongolët]] nën Hulagu Hanin dhe ekzekutimin e kalifit el-Musta'sim, çka shënoi fundin efektiv të Kalifatit Abasid.{{Sfn|Jackson|2017|p=128-129}} Një degë e mbijetuar e dinastisë abaside u rivendos zyrtarisht në vitin 1261 nga sulltanët [[Sulltanati Mamluk|mamlukë]] në [[Kajro]], por pa asnjë pushtet politik. Dinastia vazhdoi të pretendonte autoritet simbolik deri në pushtimin osman të Egjiptit në 1517, kalifi i fundit abasid duke qenë el-Mutavakil III.<ref name="Bosworth1996">{{Cite book |last=Bosworth |first=Clifford Edmund |chapter=The 'Abbasid Caliphs |title=The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual |publisher=Edinburgh University Press |year=1996 |isbn=978-0-7486-9648-2 |pages=6–10 |language=en}}</ref> == Historia == === Revolucioni Abasid (747–750) === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Revolucioni Abasid|en|Abbasid Revolution}}}} Kalifët abasidë rridhnin nga [[Abas ibn Abdylmutalib]], një nga xhaxhallarët më të rinj të Muhamedit dhe pjesëtar i të njëjtit klan, Beni Hashimi. Kjo lidhje familjare me Muhamedin i bëri ata tërheqës për ata që ishin të pakënaqur me sundimin e kalifëve emevitë (661–750), të cilët nuk rridhnin nga e njëjta familje. Gjatë sundimit të tyre, emevitët shtypën edhe disa kryengritje që synonin të sillnin në pushtet pjesëtarë të tjerë të familjes së Muhamedit.{{Sfn|Kennedy|2016|pp=38–40}} Një nga pretendimet që abasidët bënë në vitet e para të lëvizjes së tyre politike ishte se Ebu Hashimi, biri i Muhamed ibn el-Hanefijjes dhe nip i [[Aliu]]t, kishte transferuar zyrtarisht imametin (''imamah'') te Muhamed ibn Aliu (stërnip i Abasit) dhe kështu te familja abaside.<ref>{{Cite book |last=Newman |first=Andrew J. |title=Twelver Shiism: Unity and Diversity in the Life of Islam, 632 to 1722 |publisher=Edinburgh University Press |year=2013 |isbn=978-0-7486-7833-4 |page=23 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hawting |first=G. R. |title=The First Dynasty of Islam: The Umayyad Caliphate AD 661-750 |publisher=Routledge |year=2002 |isbn=978-1-134-55059-3 |page=110 |language=en}}</ref>{{Sfn|Kennedy|2016|p=41}} Muhamed ibn Aliu filloi të bënte fushatë në Persi për kthimin e pushtetit te familja e Muhamedit, hashimitët, çka mund të ketë nisur që gjatë sundimit të Umerit II.{{Sfn|Knysh|2015|pp=118–123}} Më vonë, pasi kishin arritur pushtetin dhe kishin nevojë të zgjeronin mbështetjen mes myslimanëve, abasidët e plotësuan këtë pretendim me pretendime të tjera për të justifikuar legjitimitetin e tyre.{{Sfn|Kennedy|2016|pp=41–42}} Abasidët u dalluan nga emevitët edhe duke sulmuar karakterin moral dhe administratën e tyre në përgjithësi. Ata iu drejtuan gjithashtu myslimanëve joarabë, të njohur si ''mevla'', të cilët mbeteshin jashtë shoqërisë së bazuar në gjini të arabëve dhe perceptoheshin si një shtresë e ulët brenda perandorisë emevite.<ref>{{Cite book |editor-last=Hrbek |editor-first=Ivan |date=1992 |title=General History of Africa |volume=III – Africa from the Seventh to the Eleventh Century |edition=e shkurtuar |publisher=James Currey / Unesco |isbn=978-0-85255-093-9 |page=26 |language=en}}</ref> Pika përfundimtare e nisjes së revolucionit ishte Horasani (afërsisht Irani verilindor), një krahinë strategjike e largët nga qendrat e pushtetit të kalifatit, që kishte gëzuar një farë autonomie dhe identiteti lokal që nga periudha parai-islame sasaniane. Megjithëse ndodhej në kufirin e botës islame, ajo kishte një popullsi relativisht të madhe myslimane, të përbërë nga kolonë arabë dhe të konvertuar vendës, të integruar mjaft mirë me njëri-tjetrin. Kjo popullsi e urrente sundimin emevit, të parë si të huaj dhe shtypës, dhe tensionet politike lokale kishin vlonjur për vite.{{Sfn|Kennedy|2004|p=125}}{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=35–38}} Sipas Ira Lapidusit, "Kryengritja abaside u mbështet kryesisht nga arabë, sidomos kolonët e zhgënjyer të Mervit, së bashku me fraksionin jemenit dhe mevlatë e tyre".{{Sfn|Lapidus|2002|p=54}} Mbështetja për abasidët u përhap në Horasan gjatë viteve 740. Në vitin 744 ose 745, disa nga udhëheqësit vendës, përfshirë Kahtaba ibn Shabibin, udhëtuan për në Mekë për haxhillëkun dhe u takuan atje me krerin e familjes abaside, Ibrahim el-Imamin (i katërti në vijën e pasardhësve të Abasit). Ata i betuan besnikëri Ibrahimit dhe u kthyen në Horasan të shoqëruar nga një nga të liruarit e tij, një persian i njohur si Ebu Muslimi.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=125–126}}{{Sfn|El-Hibri|2021|p=35}} Gjatë sundimit të kalifit emevit Mervani II, ky kundërshtim kulmoi në një kryengritje që filloi më 9 qershor 747 (15 ramazan 129 [[Kalendari hixhri|h.]]). Ebu Muslimi, duke u ngritur nga Horasani, filloi një kryengritje të hapur kundër sundimit emevit nën shenjën e Flamurit të Zi. Rreth 10.000 ushtarë ishin nën komandën e Ebu Muslimit kur armiqësitë filluan zyrtarisht në Merv.{{Sfn|Lewis|1995|p=102}} Mbështetja kryesore fillestare e kryengritjes erdhi nga Horasani, pavarësisht kundërshtimit të guvernatorit vendës emevit, Nasr ibn Sajarit, si dhe nga arabët shiitë.<ref name="Britannica1985" />{{Sfn|Dupuy|Dupuy|1986|p=233}} Kahtaba, tashmë një nga gjeneralët e Ebu Muslimit, e mundi Nasr ibn Sajarin dhe e ndoqi drejt perëndimit, ku i mundi emevitët në Betejën e Gorganit, Betejën e Nahavandit dhe më në fund në Betejën e Kerbelasë, të gjitha në vitin 748.{{Sfn|Dupuy|Dupuy|1986|p=233}} Ibrahimi kishte mbetur në Humajma (në Jordaninë e sotme) dhe identiteti i tij nuk u zbulua tek shumica e mbështetësve të lëvizjes, të cilët dinin vetëm se mbështesnin dikë nga familja e Muhamedit për të zëvendësuar emevitët.{{Sfn|Kennedy|2004|p=126}} Kur Mervani mësoi për përfshirjen e abasidëve në kryengritje, e burgosi Ibrahimin, i cili vdiq ose u ekzekutua në vitin 749.{{Sfn|Sharon|1990|p=225}}{{Sfn|Kennedy|2004|p=126}}{{Sfn|El-Hibri|2021|p=39}} Kryengritësit vazhduan dhe pushtuan qytetin e rëndësishëm të Kufes në Irak po atë vit, megjithëse Kahtaba vdiq gjatë rrugës. Për të parandaluar çdo përpjekje të alidëve (pasardhësve të kushëririt dhe dhëndrit të Muhamedit, Aliut) për të paraqitur kandidatin e tyre për kalifatin, Ebu Muslimi dhe abasidët nxituan të shpallnin vëllain e Ibrahimit, Ebu el-Abas es-Saffahun, si kalifin e ri në Kufe.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=126–127}}{{Sfn|El-Hibri|2021|p=39}} Pas kësaj shpalljeje, abasidët dërguan ushtri drejt perëndimit për një përballje përfundimtare me Mervanin, ndërkohë që rekrutuan aleatë të rinj nga ky rajon për të plotësuar mbështetësit e tyre horasanas. Ata u takuan me ushtrinë emevite në një betejë pranë lumit Zab të Madh në fillim të vitit 750, ku Mervani u mund, duke shënuar fundin e pushtetit emevit.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=115, 127–129}} Pas kësaj humbjeje, Mervani iku në Egjipt, ku u vra më pas. Pjesa tjetër e familjes së tij gjithashtu u eliminua, me përjashtim të një mashkulli që arriti të ikte (Abdurrahmani I i ardhshëm).{{Sfn|Dupuy|Dupuy|1986|p=233}} === Themelimi dhe konsolidimi (750–775) === [[Skeda:Balami - Tarikhnama - Abu'l-'Abbas al-Saffah is proclaimed the first 'Abbasid Caliph (cropped).jpg|thumb|Kopje e fillimit të shekullit XIV e ''Tarikhnamesë'' së Bal'amiut (shekulli X), nga periudha samanide, që përshkruan es-Saffahun ({{Reign|750|754}}) duke pranuar betimet e besnikërisë në Kufe|left]] Sundimi i es-Saffahut ({{Reign|750|754}}) u shpenzua për konsolidimin e sundimit abasid mbi komunitetin mysliman.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=127–129}} Përveç vetë kalifit, pjesa më e madhe e pushtetit real në atë kohë ishte në duart e një triumvirati të përbërë nga udhëheqësi revolucionar Ebu Muslimi, vëllai i madh i es-Saffahut, Ebu Xhaferi (el-Mansuri i ardhshëm), dhe xhaxhai i es-Saffahut, Abdullah ibn Aliu (komandanti në betejën e Zabit të Madh).{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=41–42}} Menjëherë pas fitores së vitit 750, Ebu Muslimi dërgoi forca në Azinë Qendrore për të përballuar një ushtri të [[Dinastia Tang|Kinës Tang]] të udhëhequr nga Gao Xianzhi. Gao Xianzhi dhe ushtria e tij u mundën në vitin 751 në [[Beteja e Talasit]], pranë Tashkentit të sotëm, nga ushtria abaside e komanduar nga Zijad ibn Salihu. Kjo humbje shënoi fundin e ndikimit Tang në Transoksianë dhe ndaloi zgjerimin Tang drejt perëndimit. Abasidët më pas konsoliduan sundimin e tyre në Transoksianë.<ref>{{Cite book |last=Daniel |first=Elton L. |title=The political and social history of Khurasan under Abbasid rule, 747-820 |publisher=Bibliotheca Islamica |year=1979 |isbn=978-0-88297-025-7 |page=89 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Donvito |first=Filippo |year=2015 |title=Treacherous auxiliaries: The Battle of the River Talas |journal=Medieval Warfare |volume=5 |issue=1 |pages=22–27 |issn=2211-5129 |jstor=48578413 |language=en}}</ref> Diku tjetër, abasidët u përqendruan në shtypjen e kryengritjeve të shumta në Siri dhe Irak. Bizantinët kryen sulme gjatë këtyre shpërqendrimeve të hershme.{{Sfn|Dupuy|Dupuy|1986|p=233}} Një nga ndryshimet e para të mëdha të sjella nga sundimi abasid ishte zhvendosja e qendrës së pushtetit të kalifatit nga Siria në Irak. Kjo ishte më afër bazës mbështetëse persiane mevla të abasidëve dhe zhvendosja i përgjigjej kërkesës së tyre për një dominim më të vogël arab në perandori.<ref name="AHGC">{{Cite web |title=The Islamic World to 1600 |publisher=Applied History Research Group, University of Calgary |year=1998 |language=en |url=https://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/islam/fractured/}}</ref> Megjithatë, ende nuk ishte zgjedhur një kryeqytet përfundimtar. Në këto vitet e para abaside, Kufeja shërbeu përgjithësisht si kryeqytet administrativ, por kalifët ishin të kujdesshëm ndaj simpative alide në qytet dhe nuk qëndruan gjithmonë atje.<ref>{{Cite book |title=Encyclopaedia of Islam |edition=2nd |volume=5 |article=al-Kūfa |first=Hichem |last=Djaït |page=347 |language=en}}</ref> Në vitin 752, es-Saffahu ndërtoi një qytet të ri të quajtur el-Hashimijje, në një vendndodhje të pasigurt, ndoshta pranë Kufes.<ref>{{Cite book |title=Encyclopaedia of Islam |edition=2nd |volume=3 |pages=265–266 |first=J. |last=Lassner |article=al-Hās̲h̲imiyya |language=en}}</ref> Më vonë po atë vit, ai u zhvendos në Anbar, ku ndërtoi një vendbanim të ri për ushtarët e tij horasanas dhe një pallat për vete.<ref>{{Cite book |title=Encyclopaedia of Islam |edition=2nd |volume=1 |article=al-Anbār |first1=M. |last1=Streck |first2=A.A. |last2=Duri |page=485 |language=en}}</ref> [[Skeda:Abbāsid Caliph al-Manṣūr from the genealogy (silsilanāma), Cream of Histories (Zübdet-üt Tevarih, 1598).jpg|thumb|Portret i el-Mansurit ({{Reign|754|775}}) nga një vepër e epokës osmane, "Kremi i Historive" (''Zübdet-üt Tevarih''), 1598<ref>{{Cite web |title=Portraits of the Imāms Ḥasan (d. 670), Ḥusayn (d. 680), Shāfi'ī (d. 820) and Abū Ḥanīfa (d. 767), with 'Abbāsid revolutionary Abū Muslim (d. 755) (recto), and 'Abbāsid Caliphs al-Manṣūr, Hārūn al-Rashīd and al-Ma'mūn, with rulers Būya and Aḥmad Sāmānī (verso), from the genealogy (silsilanāma), Cream of Histories (Zübdet-üt Tevarih) |url=https://viewer.cbl.ie/viewer/image/T_423_22/2/ |access-date=6 mars 2025 |website=Chester Beatty Library |language=en}}</ref>]] Ishte pasardhësi i es-Saffahut, Ebu Xhafer el-Mansuri ({{Reign|754|775}}), ai që konsolidoi fort sundimin abasid dhe u përball me sfidat e brendshme.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=43–55}} Xhaxhai i tij, Abdullah ibn Aliu, fitimtari mbi emevitët në betejën e Zabit të Madh, ishte rivali potencial më serioz për udhëheqjen, dhe el-Mansuri e dërgoi Ebu Muslimin, komandantin revolucionar horasanas, kundër tij në vitin 754. Pasi Ebu Muslimi e mundi me sukses, el-Mansuri u kthye për të eliminuar vetë Ebu Muslimin. Ai e burgosi dhe e ekzekutoi në vitin 755.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=43–45}} Në kufirin perëndimor, abasidët nuk mundën të rivendosnin kontrollin kalifal mbi Magribin perëndimor dhe qendror, të cilin emevitët e kishin humbur në vitet 740.{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=41}} Një pjesëtar i dinastisë emevite, Abdurrahmani, arriti gjithashtu t'i shpëtojë spastrimit të familjes së tij dhe vendosi sundim të pavarur në el-Andalus (Spanja dhe Portugalia e sotme) në vitin 756, duke themeluar Emiratin Emevit të Kordobës.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=41, 86}} Në vitin 756, el-Mansuri dërgoi gjithashtu mbi 4.000 mercenarë arabë për të ndihmuar dinastinë Tang kundër udhëheqësit rebel An Lushan. Abasidët, ose "Flamujt e Zi" siç quheshin zakonisht, njiheshin në kronikat Tang si ''hēiyī Dàshí'', "Tazitë me rroba të zeza" (黑衣大食) ("Tazi" duke qenë një huazim nga persishtja ''Tāzī'', fjala për "arab").{{Refn|group=note|Wade thotë se "Tazi në burimet persiane i referohej një populli në atë tokë, por më vonë u zgjerua për të mbuluar tokat arabe. Termi persian u përvetësua nga Kina e dinastisë Tang (Dàshí: 大食) për t'iu referuar arabëve deri në shekullin XII."<ref>{{Cite book |last=Wade |first=Geoffrey |chapter=Southeast Asian Islam and Southern China in the Fourteenth Century |title=Anthony Reid and the Study of the Southeast Asian Past |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |location=Singapor |year=2012 |page=138 |language=en}}</ref>}} Më vonë, kalifi Harun el-Rashidi dërgoi ambasada në Kinë dhe vendosi marrëdhënie të mira me perandorët Tang.<ref>{{Cite book |last1=Bloodworth |first1=Ching Ping |last2=Bloodworth |first2=Dennis |title=The Chinese Machiavelli: 3,000 Years of Chinese Statecraft |year=2004 |publisher=Transaction Publishers |isbn=0-7658-0568-5 |page=214 |language=en}}</ref> Disa ambasada nga kalifët abasidë në oborrin kinez janë regjistruar në ''Libri i Vjetër i Tangut'', më të rëndësishmet duke qenë ato të es-Saffahut, el-Mansurit dhe Harun el-Rashidit. [[Skeda:Baghdad 150 to 300 AH.png|thumb|upright=1.2|Plani i Bagdadit midis viteve 767 dhe 912 e.s., sipas William Muirit]] Në vitin 762, el-Mansuri shtypi një kryengritje në Hixhaz të udhëhequr nga en-Nefs ez-Zekije, një pasardhës i Aliut, sfida e të cilit ndaj pretendimit abasid për udhëheqje bazohej në prejardhjen e tij alide dhe kështu përbënte një kërcënim serioz politik. Ai u mund nga një ushtri abaside e udhëhequr nga Isa ibn Musai.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=51–55}} Ishte pas kësaj fitoreje, në 762, që el-Mansuri themeloi më në fund një kryeqytet të mirëfilltë abasid, Bagdadin – i quajtur zyrtarisht ''Medinet es-Selam'' ("Qyteti i Paqes") – i vendosur mbi lumin Tigër, pranë kryeqytetit të lashtë të mëparshëm, Ktesifonit.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=55–57}} Para kësaj, ai kishte vazhduar të merrte parasysh disa vende për një kryeqytet, përfshirë el-Hashimijjen, të cilën e përdori si kryeqytet për njëfarë kohe,{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=48–49}} dhe er-Rumijjen (pranë rrënojave të Ktesifonit), të cilën e përdori për disa muaj.<ref>{{Cite book |last=Le Strange |first=Guy |chapter=Description of Mesopotamia and Baghdad, written about the year 900 A.D. by Ibn Serapion |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland for 1895 |publisher=The Society |year=1895 |location=Londër |page=40 |language=en}}</ref> Vende të tjera në rajon gjithashtu duket se kanë shërbyer si "kryeqytete" nën es-Saffahun ose el-Mansurin para themelimit të Bagdadit. El-Mansuri centralizoi administratën gjyqësore dhe, më vonë, Harun el-Rashidi themeloi institucionin e Kadiut të Madh për ta mbikëqyrur atë.<ref>{{Cite book |last=Tillier |first=Mathieu |title=Les cadis d'Iraq et l'État Abbasside (132/750–334/945) |publisher=Presses de l'Ifpo |year=2009 |isbn=978-2-35159-028-7 |location=Damask |language=fr}}</ref> Perandoria Emevite ishte kryesisht arabe; megjithatë, abasidët gjithnjë e më shumë u përbënë nga myslimanë të konvertuar, ku arabët ishin vetëm një nga shumë etnitë.{{Sfn|Bobrick|2012|p=40}} Abasidët ishin mbështetur shumë te persianët<ref name="Britannica1985" /> në përmbysjen e emevitëve. El-Mansuri i mirëpriti myslimanët joarabë në oborrin e tij. Ndërsa kjo ndihmoi në integrimin e kulturave arabe dhe persiane, i largoi shumë nga mbështetësit e tyre arabë, sidomos arabët horasanas që i kishin mbështetur në betejat kundër emevitëve. === Epoka e Artë (775–861) === Udhëheqja abaside u desh të punonte fort në gjysmën e dytë të shekullit VIII (750–800), nën disa kalifë të aftë dhe vezirët e tyre, për të sjellë ndryshimet administrative të nevojshme për të ruajtur rendin përballë sfidave politike të krijuara nga natyra e shtrirë e perandorisë dhe komunikimi i kufizuar nëpër të.<ref name="Brauer">{{Cite book |last=Brauer |first=Ralph W. |title=Boundaries and Frontiers in Medieval Muslim Geography |year=1995 |isbn=0-87169-856-0 |pages=7–10 |publisher=American Philosophical Society |location=Filadelfia |language=en}}</ref> Ishte gjithashtu gjatë kësaj periudhe të hershme të dinastisë, veçanërisht gjatë sundimit të el-Mansurit, Harun el-Rashidit dhe el-Ma'munit, që u krijua reputacioni dhe fuqia e saj.<ref name="Britannica1985" /> [[Skeda:Decorated niche, 750-825 CE, Afrasiab, Samarkand.jpg|thumb|Nishe e zbukuruar nga xhamia abaside e Afrasiabit, Samarkand, në Sogdiane, 750–825 e.s.<ref>{{Cite book |last1=Allegranzi |first1=Viola |last2=Aube |first2=Sandra |title=Splendeurs des oasis d'Ouzbékistan |date=2022 |publisher=Louvre Editions |location=Paris |isbn=978-84-125278-5-8 |page=181 |language=fr}}</ref>]] Pozicioni i ''vezirit'' u zhvillua në këtë periudhë. Fillimisht ishte i ngjashëm me atë të një sekretari, por gjatë kohës së barmakidëve, një familje iraniane e afërt me abasidët, pozicioni u bë i fuqishëm dhe Harun el-Rashidi u delegoi atyre çështjet e shtetit për shumë vite.<ref>{{Cite book |title=Encyclopaedia of Islam |edition=2nd |volume=11 |page=185 |first=Muhammad Qasim |last=Zaman |article=Wazīr |language=en}}</ref> Kjo solli një rol më ceremonial për shumë kalifë abasidë krahasuar me sundimin kalifal nën emevitët; vezirët filluan të ushtronin ndikim gjithnjë e më të madh, dhe roli i aristokracisë kalifale u zëvendësua gradualisht nga një burokraci barmakide.<ref name="AHGC" /> Në skajin perëndimor të perandorisë, Harun el-Rashidi pranoi t'i japë krahinën e Ifrikijes (me qendër në Tunizinë e sotme) si emirat trashëgues Ibrahim ibn el-Aglabit, i cili themeloi atje Dinastinë Aglabide.{{Sfn|El-Hibri|2021|p=88}} Gjatë sundimit të Harun el-Rashidit ({{Reign|786|809}}), Perandoria Abaside arriti kulmin e saj.<ref>{{Cite book |last1=Ghareeb |first1=Edmund A. |last2=Dougherty |first2=Beth |title=Historical Dictionary of Iraq |isbn=978-0-8108-6568-6 |date=2004 |publisher=Scarecrow Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Magnusson |editor-first=Magnus |editor2-last=Goring |editor2-first=Rosemary |title=Cambridge Biographical Dictionary |page=2 |isbn=0-521-39518-6 |year=1990 |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> I ati, el-Mehdiu ({{Reign|775|785}}), rifilloi luftimet me bizantinët, dhe bijtë e tij vazhduan konfliktin derisa perandoresha Irena e Athinës kërkoi paqe.{{Sfn|Dupuy|Dupuy|1986|p=233}} Pas disa vitesh paqeje, Nikeforos I e theu traktatin, e më pas u përball me sulme të shumta gjatë dekadës së parë të shekullit IX. Këto sulme abaside depërtuan në malet Taurus, duke kulmuar me një fitore në Betejën e Krasosit dhe pushtimin masiv të vitit 806, i udhëhequr nga vetë el-Rashidi.{{Sfn|Dupuy|Dupuy|1986|p=265}} Flota e Harun el-Rashidit gjithashtu pati sukses, duke marrë Qipron. El-Rashidi më pas u përqendrua te kryengritja e Rafi ibn el-Lejthit në Horasan dhe vdiq atje. [[Skeda:Harun al-Rashid receives envoys from Charlemagne.jpg|thumb|Harun el-Rashidi ({{Reign|786|809}}) duke pritur një delegacion të dërguar nga Karli i Madh në oborrin e tij në Bagdad. Pikturë e Julius Köckert-it (1827–1918), e vitit 1864, vaj në kanavacë.]] Në planin e brendshëm, el-Rashidi ndoqi politika të ngjashme me ato të të atit, el-Mehdiut. Ai i liroi shumë nga emevitët dhe alidët që i ati Hadi ({{Reign|785|786}}) i kishte burgosur dhe shpalli amnisti për të gjitha grupet politike të Kurejshit.<ref>{{Cite book |last1=Ghareeb |first1=Edmund A. |last2=Dougherty |first2=Beth |title=Historical Dictionary of Iraq |isbn=978-0-8108-6568-6 |year=2004 |publisher=Scarecrow Press |language=en}}</ref> Ndonëse Bagdadi mbeti kryeqyteti zyrtar, el-Rashidi zgjodhi të banonte në Raka nga viti 796 deri në fund të sundimit të tij.{{Sfn|El-Hibri|2021|p=88}} Në vitin 802, ai vendosi një plan të pazakontë trashëgimie, sipas të cilit biri i tij el-Emini do të trashëgonte titullin e kalifit dhe do të kontrollonte Irakun dhe perandorinë perëndimore, ndërsa biri tjetër, el-Ma'muni, do të sundonte Horasanin dhe pjesën më të madhe të territoreve lindore të perandorisë.{{Sfn|Kennedy|2016|pp=124–127}} Në vitin 803, ai u kthye kundër shumicës së barmakidëve, që kishin ushtruar pushtet administrativ në emër të tij, dhe i burgosi ose i vrau.<ref>{{Cite book |last=Meisami |first=Julie Scott |title=Persian Historiography: To the End of the Twelfth Century |isbn=978-0-7486-1276-5 |year=1999 |location=Edinburg |publisher=Edinburgh University Press |language=en}}</ref>{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=84–88}} Arsyet e këtij veprimi të papritur dhe të pamëshirshëm mbeten të paqarta dhe kanë qenë objekt diskutimi i gjerë nga shkrimtarët bashkëkohorë dhe historianët e mëvonshëm.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=84–88}}{{Sfn|Kennedy|2016|pp=127–129}} [[Skeda:Abbasid Dinar - Al Amin - 195 AH (811 AD).jpg|thumb|Dinar ari i prerë gjatë sundimit të el-Eminit (809–813)]] Vendimi i el-Rashidit për ta ndarë trashëgiminë doli i dëmshëm për jetëgjatësinë e perandorisë.<ref>{{Cite book |last=Frye |first=Richard |title=The Cambridge History of Iran. Volume 4: The Period from the Arab Invasion to the Saljuqs |date=1975 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-05496-6 |page=86 |language=en}}</ref> Pas vdekjes së tij në 809, marrëveshja e trashëgimisë u shemb dhe perandoria u nda nga një luftë civile mes el-Eminit në Irak dhe el-Ma'munit në Horasan. Kjo përfundoi me rrethimin e suksesshëm të Bagdadit nga forcat e el-Ma'munit.{{Sfn|Kennedy|2016|pp=135–148}} Kur qyteti ra në 813, el-Emini u kap dhe u ekzekutua me urdhër të gjeneralit të el-Ma'munit, Tahir ibn Husejnit. Kjo shënoi herën e parë që një sundimtar abasid ekzekutohej publikisht dhe dëmtoi pafundësisht prestigjin e kalifatit.{{Sfn|Kennedy|2016|p=148}} El-Ma'muni u bë kalif dhe sundoi deri në vdekjen e tij në 833. Fillimisht sundoi perandorinë nga baza e tij në Merv, Horasan, ku gjeti mbështetjen kryesore, por kjo e zgjati pakënaqësinë dhe paqëndrueshmërinë në Irak dhe shkaktoi luftime të mëtejshme në vitet pas fitores së tij.{{Sfn|Kennedy|2016|pp=151–162}}{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=108–109}} Në 817, ai shpalli zyrtarisht Ali er-Ridain, një alid, si trashëgimtar të tij, në vend të një pjesëtari të familjes abaside, ndoshta me shpresën për të nxitur unitetin mysliman, por hapi pati efekt të kundërt.{{Sfn|Kennedy|2016|pp=157–161}}{{Sfn|El-Hibri|2021|p=109}} Përfundimisht, ai u detyrua të tërhiqej nga këto politika dhe ta zhvendoste oborrin e tij në Bagdad, ku mbërriti në gusht 819.{{Sfn|Kennedy|2016|pp=161–162}} Pas kësaj, pjesa tjetër e sundimit të tij ishte relativisht paqësore. Përjashtim bëri një kryengritje në Azerbajxhanin iranian nga khurramitët, të mbështetur nga bizantinët, që vazhdoi deri në 837. Ai gjithashtu përballoi një sulm bizantin ndaj Sirisë rreth vitit 829, të ndjekur nga kundërsulme në Anadoll, dhe shtypi një kryengritje në Egjipt në 832. Vitet e fundit të sundimit të el-Ma'munit njihen për interesat dhe patronazhin e tij intelektual. E ashtuquajtura "lëvizje përkthimi" – përkthimi i sponsorizuar nga shteti i veprave shkencore dhe letrare të antikitetit në arabisht – që kishte filluar nën paraardhësit e tij, u shty edhe më tej gjatë kësaj kohe, dhe el-Ma'muni e zhvendosi fokusin e saj te veprat e lashta greke të shkencës dhe filozofisë.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=117–122}} Në çështje feje, interesi i tij për filozofinë e shtyu të mbështeste mu'tazilizmin, shkollën racionaliste të mendimit islam. Nën ndikimin e saj, ai miratoi zyrtarisht doktrinën e krijimit të Kuranit në vitin 827. Në 833, shkoi më tej dhe ia imponoi me forcë ulemasë, dijetarëve fetarë sunitë. Kjo politikë e diskutueshme, e njohur si ''mihna'', u braktis përfundimisht në 848. Në fund, dështoi t'i bindte ulematë sunitë dhe në vend të kësaj kontribuoi në shfaqjen e tyre si një shtresë shoqërore më e bashkuar, pikëpamjet dhe interesat e së cilës nuk përputheshin gjithmonë me ato të kalifit.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=122–126}} Pas luftës civile mes el-Eminit dhe el-Ma'munit, mbështetja tradicionale e ushtrisë abaside, ''horasanijja'' dhe ''ebna ed-dauleja'', nuk konsideroheshin më të besueshme dhe kalifët kërkuan të rekrutonin një lloj të ri ushtrie, besnikëria e së cilës të mund të sigurohej më mirë.{{Sfn|Kennedy|2001|p=118}} Ky proces filloi nën el-Ma'munin, por ishte vëllai dhe pasardhësi i tij, el-Mu'tasimi ({{Reign|833|842}}), ai që njihet për zbatimin e tij më radikal. Ushtarë u rekrutuan nga disa burime të reja, por më i rëndësishmi, veçanërisht nën el-Mu'tasimin, ishte grupi i referuar nga kronikat arabe si "turq" (''atrak''), të cilët duket se ishin kryesisht popuj turq nga Azia Qendrore.{{Sfn|Kennedy|2001|pp=118–120}}{{Sfn|El-Hibri|2021|p=131}} Disa studiues modernë i quajnë Mamluk, duke i shënuar si paraardhësit e skllevërve-ushtarë të mëvonshëm të njohur me atë term, por statusi i tyre i saktë juridik ka qenë objekt debati shkencor.{{Sfn|Kennedy|2001|pp=121–122}}{{Sfn|Kennedy|2004|p=157}}{{Sfn|El-Hibri|2021|p=131}} Shumë prej tyre, ndoshta shumica, ishin fillimisht skllevër të blerë ose të kapur,{{Sfn|Kennedy|2001|pp=121–122}}{{Sfn|El-Hibri|2021|p=131}} por paguheshin me rroga të rregullta dhe kështu ndoshta ishin të liruar.{{Sfn|Kennedy|2001|pp=121–122}} Sido që të jetë, këta të huaj nuk kishin lidhje politike me elitat tradicionale dhe kështu besnikëria e tyre i takonte vetëm kalifit.{{Sfn|Kennedy|2001|p=118}} [[Skeda:قصر البركة في سامراء.jpg|thumb|upright=1.2|Mbetjet pjesërisht të rindërtuara të një oborri me pishinë rrethore në ''Dar el-Hilafe'', pallatin e kalifit, në Samarra, filluar në vitin 836<ref>{{Cite journal |last=Northedge |first=Alastair |date=1993 |title=An Interpretation of the Palace of the Caliph at Samarra (Dar al-Khilafa or Jawsaq al-Khaqani) |journal=Ars Orientalis |volume=23 |pages=143–170 |jstor=4629446 |issn=0571-1371 |language=en}}</ref>]] Këto trupa ishin ndoshta ushtria e parë e përhershme e kalifatit{{Sfn|El-Hibri|2021|p=132}} dhe i dhanë kalifit një bazë të fortë mbështetjeje ushtarake.{{Sfn|Kennedy|2004|p=163}} Sidoqoftë, fluksi i trupave të reja të huaja në kryeqytet krijoi tensione me banorët e tij dhe me elitat më të vjetra. Kjo qe një nga arsyet kryesore pse, në 836, el-Mu'tasimi vendosi të themelonte një kryeqytet të ri, Samarranë, në një vend të hapur në veri të Bagdadit.{{Sfn|Kennedy|2004|p=163}}{{Sfn|El-Hibri|2021|p=132}} Kryeqyteti i ri strehoi ushtrinë e kalifit, lejoi ndërtimin e papenguar të pallateve të reja madhështore dhe u bë fokusi i një kulture oborrtare edhe më të rafinuar.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=163–164}}{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=133–139}} Sundimi i el-Mu'tasimit shënoi fundin e kalifëve të fortë. Ai e forcoi ushtrinë e tij personale me mamlukët dhe rifilloi menjëherë luftën me bizantinët. Ndonëse përpjekja e tij për të pushtuar Kostandinopojën dështoi kur flota e tij u shkatërrua nga një stuhi, ekspeditat e tij ushtarake ishin përgjithësisht të suksesshme, duke kulmuar me një fitore të madhe në plaçkitjen e Amorionit.{{Sfn|Dupuy|Dupuy|1986|pp=265–266}} === Copëzimi politik (861–945) === {{Hatnote|Shih më tepër: {{ill|Anarkia e Samarrës|en|Anarchy at Samarra}}}} Nga shekulli IX e tutje, abasidët zbuluan se nuk mund ta mbanin më të bashkuar një shtet të centralizuar nga Bagdadi, i cili ishte bërë më i madh se ai i Romës.<ref>{{Cite book |last=Wickham |first=Chris |title=The Inheritance of Rome: A History of Europe from 400 to 1000 |publisher=Penguin UK |year=2009 |isbn=978-0-14-190853-3 |language=en}}</ref> Siç u përmend, Harun el-Rashidi i kishte dhënë tashmë krahinën e Ifrikijes aglabidëve, të cilët e sunduan këtë rajon si shtet vasal autonom deri në rënien e tij ndaj fatimidëve në 909.<ref name="Bosworth1996Aghlabids">{{Cite book |last=Bosworth |first=Clifford Edmund |title=The New Islamic Dynasties |publisher=Columbia University Press |year=1996 |isbn=978-0-231-10714-3 |pages=31–32 |language=en |chapter=The Aghlabids}}</ref> Gjatë sundimit të el-Ma'munit, Tahir ibn Husejni (gjenerali i el-Ma'munit në luftën civile) u emërua vicekonsull i Iranit dhe i pjesës më të madhe të rajoneve lindore të perandorisë nga viti 821 e tutje. Pasardhësit e tij, tahiridët, vazhduan të qeverisnin në këtë pozicion me autonomi të konsiderueshme deri në 873, ndonëse mbetën besnikë ndaj kalifit dhe përdorën vetëm titullin ''emir''. Nga kryeqyteti i tyre në Nishapur, ata ishin patronë të rëndësishëm të letërsisë arabe dhe dijes fetare sunite, përveç përmirësimeve të mëdha që bënë në bujqësi.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=147–148, 292}} Në Transoksianë, samanidët persianë të Bukharasë dhe Samarkandit sunduan si guvernatorë lokalë, fillimisht nën tahiridët. Ata mbikëqyrën zhvillimin e qyteteve të rajonit në qendra të mëdha tregtare, duke përfituar nga tregtia në largësi mes Kinës, Azisë Qendrore, Evropës Lindore dhe Lindjes së Mesme.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=148–149}} [[Skeda:صوره في اجواء مطريه للمأذنه الملويه في سامراء العراق.jpg|thumb|Muret dhe minarja spirale e Xhamisë së Madhe të Samarrasë, ndërtuar nga viti 848 deri në 852 e.s. në kryeqytetin abasid të Samarrasë<ref>{{Cite book |last=Northedge |first=Alastair E. |chapter=ʿAbbāsid art and architecture |title=Encyclopaedia of Islam, Three |publisher=Brill |year=2012 |isbn=978-90-04-16165-8 |language=en}}</ref>]] Sundimi i el-Mutavakilit ({{Reign|847|861}}) u karakterizua nga shpenzimet e stërmadha të kalifit, përpjekjet e tij për ta konsoliduar më tej pushtetin brenda shtetit dhe zëvendësimi i politikës ''mihna'' me mbështetje për dijetarë sunitë më ortodoksë, veçanërisht shkollën hanbalite.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=141–142}} Në 853, bizantinët plaçkitën Damietën në Egjipt, dhe kalifi u përgjigj duke dërguar trupa në Anadoll, të cilat plaçkitën dhe shkatërruan derisa u shfarosën më në fund në 863. Stili i jetesës dhe shpenzimet e el-Mutavakilit e dobësuan mbështetjen e tij te ushtria. Në vitin 861, ai u vra në një festë nga një grup ushtarësh turq.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=142–143}} Kjo qe hera e parë që ushtria abaside ndërhyri kaq drejtpërdrejt dhe dhunshëm në oborr, dhe krijoi një precedent për grushte të tjera shteti.{{Sfn|El-Hibri|2021|p=143}} Periudha vijuese, e njohur ndonjëherë si "Anarkia e Samarrës" (861–870), pa katër kalifë të ndryshëm vijnë e ikin. Ndonëse secili u përpoq të rivendoste autoritetin e vet, ata ishin në mëshirën e fraksioneve ushtarake dhe politike. Mbledhja e taksave u ndërpre, dhe së bashku me shpenzimet e mëparshme të el-Mutavakilit, kjo e la shtetin pa fonde, çka përkeqësoi përçarjet e brendshme.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=169–170}} Në 865, ushtarët turq të Samarrasë madje rrethuan Bagdadin për të përmbysur kalifin el-Musta'in, dhe kur qyteti ra vitin pasues, e zëvendësuan me el-Mu'tazzin.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=171–172}} Ky i fundit u përmbys nga i njëjti fraksion në 869 dhe u zëvendësua nga el-Muhtadiu, i cili u përmbys ngjashëm në 870. El-Muhtadiun e pasoi el-Mu'tamidi, i cili arriti më në fund të rivendoste njëfarë rendi, në pjesën më të madhe falë ndihmës së vëllait të tij, el-Muvafakut, i cili e mbajti ushtrinë nën kontroll dhe drejtoi pjesën më të madhe të çështjeve qeveritare.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=172–174}}{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=146–147}} Rivendosjen e pengoi kryengritja e Zenxhëve, që shpërtheu në 869 dhe kërcënoi qendrën e kontrollit abasid në Irak. Ky kërcënim i madh nuk u vu nën kontroll deri sa u nis një fushatë e vendosur në 879.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=177–179}} [[Skeda:Abbasid Caliphate 891-892.png|thumb|upright=1.3|Harta e perandorisë abaside të copëzuar rreth vitit 892, me zonat ende nën kontrollin e drejtpërdrejtë të qeverisë qendrore abaside (jeshile e errët) dhe nën sundimtarë autonomë që pranonin sovranitetin nominal abasid (jeshile e çelët)]] Nga vitet 870, Egjipti u bë autonom nën Ahmed ibn Tulunin dhe pasardhësit e tij tulunidë, ndonëse ata vazhduan ta pranonin kalifin dhe përgjithësisht i dërgonin haraç Bagdadit. Për njëfarë kohe, ata kontrolluan madje Sirinë dhe pjesë të Xhezirës (Mesopotamia e Sipërme).{{Sfn|Kennedy|2004|pp=174, 176–177}} Në 882, kalifi el-Mu'tamid madje u përpoq ta zhvendoste vendbanimin e tij në Egjipt, me ftesë të Ibn Tulunit, ndonëse kjo lëvizje u ndërpre nga ndërhyrja e el-Muvafakut.{{Sfn|El-Hibri|2021|p=154}} Në lindje, safaridët ishin ish-ushtarë të ushtrisë abaside, të vendosur në Sistan, ku mbetën si fuqi lokale. Ata filluan të sfidonin tahiridët nga viti 854 e tutje, dhe në 873 pushtuan Nishapurin, duke i dhënë fund sundimit tahirid. Ata marshuan drejt Bagdadit në 876, por u mundën nga el-Muvafaku. Të dyja palët u detyruan të bënin marrëveshje, dhe abasidët u lejuan safaridëve të sundonin Sistanin, Farsin, Kirmanin dhe Horasanin.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=151–152}}{{Sfn|Kennedy|2004|pp=175–176}} Në vitin 898, el-Mu'tadidi i vuri safaridët dhe samanidët kundër njëri-tjetrit, duke miratuar zyrtarisht një pretendim safarid mbi Transoksianën, domenin samanid.{{Sfn|Kennedy|2004|p=183}}{{Sfn|El-Hibri|2021|p=152}} Samanidët dolën fitimtarë në betejë dhe arritën ta zgjeronin kontrollin e tyre që atëherë deri në Horasan, ndërsa safaridët u kufizuan më në jug. Samanidët asnjëherë nuk e kërcënuan Irakun apo Iranin perëndimor, por ata nuk ishin as aq të afërt me kalifët sa paraardhësit e tyre tahiridë, dhe në praktikë ishin pothuajse plotësisht të pavarur nga Bagdadi.{{Sfn|Kennedy|2004|p=183}} Ata u bënë patronë edhe më të mëdhenj të fesë dhe arteve se tahiridët. Ata mbajtën një ideologji sunite ortodokse, por dallonin nga paraardhësit e tyre duke promovuar gjuhën persiane.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=149–150}} Pati një rilindje të shkurtër politike dhe ushtarake abaside në fund të shekullit IX, veçanërisht nën politikat e kalifëve el-Mu'tadid ({{Reign|892|902}}) dhe el-Muktafi ({{Reign|902|908}}).{{Sfn|Kennedy|2004|pp=179–185}} Nën el-Mu'tadidin, kryeqyteti u zhvendos nga Samarra përsëri në Bagdad.{{Sfn|Kennedy|2004|p=180}} Sulmet e karmatëve dhe fiseve beduine aleate paraqitën një kërcënim serioz nga viti 899 e tutje, por ushtria abaside, e udhëhequr nga Muhamed ibn Sulejmani, fitoi një frymëmarrje kundër tyre në 904 dhe 907.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=183–185}} Në 905, i njëjti gjeneral pushtoi Egjiptin dhe përmbysi tulunidët e dobësuar, duke rivendosur kontrollin abasid në perëndim.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=184–185}} Deri kur vdiq kalifi el-Muktafi në 908, rilindja abaside ishte në kulmin e saj dhe një shtet i fortë i centralizuar ishte përsëri në fuqi.{{Sfn|Kennedy|2004|p=185}} Pas vdekjes së tij, megjithatë, shteti u dominua nga burokratë të përçarë. Nën el-Muktadirin ({{Reign|908|932}}), oborri abasid vazhdoi të projektonte pushtet dhe pasuri publikisht, por politikat dhe strategjitë financiare të kohës e komprometuan qëndrueshmërinë afatgjatë të kalifatit. Ishte në këtë periudhë që praktika e dhënies së ''ikta''ve (feude në formën e qirave tatimore) si favore filloi, çka pati efektin e uljes së të ardhurave tatimore të vetë kalifatit.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=163–168}} Në vitin 909, Afrika e Veriut iu humb Dinastisë Fatimide, një sekt shiit ismailit që gjurmonte rrënjët e tij te bija e Muhamedit, Fatimja. Fatimidët morën kontrollin e Ifrikijes nga aglabidët dhe përfundimisht pushtuan Egjiptin në 969, ku themeluan kryeqytetin e tyre, Kajron, pranë Fustatit.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=313–317}}{{Sfn|Naylor|2015|pp=72–73, 79}} Deri në fund të shekullit, ata ishin një nga sfidat kryesore politike dhe ideologjike ndaj Islamit sunit dhe abasidëve, duke u përpjekur t'u merrnin abasidëve autoritetin titullar mbi ummetin islam.{{Sfn|Naylor|2015|p=80}}{{Sfn|Daftary|Jiwa|2017|pp=1–2}}{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=195–196}} Sfida e Kalifatit Fatimid mori fund vetëm me rënien e tij në shekullin XII.{{Sfn|Daftary|Jiwa|2017|p=4}} Nën kalifin er-Radi ({{Reign|934|941}}), autoriteti i Bagdadit ra edhe më shumë, pasi guvernatorët lokalë refuzuan t'i dërgonin pagesa kryeqytetit. Ikshididët sunduan Egjiptin dhe Sirinë në mënyrë autonome përpara marrjes së pushtetit nga fatimidët. Edhe në Irak, shumë guvernatorë refuzuan t'i bindeshin, dhe kalifi nuk mundi të dërgonte ushtri kundër tyre.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=194–195}} Er-Radi u detyrua ta ftonte guvernatorin e Wasitit, Muhamed ibn Raikun, të merrte përsipër administratën nën pozicionin e sapokrijuar ''emir el-umera'' ("Komandant i Komandantëve").{{Sfn|Kennedy|2004|pp=194–195}} Ibn Raiku e shpërndau ushtrinë e pagesës së kalifit dhe reduktoi shumë prej infrastrukturës burokratike të qeverisë, përfshirë vezirialen tradicionale, duke hequr kështu pjesën më të madhe të bazës së pushtetit të shtetit abasid. Ai u përmbys në 938 dhe vitet vijuese u zhytën në trazira politike.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=195–196}} El-Mustakfiu pati një sundim të shkurtër nga 944 deri në 946. Ishte gjatë kësaj periudhe që bujidët, një fraksion persian nga Dejlami, u vërsulën në pushtet duke marrë kontrollin e Bagdadit dhe të burokracisë së tij. Sipas historisë së Miskavejhit, ata filluan t'u shpërndajnë ''ikta'' mbështetësve të tyre. Kjo periudhë kontrolli laik lokal do të zgjaste pothuajse 100 vjet.<ref name="Britannica1985" /><ref>{{Cite journal |last=Campopiano |first=Michele |date=2012 |title=State, Land Tax and Agriculture in Iraq from the Arab Conquest to the Crisis of the Abbasid Caliphate (Seventh-Tenth Centuries) |journal=Studia Islamica |volume=107 |issue=1 |pages=1–37 |doi=10.1163/19585705-12341234 |language=en}}</ref> Jashtë Irakut, të gjitha krahinat autonome me kalim të kohës morën karakteristikat e shteteve de fakto, me sundimtarë të trashëguar, ushtri dhe të ardhura, dhe funksiononin nën një sovranitet vetëm nominal kalifal, çka nuk pasqyrohej domosdoshmërisht në ndonjë kontribut për thesarin, siç ishin emirët sumro që kishin marrë kontrollin e Sindit dhe sunduan të gjithë krahinën nga kryeqyteti i tyre në Mansura.<ref name="Brauer" /> Mahmudi i Gaznes mori titullin sulltan, në vend të ''emir''-it që përdorej më zakonisht, duke shënuar pavarësinë e Perandorisë Gaznavide nga autoriteti kalifal, pavarësisht shfaqjeve mbresëlënëse të ortodoksisë sunite dhe nënshtrimit simbolik ndaj kalifit nga ana e Mahmudit. Në shekullin XI, humbja e respektit ndaj kalifëve vazhdoi, pasi disa sundimtarë myslimanë nuk e përmendnin më emrin e kalifit në hutben e së premtes, ose e hoqën atë nga monedhat e tyre.<ref name="Brauer" /> === Kontrolli bujid dhe selxhuk (945–1118) === {{Hatnote|Shih më tepër: {{ill|Dinastia Bujide|en|Buyid dynasty}}, [[Perandoria Selxhuke]]}} Pavarësisht pushtetit të emirëve bujidë, abasidët ruajtën një oborr shumë të ritualizuar në Bagdad, siç e përshkroi burokrati bujid Hilal es-Sabi', dhe ata ruajtën një farë ndikimi mbi Bagdadin, si dhe mbi jetën fetare. Ndërsa pushteti bujid u dobësua nën sundimin e Baha ed-Devles, kalifati arriti të rifitonte njëfarë force. Kalifi el-Kadir, për shembull, udhëhoqi luftën ideologjike kundër shiitëve me shkrime si ''Manifesti i Bagdadit''. Kalifët e mbajtën rendin në vetë Bagdadin, duke u përpjekur të parandalonin shpërthimin e ''fitna''ve në kryeqytet, shpesh duke u përballur me ''ajjarunët''. Me dinastinë bujide në rënie, u krijua një zbrazëti pushteti që përfundimisht u mbush nga dinastia e turqve oguzë e njohur si selxhukët. Deri në 1055, selxhukët ua kishin marrë kontrollin bujidëve dhe abasidëve, dhe morën pushtetin e përkohshëm. Kur emiri dhe ish-skllavi Basasiri ngriti flamurin shiit fatimid në Bagdad në 1056–1057, kalifi el-Kaim nuk mundi ta mundte pa ndihmë të jashtme. Togrul Beu, sulltani selxhuk, e rivendosi Bagdadin nën sundimin sunit dhe e mori Irakun për dinastinë e tij. Edhe një herë, abasidët u detyruan të përballeshin me një fuqi ushtarake që nuk mund ta barazonin, ndonëse kalifi abasid mbeti kreu titullar i komunitetit islam. Sulltanët pasues Alp Arslani dhe Melikshahu, si dhe veziri i tyre Nizam el-Mulku, u vendosën në Persi, por mbajtën pushtet mbi abasidët në Bagdad. Kur dinastia filloi të dobësohej në shekullin XII, abasidët fituan përsëri një pavarësi më të madhe. === Rilindja e shtetit kalifal (1118–1258) === Kalifi el-Mustarshid ({{Reign|1118|1135}}) qe kalifi i parë që ndërtoi një ushtri dhe e udhëhoqi vetë në betejë që nga shekulli X.{{Sfn|Peacock|2015|p=147}} Ai rekrutoi fise kurde dhe beduine arabe dhe e rifortifikoi Bagdadin. Shqetësimi i tij i parë nuk ishin selxhukët, por mazjaditët e Hillas në Irakun qendror, të cilët i përballoi në betejë në 1123. Përpjekja e tij për pavarësi përfundimisht dështoi, pasi u mund nga një ushtri selxhuke në 1135 dhe u vra shpejt pas kësaj.{{Sfn|Peacock|2015|pp=147–150}} Nën el-Muktafin ({{Reign|1136|1160}}), filloi të lindte një shtet i ri kalifal me ndihmën e vezirit të tij, Ibn Hubejrës.{{Sfn|Peacock|2015|pp=151–153}} Ibn Hubejra u përqendrua në rivendosjen e autoritetit në Irak, ndërsa Perandoria Selxhuke po shpërbëhej. Abasidët e mbrojtën me sukses Bagdadin kundër selxhukëve në rrethimin e vitit 1157 dhe më pas i mundën armiqtë e tyre mazjaditë në Hilla në 1162.{{Sfn|Peacock|2015|pp=151–153}} Deri në fund të sundimit të el-Muktafit, Bagdadi kontrollonte një shtet që shtrihej nga Basra në jug deri në kufijtë e Mosulit në veri.{{Sfn|El-Hibri|2021|p=233}} Pas mbi dyqind vjetësh nënshtrimi abasid ndaj dinastive të huaja, kalifi el-Mustanxhid ({{Reign|1160|1170}}) shpalli zyrtarisht pavarësinë nga sulltanët selxhukë në 1165, kur i hoqi emrat e tyre nga monedhat abaside.{{Sfn|Peacock|2015|p=153}} Fillimisht, kalifët mbetën ende të cenueshëm ndaj pushtetit të vezirëve,{{Sfn|Peacock|2015|p=153}} por el-Mustadiu ({{Reign|1170|1180}}) arriti të mblidhte më shumë mbështetje si nga publiku i Bagdadit, ashtu edhe simbolikisht nga jashtë, prej sulltanit ajubit Seladin dhe sulltanit selxhuk të Rumit, Kilixh Arslan II.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=228–230}} Sundimi i gjatë i kalifit en-Nasir ({{Reign|1180|1225}}) shënoi një kthesë vendimtare në pushtetin e vonshëm abasid. Ai rigjallëroi shfaqjet publike të prestigjit kalifal, largoi zyrtarë tepër të fuqishëm, u përfshi në diplomaci me rajone përtej Irakut dhe e shtriu kontrollin e tij mbi territoret e mëparshme selxhuke në Iranin perëndimor – përfshirë Isfahanin, Hamadanin, Kazvinin dhe Zenxhanin.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=234–235}} Ai u përpoq të ndërtonte ndikimin e tij mes sundimtarëve myslimanë jashtë vendit, kryesisht përmes vëllazërisë sufiste ''futuvva'', të cilën e drejtonte.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=238–239}} Nën kalifin el-Mustansir ({{Reign|1226|1242}}), shteti abasid arriti stabilitet të konsiderueshëm dhe shumë nga të njëjtat politika vazhduan.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=246–249}} Ai ndërtoi medresenë Mustansirijje, përuruar në 1234, medresenë e parë që mësonte të katër medhhebet sunite (shkollat e jurisprudencës) dhe medresenë e parë të porositur nga një kalif abasid.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=251–254}} === Pushtimi mongol dhe fundi === {{Hatnote|Artikuj kryesorë: {{ill|Rrethimi i Bagdadit (1258)|en|Siege of Baghdad}}, {{ill|Pushtimet mongole të Levantit|en|Mongol invasions of the Levant}}}} Në vitin 1206, Xhingis Hani themeloi një dinasti të fuqishme mes mongolëve të Azisë Qendrore. Gjatë shekullit XIII, kjo Perandori Mongole pushtoi pjesën më të madhe të kontinentit euroaziatik, përfshirë si Kinën në lindje ashtu edhe pjesën më të madhe të kalifatit të vjetër islam dhe të Rusisë së Kievit në perëndim. Në 1252, Hulagu Hani, një nip i Xhingis Hanit dhe vëlla i sundimtarit të ri mongol, Mongke Hanit, u vu në krye të një fushate të re perëndimore drejt Lindjes së Mesme, që do të kulminonte me pushtimin e Bagdadit në 1258.{{Sfn|Jackson|2017|pp=125–128}} [[Skeda:Talisman Gate in Baghdad.jpg|thumb|left|Gdhendje në Bab el-Talsim, një portë e Bagdadit e ndërtuar nga en-Nasiri në 1221 (shkatërruar në 1917), që ndoshta përshkruan kalifin duke luftuar dragonj{{Sfn|Bloom|Blair|2009|p=197}}]] Në vitet para pushtimit mongol, forca e Bagdadit u dobësua nga rivalitetet politike, tensionet sektare mes sunitëve dhe shiitëve, dhe përmbytjet shkatërruese.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=259–260}} Në vitin 1257, pasi shkatërroi asasinët në Iran, Hulaguja i shkroi kalifit abasid, el-Musta'simit, duke kërkuar nënshtrimin e tij. Kalifi refuzoi, ndërsa statusi jomysliman i Hulagusë (ndryshe nga bujidët dhe selxhukët e mëparshëm) ishte ndoshta një faktor.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=263–264}} Pasuan muaj diplomacie, gjatë të cilave mongolët mund të jenë informuar për dobësinë e Bagdadit përmes korrespondencës me vezirin e kalifit, Ibn el-Alkamin, një shiit që më vonë u akuzua për bashkëpunim me ta.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=263–265, 268}}<ref>{{Cite book |last=Lane |first=George |title=Early Mongol Rule in Thirteenth-Century Iran: A Persian Renaissance |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-43103-8 |pages=29–35 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Osman |first=Khalil |title=Sectarianism in Iraq: The Making of State and Nation Since 1920 |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=978-1-317-67487-0 |page=64 |language=en}}</ref> Mongolët e nisën rrethimin e qytetit më 29 janar 1258. Më 10 shkurt, el-Musta'simi pranoi të takohej me Hulagunë, i cili kërkoi që kalifi t'u urdhëronte mbrojtësve të dorëzoheshin dhe të dilnin nga qyteti në këmbim të mëshirës. Kalifi pranoi, por mongolët e masakruan popullsinë dhe më pas filluan plaçkitjen e qytetit më 13 shkurt.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=266–267}} Dëshmi bashkëkohore përshkruajnë shkatërrim, plaçkitje, dhunim dhe vrasje në shkallë të gjerë për shumë ditë, me qindra mijëra të vrarë dhe qytetin e reduktuar në rrënoja pothuajse të shkretuara,{{Sfn|Marozzi|2014|pp=142–148}} ndonëse disa, si komunitetet e krishtera dhe shiite, u kursyen.{{Sfn|El-Hibri|2021|p=268}} Mongolët i kishin frikë thashethemeve se një fatkeqësi mbinatyrore do të godiste nëse derdhej gjaku i el-Musta'simit, pasardhës i drejtpërdrejtë i xhaxhait të Muhamedit dhe pjesëtar i një dinastie që kishte sunduar pesë shekuj. Si masë paraprake dhe në përputhje me tabunë mongole kundër derdhjes së gjakut mbretëror, Hulaguja urdhëroi që el-Musta'simi të mbështillej në një qilim dhe të shtypej për vdekje nga kuajt më 20 shkurt 1258.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=267–268}}{{Sfn|Jackson|2017|pp=128–129}}<ref>{{Cite book |last=DeVries |first=Kelly |chapter=Meet the Mongols: Dealing with Mamluk Victory and Mongol Defeat in the Middle East in 1260 |title=Crusading and Warfare in the Middle Ages: Realities and Representations. Essays in Honour of John France |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-1-317-15676-5 |pages=208–209 |language=en}}</ref> Familja e ngushtë e kalifit gjithashtu u ekzekutua, me përjashtim vetëm të birit më të vogël, që u dërgua në Mongoli, dhe një bije që u bë skllave në haremin e Hulagusë.<ref name="Frazier2005">{{Cite magazine |last=Frazier |first=Ian |title=Invaders: Destroying Baghdad |magazine=The New Yorker |date=25 prill 2005 |volume=81 |issue=10 |pages=48–55 |issn=0028-792X |language=en}}</ref> [[Skeda:DiezAlbumsFallOfBaghdad a.jpg|thumb|upright|Rrethimi i Bagdadit nga mongolët e udhëhequr nga Hulagu Hani në 1258, siç ilustrohet në një kopje të ''Xhami el-Tavarihut'' të shekullit XIV]] Rënia e Bagdadit shënoi fundin efektiv të Kalifatit Abasid.{{Sfn|Bennison|2009|pp=7, 47, 95}}{{Sfn|Jackson|2017|pp=128–129}} Ajo la një përshtypje të thellë tek shkrimtarët bashkëkohorë dhe të mëvonshëm, brenda dhe jashtë botës myslimane, disa prej të cilëve krijuan histori legjendare rreth fundit të kalifit të fundit.{{Sfn|Jackson|2017|pp=128–129}}{{Sfn|El-Hibri|2021|p=267}} Zakonisht shihet gjithashtu si fundi i përafërt i "epokës klasike", ose "Epokës së Artë" të qytetërimit islam.<ref>{{Cite book |last1=Cooper |first1=William Wager |last2=Yue |first2=Piyu |year=2008 |title=Challenges of the Muslim World: Present, Future and Past |publisher=Emerald Group Publishing Limited |isbn=978-0-444-53243-5 |page=215 |language=en}}</ref>{{Sfn|Bennison|2009|p=4}} Ngjarjet sollën ndryshime të thella gjeopolitike në tokat tradicionale të kalifatit islam, me Irakun, Iranin dhe pjesën më të madhe të tokave lindore që ranë nën kontrollin mongol, ndërsa sundimtarë të tjerë myslimanë ruajtën tokat perëndimore.{{Sfn|Bennison|2009|p=4}} Zgjerimi i mëtejshëm mongol drejt perëndimit u ndal përfundimisht nga mamlukët e Egjiptit në Betejën e Ain Xhalutit në 1260, e ndjekur nga konflikti mes ilhanidëve (Hulaguja dhe pasardhësit e tij) dhe rivalëve të tyre, Ordës së Artë, çka e devijoi vëmendjen mongole.{{Sfn|El-Hibri|2021|p=269}} ==== Kalifët abasidë në Kajro (1261–1517) ==== {{Kryesor|Sulltanati Mamluk}} Para pushtimit mongol, sulltanët e mëvonshëm ajubitë të Egjiptit kishin ndërtuar një ushtri të rekrutuar nga skllevër, mamlukët. Gjatë një krize politike dhe ushtarake në 1250, mamlukët morën pushtetin dhe themeluan atë që sot njihet si Sulltanati Mamluk.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=258–259, 270}} Pas shkatërrimit të Bagdadit në 1258, dhe në një përpjekje për të siguruar legjitimitet politik për regjimin e ri në Egjipt, sundimtari mamluk Bajbarsi ftoi një pjesëtar të mbijetuar të familjes abaside të vendosej në Kajro në 1260–1261. Kalifi i ri ishte el-Mustansir II, vëlla i ish-kalifit el-Mustansir.<ref name="Bosworth1996" />{{Sfn|El-Hibri|2021|p=270}} Në 1262, ai u zhduk ndërsa udhëhiqte një ushtri të vogël në një përpjekje për të rimarrë Bagdadin nga mongolët. Bajbarsi më pas e zëvendësoi me el-Haqim I, një tjetër pjesëtar i familjes abaside, i shpallur sapo në Halep.<ref name="Bosworth1996" />{{Sfn|El-Hibri|2021|p=271}} Që andej, kalifët abasidë në Kajro vazhduan të ekzistonin si një institucion rreptësisht ceremonial, por megjithatë i rëndësishëm, brenda Sulltanatit Mamluk, duke u dhënë mamlukëve prestigj të konsiderueshëm.<ref name="Bosworth1996" />{{Sfn|El-Hibri|2021|p=272}} Ai vazhdoi të ishte i rëndësishëm edhe për sundimtarë të tjerë myslimanë deri në shekullin XIV; për shembull, sulltanët e Delhiut, sulltani muzafarid Muhamedi, sulltani xhelairid Ahmedi dhe sulltani osman Bajaziti I, të gjithë kërkuan diploma investiture nga kalifi ose deklaruan besnikëri nominale ndaj tij.{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=273–275}} Kalifi el-Musta'in madje arriti të sundonte si sulltan në Kajro për gjashtë muaj në 1412.{{Sfn|El-Hibri|2021|p=275}} Gjatë shekullit XV, megjithatë, institucioni i kalifit humbi rëndësi.{{Sfn|El-Hibri|2021|p=275}} Kalifi i fundit abasid në Kajro ishte el-Mutavakil III, i cili ishte në detyrë kur sulltani osman Selim I i mundi mamlukët në 1516 dhe pushtoi Egjiptin në 1517, duke i dhënë fund Sulltanatit Mamluk. Selim I u takua me el-Mutavakilin III në Halep në 1516, para se të marshonte drejt Egjiptit, dhe kalifi më pas u dërgua në kryeqytetin osman të Kostandinopojës (Stambolli i sotëm), duke i dhënë fund përfundimisht kalifatit abasid.<ref name="Bosworth1996" />{{Sfn|El-Hibri|2021|pp=275–276}} Vetë abasidët ranë në harresë historike pas kësaj.{{Sfn|Holt|1984|p=507}} Ideja e një "kalifati" u bë më pas një koncept i paqartë, që herë pas here rimerrej nga sundimtarë dhe intelektualë të mëvonshëm myslimanë për arsye politike ose fetare.{{Sfn|El-Hibri|2021|p=276}} Sulltanët osmanë, të cilët që atëherë ishin sundimtarët myslimanë më të fuqishëm në Azinë perëndimore dhe Mesdhe, nuk e përdorën fare titullin "kalif" para mesit të shekullit XVI dhe më pas e përdorën vetëm në mënyrë të paqartë dhe të parregullt.<ref name="Karateke2005">{{Cite book |last=Karateke |first=Hakan |chapter=Legitimizing the Ottoman Sultanate: A Framework for Historical Analysis |title=Legitimizing the Order: The Ottoman Rhetoric of State Power |publisher=Brill |year=2005 |isbn=978-90-474-0764-5 |pages=25–26 |language=en}}</ref> Pretendimi se el-Mutavakili III "ia kaloi" zyrën e kalifit sulltanit osman gjatë takimit të tyre në Halep është një legjendë e hartuar në shekullin XIX dhe nuk konfirmohet nga dëshmi bashkëkohore.<ref name="Bosworth1996" /><ref name="Karateke2005" />{{Sfn|Holt|1984|p=507}} == Kultura == === Epoka e Artë Islame === {{Kryesor|Epoka e Artë Islame}} {{Hatnote|Shih më tepër: [[Filozofia klasike islame]], {{ill|Lista e shpikjeve në botën mesjetare islame|en|List of inventions in the medieval Islamic world}}}} [[Skeda:Folio from the "Tashkent Qur'an" MET DP234018.jpg|thumb|Faqe nga "Kurani i Tashkentit", një nga dorëshkrimet më të vjetra të Kuranit që kanë mbijetuar, e periudhës nga fundi i shekullit VIII ose fillimi i shekullit IX<ref>{{Cite book |last=Ekhtiar |first=Maryam D. |title=How to Read Islamic Calligraphy |publisher=Metropolitan Museum of Art |year=2018 |isbn=978-1-58839-630-3 |page=76 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Folio from the "Tashkent Qur'an" |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/454661 |access-date=2025-03-04 |website=The Metropolitan Museum of Art |language=en}}</ref>]] Periudha historike abaside deri në pushtimin mongol të Bagdadit në vitin 1258 e.s. konsiderohet Epoka e Artë Islame.<ref>{{Cite book |last=Abbas |first=Tahir |title=Islamic Radicalism and Multicultural Politics: The British Experience |publisher=Routledge |location=Londër |isbn=978-0-415-57225-5 |year=2011 |page=9 |language=en}}</ref> Epoka e Artë Islame u hap nga mesi i shekullit VIII me ngritjen e kalifatit abasid dhe zhvendosjen e kryeqytetit nga Damasku në Bagdad.<ref name="Gregorian2003">{{Cite book |last=Gregorian |first=Vartan |title=Islam: A Mosaic, Not a Monolith |publisher=Brookings Institution Press |year=2003 |pages=26–38 |isbn=0-8157-3282-1 |location=Uashington |language=en}}</ref> Abasidët u ndikuan nga urdhëresat kuranore dhe nga hadithi, si "boja e dijetarit është më e shenjtë se gjaku i dëshmorit", duke theksuar vlerën e dijes. Gjatë kësaj periudhe bota myslimane u bë qendër intelektuale për shkencën, filozofinë, mjekësinë dhe edukimin,<ref name="Gregorian2003" /> ndërsa abasidët e mbështetën çështjen e dijes dhe themeluan Shtëpinë e Urtësisë në Bagdad, ku dijetarë myslimanë dhe jomyslimanë u përpoqën të përkthenin dhe të mblidhnin gjithë dijen botërore në gjuhën arabe.<ref name="Gregorian2003" /> Shumë vepra klasike të antikitetit, që përndryshe do të ishin humbur, u përkthyen në arabisht e persisht, dhe më vonë në turqisht, hebraisht e latinisht.<ref name="Gregorian2003" /> Gjatë kësaj periudhe bota myslimane ishte një kazan kulturash, që mblodhi, sintetizoi dhe zgjeroi ndjeshëm dijen e trashëguar nga qytetërimet romake, kineze, indiane, persiane (sasanide), egjiptiane, të Afrikës Veriore, greke të lashtë dhe greke mesjetare (bizantine).<ref name="Gregorian2003" /> Sipas Huffit, "pothuajse në çdo fushë përpjekjeje – në astronomi, alkimi, matematikë, mjekësi, optikë e kështu me radhë – shkencëtarët e kalifatit ishin në ballë të përparimit shkencor."<ref>{{Cite book |last=Huff |first=Toby E. |title=The Rise of Early Modern Science: Islam, China, and the West |publisher=Cambridge University Press |location=Kembrixh |isbn=0-521-82302-1 |year=2003 |edition=2nd |page=48 |language=en}}</ref> === Letërsia === {{Hatnote|Artikuj kryesorë: {{ill|Letërsia islame|en|Islamic literature}}, [[Letërsia arabe]], {{ill|Letërsia perse|en|Persian literature}}}} [[Skeda:More tales from the Arabian nights-14566176968.jpg|right|thumb|Ilustrim nga ''More tales from the Arabian nights'' (1915)]] Kultura letrare abaside në Irak pasqyron vazhdimësi afatgjata të tregimtarisë mesopotamike, veçanërisht tradita të përqendruara te figura heroike dhe te kufijtë që ndajnë kaosin nga rendi.{{Sfn|Silverstein|2014|pp=293–296}} Motive thelbësore të lidhura me Epin e Gilgameshit, të përcjella përmes Romancës së Aleksandrit, përfshirë udhëtimet drejt kufijve të botës dhe përmbajtjen e kaosit, vazhduan përmes ndryshimeve fetare e politike dhe qarkulluan ende në Irakun e vonshëm antik.{{Sfn|Silverstein|2014|pp=293–296}} Talmudi Babilonas, i hartuar nga rabinë me bazë në Irak, ruan tradita paralele lidhur me Gogun dhe Magogun dhe kufijtë e imagjinuar të botës që përmbajnë agjentët e kaosit. Së bashku, këto tradita e vendosin letërsinë abaside brenda një vazhdimësie tregimtare mesopotamike.{{Sfn|Silverstein|2014|pp=293–296}} Vepra letrare më e njohur e botës islame është ''Një mijë e një netë'', një përmbledhje përrallash popullore fantastike, legjendash dhe parabolash, e përpiluar kryesisht gjatë epokës abaside. Përmbledhja regjistrohet si e prejardhur nga një përkthim arab i një prototipi persian të periudhës sasanide, me origjinë të mundshme në traditat letrare indiane. Tregime nga folklori dhe letërsia arabe, perse, mesopotamike dhe egjiptiane u shtuan më vonë. Besohet se epi mori formë në shekullin X dhe arriti formën e tij përfundimtare deri në shekullin XIV; numri dhe lloji i tregimeve ka ndryshuar nga një dorëshkrim në tjetrin.<ref name="arabianNights">{{Cite book |last1=Grant |first1=John |last2=Clute |first2=John |chapter=Arabian fantasy |title=The Encyclopedia of Fantasy |publisher=St. Martin's Press |location=Nju Jork |year=1999 |isbn=0-312-19869-8 |page=51 |language=en}}</ref> Të gjitha tregimet fantastike arabe shpesh quheshin "Netët Arabe" kur përktheheshin në anglisht, pavarësisht nëse shfaqeshin apo jo në ''Librin e Një Mijë e Një Netëve''.<ref name="arabianNights" /> Ky ep ka pasur ndikim në Perëndim që kur u përkthye në shekullin XVIII, së pari nga Antoine Galland-i.<ref>{{Cite book |last=de Camp |first=L. Sprague |title=Literary Swordsmen and Sorcerers: The Makers of Heroic Fantasy |isbn=0-87054-076-9 |publisher=Arkham House |year=1976 |location=Sauk City, Wisconsin |page=10 |language=en}}</ref> U shkruan shumë imitime, veçanërisht në Francë.<ref>{{Cite book |last1=Grant |first1=John |last2=Clute |first2=John |chapter=Arabian fantasy |title=The Encyclopedia of Fantasy |publisher=St. Martin's Press |location=Nju Jork |year=1999 |isbn=0-312-19869-8 |page=52 |language=en}}</ref> Disa personazhe të këtij epi janë bërë vetë ikona kulturore në kulturën perëndimore, si Aladini, Sindbadi dhe Ali Baba. Një shembull i njohur i poezisë islame mbi dashurinë ishte ''Lejla dhe Mexhnun'', një tregim fillimisht arab, i zhvilluar më tej nga poetë iranianë, azerë dhe të tjerë në gjuhët perse, azere dhe turke.<ref>{{Cite book |last=Clinton |first=Jerome W. |title=The Poetry of Nizami Ganjavi: Knowledge, Love, and Rhetoric |publisher=Palgrave Macmillan |year=2000 |location=Houndmills |isbn=0-312-22810-4 |pages=15–16 |language=en}}</ref> Është një histori tragjike dashurie të pavdekshme, mjaft e ngjashme me ''Romeon dhe Zhuljetën'' e mëvonshme. Poezia arabe arriti kulmin e saj në epokën abaside, sidomos përpara humbjes së autoritetit qendror dhe ngritjes së dinastive persianizuese. Shkrimtarë si Ebu Tammami dhe Ebu Nuvasi ishin të lidhur ngushtë me oborrin kalifal në Bagdad në fillim të shekullit IX, ndërsa të tjerë si el-Mutenabbiu merrnin patronazhin e tyre nga oborre rajonale. Nën Harun el-Rashidin, Bagdadi ishte i njohur për librarite e tij, që u shumuan pas prodhimit të letrës. Prodhues letre kinezë kishin qenë mes atyre që u zunë rob nga arabët në Betejën e Talasit në 751. Si rob lufte, ata u dërguan në Samarkand, ku ndihmuan të ngriheshin fabrikat e para arabe të letrës. Me kalimin e kohës, letra e zëvendësoi pergamenën si mjet shkrimi, dhe prodhimi i librave u rrit ndjeshëm. Këto ngjarje patën një ndikim akademik dhe shoqëror që mund të krahasohet gjerësisht me futjen e shtypshkronjës në Perëndim. Letra ndihmoi në komunikim dhe mbajtjen e dokumentacionit, si dhe solli një sofistikim dhe kompleksitet të ri në biznes, bankë dhe shërbimin civil. Në vitin 794, Xhafa el-Barmaku ndërtoi fabrikën e parë të letrës në Bagdad, dhe që andej teknologjia u përhap. Harun el-Rashidi kërkoi që letra të përdorej në çështjet qeveritare, pasi diçka e shkruar në letër nuk mund të ndryshohej apo hiqej lehtë, dhe përfundimisht një rrugë e tërë në lagjen tregtare të Bagdadit iu kushtua shitjes së letrës dhe librave.{{Sfn|Bobrick|2012|p=78}} === Filozofia === {{Kryesor|Filozofia islame|Filozofia klasike islame}} {{Hatnote|Shih më tepër: {{ill|Logjika në filozofinë islame|en|Logic in Islamic philosophy}}, {{ill|Kelami|en|Kalam}}, {{ill|Avicenizmi|en|Avicennism}}, {{ill|Averroizmi|en|Averroism}}}} Një nga përkufizimet e zakonshme për "filozofinë islame" është "stili i filozofisë prodhuar brenda kornizës së kulturës islame".<ref name="Leaman1998">{{Cite book |last=Leaman |first=Oliver |title=Routledge Encyclopedia of Philosophy |publisher=Routledge |chapter=Islamic Philosophy |access-date=2026-08-30 |year=1998 |language=en}}</ref> Filozofia islame, sipas këtij përkufizimi, nuk merret domosdoshmërisht me çështje fetare, as nuk prodhohet ekskluzivisht nga myslimanë.<ref name="Leaman1998" /> Veprat e tyre mbi Aristotelin ishin një hap kyç në transmetimin e dijes nga grekët e lashtë te bota islame dhe Perëndimi. Shpesh e korrigjonin filozofin, duke nxitur një debat të gjallë në frymën e ixhtihadit. Ata shkruan gjithashtu vepra origjinale filozofike me ndikim të gjerë, dhe mendimi i tyre u përfshi në filozofinë e krishterë gjatë Mesjetës, veçanërisht nga Thoma Akuini.<ref>{{Cite web |last=Pasnau |first=Robert |date=2011 |title=The Islamic Scholar Who Gave Us Modern Philosophy |url=https://www.neh.gov/humanities/2011/novemberdecember/feature/the-islamic-scholar-who-gave-us-modern-philosophy |access-date=2020-02-03 |website=National Endowment for the Humanities |language=en}}</ref> Tre mendimtarë spekulativë, el-Kindi, el-Farabiu dhe Ibn Sinai, e kombinuan aristotelizmin dhe neoplatonizmin me ide të tjera të futura përmes Islamit, dhe si rezultat u themelua më vonë avicenizmi. Filozofë të tjerë abasidë me ndikim përfshijnë el-Xhahizin dhe Ibn el-Hejthemin (Alhacen). === Arkitektura === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arkitektura abaside|en|Abbasid architecture}}}} [[Skeda:قصر العاشق مدينه سامراء.jpg|thumb|Pallati Kasr el-Ashik në Samarra, ndërtuar midis viteve 877 dhe 882 e.s.{{Sfn|Bloom|Blair|2009|p=82}}]] Ndërsa pushteti kaloi nga emevitët te abasidët, ndryshuan edhe stilet arkitekturore, nga tradita greko-romake (që mban elemente të stilit përfaqësues helenistik dhe romak) drejt traditës lindore, e cila ruajti traditat e veta arkitekturore të pavarura nga Mesopotamia dhe Persia.<ref name="Hoag2004">{{Cite book |last=Hoag |first=John D. |title=Islamic Architecture |date=2004 |publisher=Electa Architecture |isbn=1-904313-29-9 |location=Milano |pages=7–9 |language=en}}</ref> Një karakteristikë përcaktuese e arkitekturës abaside në Irak ishte përdorimi i gjerë i suvasë dhe zbukurimeve me gips, veçanërisht në hapësirat e brendshme.{{Sfn|Flood|2016|pp=20–29}} Mungesa e gurit ndërtimor cilësor në Irakun abasid kontribuoi në përdorimin e gjerë të suvasë dhe materialeve të tjera të lakueshme, të përshtatshme për zbukurime ornamentale të përsëritura dhe abstrakte.{{Sfn|Flood|2016|pp=20–29}} Në Samarra, këto kushte lejuan lindjen e një fjalori dekorativ të standardizuar që u largua nga natyralizmi i vonshëm antik dhe pati ndikim mjaft përtej Irakut.{{Sfn|Flood|2016|pp=28–31}} Ngjyra luajti gjithashtu një rol të rëndësishëm, veçanërisht përdorimi i pigmenteve blu për të përmirësuar sipërfaqet e suvatuara dhe të lyera, duke intensifikuar abstraksionin dhe, në disa raste, duke mbartur shoqata mbrojtëse apo apotropaike.{{Sfn|Flood|2016|pp=33–41}} Arkitektura abaside u ndikua veçanërisht nga arkitektura sasanide, e cila nga ana e saj mbante elemente të pranishme që në Mesopotaminë e lashtë.{{Sfn|Petersen|1996|p=1}}{{Sfn|Bloom|Blair|2009}} Stilet e krishtera evoluuan drejt një stili të bazuar më shumë te Perandoria Sasanide, duke përdorur tulla balte dhe tulla të pjekura me gdhendje suvaje.<ref name="Wilber1969">{{Cite book |title=Encyclopedia of Art |publisher=McGraw-Hill Book Company |location=Nju Jork |editor-last=Myers |editor-first=Bernard S. |editor2-last=Myers |editor2-first=Shirley D. |year=1969 |volume=1: Aa–Ceylon |chapter=Abbasid Architecture |first=Donald N. |last=Wilber |page=5 |language=en}}</ref> Risi dhe stile të tjera arkitekturore ishin të pakta, si harku me katër qendra dhe kupola e ngritur mbi skuinçe. Fatkeqësisht, shumë humbën për shkak të natyrës kalimtare të suvasë dhe pllakave me shkëlqim.<ref name="Wilber1969b">{{Cite book |title=Encyclopedia of Art |publisher=McGraw-Hill Book Company |location=Nju Jork |editor-last=Myers |editor-first=Bernard S. |editor2-last=Myers |editor2-first=Shirley D. |year=1969 |volume=1: Aa–Ceylon |chapter=Abbasid Architecture |first=Donald N. |last=Wilber |page=6 |language=en}}</ref> [[Skeda:Baghdad-Zumurrud-Khaton.jpg|thumb|Varri i Zumurrud Hatunit (rreth vitit 1152),<ref>{{Cite book |last1=Ettinghausen |first1=Richard |last2=Grabar |first2=Oleg |last3=Jenkins-Madina |first3=Marilyn |title=Islamic Art and Architecture: 650–1250 |publisher=Yale University Press |year=2001 |isbn=978-0-300-08867-0 |edition=2nd |page=216 |language=en}}</ref> në një varrezë në Bagdad]] Një zhvillim tjetër i madh ishte krijimi ose zgjerimi i gjerë i qyteteve, ndërkohë që ato u shndërruan në kryeqytet të perandorisë, duke filluar me krijimin e Bagdadit në 762, i planifikuar si qytet i mbyllur me mure me katër porta, si dhe një xhami dhe pallat në qendër. El-Mansuri, përgjegjës për krijimin e Bagdadit, planifikoi gjithashtu qytetin e Rakkas, përgjatë Eufratit. Më në fund, në 836, el-Mu'tasimi e zhvendosi kryeqytetin në një vend të ri që krijoi përgjatë Tigrit, i quajtur Samarra. Ky qytet pa 60 vjet punimesh, me pista gari dhe rezerva gjahu që i shtoheshin atmosferës.<ref name="Wilber1969" /> Për shkak të natyrës së thatë e të largët të mjedisit, disa nga pallatet e ndërtuara në këtë epokë ishin streha të izoluara. Kalaja Ukhajdir është një shembull i mirë i këtij lloji ndërtimi, me stalla, hapësira banimi dhe një xhami, të gjitha rreth oborreve të brendshme.<ref name="Wilber1969" /> Iraku ka vetëm një mauzole të mbijetuar nga kjo epokë, në Samarra:<ref name="Wilber1969b" /> një strukturë oktagonale me kupolë e njohur si ''Kubbet es-Sulejbijje'', mauzoleu i parë monumental i njohur në arkitekturën islame, që mund të jetë vendi i fundit i prehjes së el-Muntasirit.<ref>{{Cite book |last=Brend |first=Barbara |title=Islamic Art |date=1991 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-46866-5 |page=32 |language=en}}</ref> Bagdadi, epiqendra e perandorisë, fillimisht ishte i organizuar në formë rrethore pranë lumit Tigër, me mure të mëdha tullash të ndërtuara në unaza të njëpasnjëshme rreth bërthamës nga një fuqi punëtore prej 100.000 vetash, me katër porta të mëdha (të quajtura Kufe, Basra, Horasan dhe Siri). Rrethimi qendror i qytetit përmbante pallatin e Mansurit, me sipërfaqe rreth 33.445 m², dhe xhaminë e madhe të Bagdadit, me rreth 8.360 m². Kalimi nëpër Tigër dhe rrjetin e kanaleve që lejonin kullimin e Eufratit në Tigër lehtësohej nga urat dhe kanalet që i shërbenin popullsisë.<ref>{{Cite news |last=Marozzi |first=Justin |url=https://www.theguardian.com/cities/2016/mar/16/story-cities-day-3-baghdad-iraq-world-civilisation |title=Story of cities #3: the birth of Baghdad was a landmark for world civilisation |date=2016-03-16 |work=The Guardian |access-date=2020-03-27 |language=en}}</ref> Jashtë zemrës abaside, arkitektura vazhdoi të ndikohej nga kryeqyteti. Në Tunizinë e sotme, Xhamia e Madhe e Kairouanit u themelua nën dinastinë emevite, por u rindërtua plotësisht në shekullin IX nën patronazhin e aglabidëve, vasalë të abasidëve.<ref name="Bloom2020">{{Cite book |last=Bloom |first=Jonathan M. |title=Architecture of the Islamic West: North Africa and the Iberian Peninsula, 700–1800 |publisher=Yale University Press |year=2020 |isbn=978-0-300-21870-1 |pages=28–32 |language=en}}</ref> Stilet e përdorura ishin kryesisht abaside.<ref name="Wilber1969c">{{Cite book |title=Encyclopedia of Art |publisher=McGraw-Hill Book Company |location=Nju Jork |editor-last=Myers |editor-first=Bernard S. |editor2-last=Myers |editor2-first=Shirley D. |year=1969 |volume=1: Aa–Ceylon |chapter=Abbasid Architecture |first=Donald N. |last=Wilber |pages=5–6 |language=en}}</ref> Në Egjipt, Ahmed ibn Tuluni porositi Xhaminë e Ibn Tulunit, përfunduar në 879, e bazuar në stilin e Samarrasë dhe sot një nga xhamitë me stil abasid më mirë të ruajtura nga kjo periudhë.<ref>{{Cite book |last=Tabbaa |first=Yasser |chapter=Architecture |title=Encyclopaedia of Islam, Three |publisher=Brill |year=2007 |isbn=978-90-04-16165-8 |language=en}}</ref> === Arti === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Arti abasid|en|Abbasid art}}}} [[Skeda:Bowl by Khalid, Iraq, Abbasid dynasty, 9th-10th century AD, earthenware painted over glaze with luster - Freer Gallery of Art - DSC04595.jpg|left|thumb|Tas prej qeramike me shkëlqim (lustreware) nga Samarra e shekullit IX<ref>{{Cite web |title=Bowl |url=https://asia-archive.si.edu/object/F2005.10/ |access-date=2025-03-02 |website=Smithsonian's National Museum of Asian Art |language=en}}</ref>]] Vendosja e pushtetit abasid me bazë në Irak, në vend të Sirisë, solli një zhvillim kulturor dhe artistik të ndikuar jo vetëm nga traditat mesdhetare dhe të Lindjes së Mesme, por edhe nga lidhje më të largëta me Indinë, Azinë Qendrore dhe Kinën.{{Sfn|Northedge|2012}}{{Sfn|Bloom|Blair|2009|pp=1–3}} Importi i qeramikës kineze provokoi imitime lokale, por nxiti gjithashtu risi në prodhimin vendës.{{Sfn|Northedge|2012}}{{Sfn|Bloom|Blair|2009|pp=1–3}} Qeramika abaside u bë një formë arti më e rëndësishme, me theks më të madh te zbukurimi. Një risi kryesore ishte shfaqja e qeramikës njëngjyrëshe dhe shumëngjyrëshe me shkëlqim (lustreware), një arritje teknike me ndikim të rëndësishëm në zhvillimin e mëtejshëm të qeramikës islame.{{Sfn|Bloom|Blair|2009|pp=1–3}} Edhe qelqi u bë një formë arti më e rëndësishme dhe ishte ndoshta origjina e teknikës së shkëlqimit që u fut më pas në qeramikë.{{Sfn|Northedge|2012}} Pak tekstile kanë mbijetuar, por prodhimi i ''tirazit'', tekstile me mbishkrime mbretërore, është mirë i dëshmuar.{{Sfn|Northedge|2012}} [[Skeda:Folio from a Qur'an (8th-9th century) Sura 39.jpg|thumb|Fletë nga një Kuran me shkrim kufik dhe iluminim ari, nga shekulli VIII ose IX<ref>{{Cite web |title=Folio from a Qur'an: Sura 38, verses 87-88; sura 39, verse 1 |url=https://asia.si.edu/explore-art-culture/collections/search/edanmdm:fsg_F1930.60/ |access-date=2025-03-02 |website=National Museum of Asian Art |language=en}}</ref>]] Një formë tjetër arti e rëndësishme ishte kaligrafia dhe prodhimi i dorëshkrimeve. Gjatë periudhës abaside, kaligrafia arabe evoluoi në një disiplinë më të rafinuar.{{Sfn|Bloom|Blair|2009|pp=1–3}} Shkrimi i rrumbullakosur kufik ishte tipik{{Sfn|Northedge|2012}} dhe u bë gjithnjë e më i stilizuar.{{Sfn|Bloom|Blair|2009|pp=1–3}} Pergamena lejonte vetëm disa rreshta shkrimi, por nga fundi i shekullit VIII e tutje filloi të prodhohej letra.{{Sfn|Northedge|2012}} Kuranet janë lloji kryesor librash që kanë mbijetuar nga kjo periudhë.{{Sfn|Northedge|2012}} == Shkenca dhe teknologjia == === Shkenca === {{Kryesor|Shkenca në mesjetën islame}} {{Hatnote|Shih më tepër: {{ill|Alkimia (Islami)|en|Alchemy (Islam)}}, {{ill|Astronomia islame|en|Islamic astronomy}}, {{ill|Matematika islame|en|Islamic mathematics}}, {{ill|Mjekësia islame|en|Islamic medicine}}}} [[Skeda:Al-Mustansriah School - Main door.jpg|thumb|Medreseja Mustansirijje në Bagdad, themeluar në 1227, një nga pak medresetë e mbetura ende nga epoka abaside]] [[Skeda:Man Florence, Ashburnham 1166 fol 12r.jpg|thumb|Xhabir ibn Hajjani, një pionier i kimisë organike. Sundimet e Harun el-Rashidit (786–809) dhe pasardhësve të tij nxitën një epokë arritjesh të mëdha intelektuale. Kjo ishte, në pjesën më të madhe, rezultat i forcave përçarëse që kishin dobësuar regjimin emevit, i cili mbështetej te pohimi i epërsisë së kulturës arabe si pjesë e pretendimit të tij për legjitimitet, dhe te mikpritja e abasidëve ndaj mbështetjes së myslimanëve joarabë.<ref>{{Cite journal |last1=Stapleton |first1=Henry E. |last2=Azo |first2=R.F. |last3=Hidayat Husain |first3=M. |year=1927 |title=Chemistry in Iraq and Persia in the Tenth Century A.D. |journal=Memoirs of the Asiatic Society of Bengal |volume=8 |issue=6 |pages=338–340 |language=en}}</ref>]] Disa mendimtarë dhe shkencëtarë mesjetarë që jetuan nën sundimin islam luajtën një rol në transmetimin e shkencës islame te Perëndimi i krishterë. Përveç kësaj, periudha pa rimarrjen e pjesës më të madhe të dijes matematikore, gjeometrike dhe astronomike të Aleksandrisë, si ajo e Euklidit dhe e Klaudius Ptolemeut. Këto metoda matematikore të rimarra u përmirësuan dhe u zhvilluan më tej nga dijetarë të tjerë islamë, veçanërisht nga shkencëtarët persianë El-Biruniu dhe Ebu Nasr Mensuri. Të krishterët (veçanërisht ata nestorianë) kontribuan në qytetërimin arab-islam gjatë emevitëve dhe abasidëve, duke përkthyer veprat e filozofëve grekë në sirianisht dhe më pas në arabisht.<ref>{{Cite book |last=Hill |first=Donald Routledge |title=Islamic Science and Engineering |year=1993 |location=Edinburg |publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-0455-3 |page=4 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Brague |first=Rémi |title=The Legend of the Middle Ages: Philosophical Explorations of Medieval Christianity, Judaism, and Islam |isbn=978-0-226-07080-3 |year=2009 |publisher=University of Chicago Press |location=Çikago |page=164 |language=en}}</ref> Nestorianët luajtën një rol të spikatur në formimin e kulturës arabe,<ref>{{Cite book |title=The New Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |year=1985 |isbn=978-0-85229-423-9 |editor-last=Goetz |editor-first=Philip W. |edition=15th |volume=8 |location=Çikago |pages=612–613 |language=en |chapter=Nestorian |orig-date=1974}}</ref> me Akademinë e Gondishapurit të spikatur në periudhën e vonshme sasanide, emevite dhe të hershme abaside.<ref>{{Cite journal |last=Söylemez |first=Mehmet Mahfuz |journal=The American Journal of Islamic Social Sciences |volume=22 |issue=2 |title=The Jundishapur School: Its History, Structure, and Functions |pages=3 |year=2005 |language=en}}</ref> Në veçanti, tetë breza të familjes nestoriane Bukhtishu shërbyen si mjekë privatë të kalifëve dhe sulltanëve mes shekullit VIII dhe XI.<ref>{{Cite book |editor1-last=Bonner |editor1-first=Michael |editor2-last=Ener |editor2-first=Mine |editor3-last=Singer |editor3-first=Amy |title=Poverty and Charity in Middle Eastern Contexts |year=2003 |publisher=State University of New York Press |location=Albany |isbn=978-0-7914-5737-5 |page=97 |language=en}}</ref> Algjebra u zhvillua ndjeshëm nga shkencëtari persian Muhamed ibn Musa el-Khwarizmi gjatë kësaj kohe, në veprën e tij themelore ''Kitab el-Xhabr ue-l-Mukabala'', prej së cilës rrjedh termi ''algjebër''. Kështu, ai konsiderohet nga disa si babai i algjebrës,<ref>{{Cite book |last=Eglash |first=Ron |year=1999 |title=African Fractals: Modern Computing and Indigenous Design |publisher=Rutgers University Press |isbn=978-0-8135-2614-0 |location=New Brunswick, New Jersey |page=61 |language=en}}</ref> megjithëse edhe matematikanit grek Diofant i është dhënë ky titull. Termat ''algorism'' dhe ''algoritëm'' rrjedhin nga emri i el-Khwarizmit, i cili ishte gjithashtu përgjegjës për futjen e numrave arabë dhe sistemit numerik indo-arab përtej nënkontinentit indian. [[Skeda:Ibn al-Haytham crop.jpg|thumb|Ibn el-Hejthemi, "babai i optikës"<ref>{{Cite journal |last=Verma |first=R. L. |year=1969 |title=Al-Hazen: Father of Modern Optics |journal=Al-'Arabi |volume=8 |pages=12–13 |language=en}}</ref>]] Shkencëtari arab Ibn el-Hejthemi (Alhazen) zhvilloi një metodë të hershme shkencore në veprën e tij ''Libri i Optikës'' (1021). Zhvillimi më i rëndësishëm i metodës shkencore ishte përdorimi i eksperimenteve për të dalluar mes teorive shkencore rivale, brenda një orientimi përgjithësisht empirik, që filloi mes shkencëtarëve myslimanë. Provat empirike të Ibn el-Hejthemit për teorinë e depërtimit të dritës (domethënë, se rrezet e dritës hyjnë në sy, në vend që të lëshohen prej tyre) ishin veçanërisht të rëndësishme. Ibn el-Hejthemi pati rëndësi në historinë e metodës shkencore, veçanërisht në qasjen e tij ndaj eksperimentimit,<ref>{{Cite journal |last=Toomer |first=G. J. |date=December 1964 |title=Book Review: Ibn al-Haythams Weg zur Physik by Matthias Schramm |journal=Isis |volume=55 |issue=4 |pages=463–465 |language=en}}</ref> dhe është quajtur "shkencëtari i parë i vërtetë i botës".<ref>{{Cite news |last=Al-Khalili |first=Jim |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/7810846.stm |title=The "First True Scientist" |work=BBC.co.uk |date=2009-01-04 |language=en}}</ref> Mjekësia në Islamin mesjetar ishte një fushë shkence që përparoi veçanërisht gjatë sundimit abasid. Gjatë shekullit IX, Bagdadi kishte mbi 800 mjekë, dhe u bënë zbulime të mëdha në kuptimin e anatomisë dhe sëmundjeve. Dallimi klinik mes fruthit dhe lisë u përshkrua gjatë kësaj kohe. Shkencëtari i famshëm persian Ibn Sinai (i njohur në Perëndim si Avicena) prodhoi trajtesa dhe vepra që përmblidhnin sasinë e madhe të dijes së grumbulluar nga shkencëtarët, dhe pati ndikim të madh përmes enciklopedive të tij, ''Kanuni i Mjekësisë'' dhe ''Libri i Shërimit''. Puna e tij dhe e shumë të tjerëve ndikoi drejtpërdrejt kërkimet e shkencëtarëve evropianë gjatë Rilindjes. Astronomia në Islamin mesjetar u përparua nga El-Battani, i cili përmirësoi saktësinë e matjes së precesionit të boshtit të Tokës. Korrigjimet e bëra në modelin gjeocentrik nga El-Battani, Ibn Rushdi, Nasir ed-Din et-Tusi, Muajededin Urdi dhe Ibn Shatiri u përfshinë më vonë në modelin heliocentrik kopernikan.<ref>{{Cite web |last=Rabin |first=Sheila |title=Nicolaus Copernicus |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Stanford |date=2015-08-15 |access-date=2016-11-27 |language=en |url=https://plato.stanford.edu/entries/copernicus/}}</ref> Astrolabi, edhe pse i zhvilluar fillimisht nga grekët, u zhvillua më tej nga astronomët dhe inxhinierët islamë, dhe më pas u soll në Evropën mesjetare. Alkimistët myslimanë ndikuan alkimistët mesjetarë evropianë, veçanërisht shkrimet e atribuara Xhabir ibn Hajjanit (Geberit). === Teknologjia === {{Hatnote|Artikuj kryesorë: {{ill|Lista e shpikjeve në botën mesjetare islame|en|List of inventions in the medieval Islamic world}}, {{ill|Revolucioni Bujqësor Arab|en|Arab Agricultural Revolution}}}} [[Skeda:Wasseruhr Harun al Raschid.jpg|thumb|Ilustrim që tregon një orë uji të dhuruar Karlit të Madh nga Harun el-Rashidi]] Në fushën e teknologjisë, abasidët përvetësuan prodhimin e letrës nga Kina.<ref name="Lucas2005">{{Cite journal |last=Lucas |first=Adam Robert |year=2005 |title=Industrial Milling in the Ancient and Medieval Worlds: A Survey of the Evidence for an Industrial Revolution in Medieval Europe |journal=Technology and Culture |volume=46 |issue=1 |pages=10 |language=en}}</ref> Përdorimi i letrës u përhap nga Kina në kalifat në shekullin VIII e.s., duke arritur në el-Andalus (Spanjën islame) dhe më pas në pjesën tjetër të Evropës në shekullin X. Ishte më e lehtë për t'u prodhuar se pergamena, më pak e prirë të plasë se papiruesi, dhe mund të thithte bojën, duke e bërë ideale për mbajtjen e dokumentacionit dhe kopjimin e Kuranit. "Prodhuesit myslimanë të letrës hartuan metoda linje-montimi për kopjimin me dorë të dorëshkrimeve, për të nxjerrë botime shumë më të mëdha se çdo gjë e disponueshme në Evropë për shekuj."<ref>{{Cite news |last=Cotter |first=Holland |url=http://web.utk.edu/~persian/paper.htm |title=The Story of Islam's Gift of Paper to the West |date=2001-12-29 |newspaper=The New York Times |language=en}}</ref> Ishte nga abasidët që pjesa tjetër e botës mësoi të prodhonte letër nga liri.<ref>{{Cite book |last=Dunn |first=Kevin M. |title=Caveman Chemistry: 28 Projects, from the Creation of Fire to the Production of Plastics |publisher=Universal Publishers |year=2003 |isbn=978-1-58112-566-5 |page=166 |language=en}}</ref> Dija e barutit gjithashtu u transmetua nga Kina përmes kalifatit, ku formulat për nitratin e kaliumit të pastër dhe një efekt shpërthyes baruti u zhvilluan së pari.<ref>{{Cite web |last=al-Hassan |first=Ahmad Y. |title=Gunpowder Composition for Rockets and Cannon in Arabic Military Treatises in Thirteenth and Fourteenth Centuries: A Gap in the History of Gunpowder and Cannon |website=History of Science and Technology in Islam |year=2002 |language=en |url=http://www.history-science-technology.com/articles/articles%202.html}}</ref> U bënë përparime në ujitje dhe bujqësi, duke përdorur teknologji të reja si mulliri me erë. Kultura si bajamet dhe agrumet u sollën në Evropë përmes el-Andalusit, dhe kultivimi i sheqerit u përvetësua gradualisht nga evropianët. Përveç Nilit, Tigrit dhe Eufratit, lumenjtë e lundrueshëm ishin të rrallë, ndaj transporti detar ishte shumë i rëndësishëm. Shkencat lundruese ishin shumë të zhvilluara, duke përdorur një sekstant rudimentar (të njohur si ''kamal''). Kur kombinoheshin me harta të detajuara të kohës, marinarët mund të lundronin nëpër oqeane, në vend që të ndiqnin bregdetin. Marinarët abasidë ishin gjithashtu përgjegjës për rifutjen e anijeve të mëdha tregtare me tre direkë në Mesdhe. Emri ''karavelë'' mund të rrjedhë nga një anije më e hershme arabe e njohur si ''kāreb''.<ref>{{Cite web |last=Schwarz |first=George R. |title=History of the Caravel |publisher=Texas A & M University |website=Nautical Archaeology |year=2013 |language=en |url=http://nautarch.tamu.edu/shiplab/01George/caravela/htmls/Caravel%20History.htm}}</ref> Tregtarët arabë dominuan tregtinë në Oqeanin Indian deri në mbërritjen e portugezëve në shekullin XVI. Ormuzi ishte një qendër e rëndësishme e kësaj tregtie. Kishte gjithashtu një rrjet të dendur rrugësh tregtare në Mesdhe, përgjatë të cilave vendet myslimane tregtonin mes tyre dhe me fuqi evropiane si Venediku apo Gjenova. Rruga e Mëndafshit, që kalonte nëpër Azinë Qendrore, kalonte nëpër kalifatin abasid mes Kinës dhe Evropës. [[Skeda:Bruges Belgium Windmill-Bonne-Chiere-01.jpg|thumb|upright|Mullinjtë me erë ishin mes shpikjeve teknologjike abaside.<ref>{{Cite book |last1=Phillips |first1=Douglas A. |last2=Gritzner |first2=Charles F. |title=Syria |date=2010 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-3238-9 |language=en}}</ref>|left]] Inxhinierët e kalifatit abasid bënë një sërë përdorimesh industriale novatore të energjisë hidraulike, si dhe përdorime të hershme industriale të energjisë së baticës, të erës dhe të naftës (veçanërisht përmes distilimit në kerozinë). Përdorimet industriale të mullinjve me ujë në botën islame datojnë që në shekullin VII, ndërsa mullinjtë me rrota horizontale dhe vertikale ishin që të dy në përdorim të gjerë që nga shekulli IX. Deri në kohën e Kryqëzatave, çdo krahinë e botës islame kishte mullinj në funksionim, nga el-Andalusi dhe Afrika Veriore deri në Lindjen e Mesme dhe Azinë Qendrore. Këta mullinj kryenin një sërë detyrash bujqësore dhe industriale.<ref name="Lucas2005" /> Inxhinierët abasidë zhvilluan gjithashtu makina (si pompat) që përdornin bosht gjarpërues, përdorën ingranazhe në mullinj dhe makina ngritëse uji, dhe përdorën digat për t'u siguruar fuqi shtesë mullinjve me ujë dhe makinave ngritëse uji.<ref name="Hassan2002a">{{Cite web |last=al-Hassan |first=Ahmad Y. |title=Transfer of Islamic Technology to the West: Part II: Transmission of Islamic Engineering |website=History of Science and Technology in Islam |year=2002 |language=en |url=http://www.history-science-technology.com/articles/articles%2071.html}}</ref> Këto përparime bënë të mundur që shumë detyra industriale, të kryera më parë me punë dore në kohët e lashta, të mekanizoheshin dhe të drejtoheshin nga makineri në botën mesjetare islame. Është argumentuar se përdorimi industrial i energjisë ujore u përhap nga zonat islame te Spanja e krishterë, ku mullinjtë e leshit, të letrës dhe farkëtarisë u regjistruan për herë të parë në Katalonjë.<ref>{{Cite journal |last=Lucas |first=Adam Robert |year=2005 |title=Industrial Milling in the Ancient and Medieval Worlds: A Survey of the Evidence for an Industrial Revolution in Medieval Europe |journal=Technology and Culture |volume=46 |issue=1 |pages=1–30 |language=en}}</ref> Një sërë industrish u krijuan gjatë Revolucionit Bujqësor Arab, përfshirë industri të hershme për tekstile, sheqer, prodhim litarësh, hasër, mëndafsh dhe letër. Përkthimet latine të shekullit XII përcollën dijen e kimisë dhe të prodhimit të instrumenteve në veçanti.<ref>{{Cite web |last=al-Hassan |first=Ahmad Y. |title=Transfer of Islamic Technology to the West: Part I: Avenues of Technology Transfer |website=History of Science and Technology in Islam |year=2002 |language=en |url=http://www.history-science-technology.com/articles/articles%207.html}}</ref> Bujqësia dhe zejtaria gjithashtu përjetuan nivele të larta rritjeje gjatë kësaj periudhe.<ref>{{Cite journal |last=Labib |first=Subhi Y. |year=1969 |title=Capitalism in Medieval Islam |journal=The Journal of Economic History |volume=29 |issue=1 |pages=79–96 |language=en}}</ref> == Shoqëria == === Arabizimi === Ndonëse abasidët erdhën fillimisht në pushtet duke shfrytëzuar pabarazitë shoqërore kundër joarabëve në Perandorinë Emevite, gjatë sundimit abasid perandoria u arabizua shpejt, veçanërisht në rajonin e Gjysmëhënës Pjellore (domethënë Mesopotaminë dhe Levantin), siç kishte filluar që në sundimin emevit. Ndërsa dija shpërndahej në gjuhën arabe në gjithë perandorinë, shumë njerëz me kombësi e fe të ndryshme filluan ta flisnin arabishten në jetën e tyre të përditshme. Burime nga gjuhë të tjera filluan të përktheheshin në arabisht, dhe u formua një identitet unik islam që bashkoi kulturat e mëparshme me kulturën arabe, duke krijuar një nivel qytetërimi dhe dijeje që konsiderohej një mrekulli në Evropën e kohës.<ref>{{Cite book |last1=Ochsenwald |first1=William |last2=Fisher |first2=Sydney Nettleton |title=The Middle East: A History |year=2004 |publisher=McGraw Hill |location=Boston |edition=6th |isbn=0-07-244233-6 |page=69 |language=en}}</ref> === Statusi i gruas === {{Hatnote|Shih më tepër: {{ill|Harem abasid|en|Abbasid harem}}}} [[Skeda:Abbasid ivory plaque, Iran or Irak, 12th century, Louvre Museum.jpg|thumb|upright=1.5|Pllakë fildishi abaside, Iran ose Irak, shekulli XII, Muzeu i Luvrit]] Në kontrast me epokën e mëparshme, gratë në shoqërinë abaside ishin të mungueshme nga të gjitha arenat e çështjeve qendrore të komunitetit.{{Sfn|Ahmed|1992|pp=112–115}} Ndërsa paraardhëset e tyre myslimane i udhëhiqnin burrat në betejë, nisnin kryengritje dhe luanin një rol aktiv në jetën e komunitetit, siç dëshmohet në literaturën e hadithit, gratë abaside ideal ishin mbajtur në vetmim. Pushtimet kishin sjellë pasuri të jashtëzakonshme dhe një numër të madh skllevërish për elitën myslimane. Shumica e skllevërve ishin gra dhe fëmijë,<ref>{{Cite book |last=Morony |first=Michael |title=Iraq after the Muslim conquest |date=2005 |publisher=Gorgias Press |edition=1st Gorgias Press [2nd ed.] |location=Piscataway, New Jersey |orig-date=1984 |language=en}}</ref> shumë prej të cilëve kishin qenë të varur ose pjesëtare haremi të shtresave të larta të mundura sasanide.<ref>{{Cite book |last=Abbott |first=Nabia |title=Two Queens of Baghdad: Mother and Wife of Hārūn al Rashīd |date=1946 |publisher=University of Chicago Press |location=Çikago |language=en}}</ref> Pas pushtimeve, një burrë i elitës mund të zotëronte deri në një mijë skllevër, dhe ushtarë të zakonshëm mund të kishin dhjetë veta në shërbim të tyre.{{Refn|group=note|Konkubinat pritej të trajtoheshin mirë; trajtimi i keq i tyre do të kishte qenë devijim nga etika islame, ndonëse disa nga klasa sunduese kryenin akte të pabesueshme dhe devijuese pas dyerve të mbyllura, me ose pa anëtarët e haremit të tyre.}} Rrëfehet nga Ibn Abasi se Muhamedi tha: {{Blockquote| Nuk ka njeri, dy bijat e të cilit arrijnë moshën e pubertetit dhe ai i trajton me mirësi për kohën sa janë së bashku, veçse ato do t'i sigurojnë atij hyrje në Xhenet. Kush ka tri bija dhe është i durueshëm ndaj tyre, i ushqen, i jep të pijë dhe i vesh me pasurinë e tij, ato do të jenë mburojë për të nga Zjarri në Ditën e Kijametit.}} Disa kurtizane skllave (''kijan'' dhe ''xhauari'') dhe princesha prodhuan poezi prestigjioze dhe të rëndësishme. Poezia e mbijetuar zbulon figura të rëndësishme femërore në botën abaside, si mistikja sufiste Rabia el-Adevijje (714–801 e.s.), princesha dhe poetja Ulejja bint el-Mehdi (777–825 e.s.), dhe këngëtaret Sharija (rreth 815–870 e.s.), Fadl esh-Shaira (v. 871 e.s.) dhe Arib el-Ma'munijja (797–890 e.s.).<ref>{{Cite book |last=Qutbuddin |first=Tahera |editor-last=Meri |editor-first=Josef W. |title=Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia |date=2005-10-31 |volume=II |publisher=Routledge |location=Nju Jork |isbn=978-0-415-96690-0 |chapter=Women Poets |pages=865–867 |language=en}}</ref> Çdo grua në haremin abasid kishte një shtëpi apo apartament shtesë, me personelin e vet skllav prej eunukësh dhe shërbyeseve. Kur një konkubinë lindte një djalë, ajo ngrihej në rangun e ''umm ueledit'' dhe merrte gjithashtu apartamente dhe shërbëtorë (skllevër) si dhuratë.{{Sfn|Bobrick|2012|p=22}} === Trajtimi i hebrenjve dhe të krishterëve === [[Skeda:Hunayn ibn-Ishaq al-'Ibadi Isagoge.jpg|left|thumb|Hunejn ibn Ishaku ishte një përkthyes, dijetar, mjek dhe shkencëtar me ndikim.<ref>{{Cite journal |last=Osman |first=Ghada |date=2012-12-31 |title="The sheikh of the translators": The translation methodology of Hunayn ibn Ishaq |journal=Translation and Interpreting Studies |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=161–175}}</ref>]] Statusi dhe trajtimi i hebrenjve, të krishterëve dhe jomyslimanëve në Kalifatin Abasid ishte një çështje komplekse dhe në ndryshim të vazhdueshëm. Jomyslimanët quheshin ''dhimmi''.<ref name="Sharkey2017">{{Cite book |title=A History of Muslims, Christians, and Jews in the Middle East |last=Sharkey |first=Heather |publisher=Cambridge University Press |year=2017 |isbn=978-0-521-18687-2 |location=Kembrixh |pages=27–30 |language=en}}</ref> Dhimmitë përballeshin me njëfarë niveli diskriminimi në shoqërinë abaside: nuk kishin të gjitha privilegjet e myslimanëve dhe duhej të paguanin xhizjen, një taksë mbi jomyslimanët. Megjithatë, si "njerëz të librit" (monoteistë jomyslimanë), hebrenjve dhe të krishterëve u lejohej të praktikonin fenë e tyre dhe nuk kërkohej të konvertoheshin. Në nivelin e jetës familjare dhe shtëpiake, në shoqërinë shumëfetare të perandorisë së hershme islame, veçanërisht në Irak, si dhe në Siri dhe Iranin perëndimor, burime të krishtera siriane tregojnë se komunitetet e krishtera zhvilluan përgjigje të veçanta ndaj normave shoqërore të përbashkëta rreth martesës dhe jetës familjare nën sundimin abasid.{{Sfn|Weitz|2018|pp=173–174, 202–203}} Autoritetet kishtare dekurajuan praktika si poligamia dhe kërkuan të rregullonin bashkimet ndërfetare, por të krishterët e zakonshëm në Irak dhe rajonet fqinje megjithatë morën pjesë si në praktikat martesore të krishtera ashtu edhe në ato islame, përtej kufijve konfesionalë.{{Sfn|Weitz|2018|pp=173–190, 205–209}} Burrat e krishterë mund të merrnin shumë gra ose të martoheshin me jo të krishtera, dhe martesat ndërfetare, veçanërisht ato mes burrave myslimanë dhe grave të krishtera, ishin një shqetësim i vazhdueshëm për juristët e krishterë, të cilët i shihnin si kërcënim ndaj kufijve komunitarë.{{Sfn|Weitz|2018|pp=176–179, 201–209}} Një nga aspektet e zakonshme të trajtimit të dhimmive është se trajtimi i tyre varej nga kush ishte kalifi në atë kohë. Disa sundimtarë abasidë, si el-Mutavakili (822–861 e.s.), imponuan kufizime të rrepta mbi atë që dhimmitë mund të vishnin në publik, shpesh rroba të verdha që i dallonin nga myslimanët.<ref name="LevyRubin2011a">{{Cite book |title=Non-Muslims in the Early Islamic Empire |last=Levy-Rubin |first=Milka |date=2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-44961-8 |location=Kembrixh |pages=102–103 |language=en}}</ref> Kufizime të tjera që el-Mutavakili imponoi përfshinin kufizimin e rolit të dhimmive në qeveri, konfiskimin e banesave të dhimmive dhe vështirësimin e arsimimit të tyre.<ref name="LevyRubin2011a" /> Shumica e kalifëve të tjerë abasidë nuk ishin aq të rreptë sa el-Mutavakili. Gjatë sundimit të el-Mansurit (754–775 e.s.), ishte e zakonshme që hebrenjtë dhe të krishterët të ndikonin kulturën e përgjithshme në kalifat, veçanërisht në Bagdad. Hebrenjtë dhe të krishterët e bënin këtë duke marrë pjesë në punë dijetarie. Ishte e zakonshme që ligjet e imponuara kundër dhimmive gjatë sundimit të një kalifi, ose braktiseshin, ose nuk zbatoheshin gjatë sundimeve të kalifëve pasues. Si el-Mansuri, ashtu edhe el-Mutavakili vendosën ligje që ndalonin jomyslimanët nga pjesëmarrja në zyra publike.<ref>{{Cite book |title=Non-Muslims in the Early Islamic Empire |last=Levy-Rubin |first=Milka |date=2011 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-44961-8 |location=Kembrixh |pages=108–110 |language=en}}</ref> El-Mansuri nuk e ndoqi shumë nga afër ligjin e vet, duke i rikthyer dhimmitë në thesarin e kalifatit për shkak të ekspertizës së tyre të nevojshme në fushën e financave.<ref name="Sirry2011">{{Cite journal |last=Sirry |first=Mun'im |date=2011 |title=The public role of Dhimmīs during ʿAbbāsid times |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London |volume=74 |issue=2 |pages=187–204 |language=en}}</ref> El-Mutavakili e ndoqi më seriozisht ligjin që ndalonte dhimmitë nga zyrat publike, ndonëse, menjëherë pas sundimit të tij, shumë nga ligjet mbi pjesëmarrjen e dhimmive në qeveri u shpërfillën plotësisht ose të paktën u zbatuan më lehtë.<ref name="LevyRubin2011a" /> Edhe el-Muktadiri (908–932), i cili mbante një qëndrim të ngjashëm me el-Mutavakilin ndaj përjashtimit të jomyslimanëve nga zyrat publike, kishte vetë disa sekretarë të krishterë, çka tregon se jomyslimanët ende kishin akses tek shumë prej figurave më të rëndësishme brenda kalifatit.<ref name="Sirry2011" /> Përtej një lidhjeje të rastësishme apo thjesht duke qenë sekretarë të zyrtarëve islamë të rangut të lartë, disa prej tyre arritën zyrën e dytë më të lartë pas kalifit: vezirin.<ref name="Sirry2011" /> [[Skeda:Church of the East mural, 837-839 CE, Palace of al-Mukhtar, Samarra, Iraq.jpg|thumb|upright|Klerik i Kishës së Lindjes. Afresk nga pallati i el-Mukhtarit, i datës 837–839 e.s., Samarra, Irak.<ref>{{Cite book |last=Baumer |first=Christoph |title=The Church of the East: An Illustrated History of Assyrian Christianity |date=2016 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-83860-934-4 |page=166 |language=en}}</ref>]] Hebrenjtë dhe të krishterët mund të kenë pasur një status të përgjithshëm më të ulët krahasuar me myslimanët në Kalifatin Abasid, por dhimmive shpesh u lejohej të mbanin profesione të respektueshme e madje prestigjioze, si mjekë dhe mbajtës të postesh publike. Hebrenjve dhe të krishterëve u lejohej gjithashtu të bëheshin të pasur, edhe pse taksoheshin si dhimmi.<ref name="Sharkey2017" /> Dhimmitë mund të lëviznin lart e poshtë shkallës shoqërore, ndonëse kjo varej kryesisht nga kalifi konkret. Një tregues i statusit shoqëror të hebrenjve dhe të krishterëve në atë kohë ishte aftësia e tyre për të jetuar pranë myslimanëve. Ndërsa el-Mansuri sundonte kalifatin, për shembull, nuk ishte e pazakontë që dhimmitë të jetonin në të njëjtat lagje me myslimanët.<ref name="Sharkey2017" /> Një nga arsyet kryesore pse dhimmive u lejohej të mbanin poste dhe pozicione prestigjioze në qeveri është se ata ishin përgjithësisht të rëndësishëm për mirëqenien e shtetit dhe të aftë deri në shkëlqyeshëm në punën përkatëse.<ref>{{Cite book |title=A History of Muslims, Christians, and Jews in the Middle East |last=Sharkey |first=Heather |publisher=Cambridge University Press |year=2017 |isbn=978-0-521-18687-2 |location=Kembrixh |pages=52–54 |language=en}}</ref> Disa myslimanë në kalifat e merrnin keq idenë se kishte dhimmi në zyra publike që në njëfarë mënyre sundonin mbi ta, edhe pse ishte shtet islam, ndërsa myslimanë të tjerë ishin nganjëherë xhelozë ndaj disa dhimmive për shkak të nivelit të pasurisë apo prestigjit të tyre më të lartë se ai i myslimanëve të tjerë, edhe pse myslimanët ishin ende shumica e klasës sunduese.<ref name="Sirry2011" /> Në përgjithësi, myslimanët, hebrenjtë dhe të krishterët kishin marrëdhënie të ngushta që mund të konsideroheshin pozitive në disa raste, veçanërisht për hebrenjtë, në kontrast me mënyrën si trajtoheshin hebrenjtë në Evropë.<ref name="Sharkey2017" /> Shumë nga ligjet dhe kufizimet e imponuara mbi dhimmitë shpesh ngjasonin me ligje të tjera që shtete të mëparshme kishin përdorur për të diskriminuar një fe pakice, konkretisht popullin hebre. Romakët në shekullin IV u ndaluan hebrenjve mbajtjen e zyrave publike, u ndaluan qytetarëve romakë konvertimin në judaizëm, dhe shpesh degraduan hebrenjtë që shërbenin në ushtrinë romake.<ref>{{Cite book |title=Christian Antisemitism: A History of Hate |last=Nicholls |first=William |publisher=Haddon Craftsmen |year=1993 |isbn=978-0-87668-398-9 |location=Scranton |pages=196–197 |language=en}}</ref> Në kontrast të drejtpërdrejtë, ndodhi një ngjarje kur dy vezirë, Ibn el-Furati dhe Ali ibn Isa ibn el-Xherrahu, u grindën për vendimin e Ibn el-Furatit për të bërë një të krishterë kreun e ushtrisë. Një vezir i mëparshëm, Ebu Muhamed el-Hasan el-Bazuri, kishte bërë të njëjtën gjë. Këto ligje i paraprinë ligjeve të el-Mansurit kundër dhimmive dhe shpesh kishin kufizime të ngjashme, ndonëse perandorët romakë ishin shpesh shumë më të rreptë në zbatimin e këtyre ligjeve sesa shumica e kalifëve abasidë.<ref>{{Cite book |title=Anti-Semitism Before the Holocaust |last=Lindemann |first=Albert |publisher=Pearson Educated Limited |year=2000 |isbn=978-0-582-36964-1 |location=Harlow |page=38 |language=en}}</ref> Shumica e hebrenjve të Bagdadit u përfshinë në komunitetin arab dhe e konsideronin arabishten gjuhën e tyre amtare. Disa hebrenj studionin hebraishten në shkollat e tyre, dhe arsimi fetar hebre lulëzoi. Perandoria e bashkuar myslimane u lejoi hebrenjve të rindërtonin lidhjet mes komuniteteve të tyre të shpërndara nëpër Lindjen e Mesme. Instituti talmudik i qytetit ndihmoi në përhapjen e traditës rabinike drejt Evropës, dhe komuniteti hebre i Bagdadit themeloi dhjetë shkolla rabinike dhe njëzet e tri sinagoga. Bagdadi jo vetëm përmbante varret e shenjtorëve dhe dëshmorëve myslimanë, por edhe varrin e Jushas, kufoma e të cilit ishte sjellë në Irak gjatë migrimit të parë të hebrenjve nga Levanti.{{Sfn|Bobrick|2012|p=68}} === Festat === Kishte gosti të mëdha në ditë të caktuara, pasi myslimanët e perandorisë festonin edhe festat e krishtera, edhe të tyren. Kishte dy festa kryesore islame: njëra e shënuar nga fundi i ramazanit (Fitër Bajrami); tjetra, "Festa e Flijimit" (Kurban Bajrami). E para ishte veçanërisht e gëzueshme, pasi fëmijët blinin zbukurime dhe ëmbëlsira; njerëzit përgatitnin ushqimin më të mirë dhe blinin rroba të reja. Në mesditë, kalifi, i veshur me thobin e Muhamedit, i udhëhiqte zyrtarët, të shoqëruar nga ushtarë të armatosur, drejt Xhamisë së Madhe, ku drejtonte lutjet. Pas lutjes, të gjithë të pranishmit shkëmbenin urimet më të mira dhe përqafonin të afërmit dhe shokët e tyre. Festimet zgjatnin tri ditë. Gjatë atyre pak netëve, pallatet ndriçoheshin dhe varkat në Tigër varnin llambadarë. Thuhej se Bagdadi "shkëlqente si nuse". Gjatë Festës së Flijimit, dele theriheshin në arena publike dhe kalifi merrte pjesë në një flijim të gjerë në oborrin e pallatit. Më pas, mishi ndahej dhe u jepej të varfërve.{{Sfn|Bobrick|2012|p=70}} Përveç këtyre dy festave, shiitët festonin ditëlindjet e Fatimes dhe Ali ibn Ebi Talibit. Martesat dhe lindjet në familjen mbretërore vëreheshin nga të gjithë në perandori. Shpallja se një prej bijve të kalifit mund ta recitonte Kuranin rrjedhshëm përshëndetej me gëzim të përgjithshëm. Kur Haruni e zhvilloi këtë talent të shenjtë, njerëzit ndezën pishtarë dhe zbukuruan rrugët me kurora lulesh, dhe i ati, el-Mehdiu, liroi 500 skllevër.<ref name="Bobrick2012p71">{{Cite book |last=Bobrick |first=Benson |title=The Caliph's Splendor: Islam and the West in the Golden Age of Baghdad |date=2012 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-4165-6762-2 |page=71 |language=en |ref=none}}</ref> Nga të gjitha festat e importuara nga kultura dhe fe të tjera, ajo më e festuar në Bagdad (qytet me shumë persianë) ishte Nevruzi, që festonte ardhjen e pranverës. Në një pastrim ceremonial të futur nga trupat persiane, banorët spërkateshin me ujë dhe hanin ëmbëlsira bajamesh. Pallatet e familjes mbretërore ndriçoheshin për gjashtë ditë e net. Abasidët festonin gjithashtu festën perse të Mihraxhit, që shënonte ardhjen e dimrit (e shënuar me rrahje daulleje), dhe Sadarin, kur në shtëpi digjej temjan dhe masat mblidheshin përgjatë Tigrit për të parë princat dhe vezirët duke kaluar.<ref name="Bobrick2012p71" /> == Ushtria == Ushtria abaside grumbulloi një sërë pajisjesh rrethimi, si katapulta, mangonela, dashe rrethimi, shkallë, hekura kapëse dhe grepa. E gjithë kjo armatë operohej nga inxhinierë ushtarakë. Megjithatë, arma kryesore e rrethimit ishte ''menxhenik''u, një lloj arme rrethimi e krahasueshme me trebushetin e përdorur në mesjetën perëndimore. Që nga shekulli VII e tutje, ai kishte zëvendësuar kryesisht artilerinë me torsion. Në kohën e Harun el-Rashidit, ushtria abaside përdorte edhe granata zjarri. Abasidët përdornin gjithashtu spitale fushore dhe ambulanca të tërhequra nga deve.<ref name="Bobrick2012p44">{{Cite book |last=Bobrick |first=Benson |title=The Caliph's Splendor: Islam and the West in the Golden Age of Baghdad |date=2012 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-4165-6762-2 |page=44 |language=en |ref=none}}</ref> Kalorësia ishte krejtësisht e mbuluar me hekur, me përkrenare. Ngjashëm me kalorësit mesjetarë, pjesët e vetme të zbuluara ishin maja e hundës dhe të çara të vogla para syve. Këmbësorisë i jepeshin shtiza, shpata dhe pika, dhe (sipas modës persiane) trajnoheshin të qëndronin aq fort saqë, siç shkroi një bashkëkohës, "do të mendoje se i mbanin shtrënguar kapëse bronzi".<ref name="Bobrick2012p44" /> Ndonëse abasidët nuk mbajtën kurrë një ushtri të rregullt të konsiderueshme, kalifi mund të rekrutonte një numër të madh ushtarësh brenda pak kohe kur ishte e nevojshme, nga leva. Kishte gjithashtu kohorta trupash të rregullta që merrnin pagë të qëndrueshme dhe një njësi forcash speciale. Në çdo çast, 125.000 ushtarë myslimanë mund të mblidheshin përgjatë kufirit bizantin, në Bagdad, Medina, Damask, Rey dhe vende të tjera gjeostrategjike, për të shtypur çdo trazirë.<ref name="Bobrick2012p44" /> [[Skeda:Al-Akhdar Castle.jpg|thumb|Kalaja Ukhajdir, e vendosur në jug të Qerbelasë, është një kështjellë e madhe drejtkëndore, e ngritur në vitin 775 e.s., me një stil unik mbrojtës.]] Gjatë revolucionit abasid, ushtria horasanase e Ebu Muslimit, e përbërë kryesisht nga kolonë arabë të zhgënjyer nga sundimi emevit, marshoi nën flamuj të zinj, duke formuar një forcë të fuqishme që u përhap drejt perëndimit në kryengritje të hapur.{{Sfn|Axworthy|2007|p=77}} Në Bagdad kishte shumë komandantë ushtarakë abasidë që ishin, ose thoshin se ishin, me prejardhje arabe. Megjithatë, është e qartë se shumica e rangjeve ishin me origjinë iraniane, shumica dërrmuese nga Horasani dhe Transoksiana, jo nga Irani perëndimor apo Azerbajxhani.<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/baghdad-iranian-connection-1-pr-Mongol |title=Baghdad i. The Iranian Connection: Before the Mongol Invasion |first=H. |last=Kennedy |date=1988-12-15 |volume=III |issue=4 |pages=412–415 |encyclopedia=Encyclopædia Iranica Online |language=en}}</ref> Shumica e ushtarëve horasanas që i sollën abasidët në pushtet ishin arabë.<ref>{{Cite encyclopedia |url=http://www.iranicaonline.org/articles/iraq-i-late-sasanid-early-islamic |title=Iraq i. In the Late Sasanid and Early Islamic Eras |first=Michael |last=Morony |date=2006 |volume=XIII |issue=5 |pages=543–550 |encyclopedia=Encyclopædia Iranica Online |language=en}}</ref> Ushtria e rregullt myslimane në Horasan ishte në pjesën më të madhe arabe. Organizimi i njësive abaside u projektua me qëllimin e barazisë etnike dhe racore mes mbështetësve. Kur Ebu Muslimi rekrutoi oficerë përgjatë Rrugës së Mëndafshit, i regjistroi jo sipas përkatësisë fisnore apo etno-kombëtare, por sipas vendbanimit të tyre aktual.<ref>{{Cite book |last=Van Steenbergen |first=Jo |chapter=2.1 |title=A History of the Islamic World, 600–1800: Empire, Dynastic Formations, and Heterogeneities in Pre-Modern Islamic West-Asia |publisher=Routledge |isbn=978-1-00-009307-0 |year=2020 |language=en}}</ref> Nën abasidët, popujt iranianë u përfaqësuan më mirë në ushtri dhe burokraci sesa më parë.{{Sfn|Kennedy|2004|p=134}} Ushtria abaside qe e përqendruar te këmbësoria horasanase ''ebna ed-devle'' dhe kalorësia e rëndë ''horasanijje'', e udhëhequr nga komandantë të tyre gjysmë-autonomë (''kaid''), të cilët rekrutonin dhe vendosnin njerëzit e tyre me burime të dhëna nga abasidët.<ref>{{Cite book |last=Van Steenbergen |first=Jo |chapter=2.1 |title=A History of the Islamic World, 600–1800: Empire, Dynastic Formations, and Heterogeneities in Pre-Modern Islamic West-Asia |publisher=Routledge |isbn=978-1-00-009307-0 |year=2020 |language=en}}</ref> El-Mu'tasimi filloi praktikën e rekrutimit të skllevërve-ushtarë turq nga samanidët në një ushtri private, çka i lejoi të merrte frenat e kalifatit. Ai e hoqi sistemin e vjetër ''xhund'' të krijuar nga Umeri dhe i devijoi rrogat e pasardhësve origjinalë ushtarakë arabë te skllevërit-ushtarë turq. Ushtarët turq e transformuan stilin e luftimit, pasi njiheshin si shigjetarë të aftë kalorës, të trajnuar që në fëmijëri për të kalëruar. Kjo ushtri tashmë rekrutohej nga grupet etnike të kufijve të largët, dhe ishte krejtësisht e ndarë nga pjesa tjetër e shoqërisë. Disa nuk e flisnin dot arabishten si duhet. Kjo çoi në rënien e kalifatit, duke filluar me Anarkinë e Samarrës.{{Sfn|Kennedy|2004|pp=156–169}} == Administrata civile == [[Skeda:Abbasid Caliphate 850AD.png|thumb|Krahinat e Kalifatit Abasid rreth vitit 850, nën el-Mutavakilin]] Si pasojë e një perandorie kaq të gjerë, kalifati ishte i decentralizuar dhe i ndarë në 24 krahina.<ref name="Bobrick2012p45">{{Cite book |last=Bobrick |first=Benson |title=The Caliph's Splendor: Islam and the West in the Golden Age of Baghdad |date=2012 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-4165-6762-2 |page=45 |language=en |ref=none}}</ref> Veziri i Harunit gëzonte pushtete pothuajse të pakufizuara. Nën Harunin, u krijua një "zyrë konfiskimi" e veçantë. Ky degë qeveritare i mundësoi vezirit të sekuestronte pasurinë dhe pasuritë e çdo guvernatori apo nëpunësi civil të korruptuar. Përveç kësaj, u lejoi guvernatorëve të konfiskonin pronat e zyrtarëve të rangut më të ulët. Së fundi, kalifi mund t'i imponte të njëjtin ndëshkim një veziri që kishte rënë në disfavor. Siç e vuri një kalif i mëvonshëm: "Veziri është përfaqësuesi ynë në gjithë tokën dhe mes nënshtetasve tanë. Prandaj, ai që i bindet atij, na bindet neve; dhe ai që na bindet neve, i bindet Zotit, dhe Zoti do ta bëjë atë që i bindet Atij të hyjë në xhenet."<ref name="Bobrick2012p45" /> Çdo metropol rajonal kishte një zyrë postare, dhe qindra rrugë u shtruan për të lidhur kryeqytetin perandorak me qytete e qyteza të tjera. Perandoria përdorte një sistem stafetash për të dërguar postën. Zyra qendrore postare në Bagdad kishte madje një hartë me udhëzime që tregonte distancat mes çdo qyteti. Rrugët ishin të pajisura me hane, strehimore dhe puse, dhe mund të shtriheshin drejt lindjes përmes Persisë dhe Azisë Qendrore, deri sa në Kinë.{{Sfn|Bobrick|2012|p=46}} Zyra postare jo vetëm përmirësonte shërbimet civile, por shërbente edhe si inteligjencë për kalifin. Postierët punësoheshin si spiunë që mbanin nën vëzhgim çështjet lokale.<ref name="Bobrick2012p47">{{Cite book |last=Bobrick |first=Benson |title=The Caliph's Splendor: Islam and the West in the Golden Age of Baghdad |date=2012 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-4165-6762-2 |page=47 |language=en |ref=none}}</ref> Në ditët e para të kalifatit, barmakidët morën përsipër përgjegjësinë e formësimit të shërbimit civil. Familja kishte rrënjë në një manastir budist në Afganistanin verior. Në fillim të shekullit VIII, familja u konvertua në Islam dhe filloi të merrte përsipër një pjesë të konsiderueshme të administratës civile për abasidët.<ref name="Bobrick2012p47" /> Kapitali derdhej në thesarin e kalifatit nga një shumëllojshmëri taksash, përfshirë një taksë mbi pronën e paluajtshme; një levë mbi bagëtinë, arin dhe argjendin, dhe mallrat tregtare; një taksë të veçantë mbi jomyslimanët; dhe dogana.<ref name="Bobrick2012p45" /> == Tregtia == {{Hatnote|Shih më tepër: {{ill|Historia e ekonomisë islame|en|History of Islamic economics}}, {{ill|Skllavëria në Kalifatin Abasid|en|Slavery in the Abbasid Caliphate}}}} Nën Harun el-Rashidin, tregtia detare përmes Gjirit Persik lulëzoi, me anije arabe që tregtonin deri në jug në Madagaskar dhe deri në lindje në Kinë, Kore dhe Japoni. Ekonomia në rritje e Bagdadit dhe qyteteve të tjera solli pashmangshmërisht kërkesë për artikuj luksi dhe formoi një klasë sipërmarrësish që organizonin karvane të gjata për tregtinë dhe më pas shpërndarjen e mallrave të tyre. Një seksion i tërë në pazarin lindor të Bagdadit i kushtohej mallrave kineze. Pjesa më e madhe e kësaj tregtie detare të drejtpërdrejtë ishte e orientuar drejt tregjeve irakiane, veçanërisht Basrës dhe Bagdadit, që funksiononin si destinacione kryesore për mallrat që vinin nga Kina e dinastisë Tang.{{Sfn|George|2015|pp=585–590}} Nga shekulli VII deri në shekullin X, tregtarët nga Gjiri i shërbenin tregjeve irakiane përmes rrugëve detare të drejtpërdrejta që lidhnin Gjirin Persik me bregdetin jugor të Kinës, veçanërisht Guangzhou-në, siç dëshmohet si nga burime bashkëkohore tekstuale ashtu edhe nga dëshmi arkeologjike.{{Sfn|George|2015|pp=591–600}} Anija e mbytur e Belitungut, e shekullit IX, që mbante një ngarkesë të madhe qeramike kineze, ilustron shkallën e kësaj tregtie dhe lidhjen e saj me kërkesën në Irak dhe në mbarë botën abaside.{{Sfn|George|2015|pp=601–608}} Arabët tregtonin me rajonin baltik dhe arritën deri në veri në Ishujt Britanikë. Dhjetëra mijëra monedha arabe janë zbuluar në pjesë të Rusisë dhe Suedisë, që dëshmojnë rrjetet e gjera tregtare të krijuara nga abasidët. Mbreti Ofa i Mercias (në Angli) preu monedha ari të ngjashme me ato të abasidëve në shekullin VIII.<ref name="Bobrick2012p74">{{Cite book |last=Bobrick |first=Benson |title=The Caliph's Splendor: Islam and the West in the Golden Age of Baghdad |date=2012 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-4165-6762-2 |page=74 |language=en |ref=none}}</ref> [[Skeda:Khalili Collection Islamic Art mss 0972 fol 6b-7a.jpg|thumb|''Libri i Rrugëve dhe Mbretërive'', shkruar nga Istakhriu]] Tregtarët myslimanë përdornin portet e Bandar Sirafit, Basrës dhe Adenit, si dhe disa porte të Detit të Kuq, për të udhëtuar e tregtuar me Indinë dhe Azinë Juglindore. Përdoreshin edhe rrugë tokësore përmes Azisë Qendrore. Biznesmenë arabë ishin të pranishëm në Kinë që në shekullin VIII. Tregtarët arabë lundronin Detin Kaspik për të arritur dhe tregtuar me Bukharanë dhe Samarkandin.<ref name="Bobrick2012p74" /> Gjatë shekujve IX dhe X, sasi të mëdha qeramike të lyer patinuar u prodhuan në Irakun jugor, në zemrën e Kalifatit Abasid, dhe u eksportuan si mall tregtar i prodhuar masivisht.{{Sfn|Priestman|2011|pp=89–90}} Gjetjet e kësaj qeramike irakiane në vende në mbarë Lindjen e Mesme, Afrikën e Jugut dhe Azinë Juglindore dëshmojnë ndërveprim tregtar të qëndrueshëm mes Irakut dhe botës më të gjerë të Oqeanit Indian.{{Sfn|Priestman|2011|pp=89–90}} Pjesa më e madhe e enëve të eksportuara ishin të standardizuara dhe praktike në dizajn, çka tregon se prodhoheshin për tregti afatgjatë komerciale, jo për përdorim elitar apo luksi.{{Sfn|Priestman|2011|pp=107–110}} Shumë karvane dhe mallra nuk arritën kurrë në destinacionet e synuara. Disa eksporte kineze u shkatërruan në zjarre, ndërsa anije të tjera u fundosën. Thuhej se kushdo që arrinte në Kinë dhe kthehej pa u dëmtuar ishte i bekuar nga Zoti. Rrugët e zakonshme detare ishin gjithashtu të mbushura me piratë, që ndërtonin dhe komandonin anije më të shpejta se shumica e anijeve tregtare. Thuhet se shumë nga aventurat detare në përrallat e Sindbadit bazoheshin në trillim historik të marinarëve të asaj kohe.<ref name="Bobrick2012p75">{{Cite book |last=Bobrick |first=Benson |title=The Caliph's Splendor: Islam and the West in the Golden Age of Baghdad |date=2012 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-4165-6762-2 |page=75 |language=en |ref=none}}</ref> Abasidët themeluan gjithashtu tregti tokësore me Afrikën, kryesisht për ar dhe skllevër. Kur tregtia me Evropën pushoi për shkak të armiqësive, hebrenjtë shërbyen si lidhje mes dy botëve armiqësore.<ref name="Bobrick2012p75" /> Abasidët u përfshinë në tregti të gjerë me republikat detare italiane të Venedikut dhe Gjenovës, që nga shekulli XI. Tregtarët venedikas lehtësuan shkëmbimin e mallrave me vlerë të lartë, si erëza, mëndafsh dhe metale të çmuara nga Lindja. Në këmbim, Venediku eksportonte mallra të prodhuara evropiane dhe artikuj luksi. Ndërsa tregtarët gjenovezë tregtonin mallra luksi si erëza, tekstile dhe artikuj të tjerë me kërkesë të lartë. Pozicioni strategjik i Gjenovës në Mesdhe i mundësoi t'i integrohej rrjetit më të gjerë tregtar mesdhetar, duke e lidhur Kalifatin Abasid me tregje të tjera evropiane. Këto marrëdhënie tregtare luajtën një rol kyç në lidhjen e Mesdheut mesjetar me botën më të gjerë islame. Ky shkëmbim mallrash, së bashku me transferimet kulturore dhe teknologjike, nxiti një ekonomi globale mesjetare më të ndërlidhur.<ref>{{Cite book |last=El-Hibri |first=Tayeb |chapter=The Golden Age of the Abbasid Caliphate (775–833) |title=The Abbasid Caliphate: A History |publisher=Cambridge University Press |year=2021 |language=en |ref=none}}</ref> == Lista e kalifëve == {{Kryesor|Lista e halifëve}} == Shiko edhe == {{Columns-list| * {{ill|Historia politike e botës|en|Political history of the world}} * {{ill|Ndërmjetësimi iranian|en|Iranian Intermezzo}} * {{ill|Lista e perandorive më të mëdha|en|List of largest empires}} * {{ill|Lista e dinastive sunite|en|List of Sunni dynasties}} * ''{{ill|Journal of Abbasid Studies|en|Journal of Abbasid Studies}}'' }} == Referime == === Shënime === {{Notelist|group=note}} === Citime === {{Reflist}} === Burime === {{Refbegin|30em}} * {{Cite book |last=Abbas |first=Tahir |title=Islamic Radicalism and Multicultural Politics: The British Experience |publisher=Routledge |location=Londër |isbn=978-0-415-57225-5 |year=2011 |language=en}} * {{Cite book |last=Abun-Nasr |first=Jamil |title=A history of the Maghrib in the Islamic period |publisher=Cambridge University Press |year=1987 |isbn=0-521-33767-4 |location=Kembrixh |language=en}} * {{Cite web |last=al-Hassan |first=Ahmad Y. |title=Gunpowder Composition for Rockets and Cannon in Arabic Military Treatises in Thirteenth and Fourteenth Centuries: A Gap in the History of Gunpowder and Cannon |website=History of Science and Technology in Islam |year=2002 |language=en |url=http://www.history-science-technology.com/articles/articles%202.html}} * {{Cite web |last=al-Hassan |first=Ahmad Y. |title=Transfer of Islamic Technology to the West: Part II: Transmission of Islamic Engineering |website=History of Science and Technology in Islam |year=2002 |language=en |url=http://www.history-science-technology.com/articles/articles%2071.html}} * {{Cite web |last=al-Hassan |first=Ahmad Y. |title=Transfer of Islamic Technology to the West: Part I: Avenues of Technology Transfer |website=History of Science and Technology in Islam |year=2002 |language=en |url=http://www.history-science-technology.com/articles/articles%207.html}} * {{Cite news |last=Al-Khalili |first=Jim |title=The "First True Scientist" |work=BBC.co.uk |date=2009-01-04 |language=en}} * {{Cite web |publisher=Applied History Research Group, University of Calgary |title=The Islamic World to 1600 |year=1998 |language=en |url=https://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/islam/fractured/}} * {{Cite book |last=Baker |first=Hugh D. R. |title=Hong Kong Images: People and Animals |year=1990 |publisher=Hong Kong University Press |isbn=962-209-255-1 |language=en}} * {{Cite book |last=Bennison |first=Amira K. |title=The Great Caliphs: The Golden Age of the 'Abbasid Empire |publisher=Yale University Press |year=2009 |isbn=978-0-300-15489-4 |language=en}} * {{Cite book |last1=Bloodworth |first1=Ching Ping |last2=Bloodworth |first2=Dennis |title=The Chinese Machiavelli: 3,000 Years of Chinese Statecraft |year=2004 |publisher=Transaction Publishers |isbn=0-7658-0568-5 |orig-date=1976 |language=en}} * {{Cite book |last1=Bloom |first1=Jonathan M. |last2=Blair |first2=Sheila |title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture |year=2009 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-530991-1 |language=en}} * {{Cite book |last=Bobrick |first=Benson |title=The Caliph's Splendor: Islam and the West in the Golden Age of Baghdad |date=2012 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-4165-6762-2 |language=en}} * {{Cite book |editor1-last=Bonner |editor1-first=Michael |editor2-last=Ener |editor2-first=Mine |editor3-last=Singer |editor3-first=Amy |title=Poverty and Charity in Middle Eastern Contexts |year=2003 |publisher=State University of New York Press |location=Albany |isbn=978-0-7914-5737-5 |language=en}} * {{Cite book |last=Brague |first=Rémi |title=The Legend of the Middle Ages: Philosophical Explorations of Medieval Christianity, Judaism, and Islam |isbn=978-0-226-07080-3 |year=2009 |publisher=University of Chicago Press |location=Çikago |language=en}} * {{Cite book |last=Brauer |first=Ralph W. |title=Boundaries and Frontiers in Medieval Muslim Geography |year=1995 |isbn=0-87169-856-0 |pages=7–10 |publisher=American Philosophical Society |location=Filadelfia |language=en}} * {{Cite book |last=Chapuis |first=Oscar |title=A History of Vietnam: From Hong Bang to Tu Duc |year=1995 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Konektikat |isbn=0-313-29622-7 |language=en}} * {{Cite book |last=Clinton |first=Jerome W. |editor1-last=Talattof |editor1-first=Kamran |editor2-last=Clinton |editor2-first=Jerome W. |title=The Poetry of Nizami Ganjavi: Knowledge, Love, and Rhetoric |publisher=Palgrave Macmillan |year=2000 |location=Houndmills, MB |isbn=0-312-22810-4 |language=en}} * {{Cite book |last1=Cooper |first1=William Wager |last2=Yue |first2=Piyu |year=2008 |title=Challenges of the Muslim World: Present, Future and Past |publisher=Emerald Group Publishing Limited |isbn=978-0-444-53243-5 |language=en}} * {{Cite news |last=Cotter |first=Holland |title=The Story of Islam's Gift of Paper to the West |date=2001-12-29 |newspaper=The New York Times |language=en}} * {{Cite book |first=Patricia |last=Crone |title=The Nativist Prophets of Early Islam |year=2012 |language=en}} * {{Cite book |last1=Daftary |first1=Farhad |last2=Jiwa |first2=Shainool |title=The Fatimid Caliphate: Diversity of Traditions |publisher=I.B. Tauris |year=2017 |isbn=978-1-78673-309-2 |language=en}} * {{Cite book |last=de Camp |first=L. Sprague |title=Literary Swordsmen and Sorcerers: The Makers of Heroic Fantasy |isbn=0-87054-076-9 |publisher=Arkham House |year=1976 |location=Sauk City, Uiskonsin |language=en}} * {{Cite encyclopedia |last=Dimand |first=Maurice S. |editor1-last=Myers |editor1-first=Bernard S. |editor2-last=Myers |editor2-first=Shirley D. |encyclopedia=McGraw-Hill Dictionary of Art |year=1969 |publisher=McGraw-Hill Book Company |location=Nju Jork |volume=3: Greece to Master F. V. B. |title=Islamic Glass and Crystal |language=en}} * {{Cite encyclopedia |last=Dimand |first=Maurice S. |editor1-last=Myers |editor1-first=Bernard S. |editor2-last=Myers |editor2-first=Shirley D. |encyclopedia=McGraw-Hill Dictionary of Art |year=1969a |publisher=McGraw-Hill Book Company |location=Nju Jork |volume=3: Greece to Master F. V. B. |title=Islamic Painting |pages=205–211 |language=en}} * {{Cite encyclopedia |last=Dimand |first=Maurice S. |editor1-last=Myers |editor1-first=Bernard S. |editor2-last=Myers |editor2-first=Shirley D. |encyclopedia=McGraw-Hill Dictionary of Art |year=1969b |publisher=McGraw-Hill Book Company |location=Nju Jork |volume=3: Greece to Master F. V. B. |title=Islamic Pottery and Tiles |pages=211–216 |language=en}} * {{Cite encyclopedia |last=Dimand |first=Maurice S. |editor1-last=Myers |editor1-first=Bernard S. |editor2-last=Myers |editor2-first=Shirley D. |encyclopedia=McGraw-Hill Dictionary of Art |year=1969c |publisher=McGraw-Hill Book Company |location=Nju Jork |volume=3: Greece to Master F. V. B. |title=Islamic Textiles |pages=216–220 |language=en}} * {{Cite book |last=Dunn |first=Kevin M. |title=Caveman Chemistry: 28 Projects, from the Creation of Fire to the Production of Plastics |publisher=Universal Publishers |year=2003 |isbn=978-1-58112-566-5 |language=en}} * {{Cite book |last1=Dupuy |first1=R. Ernest |last2=Dupuy |first2=Trevor N. |year=1986 |title=The Encyclopedia of Military History from 3500 B.C. to the Present |edition=2nd |isbn=0-06-181235-8 |publisher=Harper & Row Publishers |location=Nju Jork |language=en}} * {{Cite book |last=Eglash |first=Ron |year=1999 |title=African Fractals: Modern Computing and Indigenous Design |publisher=Rutgers University Press |isbn=978-0-8135-2614-0 |location=New Brunswick, Nju Xhersi |language=en}} * {{Cite book |last=Fitzgerald |first=Charles Patrick |title=China: A Short Cultural History |year=1961 |publisher=Praeger |orig-date=1950 |language=en}} * {{Cite magazine |last=Frazier |first=Ian |title=Invaders: Destroying Baghdad |magazine=The New Yorker |date=2005-04-25 |volume=81 |issue=10 |pages=48–55 |issn=0028-792X |language=en}} * {{Cite book |last=Ghosh |first=Stanley |title=Embers in Cathay |year=1961 |publisher=Doubleday |location=Garden City, Nju Jork |language=en}} * {{Cite book |last1=Glassé |first1=Cyril |last2=Smith |first2=Huston |year=2002 |title=The New Encyclopedia of Islam |isbn=0-7591-0190-6 |publisher=AltaMira Press |location=Walnut Creek, Kaliforni |language=en}} * {{Cite book |last1=Grant |first1=John |last2=Clute |first2=John |chapter=The Encyclopedia of Fantasy |title=Arabian fantasy |year=1999 |isbn=0-312-19869-8 |publisher=St. Martin's Press |location=Nju Jork |language=en}} * {{Cite book |last=Gregorian |first=Vartan |title=Islam: A Mosaic, Not a Monolith |publisher=Brookings Institution Press |year=2003 |pages=26–38 |isbn=0-8157-3282-1 |location=Uashington |language=en}} * {{Cite book |last=El-Hibri |first=Tayeb |title=The Abbasid Caliphate: A History |publisher=Cambridge History Press |year=2021 |isbn=978-1-316-63439-4 |language=en}} * {{Cite book |last=Hill |first=Donald Routledge |title=Islamic Science and Engineering |year=1993 |location=Edinburg |publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-0455-3 |language=en}} * {{Cite journal |last=Holt |first=Peter M. |title=Some Observations on the 'Abbāsid Caliphate of Cairo |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |publisher=University of London |volume=47 |issue=3 |year=1984 |pages=501–507 |language=en}} * {{Cite book |last=Huff |first=Toby E. |title=The Rise of Early Modern Science: Islam, China, and the West |publisher=Cambridge University Press |location=Kembrixh |isbn=0-521-82302-1 |year=2003 |edition=2nd |language=en}} * {{Cite book |last=Isichei |first=Elizabeth |year=1997 |title=A History of African Societies to 1870 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-45599-2 |location=Kembrixh |language=en}} * {{Cite book |last=Jackson |first=Peter |title=The Mongols and the Islamic World: From Conquest to Conversion |publisher=Yale University Press |year=2017 |isbn=978-0-300-22728-4 |language=en}} * {{Cite book |last=Jenkins |first=Everett Allo |title=The Muslim Diaspora: A Comprehensive Reference to the Spread of Islam in Asia, Africa, Europe, and the Americas |volume=1 |year=1999 |publisher=McFarland |isbn=0-7864-0431-0 |location=Jefferson, Karolina e Veriut |language=en}} * {{Cite book |last=Kennedy |first=Hugh |title=The Armies of the Caliphs: Military and Society in the Early Islamic State |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-1-134-53113-4 |language=en}} * {{Cite book |last=Kennedy |first=Hugh N. |title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century |publisher=Pearson/Longman |year=2004 |isbn=978-0-582-40525-7 |edition=2nd |language=en}} * {{Cite book |last=Kennedy |first=Hugh |title=The Early Abbasid Caliphate: A Political History |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-1-317-35807-7 |language=en}} * {{Cite book |last=Kitagawa |first=Joseph Mitsuo |title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture |year=1989 |publisher=Macmillan Publishing Co |location=Nju Jork |isbn=0-02-897211-2 |language=en}} * {{Cite book |last=Kraus |first=Paul |year=1989 |title=Jâbir ibn Hayyân: Contribution à l'histoire des idées scientifiques dans l'Islam. I. Le corpus des écrits jâbiriens. II. Jâbir et la science grecque |publisher=Georg Olms Verlag |location=Hildesheim |isbn=978-3-487-09115-0 |language=fr}} * {{Cite journal |last=Labib |first=Subhi Y. |year=1969 |title=Capitalism in Medieval Islam |journal=The Journal of Economic History |volume=29 |issue=1 |pages=79–96 |language=en}} * {{Cite book |last=Lapidus |first=Ira |title=A History of Islamic Societies |publisher=Cambridge University Press |location=Kembrixh |year=2002 |isbn=0-521-77056-4 |language=en}} * {{Cite book |last=Lapidus |first=Ira M. |title=Islamic Societies to the Nineteenth Century: A Global History |publisher=Cambridge University Press |year=2012 |isbn=978-0-521-51441-5 |language=en}} * {{Cite encyclopedia |last=Leaman |first=Oliver |title=Islamic Philosophy |publisher=Routledge |encyclopedia=Routledge Encyclopedia of Philosophy |year=1998 |language=en}} * {{Cite book |last=Lewis |first=Bernard |editor1-last=Holt |editor1-first=Peter M. |editor2-last=Lambton |editor2-first=Ann K. S. |editor3-last=Lewis |editor3-first=Bernard |chapter=The Middle East |title=The Cambridge History of Iran |volume=1A |location=Kembrixh |publisher=Cambridge University Press |year=1995 |isbn=978-0-521-29135-4 |language=en}} * {{Cite journal |last=Lucas |first=Adam Robert |year=2005 |title=Industrial Milling in the Ancient and Medieval Worlds: A Survey of the Evidence for an Industrial Revolution in Medieval Europe |journal=Technology and Culture |volume=46 |issue=1 |pages=1–30 |language=en}} * {{Cite encyclopedia |editor1-last=Magnusson |editor1-first=Magnus |editor2-last=Goring |editor2-first=Rosemary |encyclopedia=Cambridge Biographical Dictionary |title='Abbasids |isbn=0-521-39518-6 |year=1990 |publisher=Cambridge University Press |location=Kembrixh |language=en}} * {{Cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Baghdad: City of Peace, City of Blood |publisher=Da Capo Press |year=2014 |isbn=978-0-306-82398-5 |language=en}} * {{Cite book |last=Meisami |first=Julie Scott |title=Persian Historiography: To the End of the Twelfth Century |isbn=978-0-7486-1276-5 |year=1999 |location=Edinburg |publisher=Edinburgh University Press |language=en}} * {{Cite web |last=Mikaberidze |first=Alexander |title=The Georgian Mameluks in Egypt |website=The Napoleon Series |year=2004 |language=en |url=http://www.napoleon-series.org/military/organization/c_mameluks1.html}} * {{Cite book |last=Ahmed |first=Leila |title=Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate |year=1992 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-05583-2 |language=en}} * {{Cite book |last=Naylor |first=Phillip |title=North Africa, Revised Edition: A History from Antiquity to the Present |publisher=University of Texas Press |year=2015 |isbn=978-0-292-76192-6 |language=en}} * {{Cite book |last1=Ochsenwald |first1=William |last2=Fisher |first2=Sydney Nettleton |title=The Middle East: A History |year=2004 |publisher=McGraw Hill |location=Boston |edition=6th |isbn=0-07-244233-6 |language=en}} * {{Cite book |last=Pavlidis |first=T. |editor1-last=Goldschmidt |editor1-first=Arthur Jr. |editor2-last=Davidson |editor2-first=Lawrence |edition=9th |publisher=Westview Press |location=Boulder, Kolorado |title=A Concise History of the Middle East |chapter=11: Turks and Byzantine Decline |year=2010 |isbn=978-0-8133-4388-4 |language=en}} * {{Cite book |last=Peacock |first=A. C. S. |title=The Great Seljuk Empire |publisher=Edinburgh University Press |year=2015 |isbn=978-0-7486-9807-3 |language=en}} * {{Cite book |last=Petersen |first=Andrew |title=Dictionary of Islamic Architecture |date=1996 |publisher=Routledge |isbn=978-0-203-20387-3 |language=en}} * {{Cite web |last=Rabin |first=Sheila |publisher=Stanford |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |title=Nicolaus Copernicus |date=2015-08-15 |language=en |url=https://plato.stanford.edu/entries/copernicus/}} * {{Cite book |last1=Ruano |first1=Eloy Benito |last2=Burgos |first2=Manuel Espadas |title=17e Congrès international des sciences historiques: Madrid, du 26 août au 2 septembre 1990 |volume=1 |year=1992 |publisher=Comité international des sciences historiques |isbn=978-84-600-8154-8 |language=fr}} * {{Cite web |last=Schwarz |first=George R. |title=History of the Caravel |publisher=Texas A & M University |website=Nautical Archaeology |year=2013 |language=en |url=http://nautarch.tamu.edu/shiplab/01George/caravela/htmls/Caravel%20History.htm}} * {{Cite book |last1=Smith |first1=Bradley |last2=Weng |first2=Wango H. C. |title=China: A History in Art |year=1973 |publisher=Harper & Row |location=Nju Jork |isbn=0-06-013932-3 |language=en}} * {{Cite journal |last=Söylemez |first=Mehmet Mahfuz |journal=The American Journal of Islamic Social Sciences |volume=22 |issue=2 |title=The Jundishapur School: Its History, Structure, and Functions |pages=1–27 |year=2005 |language=en}} * {{Cite journal |last1=Stapleton |first1=Henry E. |last2=Azo |first2=R.F. |last3=Hidayat Husain |first3=M. |year=1927 |title=Chemistry in Iraq and Persia in the Tenth Century A.D. |journal=Memoirs of the Asiatic Society of Bengal |volume=VIII |issue=6 |pages=317–418 |language=en}} * {{Cite journal |last=Toomer |first=G. J. |date=December 1964 |title=Book Review: Ibn al-Haythams Weg zur Physik by Matthias Schramm |journal=Isis |volume=55 |issue=4 |pages=463–465 |publisher=University of Chicago Press |location=Çikago |language=en}} * {{Cite book |last=Vásáry |first=István |year=2005 |title=Cumans and Tatars: Oriental Military in the Pre-Ottoman Balkans: 1185–1365 |isbn=0-521-83756-1 |location=Kembrixh |publisher=Cambridge University Press |language=en}} * {{Cite journal |last=Verma |first=R. L. |year=1969 |title=Al-Hazen: Father of Modern Optics |journal=Al-'Arabi |volume=8 |pages=12–13 |language=en}} * {{Cite book |last=Visser |first=Reidar |title=Basra, the Failed Gulf State: Separatism and Nationalism in Southern Iraq |year=2005 |isbn=3-8258-8799-5 |publisher=Transaction Publisher |location=New Brunswick, Nju Xhersi |language=en}} * {{Cite book |last=Wade |first=Geoffrey |editor1-last=Wade |editor1-first=Geoff |editor2-last=Tana |editor2-first=Li |chapter=Southeast Asian Islam and Southern China in the Fourteenth Century |title=Anthony Reid and the Study of the Southeast Asian Past |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |location=Singapor |year=2012 |language=en}} * {{Cite encyclopedia |last=Wilber |first=Donald N. |editor1-last=Myers |editor1-first=Bernard S. |editor2-last=Myers |editor2-first=Shirley D. |encyclopedia=McGraw-Hill Dictionary of Art |year=1969 |publisher=McGraw-Hill Book Company |location=Nju Jork |volume=1: Aa–Ceylon |title=Abbasid Architecture |language=en}} * {{Cite book |last=Axworthy |first=Michael |title=Empire of the Mind: A History of Iran |year=2007 |publisher=Hurst |isbn=978-1-85065-871-9 |language=en}} * {{Cite journal |last=Silverstein |first=Adam |year=2014 |title=Enclosed beyond Alexander's Barrier: On the Comparative Study of ʿAbbāsid Culture |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=134 |issue=2 |pages=287–306 |language=en}} * {{Cite journal |last=Priestman |first=Seth M. N. |year=2011 |title=Opaque Glazed Wares: The Definition, Dating and Distribution of a Key Iraqi Ceramic Export in the Abbasid Period |journal=Iran |volume=49 |pages=89–113 |language=en}} * {{Cite journal |last=Flood |first=Finbarr B. |year=2016 |title=Animal, Vegetal, and Mineral: Ambiguity and Efficacy in the Nishapur Wall Paintings |journal=Representations |volume=133 |issue=1 |pages=20–58 |publisher=University of California Press |language=en}} * {{Cite journal |last=George |first=Alain |title=Direct Sea Trade Between Early Islamic Iraq and Tang China: From the Exchange of Goods to the Transmission of Ideas |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |series=Third Series |volume=25 |issue=4 |year=2015 |pages=579–624 |publisher=Cambridge University Press |language=en}} * {{Cite book |last=Weitz |first=Lev E. |title=Between Christ and Caliph: Law, Marriage, and Christian Community in Early Islam |series=Divinations: Rereading Late Ancient Religion |year=2018 |publisher=University of Pennsylvania Press |location=Filadelfia |isbn=978-0-8122-5027-5 |language=en}} * {{Cite book |last=Knysh |first=Alexander |title=Islam in Historical Perspective |year=2015 |publisher=Routledge |location=Londër |isbn=978-1-317-34711-8 |language=en}} * {{Cite book |last=Sharon |first=Moshe |title=Black Banners from the East, Volume II. Revolt: The Social and Military Aspects of the ʿAbbāsid Revolution |location=Jerusalem |publisher=Graph Press Ltd. |year=1990 |isbn=965-223-388-9 |language=en}} * {{Cite book |title=The New Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |year=1985 |isbn=978-0-85229-423-9 |editor-last=Goetz |editor-first=Philip W. |edition=15th |language=en}} * {{Cite book |title=Encyclopaedia of Islam |edition=2nd |language=en}} {{Refend}} == Lidhje të jashtme == {{Commonskat|Abbasid Caliphate|Kalifatin Abasid}} * {{Citation |contribution-url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyfd |contribution=Abbasid Caliphs |title=In Our Time |publisher=BBC Radio 4 |date=2006-02-02 |language=en}} * {{Citation |contribution-url=http://www.iranicaonline.org/articles/abbasid-caliphate |contribution=Abbasid Caliphate |title=Encyclopædia Iranica |language=en}} {{Authority control}} [[Kategoria:Kalifati Abasid| ]] [[Kategoria:Dinasti arabe]] [[Kategoria:Dinasti myslimane]] [[Kategoria:Vende në Afrikën mesjetare]] [[Kategoria:Vende të mëparshme në Azi]] [[Kategoria:Vende të mëparshme në Evropë]] [[Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 750]] [[Kategoria:Shtete dhe territore të shpërbëra më 1258]] [[Kategoria:Shtete dhe territore të themeluara më 1261]] [[Kategoria:Shtete dhe territore të shpërbëra më 1517]] [[Kategoria:Kalifate]] 5qmj1sb1h4mx3tgfprhntge4uyuxm46 0 265790 3028831 3002752 2026-08-31T18:41:20Z DieliAlla 149013 Zgjerova artikullin, shtova 'Lidhjet me krimin' 3028831 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Klodian Allajbeu | image = Dr. Klodian Allajbeu.jpg | birth_date = {{Birth date and age|year=1978|month=04|day=21|df=yes}} | birth_place = [[Berat]], [[Shqipëri]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Shqiptarët|shqiptar]] | occupation = Sipërmarrës | known_for = Themelimin e [[Spitali Amerikan|Spitalit Amerikan]] | spouse = | children = 3 }} '''Klodian Allajbeu''' (lindur më 21 prill 1978) është një [[Sipërmarrësi|sipërmarrës]] shqiptar. Ai është bashkëthemelues, kryetar bordi dhe aksioner i rrjetit spitalor privat, [[Spitali Amerikan]], që operon në [[Shqipëria|Shqipëri]] dhe [[Kosova|Kosovë]].<ref>{{Cite web |title=Chairman |url=https://al.spitaliamerikan.com/rreth-nesh/chairman/ |access-date=2026-08-31 |website=American Hospital |language=sq}}</ref> Gjithashtu, Allajbeu njihet si pronar i universitetit privat Western Balkans University. Allajbeu është i lidhur me [[Krimi i organizuar|krimin e organizuar]] shqiptar përmes lidhjeve me kriminelë si [[Ergys Agasi]] dhe me kryeminstrin [[Edi Rama]]. Numri i lartë i kompanive dhe tenderat në shëndetësi. Ai është cilësuar si person me interes nga [[Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar|SPAK]]-u. Ai dyshohet për [[Korrupsioni|korrupsion]] dhe [[Pastrimi i parasë|pastrim parash]] përmes bizneseve të tij të shumta, të cilat shpeshherë janë në emër të familjarëve të tij, por zotërohen de fakto nga Allajbeu. == Jeta e hershme dhe arsimi== Klodian Allajbeu lindi më 21 prill 1978 në Berat. Ai përfitoi titullin Mjek i Përgjithshëm (MD) nga Fakulteti i Mjekësisë, Universiteti i [[Ankaraja|Ankarasë]] në [[Turqia|Turqi]], në vitin 2002. Specializimin në Mjekësi të Brendshme e ndoqi pranë [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]] gjatë viteve 2006–2008, ndërsa në vitin 2012 përfundoi studimet MBA (Master i Administrimit të Biznesit) pranë Universitetit të [[Kardif|Kardifit]] në [[Uellsi|Uells]], [[Mbretëria e Bashkuar]].<ref>{{Cite web |last=Team |first=Western Balkans University-Software Development |title=Dr. Klodian Allajbeu - Board Chairman - Western Balkans University |url=https://www.wbu.edu.al/sq/board-chairman |access-date=2026-08-31 |website=www.wbu.edu.al |language=en}}</ref> == Karriera == Klodian Allajbeu është bashkëthemelues dhe drejtor ekzekutiv i [[Spitali amerikan|Spitalit Amerikan]] që prej vitit 2006, kur ky spital filloi aktivitetin e tij. Aktualisht, Spitali Amerikan numëron pesë mjedise në Shqipëri, konkretisht, tre spitale në Tiranë, një në Durrës dhe një në Fier, si edhe dy spitale në Kosovë.<ref>https://al.spitaliamerikan.com/deget/</ref> Spitali Amerikan është certifikuar nga Organizata Ndërkombëtare për Standartizim, me seli në Zvicër (ISO 9001:2008 dhe ISO 15186) për shërbimet dhe standartin me të cilin ato mundësohen.{{Citim i duhur}} Në vitin 2018 Spitali Amerikan bleu dhe Spitalin Hygeia.Allajbeu është i grupit spitalor, që nga themelimi i tij në vitin 2006, sot numëron pesë ambjente në Shqipëri dhe dy në Kosovë. Më poshtë lista e bizneseve ku Allajbeu është aksioner i plotë ose i pjesshëm: Sektori i Shëndetësisë dhe Koncesionet * '''Spitali Amerikan (American Hospital):''' Rrjeti më i madh spitalor privat në vend, ku ai është bashkëthemelues, CEO dhe zotërues mazhoritar i aksioneve (përmes lëvizjeve të fundit të kapitalit). * '''Spitali Ndërkombëtar (International Hospital - Ish-Hygeia):''' Spital i blerë dhe i integruar nën të njëjtin rrjet menaxhues. * '''Dia Vita / Evita:''' Kompani të lidhura ngushtë me të që kanë menaxhuar koncesionin e famshëm të hemodializës në Shqipëri. * '''Medical Recycling:''' Kompani e zotëruar me 100% të aksioneve, e fokusuar në trajtimin, riciklimin dhe përpunimin e mbetjeve spitalore. <ref>{{Cite web |title=Tentakulat e Klod Allajbeut, prestanomet që përdor për korrupsion dhe pastrim parash, në skenë gruaja, babai, kushërira dhe rrethi i punonjëve të tij |url=https://prapaskena.com/2026/08/01/tentakulat-e-klod-allajbeut-prestanomet-qe-perdor-per-korrupsion-dhe-pastrim-parash-ne-skene-gruaja-babai-kusherira-dhe-rrethi-i-punonjeve-te-tij/ |access-date=2026-08-31 |website=prapaskena.com}}</ref>Sektori i Arsimit * '''Western Balkans University (WBU):''' Institucion i arsimit të lartë i regjistruar në vitin 2020, ku Klodian Allajbeu zotëron 90% të aksioneve dhe shërben si Kryetar i Bordit<ref>{{Cite web |last=Team |first=Western Balkans University-Software Development |title=Dr. Klodian Allajbeu - Board Chairman - Western Balkans University |url=https://www.wbu.edu.al/sq/board-chairman |access-date=2026-08-31 |website=www.wbu.edu.al |language=en}}</ref>Sektori i Energjisë, Ndërtimit dhe Telekomunikacionit * '''Energy Project:''' Kompani ku ai është pronar me 100% të aksioneve, e fokusuar në prodhimin e energjisë elektrike. * '''Future Cement:''' Kompani e industrisë së çimentos dhe ndërtimit, e zotëruar plotësisht prej tij (100%). * '''N & S Telecom:''' Kompani e komunikimeve elektronike, ku ai zotëron 25% të aksioneve nëpërmjet ''Energy Project''. * '''Con Energy Albania:''' Kompani në të cilën zotëron 50% të aksioneve (aktualisht me status të pezulluar).<ref name=":0">{{Cite web |title=Familja Allajbeu |url=https://kosovo.mom-gmr.org/sq/pronesia/pronaret/detail/owner/owner/show/allajbeu-family-1/ |access-date=2026-08-31 |website=kosovo.mom-gmr.org |language=sq}}</ref>Logjistikë, Tregti dhe Bujqësi * '''Ekma Albania:''' Shoqëri e rëndësishme në fushën e logjistikës dhe pasurive të paluajtshme, e cila menaxhon Tregun e Shumicës së Produkteve Ushqimore dhe Bujqësore në Tiranë. [1] * '''Anamark:''' Kompani e regjistruar për qiradhënie dhe tregtim artikujsh ushqimorë, në pronësi 100% të tij. [1, 2] * '''Agromel dhe Agromark:''' Ndërmarrje të fokusuara në përpunimin e produkteve bujqësore dhe frutave të pyllit. [1] * '''Blue Sea Mariculture Albania:''' Kompani aktive në fushën e peshkimit dhe rritjes së peshkut, ku zotëron 10% të aksioneve (me status të pezulluar)<ref name=":0" /> Equos Resort == Lidhja me krimin == Marrëdhënia me Ergys Agasin dhe "Equos Resort" Lidhja mes Klodian Allajbeut dhe Ergys Agasit (i cili njihet publikisht si një person me influencë të fortë politike dhe lidhje të ngushta me eksponentë të mazhorancës) është dokumentuar kryesisht përmes investimeve të përbashkëta në pasuri të paluajtshme. [1] * '''Ortakëria de facto:''' Sipas investigimeve mediatike, të dy kanë pasur interesa të përbashkëta financiare në kompleksin '''"Equos Resort"'''. Agasi ka qenë i lidhur me pronësinë e vilave apo strukturave brenda resortit, ndërsa Allajbeu ka kontrolluar de facto një pjesë të madhe të kapitalit dhe operacioneve të këtij kompleksi luksoz. [1] * '''Arrestimi i fundit i Agasit:''' Kjo lidhje ka marrë vëmendje të shtuar pas '''arrestimit të Ergys Agasit nga SPAK''' në gusht të vitit 2026, si i dyshuar për drejtimin e një grupi të strukturuar kriminal që operonte me tendera në AKSHI dhe ushtronte konkurrencë të paligjshme përmes dhunës.<ref>{{Cite web |last=Mexhis |title=Kryemafiozi Ergys Agasi dhe kryegylenisti Klodian Allajbeu, ortakë në “Equos Resort” |url=https://mexhlis.com/kryesore/9641-kryemafiozi-ergys-agasi-dhe-kryegylenisti-klodian-allajbeu-ortake-ne-equos-resort |access-date=2026-08-31 |website=Mexhlis.com {{!}} Portal me lajme, analiza, studime të fushave politike, sociale dhe Islame |language=sq}}</ref>Përballja me SPAK (Hetimet dhe Sekuestrimet) Klodian Allajbeu nuk është më thjesht një emër i përfolur, por person nën hetim aktiv nga Prokuroria e Posaçme: * '''Thirrjet në SPAK dhe sekuestrimi i telefonit:''' Në fillim të vitit 2026, Allajbeu u paraqit zyrtarisht në zyrat e SPAK për t'u marrë në pyetje. Gjatë kësaj periudhe, oficerët e BKH-së '''i sekuestruan telefonin celular''' dhe pajisje të tjera elektronike në zyrat e kompanive të tij me qëllim ekstraktimin e komunikimeve sekrete. [1] * '''Fokusimi i hetimeve:''' SPAK po heton rolin e tij në dy nga koncesionet më të shtrenjta dhe të debatuara në shëndetësi (përfshirë atë të hemodializës përmes kompanisë "Evita"). Hetimet shtrihen mbi dyshimet për korrupsion të zyrtarëve të lartë, falsifikim dokumentesh dhe skema të pastrimit të parave. [1, 2, 3, 4] * '''Hetimet ndërkufitare:''' Përveç Shqipërisë, Allajbeu është vënë nën akuzë nga Prokuroria Speciale e Kosovës për një skemë të dyshuar miliona euroshe të pastrimit të parave përmes dokumenteve të falsifikuara në "American Hospital Kosova". [1, 2]<ref>{{Citation |title=134 mijë shikime · 96 reagime {{!}} Biznesmeni Klodian Allajbeu iu përgjigj një fletëthirrjeje të SPAK dhe u paraqit në selinë e Prokurorisë së Posaçme për Krimet e Rënda mesditën e kësaj të marte. Kjo shënon herën e dytë që ai pyetet nga organi i akuzës, ndërsa hetimet vazhdojnë ndaj kompanive të lidhura me të. Në kuadër të veprimeve të fundit, SPAK ka kryer sekuestrimin e pajisjeve të ndryshme, përfshirë telefona dhe kompjutera, nga kompanitë dhe personat e lidhur me Allajbeun. Në momentin e hyrjes në SPAK, ai u prit nga Elton Kërluku, kreu i hetimit financiar pranë BKH. Biznesmenit përfitues të shumë tenderave të dyshimtë në sektorin e Shëndetësisë iu sekuestrua telefoni pak ditë më parë teksa po hetohet për korrupsion në tendera dhe pastrim parash. {{!}} JOQ Albania |url=https://www.facebook.com/reel/696927746781286/ |language=sq |access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Citation |last=MCN TV |title=Kontrollet te “Evita”, Bregu: Klodian Allajbeu për herë në SPAK, të shohim si i ka fituar tenderat |date=2026-02-03 |url=https://www.youtube.com/watch?v=76XMNfyWCvw |language=sq |access-date=2026-08-31}}</ref> Politika dhe krimi * '''Ura lidhëse mes dy kampeve:''' Allajbeu ka arritur të zgjerojë perandorinë e tij spitalore dhe koncesionare duke marrë mbështetje dhe kontrata miliona eurosh si nga qeveria e djathtë (ku nisi projektet e para), ashtu edhe nga qeveria e majtë (ku konsolidoi koncesionet e shëndetësisë). Ai konsiderohet si një nga oligarkët që financon dhe ruan raporte të favorshme me ministrat e linjës për të diktuar emërimet në krye të spitaleve publike (si QSUT) me qëllim favorizimin e spitaleve të tij private. [1, 2] * '''Lidhja me krimin:''' Emri i tij ndërlidhet me botën e krimit të organizuar përmes personave si Ergys Agasi. Agasi akuzohet zyrtarisht nga SPAK se ka përdorur struktura kriminale, dhunë dhe kanunorë për të gjobitur, kërcënuar apo rrëmbyer rivalët në biznes me qëllim që ata të tërhiqeshin nga garat publike. Ky gërshetim i kapitalit të Allajbeut me metodat e forcës të dyshuara nga Agasi po analizohet nga prokurorët si një model i pastrimit të parave të pista në sektorin e hotelerisë dhe ndërtimit. [1, 2, 3]<ref>{{Cite web |title=Nuk i firmosi aferat, Klod Allajbeu shkarkon drejtoreshën e QSUT Paparizon, emëron ‘kamarieren’ e tij Rudina Degjonin me dosje korrupsioni, pazare, lidhje, interesa, vjedhje dhe pastrim parash |url=https://prapaskena.com/2026/06/02/nuk-i-firmosi-aferat-klod-allajbeu-shkarkon-drejtoreshen-e-qsut-paparizon-emeron-kamarieren-e-tij-rudina-degjonin-me-dosje-korrupsioni-pazare-lidhje-interesa-vjedhje-dhe-pastrim-parash/ |access-date=2026-08-31 |website=prapaskena.com}}</ref> == Vlerësime == Që prej vitit 2008, Klodian Allajbeu është anëtar i [[Shoqata Shkencore Albascience|Shoqatës Shkencore Albascience]]. Gjithashtu, prej vitit 2009, ai është anëtar i bordit drejtues të organizatës jo-qeveritare jo-fitimprurëse “Albania Children Foundation”. Për katër vite (2008-2012), ai ka qenë drejtues i filialit shqiptar të shoqatës për sipërmarrësit e rinj “YES”.{{Citim i duhur}} Nga viti 2015, Allajbeu është president i [[Agjensia Kombëtare të Anti-Dopingut|Agjencisë Kombëtare të Anti-Dopingut]].{{Citim i duhur}} Gjithashtu mban po këtë rol në Federatën Shqiptare të Ekuestrianizmit, që nga 2014. Ai ka drejtuar dy edicionet e para të Kongresit Ndërkombëtar Multidisiplinar Mjekësor, projekt i organizuar nga [[Spitali amerikan|Spitali Amerikan]]. Klodian Allajbeu është dekoruar me titullin “Qytetar Nderi i Beratit” në 2014, dorëzuar për ndihmën e dhënë në komunitet dhe aktivitetet filantropike.<ref>http://bashkiaberat.gov.al/njeriu-i-vitit-klodian-allajbeu/</ref> Një vit më vonë, ai u dekorua nga [[Presidenti i Shqipërisë|Presidenti i Republikës së Shqipërisë]] për “Kontribut të vlefshëm në zhvillimin e shëndetësisë shqiptare”.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8IjpOBmjx-4</ref> == Referime == {{reflist}} == Ndërlidhje të jashtme == * [https://al.spitaliamerikan.com/ Faqja e uebit e Spitalit Amerikan] *{{twitter|KlodianAllajbeu}} *{{instagram|/klodian.allajbeu}} *[https://www.linkedin.com/in/klodian-allajbeu-a5837ba4 Klodian Allajbeu] në [[LinkedIn]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Berati]] [[Kategoria:Biznesmenë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] {{biografi-cung}} [[Kategoria:Investitorë shqiptarë]] 7920sabktuy5opz7u9mtnk2v6tq7lc9 3028832 3028831 2026-08-31T18:54:43Z DieliAlla 149013 3028832 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Klodian Allajbeu | image = Dr. Klodian Allajbeu.jpg | birth_date = {{Birth date and age|year=1978|month=04|day=21|df=yes}} | birth_place = [[Berat]], [[Shqipëri]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Shqiptarët|shqiptar]] | occupation = Sipërmarrës | known_for = Themelimin e [[Spitali Amerikan|Spitalit Amerikan]] | spouse = | children = 3 }} '''Klodian Allajbeu''' (lindur më 21 prill 1978) është një [[Sipërmarrësi|sipërmarrës]] shqiptar. Ai është bashkëthemelues, kryetar bordi dhe aksioner i rrjetit spitalor privat, [[Spitali Amerikan]], që operon në [[Shqipëria|Shqipëri]] dhe [[Kosova|Kosovë]].<ref>{{Cite web |title=Chairman |url=https://al.spitaliamerikan.com/rreth-nesh/chairman/ |access-date=2026-08-31 |website=American Hospital |language=sq}}</ref> Gjithashtu, Allajbeu njihet si pronar i universitetit privat Western Balkans University. Allajbeu është i lidhur me [[Krimi i organizuar|krimin e organizuar]] shqiptar përmes lidhjeve me kriminelë si [[Ergys Agasi]] dhe me kryeminstrin [[Edi Rama]]. Numri i lartë i kompanive dhe tenderat në shëndetësi. Ai është cilësuar si person me interes nga [[Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar|SPAK]]-u. Ai dyshohet për [[Korrupsioni|korrupsion]] dhe [[Pastrimi i parasë|pastrim parash]] përmes bizneseve të tij të shumta, të cilat shpeshherë janë në emër të familjarëve të tij, por zotërohen de fakto nga Allajbeu. == Jeta e hershme dhe arsimi== Klodian Allajbeu lindi më 21 prill 1978 në Berat. Ai përfitoi titullin Mjek i Përgjithshëm (MD) nga Fakulteti i Mjekësisë, Universiteti i [[Ankaraja|Ankarasë]] në [[Turqia|Turqi]], në vitin 2002. Specializimin në Mjekësi të Brendshme e ndoqi pranë [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]] gjatë viteve 2006–2008, ndërsa në vitin 2012 përfundoi studimet MBA (Master i Administrimit të Biznesit) pranë Universitetit të [[Kardif|Kardifit]] në [[Uellsi|Uells]], [[Mbretëria e Bashkuar]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Team |first=Western Balkans University-Software Development |title=Dr. Klodian Allajbeu - Board Chairman - Western Balkans University |url=https://www.wbu.edu.al/sq/board-chairman |access-date=2026-08-31 |website=www.wbu.edu.al |language=en}}</ref> == Karriera == Klodian Allajbeu është bashkëthemelues dhe drejtor ekzekutiv i [[Spitali amerikan|Spitalit Amerikan]] që prej vitit 2006, kur ky spital filloi aktivitetin e tij. Aktualisht, Spitali Amerikan numëron pesë mjedise në Shqipëri, konkretisht, tre spitale në Tiranë, një në Durrës dhe një në Fier, si edhe dy spitale në Kosovë.<ref>https://al.spitaliamerikan.com/deget/</ref> Spitali Amerikan është certifikuar nga Organizata Ndërkombëtare për Standartizim, me seli në Zvicër (ISO 9001:2008 dhe ISO 15186) për shërbimet dhe standartin me të cilin ato mundësohen.{{Citim i duhur}} Në vitin 2018 Spitali Amerikan bleu dhe Spitalin Hygeia.Allajbeu është i grupit spitalor, që nga themelimi i tij në vitin 2006, sot numëron pesë ambjente në Shqipëri dhe dy në Kosovë. Më poshtë lista e bizneseve ku Allajbeu është aksioner i plotë ose i pjesshëm: '''Sektori i Shëndetësisë dhe Koncesionet''' Spitali Amerikan (American Hospital): Rrjeti më i madh spitalor privat në vend, ku ai është bashkëthemelues, CEO dhe zotërues mazhoritar i aksioneve (përmes lëvizjeve të fundit të kapitalit). Spitali Ndërkombëtar (International Hospital - Ish-Spitali Hygeia): Spital i blerë më 2018 dhe i integruar nën të njëjtin rrjet menaxhues. Dia Vita / Evita: Kompani të lidhura ngushtë me të që kanë menaxhuar koncesionin e famshëm të hemodializës në Shqipëri. Medical Recycling: Kompani e zotëruar me 100% të aksioneve, e fokusuar në trajtimin, riciklimin dhe përpunimin e mbetjeve spitalore. <ref>{{Cite web |title=Tentakulat e Klod Allajbeut, prestanomet që përdor për korrupsion dhe pastrim parash, në skenë gruaja, babai, kushërira dhe rrethi i punonjëve të tij |url=https://prapaskena.com/2026/08/01/tentakulat-e-klod-allajbeut-prestanomet-qe-perdor-per-korrupsion-dhe-pastrim-parash-ne-skene-gruaja-babai-kusherira-dhe-rrethi-i-punonjeve-te-tij/ |access-date=2026-08-31 |website=prapaskena.com}}</ref> '''Sektori i Arsimit''' Western Balkans University (WBU): Institucion i arsimit të lartë i regjistruar në vitin 2020, ku Klodian Allajbeu zotëron 90% të aksioneve dhe shërben si Kryetar i Bordit<ref>{{Cite web |last=Team |first=Western Balkans University-Software Development |title=Dr. Klodian Allajbeu - Board Chairman - Western Balkans University |url=https://www.wbu.edu.al/sq/board-chairman |access-date=2026-08-31 |website=www.wbu.edu.al |language=en}}</ref> '''Sektori i Energjisë, Ndërtimit dhe Telekomunikacionit''' Energy Project: Kompani ku ai është pronar me 100% të aksioneve, e fokusuar në prodhimin e energjisë elektrike. Future Cement: Kompani e industrisë së çimentos dhe ndërtimit, e zotëruar plotësisht prej tij (100%). N & S Telecom: Kompani e komunikimeve elektronike, ku ai zotëron 25% të aksioneve nëpërmjet ''Energy Project''. Con Energy Albania: Kompani në të cilën zotëron 50% të aksioneve (aktualisht me status të pezulluar).<ref name=":0">{{Cite web |title=Familja Allajbeu |url=https://kosovo.mom-gmr.org/sq/pronesia/pronaret/detail/owner/owner/show/allajbeu-family-1/ |access-date=2026-08-31 |website=kosovo.mom-gmr.org |language=sq}}</ref> '''Logjistikë, Tregti dhe Bujqësi''' Ekma Albania: Shoqëri e rëndësishme në fushën e logjistikës dhe pasurive të paluajtshme, e cila menaxhon Tregun e Shumicës së Produkteve Ushqimore dhe Bujqësore në Tiranë. Anamark: Kompani e regjistruar për qiradhënie dhe tregtim artikujsh ushqimorë, në pronësi 100% të tij. Agromel dhe Agromark: Ndërmarrje të fokusuara në përpunimin e produkteve bujqësore dhe frutave të pyllit. Blue Sea Mariculture Albania: Kompani aktive në fushën e peshkimit dhe rritjes së peshkut, ku zotëron 10% të aksioneve (me status të pezulluar)<ref name=":0" /> Equos Resort == Lidhja me krimin == '''Lidhja me Ergys Agasin''' Lidhja mes Klodian Allajbeut dhe Ergys Agasit (i cili njihet publikisht si një person me influencë të fortë politike dhe lidhje të ngushta me eksponentë të mazhorancës) është dokumentuar kryesisht përmes investimeve të përbashkëta në pasuri të paluajtshme. Ortakëria de facto: Sipas investigimeve mediatike, të dy kanë pasur interesa të përbashkëta financiare në kompleksin "Equos Resort". Agasi ka qenë i lidhur me pronësinë e vilave apo strukturave brenda resortit, ndërsa Allajbeu ka kontrolluar de facto një pjesë të madhe të kapitalit dhe operacioneve të këtij kompleksi luksoz. Arrestimi i fundit i Agasit: Kjo lidhje ka marrë vëmendje të shtuar pas arrestimit të Ergys Agasit nga SPAK në gusht të vitit 2026, si i dyshuar për drejtimin e një grupi të strukturuar kriminal që operonte me tendera në AKSHI dhe ushtronte konkurrencë të paligjshme përmes dhunës.<ref>{{Cite web |last=Mexhis |title=Kryemafiozi Ergys Agasi dhe kryegylenisti Klodian Allajbeu, ortakë në “Equos Resort” |url=https://mexhlis.com/kryesore/9641-kryemafiozi-ergys-agasi-dhe-kryegylenisti-klodian-allajbeu-ortake-ne-equos-resort |access-date=2026-08-31 |website=Mexhlis.com {{!}} Portal me lajme, analiza, studime të fushave politike, sociale dhe Islame |language=sq}}</ref> '''Përballja me SPAK (Hetimet dhe Sekuestrimet)''' Klodian Allajbeu nuk është më thjesht një emër i përfolur, por person nën hetim aktiv nga Prokuroria e Posaçme: Thirrjet në SPAK dhe sekuestrimi i telefonit: Në fillim të vitit 2026, Allajbeu u paraqit zyrtarisht në zyrat e SPAK për t'u marrë në pyetje. Gjatë kësaj periudhe, oficerët e BKH-së i sekuestruan telefonin celular dhe pajisje të tjera elektronike në zyrat e kompanive të tij me qëllim ekstraktimin e komunikimeve sekrete. Fokusimi i hetimeve: SPAK po heton rolin e tij në dy nga koncesionet më të shtrenjta dhe të debatuara në shëndetësi (përfshirë atë të hemodializës përmes kompanisë "Evita"). Hetimet shtrihen mbi dyshimet për korrupsion të zyrtarëve të lartë, falsifikim dokumentesh dhe skema të pastrimit të parave. Hetimet ndërkufitare: Përveç Shqipërisë, Allajbeu është vënë nën akuzë nga Prokuroria Speciale e Kosovës për një skemë të dyshuar miliona euroshe të pastrimit të parave përmes dokumenteve të falsifikuara në "American Hospital Kosova".<ref>{{Citation |title=134 mijë shikime · 96 reagime {{!}} Biznesmeni Klodian Allajbeu iu përgjigj një fletëthirrjeje të SPAK dhe u paraqit në selinë e Prokurorisë së Posaçme për Krimet e Rënda mesditën e kësaj të marte. Kjo shënon herën e dytë që ai pyetet nga organi i akuzës, ndërsa hetimet vazhdojnë ndaj kompanive të lidhura me të. Në kuadër të veprimeve të fundit, SPAK ka kryer sekuestrimin e pajisjeve të ndryshme, përfshirë telefona dhe kompjutera, nga kompanitë dhe personat e lidhur me Allajbeun. Në momentin e hyrjes në SPAK, ai u prit nga Elton Kërluku, kreu i hetimit financiar pranë BKH. Biznesmenit përfitues të shumë tenderave të dyshimtë në sektorin e Shëndetësisë iu sekuestrua telefoni pak ditë më parë teksa po hetohet për korrupsion në tendera dhe pastrim parash. {{!}} JOQ Albania |url=https://www.facebook.com/reel/696927746781286/ |language=sq |access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Citation |last=MCN TV |title=Kontrollet te “Evita”, Bregu: Klodian Allajbeu për herë në SPAK, të shohim si i ka fituar tenderat |date=2026-02-03 |url=https://www.youtube.com/watch?v=76XMNfyWCvw |language=sq |access-date=2026-08-31}}</ref> '''Politika dhe krimi''' Ura lidhëse mes dy kampeve: Allajbeu ka arritur të zgjerojë perandorinë e tij spitalore dhe koncesionare duke marrë mbështetje dhe kontrata miliona eurosh si nga qeveria e djathtë (ku nisi projektet e para), ashtu edhe nga qeveria e majtë (ku konsolidoi koncesionet e shëndetësisë). Ai konsiderohet si një nga oligarkët që financon dhe ruan raporte të favorshme me ministrat e linjës për të diktuar emërimet në krye të spitaleve publike (si QSUT) me qëllim favorizimin e spitaleve të tij private. Lidhja me krimin: Emri i tij ndërlidhet me botën e krimit të organizuar përmes personave si Ergys Agasi. Agasi akuzohet zyrtarisht nga SPAK se ka përdorur struktura kriminale, dhunë dhe kanunorë për të gjobitur, kërcënuar apo rrëmbyer rivalët në biznes me qëllim që ata të tërhiqeshin nga garat publike. Ky gërshetim i kapitalit të Allajbeut me metodat e forcës të dyshuara nga Agasi po analizohet nga prokurorët si një model i pastrimit të parave të pista në sektorin e hotelerisë dhe ndërtimit. <ref>{{Cite web |title=Nuk i firmosi aferat, Klod Allajbeu shkarkon drejtoreshën e QSUT Paparizon, emëron ‘kamarieren’ e tij Rudina Degjonin me dosje korrupsioni, pazare, lidhje, interesa, vjedhje dhe pastrim parash |url=https://prapaskena.com/2026/06/02/nuk-i-firmosi-aferat-klod-allajbeu-shkarkon-drejtoreshen-e-qsut-paparizon-emeron-kamarieren-e-tij-rudina-degjonin-me-dosje-korrupsioni-pazare-lidhje-interesa-vjedhje-dhe-pastrim-parash/ |access-date=2026-08-31 |website=prapaskena.com}}</ref> == Vlerësime == Prej 2008,anëtar i Shoqatës së Shkencëtarëve Shqiptarë (Albascience) Gjithashtu, prej vitit 2009, ai është anëtar i bordit drejtues të organizatës jo-qeveritare jo-fitimprurëse “Albania Children Foundation”. Për katër vite (2008-2012), ai ka qenë drejtues i filialit shqiptar të shoqatës për sipërmarrësit e rinj “YES”.<ref name=":1" /> Nga viti 2015, Allajbeu është president i [[Agjensia Kombëtare të Anti-Dopingut|Organizata Kombëtare të Anti-Dopingut]].<ref>{{Cite web |title=National Anti-Doping Organization of Albania – NADO |url=https://nado.org.al/ |access-date=2026-08-31 |language=sq-AL}}</ref> Gjithashtu mban po këtë rol në Federatën Shqiptare të Ekuestrianizmit, që nga 2014. Ai ka drejtuar dy edicionet e para të Kongresit Ndërkombëtar Multidisiplinar Mjekësor, projekt i organizuar nga [[Spitali amerikan|Spitali Amerikan]]. Klodian Allajbeu është dekoruar me titullin “Qytetar Nderi i Beratit” në 2014, dorëzuar për ndihmën e dhënë në komunitet dhe aktivitetet filantropike.<ref>http://bashkiaberat.gov.al/njeriu-i-vitit-klodian-allajbeu/</ref> Një vit më vonë, ai u dekorua nga [[Presidenti i Shqipërisë|Presidenti i Republikës së Shqipërisë]] për “Kontribut të vlefshëm në zhvillimin e shëndetësisë shqiptare”.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8IjpOBmjx-4</ref> == Referime == {{reflist}} == Ndërlidhje të jashtme == * [https://al.spitaliamerikan.com/ Faqja e uebit e Spitalit Amerikan] *{{twitter|KlodianAllajbeu}} *{{instagram|/klodian.allajbeu}} *[https://www.linkedin.com/in/klodian-allajbeu-a5837ba4 Klodian Allajbeu] në [[LinkedIn]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Berati]] [[Kategoria:Biznesmenë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] {{biografi-cung}} [[Kategoria:Investitorë shqiptarë]] dcrfffrnqx7zowbj0se51f6jdeccmiz 3029003 3028832 2026-09-01T09:55:36Z DieliAlla 149013 3029003 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Klodian Allajbeu | image = Dr. Klodian Allajbeu.jpg | birth_date = {{Birth date and age|year=1978|month=04|day=21|df=yes}} | birth_place = [[Berat]], [[Shqipëri]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Shqiptarët|shqiptar]] | occupation = Sipërmarrës | known_for = Themelimin e [[Spitali Amerikan|Spitalit Amerikan]] | spouse = | children = 3 }} '''Klodian Allajbeu''' (lindur më 21 prill 1978) është një [[Sipërmarrësi|sipërmarrës]] shqiptar. Ai është bashkëthemelues, kryetar bordi dhe aksioner i rrjetit spitalor privat, [[Spitali Amerikan]], që operon në [[Shqipëria|Shqipëri]] dhe [[Kosova|Kosovë]].<ref>{{Cite web |title=Chairman |url=https://al.spitaliamerikan.com/rreth-nesh/chairman/ |access-date=2026-08-31 |website=American Hospital |language=sq}}</ref> Gjithashtu, Allajbeu njihet si pronar i universitetit privat Western Balkans University.<ref name=":1" /> Allajbeu është i lidhur me [[Krimi i organizuar|krimin e organizuar]] shqiptar përmes lidhjeve me kriminelë si [[Ergys Agasi]] dhe me kryeminstrin [[Edi Rama]]. Shpesh i cilësuar si [[Oligarkia|oligark]]<ref>{{Cite web |last=Telegraf |first=Gazeta |date=2026-03-31 |title=Pogaj i jep 800 MILIONË LEKË oligarkut Klodian Allajbeu me ortaken e mbesës së Berishës |url=https://telegraf.al/sociale/pogaj-i-jep-800-milione-leke-oligarkut-klodian-allajbeu-me-ortaken-e-mbeses-se-berishes/ |access-date=2026-09-01 |website=Gazeta Telegraf |language=sq}}</ref> Numri i lartë i kompanive dhe tenderat në shëndetësi. Ai është cilësuar si person me interes nga [[Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar|SPAK]]-u. Ai dyshohet për [[Korrupsioni|korrupsion]] dhe [[Pastrimi i parasë|pastrim parash]] përmes bizneseve të tij të shumta, të cilat shpeshherë janë në emër të familjarëve të tij, por zotërohen de fakto nga Allajbeu. == Jeta e hershme dhe arsimi== Klodian Allajbeu lindi më 21 prill 1978 në [[Berati|Berat]]. Ai përfitoi titullin Mjek i Përgjithshëm (MD) nga Fakulteti i Mjekësisë, Universiteti i [[Ankaraja|Ankarasë]] në [[Turqia|Turqi]], në vitin 2002. Specializimin në Mjekësi të Brendshme e ndoqi pranë [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]] gjatë viteve 2006–2008, ndërsa në vitin 2012 përfundoi studimet MBA (Master i Administrimit të Biznesit) pranë Universitetit të [[Kardif|Kardifit]] në [[Uellsi|Uells]], [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretëri e Bashkuar]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Team |first=Western Balkans University-Software Development |title=Dr. Klodian Allajbeu - Board Chairman - Western Balkans University |url=https://www.wbu.edu.al/sq/board-chairman |access-date=2026-08-31 |website=www.wbu.edu.al |language=en}}</ref> == Karriera == Klodian Allajbeu është bashkëthemelues dhe drejtor ekzekutiv i [[Spitali amerikan|Spitalit Amerikan]] që prej vitit 2006, kur ky spital filloi aktivitetin e tij. Aktualisht, Spitali Amerikan numëron pesë mjedise në Shqipëri, konkretisht, tre spitale në Tiranë, një në Durrës dhe një në Fier, si edhe dy spitale në Kosovë.<ref>https://al.spitaliamerikan.com/deget/</ref> Spitali Amerikan është certifikuar nga [[Organizata Ndërkombëtare për Standardizim|Organizata Ndërkombëtare për Standartizim]] (ISO 9001:2008 dhe ISO 15189) për shërbimet dhe standartin me të cilin ato mundësohen.<ref>{{Cite web |last=Istrefi |first=Gledisa |date=2011-06-08 |title=Pas certifikatës ISO, Spitali Amerikan gati për testin e akreditimit-(8 Qershor 2011) |url=https://tvklan.al/pas-certifikates-iso-spitali-amerikan-gati-per-testin-e-akreditimit-8-qershor-2011 |access-date=2026-09-01 |website=Tv Klan |language=sq}}</ref> Në vitin 2018 Spitali Amerikan bleu Spitalin Hygeia. Allajbeu është i grupit spitalor, që nga themelimi i tij në vitin 2006, sot numëron pesë ambjente në Shqipëri dhe dy në Kosovë. Më poshtë lista e bizneseve ku Allajbeu është aksioner i plotë ose i pjesshëm: '''Sektori i Shëndetësisë dhe Koncesionet''' Spitali Amerikan (American Hospital): Rrjeti më i madh spitalor privat në vend, ku ai është bashkëthemelues, CEO dhe zotërues mazhoritar i aksioneve (përmes lëvizjeve të fundit të kapitalit). Spitali Ndërkombëtar (International Hospital - Ish-Spitali Hygeia): Spital i blerë më 2018 dhe i integruar nën të njëjtin rrjet menaxhues. Dia Vita / Evita: Kompani të lidhura ngushtë me të që kanë menaxhuar koncesionin e famshëm të hemodializës në Shqipëri. Medical Recycling: Kompani e zotëruar me 100% të aksioneve, e fokusuar në trajtimin, riciklimin dhe përpunimin e mbetjeve spitalore. <ref>{{Cite web |title=Tentakulat e Klod Allajbeut, prestanomet që përdor për korrupsion dhe pastrim parash, në skenë gruaja, babai, kushërira dhe rrethi i punonjëve të tij |url=https://prapaskena.com/2026/08/01/tentakulat-e-klod-allajbeut-prestanomet-qe-perdor-per-korrupsion-dhe-pastrim-parash-ne-skene-gruaja-babai-kusherira-dhe-rrethi-i-punonjeve-te-tij/ |access-date=2026-08-31 |website=prapaskena.com|language=sq}}</ref> '''Sektori i Arsimit''' Western Balkans University (WBU): Institucion i arsimit të lartë i regjistruar në vitin 2020, ku Klodian Allajbeu zotëron 90% të aksioneve dhe shërben si Kryetar i Bordit<ref>{{Cite web |last=Team |first=Western Balkans University-Software Development |title=Dr. Klodian Allajbeu - Board Chairman - Western Balkans University |url=https://www.wbu.edu.al/sq/board-chairman |access-date=2026-08-31 |website=www.wbu.edu.al |language=en}}</ref> '''Sektori i Energjisë, Ndërtimit dhe Telekomunikacionit''' Energy Project: Kompani ku ai është pronar me 100% të aksioneve, e fokusuar në prodhimin e energjisë elektrike. Future Cement: Kompani e industrisë së çimentos dhe ndërtimit, e zotëruar plotësisht prej tij (100%). N & S Telecom: Kompani e komunikimeve elektronike, ku ai zotëron 25% të aksioneve nëpërmjet ''Energy Project''. Con Energy Albania: Kompani në të cilën zotëron 50% të aksioneve (aktualisht me status të pezulluar).<ref name=":0">{{Cite web |title=Familja Allajbeu |url=https://kosovo.mom-gmr.org/sq/pronesia/pronaret/detail/owner/owner/show/allajbeu-family-1/ |access-date=2026-08-31 |website=kosovo.mom-gmr.org |language=sq}}</ref> '''Logjistikë, Tregti dhe Bujqësi''' Ekma Albania: Shoqëri e rëndësishme në fushën e logjistikës dhe pasurive të paluajtshme, e cila menaxhon Tregun e Shumicës së Produkteve Ushqimore dhe Bujqësore në Tiranë. Anamark: Kompani e regjistruar për qiradhënie dhe tregtim artikujsh ushqimorë, në pronësi 100% të tij. Agromel dhe Agromark: Ndërmarrje të fokusuara në përpunimin e produkteve bujqësore dhe frutave të pyllit. Blue Sea Mariculture Albania: Kompani aktive në fushën e peshkimit dhe rritjes së peshkut, ku zotëron 10% të aksioneve (me status të pezulluar)<ref name=":0" /> Equos Resort == Lidhja me krimin == '''Lidhja me Ergys Agasin''' Lidhja mes Klodian Allajbeut dhe Ergys Agasit (i cili njihet publikisht si një person me influencë të fortë politike dhe lidhje të ngushta me eksponentë të mazhorancës) është dokumentuar kryesisht përmes investimeve të përbashkëta në pasuri të paluajtshme. Ortakëria de facto: Sipas investigimeve mediatike, të dy kanë pasur interesa të përbashkëta financiare në kompleksin "Equos Resort". Agasi ka qenë i lidhur me pronësinë e vilave apo strukturave brenda resortit, ndërsa Allajbeu ka kontrolluar de facto një pjesë të madhe të kapitalit dhe operacioneve të këtij kompleksi luksoz. Arrestimi i fundit i Agasit: Kjo lidhje ka marrë vëmendje të shtuar pas arrestimit të Ergys Agasit nga SPAK në gusht të vitit 2026, si i dyshuar për drejtimin e një grupi të strukturuar kriminal që operonte me tendera në AKSHI dhe ushtronte konkurrencë të paligjshme përmes dhunës.<ref>{{Cite web |last=Mexhis |title=Kryemafiozi Ergys Agasi dhe kryegylenisti Klodian Allajbeu, ortakë në “Equos Resort” |url=https://mexhlis.com/kryesore/9641-kryemafiozi-ergys-agasi-dhe-kryegylenisti-klodian-allajbeu-ortake-ne-equos-resort |access-date=2026-08-31 |website=Mexhlis.com {{!}} Portal me lajme, analiza, studime të fushave politike, sociale dhe Islame |language=sq}}</ref> '''Përballja me SPAK (Hetimet dhe Sekuestrimet)''' Klodian Allajbeu nuk është më thjesht një emër i përfolur, por person nën hetim aktiv nga Prokuroria e Posaçme: Thirrjet në SPAK dhe sekuestrimi i telefonit: Në fillim të vitit 2026, Allajbeu u paraqit zyrtarisht në zyrat e SPAK për t'u marrë në pyetje. Gjatë kësaj periudhe, oficerët e BKH-së i sekuestruan telefonin celular dhe pajisje të tjera elektronike në zyrat e kompanive të tij me qëllim ekstraktimin e komunikimeve sekrete. Fokusimi i hetimeve: SPAK po heton rolin e tij në dy nga koncesionet më të shtrenjta dhe të debatuara në shëndetësi (përfshirë atë të hemodializës përmes kompanisë "Evita"). Hetimet shtrihen mbi dyshimet për korrupsion të zyrtarëve të lartë, falsifikim dokumentesh dhe skema të pastrimit të parave. Hetimet ndërkufitare: Përveç Shqipërisë, Allajbeu është vënë nën akuzë nga Prokuroria Speciale e Kosovës për një skemë të dyshuar miliona euroshe të pastrimit të parave përmes dokumenteve të falsifikuara në "American Hospital Kosova".<ref>{{Citation |title=134 mijë shikime · 96 reagime {{!}} Biznesmeni Klodian Allajbeu iu përgjigj një fletëthirrjeje të SPAK dhe u paraqit në selinë e Prokurorisë së Posaçme për Krimet e Rënda mesditën e kësaj të marte. Kjo shënon herën e dytë që ai pyetet nga organi i akuzës, ndërsa hetimet vazhdojnë ndaj kompanive të lidhura me të. Në kuadër të veprimeve të fundit, SPAK ka kryer sekuestrimin e pajisjeve të ndryshme, përfshirë telefona dhe kompjutera, nga kompanitë dhe personat e lidhur me Allajbeun. Në momentin e hyrjes në SPAK, ai u prit nga Elton Kërluku, kreu i hetimit financiar pranë BKH. Biznesmenit përfitues të shumë tenderave të dyshimtë në sektorin e Shëndetësisë iu sekuestrua telefoni pak ditë më parë teksa po hetohet për korrupsion në tendera dhe pastrim parash. {{!}} JOQ Albania |url=https://www.facebook.com/reel/696927746781286/ |language=sq |access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Citation |last=MCN TV |title=Kontrollet te “Evita”, Bregu: Klodian Allajbeu për herë në SPAK, të shohim si i ka fituar tenderat |date=2026-02-03 |url=https://www.youtube.com/watch?v=76XMNfyWCvw |language=sq |access-date=2026-08-31}}</ref> '''Politika dhe krimi''' Ura lidhëse mes dy kampeve: Allajbeu ka arritur të zgjerojë perandorinë e tij spitalore dhe koncesionare duke marrë mbështetje dhe kontrata miliona eurosh si nga qeveria e djathtë (ku nisi projektet e para), ashtu edhe nga qeveria e majtë (ku konsolidoi koncesionet e shëndetësisë). Ai konsiderohet si një nga oligarkët që financon dhe ruan raporte të favorshme me ministrat e linjës për të diktuar emërimet në krye të spitaleve publike (si [[Qendra Spitalore Universitare "Nënë Tereza"|QSUT]]) me qëllim favorizimin e spitaleve të tij private. Lidhja me krimin: Emri i tij ndërlidhet me botën e krimit të organizuar përmes personave si Ergys Agasi. Agasi akuzohet zyrtarisht nga SPAK se ka përdorur struktura kriminale, dhunë dhe kanunorë për të gjobitur, kërcënuar apo rrëmbyer rivalët në biznes me qëllim që ata të tërhiqeshin nga garat publike. Ky gërshetim i kapitalit të Allajbeut me metodat e forcës të dyshuara nga Agasi po analizohet nga prokurorët si një model i pastrimit të parave të pista në sektorin e hotelerisë dhe ndërtimit. <ref>{{Cite web |title=Nuk i firmosi aferat, Klod Allajbeu shkarkon drejtoreshën e QSUT Paparizon, emëron ‘kamarieren’ e tij Rudina Degjonin me dosje korrupsioni, pazare, lidhje, interesa, vjedhje dhe pastrim parash |url=https://prapaskena.com/2026/06/02/nuk-i-firmosi-aferat-klod-allajbeu-shkarkon-drejtoreshen-e-qsut-paparizon-emeron-kamarieren-e-tij-rudina-degjonin-me-dosje-korrupsioni-pazare-lidhje-interesa-vjedhje-dhe-pastrim-parash/ |access-date=2026-08-31 |website=prapaskena.com|language=sq}}</ref> == Jeta personale == Bashkëshortja e Klodian Allajbeut është Iris Allajbeu (Polovina). Ajo është mjeke [[Radiologjia|radiologe]] dhe Profesore e Asociuar për Kërkimet e Avancuara Klinike në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]]. Gjithashtu, ajo mban pozicionin e Shefes së Departamentit të [[Neuroimazheria|Imazherisë]] së Avancuar në Spitalin Amerikan në Tiranë. Çifti ka 3 fëmijë, dy vajza (A. Allajbeu, I. Allajbeu) dhe një djalë (E. Allajbeu). == Nderime == Prej 2008,anëtar i Shoqatës së Shkencëtarëve Shqiptarë (Albascience) Gjithashtu, prej vitit 2009, ai është anëtar i bordit drejtues të organizatës jo-qeveritare jo-fitimprurëse “Albania Children Foundation”. Për katër vite (2008-2012), ai ka qenë drejtues i filialit shqiptar të shoqatës për sipërmarrësit e rinj “YES”.<ref name=":1" /> Nga viti 2015, Allajbeu është president i [[Agjensia Kombëtare të Anti-Dopingut|Organizata Kombëtare të Anti-Dopingut]].<ref>{{Cite web |title=National Anti-Doping Organization of Albania – NADO |url=https://nado.org.al/ |access-date=2026-08-31 |language=sq-AL}}</ref> Gjithashtu mban po këtë rol në Federatën Shqiptare të Ekuestrianizmit, që nga 2014. Ai ka drejtuar dy edicionet e para të Kongresit Ndërkombëtar Multidisiplinar Mjekësor, projekt i organizuar nga [[Spitali amerikan|Spitali Amerikan]]. Klodian Allajbeu është dekoruar me titullin “Qytetar Nderi i Beratit” në 2014, dorëzuar për ndihmën e dhënë në komunitet dhe aktivitetet filantropike.<ref>http://bashkiaberat.gov.al/njeriu-i-vitit-klodian-allajbeu/</ref> Një vit më vonë, ai u dekorua nga [[Presidenti i Shqipërisë|Presidenti i Republikës së Shqipërisë]] për “Kontribut të vlefshëm në zhvillimin e shëndetësisë shqiptare”.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=8IjpOBmjx-4</ref> == Referime == {{reflist}} == Ndërlidhje të jashtme == * [https://al.spitaliamerikan.com/ Faqja e uebit e Spitalit Amerikan] *{{twitter|KlodianAllajbeu}} *{{instagram|/klodian.allajbeu}} *[https://www.linkedin.com/in/klodian-allajbeu-a5837ba4 Klodian Allajbeu] në [[LinkedIn]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Berati]] [[Kategoria:Biznesmenë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] {{biografi-cung}} [[Kategoria:Investitorë shqiptarë]] iq5gyj8vjy942q1p125ovtefszrgwdk 3029014 3029003 2026-09-01T10:55:33Z DieliAlla 149013 3029014 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Klodian Allajbeu | image = Dr. Klodian Allajbeu.jpg | birth_date = {{Birth date and age|year=1978|month=04|day=21|df=yes}} | birth_place = [[Berat]], [[Shqipëri]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Shqiptarët|shqiptar]] | occupation = Sipërmarrës | known_for = Themelimin e [[Spitali Amerikan|Spitalit Amerikan]] | spouse = | children = 3 }} '''Klodian Allajbeu''' (lindur më 21 prill 1978) është një [[Sipërmarrësi|sipërmarrës]] shqiptar. Ai është bashkëthemelues, kryetar bordi dhe aksioner i rrjetit spitalor privat, [[Spitali Amerikan]], që operon në [[Shqipëria|Shqipëri]] dhe [[Kosova|Kosovë]].<ref>{{Cite web |title=Chairman |url=https://al.spitaliamerikan.com/rreth-nesh/chairman/ |access-date=2026-08-31 |website=American Hospital |language=sq}}</ref> Gjithashtu, Allajbeu njihet si pronar i universitetit privat Western Balkans University.<ref name=":1" /> Allajbeu është i lidhur me [[Krimi i organizuar|krimin e organizuar]] shqiptar përmes lidhjeve me kriminelë si [[Ergys Agasi]] dhe me kryeminstrin [[Edi Rama]]. Shpesh i cilësuar si [[Oligarkia|oligark]]<ref>{{Cite web |last=Telegraf |first=Gazeta |date=2026-03-31 |title=Pogaj i jep 800 MILIONË LEKË oligarkut Klodian Allajbeu me ortaken e mbesës së Berishës |url=https://telegraf.al/sociale/pogaj-i-jep-800-milione-leke-oligarkut-klodian-allajbeu-me-ortaken-e-mbeses-se-berishes/ |access-date=2026-09-01 |website=Gazeta Telegraf |language=sq}}</ref> Numri i lartë i kompanive dhe tenderat në shëndetësi. Ai është cilësuar si person me interes nga [[Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar|SPAK]]-u. Ai dyshohet për [[Korrupsioni|korrupsion]] dhe [[Pastrimi i parasë|pastrim parash]] përmes bizneseve të tij të shumta, të cilat shpeshherë janë në emër të familjarëve të tij, por zotërohen de fakto nga Allajbeu. == Jeta e hershme dhe arsimi== Klodian Allajbeu lindi më 21 prill 1978 në [[Berati|Berat]]. Ai përfitoi titullin Mjek i Përgjithshëm (MD) nga Fakulteti i Mjekësisë, Universiteti i [[Ankaraja|Ankarasë]] në [[Turqia|Turqi]], në vitin 2002. Specializimin në Mjekësi të Brendshme e ndoqi pranë [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]] gjatë viteve 2006–2008, ndërsa në vitin 2012 përfundoi studimet MBA (Master i Administrimit të Biznesit) pranë Universitetit të [[Kardif|Kardifit]] në [[Uellsi|Uells]], [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretëri e Bashkuar]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Team |first=Western Balkans University-Software Development |title=Dr. Klodian Allajbeu - Board Chairman - Western Balkans University |url=https://www.wbu.edu.al/sq/board-chairman |access-date=2026-08-31 |website=www.wbu.edu.al |language=en}}</ref> == Karriera == Më poshtë lista e bizneseve ku Allajbeu është aksioner i plotë ose i pjesshëm: '''Sektori i Shëndetësisë dhe Koncesionet''' Spitali Amerikan (American Hospital): Rrjeti më i madh spitalor privat në vend, ku ai është bashkëthemelues, CEO dhe zotërues mazhoritar i aksioneve (përmes lëvizjeve të fundit të kapitalit). Klodian Allajbeu është bashkëthemelues dhe drejtor ekzekutiv i [[Spitali Amerikan|Spitalit Amerikan]] që prej vitit 2006, kur ky spital filloi aktivitetin e tij. Aktualisht, Spitali Amerikan numëron shatë mjedise në Shqipëri, konkretisht, tre spitale në [[Tirana|Tiranë]], nga një në [[Durrësi|Durrës]], [[Shkodra|Shkodër]], [[Fieri|Fier]], [[Gjirokastra|Gjirokastër]] si dhe një spital në [[Prishtina|Prishtinë]], Kosovë.<ref>https://al.spitaliamerikan.com/deget/</ref> Spitali Amerikan është certifikuar nga [[Organizata Ndërkombëtare për Standardizim]] (ISO) me kodin ISO 9001:2008 më 2010 për menaxhimin e përgjithshëm administrativ dhe spitalor dhe me kodin ISO 15189 për rrjetin laboratorik (dhe rrjetin ALNET) për vlerësimin e kompetencës, cilësisë dhe saktësisë në laboratorët mjekësorë diagnostikues.<ref>{{Cite web |last=Istrefi |first=Gledisa |date=2011-06-08 |title=Pas certifikatës ISO, Spitali Amerikan gati për testin e akreditimit-(8 Qershor 2011) |url=https://tvklan.al/pas-certifikates-iso-spitali-amerikan-gati-per-testin-e-akreditimit-8-qershor-2011 |access-date=2026-09-01 |website=Tv Klan |language=sq}}</ref> Spitali Ndërkombëtar (International Hospital - Ish-Spitali Hygeia): Spital i blerë më 2018 dhe i integruar nën të njëjtin rrjet menaxhues. Dia Vita / Evita: Kompani të lidhura ngushtë me të që kanë menaxhuar koncesionin e famshëm të hemodializës në Shqipëri. Medical Recycling: Kompani e zotëruar me 100% të aksioneve, e fokusuar në trajtimin, riciklimin dhe përpunimin e mbetjeve spitalore. <ref>{{Cite web |title=Tentakulat e Klod Allajbeut, prestanomet që përdor për korrupsion dhe pastrim parash, në skenë gruaja, babai, kushërira dhe rrethi i punonjëve të tij |url=https://prapaskena.com/2026/08/01/tentakulat-e-klod-allajbeut-prestanomet-qe-perdor-per-korrupsion-dhe-pastrim-parash-ne-skene-gruaja-babai-kusherira-dhe-rrethi-i-punonjeve-te-tij/ |access-date=2026-08-31 |website=prapaskena.com|language=sq}}</ref> '''Sektori i Arsimit''' Western Balkans University (WBU): Institucion i arsimit të lartë i regjistruar në vitin 2020, ku Klodian Allajbeu zotëron 90% të aksioneve dhe shërben si Kryetar i Bordit<ref>{{Cite web |last=Team |first=Western Balkans University-Software Development |title=Dr. Klodian Allajbeu - Board Chairman - Western Balkans University |url=https://www.wbu.edu.al/sq/board-chairman |access-date=2026-08-31 |website=www.wbu.edu.al |language=en}}</ref> '''Sektori i Energjisë, Ndërtimit dhe Telekomunikacionit''' Energy Project: Kompani ku ai është pronar me 100% të aksioneve, e fokusuar në prodhimin e energjisë elektrike. Future Cement: Kompani e industrisë së çimentos dhe ndërtimit, e zotëruar plotësisht prej tij (100%). N & S Telecom: Kompani e komunikimeve elektronike, ku ai zotëron 25% të aksioneve nëpërmjet ''Energy Project''. Con Energy Albania: Kompani në të cilën zotëron 50% të aksioneve (aktualisht me status të pezulluar).<ref name=":0">{{Cite web |title=Familja Allajbeu |url=https://kosovo.mom-gmr.org/sq/pronesia/pronaret/detail/owner/owner/show/allajbeu-family-1/ |access-date=2026-08-31 |website=kosovo.mom-gmr.org |language=sq}}</ref> '''Logjistikë, Tregti dhe Bujqësi''' Ekma Albania: Shoqëri e rëndësishme në fushën e logjistikës dhe pasurive të paluajtshme, e cila menaxhon Tregun e Shumicës së Produkteve Ushqimore dhe Bujqësore në Tiranë. Anamark: Kompani e regjistruar për qiradhënie dhe tregtim artikujsh ushqimorë, në pronësi 100% të tij. Agromel dhe Agromark: Ndërmarrje të fokusuara në përpunimin e produkteve bujqësore dhe frutave të pyllit. Blue Sea Mariculture Albania: Kompani aktive në fushën e peshkimit dhe rritjes së peshkut, ku zotëron 10% të aksioneve (me status të pezulluar)<ref name=":0" /> Equos Resort == Lidhja me krimin == '''Lidhja me Ergys Agasin''' Lidhja mes Klodian Allajbeut dhe Ergys Agasit (i cili njihet publikisht si një person me influencë të fortë politike dhe lidhje të ngushta me eksponentë të mazhorancës) është dokumentuar kryesisht përmes investimeve të përbashkëta në pasuri të paluajtshme. Ortakëria de facto: Sipas investigimeve mediatike, të dy kanë pasur interesa të përbashkëta financiare në kompleksin "Equos Resort". Agasi ka qenë i lidhur me pronësinë e vilave apo strukturave brenda resortit, ndërsa Allajbeu ka kontrolluar de facto një pjesë të madhe të kapitalit dhe operacioneve të këtij kompleksi luksoz. Arrestimi i fundit i Agasit: Kjo lidhje ka marrë vëmendje të shtuar pas arrestimit të Ergys Agasit nga SPAK në gusht të vitit 2026, si i dyshuar për drejtimin e një grupi të strukturuar kriminal që operonte me tendera në AKSHI dhe ushtronte konkurrencë të paligjshme përmes dhunës.<ref>{{Cite web |last=Mexhis |title=Kryemafiozi Ergys Agasi dhe kryegylenisti Klodian Allajbeu, ortakë në “Equos Resort” |url=https://mexhlis.com/kryesore/9641-kryemafiozi-ergys-agasi-dhe-kryegylenisti-klodian-allajbeu-ortake-ne-equos-resort |access-date=2026-08-31 |website=Mexhlis.com {{!}} Portal me lajme, analiza, studime të fushave politike, sociale dhe Islame |language=sq}}</ref> '''Përballja me SPAK (Hetimet dhe Sekuestrimet)''' Klodian Allajbeu nuk është më thjesht një emër i përfolur, por person nën hetim aktiv nga Prokuroria e Posaçme: Thirrjet në SPAK dhe sekuestrimi i telefonit: Në fillim të vitit 2026, Allajbeu u paraqit zyrtarisht në zyrat e SPAK për t'u marrë në pyetje. Gjatë kësaj periudhe, oficerët e BKH-së i sekuestruan telefonin celular dhe pajisje të tjera elektronike në zyrat e kompanive të tij me qëllim ekstraktimin e komunikimeve sekrete. Fokusimi i hetimeve: SPAK po heton rolin e tij në dy nga koncesionet më të shtrenjta dhe të debatuara në shëndetësi (përfshirë atë të hemodializës përmes kompanisë "Evita"). Hetimet shtrihen mbi dyshimet për korrupsion të zyrtarëve të lartë, falsifikim dokumentesh dhe skema të pastrimit të parave. Hetimet ndërkufitare: Përveç Shqipërisë, Allajbeu është vënë nën akuzë nga Prokuroria Speciale e Kosovës për një skemë të dyshuar miliona euroshe të pastrimit të parave përmes dokumenteve të falsifikuara në "American Hospital Kosova".<ref>{{Citation |title=134 mijë shikime · 96 reagime {{!}} Biznesmeni Klodian Allajbeu iu përgjigj një fletëthirrjeje të SPAK dhe u paraqit në selinë e Prokurorisë së Posaçme për Krimet e Rënda mesditën e kësaj të marte. Kjo shënon herën e dytë që ai pyetet nga organi i akuzës, ndërsa hetimet vazhdojnë ndaj kompanive të lidhura me të. Në kuadër të veprimeve të fundit, SPAK ka kryer sekuestrimin e pajisjeve të ndryshme, përfshirë telefona dhe kompjutera, nga kompanitë dhe personat e lidhur me Allajbeun. Në momentin e hyrjes në SPAK, ai u prit nga Elton Kërluku, kreu i hetimit financiar pranë BKH. Biznesmenit përfitues të shumë tenderave të dyshimtë në sektorin e Shëndetësisë iu sekuestrua telefoni pak ditë më parë teksa po hetohet për korrupsion në tendera dhe pastrim parash. {{!}} JOQ Albania |url=https://www.facebook.com/reel/696927746781286/ |language=sq |access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Citation |last=MCN TV |title=Kontrollet te “Evita”, Bregu: Klodian Allajbeu për herë në SPAK, të shohim si i ka fituar tenderat |date=2026-02-03 |url=https://www.youtube.com/watch?v=76XMNfyWCvw |language=sq |access-date=2026-08-31}}</ref> '''Politika dhe krimi''' Ura lidhëse mes dy kampeve: Allajbeu ka arritur të zgjerojë perandorinë e tij spitalore dhe koncesionare duke marrë mbështetje dhe kontrata miliona eurosh si nga qeveria e djathtë (ku nisi projektet e para), ashtu edhe nga qeveria e majtë (ku konsolidoi koncesionet e shëndetësisë). Ai konsiderohet si një nga oligarkët që financon dhe ruan raporte të favorshme me ministrat e linjës për të diktuar emërimet në krye të spitaleve publike (si [[Qendra Spitalore Universitare "Nënë Tereza"|QSUT]]) me qëllim favorizimin e spitaleve të tij private. Lidhja me krimin: Emri i tij ndërlidhet me botën e krimit të organizuar përmes personave si Ergys Agasi. Agasi akuzohet zyrtarisht nga SPAK se ka përdorur struktura kriminale, dhunë dhe kanunorë për të gjobitur, kërcënuar apo rrëmbyer rivalët në biznes me qëllim që ata të tërhiqeshin nga garat publike. Ky gërshetim i kapitalit të Allajbeut me metodat e forcës të dyshuara nga Agasi po analizohet nga prokurorët si një model i pastrimit të parave të pista në sektorin e hotelerisë dhe ndërtimit. <ref>{{Cite web |title=Nuk i firmosi aferat, Klod Allajbeu shkarkon drejtoreshën e QSUT Paparizon, emëron ‘kamarieren’ e tij Rudina Degjonin me dosje korrupsioni, pazare, lidhje, interesa, vjedhje dhe pastrim parash |url=https://prapaskena.com/2026/06/02/nuk-i-firmosi-aferat-klod-allajbeu-shkarkon-drejtoreshen-e-qsut-paparizon-emeron-kamarieren-e-tij-rudina-degjonin-me-dosje-korrupsioni-pazare-lidhje-interesa-vjedhje-dhe-pastrim-parash/ |access-date=2026-08-31 |website=prapaskena.com|language=sq}}</ref> == Jeta personale == Bashkëshortja e Klodian Allajbeut është Iris Allajbeu (Polovina). Ajo është mjeke [[Radiologjia|radiologe]] dhe Profesore e Asociuar për Kërkimet e Avancuara Klinike në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]]. Gjithashtu, ajo mban pozicionin e Shefes së Departamentit të [[Neuroimazheria|Imazherisë]] së Avancuar në Spitalin Amerikan në Tiranë. Çifti ka tri fëmijë, dy vajza (A. Allajbeu, I. Allajbeu) dhe një djalë (E. Allajbeu). == Nderime == Kryetar i Dhomës Britanike të Tregtisë në Shqipëri Prej 2008, anëtar i Shoqatës së Shkencëtarëve Shqiptarë (Albascience). Gjithashtu, prej vitit 2009, ai është anëtar i bordit drejtues të organizatës joqeveritare jofitimprurëse “Albanian Children Foundation”. Për katër vite (2008-2012), ai ka qenë drejtues i filialit shqiptar të shoqatës për sipërmarrësit e rinj “YES”.<ref name=":1" /> Nga viti 2015, Allajbeu është kryetar i Organizatës Kombëtare Antidoping.<ref>{{Cite web |title=National Anti-Doping Organization of Albania – NADO |url=https://nado.org.al/ |access-date=2026-08-31 |language=sq-AL}}</ref> Gjithashtu mban po këtë rol në Federatën Shqiptare të Sporteve me Kuaj,<ref>{{Cite web |title=Home {{!}} Federata Shqiptare e Sporteve me Kuaj |url=https://albanianequestrian.org/home/ |access-date=2026-09-01 |language=sq}}</ref> që nga 2014. Ai ka drejtuar dy edicionet e para të Kongresit Ndërkombëtar Multidisiplinar Mjekësor, projekt i organizuar nga Spitali Amerikan. Klodian Allajbeu është dekoruar me titullin “Njeriu i Vitit” më 2012 dhe "Qytetar Nderi" më 2014 nga [[Kryetari i Bashkisë|kryebashkiaku]] i atëhershëm i [[Berati|Beratit]], [[Fadil Nasufi]], "për ndihmën e dhënë në komunitet dhe aktivitetet filantropike".<ref>{{Cite web |title=Njeriu i Vitit, Klodian Allajbeu |url=https://bashkiaberat.gov.al/njeriu-i-vitit-klodian-allajbeu/ |access-date=2026-09-01 |website=Bashkia Berat |language=en-US}}</ref><ref name=":1" /> Më 2015, ai u dekorua nga [[Presidenti i Shqipërisë]], në atë kohë [[Bujar Nishani]], "për kontribut të vlefshëm në zhvillimin e shëndetësisë shqiptare”.<ref>{{Citation |last=Vizion Plus TV |title=Dekorohet drejtori i “Spitalit Amerikan” - News, Lajme - Vizion Plus |date=2015-04-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8IjpOBmjx-4 |language=sq |access-date=2026-09-01}}</ref> == Referime == {{reflist}} == Ndërlidhje të jashtme == * [https://al.spitaliamerikan.com/ Faqja e uebit e Spitalit Amerikan] *[https://www.instagram.com/klodian.allajbeu/ Klodian Allajbeu] në [[Instagram]] *[https://www.facebook.com/klodian.allajbeu/?locale=sq_AL Klodian Allajbeu] në [[Facebook]] *[https://x.com/AllajbeuKlodian Klodian Allajbeu][https://x.com/KlodianAllajbeu] në [[X (rrjet social)|X]] (më parë Twitter) *[https://www.linkedin.com/in/klodian-allajbeu-a5837ba4 Klodian Allajbeu] në [[LinkedIn]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Berati]] [[Kategoria:Biznesmenë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Investitorë shqiptarë]] rctp1uy2pfvrdluzci3kwpai66kfose 1 265990 3028974 3026339 2026-09-01T04:18:22Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Joan Miro/Arkivi 1]] 3028974 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Joan Miro/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} chv8yasr94mdj7ii0cqos1u4ezgfuw7 1 267041 3029016 2997855 2026-09-01T11:07:03Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029016 wikitext text/x-wiki == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhjet e jashtme në [[Gjuha Huave]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1991252 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://archive.is/20130129011651/http://www.mobiledia.com/news/96056.html te http://www.mobiledia.com/news/96056.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20120701090820/http://www.mcclatchydc.com/2011/06/27/116595/hip-hop-texting-may-help-save.html te http://www.mcclatchydc.com/2011/06/27/116595/hip-hop-texting-may-help-save.html Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 21:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gjuha Huave]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2577868 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170525143823/https://www.altalang.com/beyond-words/2012/03/26/texting-endangered-languages/ për lidhjen http://www.altalang.com/beyond-words/2012/03/26/texting-endangered-languages/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 gusht 2023 14:41 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gjuha huave]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997854 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://archive.today/20130129011651/http://www.mobiledia.com/news/96056.html me https://web.archive.org/web/20140115060525/http://www.mobiledia.com/news/96056.html te lidhja http://www.mobiledia.com/news/96056.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 qershor 2026 22:01 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gjuha huave]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029015 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181213052548/https://site.inali.gob.mx/pdf/libro_lenguas_indigenas_nacionales_en_riesgo_de_desaparicion.pdf për lidhjen http://site.inali.gob.mx/pdf/libro_lenguas_indigenas_nacionales_en_riesgo_de_desaparicion.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 13:07 (CEST) rqvo9ma4jn30hew5i0ffkdd880wrkg7 1 267333 3028976 3026335 2026-09-01T04:19:23Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Jesús Garay/Arkivi 1]] 3028976 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Jesús Garay/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} owfd21t3qa597l8th7vqm4m7u80h1vm 1 268030 3028856 2037903 2026-08-31T19:58:27Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3028856 wikitext text/x-wiki == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli [[Max Planck]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1994189 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20060828134833/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FPlanck%2C+Max te http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FPlanck%2C+Max *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20090406111308/http://www.yovisto.com/video/6389 te http://www.yovisto.com/video/6389 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 03:59 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Max Planck]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2037902 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111125052546/http://wikisource.org/wiki/Autor:Max_Planck për lidhjen http://wikisource.org/wiki/Autor:Max_Planck. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 24 shtator 2019 04:31 (CEST) == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Max Planck|19 gusht 2026|1370229334}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:58 (CEST) i7h2jw3qisaaiepvyt0tbsfoqv1ugvl 1 270226 3028918 2002785 2026-08-31T21:56:06Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028918 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Dajti Ekspres]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2002784 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060717052446/http://www.dajtiekspres.com/index.php për lidhjen http://www.dajtiekspres.com/index.php. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 05:41 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dajti Ekspres]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028917 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060209201411/http://www.njoftime.com/showthread.php?t=699 për lidhjen http://www.njoftime.com/showthread.php?t=699. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 23:56 (CEST) kszsbqgu7mgz1sey47c7z1lxyhgtsif 1 270541 3028872 2844128 2026-08-31T20:52:54Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3028872 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Iluminizmi]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2004021 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070910184210/http://www.dadalos.org/alb/Parteien/GLOSSAR.HTM për lidhjen http://www.dadalos.org/alb/Parteien/GLOSSAR.HTM. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 10:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Epoka e Iluminizmit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2612596 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230824220906/https://www.bl.uk/restoration-18th-century-literature/articles/the-enlightenment për lidhjen https://www.bl.uk/restoration-18th-century-literature/articles/the-enlightenment. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 nëntor 2023 09:14 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Epoka e Iluminizmit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2844127 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241206163020/https://www.academia.edu/3769533 për lidhjen https://www.academia.edu/3769533. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 tetor 2025 00:42 (CEST) == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Age of Enlightenment|30 gusht 2026|1372116548}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 31 gusht 2026 22:52 (CEST) o562x7icrw8yruma0a0dafgr8jy1rbk 1 271216 3028849 2103852 2026-08-31T19:33:24Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3028849 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Muhamed bin Musa el-Harezmi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2038151 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100401085254/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Al-Khwarizmi.html për lidhjen http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Al-Khwarizmi.html. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 24 shtator 2019 05:43 (CEST) == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Al-Khwarizmi|21 korrik 2026|1365313405}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:33 (CEST) 4ctopu05me3qq486wh5sri8t4csc9nm 0 283571 3028845 2957103 2026-08-31T19:19:14Z Torvalu4 40844 3028845 wikitext text/x-wiki {{Gjuhësi}} '''Semantika''' (nga [[greqishtja e lashtë]] ''sēmantikós'' „domethënës“) është studimi [[Gjuhësia|gjuhësor]] dhe [[Filozofia|filozofik]] i kuptimit në [[Gjuha (komunikim)|gjuhë]], gjuhë programimi, logjikë formale dhe semiotikë. Ajo merret me studimin e marrëdhënieve midis ''shenjuesve'' - [[Fjala|fjalëve]], [[Fraza|frazave]], shenjave dhe [[Simboli|simboleve]] - si dhe me atë se çfarë ato synojnë në realitet, emërtimit të tyre. Në fjalorin shkencor ndërkombëtar semantika quhet edhe ''semasiologji''. Fjala ''semantikë'' u përdor për herë të parë nga Michel Bréal, filolog francez.<ref>''Chambers Biographical Dictionary'', 5e.1990, p.202</ref> Ajo tregon një gamë të ideve - nga të njohura deri tek shumë teknike. Shpesh përdoret në gjuhën e zakonshme për të treguar një problem të të kuptuarit që bie në zgjedhjen e fjalëve ose konotacionin. Ky problem i të kuptuarit ka qenë objekt i shumë pyetjeve zyrtare, për një periudhë të gjatë kohore, veçanërisht në fushën e semantikës formale. Në [[Gjuhësia|gjuhësi]], është studimi i interpretimit të shenjave ose simboleve të përdorura në agjenti ose [[Komunitet|bashkësi]] brenda rrethanave dhe [[Konteksti|konteksteve të]] veçanta. Brenda kësaj pamjeje, tingujt, shprehjet e fytyrës dhe gjuha e trupit kanë përmbajtje semantike (domethënëse) dhe secila përfshin disa degë të studimit. Në gjuhën e shkruar, gjëra të tilla si struktura e paragrafit dhe pikësimi kanë përmbajtje semantike; format e tjera të gjuhës kanë përmbajtje tjetër semantike.<ref name="Neurath1955">{{Cite book|last=Neurath|first=Otto|last2=Carnap|first2=Rudolf|last3=Morris|first3=Charles F. W.|title=International Encyclopedia of Unified Science|url=https://archive.org/details/internationalenc115neur|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago, IL|year=1955|pmid=17832642|language=en|doi=10.1126/science.86.2235.400}}</ref> Studimi zyrtar i semantikës kryqëzohet me shumë fusha të tjera të hulumtimit, përfshirë [[Leksikologjia|leksikologjinë]], [[Sintaksë|sintaksën]], [[Pragmatika|pragmatikën]], [[Etimologjia|etimologjinë]] dhe disa të tjera. Në mënyrë të pavarur, semantika është gjithashtu një fushë e përcaktuar mirë në vetvete, shpesh me veti sintetike.<ref>Cruse, Alan; ''Meaning and Language: An introduction to Semantics and Pragmatics'', Chapter 1, Oxford Textbooks in Linguistics, 2004; Kearns, Kate; ''Semantics'', Palgrave MacMillan 2000; Cruse, D. A.; ''Lexical Semantics'', Cambridge, Massachusetts, 1986.</ref> Fushat e mëtutjeshme të ndërlidhura përfshijnë [[Filologjia|filologjinë]], [[Komunikimi|komunikimin]] dhe [[ semiotika |semiotikën]]. Prandaj, studimi zyrtar i semantikës mund të jetë i shumëfishtë dhe kompleks. Semantika bie ndesh me [[ Sintaksë |sintaksën]], studimin e kombinatorizmit të njësive të një gjuhe (pa iu referuar kuptimit të tyre), dhe [[Pragmatika|pragmatikës]], studimit të marrëdhënieve midis simboleve të një gjuhe, kuptimit të tyre dhe përdoruesve të gjuhës.<ref>{{Cite book|title=Scientific Explanation|url=https://archive.org/details/fourdecadesofsci00salm|publisher=University of Minnesota Press|last=Kitcher|first=Philip|last2=Salmon|first2=Wesley C.|year=1989|location=Minneapolis, MN|page=[https://archive.org/details/fourdecadesofsci00salm/page/35 35]|language=en}}</ref> Semantika si një fushë studimi ka gjithashtu lidhje të rëndësishme me teori të ndryshme përfaqësuese të kuptimit, përfshirë teoritë e së vërtetës së kuptimit, teoritë e kohezionit të kuptimit dhe teoritë e korrespondencës së kuptimit. Secila prej këtyre ka të bëjë me studimin e përgjithshëm filozofik të realitetit dhe përfaqësimin e kuptimit. == Shih edhe == * [[Gjuhësia]] * [[Pragmatika]] * [[Pragmatizmi]] * [[Hermeneutika]] * [[Leksikologjia]] * [[Leksikografia]] == Referime == [[Kategoria:Gramatikë]] [[Kategoria:Gjuhësi]] 4ectshaw4uy4lpcn0hev1ak5jepdb4i 1 289819 3028788 2987683 2026-08-31T12:49:45Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028788 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ariu i murrmë/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ariu i murrmë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028787 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161220112705/https://wcd.coe.int/com.instranet.InstraServlet?command=com.instranet.CmdBlobGet&InstranetImage=1391833&SecMode=1&DocId=1459496&Usage=2 për lidhjen https://wcd.coe.int/com.instranet.InstraServlet?command=com.instranet.CmdBlobGet&InstranetImage=1391833&SecMode=1&DocId=1459496&Usage=2. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 14:49 (CEST) qhuqlr89wdon5p0l418cey8al0e8em3 0 291704 3028935 3004067 2026-08-31T22:45:09Z Leutrim.P 113691 + 6 categories; ± 2 categories using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028935 wikitext text/x-wiki {{italic title}} [[Skeda:Kurukshetra.jpg|parapamje|300px|Illustrimi i Betejës së Kurukshetrës]] '''Mahabharata''' ([[Gjuha sanskrite|Sanskrisht]]: महाभारतम्, ''Mahābhāratam'' {{IPA-sa|mɐɦaːˈbʱaːrɐtɐm|pron}}) është një nga dy [[Poezia epike indiane|poezi epike]] [[Letërsia sanskrite|sanskrite]] të [[Historia e Indisë|Indisë së lashtë]], tjetra është [[Ramayana]].<ref name="encindlit">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&pg=PA1755&dq=itihasa|title=The Encyclopaedia of Indian Literature (Volume Two) (Devraj to Jyoti)|language=en|isbn=978-81-260-1194-0|last1=Datta|first1=Amaresh|date=1 janar 2006}}</ref> Ajo transmeton luftën midis dy grupeve të kushërinjve në [[Lufta e Kurukshetrës|Luftën e Kurukshetrës]] dhe fatet e princërve [[Kaurava]] dhe [[Pandava]] dhe pasardhësit e tyre. Ai gjithashtu përmban materiale filozofike dhe devocionale, siç është diskutimi i katër "qëllimeve të jetës" ose ''[[Puruṣārtha|puruṣārtha]]'' (12.161). Ndër veprat kryesore dhe tregimet në ''Mahābhārata'' janë [[Bhagavad Gita]], tregimi i [[Damayanti]], tregimi i [[Savitri dhe Satyavan]], një version i shkurtuar i [[Ramayana]], dhe tregimi i [[Rishyasringa]], që shpesh konsiderohen si vepra në vete. Tradicionalisht, autorësia e ''Mahābhārata'' i atribuohet [[Vyasa]]. Ka pasur shumë përpjekje për të zbuluar rritjen e saj historike dhe shtresat përbërëse. Pjesa më e madhe e ''Mahābhārata'' u përpilua ndoshta midis shekullit të 3 p.e.s dhe shekullit të 3 e.r, me pjesët më të vjetra të ruajtura jo shumë më të vjetra se rreth 400 p.e.s.<ref>{{cite book|last1=Austin|first1=Christopher R.|title=Pradyumna: Lover, Magician, and Son of the Avatara|date=2019|publisher=Oxford University Press|language=en|isbn=978-0-19-005411-3|page=21|url=https://books.google.com/books?id=4jCoDwAAQBAJ&pg=PA21}}</ref><ref name="BrockingtonA">Brockington (1998, p. 26)</ref> Ngjarjet origjinale të lidhura me epikën ndoshta ndodhin midis shekujve 9 dhe 8 p.e.s. Teksti mbase arriti në formën e tij përfundimtare nga periudha e hershme e [[Perandoria Gupta|Gupta-s]] (rreth shekullit të 4-të të erës sonë).<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/article/905466/how-did-the-ramayana-and-mahabharata-come-to-be-and-what-has-dharma-got-to-do-with-it|title=How did the 'Ramayana' and 'Mahabharata' come to be (and what has 'dharma' got to do with it)?|first=Devdutt|last=Pattanaik|website=Scroll.in|language=en}}</ref><ref>Van Buitenen; ''The Mahabharata'' – 1; The Book of the Beginning. Introduction (Authorship and Date)</ref> ''Mahābhārata'' është poema epike më e gjatë e njohur dhe është përshkruar si "poema më e gjatë e shkruar ndonjëherë".<ref name="Lochtefeld2002">{{cite book|author=James G. Lochtefeld|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|url=https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC&pg=PA399|year=2002|publisher=The Rosen Publishing Group|language=en|isbn=978-0-8239-3179-8|page=399}}</ref><ref name="SharmaGaur2000">{{cite book|author1=T. R. S. Sharma|author2=June Gaur|author3=Sahitya Akademi (New Delhi, Inde).|title=Ancient Indian Literature: An Anthology|url=https://books.google.com/books?id=IRp1PKX0BXoC&pg=PA137|year=2000|publisher=Sahitya Akademi|language=en|isbn=978-81-260-0794-3|page=137}}</ref> Versioni i tij më i gjatë përbëhet nga mbi 100,000 [[Shloka|śloka|]] ose mbi 200,000 rreshta individuale vargje (secila shloka është një çift vargjesh), dhe pasazhe të gjata në prozë. Ka gjithsej rreth 1.8 milion fjalë, ''Mahābhārata'' është afro dhjetë herë më shumë se gjatësia e [[Kënga e Ilionit|Iliadës]] dhe [[Odiseja|Odisea]], ose rreth katër herë gjatësia e ''Ramayana''. W. J. Johnson e ka krahasuar rëndësinë e ''Mahābhārata'' në kontekstin e civilizimit botëror me atë të [[Bibla|Biblës]], veprat e [[William Shakespeare]], veprat e [[Homeri|Homerit]], [[Teatri i Greqisë së lashtë|dramën greke]] ose [[Kurani|Kuranin]]. Brenda traditës indiane nganjëherë quhet [[Veda e pestë]]. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Mahabharata| ]] [[Kategoria:Vepra të lashta]] [[Kategoria:Hinduizëm]] [[Kategoria:Tekste sanskrit]] [[Kategoria:Poema epike në sanskrit]] [[Kategoria:Poezi hindu]] [[Kategoria:Tekste hindu]] [[Kategoria:Kurukshetra]] [[Kategoria:Poema të shekullit III p.e.s.]] [[Kategoria:Tregime kornizë]] lf0fdvnfmc47gt4u617xbbsjiih30rg 1 292359 3028973 2873797 2026-09-01T04:18:12Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Joan Miro]] 3028973 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 6 lidhjet e jashtme në [[Joan Miro]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1987604 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080526233837/http://www.ifar.org/911_public2.htm te http://www.ifar.org/911_public2.htm *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20081104114849/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html te http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20090302000744/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_n9_v82/ai_15828114 te http://findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_n9_v82/ai_15828114 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20081104114849/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html te http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20091211202620/http://miro.palmademallorca.es/english/quees.htm te http://miro.palmademallorca.es/english/quees.htm *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20041109094750/http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=68456+0+none te http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=68456+0+none Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 3 shtator 2019 22:17 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli [[Joan Miro]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1999058 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070222172124/http://www.brunette.brucity.be/Pagodes1/barcelone/images/pays_catal.jpg për lidhjen http://www.brunette.brucity.be/pagodes1/barcelone/images/pays_catal.jpg. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131226231441/http://www.musee-magritte-museum.be/Typo3/fileadmin/templates/images/surrealisme/zoom_phot_joan_miro.jpg për lidhjen http://www.musee-magritte-museum.be/Typo3/fileadmin/templates/images/surrealisme/zoom_phot_joan_miro.jpg. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131226155851/http://wwwdelivery.superstock.com/WI/223/260/PreviewComp/SuperStock_260-387.jpg për lidhjen http://wwwdelivery.superstock.com/WI/223/260/PreviewComp/SuperStock_260-387.jpg. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140316072831/http://ujuo.org/wp-content/uploads/HLIC/9fcab612bbd02e885f2db2154ff4f3e7.jpg për lidhjen http://ujuo.org/wp-content/uploads/HLIC/9fcab612bbd02e885f2db2154ff4f3e7.jpg. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923233922/http://www.edunet.ch/classes/courtedoux/images/echellesMiro.jpg për lidhjen http://www.edunet.ch/classes/courtedoux/images/echellesMiro.jpg. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120131143605/http://www.arcadja.com/artmagazine/it/wp-content/gallery/080314-top-lot/eluard-paul-a-toute-epreuve.jpg për lidhjen http://www.arcadja.com/artmagazine/it/wp-content/gallery/080314-top-lot/eluard-paul-a-toute-epreuve.jpg. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 12 shtator 2019 04:09 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 12 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2049645 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080526233837/http://www.ifar.org/911_public2.htm për lidhjen http://www.ifar.org/911_public2.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081104114849/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html për lidhjen http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090302000744/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_n9_v82/ai_15828114 për lidhjen http://findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_n9_v82/ai_15828114. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081104114849/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html për lidhjen http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091211202620/http://miro.palmademallorca.es/english/quees.htm për lidhjen http://miro.palmademallorca.es/english/quees.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20041109094750/http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=68456+0+none për lidhjen http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=68456+0+none. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070222172124/http://www.brunette.brucity.be/Pagodes1/barcelone/images/pays_catal.jpg për lidhjen http://www.brunette.brucity.be/Pagodes1/barcelone/images/pays_catal.jpg. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131226231441/http://www.musee-magritte-museum.be/Typo3/fileadmin/templates/images/surrealisme/zoom_phot_joan_miro.jpg për lidhjen http://www.musee-magritte-museum.be/Typo3/fileadmin/templates/images/surrealisme/zoom_phot_joan_miro.jpg. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131226155851/http://wwwdelivery.superstock.com/WI/223/260/PreviewComp/SuperStock_260-387.jpg për lidhjen http://wwwdelivery.superstock.com/WI/223/260/PreviewComp/SuperStock_260-387.jpg. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140316072831/http://ujuo.org/wp-content/uploads/HLIC/9fcab612bbd02e885f2db2154ff4f3e7.jpg për lidhjen http://ujuo.org/wp-content/uploads/HLIC/9fcab612bbd02e885f2db2154ff4f3e7.jpg. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150923233922/http://www.edunet.ch/classes/courtedoux/images/echellesMiro.jpg për lidhjen http://www.edunet.ch/classes/courtedoux/images/echellesMiro.jpg. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120131143605/http://www.arcadja.com/artmagazine/it/wp-content/gallery/080314-top-lot/eluard-paul-a-toute-epreuve.jpg për lidhjen http://www.arcadja.com/artmagazine/it/wp-content/gallery/080314-top-lot/eluard-paul-a-toute-epreuve.jpg. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 17:43 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2140576 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140531005855/http://www.abcgallery.com/M/miro/miro.html për lidhjen http://www.abcgallery.com/M/miro/miro.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 korrik 2020 04:44 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2140864 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141020150819/http://www.abcgallery.com/M/miro/miro31.html për lidhjen http://www.abcgallery.com/M/miro/miro31.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131028052838/http://www.abcgallery.com/M/miro/miro-4.html për lidhjen http://www.abcgallery.com/M/miro/miro-4.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 gusht 2020 13:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2148725 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://afp.google.com/article/ALeqM5jJ-nuOHmXSBq7_MFQrllsC6jrt4A. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 gusht 2020 00:14 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2170218 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120425153900/http://www.letubooks.com/cat_Joan_Miro_-_the_Illustrated_Books.html për lidhjen http://www.letubooks.com/cat_Joan_Miro_-_the_Illustrated_Books.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2020 12:23 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2176042 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150111182123/http://www.museothyssen.org/microsites/exposiciones/2008/Miro/index_ing.htm për lidhjen http://www.museothyssen.org/microsites/exposiciones/2008/Miro/index_ing.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121114144114/http://www.literaturknoten.de/info_aktu/aktuelles/archiv/010911_wtc/pics_wtc/990103h03.jpg për lidhjen http://www.literaturknoten.de/info_aktu/aktuelles/archiv/010911_wtc/pics_wtc/990103h03.jpg. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 janar 2021 09:36 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2219458 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131226034320/http://images.easyart.com/i/prints/rw/lg/1/6/Joan-Miro-Karneval-des-Harlekins-162921.jpg për lidhjen http://images.easyart.com/i/prints/rw/lg/1/6/Joan-Miro-Karneval-des-Harlekins-162921.jpg. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131226034525/http://images.easyart.com/i/prints/lg/1/6/165111.jpg për lidhjen http://images.easyart.com/i/prints/lg/1/6/165111.jpg. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 prill 2021 23:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2262946 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081104114849/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html për lidhjen http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090302000744/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_n9_v82/ai_15828114 për lidhjen http://findarticles.com/p/articles/mi_m1248/is_n9_v82/ai_15828114. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081104114849/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html për lidhjen http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_bio_109.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091211202620/http://miro.palmademallorca.es/english/quees.htm për lidhjen http://miro.palmademallorca.es/english/quees.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 18:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2381750 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140716155002/http://severine.alvares.free.fr/latable.gif për lidhjen http://severine.alvares.free.fr/latable.gif. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 janar 2022 01:52 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2448485 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120131143558/http://render.vide.pl/vide_R12368.jpg për lidhjen http://render.vide.pl/vide_R12368.jpg. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 maj 2022 16:00 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2488756 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131226061417/http://www.srcs.nctu.edu.tw/joyceliu/interart/project3/miro3b.jpg për lidhjen http://www.srcs.nctu.edu.tw/joyceliu/interart/project3/miro3b.jpg. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 tetor 2022 09:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2506096 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140729083507/http://fundaciomiro-bcn.org/coleccio_obra.php?idioma=2&obra=717 për lidhjen http://fundaciomiro-bcn.org/coleccio_obra.php?obra=717&idioma=2. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140729120907/http://fundaciomiro-bcn.org/coleccio_obra.php?idioma=2&obra=716 për lidhjen http://fundaciomiro-bcn.org/coleccio_obra.php?obra=716&idioma=2. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://fundaciomiro-bcn.org/coleccio_obra.php?obra=721&idioma=2. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140730091713/http://fundaciomiro-bcn.org/coleccio_obra.php?idioma=2&obra=731 për lidhjen http://fundaciomiro-bcn.org/coleccio_obra.php?obra=731&idioma=2. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2022 21:46 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2506703 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150316075320/http://www.fundaciomiro-bcn.org/ për lidhjen http://fundaciomiro-bcn.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2023 14:52 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2545055 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304071922/http://www.curiosphere.tv/miro/03amis/accueil.html për lidhjen http://www.curiosphere.tv/miro/03amis/accueil.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 prill 2023 17:38 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2551561 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131227002726/http://www.artchive.com/1925/miro.html për lidhjen http://www.artchive.com/1925/miro.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 maj 2023 14:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2685494 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130128175928/http://www.centremiro.com/ për lidhjen http://www.centremiro.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 gusht 2024 21:27 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2851858 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180422133409/http://pandora.girona.cat/viewer.vm?id=2934337&view=dalmau&lang=en për lidhjen http://pandora.girona.cat/viewer.vm?id=2934337&view=dalmau&lang=en. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.guggenheim.org/new-york/collections/collection-online/search/?q=72.2020. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 tetor 2025 03:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2868822 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250114021713/https://pandora.girona.cat/viewer.vm?id=2934525&view=dalmau&lang=en për lidhjen http://pandora.girona.cat/viewer.vm?id=2934525&view=dalmau&lang=en. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://localhost:5000/exhibitions/listings/2010/miro-dutch-interiors. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 nëntor 2025 14:26 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Joan Miro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3026338 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://fmirobcn.org/en/colection/catalog-works/7981/p-woman. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 gusht 2026 18:13 (CEST) a6zn0kecqey660illz9003ekmfbi9tn 0 293020 3028814 2957808 2026-08-31T15:09:04Z CommonsDelinker 1198 Materiali multimedial [[c:File:Ski_Famille_-_Family_Ski_Holidays.jpg|Ski_Famille_-_Family_Ski_Holidays.jpg]] u largua nga faqja; Ai u fshi nga Commons nga [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] me arsyetimin: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Ski 3028814 wikitext text/x-wiki '''Skijimi alpin''' është një sport dimëror i cili organizohet në rajonet malore të mbuluara me borë. Quhet skijim alpin për shkak se për herë të parë është filluar dhe është organizuar në [[Alpet|Malet e Alpeve]]. Edhe pse sot ky lloj sporti është përhapur në të gjithë botën dhe luhet në të pesë kontinentet, emri i tij ka mbetur i pandryshuar deri më sot. Qoftë për [[Rekreacioni|rekreacion,]] qoftë për [[Sporti|sport]], zakonisht praktikohet në vendpushimet e skijimit, të cilat ofrojnë shërbime të tilla si ashensorët e skive, bora artificiale, pastrimi i borës, restorantet dhe patrulla skitare. Skiatorët " jashtë pistës " - ata që bëjnë ski jashtë kufijve të zonës së skive - mund të përdorin makina bore, helikopterë ose mace bore për t'i dërguar në majë të një shpati, kodre ose mali. Skiatorët mund të përdorin pajisje të specializuara me një mënyrë të thembrave të lira, duke përfshirë lëkura 'ngjitëse' në fund të skive për t'i ndaluar ato të rrëshqasin mbrapsht gjatë një ngjitjeje, pastaj të bllokojnë thembrën dhe të heqin lëkurat për zbritjen e tyre. [[Skijimi]] alpin ka qenë një sport olimpik në [[Lojërat olimpike dimërore|Lojërat Olimpike Dimërore]] që nga viti 1936.<ref>{{Cito web|url=http://www.olympic.org/en/content/Sports/All-Sports/Skiing/Alpine-Skiing/|title=Alpine Skiing|publisher=International Olympic Committee|accessdate=12 mars 2010|language=en}}</ref> Skiatorët elitarë marrin pjesë në [[Federata Ndërkombëtare e Skitarisë|Kupën e Federatës Ndërkombëtare të Skitarisë FIS]], Kampionatin Botëror dhe Lojërat Olimpike Dimërore. Llojet më të njohura të skijimit alpin janë: * [[Sllallomi]], * [[Supersllallomi]] * [[Sllallomi i madh]] * [[Skijimi i lirë]] * [[Skijimi alpin i kombinuar]] == Shih edhe == * [[Skijimi]] * [[Sllallomi]] * [[Patinazhi]] * [[Supersllallomi]] * [[Sllallomi i madh]] * [[Skiboardingu]] * [[Sportet dimërore]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Sporte dimërore]] [[Kategoria:Skijim]] kpzq5eor0prwh6c5qcgszfeuho8fj6z 0 297181 3028933 2958160 2026-08-31T22:42:48Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028933 wikitext text/x-wiki '''Defteri i Sanxhakut të Arvanidit i vitit 1431''' ([[turqisht]]: ''Sûret-i defter-i sancak-i Arvanid'') është një regjistër përmbledhës i timareve për [[Sanxhaku i Arbërit|sanxhakun e Arvanidit]], që trajton jugun e [[Shqipëria|Shqipërisë]] midis [[Lumi i Ishmit|lumit]] [[Lumi i Ishmit|Ishëm]] në veri dhe rrjedhës së poshtme të [[Lumi i Kalamait|lumit Kallama]] afër [[Gumenica|Gumenicës]] në jug.<ref>{{Cite journal|last=Koder|first=Johannes|date=2017|title=DEFTER-I SANCAK-I ARVANID SI BURIM TË DHËNASH DEMOGRAFIKE MBI EPIRIN NË KAPËRCYELLIN PREJ SUNDIMIT BIZANTIN NË ATË OSMAN ME DY HARTA DHE GJASHTË TABELA|url=https://ih-revista.edu.al/index.php/ih-revista/article/view/221|journal=Studime Historike|language=en|issue=1-2|doi=10.61773/1xpx3k92|issn=3005-8481|access-date=27 gusht 2025|archive-date=3 maj 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503093831/https://ih-revista.edu.al/index.php/ih-revista/article/view/221|url-status=dead}}</ref> Faqet origjinale gjenden në [[Arkivat osmane|Arkivin osman]],<ref>{{Cite web|title=Regjistri përmbledhës i timareve për sanxhakun e Shqipërisë (Arvanid), mes tyre edhe Vlora. · Indeksi i Arkivit të Stambollit · Omeka S|url=https://kataloget.dshsh.org/s/kataloget/item/155476|access-date=2025-08-27|website=kataloget.dshsh.org|language=sq}}</ref> ndërsa botohet për herë të parë si ''Hicrî 835 tarihli Sûret-i defter-i sancak-i Arvanid'' nga osmanologu [[Halil İnalcık|Halil Inalxhik]] në Ankara më 1954.<ref>{{Cite book|last=İnalcık|first=Halil|title=Hicrî 835 Tarihli Sûret-i Defter-i Sancak-i Arnavid|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|year=1954|language=tr|oclc=16745883}}</ref> Përkthmin në shqip u bë nga [[Myqerem Janina]], dhe u botua më 2017 nga [[Instituti i Historisë - Tiranë|Instituti i Historisë]] si ''Regjistri i Sanxhakut te Arvanidit i vitit 1431''.<ref>{{Cite book|last=Inalcik|first=Halil|title=Regjistri i Sanxhakut të Arvanidit i vitit 1431|publisher=[[Akademia e Studimeve Albanologjike]]|year=2017|isbn=9789928141606|editor-last=Caka|editor-first=Eduart|location=Tiranë|language=sq|translator-last=Janina|translator-first=Mykerem}}</ref> == Tradita == Defteri i përmbledhur hidhet në letër të pastër dhe kështu i paraqitet Sulltanit i cili e aprovon atë me hatt-i humayun dhe pasi vuloset paraqitet në defterhane për t’u ruajtur. Kështu, kjo shkresë mbetej në fuqi deri në një regjistrim të ri. Sipas këtij defteri themeltar, kopjet që i jepen bejlerbeut ose kryellogarisë përmenden si suret-i defter. Në këtë kontekst, defteri i Arvanidit që kemi në dorë është një suret ose kopje i defterit të përmbledhur. Në hyrjen e defterit është shënuar se defteri është një “suret”. Nga shënimet anësore dallohet se ky defter ishte ajo që gjendej pranë bejlerbeut të Rumelisë. == Sfondi historik == Shekulli XV zë një vend të veçantë në historinë e shqiptarëve, pasi kjo periudhë lidhet me përpjekjet e tyre për të formuar një entitet politik nëndrejtimin e Gjergj Kastriotit-Skënderbeut. Kjo është edhe arsyeja qëhistoriografia shqiptare i ka kushtuar vazhdimisht një vend të veçantë sifigurës së tij, ashtu edhe këtij shekulli që me të drejtë mund të konsiderohetsi shekulli i Skënderbeut shqiptarëve. Regjistri në fjalë mbart të dhëna të rëndësishme edhe për vetë heroin tonë kombëtar Gjergj Kastrioti-Skënderbeun. Siç mësojmë nga shënimet e timareve nr. 314 dhe nr. 335 konstatojmë se shkresat apo ndarja e tokës të fshatrave e zonave të përmendura është kryer me urdhër të tij. Parë nga ky aspekt, të dhënat e këtij regjistri janë një burim i dorës së parë për studimin më në gjerësi të jetës dhe aktivitetit së Skënderbeut po të kemi parasysh faktin se pjesa më e madhe e jetës së tij para vitit 1443 mbetet ende me shumë të panjohura. Hapësira gjeografike që përfshihet në këtë regjistin e Arvanidit nis nga Kruja për të vijuar në Jug deri në Thesproti dhe në qendër ka Gjirokastrën ku ndodhej edhe selia e sanxhakbeut. Në defter, për Gjirokastrën vërejmë se është përdorur edhe emri vilâyet-i Zenebiş, emërtim që lidhej me praktikën osmane sipas të cilës ato e emërtonin një vend me emrin e zotëruesve të asaj zone. Pra, të Zenebishëve. Njësitë administrative të marra në regjistrim përfshijnë Gjirokastrën, Sopotin, Këlcyrën, Kaninën, Beratin, Tomorricën, Skraparin, Pavlo Kurtikun, Çartallosin dhe Krujën. Parë nga ky aspekt, regjistri na jep të dhëna interesante lidhur me këto vendbanime, emrat e fshatrave dhe popullsinë e tyre gjatë kësaj periudhe. Në regjistër vërehen fshatrat e zbrazura apo të shkatërruara, zona të reja që popullohen rishtas apo edhe zona që kanë qenë të rrënuara por që me kalimin e kohës janë gjallëruar. Madje, nga numri i shtëpive që janë regjistruar është e mundur të jepet edhe një numër i përafërt i popullsisë së këtyre zonave ku duhet thënë se edhe në këtë drejtim ka patur studime të vyera nga studiues të ndryshëm ku mund të veçohet bizantinologu austriak Johanes Koder i cili duke u nisur nga të dhënat që jep regjistri është munduar të paraqesë një numër të përafërt të popullsisë së këtij sanxhaku të kësaj kohe. == Te dhena == Regjistri i sanxhakut të Arvanidit i përket gjysmës së parë të shek. XVdhe mbart të dhëna shumë të rëndësishme për toponiminë, demografinë,ekonominë dhe elementin njerëzor të një pjese të rëndësishme të hapësirësshqiptare gjatë kësaj periudhe. Por rëndësia e tij e tejkalon historinë eshqiptarëve. Me të drejtë, ai është cilësuar si regjistri më i hershëm i të gjithëhapësirës osmane i zbuluar deri më sot dhe për shumë dekada ka qenë njëburim i dorës së parë për të gjithë historianët dhe osmanologët në mbarë botën. Në aspektin fizik, versioni origjinal i këtij defteri ka përmasat 11:29 cm dhe përbëhet nga 151 fletë, prej të cilave 9 janë boshe. Data e përpilimit të këtij defteri i përket vitit 835 të kalendarit Hixhri i cili përkon me vitet 1431-32. Shënimet që gjenden në cepat e fletëve deri në atë të 45-tën janë dëmtuar e kanë humbur. Përveç këtyre, pjesa tjetër është e lexueshme. Pjesët e dëmtuara në përgatitjen që kemi bërë për botim i kemi treguar si (...). Në anën e mesit të fletës ku fillonte çdo njësi administrative ishin vendosur penj të ngjyrave të ndryshme të cilat mundësonin përdorimin me lehtësi të defterit. (në fletën 230 vërehet pjesa e perit që mbetet brenda fletës). Letra e përdorur është letër filigrani europiane që mbart shenjën e gërshërës dhe kurorës. Për shkrim është përdorur bojë e zezë. Është shkruar me llojin e shkrimit kaligrafik tevki, shkrim me të cilin sipas Inalcik janë përpiluar thuajse të gjithë defterët e shek. XV. == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://drive.google.com/file/d/1T4VVi3O3oNQPe-vM9fAquz_30IMZyku7/view ''Sûret-i defter-i sancak-i Arvanid'' - Teksti i plotë] [[Kategoria:regjistër]] [[Kategoria:1431]] 76dpodj4j5jcqiz9e1w67oyn58asmgb 1 299606 3028986 3027204 2026-09-01T06:14:00Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028986 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Festivali Evropian i Këngës 1964/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{Projekti Eurovision}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Festivali Evropian i Këngës 1964]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3027203 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1964/03/21/pagina-44/32677523/pdf.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 gusht 2026 02:01 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Festivali Evropian i Këngës 1964]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028985 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221227194105/http://casacomum.org/cc/visualizador?pasta=06553.091.18830 për lidhjen http://casacomum.org/cc/visualizador?pasta=06553.091.18830. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 08:14 (CEST) e7ug3d4ad5ubrx3ux671t9nhy6slses 0 306867 3028920 2959178 2026-08-31T22:22:40Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Evangjelikalizmi]] te [[Evangjelizmi]]: Titull i gabuar 2959178 wikitext text/x-wiki '''Evangjelizmi''' (v æ n dʒ ɛ l ɪ k əl ɪ z əm, ˌ ɛ v æ n -, - ə n /), quajtur ndryshe edhe '''Krishterimi Evangelikal''' ose '''Protestantizmi Evangelikal''', është një lëvizje mbarëbotërore brenda [[Protestantizmi|Krishterimit Protestant]] që beson se thelbi i [[Ungjilli|Ungjillit]] përbëhet nga doktrina e shpëtimit vetëm me anë të hirit, vetëm nëpërmjet besimit në shlyerjen e Jezusit . {{Sfn|Stanley|2013}}<ref>{{Cite book|last=Sproul|first=R. C.|title=What Is Reformed Theology?: Understanding the Basics|url=https://archive.org/details/whatisreformedth0000spro|publisher=Baker Books|year=2016|isbn=978-0-8010-1846-6|location=Grand Rapids, MI|pages=[https://archive.org/details/whatisreformedth0000spro/page/n37 36]|quote=The [[Protestant Reformers|Reformers]] called themselves evangelicals because they believed the doctrine of justification by faith alone is central and essential to the gospel. Since the biblical word for gospel is ''evangel'', they used the term evangelical to assert their conviction that ''sola fide'' is the gospel.}}</ref><ref name="Oxf">{{Cite book|title=The Concise Oxford Dictionary|publisher=Oxford University Press|year=1978}}</ref> Ungjillorët besojnë në konvertimin ose " rilindjen sërish ", në marrjen e shpëtimit, në autoritetin e [[Bibla|Biblës]], si zbulesa e Perëndisë ndaj njerëzimit, dhe në përhapjen e mesazhit të krishterë. Lëvizja ka nisur më parë në Anglosferë para se të përhapej më gjerë në shekujt 19, 20 dhe fillimin e shekullit 21. Origjina e tij daton në vitin 1738, me rrjedha të ndryshme teologjike që kontribuojnë në themelimin e tij, duke përfshirë Pietizmin, [[Puritanët|Puritanizmin]], [[Kuakerët|Kuakerizmin]], Presbiterianizmin dhe Moravianizmin (në veçanti peshkopi i tij Nikolaus Zinzendorf dhe komuniteti i tij në Herrnhut ).<ref name="Hope1997">{{Cite book|title=Christian Scholar's Review, Volume 27|date=1997|publisher=[[Hope College]]|page=205|language=en|quote=This was especially true of proto-evangelical movements like the Quakers, organized as the Religious Society of Friends by George Fox in 1668 as a group of Christians who rejected clerical authority and taught that the Holy Spirit guided}}</ref><ref name="Brian Stiller 2015, pp. 28, 90">Brian Stiller, ''Evangelicals Around the World: A Global Handbook for the 21st Century'', Thomas Nelson, USA, 2015, pp. 28, 90.</ref><ref name="AngellDandelion2018">{{Cite book|last=Angell|first=Stephen Ward|title=The Cambridge Companion to Quakerism|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_e4n1|last2=Dandelion|first2=Pink|date=19 prill 2018|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-13660-1|page=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_e4n1/page/292 293]|language=en}}</ref> Pa dyshim, John Wesley [[Metodizmi|dhe metodistë të]] tjerë të hershëm ishin në themel të nisjes së kësaj lëvizjeje të re gjatë Zgjimit të Parë të Madh . Sot, ungjillorët gjenden në shumë degë protestante, si dhe në emërtime të ndryshme që nuk përfshihen në një degë të caktuar.<ref>{{Cite web|title=Christianity report|url=http://www.pewforum.org/files/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805020311/http://www.pewforum.org/files/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf|archive-date=2013-08-05|access-date=2014-12-30}}</ref> Ndër udhëheqësit dhe figurat kryesore të lëvizjes protestante ungjillore ishin Nicolaus Zinzendorf, George Fox, John Wesley, George Whitefield, Jonathan Edwards, Billy Graham, Bill Bright, Harold Ockenga, John Stott dhe Martyn Lloyd-Jones .<ref name="Hope1997" /><ref name="AngellDandelion2018" /><ref name="CYMF2018">{{Cite book|title=Manual of Faith and Practice of Central Yearly Meeting of Friends|date=2018|publisher=Central Yearly Meeting of Friends|page=2|language=en}}</ref><ref name="Wood1984">{{Cite web|last=Wood|first=A. Skevington|date=1984|title=The Lord's Watch: the Moravians|url=https://christianhistoryinstitute.org/magazine/article/lords-watch-moravians|access-date=26 korrik 2021|publisher=Christian History Institute|language=en}}</ref> Lëvizja fitoi një vrull të madh gjatë shekujve 18 dhe 19 me Zgjimet e Mëdha në Britaninë e Madhe dhe Shtetet e Bashkuara. Në vitin 2016, kishte rreth 619 milionë ungjillorë në botë, që do të thotë se një në katër të krishterë do të klasifikohej si ungjillor.<ref name="CNRS">Loup Besmond de Senneville, la-croix.com, [https://www.la-croix.com/Religion/Monde/Dans-monde-chretien-quatre-evangelique-2016-01-25-1200735150 Dans le monde, un chrétien sur quatre est évangélique], France, January 25, 2016</ref> Shtetet e Bashkuara kanë përqindjen më të madhe të ungjillorëve në botë. Ungjillorët amerikanë janë një e katërta e popullsisë së atij kombi dhe grupi i tij më i madh fetar .<ref name="pew research">{{Cite web|last=Smith|first=Gregory A.|last2=Masci|first2=David|date=3 mars 2018|title=5 facts about U.S. evangelical Protestants|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/03/01/5-facts-about-u-s-evangelical-protestants/|publisher=[[Pew Research Center]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Religion in America: US Religious groups|url=http://www.pewforum.org/religious-landscape-study/|publisher=[[Pew Research Center]]|access-date=8 tetor 2021|archive-date=29 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160329123045/http://www.pewforum.org/religious-landscape-study/|url-status=dead}}</ref> Si një koalicion ndër-denominacional, ungjillorët mund të gjenden në pothuajse çdo emërtim dhe traditë protestante, veçanërisht brenda kishave të Reformuara (Kalviniste), [[Baptistët|Baptiste]], [[Metodizmi|Metodiste]] (Wesleyan-Arminian), Moraviane, [[Komuniteti Pfingst|Pentekostale]] dhe karizmatike.<ref name="Wilkinson1993">{{Cite book|last=Wilkinson|first=John Laurence|title=Church in Black and White|date=1993|publisher=Saint Andrew Press|isbn=978-3-89144-301-9|page=40|language=en|quote=This powerful spiritual awakening resulted in an amazing worldwide upsurge that firmly planted evangelical Christianity in the Caribbean, and the Moravian Church as an important element in West Indian life. Next came the Methodist...}}</ref><ref>{{Harvard citation text|Mohler|2011}}: "A new dynamic emerged in the last half of the twentieth century as the charismatic and Pentecostal movements also began to participate in the larger evangelical world. By the end of the century, observers would often describe the evangelical movement in terms of Reformed, Baptist, Wesleyan, and charismatic traditions."</ref> {{Sfn|Ohlmann|1991}}<ref name="Wood1984"/> jpgy0oon2my3ayq8c8n2zwc772c8lfq 3028924 3028920 2026-08-31T22:24:19Z Leutrim.P 113691 3028924 wikitext text/x-wiki '''Evangjelizmi''' (v æ n dʒ ɛ l ɪ k əl ɪ z əm, ˌ ɛ v æ n -, - ə n /), quajtur ndryshe edhe '''Krishtërimi Evangjelik''' ose '''Protestantizmi''' '''Evangjelik''', është një lëvizje mbarëbotërore brenda [[Protestantizmi|Krishterimit Protestant]] që beson se thelbi i [[Ungjilli|Ungjillit]] përbëhet nga doktrina e shpëtimit vetëm me anë të hirit, vetëm nëpërmjet besimit në shlyerjen e Jezusit . {{Sfn|Stanley|2013}}<ref>{{Cite book|last=Sproul|first=R. C.|title=What Is Reformed Theology?: Understanding the Basics|url=https://archive.org/details/whatisreformedth0000spro|publisher=Baker Books|year=2016|isbn=978-0-8010-1846-6|location=Grand Rapids, MI|pages=[https://archive.org/details/whatisreformedth0000spro/page/n37 36]|quote=The [[Protestant Reformers|Reformers]] called themselves evangelicals because they believed the doctrine of justification by faith alone is central and essential to the gospel. Since the biblical word for gospel is ''evangel'', they used the term evangelical to assert their conviction that ''sola fide'' is the gospel.}}</ref><ref name="Oxf">{{Cite book|title=The Concise Oxford Dictionary|publisher=Oxford University Press|year=1978}}</ref> Ungjillorët besojnë në konvertimin ose "rilindjen sërish ", në marrjen e shpëtimit, në autoritetin e [[Bibla|Biblës]], si zbulesa e Perëndisë ndaj njerëzimit, dhe në përhapjen e mesazhit të krishterë. Lëvizja ka nisur më parë në Anglosferë para se të përhapej më gjerë në shekujt 19, 20 dhe fillimin e shekullit 21. Origjina e tij daton në vitin 1738, me rrjedha të ndryshme teologjike që kontribuojnë në themelimin e tij, duke përfshirë Pietizmin, [[Puritanët|Puritanizmin]], [[Kuakerët|Kuakerizmin]], Presbiterianizmin dhe Moravianizmin (në veçanti peshkopi i tij Nikolaus Zinzendorf dhe komuniteti i tij në Herrnhut ).<ref name="Hope1997">{{Cite book|title=Christian Scholar's Review, Volume 27|date=1997|publisher=[[Hope College]]|page=205|language=en|quote=This was especially true of proto-evangelical movements like the Quakers, organized as the Religious Society of Friends by George Fox in 1668 as a group of Christians who rejected clerical authority and taught that the Holy Spirit guided}}</ref><ref name="Brian Stiller 2015, pp. 28, 90">Brian Stiller, ''Evangelicals Around the World: A Global Handbook for the 21st Century'', Thomas Nelson, USA, 2015, pp. 28, 90.</ref><ref name="AngellDandelion2018">{{Cite book|last=Angell|first=Stephen Ward|title=The Cambridge Companion to Quakerism|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_e4n1|last2=Dandelion|first2=Pink|date=19 prill 2018|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-13660-1|page=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_e4n1/page/292 293]|language=en}}</ref> Pa dyshim, John Wesley [[Metodizmi|dhe metodistë të]] tjerë të hershëm ishin në themel të nisjes së kësaj lëvizjeje të re gjatë Zgjimit të Parë të Madh . Sot, ungjillorët gjenden në shumë degë protestante, si dhe në emërtime të ndryshme që nuk përfshihen në një degë të caktuar.<ref>{{Cite web|title=Christianity report|url=http://www.pewforum.org/files/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805020311/http://www.pewforum.org/files/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf|archive-date=2013-08-05|access-date=2014-12-30}}</ref> Ndër udhëheqësit dhe figurat kryesore të lëvizjes protestante ungjillore ishin Nicolaus Zinzendorf, George Fox, John Wesley, George Whitefield, Jonathan Edwards, Billy Graham, Bill Bright, Harold Ockenga, John Stott dhe Martyn Lloyd-Jones .<ref name="Hope1997" /><ref name="AngellDandelion2018" /><ref name="CYMF2018">{{Cite book|title=Manual of Faith and Practice of Central Yearly Meeting of Friends|date=2018|publisher=Central Yearly Meeting of Friends|page=2|language=en}}</ref><ref name="Wood1984">{{Cite web|last=Wood|first=A. Skevington|date=1984|title=The Lord's Watch: the Moravians|url=https://christianhistoryinstitute.org/magazine/article/lords-watch-moravians|access-date=26 korrik 2021|publisher=Christian History Institute|language=en}}</ref> Lëvizja fitoi një vrull të madh gjatë shekujve 18 dhe 19 me Zgjimet e Mëdha në Britaninë e Madhe dhe Shtetet e Bashkuara. Në vitin 2016, kishte rreth 619 milionë ungjillorë në botë, që do të thotë se një në katër të krishterë do të klasifikohej si ungjillor.<ref name="CNRS">Loup Besmond de Senneville, la-croix.com, [https://www.la-croix.com/Religion/Monde/Dans-monde-chretien-quatre-evangelique-2016-01-25-1200735150 Dans le monde, un chrétien sur quatre est évangélique], France, January 25, 2016</ref> Shtetet e Bashkuara kanë përqindjen më të madhe të ungjillorëve në botë. Ungjillorët amerikanë janë një e katërta e popullsisë së atij kombi dhe grupi i tij më i madh fetar .<ref name="pew research">{{Cite web|last=Smith|first=Gregory A.|last2=Masci|first2=David|date=3 mars 2018|title=5 facts about U.S. evangelical Protestants|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/03/01/5-facts-about-u-s-evangelical-protestants/|publisher=[[Pew Research Center]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Religion in America: US Religious groups|url=http://www.pewforum.org/religious-landscape-study/|publisher=[[Pew Research Center]]|access-date=8 tetor 2021|archive-date=29 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160329123045/http://www.pewforum.org/religious-landscape-study/|url-status=dead}}</ref> Si një koalicion ndër-denominacional, ungjillorët mund të gjenden në pothuajse çdo emërtim dhe traditë protestante, veçanërisht brenda kishave të Reformuara (Kalviniste), [[Baptistët|Baptiste]], [[Metodizmi|Metodiste]] (Wesleyan-Arminian), Moraviane, [[Komuniteti Pfingst|Pentekostale]] dhe karizmatike.<ref name="Wilkinson1993">{{Cite book|last=Wilkinson|first=John Laurence|title=Church in Black and White|date=1993|publisher=Saint Andrew Press|isbn=978-3-89144-301-9|page=40|language=en|quote=This powerful spiritual awakening resulted in an amazing worldwide upsurge that firmly planted evangelical Christianity in the Caribbean, and the Moravian Church as an important element in West Indian life. Next came the Methodist...}}</ref><ref>{{Harvard citation text|Mohler|2011}}: "A new dynamic emerged in the last half of the twentieth century as the charismatic and Pentecostal movements also began to participate in the larger evangelical world. By the end of the century, observers would often describe the evangelical movement in terms of Reformed, Baptist, Wesleyan, and charismatic traditions."</ref> {{Sfn|Ohlmann|1991}}<ref name="Wood1984"/> == Shiko edhe == * [[Protestantizmi]] * [[Luteranizmi]] * [[Anglikanizmi]] == Burime == 4239q7uni4gg7o3hkx4ccvw0qro0ea4 3028925 3028924 2026-08-31T22:26:39Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Evangjelizëm]]; +[[Kategoria:Degë të krishtërimit]]; +[[Kategoria:Misione të krishtera]]; +[[Kategoria:Lëvizje teologjike të krishtera]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028925 wikitext text/x-wiki '''Evangjelizmi''' (v æ n dʒ ɛ l ɪ k əl ɪ z əm, ˌ ɛ v æ n -, - ə n /), quajtur ndryshe edhe '''Krishtërimi Evangjelik''' ose '''Protestantizmi''' '''Evangjelik''', është një lëvizje mbarëbotërore brenda [[Protestantizmi|Krishterimit Protestant]] që beson se thelbi i [[Ungjilli|Ungjillit]] përbëhet nga doktrina e shpëtimit vetëm me anë të hirit, vetëm nëpërmjet besimit në shlyerjen e Jezusit . {{Sfn|Stanley|2013}}<ref>{{Cite book|last=Sproul|first=R. C.|title=What Is Reformed Theology?: Understanding the Basics|url=https://archive.org/details/whatisreformedth0000spro|publisher=Baker Books|year=2016|isbn=978-0-8010-1846-6|location=Grand Rapids, MI|pages=[https://archive.org/details/whatisreformedth0000spro/page/n37 36]|quote=The [[Protestant Reformers|Reformers]] called themselves evangelicals because they believed the doctrine of justification by faith alone is central and essential to the gospel. Since the biblical word for gospel is ''evangel'', they used the term evangelical to assert their conviction that ''sola fide'' is the gospel.}}</ref><ref name="Oxf">{{Cite book|title=The Concise Oxford Dictionary|publisher=Oxford University Press|year=1978}}</ref> Ungjillorët besojnë në konvertimin ose "rilindjen sërish ", në marrjen e shpëtimit, në autoritetin e [[Bibla|Biblës]], si zbulesa e Perëndisë ndaj njerëzimit, dhe në përhapjen e mesazhit të krishterë. Lëvizja ka nisur më parë në Anglosferë para se të përhapej më gjerë në shekujt 19, 20 dhe fillimin e shekullit 21. Origjina e tij daton në vitin 1738, me rrjedha të ndryshme teologjike që kontribuojnë në themelimin e tij, duke përfshirë Pietizmin, [[Puritanët|Puritanizmin]], [[Kuakerët|Kuakerizmin]], Presbiterianizmin dhe Moravianizmin (në veçanti peshkopi i tij Nikolaus Zinzendorf dhe komuniteti i tij në Herrnhut ).<ref name="Hope1997">{{Cite book|title=Christian Scholar's Review, Volume 27|date=1997|publisher=[[Hope College]]|page=205|language=en|quote=This was especially true of proto-evangelical movements like the Quakers, organized as the Religious Society of Friends by George Fox in 1668 as a group of Christians who rejected clerical authority and taught that the Holy Spirit guided}}</ref><ref name="Brian Stiller 2015, pp. 28, 90">Brian Stiller, ''Evangelicals Around the World: A Global Handbook for the 21st Century'', Thomas Nelson, USA, 2015, pp. 28, 90.</ref><ref name="AngellDandelion2018">{{Cite book|last=Angell|first=Stephen Ward|title=The Cambridge Companion to Quakerism|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_e4n1|last2=Dandelion|first2=Pink|date=19 prill 2018|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-13660-1|page=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_e4n1/page/292 293]|language=en}}</ref> Pa dyshim, John Wesley [[Metodizmi|dhe metodistë të]] tjerë të hershëm ishin në themel të nisjes së kësaj lëvizjeje të re gjatë Zgjimit të Parë të Madh . Sot, ungjillorët gjenden në shumë degë protestante, si dhe në emërtime të ndryshme që nuk përfshihen në një degë të caktuar.<ref>{{Cite web|title=Christianity report|url=http://www.pewforum.org/files/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805020311/http://www.pewforum.org/files/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf|archive-date=2013-08-05|access-date=2014-12-30}}</ref> Ndër udhëheqësit dhe figurat kryesore të lëvizjes protestante ungjillore ishin Nicolaus Zinzendorf, George Fox, John Wesley, George Whitefield, Jonathan Edwards, Billy Graham, Bill Bright, Harold Ockenga, John Stott dhe Martyn Lloyd-Jones .<ref name="Hope1997" /><ref name="AngellDandelion2018" /><ref name="CYMF2018">{{Cite book|title=Manual of Faith and Practice of Central Yearly Meeting of Friends|date=2018|publisher=Central Yearly Meeting of Friends|page=2|language=en}}</ref><ref name="Wood1984">{{Cite web|last=Wood|first=A. Skevington|date=1984|title=The Lord's Watch: the Moravians|url=https://christianhistoryinstitute.org/magazine/article/lords-watch-moravians|access-date=26 korrik 2021|publisher=Christian History Institute|language=en}}</ref> Lëvizja fitoi një vrull të madh gjatë shekujve 18 dhe 19 me Zgjimet e Mëdha në Britaninë e Madhe dhe Shtetet e Bashkuara. Në vitin 2016, kishte rreth 619 milionë ungjillorë në botë, që do të thotë se një në katër të krishterë do të klasifikohej si ungjillor.<ref name="CNRS">Loup Besmond de Senneville, la-croix.com, [https://www.la-croix.com/Religion/Monde/Dans-monde-chretien-quatre-evangelique-2016-01-25-1200735150 Dans le monde, un chrétien sur quatre est évangélique], France, January 25, 2016</ref> Shtetet e Bashkuara kanë përqindjen më të madhe të ungjillorëve në botë. Ungjillorët amerikanë janë një e katërta e popullsisë së atij kombi dhe grupi i tij më i madh fetar .<ref name="pew research">{{Cite web|last=Smith|first=Gregory A.|last2=Masci|first2=David|date=3 mars 2018|title=5 facts about U.S. evangelical Protestants|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2018/03/01/5-facts-about-u-s-evangelical-protestants/|publisher=[[Pew Research Center]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Religion in America: US Religious groups|url=http://www.pewforum.org/religious-landscape-study/|publisher=[[Pew Research Center]]|access-date=8 tetor 2021|archive-date=29 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160329123045/http://www.pewforum.org/religious-landscape-study/|url-status=dead}}</ref> Si një koalicion ndër-denominacional, ungjillorët mund të gjenden në pothuajse çdo emërtim dhe traditë protestante, veçanërisht brenda kishave të Reformuara (Kalviniste), [[Baptistët|Baptiste]], [[Metodizmi|Metodiste]] (Wesleyan-Arminian), Moraviane, [[Komuniteti Pfingst|Pentekostale]] dhe karizmatike.<ref name="Wilkinson1993">{{Cite book|last=Wilkinson|first=John Laurence|title=Church in Black and White|date=1993|publisher=Saint Andrew Press|isbn=978-3-89144-301-9|page=40|language=en|quote=This powerful spiritual awakening resulted in an amazing worldwide upsurge that firmly planted evangelical Christianity in the Caribbean, and the Moravian Church as an important element in West Indian life. Next came the Methodist...}}</ref><ref>{{Harvard citation text|Mohler|2011}}: "A new dynamic emerged in the last half of the twentieth century as the charismatic and Pentecostal movements also began to participate in the larger evangelical world. By the end of the century, observers would often describe the evangelical movement in terms of Reformed, Baptist, Wesleyan, and charismatic traditions."</ref> {{Sfn|Ohlmann|1991}}<ref name="Wood1984"/> == Shiko edhe == * [[Protestantizmi]] * [[Luteranizmi]] * [[Anglikanizmi]] == Burime == [[Kategoria:Evangjelizëm]] [[Kategoria:Degë të krishtërimit]] [[Kategoria:Misione të krishtera]] [[Kategoria:Lëvizje teologjike të krishtera]] 82jh9abmw2rv5fdqg2kfbcd3f5hm0do 1 309405 3028975 2864886 2026-09-01T04:19:13Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Jesús Garay]] 3028975 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == U ndryshuan lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhjet e jashtme në [[Jesús Garay]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1992093 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem vizitoni këtë faqe për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20120204222852/http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=228&n=garay%2Fjesus%2Fgaray%2Fvecino te http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=228&n=garay%2Fjesus%2Fgaray%2Fvecino Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 8 shtator 2019 23:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Jesús Garay]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2004284 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120405070939/http://www.athletic-club.net/web/main.asp?a=1&b=1&c=1&d=0&jokalaria=228&idi=2 për lidhjen http://www.athletic-club.net/web/main.asp?a=1&b=1&c=1&d=0&jokalaria=228&idi=2. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.veteransfcbarcelona.cat/database/index.php?option=com_hotproperty&task=view&id=349&Itemid=27 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 11:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jesús Garay]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2107573 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120204222852/http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=228&n=garay%2Fjesus%2Fgaray%2Fvecino për lidhjen http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=228&n=garay%2Fjesus%2Fgaray%2Fvecino. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120405070939/http://www.athletic-club.net/web/main.asp?a=1&b=1&c=1&d=0&jokalaria=228&idi=2 për lidhjen http://www.athletic-club.net/web/main.asp?a=1&b=1&c=1&d=0&jokalaria=228&idi=2. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.veteransfcbarcelona.cat/database/index.php?option=com_hotproperty&task=view&id=349&Itemid=27. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 05:34 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jesús Garay]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2369026 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150525181502/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=49754/ për lidhjen http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=49754/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 dhjetor 2021 13:11 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jesús Garay]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2645490 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120111162930/http://www.canalathletic.com/leyendas/garay.html për lidhjen http://www.canalathletic.com/leyendas/garay.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 mars 2024 14:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jesús Garay]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2851854 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250223021508/http://www.veteransfcbarcelona.cat/database/index.php?option=com_hotproperty&task=view&id=349&Itemid=27 për lidhjen http://www.veteransfcbarcelona.cat/database/index.php?option=com_hotproperty&task=view&id=349&Itemid=27. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 tetor 2025 02:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jesús Garay]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3026334 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170904110049/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1950/10/09/pagina-4/665034/pdf.html për lidhjen http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1950/10/09/pagina-4/665034/pdf.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140429045846/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1950/12/18/pagina-3/659484/pdf.html për lidhjen http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1950/12/18/pagina-3/659484/pdf.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 gusht 2026 17:55 (CEST) elo8ajyxeyc5ln0c8rtzwmn6u6004ce 0 312818 3028944 3028528 2026-08-31T23:04:20Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028944 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Denzel Dumfries | image = Edison ndreca inter egnati (cropped Denzel Dumfries).jpg | fullname = Denzel Justus Morris Dumfries | birth_date = {{birth date and age|18|4|1996|df=yes}} | birth_place = [[Rotterdam]], Holandë | height = 1.88 m | position = [[Mbrojtësi (futboll)|Mbrojtës i djathtë]] | currentclub = [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] | clubnumber = 24 | youthyears1 = | youthclubs1 = Spartaan '20 | youthyears2 = 2002–2013 | youthclubs2 = [[VV Smitshoek|Smitshoek]] | youthyears3 = 2013–2014 | youthclubs3 = [[BVV Barendrecht]] | years1 = 2014–2017 | clubs1 = [[Sparta Rotterdam]] | caps1 = 65 | goals1 = 2 | years2 = 2017–2018 | clubs2 = [[SC Heerenveen|Heerenveen]] | caps2 = 33 | goals2 = 3 | years3 = 2018–2021 | clubs3 = [[PSV Eindhoven|PSV]] | caps3 = 89 | goals3 = 13 | years4 = 2021–2026 | clubs4 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps4 = 147 | goals4 = 20 | years5 = 2026– | clubs5 = [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] | caps5 = 0 | goals5 = 0 | nationalyears1 = 2014 | nationalteam1 = [[Kombëtarja arubiane e futbollit|Aruba]] | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2016 | nationalteam2 = [[Kombëtarja holandeze nën-20 e futbollit|Holanda U20]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja holandeze nën-21 e futbollit|Holanda U21]] | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2018– | nationalteam4 = [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holanda]] | nationalcaps4 = 76 | nationalgoals4 = 11 | medaltemplates = {{Medal|Sport|[[Futbolli]]}} {{Medal|Country|{{flamuri|Holanda}} [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holanda]]}} {{Medal|Comp|[[UEFA Liga e Kombeve]]}} {{Medal|Silver|[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2019|Portugali 2019]]|}} | club-update = 9 maj 2026 | nationalteam-update = 30 qershor 2026 }} '''Denzel Justus Morris Dumfries''' (lindur më 18 prill 1996) është një [[futbolli]]st profesionist [[Holanda|holandez]] i cili luan si [[Mbrojtësi (futboll)|mbrojtës i djathtë]] për klubin spanjoll [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] dhe [[Kombëtarja holandeze e futbollit|kombëtaren holandeze]]. Dumfries e nisi karrierën e tij si profesionist në vitin 2014 me [[Sparta Rotterdam|Spartën e Rotterdamit]], duke i ndihmuar të ngjiteshin në [[Eredivisie]] në vitin 2016 kurse një vit më pas u shpall talenti i vitit. Në vitin 2017, ai u transferua te [[SC Heerenveen|Heerenveen]], kurse pas një sezoni kaloi te [[PSV Eindhoven|PSV]], duke u bërë [[Kapiteni (futboll)|kapiten]] në vitin 2021. Në verën e vitit 2021, ai nënshkroi në Itali me Interin. Në nivel ndërkombëtar, Dumfries fillimisht përfaqsoi Aruban në vitin 2014, kjo për shkak të origjinës së tij nga ana e babait. Në vitin 2018, ai vendosi të luante për Holandën, duke debutuar zyrtarisht në atë vit. Tre vite më vonë, ai luajti në [[UEFA Euro 2020|Euro 2020]]. ==Karriera me klube== ===Sparta Rotterdam=== Dumfries e nisi karrierën e tij si futbollist me klubin Spartaan '20, duke qëndruar për dy vite.<ref name="Dumfries Voetbal International March 2018">{{cite news|title=Misschien was ik wel wat timide tussen al die stadsjongetjes |url=https://www.vi.nl/nieuws/misschien-was-ik-wel-wat-timide-tussen-al-die-stadsjongetjes-1|website=Voetbal International|language=nl|date=31 mars 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref name="Dumfries BND Estem">{{cite news|title=Feyenoord heeft met Dumfries echt zitten slapen |url=https://www.bndestem.nl/nederlands-voetbal/feyenoord-heeft-met-dumfries-echt-zitten-slapen~a6a7d08b/|website=BND Estem|language=nl|date=1 dhjetor 2018|access-date=11 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181202120824/https://www.bndestem.nl/nederlands-voetbal/feyenoord-heeft-met-dumfries-echt-zitten-slapen~a6a7d08b/|archive-date=2 dhjetor 2018|url-status=live}}</ref> Ai u la i lirë nga klubi pasi nuk konsiderohej një lojtar i mirë dhe nuk pëlqehej nga shokët e ekipit dhe trajnerët.<ref>{{cite news|title=Dumfries werd door iedereen uitgelachen, zelfs door de trainers |url=https://www.voetbalprimeur.nl/nieuws/848164/-dumfries-werd-door-iedereen-uitgelachen-zelfs-door-de-trainers-.html|website=Voetbal Primeur|language=nl|date=22 tetor 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref name="Dumfries RTV Rijnmond 14 June 2021">{{cite news|title=Uitblinker Dumfries speelde bij deze club jaren geleden al in oranje: 'Maar Denz, je bent helemaal niet zo goed...'|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/1277746/Uitblinker-Dumfries-speelde-bij-deze-club-jaren-geleden-al-in-oranje-Maar-Denz-je-bent-helemaal-niet-zo-goed|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=14 qershor 2021|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Pas kësaj, ai firmosi me [[VV Smitshoek|Smitshoek]].<ref name="Dumfries Voetbal International March 2018"/> Dumfries fillimisht luante si [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] por me kalimin e viteve u zhvendos në mbrojtje.<ref name="Never Offside1">{{cite web|url=https://www.neveroffside.nl/n-o-ontmoet-denzel-dumfries-ik-kijk-tegen-helemaal-niemand-op/|title=N.O. ontmoet Denzel Dumfries: 'Ik kijk tegen helemaal niemand op'|website=Never Offside|language=nl|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181010174429/https://www.neveroffside.nl/n-o-ontmoet-denzel-dumfries-ik-kijk-tegen-helemaal-niemand-op/|archive-date=10 tetor 2018|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2013, ai u transferua te [[BVV Barendrecht|Barendrecht]], duke luajtur për një sezon.<ref name="Dumfries Backstory BBC">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57546472|title=From Aruba amateur to Netherlands hero|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=25 mars 2026}}</ref><ref name="Dumfries Voetbal International March 2018"/> Gjatë kësaj kohe, ai u refuzua nga zbuluesi i talentëve të [[Feyenoord]]it, duke mos u konsideruar në lartësinë e klubit.<ref>{{cite news|title=Feyenoord duidelijk: "Vonden Dumfries niet goed genoeg"|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/342335/feyenoord-bekeek-dumfries-vonden-hem-niet-goed-genoeg/|website=FC Update|language=nl|date=30 nëntor 2018|access-date=22 dhjetor 2021}}</ref><ref name="Dumfries BND Estem"/> Në vitin 2014, Dumfries u transferua te [[Sparta Rotterdam]],<ref>{{Cite web |last=Jeroen Nagtegaal (laatste nieuws) |title=Denzel Dumfries Dwingt Contract Af Bij Sparta Rotterdam |url=http://www.bvvbarendrecht.nl/website/index.php/6016-denzel-dumfries-dwingt-contract-af-bij-sparta-rotterdam |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518075141/http://www.bvvbarendrecht.nl/website/index.php/6016-denzel-dumfries-dwingt-contract-af-bij-sparta-rotterdam |archive-date=18 maj 2015 |access-date=25 mars 2026 |website=bvvbarendrecht.nl|language=nl}}</ref> duke u aktivizuar me ekipet e të rinjëve në muajt e parë.<ref>{{Cite web|title=Denzel Dumfries tekent bij Sparta Rotterdam |url=http://www.vvsmitshoek.nl/index.php/nieuws/235-denzel-dumfries-tekent-bij-sparta-rotterdam|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092609/http://www.vvsmitshoek.nl/index.php/nieuws/235-denzel-dumfries-tekent-bij-sparta-rotterdam|archive-date=18 maj 2015|access-date=25 mars 2026|website=vvsmitshoek.nl |language=nl}}</ref> Pas kësaj, ai firmosi kontratën e tij të parë si profesionist e cila ishte për tre vite.<ref>{{cite news|title=Sparta contracteert drie jonge talenten|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/121930/Sparta-contracteert-drie-jonge-talenten|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=2 nëntor 2014|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Sparta bindt talenten Dumfries, Alhaft en Albertus|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/265427/sparta-bindt-talenten-dumfries-alhaft-en-albertus/|website=FC Update|language=nl|date=3 nëntor 2014|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Më 20 shkurt 2015, Dumfries bëri debutimin e tij si profesionist në humbjen 2–1 kundër [[FC Emmen|Emmen]] në kampionat, duke u aktivizuar në pjesën e dytë si zëvëndësues.<ref>{{cite news|title=Sparta verliest van FC Emmen|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/126135/Sparta-verliest-van-FC-Emmen|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=20 shkurt 2015|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Ai luajti edhe në dy ndeshje të tjera në sezonin 2014–15, në të dyja rastet si zëvëndësues.<ref>{{cite news|title=Sparta verliest met 1-0 van Eindhoven|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/127235/Sparta-verliest-met-1-0-van-Eindhoven|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=20 mars 2015|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Sparta overklast Roda JC: 6-0|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/127791/Sparta-overklast-Roda-JC-6-0|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=6 prill 2015|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Dumfries e nisi sezonin e ri si zëvëndësues por pas pak kohësh u bë titullar në krahun e djathtë të mbrojtjes, duke ndihmuar Spartën të bëhej kandidat për rikthimin në [[Eredivisie]].<ref>{{cite news|title=Oppermachtig Sparta snel klaar met Jong PSV|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/133375/Oppermachtig-Sparta-snel-klaar-met-Jong-PSV|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=18 shtator 2015|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Sparta rekent af met FC Oss|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/134218/Sparta-rekent-af-met-FC-Oss|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=18 tetor 2015|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Sparta wint en stijgt naar de tweede plaats|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/134620/Sparta-wint-en-stijgt-naar-de-tweede-plaats|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=1 nëntor 2015|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Më 7 nëntor 2015, ai rinovoi kontratën e tij deri në qershor 2019.<ref>{{cite news|title=Dumfries verlengt contract bij Sparta|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/134824/Dumfries-verlengt-contract-bij-Sparta|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=7 nëntor 2015|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Pas kësaj, ai shënoi golin e tij të parë si profesionist në fitoren 5–2 kundër [[RKC Waalwijk]] më 18 janar 2016.<ref>{{cite news|title=Sparta op tijd weer wakker tegen RKC Waalwijk|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/137305/Sparta-op-tijd-weer-wakker-tegen-RKC-Waalwijk|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=18 janar 2016|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Sparta siguroi ngjitjen në elitë më 11 prill pas fitores 3–1 kundër [[Jong Ajax]].<ref>{{cite news|title=Sparta kampioen op volgepakt Kasteel|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/140733/Sparta-kampioen-op-volgepakt-Kasteel|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=11 prill 2016|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Ky ishte një sezon i dalluar për Dumfries,<ref>{{cite web|url=https://www.sparta-rotterdam.nl/denzel-dumfries-beste-talent-vierde-periode-jupiler-league/|title=DENZEL DUMFRIES BESTE TALENT VIERDE PERIODE JUPILER LEAGUE|website=Sparta Rotterdam|language=nl|date=21 prill 2016|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210905082141/https://www.sparta-rotterdam.nl/denzel-dumfries-beste-talent-vierde-periode-jupiler-league/|archive-date=5 shtator 2021|url-status=live}}</ref><ref name="Dumfries FC Update May 2016">{{cite news|title=Sparta-diamant Dumfries kan het heel ver schoppen|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/297172/sparta-diamant-dumfries-kan-het-heel-ver-schoppen/|website=FC Update|language=nl|date=4 maj 2016|access-date=11 shtator 2021}}</ref> i cili u shpall talenti i sezonit i [[Eerste Divisie]] si dhe fitoi çmimin "Demi i Bronztë".<ref>{{cite web|url=https://www.sparta-rotterdam.nl/denzel-dumfries-een-bronzen-stier-rijker/|title=DENZEL DUMFRIES EEN BRONZEN STIER RIJKER|website=Sparta Rotterdam|language=nl|date=30 prill 2016|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210905082203/https://www.sparta-rotterdam.nl/denzel-dumfries-een-bronzen-stier-rijker/|archive-date=5 shtator 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.sparta-rotterdam.nl/2/12/20578/sparta-wint-bijna-alle-gouden-stieren/|title=Sparta Wint Bijna Alle Gouden Stieren|publisher=Sparta Rotterdam|language=nl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160610202654/https://www.sparta-rotterdam.nl/2/12/20578/sparta-wint-bijna-alle-gouden-stieren/|archive-date=10 qershor 2016|url-status=live}}</ref> Ai luajti gjithsej 33 ndeshje.<ref>{{cite news|title=Sparta wint bijna alle Gouden Stieren|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/141528/Sparta-wint-bijna-alle-Gouden-Stieren|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=3 maj 2016|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Dumfries vazhdoi të ishte titullar në sezonin e parë të klubit në elitë pas gjashtë vitesh.<ref>{{cite news|title=Jans: 'Sparta blijft probleemloos in eredivisie'|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/145061/Jans-Sparta-blijft-probleemloos-in-eredivisie|website=RT Rijnmond|language=nl|date=11 gusht 2016|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Onrust bij NEC wordt groter door verlies bij Sparta|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/304345/onrust-bij-nec-wordt-groter-door-pak-slaag-bij-sparta/|website=FC Update|language=nl|date=18 shtator 2016|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Më 2 tetor, ai mori kartonin e kuq të parë në karrierë në barazimin 1–1 kundër [[AZ Alkmaar]].<ref>{{cite web|url=https://www.sparta-rotterdam.nl/sparta-az-eindigt-in-een-gelijkspel/|title=SPARTA – AZ EINDIGT IN EEN GELIJKSPEL|website=Sparta Rotterdam|language=nl|date=2 tetor 2016|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210905081515/https://www.sparta-rotterdam.nl/sparta-az-eindigt-in-een-gelijkspel/|archive-date=5 shtator 2021|url-status=live}}</ref> Goli i tij i parë në Eredivisie erdhi më 19 nëntor në humbjen 3–2 në derbi kundër [[Excelsior Rotterdam|Excelsior]].<ref>{{cite web|url=https://www.sparta-rotterdam.nl/sparta-keert-met-lege-handen-terug-uit-kralingen/|title=SPARTA KEERT MET LEGE HANDEN TERUG UIT KRALINGEN|website=Sparta Rotterdam|language=nl|date=19 nëntor 2016|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210905081710/https://www.sparta-rotterdam.nl/sparta-keert-met-lege-handen-terug-uit-kralingen/|archive-date=5 shtator 2021|url-status=live}}</ref> Gjatë merkatos së dimrit, klubi firmosi me finlandezin [[Janne Saksela]], i cili luante gjithashtu si mbrojtës i djathtë.<ref>{{cite news|title=Pastoor: 'Saksela past zich snel aan niveau aan'|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/150336/Pastoor-Saksela-past-zich-snel-aan-niveau-aan|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=4 janar 2017|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Pavarësisht konkurencës, Dumfries e ruajti vendin e tij dhe vazhdoi të ishte titullar deri në fund të sezonit.<ref>{{cite web|url=https://www.sparta-rotterdam.nl/sparta-wint-met-0-1-op-bezoek-bij-n-e-c/|title=SPARTA WINT MET 0-1 OP BEZOEK BIJ N.E.C.|website=Sparta Rotterdam|language=nl|date=25 shkurt 2017|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210905081912/https://www.sparta-rotterdam.nl/sparta-wint-met-0-1-op-bezoek-bij-n-e-c/|archive-date=5 shtator 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Sparta gemakkelijk langs Heracles|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/152995/Sparta-gemakkelijk-langs-Heracles|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=18 mars 2017|access-date=11 shtator 2021}}<br>{{cite news|title=Dumfries: 'Niet bezig met afgelopen wedstrijden'|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/154177/Dumfries-Niet-bezig-met-afgelopen-wedstrijden|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=22 prill 2017|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Sparta arriti të siguronte mbijetesën duke fituar dy ndeshjet e fundit të sezonit.<ref>{{cite news|title=Sparta nog een jaar in de eredivisie|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/154970/Sparta-nog-een-jaar-in-de-eredivisie|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=14 May 2017|access-date=11 September 2021}}</ref> Një muaj pas largimit nga klubi, Dumfries, sëbashku me disa lojtarë të tjerë u nderuan nga klubi në një ceremoni lamtumire para ndeshjes kundër [[PEC Zwolle]].<ref>{{cite web|url=https://www.sparta-rotterdam.nl/viertal-oud-spartanen-neemt-afscheid/|title=VIERTAL OUD-SPARTANEN NEEMT AFSCHEID|website=Sparta Rotterdam|language=nl|date=20 gusht 2017|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210905081204/https://www.sparta-rotterdam.nl/viertal-oud-spartanen-neemt-afscheid/|archive-date=5 shtator 2021|url-status=live}}</ref> ===Heerenveen=== Në korrik 2017, Dumfries iu bashkua klubit tjetër holandez [[SC Heerenveen|Heerenveen]] në një marrëveshje katër-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.sparta-rotterdam.nl/sc-heerenveen-neemt-denzel-dumfries-over-van-sparta-rotterdam/|title=SC HEERENVEEN NEEMT DENZEL DUMFRIES OVER VAN SPARTA ROTTERDAM|website=Sparta Rotterdam|language=nl|date=25 korrik 2017|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210627223734/https://www.sparta-rotterdam.nl/sc-heerenveen-neemt-denzel-dumfries-over-van-sparta-rotterdam/|archive-date=27 qershor 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sc-heerenveen.nl/nieuws/sc-heerenveen-versterkt-zich-met-denzel-dumfries/10|title=SC Heerenveen versterkt zich met Denzel Dumfries|website=SC Heerenveen|language=nl|date=25 korrik 2017|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128063001/http://www.sc-heerenveen.nl/nieuws/sc-heerenveen-versterkt-zich-met-denzel-dumfries/10|archive-date=28 nëntor 2017|url-status=dead}}</ref> Ai u ble për të zëvëndësuar të larguarin [[Stefano Marzo]], i cili u transferua në [[Belgjika|Belgjikë]].<ref>{{cite news|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/157445/Sparta-ziet-Dumfries-naar-SC-Heerenveen-vertrekken|title=Sparta ziet Dumfries naar SC Heerenveen vertrekken|publisher=Rijnmond|language=nl}}</ref> Dumfries bëri debutimin e tij me klubin në ndeshjen hapëse të sezonit 2017–18 kundër [[FC Groningen|Groningenit]]; ai ndihmoi ekipin të merrte një barazim 3–3 duke asistuar dy gola.<ref>{{cite web|url=https://www.sc-heerenveen.nl/nieuws/streppel-blij-met-fighting-spirit-van-zijn-elftal10/10|title=Streppel blij met 'fighting spirit' van zijn elftal|website=SC Heerenveen|language=nl|date=13 gusht 2017|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190111005256/https://www.sc-heerenveen.nl/nieuws/streppel-blij-met-fighting-spirit-van-zijn-elftal10/10|archive-date=11 janar 2019|url-status=dead}}</ref> Ai gjithashtu asistoi të dy golat e fitores 2–1 kundër [[ADO Den Haag]] në javën e tretë, si dhe një gol në fitoren 2–0 kundër PSV Eindhoven javën pasardhëse,<ref>{{cite news|title=Thorsby drukt ADO met dubbelslag verder in de zorgen|url=https://www.ad.nl/nederlands-voetbal/thorsby-drukt-ado-met-dubbelslag-verder-in-de-zorgen~a7433f8c/|website=Algemeen Dagblad|language=nl|date=26 shtator 2017|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Zwak PSV krijgt nieuwe jas in Heerenveen|url=https://www.ad.nl/nederlands-voetbal/zwak-psv-krijgt-nieuwe-jas-in-heerenveen~a978bd55/|publisher=Algemeen Dagblad|language=nl|date=10 shtator 2017|access-date=11 shtator 2021}}</ref> duke u shpallur talenti i muajit gusht në Eredivisie si dhe u emërua në formacionin e javës nga gazeta holandeze ''[[Algemeen Dagblad]]''.<ref>{{cite news|title=Piepjonge verdediging Heerenveen domineert Elftal van de Week|url=https://www.ad.nl/nederlands-voetbal/piepjonge-verdediging-heerenveen-domineert-elftal-van-de-week~a82b90d5/|website=Algemeen Dagblad|language=nl|date=11 shtator 2017|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.foxsports.nl/nieuws/artikel/1954213/talent-van-maand-denzel-dumfries|title=Talent van de maand: Denzel Dumfries|website=Fox Sports|language=nl|date=7 shtator 2017|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107003501/https://www.foxsports.nl/nieuws/artikel/1954213/talent-van-maand-denzel-dumfries|archive-date=7 nëntor 2017|url-status=dead}}</ref> Pas paraqitjeve mbreslënëse në javët e para të sezonit, Dumfries e fitoi menjëherë vendin e titullarit në formacion.<ref>{{cite news|title=Alle vermoedelijke opstellingen en statistieken van speelronde 4|url=https://www.ad.nl/nederlands-voetbal/alle-vermoedelijke-opstellingen-en-statistieken-van-speelronde-4~af64523e/|website=Algemeen Dagblad|language=nl|date=9 shtator 2017|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Ai shënoi golin e parë me ekipin më 9 dhjetor në barazimin 2–2 kundër [[VVV-Venlo]].<ref>{{cite web|url=https://www.sc-heerenveen.nl/nieuws/sc-heerenveen-door-late-tegentreffer-niet-langs-vvv-venlo/10|title=SC Heerenveen door late tegentreffer niet langs VVV-Venlo: 2-2|website=SC Heerenveen|language=nl|date=9 dhjetor 2017|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190528080714/https://www.sc-heerenveen.nl/nieuws/sc-heerenveen-door-late-tegentreffer-niet-langs-vvv-venlo/10|archive-date=28 maj 2019|url-status=dead}}</ref> Golin e tij të dytë ai e shënoi kundër ish ekipit të tij Sparta më 26 janar 2018.<ref>{{cite news|title=Heerenveen bezorgt Advocaat derde nederlaag op rij|url=https://www.ad.nl/nederlands-voetbal/heerenveen-bezorgt-advocaat-derde-nederlaag-op-rij~a41229dd/|website=Algemeen Dagblad|language=nl|date=26 janar 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Heerenveen e mbylli sezonin në vendin e 8të, duke u kualifikuar në fazën play-off për kualifikim në fazën paraeliminatore të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] për sezonin e ardhshëm; ai shënoi me kokë në fitoren 4–3 në shtëpi në ndeshjen e parë gjysëm-finale kundër [[FC Utrecht|Utrecht]],<ref>{{cite news|title=Heerenveen verslaat Utrecht in knotsgek play-offduel|url=https://www.ad.nl/nederlands-voetbal/heerenveen-verslaat-utrecht-in-knotsgek-play-offduel~a122e63b/|website=Algemeen Dagblad|language=nl|date=9 maj 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref> por ekipi i tij u eliminua me rregullin e golit jashtë fushe pasi humbi ndeshjen e dytë me rezultatin 2–1.<ref>{{cite news|title=Utrecht wint nipt van Heerenveen en bereikt finale van play-offs|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/332766/utrecht-wint-nipt-van-heerenveen-en-bereikt-finale-van-play-offs/|website=FC Update|language=nl|date=12 maj 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref> ===PSV Eindhoven=== Më 19 qershor 2018, Dumfries u transferua te [[PSV Eindhoven]] duke firmosur një kontratë deri në qershor 2023.<ref>{{cite web|url=https://www.psv.nl/media/artikel/psv-neemt-dumfries-over-van-sc-heerenveen|title=PSV NEEMT DUMFRIES OVER VAN SC HEERENVEEN|website=PSV Eindhoven|language=nl|date=19 qershor 2018|access-date=11 shtator 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109030211/https://www.psv.nl/nieuwspagina/artikel/psv-neemt-dumfries-over-van-sc-heerenveen.htm|archive-date=9 nëntor 2020|url-status=live}}</ref> Shuma e transferimit u raportua të ishte 5.5 milion € nga media holandeze.<ref>{{cite web|url=https://www.ed.nl/psv/dumfries-tot-2023-verbonden-aan-psv~aab5a59c1/|title=Dumfries tot 2023 verbonden aan PSV|website=Eindhoven Dagblad|language=nl|date=19 qershor 2018|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329090234/https://www.ed.nl/psv/dumfries-tot-2023-verbonden-aan-psv~aab5a59c1/|archive-date=29 mars 2019|url-status=live}}</ref> Ai bëri debutimin e tij në ndeshjen e [[Johan Cruijff Schaal|Superkupën e Holandës]], të cilën PSV e humbi me penallti kundër Feyenoordit.<ref>{{cite news|title=Feyenoord grijpt Johan Cruijff Schaal opnieuw via penalty's|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/336494/feyenoord-grijpt-johan-cruijff-schaal-opnieuw-via-penalty-s/|website=FC Update|language=nl|date=4 gusht 2018|accessdate=11 shtator 2021}}</ref> Dumfries shënoi me kokë në fitoren 5–0 kundër Utrecht në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{cite news|title=Oerdegelijk PSV start seizoen met royale thuiszege op Utrecht|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/336810/oerdegelijk-psv-start-seizoen-met-royale-thuiszege-op-fc-utrecht/|website=FC Update|language=nl|date=11 gusht 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=PSV zet Ajax direct op twee punten achterstand met klinkende zege|url=https://www.ad.nl/nederlands-voetbal/psv-zet-ajax-direct-op-twee-punten-achterstand-met-klinkende-zege~abfd83d7/|website=Algemeen Dagblad|language=nl|date=11 gusht 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Më 18 shtator, Dumfries bëri debutimin e tij në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]] kundër [[FC Barcelona|Barcelonës]], me PSV që u mposht 4–0.<ref>{{cite news|title=Individuele klasse Barcelona is PSV na prima start te machtig|url=https://www.vi.nl/nieuws/individuele-klasse-barcelona-is-psv-na-prima-start-te-machtig|website=Voetbal International|language=nl|date=18 shtator 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Ai e vendosi veten titullar të padiskutueshëm në formacion, duke shënuar edhe gola në disa ndeshje.<ref>{{cite news|title=Dumfries baalt: "We hebben gevochten als leeuwen"|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/341183/dumfries-baalt-we-hebben-gevochten-als-leeuwen/|website=FC Update|language=nl|date=7 nëntor 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Speler van de Week: acrobaat De Jong van alle markten thuis|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/342155/speler-van-de-week-acrobaat-de-jong-is-van-alle-markten-thuis/|website=FC Update|language=nl|date=26 nëntor 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Eindejaarsrapport: PSV kan na zonnig halfjaar op zoek naar titelglans|url=https://www.ed.nl/psv/eindejaarsrapport-psv-kan-na-zonnig-halfjaar-op-zoek-naar-titelglans~ad7d9a0f/|website=Eindhoven Dagblad|language=nl|date=28 dhjetor 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 43 ndeshje në të gjitha kompeticionet, përfshirë 34 në kampionat. Për paraqitjet e tij, Dumfries u emërua në Ekipin e Sezonit të Eredivisies.<ref name="POTS">{{cite news|date=16 May 2019|title=Frenkie de Jong Eredivisie Player of the Season 2018–19|url=https://eredivisie.eu/news/frenkie-de-jong-eredivisie-player-of-the-season-2018-2019/|url-status=live|access-date=31 gusht 2021|publisher=Eredivisie|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831232555/https://eredivisie.eu/news/frenkie-de-jong-eredivisie-player-of-the-season-2018-2019/|archive-date=31 gusht 2021 }}</ref> Dumfries e nisi sezonin e ri duke luajtur sërisht në ndeshjen e Superkupës së Holandës, por PSV u mposht sërisht, këtë herë nga Ajaxi.<ref>{{cite news|title=Ajax harkt ook derde prijs binnen in duel vol controverse|url=https://www.vi.nl/nieuws/ajax-harkt-ook-derde-prijs-binnen-in-duel-vol-controverse|website=Voetbal International|language=nl|date=27 korrik 2019|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Ashtu si sezoni i kaluar, ai shënoi në ndeshjen hapëse të kampionatit me kokë në barazimin 1–1 kundër [[FC Twente|Twentes]].<ref>{{cite news|title=Zwoegend PSV incasseert bij FC Twente volgende klap|url=https://www.vi.nl/nieuws/zwoegend-psv-incasseert-bij-fc-twente-volgende-klap|website=Voetbal International|language=nl|date=3 gusht 2019|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Pas kësaj, Dumfries u vendos si një nga kapitenët e ekipit;<ref>{{cite news|title=Van Bommel geeft uitleg over aanvoerderswissel|url=https://www.vi.nl/nieuws/van-bommel-geeft-uitleg-over-aanvoerderswissel|website=Voetbal International|language=nl|date=24 nëntor 2019|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Denzel Dumfries is de nieuwe aanvoerder van PSV|url=https://www.ed.nl/dossier-psv/denzel-dumfries-is-de-nieuwe-aanvoerder-van-psv~a5c7b638/|website=Eindhoven Dagblad|language=nl|date=24 nëntor 2019|access-date=11 shtator 2021}}</ref> ai luajti ndeshjen e parë si kapiten më 24 nëntor 2019 në fitoren 2–1 kundër ish ekipit të tij Heerenveen, kjo falë mungesës së [[Ibrahim Afellay]] dhe [[Pablo Rosario]]s.<ref>{{cite news|title=Dumfries: Een bepalende rol bij PSV, dat eis ik nu van mezelf|url=https://www.ad.nl/nederlands-voetbal/dumfries-een-bepalende-rol-bij-psv-dat-eis-ik-nu-van-mezelf~a2c3c9f7/|website=Algemeen Dagblad|language=nl|date=2 korrik 2019|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Pavarësisht se në pjesën e parë të sezonit Dumfries u kritikua për nivelin e lojës, ai u përmirsua njeshëm në pjesën e dytë, duke e mbyllur sezonin me tetë gola, një rekord personal.<ref>{{cite news|title=Uitgebreid interview met Denzel Dumfries: 'We zijn lang te soft naar elkaar geweest'|url=https://www.vi.nl/pro/overig/uitgebreid-interview-met-denzel-dumfries-we-zijn-lang-te-soft-naar-elkaar-geweest|website=Voetbal International|language=nl|date=27 dhjetor 2019|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.psv.nl/nieuwspagina/artikel/dumfries-schuldbewust-van-bommel-niet-ontmoedigd-.htm|title=DUMFRIES SCHULDBEWUST|website=PSV Eindhoven|language=nl|date=15 dhjetor 2019|access-date=11 shtator 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908185639/https://www.psv.nl/nieuwspagina/artikel/dumfries-schuldbewust.htm|archive-date=8 shtator 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Dumfries met PSV op jacht naar eerherstel|url=https://www.ed.nl/psv/dumfries-met-psv-op-jacht-naar-eerherstel~a750838b/|website=Eindhoven Dagblad|language=nl|date=8 janar 2020|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Sezoni u mbyll para kohe në mars 2020 për shkak të [[Pandemia e COVID-19|pandemisë së COVID-19]], me PSV që u rendit në vendin e katërt.<ref>{{cite news|title=PSV blijft dankzij Dumfries en Unnerstall in spoor van topdrie|url=https://www.vi.nl/nieuws/psv-blijft-dankzij-dumfries-en-unnerstall-in-spoor-van-topdrie|website=Voetbal International|language=nl|date=8 mars 2020|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Pavarësisht interesit nga disa klube evropiane,<ref>{{cite news|title=Milan, assalto a Dumfries: affare possibile con Raiola|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/2020/05/24-70072974/milan_assalto_a_dumfries_affare_possibile_con_raiola|website=Corriere dello Sport|language=it|date=24 maj 2020|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Il Milan cerca il nuovo Theo: Dumfries in pole. Florentino resta in corsa|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/31-07-2020/calciomercato-milan-vuole-dumfries-florentino-380818135590.shtml|website=La Gazzetta Dello Sport|language=it|date=1 gusht 2020|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Dumfries vendosi të qëndronte te PSV dhe nisi negociatat për rinovimin e kontratës.<ref>{{cite news|title=Dumfries maakt zich niet zo druk om eventuele transfer: 'Het is al een eer om voor PSV uit te komen'|url=https://www.ed.nl/psv/dumfries-maakt-zich-niet-zo-druk-om-eventuele-transfer-het-is-al-een-eer-om-voor-psv-uit-te-komen~a3de8d8d/|website=Eindhoven Dagblad|language=nl|date=11 maj 2020|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Denzel Dumfries: 'Ik heb het geweldig naar mijn zin bij PSV'|url=https://psv.supporters.nl/nieuws/artikel/47722/Denzel-Dumfries-'Ik-heb-het-geweldig-naar-mijn-zin-bij-PSV'|website=PSV Supporters News|language=nl|date=10 shtator 2020|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Para nisjes së sezonit të ri, ai u vendos kapiten i përhershëm nga trajneri [[Roger Schmidt]].<ref>{{cite news|title=Schmidt sleutelt bij PSV: "Proberen spelers vrijer te laten denken"|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/370802/schmidt-sleutelt-aan-psv-proberen-spelers-vrijer-te-laten-denken/|website=FC Update|language=nl|date=8 gusht 2020|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Më 16 dhjetor 2020, Dumfries luajti ndeshjen e tij të 100të me klubin në fitoren 2–1 kundër [[De Graafschap]] në kupë.<ref>{{cite news|title=Wereldgoal Malen helpt matig PSV naar volgende bekerronde|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/377135/wereldgoal-malen-helpt-matig-psv-naar-volgende-bekerronde/|website=FC Update|language=nl|date=16 dhjetor 2020|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Gjatë këtij sezoni, Dumfries vazhdoi të ishte titullar i padiskutueshëm në krahun e djathtë të mbrojtjes, por në disa raste u aktivizua edhe si mesfushor i djathtë për shkak të dëmtimeve në atë repart.<ref>{{Cite web |date=21 shkurt 2021 |title=PSV pas na herstelwerkzaamheden van Schmidt langs Vitesse |url=https://www.vi.nl/nieuws/psv-pas-na-herstelwerkzaamheden-van-schmidt-langs-vitesse |access-date=25 mars 2026 |website=vi.nl |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 shkurt 2021 |title=Dumfries begrijpt keuzes Schmidt, maar niet die van zijn ploeggenoten |url=https://www.vi.nl/nieuws/dumfries-begrijpt-keuzes-schmidt-maar-niet-die-van-zijn-ploeggenoten |access-date=25 mars 2026 |website=vi.nl |language=nl}}</ref> Pavarësisht se ai pësoi disa dëmtime të vogla gjatë sezonit,<ref>{{Cite web|date=19 dhjetor 2020 |title=Dumfries en Rosario op tijd fit, PSV met verwachte basiself |url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/2020/12/dumfries-en-rosario-op-tijd-fit-psv-met-verwachte-basiself |access-date=25 mars 2026 |website=FCUpdate.nl |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |title=Denzel Dumfries opgelucht: 'Geen schade bleek uit mri-scan' |url=https://www.telegraaf.nl/sport/743242025/denzel-dumfries-opgelucht-geen-schade-bleek-uit-mri-scan |access-date=25 mars 2026 |website=De Telegraaf|language=nl}}</ref> ai arriti të luante 41 ndeshje në të gjitha kompeticionet.<ref>{{Cite web |title=Roger Schmidt vindt dat PSV verdiend door is: 'Een verrassing na een moeilijke situatie' |url=https://www.ed.nl/psv/roger-schmidt-vindt-dat-psv-verdiend-door-is-een-verrassing-na-een-moeilijke-situatie~a2c35592/ |language=nl|access-date=25 mars 2026}}</ref> Edhe pse negociatat për rinovimin e kontratës kishin nisur që në fillim të sezonit,<ref>{{cite news|title=Geen handtekening van Dumfries, die van Ihattaren misschien|url=https://www.vi.nl/nieuws/geen-handtekening-van-dumfries-die-van-ihattaren-misschien|website=Voetbal International|language=nl|date=9 shkurt 2021|access-date=11 shtator 2021}}</ref> palët nuk arritën një marrëveshje, duke hapur rrugët për një largim të tij nga ekipi gjatë merkatos së verës.<ref>{{cite news|title=PSV gaat naast Ihattaren ook Malen en Dumfries verkopen |url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/383420/psv-gaat-naast-ihattaren-ook-malen-en-dumfries-verkopen/|website=FC Update|language=nl|date=20 prill 2021|access-date=11 shtator 2021}}</ref> ===Internazionale=== Më 14 gusht 2021, Dumfries u transferua te kampionët në fuqi të Italisë, [[F.C. Internazionale Milano|Inter]], për 12.5 milion € plus 2.5 milion € në formë bonusi.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/2021/08/14/denzel-dumfries-nuovo-giocatore-inter.html|title=DENZEL DUMFRIES È UN NUOVO GIOCATORE DELL'INTER|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=14 gusht 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210814200313/https://www.inter.it/it/news/2021/08/14/denzel-dumfries-nuovo-giocatore-inter.html|archive-date=14 gusht 2021|url-status=live}}</ref> Ai firmosi një kontratë katër-vjeçare dhe mori fanellën me numrin 2 për sezonin e ardhshëm.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/2021/08/20/numeri-maglia-inter-21-22.html|title=DA CORDAZ A DUMFRIES, I NUOVI NUMERI DI MAGLIA|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=20 gusht 2021|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210820095928/https://www.inter.it/it/news/2021/08/20/numeri-maglia-inter-21-22.html|archive-date=20 gusht 2021|url-status=live}}</ref> Dumfries bëri debutimin e tij me klubin në fitoren 4–0 kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]] në ndeshjen hapëse të [[Serie A]].<ref>{{cite web|url=https://www.ruetir.com/2021/08/21/inter-starts-in-serie-a-with-debut-dumfries-with-victory-over-genoa/|title=Inter starts in Serie A with debut Dumfries with victory over Genoa|website=Ruetir|language=en|date=21 August 2021|accessdate=25 August 2021|archive-date=25 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825175745/https://www.ruetir.com/2021/08/21/inter-starts-in-serie-a-with-debut-dumfries-with-victory-over-genoa/|url-status=dead}}</ref> Ai pati vështirësi në muajt e parë në Itali, duke mos qënë në lartësinë e duhur,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/29-11-2021/inter-dumfries-titolare-ultima-chiamata-l-olandese-430203638439.shtml|title=Inter, adesso tocca a Dumfries. Ultima chiamata per l’olandese?|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 nëntor 2021|access-date=28 korrik 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/inter-dumfries-inizio-difficile-poi-anno-fantastico_51273901-202202k.shtml|title=Inter, Dumfries: "Inizio difficile poi anno fantastico"|publisher=Sport Mediaset|language=it|date=11 qershor 2022|access-date=24 qershor 2022}}</ref> megjithatë filloi të përmirsohej nga muaji dhjetor, duke shënuar golin e parë në Itali në suksesin 3–0 kundër [[A.S. Roma|Romës]] në [[Stadio Olimpico]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/roma/serie-a-roma-inter-0-3-nerazzurri-senza-pieta-conl-ex-mourinho_42593762-202102k.shtml|title=Serie A: Roma-Inter 0-3, nerazzurri senza pietà con&nbsp;l&#39;ex Mourinho|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=5 dhjetor 2021}}</ref> Më 12 janar 2022, ai fitoi [[Supercoppa Italiana|Superkupën e Italisë]] pasi Interi mposhti [[Juventus F.C.|Juventusin]] 2–1 në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/12-01-2022/supercoppa-inter-juventus-2-1-mckennie-lautaro-sanchez-120-430884337880.shtml|title=Festa Inter in Supercoppa: Sanchez punisce la Juve al 121'!|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=12 janar 2022}}</ref> Katër muaj më pas, ai fitoi edhe [[Coppa Italia|Kupën e Italisë]], sërisht kundër Juventusit,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/11-05-2022/coppa-italia-finale-juve-inter-2-4-gol-barella-alex-sandro-vlahovic-calhanoglu-doppietta-perisic-440455025488.shtml|title=L'Inter batte 4-2 la Juve e vince la Coppa Italia: decisiva la doppietta di Perisic|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=11 maj 2022}}</ref> dhe e mbylli sezonin me 45 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Dumfries u bë titullar i rregullt në formacionin 3–5–2 të trajnerit [[Simone Inzaghi]] në sezonin 2022–23. Ai e nisi sezonin duke shënuar në momentet e fundit të ndeshjes kundër [[U.S. Lecce|Lecces]] në javën e parë të kampionatit, duke i dhënë Interit fitoren 2–1.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-08-2022/lecce-inter-1-2-gol-lukaku-dumfries-partita-4401862121739.shtml|title=Inter all'ultimo respiro a Lecce: segna Dumfries al 95'! Lukaku, ritorno con gol|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 gusht 2022}}</ref> Më 13 shtator, ai shënoi golin e parë në karrierë në Ligën e Kampionëve në suksesin 2–0 kundër [[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/13-09-2022/viktoria-plzen-inter-0-2-dzeko-gol-asst-dumfries-450169763715.shtml|title=Dzeko show: gol e assist. Inter in scioltezza con il Viktoria Plzen|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 shtator 2022}}</ref> Në janar, Dumfries fitoi një tjetër titull të Superkupës Italiane, këtë herë kundër [[A.C. Milan|Milanit]], kurse në maj fitoi po ashtu edhe Kupën, duke luajtur 90 minuta si titullar në fitoren 2–1 kundër [[ACF Fiorentina|Fiorentinës]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/65704482|title=Fiorentina 1–2 Inter Milan: Martinez scores twice as Champions League finalists win Coppa Italia|publisher=BBC Sport|language=en|date=24 maj 2023|access-date=24 maj 2023}}</ref> Më 10 qershor, ai luajti në finalen e Ligës së Kampionëve në [[Stamboll]] kundër [[Manchester City F.C.|Manchester Cityt]], por Inter u mposht 1–0.<ref>{{cite news|author=David Hytner|date=10 qershor 2023|title=Rodri breaks Internazionale resistance to seal Manchester City's treble glory|url=https://www.theguardian.com/football/2023/jun/10/rodri-breaks-internazionale-resistance-to-seal-manchester-citys-treble-glory|publisher=The Guardian|language=en|accessdate=10 qershor 2023|archive-date=10 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610213408/https://www.theguardian.com/football/2023/jun/10/rodri-breaks-internazionale-resistance-to-seal-manchester-citys-treble-glory|url-status=live}}</ref> Më 16 shtator 2023, Dumfries luajti ndeshjen e tij të me Interin në fitoren 5–1 në ''[[Derby della Madonnina]]'' kundër [[A.C. Milan|Milanit]].<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/news/100-presenze-dumfries-con-inter|title=Le 100 presenze di Dumfries con l'Inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|access-date=2 tetor 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 shtator 2023|title=Inter put five past Milan to keep up 100% start|language=en|publisher=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/66831603|access-date=18 shtator 2023}}</ref> Në ndeshjen e kthimit në prill 2024, Dumfries fitoi ''[[Scudetto]]'' e parë me klubin pas fitores 2–1 në [[San Siro]]; po në këtë ndeshje, ai mori kartonin e kuq të parë me ''Zikaltrit''.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/scintille-nel-finale-del-derby-mani-in-faccia-e-due-rossi-espulsi-theo-hernandez-e-dumfries-1960272|title=Scintille nel finale del derby: mani in faccia e due rossi. Espulsi Theo Hernandez e Dumfries|publisher=Tuttomercatoweb.com|language=it|access-date=22 prill 2024}}</ref> Ky ishte titulli i 20të për Interin, duke marrë edhe yllin e dytë në fanellë; Dumfries u konsiderua një nga lojtarët më të rëndësishëm të këtij suksesi, duke regjistruar 31 ndeshje dhe 4 gola.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-inter-lazio-1-1-dumfries-rovina-i-piani-a-tudor-a-due-minuti-dalla-fine_82458125-202402k.shtml|title=Serie A, Inter-Lazio 1-1: Dumfries rovina i piani a Tudor a due minuti dalla fine|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=8 prill 2026}}</ref> Dumfries e nisi sezonin e katërt me Interin duke luajtur ndeshjen e tij të 100të në Serie A në fitoren 2–0 kundër Lecces më 24 gusht 2024.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/seriea/serie-a-inter-lecce-2-0-decidono-darmian-e-calhanoglu_86350799-202402k.shtml|title=Serie A, Inter-Lecce 2-0: decidono Darmian e Calhanoglu|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=12 tetor 2024}}</ref> Pas kësaj, ai shënoi dopietën e parë në karrierë në fitoren 2–0 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në gjysëm-finalen e Superkupës Italiane më 2 janar 2025.<ref name=":5">{{Cite web|author=Luca Bianchin|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/02-01-2025/supercoppa-italiana-inter-atalanta-2-0-doppietta-di-dumfries.shtml|title=Due perle di Dumfries mandano l'Inter in finale di Supercoppa. L'Atalanta si arrende|date=2 janar 2025|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=2 janar 2025}}</ref> Më 11 mars, ai luajti si kapiten për herë të parë në fitoren 2–1 kundër Feyenoordit në ndeshjen e kthimit të raundit të 16-tave të Ligës së Kampionëve.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/champions-league-intervista-dumfries-pavard-carlos-augusto-inter-feyenoord|title=Dumfries, notte da capitano: "Un orgoglio, serata speciale per me"|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|access-date=14 mars 2025}}</ref> Në ndeshjen e parë gjysëm-finale kundër Barcelonës, Dumfries shënoi dy gola, përfshirë një gol me rrofeshatë, si dhe asistoi golin e [[Marcus Thuram]] në sekondën e 29të të ndeshjes, në një barazimin 3–3 në transfertë.<ref>{{Cite web|author=Francesco Pietrella|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Champions-League/30-04-2025/barcellona-inter-3-3-doppietta-di-dumfries-gol-di-thuram-yamal-torres-autogol-sommer.shtml|title=Prodezze, doppio vantaggio e rimpianti: Barça-Inter, un 3-3 da cinema. Si decide tutto a Milano|language=it|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=30 prill 2025|access-date=1 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|title=Barcelona 3-3 Inter Milan (Apr 30, 2025) Game Analysis|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/733617|access-date=10 maj 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Me këto gola ai u bë lojtari i parë në historinë e klubit që shënon dy gola në gjysëm-finalen e këtij kompeticioni. Në ndeshjen e kthimit ku Interi fitoi 4–3,<ref>{{Cite web|date=6 maj 2025|title=Inter Milan and Barcelona serve up Champions League classic nobody wanted to end|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c23038lpv4mo|access-date=10 maj 2025|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> ai asistoi golat e [[Lautaro Martínez]]it dhe [[Francesco Acerbi]]t (në minutën e fundit të kohës së rregullt), duke u bërë lojtari i tretë, pas [[Alessandro Del Piero]]s dhe [[Roberto Firmino]]s, që arrin pesë kontribute golash në dy ndeshje gjysëm-finale.<ref>{{Cite web|url=https://www.rainews.it/articoli/2025/05/calcio-inter-barcellona-4-3-nerazzurri-in-finale-di-champions-league-vittoria-storica-33f887da-985b-4b39-bc8b-09b3020c3238.html|title=Calcio, Inter-Barcellona 4-3: ora i nerazzurri sono in finale di Champions League|publisher=RaiNews|language=it|date=7 maj 2025|access-date=7 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/dumfries-ancora-protagonista-quella-statistica-che-lo-accomuna-a-salah-firmino-e-del-piero-2099876|title=Dumfries ancora protagonista. Quella statistica che lo accomuna a Salah, Firmino e Del Piero|publisher=Tuttomercatoweb.com|language=it|access-date=7 maj 2025}}</ref> Ky ishte sezoni më i mirë në karrierën e Dumfries,<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/21-01-2025/inter-dumfries-miglior-esterno-d-europa-il-confronto_preview.shtml|title=La crescita, i numeri, il peso: Dumfries è il miglior esterno destro d'Europa?|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=2 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2025/01/27/dumfries-gol-confronto-attaccanti|title=14 big in attacco che hanno segnato meno di Dumfries|publisher=Sky Sport|language=it|date=2 maj 2025|access-date=2 maj 2025}}</ref> i cili shënoi 11 gola në të gjitha kompeticionet.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/27-10-2024/inter-juventus-4-4-la-doppietta-di-yildiz-salva-motta.shtml|title=Inter-Juve, che spettacolo! Otto gol, prodezze, rigori e svarioni. Ma l'eroe è Yildiz|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=2 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.inter.it/it/notizie/intervista-dumfries-inter-atalanta-supercoppa-24-25|title=Dumfries, doppietta da bomber: "Due gol per la squadra"|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|access-date=14 qershor 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/lazio-inter-serie-a-2024-2025|title=Inter straripante, Lazio travolta 6-0 all'Olimpico|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|access-date=2 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/inter-bologna-serie-a-2024-2025|title=Pari a San Siro, con il Bologna è 2-2|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|access-date=2 maj 2025}}</ref> Ai gjithashtu u emërua si një nga kandidatët për çmimin prestigjoz [[Topi i artë]], duke u renditur në vendin e 25të.<ref>{{Cite web|url=https://sports.yahoo.com/article/ballon-d-2025-inter-defender-160500658.html|title=Ballon d’Or 2025 – Inter defender Dumfries finishes 25th|work=Football Italia|publisher=Yahoo! Sports|language=en|date=22 shtator 2025|access-date=2 maj 2026}}</ref> Më 10 nëntor 2025, Dumfries pësoi një dëmtim në ndeshjen me Lazion për të cilën u operua, duke qëndruar jashtë fushave për disa muaj.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/lists/inter-dealt-brutal-blow-denzel-dumfries-injury-severe-initially-thought-damaging-ankle-netherlands-duty/blt9001ac8445f82a99|title=Inter dealt brutal blow as Denzel Dumfries' ankle injury more severe than initially thought|publisher=Goal.com|language=en|date=24 nëntor 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/articles/official-dumfries-ankle-surgery-inter-173500993.html|title=Official: Dumfries has ankle surgery, Inter lose star for 2-3 months|publisher=Yahoo! Sports|language=en|date=16 dhjetor 2025}}</ref> Ai u rikthye në aksion në mars 2026 duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutat e fundit të humbjes 2–1 kundër [[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt]] në fazën play-off të Ligës së Kampionëve. Dumfries pati një kontribut të rëndësishëm në fazën mbyllëse të sezonit,<ref>{{cite web|author=Marko Vrakela|url=https://sempreinter.com/2026/03/17/inter-milan-star-dumfries-returns-time-fifa-world-cup-preps/|title=Inter Milan & Dutch Star Returns In Time To Prepare For FIFA World Cup & Impress Potential Premier League Suitors|publisher=Sempre Inter|language=en|date=17 mars 2026}}</ref> veçanërisht duke shënuar dy gola në fitoren 4–3 me përmbysje në ndeshjen vendimtare kundër [[Como 1907|Comos]];<ref>{{Cite web|language=it|publisher=Sky Sport|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/partite/2025/giornata-32/como-inter/risultato-gol|title=Como-Inter LIVE|date=12 prill 2026|access-date=16 maj 2026}}</ref> kjo fitore i hapi rrugën Interit drejt fitimit të titullit të 21të kampion.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.inter.it/it/inter-tv/0_q2gt3ngv|title=Inter 2-0 Parma {{!}} Match integrale {{!}} Serie A 25-26|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|access-date=16 maj 2026}}</ref> Ai gjithashtu luajti ndeshjen e 200të me klubin në suksesin 5–2 kundër Romës,<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/intervista-dumfries-200-presenze-inter-roma-25-26|title=Dumfries, 200 da ricordare: "Gruppo speciale, siamo una famiglia"|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|access-date=8 prill 2026}}</ref> kurse në finalen e kupës kundër Lazios, asistoi golin e dytë të ekipit të shënuar nga Martinez; kjo ishte hera e parë që nga sezoni 2009–10 që Interi fitonte kampionatin dhe kupën në një sezon.<ref>{{cite web|author=Ailsa Cowen|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cpqpvwyzp79o|title=Inter Milan seal first domestic double for 16 years|publisher=BBC Sport|language=en|date=14 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=Inter, è doblete! Un autogol e Lautaro stendono la Lazio, la Coppa Italia è nerazzurra|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2026/lazio-inter-risultato-gol-diretta-finale-coppa-italia.shtml|access-date=13 maj 2026|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2026}}</ref> ===Real Madrid=== Më 5 korrik 2026, klubi spanjoll [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] aktivizoi klauzolën e blerjes së Dumfries duke i paguar Interit 20 milion €.<ref>{{Cite web|author=Jessica Hopkins|language=en|title=Real Madrid complete signing of Denzel Dumfries from Inter|url=https://www.nytimes.com/athletic/7327765/2026/07/05/denzel-dumfries-real-madrid-inter-transfer-update/|publisher=The Athletic|date=5 korrik 2026|access-date=5 korrik 2026|archive-date=5 korrik 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260705104204/https://www.nytimes.com/athletic/7327765/2026/07/05/denzel-dumfries-real-madrid-inter-transfer-update/|url-status=live}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë katër-vjeçare dhe mori fanellën me numrin 24.<ref>{{cite web|title=Official Announcement: Dumfries|url=https://www.realmadrid.com/en-US/news/club/announcements/comunicado-oficial-dumfries-05-07-2026|publisher=[[Real Madrid C.F.]]|language=en|date=5 korrik 2026|access-date=5 korrik 2026|archive-date=5 korrik 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260705102526/https://www.realmadrid.com/en-US/news/club/announcements/comunicado-oficial-dumfries-05-07-2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=5 korrik 2026|title=Dumfries leaves Inter: thank you for everything, Denzel!|url=https://www.inter.it/en/news/inter-thanks-denzel-dumfries-move-real-madrid|access-date=5 korrik 2026|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en}}</ref> Ai bëri debutimin e tij më 22 gusht në fitoren 2–1 kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]] në ndeshjen hapëse të [[La Liga|La Ligës]].<ref>{{cite web|title=Real Madrid snatch late win at Espanyol on Mourinho's return|url=https://sports.yahoo.com/articles/real-madrid-beat-espanyol-in-mourinhos-first-game-on-return-213945958.html|publisher=Yahoo! Sports|language=en|date=22 gusht 2026|access-date=22 gusht 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===Aruba=== Dumfries kishte mundësinë për të luajtur me tre ekipe kombëtare: Aruban (vendlindja e babait të tij), Surinamen (vendlinja e mamasë së tij), dhe [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandën]] (vendlindja e tij).<ref name="Dumfries Backstory Inter Milan">{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/2021/08/14/profilo-storia-denzel-dumfries-inter.html|title=I CARAIBI, IL TACCUINO E LE CORSE A PERDIFIATO: LA STORIA DI DENZEL DUMFRIES|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=14 gusht 2021|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210814200512/https://www.inter.it/it/news/2021/08/14/profilo-storia-denzel-dumfries-inter.html|archive-date=14 gusht 2021|url-status=live}}</ref> Gjatë kohë që ishte ende te Barendrecht, Dumfries mori një ftesë për të luajtur me Arubën.<ref name="Dumfries Backstory Inter Milan"/> Ai bëri debutimin e tij me ekipin kombëtar në mars 2014 në barazimin 2–2 kundër Guamit; ai gjithashtu luajti në një tjetër ndeshje miqësore kundër tyre disa ditë më pas, duke shënuar golin e parë të fitores 2–0.<ref>{{cite web|url=http://www.bvvbarendrecht.nl/website/index.php/5799-bvv-talent-denzel-dumfries-scoort-voor-nationaal-elftal-aruba|title=BVV-Talent Denzel Dumfries Scoort Voor Nationaal Elftal Aruba|website=BVV Barendrecht|language=nl|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150509180137/http://www.bvvbarendrecht.nl/website/index.php/5799-bvv-talent-denzel-dumfries-scoort-voor-nationaal-elftal-aruba|archive-date=9 maj 2015|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, pavarësisht debutimit të tij, Dumfries sërisht shfaqi dëshirën e tij për të përfaquar Holandën, duke shtuar se Holanda ishte e ardhja e tij në futbollin ndërkombëtar.<ref name="Dumfries Backstory Inter Milan"/> Gjatë suksesit të Dumfries në Euro 2020, trajneri i Arubës [[Giovanni Franken]] foli për kritikat që Dumfries mori nga tifozët e ekipit kombëtar për të luajtur me Holandën, duke u etiketuar si "tradhëtar".<ref>{{cite news|title=Dumfries wees Aruba af: "Hij werd gezien als een verrader"|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/386677/dumfries-wees-aruba-af-hij-werd-gezien-als-een-verrader/|website=FC Update|language=nl|date=25 qershor 2021|access-date=11 shtator 2021}}</ref> ===Holanda=== ====Të rinjtë==== Më 18 mars 2016, Dumfries u thirr për herë të parë në [[Kombëtarja holandeze nën-20 e futbollit|ekipin nën-20 të Holandës]].<ref>{{cite news|title=Pastoor: 'Het gaat om de eer van de stad'|url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/140071/Pastoor-Het-gaat-om-de-eer-van-de-stad|website=RTV Rijnmond|language=nl|date=23 mars 2016|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=O20 MET 20 MAN NAAR PORTUGAL|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/jeugd-mannen-beloftenelftal/65258/o20-met-20-man-naar-portugal|website=Ons Oranje|language=nl|date=18 mars 2016|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Ai bëri debutimin e tij gjashtë ditë më vonë në barazimin 1–1 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-20 e futbollit|Portugalisë]], duke luajtur 90 minuta të plota.<ref>{{cite news|title=Portugal O20 1–1 Nederlands O20|url=https://www.onsoranje.nl/teams/206598/uitslagen/wedstrijd/21502|website=Ons Oranje|language=nl|date=24 mars 2016|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Ai bëri edhe tre paraqitje të tjera për vitin 2016.<ref>{{cite news|title=Portugal O20 1–1 Nederlands O20|url=https://www.onsoranje.nl/teams/206598/uitslagen/wedstrijd/21506|website=Ons Oranje|language=nl|date=26 mars 2016|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=ONDER 20 ONDERUIT TEGEN ENGELAND|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/jeugd-mannen-beloftenelftal/67106/onder-20-onderuit-tegen-engeland|website=Ons Oranje|language=nl|date=5 tetor 2016|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=ONDER 20 WINT NA STRAFSCHOPPEN|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/jeugd-mannen-beloftenelftal/67222/onder-20-wint-na-strafschoppen|website=Ons Oranje|language=nl|date=10 tetor 2016|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Në nëntor 2016, Dumfries mori ftesën e parë në [[Kombëtarja holandeze nën-21 e futbollit|ekipin nën-21]].<ref>{{cite news|title=LANGELER SELECTEERT 25 SPELERS VOOR OEFENDUEL MET PORTUGAL|url=https://www.knvb.nl/nieuws/oranje/jong-oranje/21217/langeler-selecteert-25-spelers-voor-oefenduel-met-portugal|website=Ons Oranje|language=nl|date=27 tetor 2016|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sparta-rotterdam.nl/denzel-dumfries-opgeroepen-voor-jong-oranje/|title=DENZEL DUMFRIES OPGEROEPEN VOOR JONG ORANJE|website=Sparta Rotterdam|language=nl|date=5 nëntor 2016|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210628184456/https://www.sparta-rotterdam.nl/denzel-dumfries-opgeroepen-voor-jong-oranje/|archive-date=28 qershor 2021|url-status=live}}</ref> Ai luajti ndeshjen e parë më 15 nëntor kundër Portugalisë, duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{cite news|title=JONG ORANJE GELIJK TEGEN PORTUGAL|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/jong-oranje/67734/jong-oranje-gelijk-tegen-portugal|website=Ons Oranje|language=nl|date=15 nëntor 2016|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Pas kësaj, ai mori pjesë në fushatën kualifikuese të UEFA Kampionatit Evropian nën-21 2019, duke luajtur si titullar në krahun e djathtë në mbrojtje.<ref>{{cite news|title=JONG ORANJE GELIJK TEGEN ENGELAND|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/jong-oranje/70532/jong-oranje-gelijk-tegen-engeland|website=Ons Oranje|language=nl|date=1 shtator 2017|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Jong Oranje scoort acht keer tegen Jong Andorra|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/324289/jong-oranje-scoort-acht-keer-tegen-jong-andorra/|website=FC Update|language=nl|date=10 nëntor 2017|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Ai e mbylli karrierën me ekipin nën-21 me 11 ndeshje.<ref>{{cite news|title=JONG ORANJE NA STRAFSCHOPPEN TE STERK VOOR PARAGUAY|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/jong-oranje/72860/jong-oranje-na-strafschoppen-te-sterk-voor-paraguay|website=Ons Oranje|language=nl|date=30 maj 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=JONG ORANJE BLIJFT STEKEN OP GELIJKSPEL TEGEN ENGELAND|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/jong-oranje/73530/jong-oranje-blijft-steken-op-gelijkspel-tegen-engeland|website=Ons Oranje|language=nl|date=6 shtator 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref> ====Ekipi i parë==== Në tetor 2018, Dumfries u ftua në [[Kombëtarja holandeze e futbollit|kombëtaren e parë]] nga trajneri [[Ronald Koeman]],<ref>{{cite web|url=http://www.football-oranje.com/koeman-happy-with-emerging-netherlands-talents/|title=Koeman happy with emerging Netherlands talents|publisher=Football Oranje|language=en|date=9 tetor 2018|access-date=11 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214556/http://www.football-oranje.com/koeman-happy-with-emerging-netherlands-talents/|archive-date=11 tetor 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=VIER JONGENSDROMEN KOMEN UIT; ORANJEDEBUTANTEN ZINGEN BROEDERLIEFDE|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/73831/vier-jongensdromen-komen-uit-oranjedebutanten-zingen-broederliefde|website=Ons Oranje|language=nl|date=9 tetor 2019|access-date=11 shtator 2021}}</ref> dhe bëri debutimin e tij ndërkombëtar në fitoren 3–0 kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kombeve|UEFA Ligës së Kombeve]].<ref>{{cite news|title=HISTORISCHE OVERWINNING OP HEERLIJKE ORANJE-AVOND|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/73931/historische-overwinning-op-heerlijke-oranje-avond|website=Ons Oranje|language=nl|date=13 tetor 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Ai u aktivizua edhe kundër [[Kombëtarja franceze e futbollit|Francës]], ku Holanda fitoi dhe siguroi kualifikimin në fazën finale të Ligës së Kombeve.<ref>{{cite news|title=SENSATIONELE ZEGE ORANJE OP WERELDKAMPIOEN|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/74258/sensationele-zege-oranje-op-wereldkampioen|website=Ons Oranje|language=nl|date=16 nëntor 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=POULEWINST VOOR ORANJE NA SPECTACULAIRE COMEBACK|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/74266/poulewinst-voor-oranje-na-spectaculaire-comeback|website=Ons Oranje|language=nl|date=19 nëntor 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Në maj 2019, ai u thirr për të luajtur në fazën finale,<ref>{{cite news|title=VOORLOPIGE SELECTIE ORANJE VOOR NATIONS LEAGUE FINALS TELT 28 NAMEN|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/75848/voorlopige-selectie-oranje-voor-nations-league-finals-telt-28-namen|website=Ons Oranje|language=nl|date=10 maj 2019|access-date=11 shtator 2021}}</ref> duke zhvilluar një paraqitje pozitive në fitoren 3–1 në gjysëm-finalen kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]].<ref>{{cite news|title=ORANJE IN FINALE NATIONS LEAGUE NA SLIJTAGESLAG TEGEN ENGELAND|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/76033/oranje-finale-nations-league-na-slijtageslag-tegen-engeland|website=Ons Oranje|language=nl|date=6 qershor 2019|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Oranje op rapport: De Jong blinkt uit, Memphis enige onvoldoende|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/351449/oranje-op-rapport-de-jong-blinkt-uit-memphis-enige-onvoldoende/|website=FC Update|language=nl|date=7 qershor 2019|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Ai gjithashtu luajti si titullar në finalen kundër [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalisë]] më 9 qershor, por Holanda u mposht minimalisht 1–0.<ref>{{cite news|title=ORANJE MOET WINST NATIONS LEAGUE AAN PORTUGAL LATEN|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/76053/oranje-moet-winst-nations-league-aan-portugal-laten|website=Ons Oranje|language=nl|date=9 qershor 2019|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Në dy vitet në vazhdim, Dumfries konkuroi me [[Kenny Tete]] dhe [[Joël Veltman]] për një vënd në formacionin titullar.<ref>{{cite news|title=Koeman kiest voor Tete boven Dumfries en verder voor zelfde elf |url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/341639/koeman-kiest-voor-tete-boven-dumfries-en-verder-voor-zelfde-elf/|website=FC Update|language=nl|date=16 nëntor 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Spelersrapport: Memphis en Dumfries zijn de uitblinkers|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/341687/spelersrapport-memphis-en-dumfries-zijn-de-uitblinkers/|website=FC Update|language=nl|date=17 nëntor 2018|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Koeman steunt De Ligt en legt uit over Veltman, Malen en Stengs|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/355445/koeman-steunt-de-ligt-en-legt-uit-over-veltman-malen-en-stengs/|website=FC Update|language=nl|date=2 shtator 2019|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Në maj 2021, ai u përfshi në listën paraprake me 34 lojtarë të Holandës për [[UEFA Euro 2020]],<ref>{{cite news|title=Aftellen geblazen: nog één maand tot het EK voor Oranje|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/78954/aftellen-geblazen-nog-één-maand-tot-het-ek-voor-oranje|publisher=Federata Mbretërore Holandeze e Futbollit|language=nl|date=13 maj 2021|access-date=11 shtator 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/78966/de-boer-maakt-voorlopige-ek-selectie-oranje-bekend|title=De Boer maakt EK-selectie Oranje bekend|website=OnsOranje|language=nl|date=14 maj 2021|access-date=11 shtator 2021}}</ref> kurse më 26 maj ishte një nga 26 lojtarët e listës përfundimtare.<ref>{{cite news|title=FRANK DE BOER MAAKT EK-SELECTIE BEKEND|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/79017/frank-de-boer-maakt-ek-selectie-bekend|website=Ons Oranje|language=nl|date=26 maj 2021|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Dumfries shënoi në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukrainës]] në ndeshjen e parë të Euro 2020,<ref>{{cite news|title=Netherlands beat Ukraine in five-goal thriller|language=en|publisher=BBC Sport|author=Neil Johnston|date=13 qershor 2021|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51197759|access-date=13 qershor 2021}}</ref> si dhe në fitoren 2–0 kundër [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austrisë]] në ndeshjen e rradhës.<ref>{{cite news|author=Ali Humayun|title=Netherlands vs Austria result: Depay and Dumfries help Netherlands ease into last 16 with 2-0 win over Austria|url=https://www.nytimes.com/athletic/4209281/2021/06/17/depay-and-dumfries-help-netherlands-ease-into-last-16-with-2-0-win-over-austria/|access-date=17 qershor 2021|publisher=The Athletic|language=en|date=17 qershor 2021}}</ref> Holanda u kualifikua në fazën me eliminim direkt me pikë të plota, kurse Dumfries u emërua në ekipin më të mirë të fazës së grupeve.<ref>{{cite news|title=Oranje met drie spelers hofleverancier in UEFA's sterrenteam|url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/386672/oranje-met-drie-spelers-hofleverancier-in-uefa-s-sterrenteam/|website=FC Update|language=nl|date=25 qershor 2021|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Holanda u eliminua nga [[Kombëtarja çeke e futbollit|Republika Çeke]] në raundin e 16-tave më 27 qershor.<ref>{{cite news|title=EK EINDIGT VOOR ORANJE IN ACHTSTE FINALE NA NEDERLAAG TEGEN TSJECHIË|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/79216/ek-eindigt-voor-oranje-achtste-finale-na-nederlaag-tegen-tsjechië|website=Ons Oranje|language=nl|date=27 qershor 2021|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Në nëntor 2022, Dumfries u emërua në ekipin që do të luante në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|FIFA Kupën e Botës 2022]] në Katar.<ref>{{cite web|url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/nederlands-elftal/80525/van-gaal-maakt-26-koppige-wk-selectie-bekend|title=Van Gaal maakt 26-koppige WK-selectie bekend|publisher=Federata Mbretërore Holandeze e Futbollit|date=11 nëntor 2022|access-date=12 nëntor 2022|language=nl}}</ref> Më 3 dhjetor, ai shënoi një gol dhe asistoi dy të tjerë në fitoren 3–1 kundër [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shteteve të Bashkuara]] në raundin e 16-tave.<ref>{{cite web|author=Andy Hunter|url=https://www.theguardian.com/football/2022/dec/03/netherlands-usa-world-cup-last-16-match-report|title=Netherlands into quarter-finals after Dumfries volley caps win against USA|publisher=The Guardian|language=en|date=3 dhjetor 2022}}</ref> ==Profili i lojtarit== Dumfries është një mbrojtës i djathtë i cili shpesh është aktivizuar si anësor i tërhequr në formacionin 3–5–2, veçanërisht te Interi dhe Holanda.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://it.finance.yahoo.com/notizie/dumfries-inter-carriera-caratteristiche-tecniche-133453896.html|title=Dumfries-Inter: carriera, caratteristiche tecniche e collocazione del nuovo esterno nerazzurro|publisher=Yahoo!|language=it|access-date=13 gusht 2021|archive-date=13 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813094731/https://it.finance.yahoo.com/notizie/dumfries-inter-carriera-caratteristiche-tecniche-133453896.html|url-status=dead}}</ref> Ai konsiderohet një nga mbrojtësit e krahut më të mirë holandez të gjeneratës së tij,<ref>{{cite web|author=Francesco Sessa|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/26-08-2021/intervista-michel-breuer-ex-compagno-denzel-dumfries-inter-che-affare-420710596188.shtml|title=Dumfries, parla l'ex capitano: "Affare! Energia e forza uniche. E quelle discussioni…"|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=26 gusht 2021|access-date=28 gusht 2021}}</ref><ref>{{cite web|author=Namit Kumar|url=https://indianexpress.com/article/sports/football/denzel-dumfries-netherlands-argentina-fifa-world-cup-2022-8313028/|title=Denzel Dumfries: the Netherlands defender, with roots in amateur football, who will have Argentina’s back line wary|publisher=The Indian Express|language=en|date=8 dhjetor 2022|access-date=24 dhjetor 2024}}</ref> duke u shquar për fizikun, atleticizmin dhe shpejtësinë. Në mbrojtje, ai dallohet për ndërhyrjet e sakta dhe shkathtësinë, kurse në sulm dallohet në duelet ajërore, për golat e shënuar dhe asistet,<ref name=":4"/> duke qënë pjesë aktive e çdo aksioni sulmues të ekipit të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.psv.nl/nieuwspagina/artikel/on-nederlandse-dumfries-heerlijk-joch-bergwijn.htm|title='On-Nederlandse Dumfries, ‘heerlijk joch’ Bergwijn'|date=9 tetor 2018|language=nl|access-date=18 qershor 2021}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/17-06-2021/calciomercato-inter-denzel-dumfries-terzino-psv-eindhoven-4102054667635.shtml|title=Inter: chi è Dumfries, il terzino destro goleador che va... Aruba|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=18 qershor 2021}}</ref> Ai gjithashtu ka luajtur si mbrojtës i majtë në formacionin me katër mbrojtës të trajnerit Koeman te Holanda.<ref>{{Cite web|language=it|publisher=Sky Sport|url=https://sport.sky.it/calcio/mondiali/partite/2025/giornata-4/olanda-malta/risultato-gol|title=112026 giornata-4 olanda-malta live|access-date=11 qershor 2025}}</ref> ==Jeta personale== Dumfries ka lindur më 18 prill 1996 në [[Rotterdam]] të [[Holanda|Holandës]] nga babai arubian Boris, dhe mamaja surinameze Marleen.<ref name=":0">{{Cite news|author=Jamie Jackson|date=25 qershor 2021|title=Denzel Dumfries has overcome Dutch doubters to become runaway star|url=https://www.theguardian.com/football/2021/jun/25/denzel-dumfries-has-overcome-dutch-doubters-to-become-runaway-star|access-date=25 mars 2026|publisher=The Guardian|language=en|issn=0261-3077}}</ref> Atij i'u vu emri Denzel në nder të aktorit amerikan [[Denzel Washington]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/2021/08/25/10-domande-dumfries-instagram-inter.html|title=10 DOMANDE PER DENZEL DUMFRIES|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=25 gusht 2021|access-date=11 shtator 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210910165727/https://www.inter.it/it/news/2021/08/25/10-domande-dumfries-instagram-inter.html|archive-date=10 shtator 2021|url-status=live}}</ref> Kur ishte fëmijë, Dumfries ëndërronte të bëhej futbollist, gjë për të cilën u tall nga shokët e klasës dhe mësuesit.<ref name="Dumfries RTV Rijnmond 14 June 2021"/><ref name="Never Offside1"/> Dumfries ka dy kushurinjë, [[Jason Wilnis|Jason]] dhe [[Jahfarr Wilnis]], që janë kikboksier.<ref name="Dumfries Eindhoven Dagblad 2019">{{cite news|title=Dumfries: 'Ik weet waar ik vandaan kom en dat is misschien ook wel mijn kracht'|url=https://www.ed.nl/psv/dumfries-ik-weet-waar-ik-vandaan-kom-en-dat-is-misschien-ook-wel-mijn-kracht~a6037eff/|website=Eindhoven Dagblad|language=nl|date=14 janar 2019|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Në shtator 2020, ai u bë baba për herë të parë.<ref>{{cite news|title=Lodeweges verandert niets en kiest weer voor Hateboer |url=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/372097/lodeweges-verandert-niet-en-kiest-weer-voor-hateboer-en-ake/|website=FC Update|language=nl|date=7 shtator 2020|access-date=11 shtator 2021}}</ref> Dumfries është gjithashtu një praktikues i besimit të Kreshtirë dhe lutet me shokët e ekipit kombëtar para çdo ndeshje të Holandës.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/C8hG8tzNpBq/?hl=en|title=Ballers in God: Netherlands|publisher=Instagram|language=en}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{updated|26 gusht 2026}}<ref>{{Soccerway|335401|name=Denzel Dumfries|access-date=13 maj 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[Sparta Rotterdam]] |[[2014–15 Eerste Divisie|2014–15]] |[[Eerste Divisie]] |3||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0 |- |[[2015–16 Eerste Divisie|2015–16]] |Eerste Divisie |31||1||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||33||1 |- |[[2016–17 Eredivisie|2016–17]] |[[Eredivisie]] |31||1||5||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||36||1 |- !colspan="2"|Gjithsej !65!!2!!7!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!72!!2 |- |[[SC Heerenveen|Heerenveen]] |[[2017–18 Eredivisie|2017–18]] |Eredivisie |33||3||2||0||colspan="2"|—||2{{efn|Appearances in Eredivisie European play-offs}}||1||37||4 |- |rowspan="4"|[[PSV Eindhoven]] |[[2018–19 PSV Eindhoven season|2018–19]] |Eredivisie |34||4||0||0||8{{efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]|name=UCL}}|||0||1{{efn|Ndeshje në [[Johan Cruijff Schaal|Superkupën e Holandës]]|name=JCS}}||0||43||4 |- |[[2019–20 PSV Eindhoven season|2019–20]] |Eredivisie |25||7||2||0||12{{efn|Dy ndeshje në UEFA Ligën e Kampionëve, dhjetë ndeshje dhe një gol në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||1||1{{efn|name=JCS}}||0||40||8 |- |[[2020–21 PSV Eindhoven season|2020–21]] |Eredivisie |30||2||3||1||8{{efn|Të gjitha ndeshjet në UEFA Ligën e Evropës}}||1||colspan="2"|—||41||4 |- !colspan="2"|Gjithsej !89!!13!!5!!1!!28!!2!!2!!0!!124!!16 |- |rowspan="6"|[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2021–22 Inter Milan season|2021–22]] |[[Serie A]] |33||5||4||0||7{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|Ndeshje në [[Supercoppa Italiana|Superkupën e Italisë]]}}||0||45||5 |- |[[2022–23 Inter Milan season|2022–23]] |Serie A |34||1||5||0||12{{efn|name=UCL}}||1||0||0||51||2 |- |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |31||4||0||0||5{{efn|name=UCL}}||0||0||0||36||4 |- |[[2024–25 Inter Milan season|2024–25]] |Serie A |29||7||2||0||12{{efn|name=UCL}}||2||4{{efn|Dy ndeshje dhe dy gola në Superkupën e Italisë, dy ndeshje në [[FIFA Kupa e Botës për Klube|FIFA Kupën e Botës për Klube]]}}||2||47||11 |- |[[2025–26 Inter Milan season|2025–26]] |Serie A |20||3||3||0||5{{efn|name=UCL}}||2||0||0||28||5 |- !colspan="2"|Gjithsej !147!!20!!14!!0!!41!!5!!5!!2!!207!!27 |- |[[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] |[[2026–27 Real Madrid CF season|2026–27]] |[[La Liga]] |2||0||0||0||0||0||0||0||2||0 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !334!!38!!28!!1!!69!!7!!9!!3!!440!!49 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|29 qershor 2026}}<ref name="NFT">{{cite web|url=http://www.national-football-teams.com/player/55021/Denzel_Dumfries.html|title=Dumfries, Denzel|publisher=National Football Teams|language=en|author=Benjamin Strack-Zimmermann|access-date=18 prill 2017}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |[[Kombëtarja arubiane e futbollit|Aruba]] |2014||2||1 |- !colspan="2"|Gjithsej||2||1 |- |rowspan="9"|[[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holanda]] |2018||3||0 |- |2019||6||0 |- |2020||5||0 |- |2021||16||3 |- |2022||12||3 |- |2023||8||0 |- |2024||13||3 |- |2025||6||2 |- |2026||7||0 |- !colspan="2"|Gjithsej||76||11 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Guamit të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Dumfries.''<ref name="NFT" /> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Denzel Dumfries !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- | align="center"|1 || 30 mars 2014 || [[Stadiumi Trinidad]], [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]], Aruba || align="center"|2 || {{flamuri|Guam}} Guam || align="center"|1–0 || align="center"|2–0 || Ndeshje miqësore |} :''Rezultatet e Holandës të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Dumfries.''<ref name="NFT" /> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Denzel Dumfries !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- | align="center"|1 || 13 qershor 2021 ||[[Johan Cruyff Arena]], [[Amsterdam]], Holandë || align="center"|20 || {{fb|UKR}} || align="center"|3–2 || align="center"|3–2 || [[UEFA Euro 2020]] |- | align="center"|2 || 17 qershor 2021 |Johan Cruyff Arena, Amsterdam, Holandë || align="center"|21 || {{fb|AUT}} || align="center"|2–0 || align="center"|2–0 || UEFA Euro 2020 |- | align="center"|3 || 11 tetor 2021 |[[De Kuip]], [[Rotterdam]], Holandë || align="center"|28 || {{fb|GIB}} || align="center"|4–0 || align="center"|6–0 || Kualifikueset e FIFA Kupës së Botës 2022 |- | align="center"|4 || 3 qershor 2022 |[[Stadiumi i Mbretit Baudouin]], [[Bruksel]], Belgjikë || align="center"|33 || {{fb|BEL}} || align="center"|3–0 || align="center"|4–1 || [[UEFA Liga e Kombeve A 2022–23]] |- | align="center"|5 || 11 qershor 2022 |De Kuip, Rotterdam, Holandë || align="center"|34 || {{fb|POL}} || align="center"|2–2 || align="center"|2–2 || UEFA Liga e Kombeve A 2022–23 |- | align="center"|6 || 3 dhjetor 2022 |[[Stadiumi Ndërkombëtar Khalifa]], [[Al Rayyan]], Katar || align="center"|41 || {{fb|USA}} || align="center"|3–1 || align="center"|3–1 || [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|FIFA Kupa e Botës 2022]] |- | align="center"|7 || 10 shtator 2024 |Johan Cruyff Arena, Amsterdam, Holandë || align="center"|60 || {{fb|GER}} || align="center"|2–2 || align="center"|2–2 || |[[UEFA Liga e Kombeve A 2024–25]] |- | align="center"|8 || 11 tetor 2024 |[[Puskás Aréna]], [[Budapest]], Hungari || align="center"|61 || {{fb|HUN}} || align="center"|1–1 || align="center"|1–1 || UEFA Liga e Kombeve A 2024–25 |- | align=center | 9 || 16 nëntor 2024 || Johan Cruyff Arena, Amsterdam, Holandë ||align="center"| 63 || {{fb|HUN}} ||align="center"| 3–0 || align="center"| 4–0 || UEFA Liga e Kombeve A 2024–25 |- | align=center | 10 || 7 June 2025 || [[Stadiumi Olimpik i Helsinkit]], [[Helsinki]], Finland || align="center" | 64 || {{fb|FIN}} || align="center" | 2–0 || align="center"| 2–0 || Kualifikueset e FIFA Kupës së Botës 2026 |- | align=center | 11 || 4 shtator 2025 || De Kuip, Rotterdam, Holandë || align="center" | 66 || {{fb|POL}} || align="center"| 1–0 || align="center"| 1–1 || Kualifikueset e FIFA Kupës së Botës 2026 |} ==Trofe== ;Sparta Rotterdam * [[Eerste Divisie]]: [[2015–16 Eerste Divisie|2015–16]] ;Internazionale * [[Serie A]]: [[Serie A 2023–24|2023–24]], [[Serie A 2025–26|2025–26]] * [[Coppa Italia]]: [[2021–22 Coppa Italia|2021–22]], [[2022–23 Coppa Italia|2022–23]], [[2025–26 Coppa Italia|2025–26]] * [[Supercoppa Italiana]]: [[2021 Supercoppa Italiana|2021]], [[2022 Supercoppa Italiana|2022]], [[2023 Supercoppa Italiana|2023]] * [[UEFA Liga e Kampionëve]]: finalist [[2022–23 UEFA Champions League|2022–23]], [[2024–25 UEFA Champions League|2024–25]] ;Çmime personale * Ekipi i Vitit i [[Eredivisie]]s: [[2018–19 Eredivisie|2018–19]]<ref name="POTS"/> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1996]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë holandezë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren holandeze]] [[Kategoria:Futbollistë në Sparta Rotterdam]] [[Kategoria:Futbollistë në SC Heerenveen]] [[Kategoria:Futbollistë në PSV Eindhoven]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Real Madrid C.F.]] [[Kategoria:Futbollistë në Eredivisie]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në La Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2020]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2022]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] [[Kategoria:Futbollistë në FIFA Kupën e Botës 2026]] n13upuwry30sdst1j7oly3j2wp69igx 0 316356 3028895 3002785 2026-08-31T21:19:39Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028895 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=Claydee Lupa|image=Claydee Lupa B&W.jpeg|caption=Claydee Lupa|birth_name=Klejdi Lupa|birth_date={{birth date and age|7|6|1985|df=y}}|birth_place=[[Tiranë]], Shqipëri|alias=Claydee|genre=[[Muzika pop|Pop]], [[dance-pop]], [[house music|house]], [[RnB]]|years_active=2008–sot|occupation=Producent, këngëtar, tekstshkrues|label=Down2Earth Music, [[Ultra Music]], [[Sony]], [[Minos-EMI]], [[Universal Music Group|Universal]],|associated_acts=[[Eleni Foureira]], The Prince Karma, Bang La Decks, Faydee, Lexy Panterra, Smiley, Alex Velea, Jenn Morel, Lil' Eddie|website={{url|claydee.com}}}} '''Klejdi Lupa''' ([[Gjuha greke|greqisht]]: Κλέιντι Λούπα; lindur më 7 qershor 1985), i njohur profesionalisht si '''Claydee''', është një këngëtar, kompozitor dhe producent greko-shqiptar.<ref>{{Cite web|title=Claydee–Biografia|url=https://www.teksteshqip.com/claydee/biografia|access-date=13 shkurt 2021|publisher=TeksteShqip|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=LAST|first=FM|title=Claydee's Biography|url=http://www.last.fm/music/Claydee/+wiki}}</ref> Ai ka prodhuar vepra që u përkasin kategorive dance-pop, [[Rhythm and blues|RnB]] dhe [[House|muzikë house]]. Këngët e tij janë renditur në top 10 hitet në vende si Greqia, Spanja, Shqipëria, Rusia, Polonia, Qiproja dhe Serbia.<ref name=":0">{{Cite web|date=22 korrik 2021|title='Detente' {{!}} Το νέο hit του Claydee|url=https://www.yupiii.gr/news/c321360/detente-to-neo-hit-tou-claydee|access-date=7 dhjetor 2021|website=Yupiii.gr|language=el}}</ref> Këngët e tij kanë kaluar gjithashtu 582 milionë transmetime dhe shikime në YouTube së bashku.<ref name=":0" /> == Jeta dhe karriera == Lupa lindi në Shqipëri dhe u shpërngul në [[Athina|Athinë]], Greqi, me familjen e tij në moshën katër vjeçare.<ref>{{Cite web|last=VIP|first=News|title=Γεννήθηκα στην Αλβανία και ήρθα στην Ελλάδα σε ηλικία 4 ετών|url=http://www.vipnews.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=14072:claydee-%C2%AB%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%BD%CE%AE%CE%B8%CE%B7%CE%BA%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B1%CE%BB%CE%B2%CE%B1%CE%BD%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%AE%CF%81%CE%B8%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1-%CF%83%CE%B5-%CE%B7%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AF%CE%B1-4-%CE%B5%CF%84%CF%8E%CE%BD%C2%BB&Itemid=115|access-date=18 tetor 2013}}</ref> Pasi mbaroi shkollën e mesme, ai ndoqi një diplomë për Inxhinieri Audio në SAE (Kolegji Ndërkombëtar i Teknologjisë) që e përfundoi në vitin 2006. Një vit më vonë, ai mori një BA në Artet e Regjistrimit nga Universiteti Middlesex. Pas përfundimit të diplomës, në vitin 2008, ai vazhdoi të punojë në MTV Greqi. Lupa publikoi këngën e tij të parë personale "Call Me", e cila u vlerësua si videoklipi më i mirë i kërcimit në [[MADtv|MADTv]] Awards në 2011.<ref name="el:Mad Video Music Awards">[[:el:Mad Video Music Awards]]</ref> Kënga e tij e dytë, "Deep Inside", ishte një këngë pop/dance.<ref>{{Cite web|last=Bizz|first=News|date=7 dhjetor 2011|title=Claydee Lupa Deep Inside|url=http://bizznews.gr/claydee-lupa-deep-inside-dite-to-video-clip|access-date=19 tetor 2013}}</ref> Në verën e vitit 2012 ai publikoi hitin ndërkombëtar "Mamacita Buena" i cili u bë kënga e parë greke që kishte më shumë shikime në YouTube<ref>{{Cite web|last=E-go|first=.gr|title=20.000.000 Youtube views για το Mamacita Buena|url=http://www.e-go.gr/music/article.asp?catid=23834&subid=2&pubid=129301392|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019135533/http://www.e-go.gr/music/article.asp?catid=23834&subid=2&pubid=129301392|archive-date=19 tetor 2013|access-date=19 tetor 2013}}</ref> dhe arriti në vendin e parë në tabelën ajrore në Greqi, ndërsa njëkohësisht u publikua ndërkombëtarisht nga Ultra Music .<ref>{{Cite web|last=tralala|first=.gr|date=14 nëntor 2012|title=Το Mamacita Buena κυκλοφόρησε με το μεγαλύτερο dance label Ultra Music|url=http://www.tralala.gr/to-mamacita-buena-kikloforise-me-to-megalitero-dance-label-ultra-music/|access-date=19 tetor 2013}}</ref> Kënga u shfaq gjithashtu në serialin televiziv NBC Telenovela, ku luan Eva Longoria.<ref>{{Cite web|title=Music by Claydee|url=https://www.tunefind.com/artist/claydee|access-date=7 dhjetor 2021|website=Tunefind}}</ref> Ai u nominua për çmimin "Akti më i mirë grek" në MTV Europe Music Awards.<ref>{{Cite web|last=tralala|first=.gr|date=12 tetor 2012|title=Ο Claydee υποψήφιος για το φετινό MTV Best Greek Act|url=http://www.tralala.gr/o-claydee-upopshfios-gia-to-fetino-mtv-best-greek-act/|access-date=19 tetor 2013}}</ref> "Sexy Papi" i tij arriti në vendin nr.1 në listat e transmetimeve në vende si Greqia, Polonia dhe Serbia<ref>{{Cite web|last=tralala|first=.gr|date=16 tetor 2013|title=God is a DJ: Claydee International με … Ν#1!|url=http://www.tralala.gr/god-is-a-dj-claydee-international-me-n1/|access-date=19 tetor 2013}}</ref> ndërsa [[Coca-Cola]] në Greqi e zgjodhi atë për të shkuar në turne me markën për verën e 2013. Ai performoi në një sërë vendesh, duke përfshirë Qipron, Shqipërinë, Serbinë, Poloninë, Rumaninë, Rusinë, Kanadanë, Shtetet e Bashkuara, Suedinë dhe Italinë, si dhe në Athens Arena. Në vitin 2010, Claydee bashkë-krijoi "Down2Earth Music", një kompani konsulence dhe zhvillimi artistësh në industrinë e muzikës, me mikun e tij Evan Klimakis. Ajo lançoi Down2Earth Records, një label vallëzimi i zakonshëm. Në vitin 2015, Lupa publikoi këngën "Utopia" me projektin e tij anësor Bang La Decks.<ref>{{Cite web|title=Jaxsta|url=https://jaxsta.com/release/2a39df8b-eb07-49cd-af90-99803c014982/4c0a50c7-caae-4112-8879-db9dd0842737/overview|access-date=7 dhjetor 2021|website=jaxsta.com}}</ref> Kënga u shfaq në video-lojën FIFA 15 dhe serialin televiziv Power and Teen Wolf. Një përshtatje e këngës me titull "How Bad Do You Want It" me vokal nga Shevyn Streeter u përfshi gjithashtu në kolonën zanore të filmit Furious 7.<ref>{{Cite web|date=13 gusht 2020|title=Bang La Decks and Wiwek release powerful visual from the townships of Cape Town for 'GQOM' [NEWS]|url=https://www.abouttoblow.com/bang-la-decks-wiwek-release-powerful-visual-townships-cape-town-gqom-news/|access-date=7 dhjetor 2021|website=AboutToBlow|language=en-US|archive-date=7 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207215008/https://www.abouttoblow.com/bang-la-decks-wiwek-release-powerful-visual-townships-cape-town-gqom-news/|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:Claydee_Lupa_recording_album.jpeg|djathtas|parapamje|200x200px| Claydee duke regjistruar albumin e tij të ri në 2013]] Në vitin 2018, Lupa publikoi këngën "Later Bitches" me projektin e tij muzikor The Prince Karma. Ai arriti në vendin e 12-të në tabelën botërore të Shazam dhe grumbulloi më shumë se 150 milionë transmetime të Spotify.<ref>{{Cite web|title=The Prince Karma drops new video for raucous club smash 'Later Bitches' • WithGuitars|url=https://www.withguitars.com/the-prince-karma-drops-new-video-for-raucous-club-smash-later-bitches/|access-date=7 dhjetor 2021|website=WithGuitars|language=en-GB}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Kënga u përdor më vonë për fushatën reklamuese "We Are the Party" të kompanisë së birrës Desperados në 2020.<ref>{{Cite web|title=Taneczna energia w reklamie "We Are the Party". - Papaya.Rocks|url=https://papaya.rocks/pl/news/taneczna-energia-w-reklamie-we-are-the-party|access-date=7 dhjetor 2021|website=papaya.rocks|language=pl|archive-date=7 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207202414/https://papaya.rocks/pl/news/taneczna-energia-w-reklamie-we-are-the-party|url-status=dead}}</ref> Më në fund u certifikua Platinum në Francë dhe Ari në Gjermani. Claydee bashkëpunoi me këngëtaren Eleni Foureira në këngën "Loquita" në vitin 2019.<ref>{{Cite web|date=5 korrik 2019|title=Eleni Foureira collaborates with Claydee on new single 'Loquita'|url=https://escxtra.com/2019/07/05/eleni-foureira-collaborates-with-claydee-on-new-single-loquita/|access-date=7 dhjetor 2021|website=ESCXTRA.com|language=en-GB|archive-date=7 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207200759/https://escxtra.com/2019/07/05/eleni-foureira-collaborates-with-claydee-on-new-single-loquita/|url-status=dead}}</ref> Kënga fitoi çmimin "Dueti më i mirë" në MAD Video Music Awards në 2020.<ref>{{Cite web|date=2 janar 2021|title=MAD VMA 2020: Το κοινό βράβευσε τους καλύτερους και εκείνοι ανταπέδωσαν με μοναδικές ερμηνείες|url=https://www.in.gr/2021/01/02/entertainment/music/mad-vma-koino-vraveyse-tous-kalyterous-kai-aytoi-antapedosan-ton-kalytero-tropo/|access-date=7 dhjetor 2021|website=in.gr|language=el}}</ref> Claydee publikoi këngën "Detente" në 2021. Kënga u bë virale në TikTok, duke grumbulluar më shumë se 9 milionë shikime. == Producent dhe autor këngësh == Përvoja që fitoi gjatë punës për MTV Greece çoi në punë si producent dhe autor këngësh, nën pseudonimin e tij Beetkraft, duke filluar me këngën ''"The End"'' nga Reckless,<ref>{{Cite web|last=Music|first=Press|title=Claydee Lupa Σύντομο Βιογραφικό|url=http://musicpress.gr/claydee-lupa-%CF%83%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%BF-%CE%B2%CE%B9%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%BA%CE%BF/|access-date=18 tetor 2013|archive-date=8 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008155840/http://musicpress.gr/claydee-lupa-%CF%83%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%BF-%CE%B2%CE%B9%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%BA%CE%BF/|url-status=dead}}</ref> e cila u publikua nga Sony Music Greece dhe arriti një rangun e lartë. pozicion në Listat e Klubeve në Mbretërinë e Bashkuar. Ai vazhdoi të shkruante dhe prodhonte, nën emrin e tij të vërtetë, ''"Last Summer"'' kënduar nga Nikos Ganos, këngën e vitit në [[MADtv|MADTv]] Awards 2011. Kënga u publikua nga Heaven Music në Greqi dhe në 35 vende ndërkombëtare. Në vitin 2011, ai shkroi ''"Tonight"'' me Playmen, kënduar nga Tamta, e cila arriti në vendin e parë në top listat e airplay në [[Greqia|Greqi]]. Këngët nën pseudonimin e tij Beetkraft përfshijnë ''"Agries diatheseis"'' nga Kostas Martakis, ''"Niose tin Kardia"'' nga Tamta (në të cilën ai bën rep gjithashtu) dhe ''"To allo sou miso"'' për [[Sakis Ruvas|Sakis Rouvas]], të paraqitur në albumin e tij të dyfishtë platinor ''Parafora''. == Jeta personale == Disa vite pas vendosjes së tij në Greqi, Lupa mori ligjërisht emrin Nikodimos. Ai është gjithashtu një balerin profesionist latin. Ai ka një djalë që ka lindur në vitin 2016.<ref>{{Cite web|last=this|first=.gr|title=Απόψε στο "Βράδυ" με τον Πέτρο Κωστόπουλο O Στάνκογλου, ο Claydee και οι εξωτικές χορεύτριες!|url=http://www.fthis.gr/article/302240/o-stankogloy-o-claydee-kai-oi-exotikes-xoreytries-|access-date=19 tetor 2013|archive-date=24 tetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024091425/http://www.fthis.gr/article/302240/o-stankogloy-o-claydee-kai-oi-exotikes-xoreytries-|url-status=dead}}</ref> == Çmimet == {| class="wikitable" |Çmimi |Nominuar për |Viti |Kategoria |Rezultati |- |Mad Video Music Awards |"Call Me" (with Dimension-X) |2011 |Best Video Clip – Dance |Won<ref>{{Cite web|date=15 qershor 2011|title=Οι νικητές των Mad Video Music Awards 2011|url=https://www.tralala.gr/Oi-nikhtes-ton-Mad-Video-Music-Awards-2011/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601044654/http://www.tralala.gr:80/Oi-nikhtes-ton-Mad-Video-Music-Awards-2011/|archive-date=1 qershor 2014|access-date=7 dhjetor 2021|website=tralala.gr|language=el}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|title=Come out and play with Claydee {{!}} Cyprus Mail|url=https://cyprus-mail.com/2016/05/16/come-play-claydee/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517101945/http://cyprus-mail.com/2016/05/16/come-play-claydee/|archive-date=17 maj 2016|access-date=7 dhjetor 2021|website=Cyprus Mail|language=en-GB}}</ref> |- |Mad Video Music Awards |"Do It" |2014 |Best Video Clip – Dance |Won<ref>{{Cite web|last=Solutions|first=BDigital Web|title=Όλα όσα έγιναν χθες στην τελετή των Mad Video Music Awards|url=https://www.must.com.cy/gr/people/news/ola-osa-eginan-xthes-stin-teleti-ton-mad-video-music-awards|access-date=7 dhjetor 2021|website=must.com.cy}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=28 maj 2014|title=Ο Claydee υποψήφιος σε δύο κατηγορίες στα φετινά Mad Video Music Awards|url=https://www.hit-channel.com/o-claydee-ipopsifios-se-dio-katigories-sta-fetina-mad-music-awards/64529|access-date=7 dhjetor 2021|language=el|archive-date=7 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207223401/https://www.hit-channel.com/o-claydee-ipopsifios-se-dio-katigories-sta-fetina-mad-music-awards/64529|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=IEFIMERIDA.GR|first=NEWSROOM|date=24 qershor 2014|title=Ολοι οι νικητές των χθεσινών Mad Video Music Awards [λίστα] {{!}} MEDIA|url=https://www.iefimerida.gr/news/160524/%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B9-%CE%BF%CE%B9-%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%B7%CF%84%CE%AD%CF%82-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%87%CE%B8%CE%B5%CF%83%CE%B9%CE%BD%CF%8E%CE%BD-mad-music-video-awards-%CE%BB%CE%AF%CF%83%CF%84%CE%B1|access-date=7 dhjetor 2021|website=iefimerida.gr|language=el}}</ref> |- |Mad Video Music Awards |"Do It" |2014 |Best Dance Act in Video Clip |Nominated<ref name=":1" /> |- |Mad Video Music Awards |"Loquita" (with Eleni Foureira) |2020 |Best Duet |Won<ref>{{Cite news|title=Τα Mad Video Music Awards 2020 έρχονται αποκλειστικά στο MEGA|work=Ta Nea|url=https://www.tanea.gr/2020/12/10/lifearts/music/ta-mad-video-music-awards-2020-erxontai-apokleistika-sto-mega/}}</ref> |} == Diskografia == === Producent dhe autor këngësh === {| class="wikitable" |'''Viti''' |'''Puna''' |- |2008 |Christos Hatzinasios and Nancy Alexiadi – "Kakomathimeno" |- |2009 |Taki Tsan – "Akoma Zontanos" |- |2010 |Nikos Ganos – "Last Summer" |- |2010 |Reckless – "The End" |- |2010 |[[Sakis Ruvas|Sakis Rouvas]] – "To allo sou miso" |- |2011 |Beetkraft ft.Rukus – "Player" |- |2011 |Kostas Martakis – "Agries diatheseis" |- |2011 |Stratos STAN Antipariotis – "Taxidepse Me" |- |2011 |Dimension X feat. Nikki Ponte – "Hey You" |- |2011 |Dimension X – "Na m'agapas" |- |2011 |Playmen & Claydee feat. Tamta – "Tonight" |- |2012 |Tamta – "Niose tin kardia" |- |2012 |Dimension X – "Thelo" |- |2012 |Katerina Stikoudi – "Mi" |- |2012 |Nikki Lee – "Chiki Chiki" |- |2013 |Nikki Lee – "Heleya" |- |2013 |Eleftheria Eleftheriou – "Teliosame" |- |2014 |Eleftheria Eleftheriou – "Gia Sena" |- |2019 |[[Eleni Foureira]] – "Barcelona" |- |2019 |[[Era Istrefi]] feat. Nora Istrefi – "Nuk E Di" |- |2020 |El Capon – "Shut Up Chicken" (co-written with [[Basshunter]], Thomas Jules and Ilkay Sencan) |- |2020 |Eleni Foureira – "Yayo"<ref>{{Cite web|date=7 gusht 2020|title=Η Ελένη Φουρέιρα παρουσιάζει την acoustic εκδοχή του "YAYO"|url=https://www.hit-channel.com/eleni-foureira-yayo-acoustic-version/186564|access-date=9 dhjetor 2021|language=el|archive-date=9 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209010708/https://www.hit-channel.com/eleni-foureira-yayo-acoustic-version/186564|url-status=dead}}</ref> |} === Këngët teke nga Claydee === {| class="wikitable" |'''Viti''' |'''Kënga''' |- |2010 |''Call Me'' |- |2011 |''Deep Inside'' |- |2012 |''Mamacita Buena'' |- |2013 |''Sexy Papi'' |- |2013 |''Watching Over You'' – featuring Dimension X |- |2013 |''Do It'' – featuring Ruby<ref>{{Cite web|last=Solutions|first=BDigital Web|title=Όλα όσα έγιναν χθες στην τελετή των Mad Video Music Awards|url=https://www.must.com.cy/gr/people/news/ola-osa-eginan-xthes-stin-teleti-ton-mad-video-music-awards|access-date=9 dhjetor 2021|website=must.com.cy}}</ref><ref>{{Cite web|date=28 maj 2014|title=Ο Claydee υποψήφιος σε δύο κατηγορίες στα φετινά Mad Video Music Awards|url=https://www.hit-channel.com/o-claydee-ipopsifios-se-dio-katigories-sta-fetina-mad-music-awards/64529|access-date=9 dhjetor 2021|language=el|archive-date=7 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207235943/https://www.hit-channel.com/o-claydee-ipopsifios-se-dio-katigories-sta-fetina-mad-music-awards/64529|url-status=dead}}</ref> |- |2014 |''Hey Ma'' – featuring Alex Velea<ref>{{Cite web|date=13 qershor 2016|title=Το νέο video του Claydee "Alena" είναι υπερπαραγωγή!|url=https://www.hit-channel.com/to-neo-video-tou-claydee-alena-ine-iperparagogi/102648|access-date=9 dhjetor 2021|language=el|archive-date=9 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209010705/https://www.hit-channel.com/to-neo-video-tou-claydee-alena-ine-iperparagogi/102648|url-status=dead}}</ref> |- |2014 |''Because Of You'' – featuring Katie Bell |- |2015 |''Who'' – featuring Faydee |- |2015 |''Te Quiero'' – featuring Dave Audé |- |2016 |''Alena'' |- |2017 |''Notayo'' featuring Kirsten Collins |- |2017 |''Dame Dame'' featuring Lexy Panterra |- |2018 |''Licky'' featuring Jenn Morel |- |2019 |''Gitana'' featuring Lil Eddie |- |2019 |''Loquita'' featuring Eleni Foureira |- |2020 |''Rikita'' featuring Mente Fuerte |- |2021 |''Como Te Llamas''<ref>{{Cite web|date=21 maj 2021|title=Ο Claydee δίνει latin χρώμα στο φετινό καλοκαίρι με το "Como Te Llamas"|url=https://www.hit-channel.com/claydee-como-te-llamas/199292|access-date=9 dhjetor 2021|language=el|archive-date=9 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209010703/https://www.hit-channel.com/claydee-como-te-llamas/199292|url-status=dead}}</ref> |- |2021 |''Detente''<ref>{{Cite web|date=21 korrik 2021|title="Detente": Ο Claydee παρουσιάζει το απόλυτο TikTok hit για το φετινό καλοκαίρι|url=https://www.hit-channel.com/claydee-detente/205229|access-date=9 dhjetor 2021|language=el|archive-date=9 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209194903/https://www.hit-channel.com/claydee-detente/205229|url-status=dead}}</ref> |- |2021 |''La Luna y Tu'' featuring Smiley |- |2021 |''Culo'' |- |2021 |''Dirty (On The Phone)'' |- |2021 |''Tequila'' |- |2021 |''Awoof'' featuring Emy Perez<ref>{{Cite web|title=Claydee returns with new single "Awoof"|url=https://playradio.one/news/claydee-returns-with-new-single-awoof-664|access-date=9 dhjetor 2021|website=playradio.one|language=en}}</ref> |} === Si The Prince Karma === {| class="wikitable" |'''Viti''' |'''Kënga''' |- |2018 |Later Bitches<ref name=":2"/> |- |2019 |No More<ref>{{Cite web|title=The Prince Karma releases new single "No More" Out now on Ultra Music|url=https://www.thehypemagazine.com/2019/08/the-prince-karma-releases-new-single-no-more-out-now-on-ultra-music/|access-date=9 dhjetor 2021|website=The Hype Magazine|language=en-US}}</ref> |- |2020 |Superstar<ref name="Contributor">{{Cite web|last=Contributor|date=2 korrik 2020|title=The Prince Karma Treats Fans To All New 'Superstar' EP|url=https://www.musicis4lovers.com/the-prince-karma-treats-fans-to-brand-new-superstar-ep/|access-date=9 dhjetor 2021|website=Music is 4 Lovers|language=en-US}}</ref> |- |2020 |Rick James<ref name="Contributor" /> |- |2020 |It's The DJ featuring Ron Carroll<ref name="Contributor" /> |- |2021 |I Wanna Know What Love Is<ref name="mb.com.ph">{{Cite web|date=14 tetor 2021|title=The Prince Karma drops infectious new single 'I'll Be There (With Dawty Music)'|url=https://mb.com.ph/2021/10/14/the-prince-karma-drops-infectious-new-single-ill-be-there-with-dawty-music/|access-date=9 dhjetor 2021|website=Manila Bulletin|language=en-US}}</ref> |- |2021 |I'll Be There featuring Dawty Music<ref name="mb.com.ph" /> |} === Puna me Bang La Decks === {| class="wikitable" |'''Viti''' |'''Kënga''' |- |2012 |Kuedon (Obsession) |- |2014 |Zouka<ref>{{Cite web|title=Jaxsta|url=https://jaxsta.com/release/a51ab13f-ff99-4f9c-96c6-d9470f89d692/ae2aadb8-9c8b-477d-b08d-f3501b2cd739/overview|access-date=9 dhjetor 2021|website=jaxsta.com}}</ref> |- |2015 |Utopia<ref>{{Cite web|title=Jaxsta|url=https://jaxsta.com/release/2a39df8b-eb07-49cd-af90-99803c014982/4c0a50c7-caae-4112-8879-db9dd0842737/overview|access-date=9 dhjetor 2021|website=jaxsta.com}}</ref> |- |2015 |Aide<ref>{{Cite web|last=Harshman|first=Heath|date=28 qershor 2015|title=The 7 Best Live-Sets Of EDC Las Vegas 2015|url=https://www.dancemusicnw.com/the-7-best-live-sets-of-edc-las-vegas-2015/|access-date=9 dhjetor 2021|website=Dance Music NW|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jaxsta|url=https://jaxsta.com/profile/565f4d1b-2095-4f33-8a55-f24bc51b4f06/catalogue?view=tile|access-date=9 dhjetor 2021|website=jaxsta.com}}</ref> |- |2016 |Montego |- |2016 |Okinawa<ref>{{Cite web|date=31 maj 2016|title=Bang La Decks – Okinawa (Original Mix) {{!}} 2021|url=https://beat-town.com/2016/05/31/bang-la-decks-okinawa-original-mix/|access-date=9 dhjetor 2021|language=en-US|archive-date=9 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209195323/https://beat-town.com/2016/05/31/bang-la-decks-okinawa-original-mix/|url-status=dead}}</ref> |- |2016 |Baracoa |- |2018 |Krepale<ref>{{Cite web|date=18 maj 2018|title=Οι Bang La Decks επιστρέφουν με το "Krepale"|url=https://www.hit-channel.com/bang-la-decks-krepale/144392|access-date=9 dhjetor 2021|language=el|archive-date=9 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209013345/https://www.hit-channel.com/bang-la-decks-krepale/144392|url-status=dead}}</ref> |- |2020 |GQOM<ref>{{Cite web|date=13 gusht 2020|title=Bang La Decks and Wiwek release powerful visual from the townships of Cape Town for 'GQOM' [NEWS]|url=https://www.abouttoblow.com/bang-la-decks-wiwek-release-powerful-visual-townships-cape-town-gqom-news/|access-date=9 dhjetor 2021|website=AboutToBlow|language=en-US|archive-date=7 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207215301/https://www.abouttoblow.com/bang-la-decks-wiwek-release-powerful-visual-townships-cape-town-gqom-news/|url-status=dead}}</ref> |} == Referime == {{Reflist|2}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Grekë me prejardhje shqiptare]] [[Kategoria:Lindje 1985]] [[Kategoria:Producentë shqiptarë]] [[Kategoria:Tekstshkrues shqiptarë]] [[Kategoria:Producentë grekë]] [[Kategoria:Tekstshkrues grekë]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Muzikantë nga Athina]] [[Kategoria:Producentë muzikorë shqiptarë]] b5q1xh6kxhvqnj25dcc21qz2dhdke4f 1 320462 3028896 2977915 2026-08-31T21:19:40Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028896 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Claydee/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Claydee]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028895 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211207202414/https://papaya.rocks/pl/news/taneczna-energia-w-reklamie-we-are-the-party për lidhjen https://papaya.rocks/pl/news/taneczna-energia-w-reklamie-we-are-the-party. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 23:19 (CEST) j59uuw2zawwt23v353t3xq8rsfyfrc6 0 321975 3028919 2960854 2026-08-31T22:12:44Z Leutrim.P 113691 shtova foto ilustruese.. 3028919 wikitext text/x-wiki [[Skeda:05.05.2024 - Sobrevoo das áreas afetadas pelas chuvas em Canoas - 53700500641.jpg|parapamje|220x220px|Përmbytje në Porto Alegre të Lagoa dos Patos në Brazil gjatë majit 2024.]] '''Përmbytja''' ose '''vërshimi''' është një rrjedhje uji ose më rrallë lëngje të tjera, që mbulojnë tokën që zakonisht është e pa mbuluar nga uji.<ref>MSN Encarta Dictionary, [http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861612277 Flood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110204203836/http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861612277 |date=4 shkurt 2011 }}, Retrieved on 2006-12-28, on 2009-10-31</ref> Në kuptimin e "ujit të rrjedhshëm", fjala mund të zbatohet gjithashtu për hyrjen e [[Batica dhe zbatica|baticës]] . Përmbytjet janë një fushë studimi e disiplinës së [[Hidrologjia|hidrologjisë]] dhe janë një shqetësim i rëndësishëm në [[Bujqësia|bujqësi]], [[Inxhinieria e ndërtimit|inxhinieri civile]] dhe [[Shëndeti publik|shëndet publik]] . Ndryshimet njerëzore në mjedis shpesh rrisin intensitetin dhe frekuencën e përmbytjeve, për shembull ndryshimet e përdorimit të tokës si [[shpyllëzimi]] dhe heqja e ligatinave, ndryshimet në rrjedhat ujore ose kontrollet e përmbytjeve si p.sh. me [[Diga|pjerrët]], dhe çështje më të mëdha mjedisore si ndryshimi i [[Ndryshimet klimatike|klimës]] dhe niveli i detit ngrihem . Në veçanti, rritja e reshjeve të ndryshimeve klimatike dhe ngjarjeve ekstreme të motit rrit ashpërsinë e shkaqeve të tjera të përmbytjeve, duke rezultuar në përmbytje më intensive dhe rritje të rrezikut nga përmbytjet.<ref>{{Cite journal|last=Hirabayashi|first=Yukiko|last2=Mahendran|first2=Roobavannan|last3=Koirala|first3=Sujan|last4=Konoshima|first4=Lisako|last5=Yamazaki|first5=Dai|last6=Watanabe|first6=Satoshi|last7=Kim|first7=Hyungjun|last8=Kanae|first8=Shinjiro|date=shtator 2013|title=Global flood risk under climate change|url=https://www.nature.com/articles/nclimate1911/|journal=Nature Climate Change|language=en|volume=3|issue=9|pages=816–821|bibcode=2013NatCC...3..816H|doi=10.1038/nclimate1911|issn=1758-6798}}</ref><ref>{{Cite web|date=3 mars 2020|title=How climate change is making record-breaking floods the new normal|url=https://www.unep.org/news-and-stories/story/how-climate-change-making-record-breaking-floods-new-normal|website=United Nations Environmental Program}}</ref> == Përmbytjet urbane dhe në mjedise të mbyllura == Përveç përmbytjeve natyrore të shkaktuara nga dalja e lumenjve nga shtrati apo stuhitë e forta, një problematikë madhore në kohët moderne janë përmbytjet urbane dhe ato në mjedise të mbyllura (si banesat, garazhet dhe bodrumet). Këto lloj përmbytjesh ndodhin shpesh kur sistemet e kullimit dhe kanalizimeve mbingarkohen nga reshjet e dendura të shiut, duke bërë që uji të mos gjejë rrugëdalje dhe të grumbullohet në sipërfaqe ose të kthehet mbrapsht brenda godinave.<ref>{{cite web|title=Urban Flooding - Causes and Impacts|url=https://www.ready.gov/floods|publisher=Ready.gov|access-date=2026-03-27}}</ref> Në zonat e urbanizuara, prania e madhe e sipërfaqeve të papërshkueshme si asfalti dhe betoni pengon përthithjen natyrale të ujit nga toka. Kjo rrit ndjeshëm vëllimin e rrjedhjeve sipërfaqësore. === Shkaqet e përmbytjeve në banesa === Në nivel rezidencial, përmbytjet e bodrumeve ose kateve përdhese vijnë kryesisht nga dy faktorë gjatë stuhive: mbingarkesa e rrjetit të jashtëm të kanalizimeve që kthehet mbrapsht në shtëpi, ose dështimi i pompave thithëse të ujit (''sump pumps''). Sipas ekspertëve të hidraulikës, mungesa e një valvule kundër kthimit të ujit (''backwater valve'') në sistemin kryesor të tubacioneve e lë shtëpinë thellësisht të ekspozuar. Pa këtë mekanizëm mbrojtës, ujërat e zeza dhe ato të stuhisë mund të futen lehtësisht përmes pusetave të dyshemesë, duke shkaktuar dëme masive dhe përmbytje të brendshme.<ref>{{cite web|url=https://plumbertoyourdoor.ca/why-do-i-have-standing-water-in-my-basement-floor-drain/|title=Why Do I Have Standing Water in My Basement Floor Drain?|publisher=Plumber To Your Door Blog|access-date=2026-03-27}}</ref> Për më tepër, bllokimi i tubacioneve nga rrënjët e pemëve ose mbetjet e ngurta shërben shpesh si një katalizator i fshehur për këto fatkeqësi në infrastrukturën lokale. == Masat parandaluese == Për të minimizuar rrezikun e përmbytjeve, aplikohen zgjidhje në dy nivele: * '''Niveli makro (Infrastruktura publike):''' Ndërtimi i digave, argjinaturave, zmadhimi i kapacitetit të sistemeve të kullimit të stuhive, dhe ruajtja e hapësirave të gjelbra që shërbejnë si sfungjer natyror. * '''Niveli mikro (Infrastruktura private):''' Instalimi i sistemeve mbrojtëse në shtëpi (si valvulat e kthimit dhe pompat e emergjencës), mirëmbajtja e ulluqeve dhe pusetave, si dhe pastrimi periodik i tubacioneve të shkarkimit.<ref>{{cite web|title=Flood Risk and Mitigation Strategies|url=https://www.fema.gov/flood-maps|publisher=FEMA|access-date=2026-03-27}}</ref> == Përmbledhje == Përmbytja mund të ndodhë si rrjedhje e ujit nga trupat ujorë, të tillë si një [[Lumi|lumë]], [[Liqeni|liqen]] ose oqean, në të cilin uji kapërcen ose thyen [[Diga|digat (pendat)]], duke rezultuar që një pjesë e atij uji të shpëtojë nga kufijtë e tij të zakonshëm, ose mund të ndodhë për shkak të në një akumulim të ujit të shiut në tokë të ngopur në një përmbytje të zonës. Ndërsa madhësia e një liqeni ose një trupi tjetër uji do të ndryshojë me ndryshimet sezonale të reshjeve dhe shkrirjes së borës, këto ndryshime në madhësi nuk kanë gjasa të konsiderohen të rëndësishme nëse nuk përmbytin pronën ose mbytin kafshët shtëpiake . Përmbytjet mund të ndodhin edhe në lumenj kur shkalla e prurjes tejkalon kapacitetin e kanalit të lumit, veçanërisht në kthesat ose [[Meandra lumore|gjarpërimet]] në rrugë ujore . Përmbytjet shpesh shkaktojnë dëme në shtëpi dhe biznese nëse janë në fushat natyrore të përmbytjeve të lumenjve. Ndërsa dëmtimi i përmbytjeve të lumenjve mund të eliminohet duke u larguar nga lumenjtë dhe trupat e tjerë ujorë, njerëzit tradicionalisht kanë jetuar dhe punuar pranë lumenjve, sepse toka është zakonisht e sheshtë dhe pjellore dhe sepse lumenjtë ofrojnë udhëtim të lehtë dhe qasje në tregti dhe industri. Përmbytjet mund të çojnë në pasoja dytësore përveç dëmtimit të pronës, si zhvendosja afatgjatë e banorëve dhe krijimi i rritjes së përhapjes së sëmundjeve që vijnë nga uji dhe sëmundjeve vektoriale të transmetuara nga mushkonjat.<ref>{{Cite web|title=WHO {{!}} Flooding and communicable diseases fact sheet|url=https://www.who.int/hac/techguidance/ems/flood_cds/en/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041231191549/http://www.who.int/hac/techguidance/ems/flood_cds/en/|archive-date=31 dhjetor 2004|access-date=2021-03-28|website=WHO}}</ref> == Etimologjia == Fjala "përmbytje" vjen nga anglishtja e vjetër ''flōd'', një fjalë e zakonshme për [[gjuhët gjermanike]] (krahaso [[Gjuha gjermane|gjermanisht]] ''Flut'', [[Gjuha holandeze|holandisht]] ''vloed'' nga e njëjta rrënjë siç shihet në ''rrjedhë, float'' ; krahaso edhe me [[Gjuha latine|latinishten]] ''fluctus'', ''flumen'' ), që do të thotë "një rrjedhë". uji, batica, vërshimi i tokës nga uji, përmbytja, përmbytja e Noes; masë uji, lumi, deti, dallgë".<ref name=":0">Harper Douglas, “Etymology of flood,” Online Etymology Dictionary, accessed February 21, 2022, <nowiki>https://www.etymonline.com/word/flood</nowiki>.</ref><ref>{{Cite web|title=FLOOD English Definition and Meaning {{!}} Lexico.com|url=https://www.lexico.com/en/definition/flood|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702054412/https://www.lexico.com/en/definition/flood|archive-date=2 korrik 2020|access-date=2022-02-21|website=Lexico Dictionaries {{!}} English|language=en}}</ref> Fjala e vjetër angleze ''flōd'' vjen nga [[Gjuha proto-gjermanike|proto-gjermanishtja]] ''floduz'' (flod friziane e vjetër, ''floð'' e vjetër norvegjeze, holandisht e mesme ''vloet'', holandeze ''vloed'', ''gjermanisht'' ''Flut'' dhe gotike ''flodus'' rrjedh nga ''floduz).''<ref name=":0" /> == Parandalimi == Parandali mi i përmbytjeve përfshin planifikimin për sigurinë nga përmbytjet përmes shumë aspekte të analizës dhe inxhinierisë, duke përfshirë: * vëzhgimi i lartësive dhe ultësirave të mëparshme dhe aktuale të përmbytjeve dhe zonave të përmbytura, * analizat e modeleve statistikore, [[Hidrologjia|hidrologjike]] dhe hidraulike,<ref>{{Cite web|last=ranish|date=2022-08-26|title=Warning Signs You Might Have A Clogged Drain|url=https://plumbertoyourdoor.ca/8-warning-signs-you-might-have-a-clogged-drain/|access-date=2026-03-27|website=Plumber To Your Door|language=en-US}}</ref> * hartimi i zonave të përmbytura dhe lartësive të përmbytjeve për skenarët e ardhshëm të përmbytjeve, * planifikimi dhe rregullimi afatgjatë i përdorimit të tokës , * projektimi inxhinierik dhe ndërtimi i strukturave për të kontrolluar ose përballuar përmbytjet, * monitorimi afatmesëm, parashikimi dhe planifikimi i reagimit ndaj emergjencave, dhe * operacionet afatshkurtër të monitorimit, paralajmërimit dhe reagimit. == Lista e përmbytjeve == Më poshtë është një listë e përmbytjeve më vdekjeprurëse në mbarë botën, duke treguar ngjarje me numër të vdekjeve në ose mbi 100,000 individë. {| class="sortable wikitable" style="width:95%;" ! style="width:20%;" |Numri i të vdekurve ! style="width:40%;" | Ngjarja ! style="width:20%;" | Vendndodhja ! style="width:20%;" | viti |- | 2,500,000–3,700,000 | 1931 Përmbytjet në Kinë | [[Kina|Kinë]] | 1931 |- | 900,000–2,000,000 | 1887 Përmbytja e lumit të verdhë | [[Kina|Kinë]] | 1887 |- | 500,000–700,000 | 1938 Përmbytja e lumit të verdhë | Kinë | 1938 |- | 231,000 | Dështimi i digës Banqiao, rezultat i tajfunit Nina . Përafërsisht 86,000 njerëz vdiqën nga përmbytjet dhe 145,000 të tjerë vdiqën gjatë sëmundjeve të mëvonshme. | Kinë | 1975 |- | 230,000 | 2004 cunami i Oqeanit Indian | [[Indonezia]] | 2004 |- | 145,000 | 1935 Përmbytja e lumit [[Lumi Chang Jiang|Yangtze]] | Kinë | 1935 |- | 100,000+ | Përmbytja e Shën Feliksit, stuhi | [[Holanda]] | 1530 |- | 100,000 | Përmbytja e [[Hanoi]] dhe Delta e Lumit të Kuq | Vietnami i Veriut | 1971 |- | 100,000 | 1911 Përmbytja e lumit [[Lumi Chang Jiang|Yangtze]] | Kinë | 1911 |} == Shih edhe == * [[Shiu]] * [[Reshjet]] == Literatura == * {{Cite book |author=Chanson, H. |author2=Brown, R. |author3=McIntosh, D. |title=Human body stability in floodwaters: the 2011 flood in Brisbane CBD |url=https://dx.doi.org/10.14264/uql.2014.48 |publisher=Proceedings of the 5th IAHR International Symposium on Hydraulic Structures (ISHS2014) |year=2014 |location=Brisbane, Australia |editor=L. TOOMBES |isbn=978-1-74272-115-6 |doi=10.14264/uql.2014.48 |pages=9}} * {{Cite book|chapter=Chapter 8: Water cycle changes|last1=Douville|first1=Hervé|last2=Raghavan|first2=Krishnan|last3=Renwick|first3=James A.|last4=Allan|first4=Richard P.|last5=Arias|first5=Paola A.|last6=Barlow|first6=M.|last7=Cerezo Mota|first7=Ruth|chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter_08.pdf|title=IPCC AR6 WG1|year=2021}} * {{Cite book|author=IPCC|year=2021|title=Climate Change 2021: The Physical Science Basis|series=Contribution of Working Group I to the IPCC Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change|display-editors=4|editor1-first=V.|editor1-last=Masson-Delmotte|editor2-first=P.|editor2-last=Zhai|editor3-first=A.|editor3-last=Pirani|editor4-first=S. L.|editor4-last=Connors|editor5-first=C.|editor5-last=Péan|editor6-first=S.|editor6-last=Berger|editor7-first=N.|editor7-last=Caud|editor8-first=Y.|editor8-last=Chen|editor9-first=L.|editor9-last=Goldfarb|editor10-first=M. I.|editor10-last=Gomis|publisher=Cambridge University Press (In Press)|url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Full_Report.pdf}} * O'Connor, Jim E. & John E. Costa (2004) ''The World's Largest Floods, Past and Present: Their Causes and Magnitudes'' [Circular 1254], Washington, D.C.: U.S. Department of the Interior, U.S. Geological Survey. * Thompson, M.T., (1964). ''Historical Floods in New England'' [Geological Survey Water-Supply Paper 1779-M]. Washington, D.C.: United States Government Printing Office. * Powell, W. Gabe, 2009, Identifying Land Use/Land Cover (LULC) Using National Agriculture Imagery Program (NAIP) Data as a Hydrologic Model Input for Local Flood Plain Management, Applied Research Project, [http://ecommons.txstate.edu/arp/296/ Texas State University–San Marcos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305073131/http://ecommons.txstate.edu/arp/296/ |date=5 mars 2012 }} == Referime == [[Kategoria:Hidrologji]] [[Kategoria:Trupa të ujit]] [[Kategoria:Përmbytje]] [[Kategoria:Katastrofa natyrore]] pfjzu1rw1yia12xpy14ja796o01vf8x 0 323067 3028829 3005141 2026-08-31T18:12:04Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028829 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=Bijelo Dugme|image=Bijelo_dugme_(1986).jpg|image_size=280px|caption=Banda në një tur të 1986-ës me vokalist [[Alen Islamoviq]]in|Alias=|Origin=[[Sarajevë]], [[Republika Socialiste e Bosnjës dhe Hercegovinës|RS e Bosnjës dhe Hercegovinës]], [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|SFR Jugoslavia]]|Instrument=|Genre={{Flatlist| *[[Hard rocku|Hard rock]] *[[progressive rock]] *[[folk rock]] *[[new wave]] *[[pop rock]] }}|Occupation=|Years_active={{Start date|1974}}–{{End date|1989}}<br/><small>(reunions: 2005)</small>|Label=[[Jugoton]], [[Diskoton]], Kamarad, [[Croatia Records]]|Associated_acts=[[Kodeksi]], [[Jutro (Sarajevo band)|Jutro]], [[Indexi]], [[Smak]], Formula 4, [[Teška Industrija]], Amila, [[Divlje Jagode]], [[Vatreni Poljubac]]|Past_members=[[Goran Bregović]]<br />[[Željko Bebek]]<br />Jadranko Stanković<br />[[Vlado Pravdić]]<br />[[Ipe Ivandić]]<br />[[Zoran Redžić]]<br />[[Milić Vukašinović]]<br />[[Laza Ristovski]]<br />Điđi Jankelić<br />[[Mladen Vojičić Tifa]]<br />[[Alen Islamović]]}} '''Bijelo Dugme''' (përkth. ''Kopsa e Bardhë'' ) ishte një grup [[Rock|roku]] [[Jugosllavia|jugosllav]], i formuar në [[Sarajeva|Sarajevë]], [[Republika Socialiste e Bosnjës dhe Hercegovinës|RS e Bosnjës dhe Hercegovinës]] në 1974. Bijelo Dugme konsiderohet gjerësisht se ka qenë grupi më popullor që ka ekzistuar në ish [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|-Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë]] dhe një nga aktet më të rëndësishme të skenës rok jugosllave. Bijelo Dugme u formua zyrtarisht në 1974, megjithëse anëtarët e formacionit të parë, kitaristi [[Goran Bregoviq|Goran Bregović]], vokalisti [[Željko Bebek]], bateristi Ipe Ivandić, tastieristi Vlado Pravdić dhe kitaristi bas Zoran Redžić, luanin më parë nën emrin Jutro . Albumi debutues i grupit ''Kad bi bio bijelo dugme'', i lëshuar në 1974, u solli atyre popullaritet mbarëkombëtar me muzikën e tij të ndikuar nga [[Muzika popullore|folku]] [[Ballkani|ballkanik]] [[Hard rocku|hard rock]] , por edhe prej kopertinës provokuese. Publikime të ardhshme të grupit, me tinguj të ngjashëm, e mbajtën popullaritetin e tyre, të përshkruar nga media si "Dugmemania", dhe puna e grupit, veçanërisht [[Progressive rock|baladat e tyre simfonike]] me tekste poetike, u vlerësuan gjerësisht nga kritikët muzikorë. Në fillim të viteve 1980, me shfaqjen e skenës së valëve të reja jugosllave, grupi u zhvendos drejt valës së re(new wave), duke mbetur një nga grupet më të njohura në vend. Pas largimit të Bebek në 1983, grupit iu bashkua vokalisti Mladen Vojičić "Tifa", me të cilin grupi regjistroi vetëm një album "Bijelo Dugme", i cili qe i paharrueshëm. Vokalisti i fundit i grupit, Alen Islamović, iu bashkua grupit në vitin 1986, dhe me të Bijelo Dugme regjistroi dy albume, duke u shpërbërë më 1989-ën me fillimin e tensioneve në Jugosllavi. Në vitin 2005, grupi u ribashkua në formacionin që përfshinte shumicën e muzikantëve që kaluan nëpër grup, duke përfshirë të tre vokalistët, për tre koncerte, në Sarajevë, [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnje dhe Hercegovinë]], në [[Zagrebi|Zagreb]], [[Kroacia|Kroaci]] dhe në [[Beogradi|Beograd]], [[Serbia|Serbi]]. Ky i fundit është një nga koncertet me bileta më të ndjekura të të gjitha kohërave . == Ndikimi dhe trashëgimia == {{Quote box|quoted=true|bgcolor=#FFFFF0|salign=center|quote=Bijelo Dugme është dukuria më e rëndësishme në çerekun e fundit të shekullit të 20-të në kulturën jugosllave. Në kulturën socialiste, e cila me turp kërkonte shtegun e saj jashtë kornizës së përcaktuar të vlerave, ata ishin një dukuri pothuaj përmbysëse e realitetit. Ata promovuan domosdoshmërinë e talentit, kërkesës së veçantisë, rëndësinë e sjelljes, nevojën për dedikim të plotë, nivelin e lartë të profesionalizmit dhe modernitetin. Ata ishin koncepti më i madh i masave në Jugosllavi dhe i pari i pafinancuar nga shteti. Gjatë gjithë karrierës së tyre, ata kishin dashurinë e pafundë të shikuesve, zilinë e vazhdueshme të kolegëve dhe hera herës simpatinë e kupolës drejtuese. Ata përkufizuan kulturën rock dhe përkufizuan adoleshentët si një kategori. Ata luftuan për lirinë e shijes, deri atëherë të paimagjinuar në socializëm, dhe fituan. Ata ishin një nga të rrallat organizime kapitaliste në Jugosllavi dhe reklamuesi më i mirë i lirive të Jugosllavisë. Ata jetonin dhe punonin në përputhje me të gjitha cilësitë e kulturës perëndimore të rock-ut. Ishte e pranishme çdo gjë e biografive të rock-ut: numrat e mëdhenj, euforia e fansave, të gjitha mëkatet (sidomos seksi) përveç bixhozit, rrethanat e pashpjegueshme dhe vdekjet tragjike. Mendohet se ata ishin të vetmit në Jugosllavi që bënin para të madhe nga muzika rock. Ata vendosën standarde të reja në industrinë e argëtimit dhe vazhduan ti rrisnin. Ata përmbushën të gjitha ëndërrat e skenës jugosllave-përveç njërës: ata nuk dolën dot në skenën botërore krah për krah me yjet më të mëdhenj të kohës, megjithëse e kishin aftësinë për ta bërë. Bijelo Dugme mbase ishte dëmi kolateral më i madh i [[Lufta e Ftohtë|Luftës së Ftohtë]] kur vjen puna për muzikë: ata nuk mund të shkonin as në Lindje, e as në Perëndim. E megjithatë, Bijelo Dugme është prova e vetme se një karrierë klasike rock 'n' roll është e mundur jashtë gjuhës angleze.|source=-Dushan Vesiq në 2014<ref name="vesić321">{{cite book|last=Vesić|first=Dušan|title=Bijelo Dugme: Šta bi dao da si na mom mjestu|year=2014|publisher=Laguna|location=Belgrade|page=321}}</ref>|align=right|width=33%}} Bijelo Dugme konsiderohet të ketë qenë akti më popullor që është shfaqur ndonjëherë në RSF të Jugosllavisë dhe vendet pasardhëse të saj, duke frymëzuar shumë artistë të zhanreve të ndryshme muzikore. Muzikantët që u ndikuan, sipas fjalëve të tyre, nga Bijelo Dugme përfshijnë kitaristin dhe udhëheqësin e [[Prljavo kazalište|Prljavo Kazalište]] Jasenko Houra,<ref>{{Cite web|title=Popboks – JASENKO HOURA – Rock n' roll je velika strast [s2]|url=http://www.popboks.com/article/9277|access-date=28 prill 2019|website=Popboks.com|archive-date=28 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190428151247/http://www.popboks.com/article/9277|url-status=dead}}</ref> këngëtarin dhe ish-anëtarin e Bulevar dhe Bajaga i Instruktori Dejan Cukić,<ref>{{Cite web|title=Popboks – DEJAN CUKIĆ: DOK SE JOŠ SEĆAM... – Sarajevo [s2]|url=http://www.popboks.com/article/9215|access-date=28 prill 2019|website=Popboks.com|archive-date=25 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525124026/http://www.popboks.com/article/9215|url-status=dead}}</ref> kitaristin dhe ish-udhëheqësin e KUD Idijoti Aleksandar "Sale Veruda" Milovanović,<ref>{{Cite web|title=Popboks – SALE VERUDA – Sve što smo govorili i radili bilo je spontano i iskreno [s2]|url=http://www.popboks.com/article/9347|access-date=28 prill 2019|website=Popboks.com|archive-date=15 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115030919/http://www.popboks.com/article/9347|url-status=dead}}</ref> këngëtarin dhe ish-udhëheqësin e [[Dino Merlin]],<ref>{{Cite web|title=Dino Merlin: Gnušao sam se dok su ubijali Srbe|url=http://www.novosti.rs/vesti/spektakl.147.html:353530-Dino-Merlin-Gnusao-sam-se-dok-su-ubijali-Srbe|access-date=28 prill 2019|website=Novosti.rs}}</ref> dhe të tjerë. Aktet që regjistruan ribërje të këngëve të Bijelo Dugme përfshijnë Aska,<ref>{{Cite web|title=Aska (5) – Disco Rock|url=https://www.discogs.com/Aska-Disco-Rock/release/1638612|access-date=28 prill 2019|website=Discogs}}</ref> Srđan Marjanović,<ref>{{Cite book|last=Janjatović|first=Petar|title=EX YU ROCK enciklopedija 1960–2006|publisher=self-released|year=2007|location=Belgrade|page=143}}</ref> Regina,<ref>{{Cite web|title=Regina (11) – Ljubav Nije Za Nas|url=https://www.discogs.com/Regina-Ljubav-Nije-Za-Nas/release/1493300|access-date=28 prill 2019|website=Discogs}}</ref> [[Revolveri]],<ref>[http://www.discogs.com/Revolveri-Šest-Ipo-Tona-Bombona/release/3719782 ''Šest ipo tona bombona'' at Discogs]</ref> [[Prljavi Inspektor Blaža i Kljunovi]],<ref>{{Cite web|date=9 mars 2016|title=Прљави Инспектор Блажа & Кљунови* – Игра Рокенрол СР Југославија (Cassette, Album) at Discogs|url=https://www.discogs.com/%C3%90%C2%9F%C3%91%C2%80%C3%91%C2%99%C3%90%C2%B0%C3%90%C2%B2%C3%90%C2%B8-%C3%90%C2%98%C3%90%C2%BD%C3%91%C2%81%C3%90%C2%BF%C3%90%C2%B5%C3%90%C2%BA%C3%91%C2%82%C3%90%C2%BE%C3%91%C2%80-%C3%90%C2%91%C3%90%C2%BB%C3%90%C2%B0%C3%90%C2%B6%C3%90%C2%B0-%C3%90%C2%9A%C3%91%C2%99%C3%91%C2%83%C3%90%C2%BD%C3%90%C2%BE%C3%90%C2%B2%C3%90%C2%B8-%C3%90%C2%98%C3%90%C2%B3%C3%91%C2%80%C3%90%C2%B0-%C3%90%C2%A0%C3%90%C2%BE%C3%90%C2%BA%C3%90%C2%B5%C3%90%C2%BD%C3%91%C2%80%C3%90%C2%BE%C3%90%C2%BB-%C3%90%C2%A1%C3%90%C2%A0-%C3%90%C2%88%C3%91%C2%83%C3%90%C2%B3%C3%90%C2%BE%C3%91%C2%81%C3%90/release/1665880|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309000755/https://www.discogs.com/%C3%90%C2%9F%C3%91%C2%80%C3%91%C2%99%C3%90%C2%B0%C3%90%C2%B2%C3%90%C2%B8-%C3%90%C2%98%C3%90%C2%BD%C3%91%C2%81%C3%90%C2%BF%C3%90%C2%B5%C3%90%C2%BA%C3%91%C2%82%C3%90%C2%BE%C3%91%C2%80-%C3%90%C2%91%C3%90%C2%BB%C3%90%C2%B0%C3%90%C2%B6%C3%90%C2%B0-%C3%90%C2%9A%C3%91%C2%99%C3%91%C2%83%C3%90%C2%BD%C3%90%C2%BE%C3%90%C2%B2%C3%90%C2%B8-%C3%90%C2%98%C3%90%C2%B3%C3%91%C2%80%C3%90%C2%B0-%C3%90%C2%A0%C3%90%C2%BE%C3%90%C2%BA%C3%90%C2%B5%C3%90%C2%BD%C3%91%C2%80%C3%90%C2%BE%C3%90%C2%BB-%C3%90%C2%A1%C3%90%C2%A0-%C3%90%C2%88%C3%91%C2%83%C3%90%C2%B3%C3%90%C2%BE%C3%91%C2%81%C3%90/release/1665880|archive-date=9 mars 2016|access-date=28 prill 2019|website=[[Discogs]]}}</ref> [[Viktorija]],<ref>{{Cite web|title=Viktorija – Ja Znam Da Je Tebi Krivo|url=https://www.discogs.com/Viktorija-Ja-Znam-Da-Je-Tebi-Krivo/release/1507342|access-date=28 prill 2019|website=Discogs}}</ref> [[Sokoli (band)|Sokoli]],<ref name="janjatović35">{{Cite book|last=Janjatović|first=Petar|title=EX YU ROCK enciklopedija 1960–2006|publisher=self-released|year=2007|location=Belgrade|page=35}}</ref> Massimo Savić,<ref>[http://www.discogs.com/Massimo-Vještina/release/759824 ''Vještina'' at Discogs]</ref> [[Vasko Serafimov]],<ref>{{Cite web|title=Vasko Serafimov – Here|url=https://www.discogs.com/Vasko-Serafimov-Here/release/1979529|access-date=28 prill 2019|website=Discogs}}</ref> Zoran Predin dhe [[Matija Dedić]],<ref>[http://www.discogs.com/Zoran-Predin-Matija-Dedić-Tragovi-U-Sjeti/release/3852878 ''Tragovi u sjeti'' at Discogs]</ref> [[Branimir Shtuliç|Branimir "Džoni" Štulić]],<ref>{{Cite web|last=PETROVICPETAR|date=23 prill 2011|title=Branimir Štulić svira "MI NISMO SAMI" / "AKO MOŽEŠ ZABORAVI"|url=https://www.youtube.com/watch?v=HuHlzl-UKsQ|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620000047/https://www.youtube.com/watch?v=HuHlzl-UKsQ|archive-date=20 qershor 2020|access-date=28 prill 2019|publisher=YouTube}}</ref> [[Teška Industrija]],<ref>[http://www.discogs.com/Teška-Industrija-Bili-Smo-Raja/release/3149801 ''Bili smo raja'' at Discog]</ref> Texas Flood<ref>{{Cite web |url=https://barikada.com/texas-flood-trazim-ljude-kao-ja/ |title="Texas Flood - Tražim ljude kao ja", Barikada.com |access-date=15 dhjetor 2022 |archive-date=11 janar 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220111165954/https://barikada.com/texas-flood-trazim-ljude-kao-ja/ |url-status=dead }}</ref> dhe të tjerë. Kënga "Ima neka tajna veza" u interpretua nga [[Joan Baez]] në koncertet e saj të vitit 2014 në Beograd dhe Zagreb.<ref>{{Cite web|title=Džoan Baez u BG: Ima neka tajna veza|url=https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=271&yyyy=2014&mm=10&dd=19&nav_id=913294|access-date=28 prill 2019|website=B92.net}}</ref> Puna e grupit është parodizuar nga Paraf,<ref>{{Cite web|title=Paraf – Pritanga i vaza|url=http://www.svastara.com/muzika/?tekst=20364|access-date=28 prill 2019|website=Svastara.com}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Gustafi,<ref>{{Cite web|date=7 dhjetor 2012|title=VIDEO Gustafi i Jutarnji.hr predstavljaju nove dvije pjesme 'Moj Tac' i 'Uspavanka' – Jutarnji List|url=https://www.jutarnji.hr/kultura/glazba/video-gustafi-i-jutarnji.hr-predstavljaju-nove-dvije-pjesme-moj-tac-i-uspavanka/1369614/|access-date=28 prill 2019|website=Jutarnji.hr}}</ref> [[Rambo Amadeus]],<ref>{{Cite web|title=Rambo Amadeus – Kukuruz za moju bivsu dragu|url=http://www.svastara.com/muzika/?tekst=12906|access-date=28 prill 2019|website=Svastara.com|archive-date=30 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180130204845/http://www.svastara.com/muzika/?tekst=12906|url-status=dead}}</ref> [[SARS]], dhe të tjerë. Janë shkruar disa libra për grupin: ''Istina o Bijelom dugmetu'' ( ''E vërteta për Bijelo Dugmen'', 1977) nga Danilo Štrbac, ''Bijelo Dugme'' (1980) nga Dushko Pavlović, ''Ništa mudro'' (1981) nga Darko Glavan dhe Dražen Vrdoljak, ''Lopuzhe koje nisu uhvatili'' ( ''Mistrecët'' ''që nuk u'' kapën, 1985) nga Dušan Vesić, ''Bijelo Dugme'' (2005) nga Asir Misirlić, ''Bijelo Dugme – Doživjeti stotu'' (2005) nga Zvonimir Krstulović, ''Kad'' ''bi bio bijelo dugme'' (2005), ''Kad sam bio bijelo dugme'' ( ''Kur isha një kopsë e bardhë'', 2005) nga Ljubiša Stavrić dhe Vladimir Sudar<ref name="janjatović35"/> dhe ''Šta bi dao da si na mom mjestu'' (2014) nga Dushan Vesić.<ref>{{Cite web|date=22 tetor 2014|title=Rock 'n' roll Zelig|url=https://www.vreme.com/cms/view.php?id=1238214|access-date=28 prill 2019|website=Nedeljnik Vreme|archive-date=13 janar 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160113204322/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1238214|url-status=dead}}</ref> Në vitin 1994, Radio Televizioni i Serbisë transmetoi një dokumentar me katër pjesë rreth grupit të titulluar ''Nakon svih ovih godina'' .<ref name="janjatović35"/> Në vitin 2010, Igor Stoimenov drejtoi një dokumentar për grupin, të titulluar thjesht ''Bijelo Dugme'' .<ref>{{Cite web|title=Premijera filma "Bijelo dugme"|url=https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&yyyy=2011&mm=03&dd=28&nav_id=502359|access-date=28 prill 2019|website=B92.net}}</ref> Libri ''[[YU 100: najbolji albumi jugoslovenske rok dhe pop muzike|YU 100: najbolji albumi jugoslovenske rok i pop muzike]]'' ( ''YU 100: Albumet më të mira të muzikës pop dhe rock jugosllave'' ), botuar në 1998, përmban tetë albume të Bijelo Dugme: ''Bitanga i princeza'' (i anketuar nr. 10), ''Kad bi bio bijelo dugme'' (i anketuar nr. 14), ''Šta bi dao da si na mom mjestu'' (i anketuar nr. 17), ''Bijelo Dugme'' (i anketuar nr. 28), ''Eto!'' ''Baš hoću!'' (i anketuar nr. 31), ''Doživjeti stotu'' (i anketuar nr. 35 ), ''Pljuni i zapjevaj moja Jugoslavijo'' (i anketuar nr. 53), dhe ''Koncert kod Hajdučke česme'' (i anketuar nr. 74).<ref>{{Cite book|last=Antonić|first=Duško|title=YU 100: najbolji albumi jugoslovenske rok i pop muzike|last2=Štrbac|first2=Danilo|publisher=YU Rock Press|year=1998|location=Belgrade}}</ref> Lista e 100 albumeve më të mëdha jugosllave, e publikuar nga edicioni kroat i ''Rolling Stone'' në 2015, përmban tre albume të Bijelo Dugme, ''Bitanga i princeza'' (i renditur në vendin e 15), ''Eto!'' ''Baš hoću!'' (i renditur nr. 36) dhe ''Šta bi dao da si na mom mjestu'' (i renditur nr. 42). Në 1987, në ''YU legende uživo'' ( ''Legjendat Jugosllave Live''), një botim special nga revista ''Rock'', ''5 prill '81'' u shpall një nga 12 albumet më të mira live jugosllave.<ref name="yulegendeuzivo4">{{Cite book|last=Janjatović|first=Petar|title=YU legende uživo|last2=Lokner|first2=Branimir|publisher=[[Rock (magazine)|Rock]]|year=1987|location=Belgrade|page=4}}</ref> Lista e 100 këngëve më të mira të rock jugosllave të të gjitha kohërave e Rock Express përmban tetë këngë nga Bijelo Dugme: "Lipe cvatu" (anketuar nr.10), "Bitanga i princeza" (anketuar nr.14), "Sve će to, mila moja, prekriti ruzmarin, snjegovi i šaš" (anketuar Nr.17), "Sanjao sam noćas da te nemam" (anketuar Nr.31), "Ima neka tajna veza" (Nr.38), "Šta bi dao da si na mom mjestu " (anketa nr.68), "Za Esmu" ("Për Esmën", sondazh nr.78) dhe "Kad bi' bio bijelo dugme" (anketa nr.97).<ref name="rockexpress">{{Cite journal|title=100 najboljih pesama svih vremena YU rocka|journal=Rock Express|language=sr|location=Belgrade|issue=25|pages=27–28}}</ref> Lista e 100 këngëve jugosllave të B92 përmban tre këngë nga Bijelo Dugme: "Sve će to, mila moja, prekriti ruzmarin, snjegovi i šaš" (anketuar nr. 14), "Loše vino" (anketuar nr. 32) dhe "Ako možeš zaboravi (anketuar nr. 51)<ref>{{Cite web|title=Play radio|url=http://www.playradio.rs/|access-date=28 prill 2019|website=Playradio.rs}}</ref> Tekstet e 10 këngëve të grupit (8 të shkruara nga Bregović dhe 2 të shkruara nga Trifunović) u shfaqën në librin e Petar Janjatović -it ''Pesme bratstva, detinjstva &amp;amp; potomstva: Antologija ex YU rok poezije 1967 - 2007'' ( ''Këngë Vllazërie, Fëmijërie dhe Pasardhësish) : Antologjia e Poezisë Rock ish-JU 1967 – 2007'' ).<ref name="antologija">{{Cite book|last=Janjatović|first=Petar|title=Pesme bratstva, detinjstva & potomstva: Antologija ex YU rok poezije 1967 – 2007|publisher=Vega media|year=2008|location=Belgrade}}</ref> Në vitin 2016, revista e përjavshme serbe e lajmeve ''Nedeljnik'' e shpalli Goran Bregoviqin një nga 100 njerëzit që ndryshuan Serbinë.<ref name="nedeljnik">{{Cite journal|title=100 ljudi koji su promenili Srbiju|journal=Nedeljnik|language=sr|location=Belgrade|issue=special edition|pages=59}}</ref> Në vitin 2017, e njëjta revistë e shpalli koncertin e Bijelo Dugme në Hadjučka česma një nga 100 ngjarjet që ndryshuan Serbinë.<ref name="nedeljnik 2">{{Cite journal|title=100 događaja koji su promenili Srbiju|journal=Nedeljnik|language=sr|location=Belgrade|issue=special edition|pages=61}}</ref> == Anëtarët == {{Col-begin}} {{Col-2}} '''Anëtarët e shkuar''' *[[Goran Bregović]] – kitarë (1974–1989, 2005) *[[Željko Bebek]] – vocals (1974–1984, 2005), kitarë bas (1976–1977 ''(studio only)'') *[[Mladen Vojičić Tifa]] – vokal (1984–1985, 2005) *[[Alen Islamović]] – vokal (1986–1989, 2005) *Jadranko Stanković – kitarë bas (1974) *[[Zoran Redžić]] – kitarë bas (1974–1975, 1977–1989, 2005) *[[Vlado Pravdić]] – tastierë (1974–1976, 1978–1989, 2005) *[[Laza Ristovski]] – tastierë (1976–1978, 1984–1989, 2005) *[[Ipe Ivandić|Goran "Ipe" Ivandić]] – bateri (1974–1976, 1977–1978, 1982–1989) *[[Milić Vukašinović]] – bateri (1976–1977, 2005) *Dragan "Điđi" Jankelić – bateri (1978–1982, 2005) {{Col-2}} '''Muzikantë shëtitës''' *Mustafa "Mute" Kurtalić – kitarë bas (1975) *Ljubiša Racić – kitarë bas (1975–1977) *Sanin Karić – kitarë bas (1977) *Garabet Tavitjan – bateri (1982) {{Col-end}}{{Col-begin}} {{Col-2}} '''Albume studio''' *''[[Kad bi' bio bijelo dugme]]'' (1974) *''[[Šta bi dao da si na mom mjestu]]'' (1975) *''[[Eto! Baš hoću!]]'' (1976) *''[[Bitanga i princeza]]'' (1979) *''[[Doživjeti stotu]]'' (1980) *''[[Uspavanka za Radmilu M.]]'' (1983) *''[[Bijelo Dugme (album)|Bijelo Dugme]]'' (1984) *''[[Pljuni i zapjevaj moja Jugoslavijo]]'' (1986) *''[[Ćiribiribela]]'' (1988) {{Col-2}} '''Albume live''' *''[[Koncert kod Hajdučke česme]]'' (1977) *''[[5. april '81]]'' (1981) *''[[Mramor, kamen i željezo]]'' (1987) *''[[Turneja 2005: Sarajevo, Zagreb, Beograd]]'' (2006) {{Col-end}} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Artikuj me hKarta]] [[Category:Pages using infobox musical artist with associated acts]] [[Kategoria:Artikuj me hKarta]] [[Category:Pages using infobox musical artist with associated acts]] [[Kategoria:Grupe muzikore progressive rock]] [[Kategoria:Grupe muzikore hard rock]] [[Kategoria:Sarajevë]] [[Kategoria:Jugosllavi]] q8nrmhergw0qmd0b779q3nsq5l4ebqy 1 323147 3028830 3005142 2026-08-31T18:12:05Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028830 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2502252 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/HuHlzl-UKsQ me https://web.archive.org/web/20200620000047/https://www.youtube.com/watch?v=HuHlzl-UKsQ te lidhja https://www.youtube.com/watch?v=HuHlzl-UKsQ. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 dhjetor 2022 02:07 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2504591 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190428151247/http://www.popboks.com/article/9277 për lidhjen http://www.popboks.com/article/9277. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190525124026/http://www.popboks.com/article/9215 për lidhjen http://www.popboks.com/article/9215. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181115030919/http://www.popboks.com/article/9347 për lidhjen http://www.popboks.com/article/9347. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 dhjetor 2022 15:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2634465 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160113204322/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1238214 për lidhjen https://www.vreme.com/cms/view.php?id=1238214. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 janar 2024 09:45 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3005141 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.svastara.com/muzika/?tekst=20364. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180130204845/http://www.svastara.com/muzika/?tekst=12906 për lidhjen http://www.svastara.com/muzika/?tekst=12906. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 korrik 2026 15:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028829 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220111165954/https://barikada.com/texas-flood-trazim-ljude-kao-ja/ për lidhjen https://barikada.com/texas-flood-trazim-ljude-kao-ja/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 20:12 (CEST) kf46az4jx6qlgcb51dvpmi3j0f9jc32 3028962 3028830 2026-09-01T02:16:24Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 3028962 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Bijelo Dugme/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2502252 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/HuHlzl-UKsQ me https://web.archive.org/web/20200620000047/https://www.youtube.com/watch?v=HuHlzl-UKsQ te lidhja https://www.youtube.com/watch?v=HuHlzl-UKsQ. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 dhjetor 2022 02:07 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2504591 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190428151247/http://www.popboks.com/article/9277 për lidhjen http://www.popboks.com/article/9277. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190525124026/http://www.popboks.com/article/9215 për lidhjen http://www.popboks.com/article/9215. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181115030919/http://www.popboks.com/article/9347 për lidhjen http://www.popboks.com/article/9347. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 dhjetor 2022 15:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2634465 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160113204322/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1238214 për lidhjen https://www.vreme.com/cms/view.php?id=1238214. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 janar 2024 09:45 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3005141 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.svastara.com/muzika/?tekst=20364. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180130204845/http://www.svastara.com/muzika/?tekst=12906 për lidhjen http://www.svastara.com/muzika/?tekst=12906. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 korrik 2026 15:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028829 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220111165954/https://barikada.com/texas-flood-trazim-ljude-kao-ja/ për lidhjen https://barikada.com/texas-flood-trazim-ljude-kao-ja/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 20:12 (CEST) 0bwtdhrl2ezfhevedtaoqcoms4rcolm 3028978 3028962 2026-09-01T04:23:10Z MajavahBot 122738 U arkivuan 4 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Bijelo Dugme/Arkivi 1]] 3028978 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Bijelo Dugme/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028829 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220111165954/https://barikada.com/texas-flood-trazim-ljude-kao-ja/ për lidhjen https://barikada.com/texas-flood-trazim-ljude-kao-ja/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 20:12 (CEST) rfe8dvmreo7rcfrp6xzi3uo6t6ovmgc 0 332386 3028827 2772928 2026-08-31T17:30:24Z Fallbackintoreality 102113 /* */ {{joref}}, dhe zgjerimi më adekuat i kreut 3028827 wikitext text/x-wiki {{Pa referenca|data=gusht 2026}} '''A2 CNN''' është një kanal televiziv shqiptar i lajmeve 24-orëshe, me seli në [[Tiranë, Shqipëri]]. Kanali është filiale e rrjetit televiziv amerikan [[CNN]]. Kanali filloi për herë të parë transmetimet në vitin 2019, duke hyrë në tregun e [[Media shqiptare|medias televizive në Shqipëri]] në lajme. A2 CNN transmeton në platformën televizive tokësore në numrin 20, poashtu dhe në platformat private satelitore dhe kabllore në cilësinë HD. Për Kosovën dhe Maqedoninë do të tregohet vëmendje e veçantë, pasi A2 do të jetë prezent me stacione të dedikuara televizive në secilin prej këtyre shteteve. ==Programet e A2 CNN== A2 CNN jep pothuajse përgjatë gjithë ditës edicione lajmesh të aktualitetit, nga vendi dhe bota, por edhe edicione intervistash me personazhë të njohur, politikanë dhe të tjerë. Kanali jep dhe dokumentarë me titra në shqip duke treguar bukurinë e qyteteve dhe kulturën e tyre përmes dokumentarëve ekskluzivë nga CNN. Poashtu jep edhe një cikël dokumentari ku çdo ditë tregon historinë e një qyteti në fillim të saj dhe në ditët e sotme. ==Shiko gjithashtu== * [[Media shqiptare]] * [[CNN]] * [[Top Channel]] * [https://balkanweb.com News 24] * [[TV Klan]] * [https://a2cnn.com Faqja e A2 CNN] [[Kategoria:Stacione televizive në Shqipëri]] g3coshx2m3zzwxbj8hg1n5yifby2kft 0 333399 3029017 2988051 2026-09-01T11:24:11Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029017 wikitext text/x-wiki '''Gjuhësia strukturale,''' ose '''strukturalizmi''', në gjuhësi, nënkupton shkollat ose teoritë në të cilat gjuha konceptohet si një sistem [[Semiotika|semiotik]] vetërregullues, elementët e të cilit përcaktohen nga marrëdhënia e tyre me elementet e tjera brenda sistemit.<ref name="Martinet_1989">{{Cite journal|last=Martinet|first=André|date=1989|title=Linguistique générale, linguistique structurale, linguistique fonctionnelle|url=https://archive.org/details/la-linguistique_1989_25_1/page/145|journal=La Linguistique|language=fr|volume=25|issue=1|pages=145–154}}</ref><ref name="Matthews_2014">{{Cite book|last=Matthews|first=P. H.|title=The Concise Dictionary of Linguistics|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=9780191753060|edition=3rd|language=en|chapter=Structural linguistics}}</ref> Rrjedh nga puna e gjuhëtarit zviceran [[Ferdinand de Saussure]] dhe është pjesë e qasjes së përgjithshme të [[Strukturalizmi|strukturalizmit]]. ''[[Kursi i Gjuhësisë së Përgjithshme|Kursi i Saussure në Gjuhësinë e Përgjithshme]]'', i botuar pas vdekjes më 1916, theksoi shqyrtimin e gjuhës si një sistem dinamik i njësive të ndërlidhura. Saussure është gjithashtu i njohur për prezantimin e disa dimensioneve bazë të analizës [[Semiotika|semiotike]] që janë ende të rëndësishme sot. Dy prej tyre janë metodat e tij kryesore të analizës [[Analiza sintagmatike|sintagmatike]] dhe [[Analiza paradigmatike|paradigmatike]],<ref>{{Cite book|last=de Saussure|first=Ferdinand|title=Course in General Linguistics|year=1986|url=https://archive.org/details/courseingenerall00ferd|publisher=Open Court House|language=en}}</ref> të cilat i përcaktojnë njësitë përkatësisht [[Sintaksa|sintaksorisht]] dhe [[Leksikoni|leksikalisht]], sipas kontrastit të tyre me njësitë e tjera në sistem. ''Strukturalizmi'' si term, megjithatë, nuk u përdor nga Saussure, i cili e quajti qasjen ''semiologji''. Termi ''strukturalizëm'' rrjedh nga modifikimi antidarvinian i [[Sociologjia|sociologut]] [[Emil Dyrkhemi|Émile Durkheim]] i [[Organizmi|analogjisë organike]] të [[Herbert Spencer|Herbert Spencer,]] i cili tërheq një paralele midis [[Struktura shoqërore|strukturave shoqërore]] dhe [[Organi (biologji)|organeve]] të një [[organizmi]] që kanë [[Fiziologjia|funksione]] ose qëllime të ndryshme.<ref name="Hejl 2013">{{Cite book|last=Hejl|first=P. M.|title=Biology as Society, Society as Biology: Metaphors|date=2013|publisher=Springer|isbn=9789401106733|editor-last=Maasen|editor-first=Sabine|pages=155–191|language=en|chapter=The importance of the concepts of "organism" and "evolution" in Emile Durkheim's division of social labor and the influence of Herbert Spencer|editor-last2=Mendelsohn|editor-first2=E.|editor-last3=Weingart|editor-first3=P.}}</ref> [[Organizmi social|Analogji dhe metafora të ngjashme]] u përdorën në gjuhësinë historiko-krahasuese ku bënte pjesë Saussure.<ref name="Seriot_1999">{{Cite book|last=Sériot|first=Patrick|title=Prague Linguistic Circle Papers, Vol. 3|publisher=John Benjamins|year=1999|isbn=9789027275066|editor-last=Hajičová|pages=15–24|language=en|chapter=The Impact of Czech and Russian Biology on the Linguistic Thought of the Prague Linguistic Circle|editor-last2=Hoskovec|editor-last3=Leška|editor-last4=Sgall|editor-last5=Skoumalová}}</ref><ref name="Aronoff_2017">{{Cite book|last=Aronoff|first=Mark|url=https://langsci-press.org/catalog/book/151|title=On Looking into Words (and Beyond): Structures, Relations, Analyses|publisher=SUNY Press|year=2017|isbn=978-3-946234-92-0|editor-last=Bowern|pages=443–456|language=en|chapter=Darwinism tested by the science of language|access-date=2020-03-03|editor-last2=Horn|editor-last3=Zanuttini}}</ref> Vetë Saussure bëri një modifikim të analogjisë gjuhë-specie të [[August Schleicher]], bazuar në shkrimet kritike [[William Dwight Whitney|të William Dwight Whitney]], për ta kthyer fokusin në elementet e brendshme të organizmit ose sistemit të gjuhës.<ref>{{Cite book|last=Saussure|first=Ferdinand De|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k314842j/|title=Cours de linguistique générale (3e éd.)|publisher=Payot|year=1931|location=Paris|pages=42|language=fr|quote=Nous pensons que l’étude des phénomènes linguistiques externes est très fructueuse ; mais il est faux de dire que sans eux on ne puisse connaître l’organisme linguistique interne.}}</ref> Megjithatë, gjuhësia strukturore u lidh kryesisht me nocionin e Saussure-it për gjuhën si një sistem i dyfishtë ndërveprues i simboleve dhe koncepteve. Termi strukturalizëm u adoptua në gjuhësi pas vdekjes së Saussure nga gjuhëtarët e [[Rrethi gjuhësor i Pragës|shkollës së Pragës]] [[Roman Jakobson]] dhe [[Nikolaj Trubeckoj|Nikolai Trubetzkoy]]; ndërsa termi gjuhësi strukturore u krijua nga [[Louis Hjelmslev]].<ref name="Dosse_1997-1">{{Cite book|last=Dosse|first=François|url=https://monoskop.org/images/0/03/Dosse_Francois_History_of_Structuralism_1_The_Rising_Sign_1945-1966.pdf|title=History of Structuralism, Vol.1: The Rising Sign, 1945-1966; translated by Edborah Glassman|date=1997|publisher=University of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-2241-2|language=en}}</ref> == Teoritë dhe metodat bazë == Themeli i gjuhësisë strukturale është një ''[[Shenja (semiotikë)|shenjë]]'', e cila nga ana e saj ka dy përbërës: "i shënjuari" është një ide ose koncept, ndërsa "shënjuesi" është një mjet për të shprehur të shënjuarën. "Shenja", p.sh. një fjalë, është kështu bashkimi i kombinuar i shënjuesit dhe i të shënjuar. Vlera e një shenje mund të përcaktohet vetëm duke u vendosur në kontrast me shenjat e tjera. Kjo formon bazën e asaj që më vonë u bë dimensioni paradigmatik i organizimit semiotik (d.m.th., termat dhe inventarët e termave që qëndrojnë në kundërshtim me njëri-tjetrin). Kjo është në kontrast drastik me idenë se strukturat gjuhësore mund të shqyrtohen të izoluara nga kuptimi, ose se organizimi i sistemit konceptual mund të ekzistojë pa një organizim përkatës të sistemit shenjues. == Shpjegimi struktural == Në strukturalizëm, elementet e një gjuhe shpjegohen në raport me njëri-tjetrin. Për shembull, për të kuptuar funksionin e një rase gramatikore, ajo duhet të krahasohet me të gjitha rasat e tjera dhe, më gjerë, me të gjitha kategoritë e tjera gramatikore të gjuhës.<ref>Plungyan, V. A. (2011). Modern linguistic typology. ''Herald of the Russian Academy of Sciences, 81''(2), 101-113. {{Doi|10.1134/S1019331611020158}}</ref> Qasja strukturale në shkencat humane rrjedh nga mendimi geist i shekullit të 19-të, i cili rrjedh nga filozofia e [[Georg Vilhelm Fridrih Hegel|Georg Wilhelm Friedrich Hegel]].<ref name="Cassirer_1945">{{Cite journal|last=Cassirer|first=Ernst A.|date=1945|title=Structuralism in modern linguistics|journal=Word|language=en|volume=1|issue=2|pages=99–120|doi=10.1080/00437956.1945.11659249|doi-access=free}}</ref><ref name="Klautke_2010">{{Cite journal|last=Klautke|first=Egbert|date=2010|title=The mind of the nation: the debate about Völkerpsychologie|url=https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/19064/1/19064.pdf|journal=Central Europe|language=en|volume=8|issue=1|pages=1–19|doi=10.1179/174582110X12676382921428|access-date=2020-07-08}}</ref> Sipas teorive të tilla, shoqëria ose gjuha lind si psikika kolektive e një komuniteti; dhe kjo psikikë ndonjëherë përshkruhet si një 'organizëm'.<ref name="Turner_2015">{{Cite book|last=Turner|first=James|title=Philology: The Forgotten Origins of the Modern Humanities|url=https://archive.org/details/philologyforgott0000turn|publisher=Princeton University Press|year=2015|isbn=9781306579025|language=en}}</ref> Në sociologji, [[Emil Dyrkhemi|Émile Durkheim]] bëri një modifikim humanist të analogjisë organike të [[Herbert Spencer]]. Durkheim, duke ndjekur teorinë e Spencer, e krahasoi shoqërinë me një organizëm i cili ka struktura (organe) që kryejnë funksione të ndryshme. Referenca strukturaliste u bë thelbësore kur 'strukturalizmi' gjuhësor u krijua nga rrethi gjuhësor i Pragës pas vdekjes së Saussure, pas një zhvendosjeje nga shpjegimi strukturor në funksional në antropologjinë sociale të Alfred Radcliffe-Brown dhe Bronisław Malinowski.<ref name="Danes_1987">{{Cite book|last=Daneš|first=František|title=Functionalism in Linguistics|date=1987|publisher=John Benjamins|isbn=9789027215246|editor-last=Dirven|editor-first=R.|pages=3–38|language=en|chapter=On Prague school functionalism in linguistics|editor-last2=Fried|editor-first2=V.}}</ref> == Vlefshmëria shkencore == Modeli i Saussure-it i shfaqjes së gjuhës, [[Kursi në Gjuhësi të Përgjithshme|qarku i të folurit]], nënkupton që ''la langue'' (vetë gjuha) është e jashtme për trurin dhe merret nëpërmjet ''la parole'' (përdorimi i gjuhës). Ndërsa Saussure përdorte kryesisht modele ndërvepruese, qarku i të folurit sugjeron që truri formohet nga gjuha, por gjuha nuk formohet nga truri, përveç në masën që lidhja ndërvepruese e kuptimit dhe formës ndodh përfundimisht në tru. Ide të tilla përafërsisht korrespondojnë me idenë e gjuhës që lind nga studimet [[Neuroimazheria|e neuroimazhit]] . Studimet [[Potenciali i lidhur me ngjarjet|ERP]] kanë zbuluar se [[Përpunimi i gjuhës në tru|përpunimi i gjuhës]] bazohet në ndërveprimin e sintaksës dhe semantikës dhe jo në strukturat e lindura gramatikore.<ref name="Barkley2015">{{Cite journal|last=Barkley|first=C.|last2=Kluender|first2=R.|last3=Kutas|first3=M.|date=2015|title=Referential processing in the human brain: An Event-Related Potential (ERP) study|url=http://kutaslab.ucsd.edu/people/kutas/pdfs/2015.BR.143.pdf|journal=Brain Research|language=en|volume=1629|pages=143–159|doi=10.1016/j.brainres.2015.09.017|pmid=26456801|access-date=2020-02-28}}</ref> Studimet [[Imazhe me rezonancë magnetike|MRI]] kanë zbuluar se truri i fëmijës është i formuar ndryshe në varësi të karakteristikave strukturore të gjuhës së tyre të parë.<ref>{{Cite journal|last=Wei|first=Xuehu|last2=Adamson|first2=Helyne|last3=Schwendemann|first3=Matthias|last4=Goucha|first4=Tómas|last5=Friederici|first5=Angela D.|last6=Anwander|first6=Alfred|date=19 shkurt 2023|title=Native language differences in the structural connectome of the human brain|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1053811923001015?via%3Dihub|url-status=live|journal=NeuroImage|language=en|issue=270|pages=119955|doi=10.1016/j.neuroimage.2023.119955|archive-url=https://web.archive.org/web/20230309224706/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1053811923001015?via%3Dihub|archive-date=9 mars 2023|doi-access=free}}</ref> Në të kundërt, provat kërkimore nuk kanë arritur të mbështesin idenë e kundërt që strukturat sintaksore pasqyrojnë mënyrën se si truri preferon natyrshëm të përpunojë strukturat sintaksore.<ref>{{Cite journal|last=Koizumi|first=Masatoshi|last2=Yasugi|first2=Yoshiho|last3=Tamaoka|first3=Katsuo|last4=Kiyama|first4=Sachiko|last5=Kim|first5=Jungho|last6=Ajsivinac Sian|first6=Juan Esteban|last7=García Mátzar|first7=Pedro Oscar|date=shtator 2014|title=On the (non)universality of the preference for subject-object word order in sentence comprehension: A sentence-processing study in Kaqchikel Maya|url=https://www.jstor.org/stable/24672044|journal=Language|language=en|volume=90|issue=3|pages=722-736|doi=10.1353/lan.2014.0068|access-date=2023-05-15}}</ref> Argumentohet se Gramatika Funksionale, që rrjedh nga Saussure, është e pajtueshme me pikëpamjen e gjuhës që lind nga kërkimi i trurit dhe nga [[Tipologjia gjuhësore|studimi ndërgjuhësor i strukturave gjuhësore]].<ref>{{Cite journal|last=Polinsky|first=Maria|last2=Kluender|first2=Robert|date=janar 2007|title=Linguistic typology and theory construction: Common challenges ahead|url=https://www.jstor.org/stable/24672044|journal=Linguistic Typology|language=en|volume=11|issue=1|pages=273-283|doi=10.1515/LINGTY.2007.022|access-date=2023-05-15}}</ref> == Udhëzues modernë të analizës strukturore == * Roland Schäfer, 2016. [https://www.oapen.org/download?type=document&docid=620310 ''Einführung in die grammatische Beschreibung des Deutschen''] (2nd ed.). Berlin: Language Science Press.   * Emma Pavey, 2010. ''The Structure of Language: An Introduction to Grammatical Analysis''. Cambridge University Press.  ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/9780511777929|9780511777929]] * Kees Hengeveld & Lachlan MacKenzie, 2008. ''Functional Discourse Grammar: A Typologically-Based Theory of Language Structure''. Oxford University Press.  ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/9780199278107|9780199278107]] * M.A.K. Halliday, 2004. ''An Introduction to Functional Grammar''. 3rd edition, revised by Christian Matthiessen. London: Hodder Arnold. ISBN&nbsp;[[Special:BookSources/978+0+340+76167+0|978 0 340 76167 0]] == Referime == {{reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * [https://literariness.org/2018/12/22/structural-linguistics Gjuhësia strukturale] nga Nasrullah Mambrol * [https://literariness.org/2018/03/12/key-theories-of-ferdinand-de-saussure/ Teoritë kryesore të Ferdinand de Saussure] * [https://literariness.org/2018/03/19/key-theories-of-louis-hjelmslev/ Teoritë kryesore të Louis Hjelmslev] * [https://literariness.org/2018/02/20/key-theories-of-emile-benveniste/ Teoritë kryesore të Emile Benveniste] * [https://literariness.org/2016/12/06/key-concepts-of-a-j-greimas/ Konceptet kryesore të AJ Greimas] * [http://www.institut-saussure.org/institut-ferdinand-de-saussure Instituti Ferdinand de Saussure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230606131823/https://www.institut-saussure.org/institut-ferdinand-de-saussure/ |date=6 qershor 2023 }} * [http://www.revue-texto.net/ Revue Texto!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230711022638/http://www.revue-texto.net/ |date=11 korrik 2023 }} * [http://cercledeprague.org/index.php Rrethi gjuhësor i Pragës] [[Kategoria:Strukturalizëm]] [[Kategoria:Teori dhe hipoteza gjuhësore]] h5xsp0g00sb3ql001799ax0yz1jwehn 0 338761 3028807 2963767 2026-08-31T14:39:08Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028807 wikitext text/x-wiki '''Artefaktet e vjedhura të Kosovës''' i referohet debatit të vazhdueshëm në Kosovë dhe Serbi në lidhje me artefaktet arkeologjike dhe etnologjike të shkatërruara ose të vjedhura të trashëgimisë shqiptare para luftës së Kosovës, gjatë dhe pas luftës. .<ref>{{Cite book|last=IOANNIS ARMAKOLAS|first=AGON DEMJAHA AROLDA ELBASANI STEPHANIE SCHWANDNERSIEVERS|url=https://kfos.org/storage/app/media/cropped-images/KFOS%20LOCAL%20AND%20INTERNATIONAL%20VOLUME%20II.pdf|title=LOCAL AND INTERNATIONAL DETERMINANTS OF KOSOVO’S STATEHOOD|date=2021|publisher=LOCAL AND INTERNATIONAL DETERMINANTS OF KOSOVO’S STATEHOOD —VOLUME II|isbn=978-9951-503-06-8|edition=The Kosovo Museum’s collection is itself defined by the ongoing political dispute between Kosovo and Serbia, with the latter refusing to recognize the independence of the former. A large number of the Kosovo Museum’s artefacts from the classical, post-classical and medieval periods were displayed in an exhibition in Belgrade in 1999 and never returned. This has weighed heavily on the museum’s identity since.|page=52|access-date=20 gusht 2023}}</ref><ref>{{Cite news|last=Sasa Dragojlo|first=Perparim Isufi|date=7 dhjetor 2022|title=Heritage Heist: Kosovo, Serbia Fight over ‘Loaned’ Museum Exhibits|issue=Belgrade, Pristina BIRN|url=https://balkaninsight.com/2022/12/07/heritage-heist-kosovo-serbia-fight-over-loaned-museum-exhibits/|access-date=20 gusht 2023}}</ref> Artefaktet u vodhën dhe u transportuan në Muzeun e Beogradit ku ruhen edhe sot e kësaj dite. Sipas burimeve shqiptare, artefaktet e mbetura në Serbi mund të jenë të paligjshme.<ref>{{Cite news|date=9 korrik 2022|title=Artefakti i vjedhur nga Serbia, Kosova e kërkon kthimin e tij|work=Paparaci|issue=The Ministry of Culture of the Republic of Kosovo, headed by Hajrullah Çeku, has started a campaign on "twitter" through which Serbia is asked to return the artifacts that it stole from Kosovo. This is how this ministry acted today when it asked Serbia to return an anthropomorphic figure from the 5th-4th millennium BC, which was found in Mitrovica. "1247 Kosovo artifacts illegally kept in Serbia. This anthropomorphic figurine belongs to the late Neolithic period (5th - 4th millennium BC), Vinca culture. Found in Fafos II, Mitrovica, Republic of Kosovo. Help us bring the FIGURINE back home", says the reaction of MKRS, where Unesco, the European Commission and the Council of Europe are also included in the post.|url=https://paparaci.com/163473/artefakti-i-vjedhur-nga-serbia-kosova-e-kerkon-kthimin-e-tij/}}</ref> Më shumë se 1200 artefakte të tipit neolitik (5500-6000 vjet të vjetër) dhe të tipit Vinça janë vjedhur nga Muzeu i Kosovës në vitin 1999. Më pas ata u nxorrën jashtë gjatë luftës. Më 19 maj 2022, Muzeu i Kosovës organizoi një ngjarje të quajtur "Na ktheni në shtëpi" me qëllim të ndërgjegjësimit për artefaktet e vjedhura.<ref>{{Cite news|date=19 maj 2022|title=‘Return us Home’: Exhibition Seeks Return of Artifacts Held in Serbia|work=Prishtina Insight|url=https://prishtinainsight.com/return-us-home-exhibition-seeks-return-of-artifacts-held-in-serbia/}}</ref> U shfaqën mbi 700 fotografi. == Artefakte të vjedhura në 1998-99 == [[File:Arkeologji - Periudha Romake - Kllokot.JPG|thumb|[[Busti i Perëndeshës Dardane]]]] Gjatë agresioneve jugosllave të udhëhequra nga Millosheviqi në Kosovë, shumë objekte u vodhën në përpjekje për të fshirë çdo gjurmë të historisë shqiptare. Koleksioni i parë prej 677 artefaktesh janë “huazuar” sipas autoriteteve serbe nga Galeria e Akademisë së Arteve.<ref>{{Cite news|date=22 dhjetor 2021|title=Waiting endlessly for ethnological and archeological exhibits taken by the museums of Serbia|work=DWP-BALKAN|url=https://dwp-balkan.org/waiting-endlessly-for-ethnological-and-archeological-exhibits-taken-by-the-museums-of-serbia/|access-date=20 gusht 2023|archive-date=20 gusht 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230820125248/https://dwp-balkan.org/waiting-endlessly-for-ethnological-and-archeological-exhibits-taken-by-the-museums-of-serbia/|url-status=dead}}</ref> Koleksioni i dytë numëron 571 artefakte, të cilat u “huazuan” dhe u transportuan në Muzeun e Novi Sadit, Beogradit dhe Suboticës. Gjithsej 1,247 artefakte mbeten të pakthyera.<ref>{{Cite news|title=Ceku: Serbia to return 1,247 artifacts to Kosovo; Gojkovic: Pristina is trying to falsify history|url=https://kossev.info/ceku-serbia-to-return-1247-artifacts-to-kosovo-gojkovic-pristina-is-trying-to-falsify-history/|access-date=20 gusht 2023}}</ref> == Artefakte të vjedhura në 2015 == Sipas gazetarit të Time, Shaban Maxharraj, në një intervistë për “Tonight with Rronin”, arkeologët serbë kanë publikuar një punim shkencor të bazuar në disa artefakte të vjedhura në Kosovë. Këto artefakte, sipas Maxharraj, janë vjedhur gjatë procesit të restaurimit të Kalasë së Nobobërdës që ka filluar në vitin 2015, derisa tenderin për këtë e ka fituar një kompani me seli në Beograd, e quajtur “Koto”.<ref>{{Cite news|title=Maxharraj talks about Serbian research with stolen artifacts in Kosovo|url=https://www.koha.net/en/arboretum/323837/maxharraj-talks-about-Serbian-research-with-stolen-artifacts-in-Kosovo/|access-date=20 gusht 2023}}</ref><ref>{{Cite news|title=Rikonfirmohet kontrabandimi i artefakteve të Novobërdës për në Serbi, Ministria “heton”|issue="|url=https://www.koha.net/kulture/323699/rikonfirmohet-kontrabandimi-i-artefakteve-te-novoberdes-per-ne-serbi-ministria-heton/|access-date=20 gusht 2023}}</ref> Ai po ashtu ka thënë se ka komunikim me autorët e publikimit dhe se ata kanë deklaruar se nuk janë në dijeni për kontrabandë dhe kanë shprehur gatishmërinë që artefaktet të kthehen në Kosovë nëse është kështu. Maxharraj ka treguar se KOHA ka ofruar një raport të Inspektoratit me të gjeturat dhe rekomandimet për Ministrinë e Kulturës lidhur me këtë rast, i cili do të publikohet në numrin e së enjtes të gazetës “Koha Ditore”. == Miratimi i UNESCO-s == Kërkesa mbështetet nga Konventa e UNESCO-s për Mjetet e Ndalimit dhe Parandalimit të Importit dhe Eksportit të Paligjshëm dhe Transferimit të Pronësisë së Pasurive Kulturore.<ref>{{Cite news|date=21 maj 2021|title=Kosovo Requests the Return of over 1000 Artifacts from Serbia|work=Exit - Explaining Albania|issue=The request is backed by agreements that foresaw the return of the archeological and ethnological artifacts after they had been exhibited in Belgrade, as well as UNESCO’s Convention on the Means of Prohibiting and Preventing the Illicit Import and Export and Transfer of Ownership of Cultural Property|url=https://exit.al/en/kosovo-requests-the-return-of-over-1000-artifacts-from-serbia/|access-date=20 gusht 2023}}</ref> == Reagimet ndërkombëtare == Në një artikull në BalkanInsight, thuhet se "heqja ose zhvendosja me forcë e trashëgimisë kulturore të një kombi e pret në kockë identitetin e një kombi".<ref>{{Cite news|last=Wellner|first=Nora|title=Serbia Must Return Kosovo’s Cultural Treasures|work=Kosovo needs to step up its campaign to ensure the return of important cultural artefacts that were removed before, during and after the war, and are now being kept by Serbia.|agency=BalkanInsight|url=https://balkaninsight.com/2017/12/21/serbia-must-return-kosovo-s-cultural-treasures-12-19-2017/|access-date=20 gusht 2023}}</ref> == Lista e objekteve == [[Skeda:Runik_Ocarina.jpg|parapamje| Okarina e Runikut e periudhës neolitike është instrumenti më i vjetër muzikor i gjetur në Kosovë deri më sot.]] Disa nga artefaktet e kërkuara:<ref>{{Cite news|last=Pamfleti|first=Pamfleti|title=Kulture|agency=Pamfleti.net|issue=In 2002, an energetic chief administrator, the German Michael Steiner, had made a special trip by helicopter from Pristina to Belgrade. The UN Governor for Kosovo had gone there with a mission to bring the "Goddess to the Throne", which Serbia had stolen while administering and holding Kosovo with the army and police. Since then, what is known as the material culture of the country, a part of it or 1247 artifacts are kept there. The Kosovo authorities have chosen to remind the international community of this, by posting these figurines on Twitter, just when they are being pressured to implement the decision for the Deçani Monastery.|url=https://pamfleti.net/artefaktet-pengje-dhe-operacioni-special-ne-serbi-per-lirimin-e-hyjneshes-ne-fron|access-date=20 gusht 2023|archive-date=20 gusht 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230820125248/https://pamfleti.net/artefaktet-pengje-dhe-operacioni-special-ne-serbi-per-lirimin-e-hyjneshes-ne-fron|url-status=dead}}</ref> * "[[Okarina e Runikut]]", një instrument muzikor i bërë nga balta e pjekur që i përket periudhës së neolitit të hershëm (mijëvjeçari 7-6 p.e.s.). Është gjetur në Runik të Skenderajt. * Një figurinë antropomorfe që i përket periudhës së neolitit të vonë (mijëvjeçari V - IV p.e.s.), kultura e Vinçës. Gjetur në Fafos II, Mitrovicë. * Skulptura e mermerit e njohur si "[[Busti i Perëndeshës Dardane]]", që përfaqëson një shembull unik të krijimit artistik të popullsisë autoktone, e krijuar në shekullin II - III. Gjetur në Vërban të Kllokotit. * Mermeri "koka e aktorit" (shek. II pas Krishtit) e zbuluar në Nekropolin Verior (Memoria) të Ulpianës. == Bastisja e policisë gjermane == Në shkurt të vitit 2013, policia gjermane bastisi shtëpitë e dy qytetarëve serbë dhe zbuloi disa nga artefaktet dhe deklaroi se ato kishin ardhur nga gërmime ilegale në Kosovë.<ref>{{Cite news|date=25 shkurt 2013|title=Germany’s return of antiquities to Kosovo – looting and murder details unknown and withheld|language=en|work=conflict antiquities|url=https://conflictantiquities.wordpress.com/2013/02/25/kosovo-conflict-antiquities-case-details-withheld/|access-date=20 gusht 2023}}</ref> Artefaktet më pas u kthyen në Kosovë.<ref>{{Cite news|date=25 shkurt 2013|title=Germany returns lost ancient artifacts to Kosovo {{!}} HAEMUS {{!}} Center for scientific research and promotion of culture|url=https://haemus.org.mk/germany-returns-lost-ancient-artifacts-to-kosovo/|access-date=26 gusht 2023|archive-date=20 gusht 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230820125248/https://haemus.org.mk/germany-returns-lost-ancient-artifacts-to-kosovo/|url-status=dead}}</ref> == Kthimi i objekteve == Nga gjithsej 1,248 artefakte të kërkuara, autoritetet serbe kthyen vetëm një.<ref>{{Cite news|date=9 korrik 2022|title=Kosova kërkon kthimin e këtij artefakti të vjedhur nga Serbia|language=sq|work=Telegrafi|url=https://telegrafi.com/kosova-kerkon-kthimin-e-ketij-artefakti-te-vjedhur-nga-serbia/|access-date=20 gusht 2023}}</ref><ref>{{Cite news|last=Bytyci|first=Valbona|title=Në më shumë se 20 vjet, vetëm një artefakt i kthyer nga Serbia në Kosovë|url=https://www.koha.net/arberi/234439/ne-me-shume-se-20-vjet-vetem-nje-artefakt-i-kthyer-nga-serbia-ne-kosove/|access-date=20 gusht 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=24 gusht 2020|title=Serbia Has Returned Only One of 1248 Cultural Artifacts Stolen from Kosovo|work=Exit - Explaining Albania|agency=Exit|url=https://exit.al/en/serbia-has-returned-only-one-of-1248-cultural-artifacts-stolen-from-kosovo/|access-date=20 gusht 2023}}</ref> Drejtori i Muzeut Kombëtar të Kosovës Ajet Leci i ka shkruar një letër Muzeut Kombëtar në Beograd, Muzeut Etnografik dhe Akademisë së Arteve dhe Shkencës të Serbisë duke kërkuar që t'i kthejnë artefaktet e Kosovës që vazhdojnë të mbahen në Serbi.<ref>{{Cite news|title=Kosovo requests Serbia to return museum artifacts|language=en|work=RTKLive|url=https://www.rtklive.com/en/news-single.php?ID=18976|access-date=20 gusht 2023}}</ref><ref>{{Cite news|last=Popović|first=Darko|date=12 korrik 2022|title=Kosovo Culture Ministry demands sculpture from Belgrade|language=sr-RS|work=N1|url=https://n1info.rs/english/news/kosovo-culture-ministry-demands-sculpture-from-belgrade/|access-date=20 gusht 2023}}</ref> Janë bërë dhe publikuar dy kërkesa zyrtare.<ref>{{Cite news|title=Facsimile of the letter of the director of the National Museum of Kosovo, Ajet Leci, and that of the Minister of Foreign Affairs, Donika Gërvalla-Schwarz and the Minister of Culture, Hajrulla Çeku, addressed to the National Museum in Belgrade, the Ethnographic Museum of Belgrade and the Academy of Sciences and Arts in Serbia Two letters requesting the return of artifacts found in the Serbian capital since the end of the 90's have been addressed to three institutions in Belgrade. The National Museum of Kosovo, together with the Ministry of Culture, Youth and Sports and the Ministry of Foreign Affairs, did this on Wednesday, one day after the International Day of Museums.|url=https://www.koha.net/en/culture/271763/letters-addressed-to-Serbia%2C-Kosovo%27s-efforts-until-the-return-of-the-artifacts/|access-date=20 gusht 2023}}</ref> == Shih edhe == * [[Shqiptarofobia]] * [[Krimet e Luftës në Kosovë]] * [[Trashëgimia kulturore e Kosovës]] == Referime == [[Kategoria:Trashëgimi kulturore në Kosovë]] [[Kategoria:Monumente kulturore në Kosovë]] [[Kategoria:Nacionalizmi serb në Kosovë]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] [[Kategoria:Historia e Kosovës]] [[Kategoria:Ndjenja kundër shqiptare]] j3wepabm2ns9qp4fkc7zrzx0kts1rql 0 339989 3028781 3028726 2026-08-31T12:19:54Z Sadsadas 51943 /* 2024–2026: Super zëvëndësues */ 3028781 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25. Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve. Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat. Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve. Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit. ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|20 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!0!!0!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |4||1||0||0||1{{Efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]|name=UCL}}||0||5||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !183!!25!!9!!0!!4!!0!!196!!25 |} {{Notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ===Klube=== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[2023–24 Serie A|2023–24]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] ===Personale=== *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] 39y3cobhxh50k37k1gcrqazpquoi68d 3028782 3028781 2026-08-31T12:24:58Z Sadsadas 51943 /* 2024–2026: Super zëvëndësues */ 3028782 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25. Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve. Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat. Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve. Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit. Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike. Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025. Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10. Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht. ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|20 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!0!!0!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |4||1||0||0||1{{Efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]|name=UCL}}||0||5||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !183!!25!!9!!0!!4!!0!!196!!25 |} {{Notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ===Klube=== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[2023–24 Serie A|2023–24]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] ===Personale=== *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] 5o3ya738n90ixc9adjt5pco6i2rm41n 3028783 3028782 2026-08-31T12:31:49Z Sadsadas 51943 /* 2024–2026: Super zëvëndësues */ 3028783 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25. Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve. Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat. Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve. Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit. Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike. Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025. Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10. Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht. ====2016–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje. Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen. Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë. Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit. Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]]. Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04. ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|20 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!0!!0!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |4||1||0||0||1{{Efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]|name=UCL}}||0||5||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !183!!25!!9!!0!!4!!0!!196!!25 |} {{Notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ===Klube=== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[2023–24 Serie A|2023–24]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] ===Personale=== *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] bhmy2ntssluddnsc011iiy8je0iqvd4 3028809 3028783 2026-08-31T14:43:18Z Sadsadas 51943 /* 2016–vazhdon: Huazimi te Lazio */ 3028809 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25. Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve. Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat. Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve. Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit. Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike. Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025. Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10. Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht. ====2016–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Davide Frattesi in biancoceleste a titolo temporaneo|url=https://www.sslazio.it/en/news/comunicati/davide-frattesi-in-biancoceleste-a-titolo-temporaneo|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=14 gusht 2026|date=14 gusht 2026}}</ref> Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen. Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë. Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|author=Peter Young|url=https://football-italia.net/serie-a-bologna-1-1-lazio-frattesi-impact/|title=Serie A {{!}} Bologna 0-1 Lazio: Immediate Frattesi impact gets Gattuso over the line|publisher=Football Italia|language=en|date=24 gusht 2026 }}</ref> Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]]. Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04. ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|20 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!0!!0!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |4||1||0||0||1{{Efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]|name=UCL}}||0||5||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !183!!25!!9!!0!!4!!0!!196!!25 |} {{Notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ===Klube=== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[2023–24 Serie A|2023–24]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] ===Personale=== *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] kgmjxpk32p5bk2bsa0yo2gl23flbb2x 3028812 3028809 2026-08-31T14:49:21Z Sadsadas 51943 /* 2024–2026: Super zëvëndësues */ 3028812 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25. Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve. Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat. Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve. Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit. Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike. Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025. Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/inter-parma-serie-a-2025-2026|title=L'Inter è Campione d'Italia! Parma battuto, è lo Scudetto numero 21|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=3 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/lazio-inter-finale-coppa-italia-2025-26|title=Sempre Inter, trionfo all'Olimpico: ecco il double, è la decima Coppa Italia|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=13 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht. ====2016–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Davide Frattesi in biancoceleste a titolo temporaneo|url=https://www.sslazio.it/en/news/comunicati/davide-frattesi-in-biancoceleste-a-titolo-temporaneo|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=14 gusht 2026|date=14 gusht 2026}}</ref> Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen. Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë. Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|author=Peter Young|url=https://football-italia.net/serie-a-bologna-1-1-lazio-frattesi-impact/|title=Serie A {{!}} Bologna 0-1 Lazio: Immediate Frattesi impact gets Gattuso over the line|publisher=Football Italia|language=en|date=24 gusht 2026 }}</ref> Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]]. Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04. ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|20 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!0!!0!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |4||1||0||0||1{{Efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]|name=UCL}}||0||5||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !183!!25!!9!!0!!4!!0!!196!!25 |} {{Notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ===Klube=== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[2023–24 Serie A|2023–24]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] ===Personale=== *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] p7jlzul5e4d9zt3q1p2pbbbp1w1avb7 3028879 3028812 2026-08-31T21:00:43Z Sadsadas 51943 /* Internazionale */ 3028879 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25. Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve. Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat. Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve. Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit. Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/11-03-2026/inter-frattesi-e-il-mercato-dopo-il-derby.shtml|title=Frattesi e un derby da incubo: perché la cura Chivu funziona con tutti tranne che con lui|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/inter-frattesi-infortunio-bologna-mercato-addio_112430318-202602k.shtml|title=Inter, Frattesi non è partito per Bologna: le ultime sull'infortunio e i cinque assenti di Chivu|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.fcinter1908.it/calciomercato/mercato-inter/inter-frattesi-saluti-macchina-tifosi/|title=Inter, Frattesi ai saluti: la macchina si è già messa in moto. I tifosi si...|website=fcinter1908.it|language=it|date=25 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025. Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/inter-parma-serie-a-2025-2026|title=L'Inter è Campione d'Italia! Parma battuto, è lo Scudetto numero 21|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=3 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/lazio-inter-finale-coppa-italia-2025-26|title=Sempre Inter, trionfo all'Olimpico: ecco il double, è la decima Coppa Italia|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=13 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht. ====2026–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Davide Frattesi in biancoceleste a titolo temporaneo|url=https://www.sslazio.it/en/news/comunicati/davide-frattesi-in-biancoceleste-a-titolo-temporaneo|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=14 gusht 2026|date=14 gusht 2026}}</ref> Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen. Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë. Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|author=Peter Young|url=https://football-italia.net/serie-a-bologna-1-1-lazio-frattesi-impact/|title=Serie A {{!}} Bologna 0-1 Lazio: Immediate Frattesi impact gets Gattuso over the line|publisher=Football Italia|language=en|date=24 gusht 2026 }}</ref> Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]]. Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04. ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|20 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!0!!0!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |4||1||0||0||1{{Efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]|name=UCL}}||0||5||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !183!!25!!9!!0!!4!!0!!196!!25 |} {{Notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ===Klube=== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[2023–24 Serie A|2023–24]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] ===Personale=== *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] 25k5zkmf97smahz6rpd6nmobpvt0zhi 3028951 3028879 2026-09-01T00:13:25Z Sadsadas 51943 /* 2024–2026: Super zëvëndësues */ 3028951 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25. Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve. Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat. Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/late-frattesi-goal-hands-inter-2-1-victory-bayern-2025-04-08/|title=Late Frattesi goal hands Inter 2-1 victory at stunned Bayern|publisher=Reuters|language=en|date=9 prill 2025|access-date=21 korrik 2026}}</ref> Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit.<ref>{{Cite web|date=6 maj 2025|title=Inter 4-3 Barcelona aet (agg: 7-6): Davide Frattesi settles epic semi second leg to send Nerazzurri into final {{!}} UEFA Champions League|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1db1e0d054c8-02dafe0b7237-1000--inter-4-3-barcelona-aet-agg-7-6-davide-frattesi-settles-/|access-date=7 maj 2025|publisher=UEFA|language=en}}</ref> Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/11-03-2026/inter-frattesi-e-il-mercato-dopo-il-derby.shtml|title=Frattesi e un derby da incubo: perché la cura Chivu funziona con tutti tranne che con lui|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/inter-frattesi-infortunio-bologna-mercato-addio_112430318-202602k.shtml|title=Inter, Frattesi non è partito per Bologna: le ultime sull'infortunio e i cinque assenti di Chivu|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.fcinter1908.it/calciomercato/mercato-inter/inter-frattesi-saluti-macchina-tifosi/|title=Inter, Frattesi ai saluti: la macchina si è già messa in moto. I tifosi si...|website=fcinter1908.it|language=it|date=25 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025. Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/inter-parma-serie-a-2025-2026|title=L'Inter è Campione d'Italia! Parma battuto, è lo Scudetto numero 21|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=3 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/lazio-inter-finale-coppa-italia-2025-26|title=Sempre Inter, trionfo all'Olimpico: ecco il double, è la decima Coppa Italia|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=13 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht. ====2026–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Davide Frattesi in biancoceleste a titolo temporaneo|url=https://www.sslazio.it/en/news/comunicati/davide-frattesi-in-biancoceleste-a-titolo-temporaneo|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=14 gusht 2026|date=14 gusht 2026}}</ref> Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen. Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë. Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|author=Peter Young|url=https://football-italia.net/serie-a-bologna-1-1-lazio-frattesi-impact/|title=Serie A {{!}} Bologna 0-1 Lazio: Immediate Frattesi impact gets Gattuso over the line|publisher=Football Italia|language=en|date=24 gusht 2026 }}</ref> Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]]. Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04. ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|20 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!0!!0!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |4||1||0||0||1{{Efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]|name=UCL}}||0||5||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !183!!25!!9!!0!!4!!0!!196!!25 |} {{Notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ===Klube=== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[2023–24 Serie A|2023–24]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] ===Personale=== *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] pmvo36j22ovre2agdlgzb1ai9ewe4rz 3028954 3028951 2026-09-01T00:24:40Z Sadsadas 51943 /* 2024–2026: Super zëvëndësues */ 3028954 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25.<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/it/sport/calcio/a62154506/davide-frattesi-inter-nazionale/|title=Davide Frattesi dovrebbe giocare più spesso?|publisher=Esquire.com|language=it|date=11 shtator 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/inter/2025/01/27-137887274/frattesi_a_sorpresa_in_diretta_ho_avuto_la_testa_altrove_ma_non_c_entrano_n_inter_n_roma|title=Frattesi a sorpresa in diretta: "Ho avuto la testa altrove". Ma non c'entrano né Inter né Roma|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=27 janar 2025|access-date=7 maj 2025}}</ref> Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-02-2025/inter-caso-frattesi-a-giugno-sul-mercato-i-retroscena.shtml|title=Prima voleva andarsene, ora non graffia più: tra l'Inter e Frattesi qualcosa si è rotto|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat. Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/late-frattesi-goal-hands-inter-2-1-victory-bayern-2025-04-08/|title=Late Frattesi goal hands Inter 2-1 victory at stunned Bayern|publisher=Reuters|language=en|date=9 prill 2025|access-date=21 korrik 2026}}</ref> Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit.<ref>{{Cite web|date=6 maj 2025|title=Inter 4-3 Barcelona aet (agg: 7-6): Davide Frattesi settles epic semi second leg to send Nerazzurri into final {{!}} UEFA Champions League|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1db1e0d054c8-02dafe0b7237-1000--inter-4-3-barcelona-aet-agg-7-6-davide-frattesi-settles-/|access-date=7 maj 2025|publisher=UEFA|language=en}}</ref> Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/11-03-2026/inter-frattesi-e-il-mercato-dopo-il-derby.shtml|title=Frattesi e un derby da incubo: perché la cura Chivu funziona con tutti tranne che con lui|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/inter-frattesi-infortunio-bologna-mercato-addio_112430318-202602k.shtml|title=Inter, Frattesi non è partito per Bologna: le ultime sull'infortunio e i cinque assenti di Chivu|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.fcinter1908.it/calciomercato/mercato-inter/inter-frattesi-saluti-macchina-tifosi/|title=Inter, Frattesi ai saluti: la macchina si è già messa in moto. I tifosi si...|website=fcinter1908.it|language=it|date=25 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025. Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/inter-parma-serie-a-2025-2026|title=L'Inter è Campione d'Italia! Parma battuto, è lo Scudetto numero 21|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=3 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/lazio-inter-finale-coppa-italia-2025-26|title=Sempre Inter, trionfo all'Olimpico: ecco il double, è la decima Coppa Italia|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=13 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht. ====2026–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Davide Frattesi in biancoceleste a titolo temporaneo|url=https://www.sslazio.it/en/news/comunicati/davide-frattesi-in-biancoceleste-a-titolo-temporaneo|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=14 gusht 2026|date=14 gusht 2026}}</ref> Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen. Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë. Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|author=Peter Young|url=https://football-italia.net/serie-a-bologna-1-1-lazio-frattesi-impact/|title=Serie A {{!}} Bologna 0-1 Lazio: Immediate Frattesi impact gets Gattuso over the line|publisher=Football Italia|language=en|date=24 gusht 2026 }}</ref> Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]]. Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04. ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|20 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!0!!0!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |4||1||0||0||1{{Efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]|name=UCL}}||0||5||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !183!!25!!9!!0!!4!!0!!196!!25 |} {{Notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ===Klube=== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[2023–24 Serie A|2023–24]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] ===Personale=== *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] pxdgdnhn8u4ffzzvkve7rhmvxty2fns 3028955 3028954 2026-09-01T00:36:01Z Sadsadas 51943 /* 2024–2026: Super zëvëndësues */ 3028955 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25.<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/it/sport/calcio/a62154506/davide-frattesi-inter-nazionale/|title=Davide Frattesi dovrebbe giocare più spesso?|publisher=Esquire.com|language=it|date=11 shtator 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/inter/2025/01/27-137887274/frattesi_a_sorpresa_in_diretta_ho_avuto_la_testa_altrove_ma_non_c_entrano_n_inter_n_roma|title=Frattesi a sorpresa in diretta: "Ho avuto la testa altrove". Ma non c'entrano né Inter né Roma|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=27 janar 2025|access-date=7 maj 2025}}</ref> Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-02-2025/inter-caso-frattesi-a-giugno-sul-mercato-i-retroscena.shtml|title=Prima voleva andarsene, ora non graffia più: tra l'Inter e Frattesi qualcosa si è rotto|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/empoli-inter-serie-a-2024-2025|title=Frattesi bis e Lautaro: Empoli battuto 3-0|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=30 tetor 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/late-frattesi-goal-hands-inter-2-1-victory-bayern-2025-04-08/|title=Late Frattesi goal hands Inter 2-1 victory at stunned Bayern|publisher=Reuters|language=en|date=9 prill 2025|access-date=21 korrik 2026}}</ref> Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit.<ref>{{Cite web|date=6 maj 2025|title=Inter 4-3 Barcelona aet (agg: 7-6): Davide Frattesi settles epic semi second leg to send Nerazzurri into final {{!}} UEFA Champions League|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1db1e0d054c8-02dafe0b7237-1000--inter-4-3-barcelona-aet-agg-7-6-davide-frattesi-settles-/|access-date=7 maj 2025|publisher=UEFA|language=en}}</ref> Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/11-03-2026/inter-frattesi-e-il-mercato-dopo-il-derby.shtml|title=Frattesi e un derby da incubo: perché la cura Chivu funziona con tutti tranne che con lui|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/inter-frattesi-infortunio-bologna-mercato-addio_112430318-202602k.shtml|title=Inter, Frattesi non è partito per Bologna: le ultime sull'infortunio e i cinque assenti di Chivu|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.fcinter1908.it/calciomercato/mercato-inter/inter-frattesi-saluti-macchina-tifosi/|title=Inter, Frattesi ai saluti: la macchina si è già messa in moto. I tifosi si...|website=fcinter1908.it|language=it|date=25 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025. Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/inter-parma-serie-a-2025-2026|title=L'Inter è Campione d'Italia! Parma battuto, è lo Scudetto numero 21|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=3 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/lazio-inter-finale-coppa-italia-2025-26|title=Sempre Inter, trionfo all'Olimpico: ecco il double, è la decima Coppa Italia|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=13 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht.<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/frattesi-set-inter-exit-juventus-113000118.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAMVxNVHPbI3Y0qtgjOYec3k508ozElK4s_3RwPkHSI8PDJ9EdDbgepD5smCR_FcrjgXpLBL7ocRZxzOGt7X-C8QoGMMyVEaw2mV_AFo6YInk1EaXLUY89vmoq7cFhqXi2SgS96Of0cy9njpNbcdAuOGqsvsKgxDi7xRDVgh4iRFq|title=Frattesi set for Inter exit as Juventus and Roma circle|work=Football Italia|publisher=Yahoo! Sports|language=en|date=1 gusht 2026}}</ref> ====2026–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Davide Frattesi in biancoceleste a titolo temporaneo|url=https://www.sslazio.it/en/news/comunicati/davide-frattesi-in-biancoceleste-a-titolo-temporaneo|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=14 gusht 2026|date=14 gusht 2026}}</ref> Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen. Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë. Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|author=Peter Young|url=https://football-italia.net/serie-a-bologna-1-1-lazio-frattesi-impact/|title=Serie A {{!}} Bologna 0-1 Lazio: Immediate Frattesi impact gets Gattuso over the line|publisher=Football Italia|language=en|date=24 gusht 2026 }}</ref> Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]]. Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04. ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|20 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!0!!0!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |4||1||0||0||1{{Efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]|name=UCL}}||0||5||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !183!!25!!9!!0!!4!!0!!196!!25 |} {{Notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ===Klube=== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[2023–24 Serie A|2023–24]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] ===Personale=== *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] 6mcihd14mlw4dzfa9wzv6s1pccbvyzz 3028956 3028955 2026-09-01T00:40:00Z Sadsadas 51943 /* Internazionale */ 3028956 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25.<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/it/sport/calcio/a62154506/davide-frattesi-inter-nazionale/|title=Davide Frattesi dovrebbe giocare più spesso?|publisher=Esquire.com|language=it|date=11 shtator 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/inter/2025/01/27-137887274/frattesi_a_sorpresa_in_diretta_ho_avuto_la_testa_altrove_ma_non_c_entrano_n_inter_n_roma|title=Frattesi a sorpresa in diretta: "Ho avuto la testa altrove". Ma non c'entrano né Inter né Roma|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=27 janar 2025|access-date=7 maj 2025}}</ref> Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-02-2025/inter-caso-frattesi-a-giugno-sul-mercato-i-retroscena.shtml|title=Prima voleva andarsene, ora non graffia più: tra l'Inter e Frattesi qualcosa si è rotto|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/empoli-inter-serie-a-2024-2025|title=Frattesi bis e Lautaro: Empoli battuto 3-0|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=30 tetor 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/late-frattesi-goal-hands-inter-2-1-victory-bayern-2025-04-08/|title=Late Frattesi goal hands Inter 2-1 victory at stunned Bayern|publisher=Reuters|language=en|date=9 prill 2025|access-date=21 korrik 2026}}</ref> Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit.<ref>{{Cite web|date=6 maj 2025|title=Inter 4-3 Barcelona aet (agg: 7-6): Davide Frattesi settles epic semi second leg to send Nerazzurri into final {{!}} UEFA Champions League|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1db1e0d054c8-02dafe0b7237-1000--inter-4-3-barcelona-aet-agg-7-6-davide-frattesi-settles-/|access-date=7 maj 2025|publisher=UEFA|language=en}}</ref> Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/11-03-2026/inter-frattesi-e-il-mercato-dopo-il-derby.shtml|title=Frattesi e un derby da incubo: perché la cura Chivu funziona con tutti tranne che con lui|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/inter-frattesi-infortunio-bologna-mercato-addio_112430318-202602k.shtml|title=Inter, Frattesi non è partito per Bologna: le ultime sull'infortunio e i cinque assenti di Chivu|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.fcinter1908.it/calciomercato/mercato-inter/inter-frattesi-saluti-macchina-tifosi/|title=Inter, Frattesi ai saluti: la macchina si è già messa in moto. I tifosi si...|website=fcinter1908.it|language=it|date=25 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/commentary/_/gameId/759116|title=Inter Milan 5–1 Venezia|publisher=ESPN FC|language=en|date=3 dhjetor 2025}}</ref> Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/inter-parma-serie-a-2025-2026|title=L'Inter è Campione d'Italia! Parma battuto, è lo Scudetto numero 21|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=3 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/lazio-inter-finale-coppa-italia-2025-26|title=Sempre Inter, trionfo all'Olimpico: ecco il double, è la decima Coppa Italia|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=13 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht.<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/frattesi-set-inter-exit-juventus-113000118.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAMVxNVHPbI3Y0qtgjOYec3k508ozElK4s_3RwPkHSI8PDJ9EdDbgepD5smCR_FcrjgXpLBL7ocRZxzOGt7X-C8QoGMMyVEaw2mV_AFo6YInk1EaXLUY89vmoq7cFhqXi2SgS96Of0cy9njpNbcdAuOGqsvsKgxDi7xRDVgh4iRFq|title=Frattesi set for Inter exit as Juventus and Roma circle|work=Football Italia|publisher=Yahoo! Sports|language=en|date=1 gusht 2026}}</ref> ====2026–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Davide Frattesi in biancoceleste a titolo temporaneo|url=https://www.sslazio.it/en/news/comunicati/davide-frattesi-in-biancoceleste-a-titolo-temporaneo|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=14 gusht 2026|date=14 gusht 2026}}</ref> Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.fantacalcio.it/calciomercato/14_08_2026/ufficiale-lazio-arriva-frattesi-dall-inter-i-dettagli-496499/|title=UFFICIALE - Lazio, arriva Frattesi dall'Inter: i dettagli|publisher=Fantacalcio - Solo il meglio del calcio|access-date=14 gusht 2026}}</ref> Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë. Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|author=Peter Young|url=https://football-italia.net/serie-a-bologna-1-1-lazio-frattesi-impact/|title=Serie A {{!}} Bologna 0-1 Lazio: Immediate Frattesi impact gets Gattuso over the line|publisher=Football Italia|language=en|date=24 gusht 2026 }}</ref> Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]]. Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04. ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|20 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!0!!0!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |4||1||0||0||1{{Efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]|name=UCL}}||0||5||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !183!!25!!9!!0!!4!!0!!196!!25 |} {{Notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ===Klube=== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[2023–24 Serie A|2023–24]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] ===Personale=== *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] 3kmnid8gc5uivzy640x6q07szm7vdzp 3028957 3028956 2026-09-01T00:48:19Z Sadsadas 51943 /* 2026–vazhdon: Huazimi te Lazio */ 3028957 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25.<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/it/sport/calcio/a62154506/davide-frattesi-inter-nazionale/|title=Davide Frattesi dovrebbe giocare più spesso?|publisher=Esquire.com|language=it|date=11 shtator 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/inter/2025/01/27-137887274/frattesi_a_sorpresa_in_diretta_ho_avuto_la_testa_altrove_ma_non_c_entrano_n_inter_n_roma|title=Frattesi a sorpresa in diretta: "Ho avuto la testa altrove". Ma non c'entrano né Inter né Roma|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=27 janar 2025|access-date=7 maj 2025}}</ref> Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-02-2025/inter-caso-frattesi-a-giugno-sul-mercato-i-retroscena.shtml|title=Prima voleva andarsene, ora non graffia più: tra l'Inter e Frattesi qualcosa si è rotto|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/empoli-inter-serie-a-2024-2025|title=Frattesi bis e Lautaro: Empoli battuto 3-0|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=30 tetor 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/late-frattesi-goal-hands-inter-2-1-victory-bayern-2025-04-08/|title=Late Frattesi goal hands Inter 2-1 victory at stunned Bayern|publisher=Reuters|language=en|date=9 prill 2025|access-date=21 korrik 2026}}</ref> Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit.<ref>{{Cite web|date=6 maj 2025|title=Inter 4-3 Barcelona aet (agg: 7-6): Davide Frattesi settles epic semi second leg to send Nerazzurri into final {{!}} UEFA Champions League|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1db1e0d054c8-02dafe0b7237-1000--inter-4-3-barcelona-aet-agg-7-6-davide-frattesi-settles-/|access-date=7 maj 2025|publisher=UEFA|language=en}}</ref> Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/11-03-2026/inter-frattesi-e-il-mercato-dopo-il-derby.shtml|title=Frattesi e un derby da incubo: perché la cura Chivu funziona con tutti tranne che con lui|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/inter-frattesi-infortunio-bologna-mercato-addio_112430318-202602k.shtml|title=Inter, Frattesi non è partito per Bologna: le ultime sull'infortunio e i cinque assenti di Chivu|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.fcinter1908.it/calciomercato/mercato-inter/inter-frattesi-saluti-macchina-tifosi/|title=Inter, Frattesi ai saluti: la macchina si è già messa in moto. I tifosi si...|website=fcinter1908.it|language=it|date=25 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/commentary/_/gameId/759116|title=Inter Milan 5–1 Venezia|publisher=ESPN FC|language=en|date=3 dhjetor 2025}}</ref> Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/inter-parma-serie-a-2025-2026|title=L'Inter è Campione d'Italia! Parma battuto, è lo Scudetto numero 21|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=3 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/lazio-inter-finale-coppa-italia-2025-26|title=Sempre Inter, trionfo all'Olimpico: ecco il double, è la decima Coppa Italia|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=13 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht.<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/frattesi-set-inter-exit-juventus-113000118.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAMVxNVHPbI3Y0qtgjOYec3k508ozElK4s_3RwPkHSI8PDJ9EdDbgepD5smCR_FcrjgXpLBL7ocRZxzOGt7X-C8QoGMMyVEaw2mV_AFo6YInk1EaXLUY89vmoq7cFhqXi2SgS96Of0cy9njpNbcdAuOGqsvsKgxDi7xRDVgh4iRFq|title=Frattesi set for Inter exit as Juventus and Roma circle|work=Football Italia|publisher=Yahoo! Sports|language=en|date=1 gusht 2026}}</ref> ====2026–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Davide Frattesi in biancoceleste a titolo temporaneo|url=https://www.sslazio.it/en/news/comunicati/davide-frattesi-in-biancoceleste-a-titolo-temporaneo|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=14 gusht 2026|date=14 gusht 2026}}</ref> Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.fantacalcio.it/calciomercato/14_08_2026/ufficiale-lazio-arriva-frattesi-dall-inter-i-dettagli-496499/|title=UFFICIALE - Lazio, arriva Frattesi dall'Inter: i dettagli|publisher=Fantacalcio - Solo il meglio del calcio|access-date=14 gusht 2026}}</ref> Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë.<ref>{{Cite web|title=Coppa Italia: Lazio, è il momento di Frattesi. L'ex Inter esordisce in biancoceleste Video|language=it|access-date=16 gusht 2026|url=https://mediasetinfinity.mediaset.it/video/coppaitalia/lazio-e-il-momento-di-frattesi-lex-inter-esordisce-in-biancoceleste_F313474502012C04}}</ref> Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|author=Peter Young|url=https://football-italia.net/serie-a-bologna-1-1-lazio-frattesi-impact/|title=Serie A {{!}} Bologna 0-1 Lazio: Immediate Frattesi impact gets Gattuso over the line|publisher=Football Italia|language=en|date=24 gusht 2026 }}</ref> Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]]. Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04.<ref>{{Cite web|language=it|author=Lorenzo Canicchio|url=https://www.gazzettaregionale.it/nazionali/2026/08/30/news/frattesi-riabbraccia-roma-con-l-aquila-sul-petto-ed-entra-nella-storia-della-lazio-184502/|title=Frattesi riabbraccia Roma con l'Aquila sul petto ed entra nella storia della Lazio|publisher=Gazzetta Regionale|date=30 gusht 2026|access-date=31 gusht 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|20 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!0!!0!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |4||1||0||0||1{{Efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]|name=UCL}}||0||5||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !183!!25!!9!!0!!4!!0!!196!!25 |} {{Notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ===Klube=== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[2023–24 Serie A|2023–24]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] ===Personale=== *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] o2a21r2ixp5pm6yzx6n5xdt34f94msf 3028958 3028957 2026-09-01T00:55:46Z Sadsadas 51943 /* 2026–vazhdon: Huazimi te Lazio */ 3028958 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25.<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/it/sport/calcio/a62154506/davide-frattesi-inter-nazionale/|title=Davide Frattesi dovrebbe giocare più spesso?|publisher=Esquire.com|language=it|date=11 shtator 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/inter/2025/01/27-137887274/frattesi_a_sorpresa_in_diretta_ho_avuto_la_testa_altrove_ma_non_c_entrano_n_inter_n_roma|title=Frattesi a sorpresa in diretta: "Ho avuto la testa altrove". Ma non c'entrano né Inter né Roma|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=27 janar 2025|access-date=7 maj 2025}}</ref> Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-02-2025/inter-caso-frattesi-a-giugno-sul-mercato-i-retroscena.shtml|title=Prima voleva andarsene, ora non graffia più: tra l'Inter e Frattesi qualcosa si è rotto|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/empoli-inter-serie-a-2024-2025|title=Frattesi bis e Lautaro: Empoli battuto 3-0|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=30 tetor 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/late-frattesi-goal-hands-inter-2-1-victory-bayern-2025-04-08/|title=Late Frattesi goal hands Inter 2-1 victory at stunned Bayern|publisher=Reuters|language=en|date=9 prill 2025|access-date=21 korrik 2026}}</ref> Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit.<ref>{{Cite web|date=6 maj 2025|title=Inter 4-3 Barcelona aet (agg: 7-6): Davide Frattesi settles epic semi second leg to send Nerazzurri into final {{!}} UEFA Champions League|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1db1e0d054c8-02dafe0b7237-1000--inter-4-3-barcelona-aet-agg-7-6-davide-frattesi-settles-/|access-date=7 maj 2025|publisher=UEFA|language=en}}</ref> Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/11-03-2026/inter-frattesi-e-il-mercato-dopo-il-derby.shtml|title=Frattesi e un derby da incubo: perché la cura Chivu funziona con tutti tranne che con lui|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/inter-frattesi-infortunio-bologna-mercato-addio_112430318-202602k.shtml|title=Inter, Frattesi non è partito per Bologna: le ultime sull'infortunio e i cinque assenti di Chivu|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.fcinter1908.it/calciomercato/mercato-inter/inter-frattesi-saluti-macchina-tifosi/|title=Inter, Frattesi ai saluti: la macchina si è già messa in moto. I tifosi si...|website=fcinter1908.it|language=it|date=25 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/commentary/_/gameId/759116|title=Inter Milan 5–1 Venezia|publisher=ESPN FC|language=en|date=3 dhjetor 2025}}</ref> Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/inter-parma-serie-a-2025-2026|title=L'Inter è Campione d'Italia! Parma battuto, è lo Scudetto numero 21|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=3 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/lazio-inter-finale-coppa-italia-2025-26|title=Sempre Inter, trionfo all'Olimpico: ecco il double, è la decima Coppa Italia|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=13 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht.<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/frattesi-set-inter-exit-juventus-113000118.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAMVxNVHPbI3Y0qtgjOYec3k508ozElK4s_3RwPkHSI8PDJ9EdDbgepD5smCR_FcrjgXpLBL7ocRZxzOGt7X-C8QoGMMyVEaw2mV_AFo6YInk1EaXLUY89vmoq7cFhqXi2SgS96Of0cy9njpNbcdAuOGqsvsKgxDi7xRDVgh4iRFq|title=Frattesi set for Inter exit as Juventus and Roma circle|work=Football Italia|publisher=Yahoo! Sports|language=en|date=1 gusht 2026}}</ref> ====2026–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Davide Frattesi in biancoceleste a titolo temporaneo|url=https://www.sslazio.it/en/news/comunicati/davide-frattesi-in-biancoceleste-a-titolo-temporaneo|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=14 gusht 2026|date=14 gusht 2026}}</ref> Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.fantacalcio.it/calciomercato/14_08_2026/ufficiale-lazio-arriva-frattesi-dall-inter-i-dettagli-496499/|title=UFFICIALE - Lazio, arriva Frattesi dall'Inter: i dettagli|publisher=Fantacalcio - Solo il meglio del calcio|access-date=14 gusht 2026}}</ref> Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë.<ref>{{Cite web|title=Coppa Italia: Lazio, è il momento di Frattesi. L'ex Inter esordisce in biancoceleste Video|language=it|access-date=16 gusht 2026|url=https://mediasetinfinity.mediaset.it/video/coppaitalia/lazio-e-il-momento-di-frattesi-lex-inter-esordisce-in-biancoceleste_F313474502012C04}}</ref> Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|author=Peter Young|url=https://football-italia.net/serie-a-bologna-1-1-lazio-frattesi-impact/|title=Serie A {{!}} Bologna 0-1 Lazio: Immediate Frattesi impact gets Gattuso over the line|publisher=Football Italia|language=en|date=24 gusht 2026 }}</ref> Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]].<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/lazio-1-0-genoa-frattesi-205500049.html|title=Lazio 1-0 Genoa: Frattesi Scores Again as Aquile Maintain Perfect Record|work=The Laziali|publisher=Football Italia|language=en|date=30 gusht 2026|accessdate=31 gusht 2026}}</ref> Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04.<ref>{{Cite web|language=it|author=Lorenzo Canicchio|url=https://www.gazzettaregionale.it/nazionali/2026/08/30/news/frattesi-riabbraccia-roma-con-l-aquila-sul-petto-ed-entra-nella-storia-della-lazio-184502/|title=Frattesi riabbraccia Roma con l'Aquila sul petto ed entra nella storia della Lazio|publisher=Gazzetta Regionale|date=30 gusht 2026|access-date=31 gusht 2026}}</ref><ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.laziopress.it/news/280560045574/lazio-frattesi-nella-storia-ecco-il-record-eguagliato|title=Lazio, Frattesi entra nella storia: gol in entrambe le prime due presenze. Ecco chi come lui|publisher=LazioPress.it|access-date=31 gusht 2026|author=Michelle De Angelis|date=31 gusht 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|20 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!0!!0!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |4||1||0||0||1{{Efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]|name=UCL}}||0||5||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !183!!25!!9!!0!!4!!0!!196!!25 |} {{Notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ===Klube=== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[2023–24 Serie A|2023–24]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] ===Personale=== *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] 1za2yg8a0auy041aei1o9d3ta6fqrtt 0 348271 3028875 3022709 2026-08-31T20:55:49Z Поль Крол Злой Диктатор 183659 3028875 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__{{Infobox website|emri=Fletoret|url=https://fletoret.com/|gjuha=Shqip|data_e_lëshimit=11 Nëntor 2023|logo=[[File:Fletoret.svg|200px|Logo: fletoret.com]]}} '''Fletoret''' është nismë vullnetare për dixhitalizimin e veprave letrare në gjuhën shqipe që gjenden në [[Domeni publik|domenin publik]], me qëllim shpërndarjen e lirë të tyre. Veprat botohen si tekst i plotë dhe pa pagesë tek fletoret.com, të transkriptuara e të redaktuara nga vullnetarë. Kriteri i përzgjedhjes është ligjor: sipas ligjit ''Nr. 35/2016: Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to''<ref name="autori">{{Cite web|date=24.11.2023|title=E Drejta e Autorit - Ministria e Kulturës|url=https://kultura.gov.al/e-drejta-e-autorit/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215071316/https://kultura.gov.al/e-drejta-e-autorit/|archive-date=15 dhjetor 2023|access-date=15 dhjetor 2023|language=sq}}</ref>, veprat e shkrimtarëve që kanë vdekur para më shumë se 70 vjetësh janë pasuri publike, dhe pikërisht këta shkrimtarë përbëjnë subjektin e nismës.<ref name="faq">{{Cite web|title=Cilët shkrimtarë mund të jenë pjesë e fletoreve?|url=https://fletoret.com/|access-date=3 gusht 2026|website=Fletoret|language=sq}}</ref> Deri në gusht të vitit 2026, tek Fletoret ishin botuar 17 vepra. Faqja liston 13 shkrimtarë, nga të cilët 12 kanë vepra të botuara: [[Migjeni]], [[Faik Konica]], [[Gjergj Fishta]], [[Lekë Dukagjini]], [[Sami Frashëri]], [[Naim Frashëri]], [[Fan Noli]], [[Frang Bardhi]], [[Ndre Mjeda]], [[Haki Stërmilli]], [[Zef Serembe]] dhe [[Mihal Grameno]]. E gjithë përmbajtja e Fletoreve është e hapur nën liçensën [[Creative Commons]] CC BY 4.0, me kushtin e vetëm të citimit të burimit.<ref name="opensource">{{Cite web|date=21 tetor 2024|title=Fletoret - Open Source|url=https://fletoret.com/blog/fletoret-open-source/|access-date=3 gusht 2026|website=Fletoret|language=sq}}</ref> == Emri == ''Novelat e qytetit të veriut'' e Migjenit janë shkruar në një fletore, në kopertinën e së cilës shkruhet me germa të mëdha ''QUADERNO'' — fjala italiane për fletore. Nisma e ka marrë emrin nga kjo detaj, me idenë që "fletoret e vyera shqip" të ndahen e të mirëmbahen.<ref name="faq" /> Nisma përdor trajtën ''dixhitalizim'' (dhe jo ''digjitalizim''), me argumentin që shqipja shkruhet siç flitet.<ref name="bkd">{{Cite web|date=26 dhjetor 2023|title=Biblioteka Dixhitale|url=https://fletoret.com/blog/biblioteka-dixhitale/|access-date=3 gusht 2026|website=Fletoret|language=sq}}</ref> == Historia == Fletoret u themelua në 11 Nëntor 2023.<ref name="opensource" /> Puna e para u përqendrua tek ''Mrizi i Zânavet'' i Gjergj Fishtës, i transkriptuar nga skanimet e [[Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë|Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë]]; vepra u botua e plotë në 7 Mars 2024.<ref name="bkd" /><ref>{{Cite web|date=7 mars 2024|title=Mrizi i Zânavet|url=https://fletoret.com/blog/mrizi-i-zanavet/|access-date=3 gusht 2026|website=Fletoret|language=sq}}</ref> Në 20 Tetor 2024, pak para një vjetorit të nismës, e gjithë përmbajtja e Fletoreve u hap për publikun nën liçensën CC BY 4.0.<ref name="opensource" /> == Veprat == Veprat e botuara shtrihen në më se tre shekuj, nga ''Apologjia e Skënderbeut'' e Frang Bardhit (1636) deri tek ''Albumi'' i Fan Nolit (1948), dhe përfshijnë poezi, prozë, ese, kujtime, satirë dhe të drejtë zakonore. Të përfaqësuar janë njësoj autorë gegë e toskë, si edhe [[letërsia arbëreshe]] me vjershat e Zef Serembes. Tekstet ruajnë drejtshkrimin e botimit të parë, përfshirë germat e gegnishtes së pastandardizuar si ''â'', ''ê'', ''î'', ''û'' e ''ý''.<ref name="bkd" /> Në poezi mbizotëron vargu atdhetar dhe lirik: poema baritore ''Bagëti e Bujqësija'' (1886) e Naim Frashërit, ''Mrizi i Zânavet'' (1913) i Fishtës, ''Juvenilja'' e ''Lirija'' e Ndre Mjedës, ''Vjersha'' e Zef Serembes — vargje malli e humbjeje, botuar në Milano një çerek shekulli pas vdekjes së poetit — dhe ''Vargjet e lira'' (1936) e Migjenit, ku vend zë aspirata për një botë të re për njerëzit e thjeshtë e të varfër. Në prozë gjenden ''Novelat e qytetit të veriut'' (1936) të Migjenit, romani në formë ditari ''Sikur t'isha djalë'' (1936) i Haki Stërmillit, dhe proza satirike ''Doktor Gjilpëra'' (1924) e Faik Konicës. Publicistika dhe eseistika përfaqësohen nga ''Ese'' e Konicës, një pjesë e të cilave u botuan në revistën ''Albania'', dhe nga ''Shqipëria - ç'ka qënë, ç'është e ç'do të bëhetë?'' (1899) e Sami Frashërit. Grupit të veprave dokumentare e satirike i bashkohen kujtimet e Mihal Gramenos nga vitet e çetërisë krah Çerçiz Topullit, ''Kryengritja shqiptare'' (1925), dhe satira politike ''Gomari i Babatasit'' (1923) e Fishtës. Përveç letërsisë, tek Fletoret botohen edhe ''Proverba'' (''Emsâl'', 1878) e Sami Frashërit dhe ''Kanuni'' i Lekë Dukagjinit — ligjësitë zakonore të Shqipërisë së Veriut, të kodifikuara dhe të botuara më 1933. === Lista e veprave === {| class="wikitable sortable" |+ !Libri !Shkrimtari !Botuar !Tek Fletoret |- |[[Vargjet e lira]] |[[Migjeni]] |1936 |[https://fletoret.com/migjeni/vargjet-e-lira/ lexo] |- |Novelat e qytetit të veriut |[[Migjeni]] |1936 |[https://fletoret.com/migjeni/novelat-e-qytetit-te-veriut/ lexo] |- |Doktor Gjilpëra |[[Faik Konica]] |1924 |[https://fletoret.com/konica/doktor-gjilpera/ lexo] |- |Ese |[[Faik Konica]] |1932–1938 |[https://fletoret.com/konica/ese/ lexo] |- |Mrizi i Zânavet |[[Gjergj Fishta]] |1913 |[https://fletoret.com/fishta/mrizi-i-zanave/ lexo] |- |[[Gomari i Babatasit]] |[[Gjergj Fishta]] |1923 |[https://fletoret.com/fishta/gomari-i-babatasit/ lexo] |- |[[Kanuni i Lekë Dukagjinit|Kanuni]] |[[Lekë Dukagjini]] |1933 |[https://fletoret.com/leke-dukagjini/kanuni/ lexo] |- |[[Shqipëria ç'ka qenë, ç'është e ç'do të bëhet|Shqipëria - ç'ka qënë, ç'është e ç'do të bëhetë?]] |[[Sami Frashëri]] |1899 |[https://fletoret.com/sami-frasheri/shqiperia/ lexo] |- |Proverba (Emsâl) |[[Sami Frashëri]] |1878 |[https://fletoret.com/sami-frasheri/proverba/ lexo] |- |[[Bagëti e Bujqësi|Bagëti e Bujqësija]] |[[Naim Frashëri]] |1886 |[https://fletoret.com/naim-frasheri/bageti-e-bujqesi/ lexo] |- |Albumi |[[Fan Noli]] |1948 |[https://fletoret.com/fan-noli/albumi/ lexo] |- |[[Apologjia e Skënderbeut]] |[[Frang Bardhi]] |1636 |[https://fletoret.com/frang-bardhi/skenderbeu/ lexo] |- |Juvenilja |[[Ndre Mjeda]] |1917 |[https://fletoret.com/ndre-mjeda/juvenilja/ lexo] |- |Lirija |[[Ndre Mjeda]] |1901–1911 |[https://fletoret.com/ndre-mjeda/lirija/ lexo] |- |[[Sikur t'isha djalë]] |[[Haki Stërmilli]] |1936 |[https://fletoret.com/haki-stermilli/sikur-te-isha-djale/ lexo] |- |Vjersha |[[Zef Serembe]] |1926 |[https://fletoret.com/zef-serembe/vjersha/ lexo] |- |Kryengritja shqiptare |[[Mihal Grameno]] |1925 |[https://fletoret.com/grameno/kryengritja-e-shqiptareve/ lexo] |} == Burimi i teksteve == Burimi kryesor i materialit është koleksioni i skanimeve të Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë, i ofruar nëpërmjet Bibliotekës Kombëtare Dixhitale. Ajo që ofrohet atje janë imazhet e faqeve të skanuara, e nuk përfshihet teksti i veprave; pa nxjerrjen e tekstit, vepra mbetet formalisht publike, por praktikisht e palexueshme e e pakërkueshme.<ref name="bkd" /><ref name="udhezues">{{Cite web|date=2 gusht 2026|title=Si të shtosh një libër nga BKSH Dixhitale|url=https://fletoret.com/blog/si-te-shtosh-nje-liber-nga-bksh-dixhitale/|access-date=3 gusht 2026|website=Fletoret|language=sq}}</ref> Për këtë arsye nisma ka ndërtuar mjete që lehtësojnë transkriptimin e faqeve të skanuara në tekst, të cilat vullnetarët e redaktojnë përpara botimit. Procesi është dokumentuar publikisht, që të mund të përsëritet nga kushdo për vepra të tjera nga i njëjti katalog.<ref name="bkd" /><ref name="udhezues" /> == Kontributi == Nisma është vullnetare dhe e hapur për kontribute. Sipas faqes, mënyrat e ndihmës përfshijnë rregullimin e gabimeve në përmbajtjen ekzistuese, dërgimin e veprave që mungojnë nga shkrimtarët e listuar, përhapjen e fjalës, si edhe diskutimin në komunitetin tek reddit.com/r/fletoret.<ref name="opensource" /> == Referime == {{reflist}} == Lidhjet e jashtme == Llogaritë zyrtare të Fletoreve janë: * Faqja: https://fletoret.com/ * Blogu: https://fletoret.com/blog/ * X (Twitter): https://twitter.com/FletoretSQ * Reddit: https://www.reddit.com/r/fletoret/ * GitHub: https://github.com/Fletoret oaq7b381dkgh06hhl4gxqv3otvoh6i6 1 348541 3028980 3026550 2026-09-01T04:23:34Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kundërshkollimi/Arkivi 1]] 3028980 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kundërshkollimi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} ke0e5zxexco4s9xl0wq39vyj66lcsej 3 351287 3028833 3028506 2026-08-31T18:56:21Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Klodian Allajbeu */ 3028833 wikitext text/x-wiki == Mirë se erdhe! == @[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]], <br/> Përshëndetje, edhe unë kam të njëjtin qëllim si ty. <br style="margin-bottom:0.5em"/> Për 'ë' të vogël shtyp Alt+0235<br/> Për 'Ë' të madhe shtyp Alt+0203<br/> Për 'ç' të vogël shtyp Alt+0231<br/> Për 'Ç' të madhe shtyp Alt+0199<br/> Mirë se erdhe, suksese.<span id="Leutrim.P:1710109297245:Përdoruesi_diskutimFTTCLNDieliAlla" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 10 mars 2024 23:21 (CET)</span> :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Faleminderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 11 mars 2024 08:24 (CET) == Medalje dhënë më 4 prill 2024 15:25 (CEST) == {{Medalje ushtrie}}-[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 4 prill 2024 15:25 (CEST) :Falemnderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 4 prill 2024 17:39 (CEST) == Medalje dhënë më 9 qershor 2024 09:11 (CEST) == {{Medalje zoroastrizmi}}-[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 qershor 2024 09:11 (CEST) :Falemnderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 9 qershor 2024 11:30 (CEST) == Lidhje ndërgjuhësore == Përshëndetje, në dy artikuj të ri që ke krijuar nuk po mundem të gjej versionin anglisht të tyre. [[Greqizimi i emrave]] [[Serbizimi i emrave]] - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 18 gusht 2024 20:46 (CEST) :I kam krijuar vetë, nuk janë të përkthyera. - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 19 gusht 2024 13:26 (CEST) == Medalje dhënë më 28 shtator 2024 20:39 (CEST) == Për përkthimet e shumta ditore kryer në tema të ndryshme: {{Medalje përkthimi}}-[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 shtator 2024 20:39 (CEST) :Të bekoftë Zoti! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 28 shtator 2024 22:41 (CEST) == Njoftim! == Përshëndetje [[Përdoruesi:DieliAlla|Dielind Alla]], Kleini më propozoi si administrator, votimi bëhet në administratë dhe mbaron në datën 6 nëntor. Nëse do të votosh, votimi bëhet këtu: [[Wikipedia:Administrata/Administratorë/Kandidatura/Leutrim.P]]. Falemnderit. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] == Probleme me referimet te artikulli ''[[Klodian Allajbeu]]'' == Përshëndetje, DieliAlla! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028831|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Klodian Allajbeu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2018:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 20:56 (CEST) ikcga3sdu2xulm7ax6temk831949phc 3 356837 3028813 3027719 2026-08-31T15:02:31Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Ronald Gërçaliu */ 3028813 wikitext text/x-wiki == Probleme me referimet te artikulli ''[[AF Elbasani]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2673044|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:AF Elbasani]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20qershor%202024,%2016:32)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 qershor 2024 18:32 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SC Braga]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2685186|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SC Braga]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20gusht%202024,%2006:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 gusht 2024 08:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SC Braga]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2685186|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SC Braga]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20gusht%202024,%2006:17)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 gusht 2024 08:17 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sparta Roterdam]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2685232|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sparta Roterdam]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20gusht%202024,%2014:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 gusht 2024 16:03 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Premier liga 2015-16]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2685352|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Premier liga 2015-16]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(21%20gusht%202024,%2012:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 21 gusht 2024 14:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Klubi sportiv i 25 prillit]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2685594|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Klubi sportiv i 25 prillit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(22%20gusht%202024,%2007:46)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 22 gusht 2024 09:46 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Klubi sportiv i 25 prillit]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2685594|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Klubi sportiv i 25 prillit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(22%20gusht%202024,%2007:46)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 22 gusht 2024 09:46 (CEST) == Medalje dhënë më 22 gusht 2024 20:23 (CEST) == {{Medalje futbolli}}-[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 22 gusht 2024 20:23 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] Faleminderit shumë! (më fal që isha 2 muaj vonë) [[Përdoruesi:Velocitasgroningen1934|Velocitasgroningen1934]] ([[Përdoruesi diskutim:Velocitasgroningen1934|diskutimet]]) 30 tetor 2024 18:35 (CET) ::Faleminderit ty për punën e bërë! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 30 tetor 2024 23:40 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Seongnam FC]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2685816|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Seongnam FC]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20gusht%202024,%2007:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 gusht 2024 09:19 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gwangju FC]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2685836|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gwangju FC]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20gusht%202024,%2007:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 gusht 2024 09:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Jeonbuk Hyundai Motors]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2685855|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Jeonbuk Hyundai Motors]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20gusht%202024,%2007:38)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 gusht 2024 09:38 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[FC Zürich]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2685891|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:FC Zürich]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20gusht%202024,%2009:10)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 gusht 2024 11:10 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[BSC Young Boys]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2685946|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:BSC Young Boys]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20gusht%202024,%2013:49)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 gusht 2024 15:49 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Molde FK]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2686322|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Molde FK]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(24%20gusht%202024,%2020:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 gusht 2024 22:05 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[FC Lugano]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2686595|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:FC Lugano]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20gusht%202024,%2011:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 gusht 2024 13:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[FC Lugano]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2686595|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:FC Lugano]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20gusht%202024,%2011:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 gusht 2024 13:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dijon FCO]]'' == Përshëndetje, Tunink 65! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2688895|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dijon FCO]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20gusht%202024,%2008:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 gusht 2024 10:18 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[VfB Stuttgart]]'' == Përshëndetje, Tunink 65! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2689471|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:VfB Stuttgart]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20shtator%202024,%2014:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 shtator 2024 16:50 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dijon FCO]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2688895|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dijon FCO]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20shtator%202024,%2011:54)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 shtator 2024 13:54 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[VfB Stuttgart]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2689471|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:VfB Stuttgart]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20shtator%202024,%2012:34)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 shtator 2024 14:34 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[VVV-Venlo]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2690927|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:VVV-Venlo]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20shtator%202024,%2015:10)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 shtator 2024 17:10 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Hammarby Fotboll]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2694225|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Hammarby Fotboll]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20shtator%202024,%2018:32)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 shtator 2024 20:32 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Natascha Kampusch]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2697517|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Natascha Kampusch]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Adresë e papërshtatshme|Adresë e papërshtatshme]] - Referimet shfaqin këtë problem kur kanë kanë vlerat unfit ose usurped për parametrin dead-url. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unfit URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(22%20shtator%202024,%2020:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 22 shtator 2024 22:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vila Nova de Gaia]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2704892|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vila Nova de Gaia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20tetor%202024,%2006:55)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 tetor 2024 08:55 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Premiership Skocez 2022-23]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2706539|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Premiership Skocez 2022-23]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(18%20tetor%202024,%2018:44)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 18 tetor 2024 20:44 (CEST) == Njoftim! == Përshëndetje @[[Përdoruesi:Velocitasgroningen1934|Velocitasgroningen1934]], jam propozuar për administrator, votimi bëhet në administratë dhe mbaron maksimalisht me datën: ''6 Nëntor''. Nëse do doje të votosh, votimi bëhet këtu, [[Wikipedia:Administrata/Administratorë/Kandidatura/Leutrim.P]]. Faleminderit. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 tetor 2024 16:46 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Windows Odyssey]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2709089|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Windows Odyssey]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20tetor%202024,%2018:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 tetor 2024 20:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Windows Server 2008]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2709456|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Windows Server 2008]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20tetor%202024,%2008:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 tetor 2024 09:40 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[OGC Nice]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2726206|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:OGC Nice]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20dhjetor%202024,%2015:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 dhjetor 2024 16:21 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[2025]]'' == Përshëndetje, Velocitasgroningen1934! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2734878|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:2025]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20dhjetor%202024,%2008:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 dhjetor 2024 09:30 (CET) == Paralajmërimet ndaj IP-ve == Përshëndetje Velocitasgroningen1934. Kam vënë re që po paralajmëroni IP-të për vandalizma të kryer shumë kohë më përpara, por duke qenë se shumica e përdoruesve kanë IP dinamike, mesazhi juaj mund t'i shkojë ndonjë përdoruesi tjetër. Do ju lutesha të paralajmëroni vetëm IP-të që kryejnë vandalizma së fundmi. Kështu edhe ju kurseni kohë, edhe mesazhet nuk i shkojnë përdoruesit të gabuar. [[Përdoruesi:Olsi|Olsi]] ([[Përdoruesi diskutim:Olsi|diskutimet]]) 26 dhjetor 2024 21:50 (CET) :@[[Përdoruesi:Olsi|Olsi]] Përshëndetje, Olsi, Më fal, se nuk e kisha kuptuar se çfarë datë e kishin bërë ato përdoruesat vandalizmin. Faleminderit që më dhe informacionin, do provoj më mirë! [[Përdoruesi:Velocitasgroningen1934|Velocitasgroningen1934]] ([[Përdoruesi diskutim:Velocitasgroningen1934|diskutimet]]) 27 dhjetor 2024 07:03 (CET) == Question regarding forum == Greetings. I hope this finds you well. I writing to you because you were listed in the [[Wikipedia:Ambasadat|embassy]]. I wanted to ask whether there is a forum page on the Albanian Wikipedia where users can post topics independently of any specific article discussion (similar to [[:el:Βικιπαίδεια:Αγορά|this page]], whose equivalent in this Wikipedia essentially redirects to the embassy). I'm part of a team working with Mozilla to collect Gheg Albanian speech data, as part of the [https://commonvoice.mozilla.org/spontaneous-speech/beta/ Common Voice] project, and we thought that there could be Gheg speakers in the Albanian Wikipedia community who could help. Where would be appropriate for me to post this? Thanks for any help. :) [[Përdoruesi:Mss aln|Mss aln]] ([[Përdoruesi diskutim:Mss aln|diskutimet]]) 14 mars 2025 11:42 (CET) :Klein Muçi directed me to [[Wikipedia:Kuvendi#Call for volunteers for Gheg Albanian speech data collection|Wikipedia:Kuvendi]], so I posted there. [[Përdoruesi:Mss aln|Mss aln]] ([[Përdoruesi diskutim:Mss aln|diskutimet]]) 16 mars 2025 01:10 (CET) :@[[Përdoruesi:Mss aln|Mss aln]] Hello, unfortunately I don't know any Gheg Albanian because I just know some type of Tosk Albanian. I apologize. Have a good before-tomorrow. [[Përdoruesi:Velocitas34|Velocitas34]] ([[Përdoruesi diskutim:Velocitas34|diskutimet]]) 16 mars 2025 07:39 (CET) == Medalje për sport == {{Medalje sporti}}{{clear}} [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 25 prill 2025 14:46 (CEST) == Kategoria Superiore == përshendetje. Doja te dija perse e hoqe infoboxin qe kisha vendosur te artikulli Kategoria Superiore 2024–25 dhe e zevendesove me nje infobox tjeter? Infoboxi qe ke vendosur eshte i nje cilesie te dobet dhe nuk tregon as golashënuesin me te mire. Flm [[Përdoruesi:Sadsadas|Sadsadas]] ([[Përdoruesi diskutim:Sadsadas|diskutimet]]) 20 maj 2025 17:43 (CEST) :@[[Përdoruesi:Sadsadas|Sadsadas]] Përshëndetje. Unë e hoqa infoboksin sepse nuk tregonte vitin tjetër, por unë për pak do e shtoj golashënuesin më të mirë të sezonit. [[Përdoruesi:Velocitas34|Velocitas34]] ([[Përdoruesi diskutim:Velocitas34|diskutimet]]) 20 maj 2025 18:48 (CEST) Problemi qendron se infoboxi i kategorise Superiore eshte nje format i vjeter dhe dukshem jashte mode. Standarti anglez esht me i mire dhe i detajuar, tregont me shume gjera, si psh ndeshjet e fituara rresht dhe gjera te tilla. Nese i ke ndjekur redaktimet e mia, edhe te artikujt e futbollisteve dhe klubeve, kam perdorur te njejten tabele permbajtje, si dhe dua te bej te njejten gje ne artikujt e sezoneve. Por para se te bej nje redaktim edhe ta heq redaktimin tend, doja te flisja nje her me ty edhe te arrijm nje marreveshje. [[Përdoruesi:Sadsadas|Sadsadas]] ([[Përdoruesi diskutim:Sadsadas|diskutimet]]) 21 maj 2025 00:16 (CEST) == Një mirënjohje == {{Medalje pune}} [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 4 korrik 2025 02:02 (CEST) :Faleminderit shumë! [[Përdoruesi:Velocitas34|Velocitas34]] ([[Përdoruesi diskutim:Velocitas34|diskutimet]]) 4 korrik 2025 08:42 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[CR Vasco da Gama]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2815792|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:CR Vasco da Gama]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20korrik%202025,%2009:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 korrik 2025 11:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kombëtarja ekuadoriane e futbollit]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2816366|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kombëtarja ekuadoriane e futbollit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20korrik%202025,%2015:54)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 korrik 2025 17:54 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Football League First Division 1939-40]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2827334|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Football League First Division 1939-40]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20gusht%202025,%2009:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 gusht 2025 11:23 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SE Palmeiras]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2830471|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SE Palmeiras]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Archived copy si titull|Archived copy si titull]] - Referimet shfaqin këtë problem kur është vendosur gabimisht nga robotët vlera archived copy si titull. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: archived copy as title URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20shtator%202025,%2021:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 shtator 2025 23:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Santos FC]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2831309|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Santos FC]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20shtator%202025,%2017:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 shtator 2025 19:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Süper Lig]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2835418|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Süper Lig]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20shtator%202025,%2016:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 shtator 2025 18:14 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ousmane Dembélé]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2839674|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ousmane Dembélé]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20shtator%202025,%2017:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 shtator 2025 19:14 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[La Liga 2018–19]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2841453|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:La Liga 2018–19]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20shtator%202025,%2021:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 shtator 2025 23:18 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[La Liga 2012–13]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2841796|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:La Liga 2012–13]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shtator%202025,%2008:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shtator 2025 10:19 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[La Liga 2014–15]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2841814|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:La Liga 2014–15]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shtator%202025,%2009:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shtator 2025 11:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Manchester United F.C.]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2841884|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Manchester United F.C.]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shtator%202025,%2021:13)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shtator 2025 23:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[La Liga 2020–21]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2842042|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:La Liga 2020–21]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20shtator%202025,%2007:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 shtator 2025 09:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[La Liga 2013–14]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2842104|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:La Liga 2013–14]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20shtator%202025,%2013:54)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 shtator 2025 15:54 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Newcastle United F.C.]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2843216|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Newcastle United F.C.]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametra të pa emëruar|Parametra të pa emëruar]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me emrat e parametrave të tyre. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: unrecognized parameter|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20tetor%202025,%2015:32)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 tetor 2025 17:32 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Stoke City F.C.]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2843264|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Stoke City F.C.]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20tetor%202025,%2019:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 tetor 2025 21:47 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Serie A 2024–25]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2849080|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Serie A 2024–25]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20tetor%202025,%2017:10)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 tetor 2025 19:10 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ronald Koeman]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2850523|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ronald Koeman]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(9%20tetor%202025,%2020:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 9 tetor 2025 22:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Serie A 2020–21]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2850917|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Serie A 2020–21]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Adresa|Adresa]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me adresat e vendosura në to. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20tetor%202025,%2019:34)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 tetor 2025 21:34 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Serie A 2018–19]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2851676|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Serie A 2018–19]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20tetor%202025,%2018:01)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 tetor 2025 20:01 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Hugo Lloris]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2851931|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Hugo Lloris]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Adresë e papërshtatshme|Adresë e papërshtatshme]] - Referimet shfaqin këtë problem kur kanë kanë vlerat unfit ose usurped për parametrin dead-url. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unfit URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20tetor%202025,%2009:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 tetor 2025 11:19 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Serie A 2016–17]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2851939|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Serie A 2016–17]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametra të pa emëruar|Parametra të pa emëruar]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me emrat e parametrave të tyre. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: unrecognized parameter|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20tetor%202025,%2011:17)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 tetor 2025 13:17 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Serie A 2015–16]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2852107|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Serie A 2015–16]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20tetor%202025,%2020:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 tetor 2025 22:48 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Serie A 2014–15]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2857113|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Serie A 2014–15]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Adresë e papërshtatshme|Adresë e papërshtatshme]] - Referimet shfaqin këtë problem kur kanë kanë vlerat unfit ose usurped për parametrin dead-url. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unfit URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20tetor%202025,%2019:51)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 tetor 2025 21:51 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Thomas Partey]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2859089|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Thomas Partey]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametra të pa emëruar|Parametra të pa emëruar]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me emrat e parametrave të tyre. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: unrecognized parameter|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20tetor%202025,%2013:17)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 tetor 2025 15:17 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Marcus Rashford]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2859126|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Marcus Rashford]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20tetor%202025,%2014:36)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 tetor 2025 16:36 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Raphinha]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2859195|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Raphinha]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: BOT: Gjendja e adresës origjinale është e panjohur|BOT: Gjendja e adresës origjinale është e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur është vendosur {{!}}dead-url=bot: unknown. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: bot: original URL status unknown|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20tetor%202025,%2016:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 tetor 2025 18:50 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Serie A 2011–12]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2860505|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Serie A 2011–12]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20tetor%202025,%2020:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 tetor 2025 22:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pierre Emerick-Aubameyang]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2862856|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pierre Emerick-Aubameyang]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(22%20tetor%202025,%2017:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 22 tetor 2025 19:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ole Gunnar Solskjær]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2864229|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ole Gunnar Solskjær]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20tetor%202025,%2007:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 tetor 2025 09:02 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Strahinja Pavlović]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2864338|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Strahinja Pavlović]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra shifrorë: lista e autorëve|Emra shifrorë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur te parametri i emrit të autorëve përdoren vlera të përbëra vetëm nga shifra e shenja pikësimi. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: numeric names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20tetor%202025,%2013:38)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 tetor 2025 15:38 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Red Bull Bragantino]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2864929|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Red Bull Bragantino]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20tetor%202025,%2008:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 tetor 2025 09:59 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Martin Ødegaard]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2864940|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Martin Ødegaard]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20tetor%202025,%2011:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 tetor 2025 12:50 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[2004–05 UEFA Liga e Kampionëve]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2864987|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:2004–05 UEFA Liga e Kampionëve]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20tetor%202025,%2017:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 tetor 2025 18:00 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Amad Diallo]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2865109|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Amad Diallo]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20tetor%202025,%2008:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 tetor 2025 09:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Bryan Mbeumo]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2865151|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Bryan Mbeumo]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20tetor%202025,%2011:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 tetor 2025 12:56 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Noussair Mazraoui]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2865758|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Noussair Mazraoui]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra shifrorë: lista e autorëve|Emra shifrorë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur te parametri i emrit të autorëve përdoren vlera të përbëra vetëm nga shifra e shenja pikësimi. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: numeric names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20tetor%202025,%2008:58)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 tetor 2025 09:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Nedim Bajrami]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2866993|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Nedim Bajrami]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Adresa|Adresa]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me adresat e vendosura në to. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20tetor%202025,%2010:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 tetor 2025 11:15 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[David Raya]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2867068|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:David Raya]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20tetor%202025,%2014:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 tetor 2025 15:19 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Premier League 2025–26]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2867082|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Premier League 2025–26]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20tetor%202025,%2015:10)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 tetor 2025 16:10 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Viktor Gyökeres]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2867400|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Viktor Gyökeres]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametra të pa emëruar|Parametra të pa emëruar]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me emrat e parametrave të tyre. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: unrecognized parameter|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20tetor%202025,%2007:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 tetor 2025 08:53 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Harvey Elliott]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2873019|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Harvey Elliott]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Burim bosh|Burim bosh]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime boshe. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: empty citation|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20n%C3%ABntor%202025,%2015:33)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 nëntor 2025 16:33 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ollie Watkins]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2873027|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ollie Watkins]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20n%C3%ABntor%202025,%2015:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 nëntor 2025 16:53 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dean Henderson]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2876684|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dean Henderson]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Adresë e papërshtatshme|Adresë e papërshtatshme]] - Referimet shfaqin këtë problem kur kanë kanë vlerat unfit ose usurped për parametrin dead-url. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unfit URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20n%C3%ABntor%202025,%2010:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 nëntor 2025 11:20 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Premier League 2025–26]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2885161|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Premier League 2025–26]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20dhjetor%202025,%2009:01)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 dhjetor 2025 10:01 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Girona FC]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2898442|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Girona FC]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20shkurt%202026,%2014:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 shkurt 2026 15:59 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Darren Fletcher]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2908005|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Darren Fletcher]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20mars%202026,%2011:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 mars 2026 12:03 (CET) == Dee Palmer == [[Dee Palmer]] died earlier this month. [https://jethrotull.com/dee-palmer-1937-2026/ The announcement] was ''made'' on 13 June, but did not give an exact date (some sources have erroneously given that as the death date - no ''reliable'' sources do so). Please can you update the article? [[Përdoruesi:Pigsonthewing|Pigsonthewing]] ([[Përdoruesi diskutim:Pigsonthewing|diskutimet]]) 28 qershor 2026 14:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Segunda División]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3027712|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Segunda División]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(24%20gusht%202026,%2009:39)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 gusht 2026 11:39 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ronald Gërçaliu]]'' == Përshëndetje, Velocitas34! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028811|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ronald Gërçaliu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Adresa|Adresa]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me adresat e vendosura në to. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2015:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 17:02 (CEST) nec0q2xasman5zhs1p74pul78cbl7io 0 357730 3028963 2967646 2026-09-01T02:28:00Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028963 wikitext text/x-wiki Ekspozita "Vizatime nga Vendi i Jetës" nga Anastas Kostandini Përmbledhje Ekspozita “Vizatime nga Vendi i Jetës” nga Piktori i Merituar shqiptar, [[Anastas Kostandini]], sjell Pogradecin ndër vite. E hapur nga 29 Qershor – 22 korrik 2024,<ref>https://almanart.al/events/ekspozita-personale-e-piktorit-anastas-kostandini-vizatime-nga-vendi-i-jetes-ne-pogradec/</ref> kjo ekspozitë vetjake përqendrohet në evolucionin dhe bukurinë e Pogradecit, duke ofruar një vështrim të thellë në proceset psikologjike të artistit dhe perceptimin e tij ndaj natyrës dhe njerëzve.<ref>https://kolibri.al/ekspozita-vizatime-nga-vendi-i-jetes-nga-anastas-kostandini-sjell-pogradecin-nder-vite/</ref> Përshkrimi i ekspozitës Ekspozita përfshin mbi 70 vizatime të realizuara nga Anastas Kostandini, të njohur edhe si "Taso". Këto vizatime janë një pasqyrim i simbolikës dhe gjendjes shpirtërore të artistit lidhur me qytetin e tij të lindjes, Pogradecin. Çdo vizatim përfaqëson një hartë shpirtërore historike të qytetit dhe një dëshmi të talentit të veçantë të Tasos.<ref>https://lajme.rtsh.al/artikull/-vizatime-nga-vendi-i-jetes-ekpozite-personale-e-piktorit-pogradecar-anastas-kostandini{{Lidhje e vdekur}}</ref> Konteksti historik dhe artistik Ekspozita “Vizatime nga Vendi i Jetës” është dëshmi e procesit të evolucionit të Pogradecit, duke shfaqur ndryshimet dhe zhvillimet që kanë ndodhur në qytet ndër vite. Përmes artit të tij, Kostandini kap momentet kyçe dhe ndjenjat e thella që lidhen me këtë vend të veçantë, duke e paraqitur atë si një mozaik të gjallë për turistët dhe banorët.<ref>{{Cite web|url=https://www.korcaboom.com/post/ekspozita-vetjake-vizatime-nga-vendi-i-jet%C3%ABs-nga-piktori-i-merituar-anastas-kostandini-sjell-po|title=Kopje e arkivuar|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714141601/https://www.korcaboom.com/post/ekspozita-vetjake-vizatime-nga-vendi-i-jet%C3%ABs-nga-piktori-i-merituar-anastas-kostandini-sjell-po|url-status=dead}}</ref> Kuratori dhe organizimi Kuratori i kësaj ekspozite është artisti pogradecar, Henri Shkurti, i cili ka punuar ngushtë me Kostandinin për të sjellë në jetë këtë projekt të veçantë. Shkurti, me përvojën e tij dhe lidhjen e tij të fortë me Pogradecin, ka ndihmuar në zgjedhjen dhe prezantimin e vizatimeve që më së miri përfaqësojnë historinë dhe emocionet e qytetit. Vështrim i posaçëm Ekspozita ofron një vështrim unik në histori, psikologji dhe natyrë, duke përfaqësuar një dëshmi të veçantë të talentit të piktorit dhe lidhjes së tij të ngushtë me vendlindjen. Kjo është ekspozita e tretë që Taso çel në Pogradec me këtë format, duke treguar vazhdimësinë dhe përkushtimin e tij ndaj artit dhe qytetit të tij. Planet e ardhshme Anastas Kostandini planifikon të sjellë së shpejti një ekspozitë tjetër, këtë herë me figura publike të ekranit që ai ka realizuar. Ky projekt i ri premton të jetë një tjetër dëshmi e aftësive dhe kreativitetit të tij artistik, duke zgjeruar spektrin e temave dhe subjekteve të trajtuara. Intervista dhe perspektivat Në një intervistë brilante në studion magjike të mjeshtrit Tasos, ai rrëfen disa nga sekretet e punës së tij krijuese, duke filluar nga mosha e fëmijërisë deri në prag të stinës së verës. Këto rrëfime pasqyrojnë thellësinë e mendimeve dhe përjetimeve të tij, duke ofruar një kuptim më të gjerë të artit dhe jetës së tij.<ref>https://shqiptarja.com/lajm/vizatime-nga-vendi-i-jetes-reportazhi-verijug-ne-report-tv-jeta-ne-studion-magjike-te-mjeshter-tasos</ref> Përfundim Ekspozita "Vizatime nga Vendi i Jetës" nga Anastas Kostandini është një udhëtim emocionues përmes historisë dhe shpirtit të Pogradecit. Ajo jo vetëm që ndriçon talentin e veçantë të Kostandinit, por edhe lidhjen e tij të thellë me qytetin e tij të lindjes. Përmes kësaj ekspozite, vizitorët mund të përjetojnë një pjesë të rëndësishme të kulturës dhe artit shqiptar, të përfaqësuar nga një nga artistët më të shquar të vendit.<ref>{{Cite web |url=https://sot.com.al/kultura/anastas-kostandini-vizatimi-mbetet-nje-ditar-i-vend-jetes/ |title=Kopje e arkivuar |access-date=14 korrik 2024 |archive-date=14 korrik 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714140059/https://sot.com.al/kultura/anastas-kostandini-vizatimi-mbetet-nje-ditar-i-vend-jetes/ |url-status=dead }}</ref> == Referime == [[Kategoria:Pogradec]] [[Kategoria:Kultura e Shqipërisë]] [[Kategoria:Turizmi në Shqipëri]] [[Kategoria:Shqipëri]] 796sgsafaq73h3zk7j1t7ixnphru3i8 0 357853 3028886 3000289 2026-08-31T21:07:39Z CommonsDelinker 1198 Materiali multimedial [[c:File:U.S._President_Joseph_R._Biden_Delivers_Remarks_on_the_Attemped_Assassination_of_Donald_J._Trump_(14_July_2024).webm|U.S._President_Joseph_R._Biden_Delivers_Remarks_on_the_Attemped_Assassination_of_Donald_J._Trump_(14_July_2 3028886 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = Tentativa për vrasjen e Donald{{nbsp}}Trump | partof = | image = Butler Farm Show Airport Trump Rally 2024 05 (cropped).jpg | image_size = 270 | caption = Butler Farm Show Grounds (djathtas), 6:01{{nbsp}}p.m.{{nbsp}}EDT, 10 minuta para atentatit | alt = Close-up aerial view showing the Butler Farm Show Grounds (right) on the day of the rally with the building (left) the shooter climbed on | target = [[Donald Trump]] | type = Vrasje e mbetur në tentativë me armë | map = {{Infobox mapframe|zoom=13}} | location = Butler Farm Show Grounds në [[Connoquenessing Township]]{{nbsp}}/{{nbsp}}[[Meridian, Pennsylvania|Meridian]], afër{{nbsp}}Butler,{{nbsp}}Pennsylvania, SHBA. | coordinates = 40°51′25.3″N 79°58′15.6″W | date = 13 korrik 2024 | time = 18:11 | timezone = [[UTC−04:00]] | weapon = Pushkë e stilit AR-15 | injuries = 5 (përfshirë Trump dhe një plagosje pa të shtëna për një oficer)<ref>{{Cite news|author=Simon J. Levien|date=13 korrik 2024|title=Report From the Scene: 'Get Down! Shots Fired!'|url-access=subscription|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|access-date=13 korrik 2024|publisher=[[The New York Times]]|language=en|issn=0362-4331|archive-date=13 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713223053/https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|url-status=live}}</ref><ref name="Associated Press-2024-2"/><ref name="Politico-2024">{{Cite web|author1=Meridith McGraw|author2=Natalie Allison|date=13 korrik 2024|title=Trump 'felt the bullet ripping through the skin' during campaign rally shooting|url=https://www.politico.com/news/2024/07/13/trump-rushed-off-stage-at-pennsylvania-rally-after-possible-gunfire-00167977|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713235642/https://www.politico.com/news/2024/07/13/trump-rushed-off-stage-at-pennsylvania-rally-after-possible-gunfire-00167977|archive-date=13 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|website=Politico|language=en}}</ref> | perpetrator = [[Thomas Matthew Crooks]] | fatalities = 2 (përfshirë autorin e krimit)<ref name="Associated Press News-2024">{{Cite news|author1=Curtis Yee|author2=Rebecca Santana|author3=Lindsay Whitehurst|author4=Peter Orsi|date=13 korrik 2024|title=Live updates: Shooter dead, rally attendee killed and Trump whisked off stage after gunshots ring out at rally|url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024|publisher=[[Associated Press News]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024|archive-date=13 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024}}</ref> | verdict = | motive = Nën hetim | charges = }} Më 13 korrik 2024, [[Donald Trump]], ish president i [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shteteve të Bashkuara]] dhe kandidat i Partisë Republikane për zgjedhjet presidenciale të 2024, u qëllua dhe u plagos në veshin e djathtë gjatë kohës që po fliste në një fushatë aftër qytezës Butler, [[Pennsylvania]].<ref name=":0">{{Cite web|title=Biden condemns 'sick' attempt on Trump's life|url=https://www.bbc.com/news/articles/c98qnvn8dzeo|publisher=BBC Sport|language=en|date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714184148/https://www.bbc.com/news/articles/c98qnvn8dzeo|url-status=live}}</ref> Atentatori, një djal 20 vjeç i quajtur [[Thomas Matthew Crooks]], qëlloi tetë herë me armën e tij tip AR-15 nga tarraca e një ndërtese 120 metra larg nga podiumi ku Trump po mbante fjalimin e tij.<ref name="gunman dead">{{Cite web|date=13 korrik 2024|title=Trump Is Safe After Assassination Attempt; Suspected Gunman Is Dead|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714042349/https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/9aaf94b3-3e0c-591a-8ab1-721823a29dd3?smid=url-share|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|website=The New York Times|language=en}}</ref> Crooks u më pas u qëllua dhe u vra nga një snajper i [[Shërbimi Sekret i Shteteve të Bashkuara|Shërbimit Sekret të Shba-së]].<ref>{{cite web|author=Kimberly Cheatle|date=15 korrik 2024|title=Statement From U.S. Secret Service Director Kimberly Cheatle|url=https://www.secretservice.gov/newsroom/releases/2024/07/statement-us-secret-service-director-kimberly-cheatle|url-status=live|publisher=[[Shërbimi Sekret i Shteteve të Bashkuara]]|language=en|access-date=15 korrik 2024}}</ref> Incidenti po hetohet si një atentat vrasje me qëllim dhe terrorizëm i brëndshëm.<ref name="The Guardian-2024-2"/> Videoja e incidentit tregoi Trump duke shtrënguar veshin e tij të djathtë përpara se të mbrohej në dyshemenë e podiumit, ku ai u rrethua nga personeli i Shërbimit Sekret. Pasi agjentët e ndihmuan atë të ngrihej në këmbë, Trump doli me gjak në vesh dhe fytyrë dhe bërtiti fjalët "Luftoni! Luftoni! Luftoni!"<ref name="CNN-2024">{{cite news|author1=Amarachi Orie|author2=Chris Liakos|author3=Andrew Millman|date=14 korrik 2024|title=What was said on stage in the seconds after Trump was shot|url=https://edition.cnn.com/2024/07/14/politics/what-was-said-on-stage-after-trump-was-shot/index.html|access-date=14 korrik 2024|publisher=CNN|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714213547/https://edition.cnn.com/2024/07/14/politics/what-was-said-on-stage-after-trump-was-shot/index.html|url-status=live}}</ref><ref name="Reuters-2024">{{cite news|author1=Nathan Layne|author2=Soren Larson|date=13 korrik 2024|title=Pop, pop, pop, then a bloodied Trump rushed from election rally|url=https://www.reuters.com/world/us/pop-pop-pop-then-bloodied-trump-rushed-election-rally-2024-07-14/|access-date=13 korrik 2024|publisher=Reuters|language=en}}</ref><ref name="The New York Times-2024-2">{{Cite news|author=Peter Baker|date=14 korrik 2024|title=An Assassination Attempt That Seems Likely to Tear America Further Apart|url-access=subscription|url=https://www.nytimes.com/2024/07/14/us/politics/trump-shooting-violence-divisions.html|access-date=15 korrik 2024|publisher=The New York Times|language=en|issn=0362-4331|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715002917/https://www.nytimes.com/2024/07/14/us/politics/trump-shooting-violence-divisions.html|url-status=live}}</ref> Fotoreporteri [[Evan Vucci]] i [[Associated Press]] kapi imazhe të Trumpit, i cili ishte i gjakosur dhe me grushtin në ajër, me një flamur amerikan në sfond, të cilat u bënë virale në mediat sociale dhe u vlerësuan gjerësisht si ikonike dhe historikisht domethënëse. Trump u shoqërua jashtë skenës dhe u dërgua në një spital pranë përpara se të lirohej në gjendje të qëndrueshme disa orë më vonë.<ref name="The New York Times-2024-4">{{Cite news|author1=Julian Barnes|author2=Michael Gold|author3=Simon J. Levien|date=13 korrik 2024|title=Live Updates: Trump 'Safe' After Shooting at Rally; Suspect Killed|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713223053/https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|archive-date=13 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|publisher=[[The New York Times]]|language=en|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|author1=Nathan Layne|author2=Brendan Mcdermid|author3=Jeff Mason|date=13 korrik 2024|title=Trump shot in right ear at campaign rally, shooter dead|url=https://www.reuters.com/world/us/sounds-multiple-shots-heard-trump-rally-pennsylvania-video-2024-07-13/|access-date=13 korrik 2024|publisher=[[Reuters]]|language=en}}</ref> Ai doli sërisht në publik dy ditë pas incidentit në [[Konventa Kombëtare Republikane 2024|Konventën Kombëtare të Partisë Republikane 2024]].<ref>{{Cite news|author1=Ashley Parker|author2=Josh Dawsey|date=16 korrik 2024|title=Trump, after assassination attempt and a string of wins, makes his entrance|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/15/trump-rnc-appearance-rally-shooting/|access-date=17 korrik 2024|newspaper=Washington Post|language=en|issn=0190-8286|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716142203/https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/15/trump-rnc-appearance-rally-shooting/|url-status=live}}</ref> Ky incident shkaktoi një kritikë masive bipartiake të dhunës politike. [[Joe Biden]] e dënoi këtë incident, duke e quajtur "të sëmurë" si dhe tha se "nuk ka vend në Amerikë për këtë lloj dhune".<ref>{{Cite web|author1=Elena Schneider|author2=Myah Ward|date=13 korrik 2024|title=Biden: 'There's no place for this kind of violence in America'|url=https://www.politico.com/news/2024/07/13/biden-theres-no-place-for-this-kind-of-violence-in-america-00167984|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714020529/https://www.politico.com/news/2024/07/13/biden-theres-no-place-for-this-kind-of-violence-in-america-00167984|archive-date=14 korrik 2024|access-date=17 korrik 2024|website=Politico|language=en}}</ref> Ish-presidentët [[Bill Clinton]], [[George W. Bush]] dhe [[Barack Obama]] dënuan sulmin, ashtu si edhe shumë udhëheqës ndërkombëtarë. Ligjvënësit kërkuan përgjegjësi për gabimet e dukshme të sigurisë që i mundësuan Crooks të hipte në çati për të kryer atentatin; presidenti Biden njoftoi një hetim të pavarur për këtë krim.<ref>{{Cite news|date=16 korrik 2024|title=Why did the Secret Service fail to protect Trump from being shot?|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2024/07/16/why-did-the-secret-service-fail-to-protect-trump-from-being-shot|access-date=18 korrik 2024|publisher=The Economist|language=en|issn=0013-0613}}</ref> Ligjvënësit gjithashtu kërkuan rritje të sigurisë për kandidatët kryesorë në zgjedhje.<ref>{{Cite web|author=Andrew Solender|date=14 korrik 2024|title=Rally shooting spurs bill to boost security for Biden, Trump and RFK Jr.|url=https://www.axios.com/2024/07/14/trump-shooting-bill-rfk-biden-security--new|access-date=14 korrik 2024|website=Axios|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714192132/https://www.axios.com/2024/07/14/trump-shooting-bill-rfk-biden-security--new|url-status=live}}</ref> Hetimi zbuloi se Crooks, i cili kishte marrë hua pushkën e blerë ligjërisht nga babai i tij, nuk kishte precedentë të mëparshëm penal dhe motivi i tij për të shtënat mbetet i panjohur. Asnjë pikëpamje specifike politike nuk tregohet në postimet e tij në rrjetet sociale apo shkrime të tjera. ==Sfondi== Në kohën e incidentit, Donald Trump ishte kandidati i supozuar republikan në zgjedhjet presidenciale të 2024-ës.<ref>{{Cite news|author1=Meg Kinnard|date=13 mars 2024|title=Biden and Trump are now their parties' presumptive nominees. What does that mean?|url=https://apnews.com/article/presumptive-nominee-biden-trump-6b2a3beb31896894ded9e96aa30cfcec|url-status=live|access-date=13 korrik 2024|publisher=[[Associated Press News]]|language=en|archive-date=11 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240711053843/https://apnews.com/article/presumptive-nominee-biden-trump-6b2a3beb31896894ded9e96aa30cfcec}}</ref> Të shtënat ndodhën dy ditë përpara fillimit më 15 korrik të Konventës Kombëtare Republikane 2024 në Milwaukee, Wisconsin.<ref name="Pittsburgh Post-Gazette-2024-2">{{Cite web|author=Jonathan D. Salant|date=13 korrik 2024|title=Trump returning to Western Pennsylvania just two days before GOP convention|url=https://www.post-gazette.com/news/election-2024/2024/07/12/trump-biden-debate-pennsylvania-kelly-thompson/stories/202407110086|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714005434/https://www.post-gazette.com/news/election-2024/2024/07/12/trump-biden-debate-pennsylvania-kelly-thompson/stories/202407110086|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|website=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|language=en}}</ref> Kjo ishte përpjekja e dytë e dukshme për dhunë ndaj Trump gjatë një prej tubimeve të tij; i pari ishte në vitin 2016, kur një burrë tentoi t'i rrëmbejë armën një oficeri sigurie në një miting jashtë [[Las Vegas]]it.<ref>{{Cite web|date=13 dhjetor 2016|title=District of Nevada {{!}} British Man Who Was Arrested at Trump Rally Sentenced On Weapon And Disruption Charges|url=https://www.justice.gov/usao-nv/pr/british-man-who-was-arrested-trump-rally-sentenced-weapon-and-disruption-charges|access-date=14 korrik 2024|website=United States Department of Justice|language=en|archive-date=10 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110172026/https://www.justice.gov/usao-nv/pr/british-man-who-was-arrested-trump-rally-sentenced-weapon-and-disruption-charges|url-status=live}}</ref> Më 3 korrik 2024,<ref>{{Cite web|author=Jonathan D. Salant|date=4 korrik 2024|title=Trump to hold rally in Butler before Republican convention|url=https://www.post-gazette.com/news/election-2024/2024/07/03/donald-trump-rally-butler-pennsylvania-gop-convention/stories/202407030092|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715185251/https://www.post-gazette.com/news/election-2024/2024/07/03/donald-trump-rally-butler-pennsylvania-gop-convention/stories/202407030092|archive-date=15 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|website=Pittsburgh Post-Gazette|language=en}}</ref> u njoftua se Trump do të mbante një tubim më 13 korrik në Butler Farm Show Grounds në Connoquenessing Township dhe Meridian, afër Butler, Pensilvani.<ref>{{cite web|author1=Eddue Trizzino|date=5 korrik 2024|title=Trump to campaign at Butler Farm Show|url=https://www.butlereagle.com/20240705/trump-to-campaign-at-butler-farm-show/|access-date=14 korrik 2024|newspaper=[[Butler Eagle]]|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714055905/https://www.butlereagle.com/20240705/trump-to-campaign-at-butler-farm-show/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author1=Bill Hutchinson|author2=Miles Cohen|url=https://abcnews.go.com/US/witnesses-trump-assassination-attempt-gunman-roof-shooting/story?id=111947616|title=Gunman opened fire at Trump rally as witnesses say they tried to alert police|website=[[ABC News (United States)|ABC News]]|language=en|date=16 korrik 2024|access-date=16 korrik 2024|archive-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718054237/https://abcnews.go.com/US/witnesses-trump-assassination-attempt-gunman-roof-shooting/story?id=111947616|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Jonathan D. Salant|date=12 korrik 2024|title=Donald Trump to hold rally in Butler, Pa. ahead of 2024 election|url=https://www.wesa.fm/politics-government/2024-07-12/donald-trump-butler-pa-rally|access-date=14 korrik 2024|website=90.5 WESA|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714060357/https://www.wesa.fm/politics-government/2024-07-12/donald-trump-butler-pa-rally|url-status=live}}</ref><ref name="Butler Eagle-2024">{{Cite news|author=Paula Grubbs|title=Meridian neighborhood awaits impact of Trump rally|url=https://www.butlereagle.com/20240713/meridian-neighborhood-awaits-impact-of-trump-rally/|date=13 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|newspaper=[[Butler Eagle]]|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714094134/https://www.butlereagle.com/20240713/meridian-neighborhood-awaits-impact-of-trump-rally/|url-status=live}}</ref> Më 10 korrik, një ekip paraprak filloi të ngrihej për tubimin, duke përfshirë instalimin e gjeneratorëve në një fushë të madhe të hapur.<ref>{{Cite news|author1=Barry Pintar|date=11 korrik 2024|title=Setup begins for Donald Trump rally in Butler County|url=https://www.cbsnews.com/pittsburgh/news/donald-trump-rally-butler-county-set-up/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714034509/https://www.cbsnews.com/pittsburgh/news/donald-trump-rally-butler-county-set-up/|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=CBS Seattle|language=en}}</ref> Tubimi ishte pjesë e përpjekjeve të fushatës së Trump për të mbledhur vota në Pensilvani, për të cilën sondazhet tregojnë se është një shtet i luhatshëm (ku asnjë prej forcave politike nuk dominon);<ref>{{Cite news|author1=Gary O'Donoghue|author2=Matt Murphy|date=13 korrik 2024|title=Trump rushed off stage at rally as shots heard|url=https://www.bbc.com/news/articles/cd1d31jeyzlo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222730/https://www.bbc.com/news/articles/cd1d31jeyzlo|archive-date=13 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|publisher=[[BBC News]]|language=en}}</ref> shteti ka 19 vota në Kolegjin Zgjedhor.<ref name="Pittsburgh Post-Gazette-2024-2"/> [[David McCormick]], kandidati republikan në zgjedhjet e njëkohshme të Senatit të Shteteve të Bashkuara, u ftua të dilte në skenë gjatë mitingut për të rritur mbështetjen për fushatën e Trumpit.<ref>{{cite news|author1=Emily Brooks|title=Pa. Senate candidate David McCormick, in front row at rally: Trump 'lucky to be alive'|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4770461-mccormick-trump-rally-shooting/|access-date=16 korrik 2024|work=[[The Hill (gazetë)|The Hill]]|publisher=[[Nexstar Media Group]]|language=en|date=13 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715053933/https://thehill.com/homenews/campaign/4770461-mccormick-trump-rally-shooting/|url-status=live}}</ref> Përfaqësuesi i Shba-sē [[Mike Kelly]] tha se kishte kontaktuar fushatën e Trump për të rekomanduar mbajtjen e mitingut në një zonë që mund të përballonte një turmë më të madhe sesa Butler Farm Show Grounds, dhe se përgjigja e tyre ishte: "Ne e vlerësojmë kontributin tuaj, por ne e kemi bërë tashmë zgjedhjen tonë”.<ref name="Pittsburgh Post-Gazette-2024-2" /> Pjesëmarrësit në tubimet e Trump kontrollohen për sende të ndaluara, përfshirë armë.<ref>{{Cite web|author1=Michael Gold|author2=Simon Levien|author3=Campbell Robertson|date=13 korrik 2024|title=Trump 'Safe' After What Sounded Like Gunshots at Rally|url-access=subscription|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/trump-rally-pennsylvania|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713225003/https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election/trump-rally-pennsylvania|archive-date=13 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|publisher=[[The New York Times]]|language=en}}</ref> Shërbimi Sekret kontrollon dhe monitoron në mënyrë rutinë ndërtesat dhe bizneset pranë, duke përfshirë strukturat jashtë perimetrit të sigurisë.<ref>{{Cite web|author1=C. Ryan Barber|author2=Jan Wolfe|author3=James Fanelli|date=14 korrik 2024|title=Trump Rally Shooting Is the Secret Service's Nightmare|url=https://www.wsj.com/politics/trump-rally-shooting-is-the-secret-services-nightmare-1b35a7d6|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240715033858/https://www.wsj.com/politics/trump-rally-shooting-is-the-secret-services-nightmare-1b35a7d6|archive-date=15 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=The Wall Street Journal|language=en}}</ref> Katër ekipe të veçanta kundër-snajperësh u caktuan për ngjarjen, dy nga Shërbimi Sekret dhe dy nga forcat lokale të zbatimit të ligjit.<ref name="CNN-2024-3">{{Cite web|author1=Whitney Wild|author2=Evan Perez|author3=Tierney Sneed|date=14 korrik 2024|title=Secret Service faces serious questions about security footprint and rooftop access at Trump event|url=https://www.cnn.com/2024/07/14/politics/secret-service-faces-serious-questions-about-security-footprint-and-rooftop-access-at-trump-event/index.html|access-date=14 korrik 2024|publisher=CNN|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714175400/https://www.cnn.com/2024/07/14/politics/secret-service-faces-serious-questions-about-security-footprint-and-rooftop-access-at-trump-event/index.html|url-status=live}}</ref> Policia e Shtetit të Pensilvanisë, e cila shërben si agjencia e zbatimit të ligjit për Connoquenessing Township, ishte gjithashtu e përfshirë në çështjet e sigurisë. Policia e qytetit të Butlerit iu dha detyra e kontrollit të trafikuk.<ref name="Butler Eagle-2024" /> [[Byroja Federale e Hetimit (SHBA)|Byroja Federale e Hetimit]] nuk kishte asnjë informacion për ndonjë kërcënim të veçantë përpara ngjarjes.<ref>{{Cite web|author=Samantha Putterman|date=14 korrik 2024|title=Claims that the attempted assassination of former President Donald Trump was staged are baseless|url=https://www.politifact.com/factchecks/2024/jul/14/social-media/donald-trump-staged-the-shooting-at-his-rally-in-b/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715184847/https://www.politifact.com/factchecks/2024/jul/14/social-media/donald-trump-staged-the-shooting-at-his-rally-in-b/|archive-date=15 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|website=Politifact|language=en}}</ref> Shërbimi Sekret kishte rritur detajet e sigurisë së Trump në javët e mëparshme për shkak të inteligjencës që tregonte se [[Irani]] po planifikonte për të vrarë Trumpin,<ref>{{Cite web|author1=Evan Perez|author2=Zachary Cohen|author3=Natadha Bertrand|author4=Kylie Atwood|author5=Kristen Holmes|date=16 korrik 2024|title=Secret Service ramped up security after receiving intel of Iranian plot to assassinate Trump; no known connection to shooting|url=https://www.cnn.com/2024/07/16/politics/iran-plot-assassinate-trump-secret-service/index.html|access-date=16 korrik 2024|publisher=CNN|language=en|archive-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718053633/https://www.cnn.com/2024/07/16/politics/iran-plot-assassinate-trump-secret-service/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author1=Luke Barr|author2=Aaron Katersky|author3=Shannon K. Kingston|author4=Katherine Faulders l|date=16 korrik 2024|title=Donald Trump's Secret Service protection had been increased prior to assassination attempt due to Iran threat: Sources|url=https://abcnews.go.com/Politics/donald-trumps-secret-service-protection-increased-prior-assassination/story?id=112000800|publisher=ABC News|language=en|access-date=16 korrik 2024|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716230550/https://abcnews.go.com/Politics/donald-trumps-secret-service-protection-increased-prior-assassination/story?id=112000800|url-status=live}}</ref> duke bërë që Shërbimi Sekret të rriste masat e sigurisë përpara këtij mitingu.<ref>{{Cite web|author1=Felicia Schwartz|title=US warned of Iran threat to Donald Trump ahead of assassination attempt|url=https://www.ft.com/content/ba1e02f6-21e9-4ebf-adc8-8765af6eba62|publisher=Financial Times|language=en|access-date=18 korrik 2024|url-status=live|archive-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718010546/https://www.ft.com/content/ba1e02f6-21e9-4ebf-adc8-8765af6eba62}}</ref> Ministri në detyrë i Punëve të Jashtme iraniane e mohoi këtë pretendim.<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2024/07/17/trump-rally-shooting-updates-investigation/74437420007/|title=Iran denies Trump assassination plot claim; US lawmakers slam Secret Service response|website=[[USA Today]]|language=en|access-date=17 korrik 2024|archive-date=17 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717211357/https://www.usatoday.com/story/news/nation/2024/07/17/trump-rally-shooting-updates-investigation/74437420007/|url-status=live}}</ref> PBS vuri në dukje se një përpjekje kaq serioze për të vrarë një president apo kandidat presidencial të Shba-së nuk ka ndodhur që kur [[Ronald Reagan]] u qëllua në 1981.<ref>{{cite news|title=Gunman pointed rifle at local officer before firing at Trump during rally, sources tell AP|url=https://www.pbs.org/newshour/politics/gunman-pointed-rifle-at-local-officer-before-firing-at-trump-during-rally-sources-tell-ap|publisher=PBS News|date=14 korrik 2024|language=en}}</ref> ==Të shtënat== Në ditën e atentatit, Thomas Matthew Crooks i mori hua pushkën e babait të tij – një pushkë e stilit AR-15 e prodhuar nga DPMS Panther Arms me një tytë 16 inç (41 cm), e vendosur në një 5,56×45 mm NATO, efektive në distancën e synuar nga Crooks, dhe e përshkruar nga zyrtarët federalë si një pushkë mesatare e llojit të saj.<ref name="ABC News-2024">{{Cite web|author1=Pierre Thomas|author2=Aaron Katersky|author3=Kevin Shalvey|author4=Luke Barr|date=17 korrik 2024|title=New details emerge in Trump assassination attempt investigation|url=https://abcnews.go.com/US/fbi-searches-motive-trump-assassination-attempt-cautions-investigation/story?id=111945201|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716142717/https://abcnews.go.com/US/fbi-searches-motive-trump-assassination-attempt-cautions-investigation/story?id=111945201|archive-date=16 korrik 2024|access-date=16 korrik 2024|website=ABC News|language=en}}</ref><ref>{{cite web|author1=Nick Penzenstadler|title=AR rifle used in Trump shooting from company with winding history, campaign visit|url=https://www.usatoday.com/story/news/investigations/2024/07/16/trump-shooting-assassination-gun-details/74425138007/|website=USA Today|language=en|access-date=16 korrik 2024|date=16 korrik 2024|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716182920/https://www.usatoday.com/story/news/investigations/2024/07/16/trump-shooting-assassination-gun-details/74425138007/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author1=Guy D. McCardle|title=SOFREP Reports: The Weapon Used in the Trump Assassination Attempt Revealed|url=https://sofrep.com/news/sofrep-reports-the-weapon-used-in-the-trump-assassination-attempt-revealed/|website=[[sofrep.com]]|language=en|date=1 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716183740/https://sofrep.com/news/sofrep-reports-the-weapon-used-in-the-trump-assassination-attempt-revealed/|url-status=live}}</ref> Ai më pas bleu 50 plumba<ref name="ABC News-2024" /> nga një dyqan armësh si dhe bleu një shkallë 1.5 metra të gjatë përpara se të shkonte në vendin e tubimit me një mjet shpërthyes në bagazhin e makinës së tij.<ref>{{cite news|author1=John Miller|author2=Casey Tolan|author3=Evan Perez|date=15 korrik 2024|title=A shooting range, a gun store, and a ladder purchase: Tracking the Trump rally gunman's movements leading up to his attack|url=https://edition.cnn.com/2024/07/15/us/thomas-crooks-trump-rally-shooting-invs/index.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716144950/https://edition.cnn.com/2024/07/15/us/thomas-crooks-trump-rally-shooting-invs/index.html|archive-date=16 korrik 2024|access-date=16 korrik 2024|publisher=CNN|language=en}}</ref> Ai u ngjit në çatinë e një ndërtese rreth 400 ft (120 metra) në veri të skenës së vendit të ngjarjes. Ndërtesa kishte tre snajperë policie të ngarkuar me mbulimin e tubimit, por asnjëri prej tyre nuk u pozicionua në çati për shkak të mungesës së stafit. Crooks nuk iu nënshtrua kontrolleve të sigurisë, pasi vendndodhja e tij në çati ishte, sipas zyrtarëve të zbatimit të ligjit, jashtë perimetrit të sigurisë së Shërbimit Sekret për tubimin.<ref name="Forbes-2024">{{Cite web|author=Siladitya Ray|date=16 korrik 2024|title=Three Snipers Were Inside Building Trump Rally Shooter Fired From, Reports Say|url=https://www.forbes.com/sites/siladityaray/2024/07/16/trump-assassination-attempt-three-police-snipers-were-reportedly-inside-building-where-gunman-fired-from/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716052411/https://www.forbes.com/sites/siladityaray/2024/07/16/trump-assassination-attempt-three-police-snipers-were-reportedly-inside-building-where-gunman-fired-from/|archive-date=16 korrik 2024|access-date=16 korrik 2024|publisher=Forbes|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=13 korrik 2024|title=Possible security lapses in focus after Trump rally shooting|url=https://www.reuters.com/world/us/possible-security-lapses-focus-after-trump-rally-shooting-2024-07-14/|access-date=13 korrik 2024|publisher=Reuters|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Matt Lavietes|date=14 korrik 2024|title=What we know about the Trump assassination attempt and the shooter|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/trump-injury-shooting-incident-pennsylvania-rally-what-we-know-rcna161745|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714220927/https://www.nbcnews.com/news/us-news/trump-injury-shooting-incident-pennsylvania-rally-what-we-know-rcna161745|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|website=NBC News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|author=Emily Mae Czachor|date=14 korrik 2024|title=Maps show location of Trump, gunman, law enforcement snipers at Pennsylvania rally shooting|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-rally-shooting-pennsylvania-gunman-snipers-location-maps/|access-date=14 korrik 2024|website=CBS News|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714191726/https://www.cbsnews.com/news/trump-rally-shooting-pennsylvania-gunman-snipers-location-maps/|url-status=live}}</ref> Sipas kanalit [[WPXI]], Crooks u fotografua dy herë nga oficerët e sigurisë përpara të shtënave. Përpara orës 17:45, një oficer policie pa Crooks në tokë dhe e raportoi atë, me një fotografi, si një person të dyshimtë.<ref name="WPXI_alleged_Trump_shooter">{{cite web|url=https://www.wpxi.com/news/local/alleged-trump-shooter-spotted-by-law-enforcement-nearly-30-minutes-before-shots-fired-sources-say/Q6GIK5RP6RBY5PHIMYBNXRTEBI/|title=Trump rally gunman spotted by law enforcement nearly 30 minutes before shots fired, sources say|publisher=WPXI|language=en|author=Nicole Ford|date=15 korrik 2024|access-date=19 korrik 2024}}</ref> Një tjetër oficer kërkoi për Crooks por nuk e gjeti atë. Shumë oficerë vendas të zbatimit të ligjit e identifikuan Crooks dhe besuan se ai mund të kishte vepruar në mënyrë të dyshimtë pranë magnetometrave të ngjarjes; ata shprehën dyshimet e tyre përmes radios dhe komunikimet e tyre në radio ishin në dispozicion të Shërbimit Sekret.<ref name="CNN-2024-3" /> Në orën 17:45, një anëtar i ekipit taktik të Njësisë së Shërbimeve të Emergjencave të Beaver County pa Crooks në një çati, duke njoftuar shërbimet e tjera të sigurisë; ai gjithashtu e fotografoi Crooks.<ref name="WPXI_alleged_Trump_shooter"/> Në një nga dy rastet në të cilat Crooks u fotografua, oficeri i policisë që fotografoi Crooks e pa atë duke "ekskopuar" nga çatia e ndërtesës dhe duke mbajtur një matëse rreze lazer.<ref>{{cite web|url=https://beavercountian.com/content/daily/beaver-county-officer-warned-of-seeing-man-with-rangefinder-before-trump-was-shot|title=Exclusive: County Officer Warned of Seeing Man With Rangefinder Before Trump was Shot|date=15 korrik 2024|author1=John Paul|website=Beaver County News|language=en|access-date=18 korrik 2024|archive-date=27 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240727065300/https://beavercountian.com/content/daily/beaver-county-officer-warned-of-seeing-man-with-rangefinder-before-trump-was-shot|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|author1=Carol D. Leonnig|author2=Isaac Stanley-Becker|author3=Maria Sachetti|author4=Jacqueline Alemany|author5=Jon Swaine|title=Secret Service was told police could not watch building used by Trump rally shooter|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2024/07/17/secret-service-trump-rally-shooting-homeland-security-investigation/|newspaper=Washington Post|language=en|access-date=18 korrik 2024|archive-date=17 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717202434/https://www.washingtonpost.com/nation/2024/07/17/secret-service-trump-rally-shooting-homeland-security-investigation/|url-status=live}}</ref> Oficerët e Shërbimit Sekret e panë Crooks në çati afërsisht 20 minuta para të shtënave.<ref>{{cite news|title=Secret Service spotted Trump rally shooter on roof 20 minutes before gunfire erupted|url=https://abcnews.go.com/US/trump-assassination-attempt-investigation-continues-new-details/story?id=112020474|access-date=18 korrik 2024|publisher=ABC News|language=en}}</ref> Raportet treguan se disa kalimtarë panë gjithashtu një burrë në çati që mbante një pushkë dhe njoftuan policinë rreth tij gati një minutë e gjysmë përpara se të qëllohej ndaj Trumpit.<ref>{{Cite web|author=Gary O'Donoghue|date=14 korrik 2024|title=Trump rally: Witness says he saw gunman minutes before shots were fired|url=https://www.bbc.com/news/articles/cn4v7v2g5l1o|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714010422/https://www.bbc.com/news/articles/cn4v7v2g5l1o|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=BBC News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|author1=Jon Swaine|author2=Abbie Cheeseman|author3=Jonathan Baran|author4=Isaac Stanley-Becker|author5=Shawn Boburg|date=15 korrik 2024|title=Witnesses warned police of Trump shooter at least 86 seconds before gunfire, video shows|url=https://www.washingtonpost.com/investigations/2024/07/15/trump-rally-shooting-witness-warning/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716002436/https://www.washingtonpost.com/investigations/2024/07/15/trump-rally-shooting-witness-warning/|archive-date=16 korrik 2024|access-date=16 korrik 2024|newspaper=[[Washington Post]]|language=en}}</ref> Një oficer policie i qytetit Butler u përpoq të ngjitej në çatinë e ndërtesës në kërkim të Crooks, i ndihmuar nga një oficer tjetër. Crooks e pikasi oficerin ndërsa duart e oficerit ishin ngjitur në skajin e çatisë dhe drejtoi pushkën e tij drejt oficerit, i cili u largua dhe ra 8 feet (2.4 m) në tokë, duke dëmtuar rëndë rëndë kyçin e këmbës. Crooks e nisi atentatin menjëherë pas konfrontimit me oficerin.<ref name="Associated Press-2024">{{Cite web|date=14 korrik 2024|title=FBI investigating Trump rally attack as potential act of domestic terrorism|author1=Julie Carr Smyth|author2=Jill Colvin|author3=Colleen Long|author4=Michael Balsamo|author5=Eric Tucker|author6=Michelle L. Price|url=https://apnews.com/article/trump-rally-assassination-attempt-db24c5bfbbe7d09fa2437c3c836bb434|access-date=15 korrik 2024|website=Associated Press|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714215504/https://apnews.com/article/trump-rally-assassination-attempt-db24c5bfbbe7d09fa2437c3c836bb434|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Jennifer Borrasso|date=14 korrik 2024|title=Butler Township officer encountered Trump rally shooter on roof, Butler County sheriff says|url=https://www.cbsnews.com/pittsburgh/news/butler-township-officer-encountered-trump-rally-shooter-on-roof-butler-county-sheriff-says/|publisher=CBS News|language=en|access-date=15 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715040555/https://www.cbsnews.com/pittsburgh/news/butler-township-officer-encountered-trump-rally-shooter-on-roof-butler-county-sheriff-says/|url-status=live}}</ref><ref name="Associated Press-2024-2">{{Cite web|author1=Mark Scolforo|author2=Eric Tucker|author3=Michael Kunzelman|date=15 korrik 2024|title=Signs of trouble at Trump rally were evident in minutes before gunman opened fire|url=https://apnews.com/article/trump-rally-shooting-butler-police-cdfd3f4b163f7f91b05eeefe21caa45a|access-date=15 korrik 2024|publisher=[[Associated Press]]|language=en|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715214423/https://apnews.com/article/trump-rally-shooting-butler-police-cdfd3f4b163f7f91b05eeefe21caa45a|url-status=live}}</ref> [[Skeda:Assassination attempt of Donald Trump diagram.svg|parapamje|Një diagram që tregon vendndodhjen e Trumpit, atentatorit dhe ekipeve të snajperave të Shërbimit Sekret.<ref name="The New York Times-2024">{{Cite news|author1=Leanne Abraham|author2=June Kim|author3=Elena Shao|author4=Julie Walton Shaver|author5=Anjali Singhvi|author6=Christiaan Triebert|author7=Karen Yourish|date=13 korrik 2024|title=Shooting at a Trump Rally in Pennsylvania: Maps and Photos|url-access=subscription|url=https://www.nytimes.com/interactive/2024/07/13/us/trump-rally-shooting-maps-photos.html|access-date=14 korrik 2024|publisher=[[The New York Times]]|language=en|issn=0362-4331|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714021745/https://www.nytimes.com/interactive/2024/07/13/us/trump-rally-shooting-maps-photos.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author1=Dasha Burns|author2=Jake Traylor|author3=Megan Lebowitz|author4=Chloe Atkins|author5=Tom Winter|author6=Jonathan Dienst|date=13 korrik 2024|title=Trump target of assassination attempt; says he was shot in ear at rally|url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/secret-service-rushes-trump-stage-shots-fired-pennsylvania-rally-rcna161735|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714023313/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/secret-service-rushes-trump-stage-shots-fired-pennsylvania-rally-rcna161735|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=[[NBC News]]|language=en}}</ref>]] Trump mbërriti në skenë rreth orës 18:03.<ref name="The Washington Post-2024" /> Disa minuta pas nisjes së fjalimit të tij, rreth orës 18:11, Crooks qëlloi tetë të shtëna në tubim,<ref>{{Cite web|author=Joey Nolfi|date=13 korrik 2024|title=Donald Trump safe, 2 dead after shooting at campaign rally|url=https://ew.com/donald-trump-shot-campaign-rally-pennsylvania-8677701|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714000144/https://ew.com/donald-trump-shot-campaign-rally-pennsylvania-8677701|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|magazine=[[Entertainment Weekly]]|language=en}}</ref><ref>{{cite news|author1=Christiaan Triebert|author2=Alexander Cardia|author3=Devon Lum|author4=Aric Toler|author5=Riley Mellen|date=14 korrik 2024|title=Videos Show Suspect Lying Motionless on Nearby Rooftop After Shooting|url=https://www.nytimes.com/2024/07/13/us/politics/trump-rally-shooting-suspect-video.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714033441/https://www.nytimes.com/2024/07/13/us/politics/trump-rally-shooting-suspect-video.html|archive-date=14 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|publisher=The New York Times|language=en}}</ref><ref name="The Washington Post-2024">{{Cite news|author=Derek Hawkins|date=14 korrik 2024|title=How the deadly Trump rally shooting unfolded in Pennsylvania|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/14/trump-rally-shooting-timeline/|newspaper=The Washington Post|language=en|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714093259/https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/14/trump-rally-shooting-timeline/|url-status=live}}</ref><ref name="USA Today-2024-2" /> duke goditur Trump dhe tre pjesëmarrës në tubim përpara se të vritej nga një snajper i Shërbimit Sekret disa sekonda më vonë.<ref name="Watson-2024"/><ref>{{Cite web|date=14 korrik 2024|title=Who is Thomas Matthew Crooks, the suspected Trump rally shooter|author1=Gabriella Borter|author2=Nathan Layne|author3=Tyler Clifford|url=https://www.reuters.com/world/us/heres-what-we-know-about-thomas-matthew-crooks-suspected-trump-rally-shooter-2024-07-14/|publisher=[[Reuters]]|language=en}}</ref> Ndërsa u dëgjuan të shtënat, të pranishmit në tubim bërtitën "Uluni!"<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/cljy6yz1j6gt?post=asset%3Af7e1dc40-ad11-46db-9a95-528ccdc3ccb2#post|author=Christal Hayes|title=Trump, with blood on face, raises fist in air|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714015033/https://www.bbc.com/news/live/cljy6yz1j6gt?post=asset%3Af7e1dc40-ad11-46db-9a95-528ccdc3ccb2#post|url-status=live|publisher=BBC News|language=en}}</ref> Dy të shtëna me gjasë u qëlluan nga forcat e policisë, njëra menjëherë pas të shtënave nga Crooks dhe një tjetër 16 sekonda më vonë. Snajperët e Shërbimit Sekret gjithashtu kishin shikim të kufizuar, për shkak se Crooks zvarritej në çati, e cila ishte e pjerrët. Ekipi verior i snajperëve në veçanti u pengua nga pemët.<ref name="WapoJuly16">{{Cite news|author1=Samuel Oakford|author2=Aaron Steckelberg|author3=Evan Hill|author4=Jarrett Ley|author5=Jonathan Baran|author6=Alex Horton|author7=Samuel Granados|date=16 korrik 2024|title=Obstructed view may have delayed sniper response at Trump rally|url=https://www.washingtonpost.com/investigations/interactive/2024/trump-rally-shooting-maps-secret-service-analysis/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717041116/https://www.washingtonpost.com/investigations/interactive/2024/trump-rally-shooting-maps-secret-service-analysis/|archive-date=17 korrik 2024|access-date=17 korrik 2024|newspaper=The Washington Post|language=en}}</ref> Trump u plagos në veshin e sipërm të djathtë. Ai ngriti dorën te veshi i tij përpara se të zbriste në podiumin e tij pas foltores për mbulim,<ref name="moment shot">{{Cite web|date=14 korrik 2024|title=Moment Trump shot at Pennsylvania rally before raising defiant fist in air|url=https://www.independent.co.uk/tv/news/trump-shot-rally-shooting-video-b2579405.html|publisher=The Independent|language=en|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714000939/https://www.independent.co.uk/tv/news/trump-shot-rally-shooting-video-b2579405.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author1=Joey Garrison|author2=David Jackson|author3=Dan Morrison|date=14 korrik 2024|title=Trump wounded in assassination attempt. Biden calls it 'sick': Here's what we know|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/13/donald-trump-shot-gunman-what-we-know/74396996007/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714055903/https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/13/donald-trump-shot-gunman-what-we-know/74396996007/|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=[[USA Today]]|language=en}}</ref><ref name="Watson-2024">{{Cite web|author=Kathryn Watson|date=13 korrik 2024|title=Trump says bullet 'pierced the upper part of my right ear' when shots were fired at Pennsylvania rally|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-says-shots-pierced-injured-ear-rally-pennsylvania/|access-date=14 korrik 2024|website=CBS News|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714014754/https://www.cbsnews.com/news/trump-says-shots-pierced-injured-ear-rally-pennsylvania/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=James Robinson|date=14 korrik 2024|title=Gunshots reportedly fired at Donald Trump rally – as former president rushed off stage|url=https://news.sky.com/story/shots-fired-at-donald-trump-rally-as-former-president-rushed-off-stage-13177651|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222236/https://news.sky.com/story/shots-fired-at-donald-trump-rally-as-former-president-rushed-off-stage-13177651|archive-date=13 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|website=[[Sky News]]|language=en}}</ref> më vonë duke i thënë [[Robert F. Kennedy, Jr]] se plumbi dukej si "mushkonja më e madhe në botë".<ref name="pellish20240716">{{Cite news|author1=Aaron Pellish|date=16 korrik 2024|title=Trump shares vaccine skepticism on call with RFK Jr. in since-deleted video|url=https://www.cnn.com/2024/07/16/politics/donald-trump-robert-f-kennedy-vaccine-skepticism/index.html|access-date=19 korrik 2024|publisher=CNN|language=en}}</ref> Agjentët e Shërbimit Sekret u hodhën drejt Trump dhe e mbrojtën atë. Pas rreth 25 sekondash, agjentët e ndihmuan Trumpin të ngrihej, kohë në të cilën gjaku ishte i dukshëm në veshin dhe fytyrën e tij. Ai kërkoi nga agjentët e Shërbimit Sekret që ta linin të merrte këpucët.<ref name="Reuters-2024" /> Sipas Trumpit, agjentët "më goditën aq fort sa më ranë këpucët".<ref name="New York Post-2024">{{Cite news|author=Michael Goodwin|date=14 korrik 2024|title=Grateful, defiant Trump recounts surviving 'surreal' assassination attempt at rally: 'I'm supposed to be dead'|url=https://nypost.com/2024/07/14/us-news/grateful-defiant-trump-recounts-surreal-assassination-attempt-at-rally-im-supposed-to-be-dead/|access-date=15 korrik 2024|publisher=[[New York Post]]|language=en|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715055028/https://nypost.com/2024/07/14/us-news/grateful-defiant-trump-recounts-surreal-assassination-attempt-at-rally-im-supposed-to-be-dead/|url-status=live}}</ref> Një lexues buzësh deklaroi se Trump tha: "Çfarë? Gjak në fytyrën time?", duke treguar se dikush i tha atij se po i rridhte gjak.<ref>{{Cite web|author=Shana Aborn|date=14 korrik 2024|title=Lip Reader Tells Us Trump's Frenzied Words Immediately After Assassination Attempt|url=https://www.thelist.com/1622138/lip-reader-trump-words-immediately-after-assassination-attempt/|access-date=16 korrik 2024|website=The List|language=en|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715161454/https://www.thelist.com/1622138/lip-reader-trump-words-immediately-after-assassination-attempt/|url-status=live}}</ref> Teksa po dilte nga skena, Trump u tha agjentëve të Shërbimit Sekret të prisnin dhe më pas ngriti grushtin, duke bërtitur fjalët "Luftoni! Luftoni! Luftoni!". Turma u përgjigj duke brohoritur "U-S-A!"<ref name="The New York Times-2024-2" /><ref name="CNN-2024" /><ref name="Reuters-2024" /> {{Cquote|Kur u ngrita i rrethuar nga Shërbimi Sekret, turma u hutua sepse menduan se kisha vdekur. Dhe pati një pikëllim të madh, të madh. Mund ta shihja atë në fytyrat e tyre ndërsa shikoja jashtë. Ata nuk e dinin që po shikoja jashtë, menduan se kishte mbaruar. Por unë munda ta shihja, doja të bëja diçka për t'i bërë të ditur se isha mirë. Ngrita krahun e djathtë, pashë mijëra e mijëra njerëz që po prisnin pa frymë dhe nisa të bërtas, Luftoni! Luftoni! Luftoni!|author=Donald Trump<ref name="Trumps RNC speech">{{cite news|author1=Anusha Mathur|title=Trump recounts the Pennsylvania rally shooting in vivid detail|url=https://www.politico.com/news/2024/07/19/trump-speech-shooting-transcript-00169706|access-date=19 korrik 2024|publisher=Politico|language=en|date=19 korrik 2024}}</ref>}} Trump më pas u shoqërua në një automjet dhe u dërgua në një spital aty pranë.<ref name="Watson-2024" /><ref name="Reuters-2024" /><ref>{{Cite web|author=Fran Lawther|date=13 korrik 2024|title=Donald Trump rushed off stage at rally after sound of gunshots ring out – live updates|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania-latest-updates|access-date=13 korrik 2024|publisher=[[The Guardian]]|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714015051/https://www.theguardian.com/us-news/live/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania-latest-updates?filterKeyEvents=false&page=with:block-6693038e8f08cb5f9ab83464#block-6693038e8f08cb5f9ab83464|url-status=live}}</ref> Ai deklaroi se grafika e madhe që tregonte statistikat e emigracionit i shpëtoi jetën. Menjëherë para gjuajtjes së plumbit të parë, ai ktheu kokën në të djathtë, drejt tabelës dhe tregoi me gisht. Lëvizja ngushtoi profilin e kafkës së Trump drejt drejtimit të gjuajtësit, ndoshta duke e shpëtuar atë nga një goditje e drejtpërdrejtë në kokë. Trump më vonë tha: "Nëse nuk do të kisha treguar atë tabelë dhe nëse nuk do ta ktheja kokën për ta parë, ai plumb do të më kishte goditur në kokë"."<ref>{{Cite web|author1=Maggie Haberman|author2=Jonathan Swan|date=14 korrik 2024|title=Trump Credits Chart for Saving His Life, His Former White House Doctor Says|url-access=subscription|url=https://www.nytimes.com/2024/07/14/us/politics/trump-chart-rally.html|publisher=[[The New York Times]]|language=en|access-date=15 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714211051/https://www.nytimes.com/2024/07/14/us/politics/trump-chart-rally.html|url-status=live}}</ref><ref name="New York Post-2024"/><ref>{{Cite web|author=Roland Oliphant|date=15 korrik 2024|title=Trump says turning head by 'just the right amount' saved his life|url=https://www.telegraph.co.uk/us/news/2024/07/15/donald-trump-says-turning-head-just-right-amount-save-life/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716035034/https://www.telegraph.co.uk/us/news/2024/07/15/donald-trump-says-turning-head-just-right-amount-save-life/|archive-date=16 korrik 2024|access-date=16 korrik 2024|publisher=The Telegraph|language=en}}</ref> ==Viktimat== Përveç Trumpit, u goditën edhe tre persona të tjerë.<ref>{{Cite web|author1=Tori B. Powell|author2=Shania Shelton|author3=Matt Meyer|author4=Isabelle D'Antonio|author5=Emma Tucker|author6=Jessie Yeung|author7=Dalia Faheid|author8=Amarachi Orie|author9=Michelle Shen|author10=Michael Williams|author11=Maureen Chowdhury|date=13 korrik 2024|title=Live updates: Trump survives assassination attempt &#124; CNN Politics|url=https://www.cnn.com/politics/live-news/election-biden-trump-07-13-24/index.html|website=CNN|language=en|access-date=13 korrik 2024|archive-date=13 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222828/https://www.cnn.com/politics/live-news/election-biden-trump-07-13-24/index.html|url-status=live}}</ref> Corey Comperatore (50 vjeç) nga Sarver, Pennsylvania, u vra.<ref>{{Cite news|date=13 korrik 2024|title=Update from Michael Gold|url-access=subscription|url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713223053/https://www.nytimes.com/live/2024/07/13/us/biden-trump-election|archive-date=13 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|publisher=The New York Times|language=en|issn=0362-4331}}</ref> Comperatore punonte si inxhinier projekti dhe veglash pune dhe ishte ish-shefi zjarrfikësve vullnetar të qytezës Buffalo, si dhe ishte anëtar aktiv i kishës së qytetit ku ai banonte.<ref name="Fenton2024">{{cite web|author=Walter Fenton|title=A Family and a Global Methodist Local Church Lose a Faithful Member in Assassination Attempt|url=https://globalmethodist.org/a-family-and-a-global-methodist-local-church-lose-a-faithful-member-in-assassination-attempt/|website=Global Methodist Church|language=en|access-date=17 korrik 2024|date=16 korrik 2024|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716200408/https://globalmethodist.org/a-family-and-a-global-methodist-local-church-lose-a-faithful-member-in-assassination-attempt/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Joyce Hanz|date=14 korrik 2024|title=Buffalo Township man killed at Trump rally remembered as good neighbor, dedicated public servant|url=https://triblive.com/local/valley-news-dispatch/buffalo-township-man-killed-at-trump-rally-remembered-as-good-neighbor-dedicated-public-servant/|access-date=14 korrik 2024|website=TribLIVE.com|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714214019/https://triblive.com/local/valley-news-dispatch/buffalo-township-man-killed-at-trump-rally-remembered-as-good-neighbor-dedicated-public-servant/|url-status=live}}</ref><ref name="Sandeman2024">{{cite web|author=John Sandeman|title=Corey Comperatore who died at the Trump rally 'loved Jesus fiercely'|url=https://theothercheek.com.au/corey-comperatore-who-died-at-the-trump-rally-loved-jesus-fiercely/|website=The Other Cheek|language=en|access-date=17 korrik 2024|date=16 korrik 2024|archive-date=17 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717141349/https://theothercheek.com.au/corey-comperatore-who-died-at-the-trump-rally-loved-jesus-fiercely/|url-status=live}}</ref> Sipas familjes së tij dhe guvernatorit të Pennsylvanias, Josh Shapiro, ai vdiq duke mbrojtur gruan dhe vajzat e tij nga të shtënat me armë zjarri.<ref>{{Cite web|date=14 korrik 2024|title=Corey Comperatore, former firefighter killed at Trump rally, is hailed as a 'hero' for shielding family|url=https://www.nbcnews.com/news/trump-rally-shooting-victim-what-we-know-about-corey-comperatore-rcna161781|access-date=14 korrik 2024|website=NBC News|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714210121/https://www.nbcnews.com/news/trump-rally-shooting-victim-what-we-know-about-corey-comperatore-rcna161781|url-status=live|author=Mirna Alsharif}}</ref> Dy anëtarë të tjerë të audiencës u qëlluan dhe u plagosën rëndë.<ref>{{Cite web|author=Solcyré Burga|date=14 korrik 2024|title=What to Know About the Victims of the Trump Rally Shooting|url=https://time.com/6998724/trump-rally-shooting-victims/|access-date=15 korrik 2024|magazine=TIME|language=en|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715183855/https://time.com/6998724/trump-rally-shooting-victims/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Kathryn Armstrong|date=15 korrik 2024|title=Who are the Pennsylvania Trump rally victims?|url=https://www.bbc.com/news/articles/ce586kxjvnyo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716144953/https://www.bbc.com/news/articles/ce586kxjvnyo|archive-date=16 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|publisher=BBC News|language=en}}</ref> Të dy ishin në gjendje të qëndrueshme një ditë pas incidentit.<ref>{{Cite web|author=J. Staas Haught|date=14 korrik 2024|title=James Copenhaver, David Dutch, Trump rally victims, in stable condition|url=https://www.northjersey.com/story/news/2024/07/14/david-dutch-james-copenhaver-trump-rally-shooting-victims/74404893007/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716051658/https://www.northjersey.com/story/news/2024/07/14/david-dutch-james-copenhaver-trump-rally-shooting-victims/74404893007/|archive-date=16 korrik 2024|website=North Jersey Media Group|language=en}}</ref> Përfaqësuesi i SHBA-së, [[Ronny Jackson]], tha se një plumb kapi qafën e nipit të tij. ==Autori i krimit== Më 14 korrik, FBI-ja e identifikoi autorin e krimit si 20-vjeçari Thomas Matthew Crooks nga Bethel Park, [[Pennsylvania]], e cila ndodhet një orë larg me makinë nga vendi ku Trump po mbante fjalimin e tij.<ref name="Reuters-2024-2">{{Cite news|date=14 korrik 2024|title=FBI identifies Thomas Matthew Crooks as 'subject involved' in Trump rally shooting|url=https://www.reuters.com/world/us/fbi-identifies-thomas-matthew-crooks-subject-involved-trump-rally-shooting-2024-07-14/|publisher=[[Reuters]]|language=en|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714061941/https://www.reuters.com/world/us/fbi-identifies-thomas-matthew-crooks-subject-involved-trump-rally-shooting-2024-07-14/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|author=Sadie Gurman|date=14 korrik 2024|title=Law Enforcement Identifies Thomas Matthew Crooks, 20, as the Suspected Shooter|url=https://www.wsj.com/livecoverage/trump-rally-incident/card/law-enforcement-identifies-20-year-old-pennsylvania-man-as-the-suspected-shooter-tiLabprU1Nf0PumWjqBZ|publisher=[[The Wall Street Journal]]|language=en|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714055833/https://www.wsj.com/livecoverage/trump-rally-incident/card/law-enforcement-identifies-20-year-old-pennsylvania-man-as-the-suspected-shooter-tiLabprU1Nf0PumWjqBZ|url-status=live}}</ref><ref name="USA Today-2024">{{Cite news|author1=Kenny Jacoby|author2=Christopher Cann|author3=Emily Le Coz|author4=Suhail Bhat|date=14 korrik 2024|title=Trump rally shooter Thomas Crooks identified: What we know|url=https://www.usatoday.com/story/news/investigations/2024/07/14/thomas-crooks-trump-rally-shooter/74397935007/|publisher=USA Today|language=en|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714142642/https://www.usatoday.com/story/news/investigations/2024/07/14/thomas-crooks-trump-rally-shooter/74397935007/|url-status=live}}</ref> Crooks besohet se ka vepruar i vetëm. Arma që Crooks përdori ishte blerë në mënyrë të ligjshme nga babai i tij, sipas burimeve të policisë.<ref>{{cite web|author1=Shahana Yasmin|author2=Justin Rohrlich|author3=Alksha Rahaman Sarkar|date=17 korrik 2024|title=What we know about gunman Thomas Matthew Crooks who shot at Trump at his Pennsylvania rally|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/thomas-matthew-crooks-donald-trump-pennsylvania-shooting-b2579477.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714180815/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/thomas-matthew-crooks-donald-trump-pennsylvania-shooting-b2579477.html|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|website=The Independent|language=en}}</ref><ref name="USA Today-2024-2">{{cite web|author=Aysha Bagchi|date=14 korrik 2024|title=Trump rally shooter Thomas Crooks appears to have acted alone, used 'AR-style 556' rifle: FBI|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/14/donald-trump-rally-shooter-gun/74402764007/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715061757/https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/14/donald-trump-rally-shooter-gun/74402764007/|archive-date=15 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|website=USA Today|language=en}}</ref> Ai e kreu shkollën e mesme në Bethel Park si dhe u diplomua nga kolegji Allegheny County dy muaj para incidentit.<ref>{{cite news|author1=Christopher Cann|author2=Aysha Bagchi|title=Thomas Matthew Crooks identified as Trump shooter at Pennsylvania political rally|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/14/donald-trump-shooter-pennsylvania-rally/74396853007/|access-date=14 korrik 2024|publisher=[[USA Today]]|language=en|date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714055402/https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/14/donald-trump-shooter-pennsylvania-rally/74396853007/|url-status=live}}</ref><ref name="The New York Times-2024-6">{{Cite news|author1=Jack Healy|author2=Mike Baker|author3=Nicholas Bogel-Burroughs|author4=Katie Benner|date=14 korrik 2024|title=Here's What Is Known About the Suspected Gunman|url=https://www.nytimes.com/2024/07/14/us/politics/trump-gunman-thomas-crooks.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240714211024/https://www.nytimes.com/2024/07/14/us/politics/trump-gunman-thomas-crooks.html|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=[[The New York Times]]|language=en}}</ref> Ai nuk kishte preçedent penal.<ref>{{Cite news|author=Edward Helmore|date=14 korrik 2024|title=Trump rally shooting live: FBI names 'subject involved' after suspect shot dead in assassination attempt|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania-latest-updates|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240714083811/https://www.theguardian.com/us-news/live/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania-latest-updates|archive-date=14 korrik 2024|publisher=[[The Guardian]]|language=en}}</ref> Crooks punonte si ndihmës në kuzhinën e një shtëpie të moshuarish pranë shtëpisë së tij.<ref>{{cite news|author1=Brittny Mejia|author2=Angie Orellana Hernandez|author3=Paloma Esquivel|title=20-year-old who almost killed Trump was a bright student, had a job and belonged to a gun club|url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-07-14/thomas-matthew-crooks-trump-assassination-attempt|publisher=Los Angeles Times|language=en|date=14 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716143606/https://www.latimes.com/world-nation/story/2024-07-14/thomas-matthew-crooks-trump-assassination-attempt|url-status=live}}</ref><ref name="BBC News-2024-2">{{Cite news|author1=Tom McArthur|author2=Tom Bateman|author3=Bernd Debusmann|date=14 korrik 2024|title=Thomas Matthew Crooks: What we know about the Trump shooting suspect|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3gw58wv4e9o|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714170302/https://www.bbc.com/news/articles/c3gw58wv4e9o|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=BBC News|language=en}}</ref> Disa njerëz që e njihnin e karakterizuan atë si të qetë dhe një ish-shok klase tha se ai bullizohej "çdo ditë" në shkollë për shkak të veshjes së kamuflazhit në klasë. Shumica e fqinjëve gjithashtu e përshkruan Crooks si të qetë dhe si një "person normal".<ref>{{cite web|author=Mary Whitfill Roeloffs|date=16 korrik 2024|title=Father Of Suspected Trump Gunman Was Profiled As Pro-Gun Voter By Trump Campaign: What We Know About Thomas Matthew Crooks|url=https://www.forbes.com/sites/maryroeloffs/2024/07/16/trump-signs-posted-outside-attempted-assassins-home-neighbors-say-what-we-know-about-thomas-matthew-crooks/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716225001/https://www.forbes.com/sites/maryroeloffs/2024/07/16/trump-signs-posted-outside-attempted-assassins-home-neighbors-say-what-we-know-about-thomas-matthew-crooks/|archive-date=16 korrik 2024|access-date=16 korrik 2024|publisher=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Crooks ishte një anëtar i Klubit të Sportistëve Clairton, i cili ka një rreze pushke 200 jard (180 m).<ref>{{Cite news|date=14 korrik 2024|title=Rally shooter was member of sportsmen's club with 200-yard rifle range|url=https://www.cnn.com/politics/live-news/trump-rally-shooting-07-14-24#h_f49a8d7702060a81e8d07fd71ecbbf1c|publisher=CNN|language=en|access-date=15 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715034411/https://www.cnn.com/politics/live-news/trump-rally-shooting-07-14-24#h_f49a8d7702060a81e8d07fd71ecbbf1c|url-status=live}}</ref><ref name="BBC News-2024-2" /> Të dhënat publike nuk kanë dhënë ndonjë tregues të qartë të pikëpamjeve politike të Crooks; aktivitetet e tij politike janë në dukje kontradiktore, pa asnjë postim të njohur në faqet e internetit të mediave sociale apo shkrime që tregojnë ideologjinë e tij.<ref name="CNN-2024-2">{{Cite web|author1=Casey Tolan|author2=Danny Freeman|author3=Majlie de Puy Kamp|author4=Curt Devine|author5=Isabelle Chapman|date=14 korrik 2024|title=What we know about the Trump rally gunman so far|url=https://www.cnn.com/2024/07/14/us/trump-rally-gunman-thomas-crooks-invs/index.html|access-date=15 korrik 2024|publisher=CNN|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714203327/https://amp.cnn.com/cnn/2024/07/14/us/trump-rally-gunman-thomas-crooks-invs|url-status=live}}</ref> Autoritetet kanë deklaruar se nuk dihet se cilat ishin pikëpamjet e tij politike, apo nëse atentati kishte lidhje me to.<ref name="The Guardian-2024-3">{{Cite news|author=Roman Antonio Vargas|date=15 korrik 2024|title=Former classmate describes Trump rally gunman as 'definitely conservative'|url=https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/15/trump-shooter-motive|access-date=15 korrik 2024|publisher=The Guardian|language=en|issn=0261-3077|archive-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718053633/https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/15/trump-shooter-motive|url-status=live}}</ref> Të dhënat federale të financimit të fushatës tregojnë se më 20 janar 2021,<ref>{{Cite news|author=Michael Biesecker|date=14 korrik 2024|title=The political leanings of the man the FBI identified as the shooter were not immediately clear|url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024#00000190-afde-debe-aff0-ffff2fb60000|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024#00000190-afde-debe-aff0-ffff2fb60000|archive-date=13 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=[[Associated Press News]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|author1=Nathan VanderKlippe|author2=Adrian Morrow|date=14 korrik 2024|title=Trump wounded in assassination attempt at rally; suspect, one spectator dead|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-trump-rushed-off-stage-at-rally-in-pennsylvania-after-sounds-of-shots/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240714115812/https://www.theglobeandmail.com/world/article-trump-rushed-off-stage-at-rally-in-pennsylvania-after-sounds-of-shots/|archive-date=14 korrik 2024|publisher=The Globe and Mail|language=en}}</ref> kur ai ishte 17 vjeç,<ref>{{Cite news|author=Alexa Phillips|date=14 korrik 2024|title=Who is Thomas Matthew Crooks, the suspected Donald Trump gunman?|url=https://inews.co.uk/news/world/who-is-thomas-matthew-crooks-donald-trump-shooter-3169196|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714161947/https://inews.co.uk/news/world/who-is-thomas-matthew-crooks-donald-trump-shooter-3169196|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=iNews|language=en}}</ref> Crooks dhuroi 15$ për një grup të pjesëmarrjes në votime, Projekti Progressive Turnout, përmes një platforme të quajtur ActBlue, e cila përdoret nga demokratët dhe organizatat progresive.<ref>{{cite news|author1=Michael Biesecker|author2=Alanna Durkin Richer|author3=Jim Mustian|author4=Michael Balsamo|date=14 korrik 2024|title=What we know about the 20-year-old suspect in the apparent assassination attempt of Donald Trump|url=https://apnews.com/article/trump-assassination-attempt-thomas-matthew-crooks-shooter-881581c46c07025898027143fc9132e5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714142009/https://apnews.com/article/trump-assassination-attempt-thomas-matthew-crooks-shooter-881581c46c07025898027143fc9132e5|archive-date=14 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|newspaper=Associated Press|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|author1=Dan Mangan|author2=Rebecca Picciotto l|author3=Josephine Rozzelle|author4=Kevin Breuninger|author5=Weizhen Tan|date=14 korrik 2024|title=Law Enforcement Identifies Thomas Matthew Crooks, 20, as the Suspected Shooter|url=https://www.cnbc.com/2024/07/13/donald-trump-shot-live-updates.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714055836/https://www.cnbc.com/2024/07/13/donald-trump-shot-live-updates.html|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|website=[[CNBC]]|language=en}}</ref> Ai ishte një republikan i regjistruar;<ref>{{Cite web|author1=Ryan J. Reilly|author2=Kelly O'Donnell|author3=Tom Winter|author4=Jonathan Dienst|date=14 korrik 2024|title=Trump rally shooter identified as 20-year-old Pennsylvania man|url=https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/trump-rally-shooter-identified-rcna161757|access-date=14 korrik 2024|publisher=NBC News|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714054516/https://www.nbcnews.com/politics/politics-news/trump-rally-shooter-identified-rcna161757|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=14 korrik 2024|title=FBI Identifies Thomas Matthew Crooks as 'Subject Involved' in Trump Rally Shooting|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2024-07-14/fbi-identifies-thomas-matthew-crooks-as-subject-involved-in-trump-rally-shooting|agency=Reuters|language=en|work=US News & World Report|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714055632/https://www.usnews.com/news/world/articles/2024-07-14/fbi-identifies-thomas-matthew-crooks-as-subject-involved-in-trump-rally-shooting|url-status=live}}</ref> regjistrimi i tij i votuesve ishte aktiv që nga shtatori 2021, muaji kur ai mbushi 18 vjeç.<ref>{{cite web|title=Who was Thomas Crooks, the shooter who shot Donald Trump and was a registered Republican?|url=https://www.marca.com/en/lifestyle/us-news/presidential-election/2024/07/14/66939b8f268e3e66538b45b3.html|publisher=Marca|language=en|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714161946/https://www.marca.com/en/lifestyle/us-news/presidential-election/2024/07/14/66939b8f268e3e66538b45b3.html|url-status=live}}</ref> FBI tha se nuk kishte "asnjë indikacion për ndonjë problem të shëndetit mendor" në lidhje me Crooks.<ref>{{Cite magazine|author=Chad De Guzman|date=15 korrik 2024|title=What We Know—and Don't Know—So Far About the Trump Rally Gunman|url=https://time.com/6998557/thomas-matthew-crooks-trump-rally-shooter-fbi-motive/|magazine=[[Time (revistë)|TIME]]|language=en|access-date=15 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715142103/https://time.com/6998557/thomas-matthew-crooks-trump-rally-shooter-fbi-motive/|url-status=live}}</ref> ==Pas të shtënave== Trump u transportua në Spitalin Memorial Butler për ekzaminim menjëherë pas të shtënave.<ref>{{cite news|author1=Olivia Rinaldi|author2=Scott MacFarlene|author3=Jacob Rosen|author4=Nicole Sgana|author5=Cara Tabachnick|title=Trump safe after rally shooting, says bullet struck his ear; gunman and audience member dead|url=https://www.cbsnews.com/news/possible-shots-fired-at-trump-rally-in-butler-pennsylvania/|access-date=13 korrik 2024|publisher=CBS News|language=en|archive-date=13 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713224548/https://www.cbsnews.com/news/possible-shots-fired-at-trump-rally-in-butler-pennsylvania/|url-status=live}}</ref> Një zëdhënës i Shërbimit Sekret konfirmoi se ai ishte i sigurt dhe jashtë rrezikut për jetën.<ref name="gunman dead"/><ref name="moment shot"/> Nuk u dha asnjë informacion për kujdesin e tij mjekësor.<ref>{{Cite web|date=17 korrik 2024|title=Trump's campaign has given no official info about his medical care following assassination attempt|url=https://www.pbs.org/newshour/politics/trumps-campaign-has-given-no-official-info-about-his-medical-care-following-assassination-attempt|access-date=18 korrik 2024|website=PBS News|language=en|archive-date=19 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240719073751/https://www.pbs.org/newshour/politics/trumps-campaign-has-given-no-official-info-about-his-medical-care-following-assassination-attempt|url-status=live}}</ref> Motorkada e Trump u largua nga spitali rreth orës 21:30 EDT për në Aeroportin Ndërkombëtar të Pitsburgut.<ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/pittsburgh/video/trump-motorcade-arrives-at-pittsburgh-international-airport-around-10-p-m-after-rally-shooting/|title=Trump motorcade arrives at Pittsburgh International Airport around 10{{nbsp}}p.m. after rally shooting|date=13 korrik 2024|website=CBS News|language=en|location=Aeroporti Ndërkombëtar i Pittsburgh|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714033808/https://www.cbsnews.com/pittsburgh/video/trump-motorcade-arrives-at-pittsburgh-international-airport-around-10-p-m-after-rally-shooting/|url-status=live}}</ref> Trump zbarkoi në Aeroportin Ndërkombëtar të Newark Liberty në [[Nju Xhersi]] në orët e para të 14 korrikut dhe e kaloi natën në [[Trump National Golf Club Bedminster]].<ref>{{cite news|title=Trump returns to NJ after assassination attempt|url=https://abc7ny.com/post/trump-news-former-president-returns-bedminster-nj-after/15058104/|access-date=14 korrik 2024|publisher=[[WABC-TV]]|language=en|date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714114919/https://abc7ny.com/post/trump-news-former-president-returns-bedminster-nj-after/15058104/|url-status=live}}</ref> Siguria në [[Trump Tower]] dhe RNC u forcua pas të shtënave.<ref>{{cite news|author1=Miranda Davis|date=14 korrik 2024|title=Trump to Attend RNC Event With Security Ramped Up After Shooting|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-07-14/trump-sticks-to-plans-to-attend-rnc-convention-after-shooting|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240714201805/https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-07-14/trump-sticks-to-plans-to-attend-rnc-convention-after-shooting|archive-date=14 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|website=Bloomberg News|language=en}}</ref><ref>{{cite news|author1=Alecia Reid|date=13 korrik 2024|title=Security increased at Trump Tower in NYC after shots fired at Trump rally in Pennsylvania|url=https://www.cbsnews.com/newyork/news/trump-tower-security-increased-possible-shots-fired-rally/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714015855/https://www.cbsnews.com/newyork/news/trump-tower-security-increased-possible-shots-fired-rally/|archive-date=14 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|publisher=CBS News New York|language=en}}</ref> [[Skeda:Former President Donald Trump's first public speech since assasination attempt (53886579752) (1).jpg|parapamje|Trump me veshin e fashuar në Konventën Kombëtare Republikane (RNC) më 15 korrik.]] Trump mori pjesë në Konventën Kombëtare Republikane (RNC) më 15 korrik me një fashë që mbulonte të gjithë veshin e tij të djathtë.<ref>{{cite news|title=TTrump enters GOP convention wearing bandage over ear|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4774247-trump-enters-gop-convention-wearing-bandage-over-ear/|website=The Hill|language=en|date=15 korrik 2024|access-date=16 korrik 2024|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716053156/https://thehill.com/homenews/campaign/4774247-trump-enters-gop-convention-wearing-bandage-over-ear/|url-status=live}}</ref> Disa pjesëmarrës të RNC filluan të mbanin fasha të rreme për veshët gjatë konventës,<ref>{{Cite news|author1=Ashley Parker|author2=Meryl Kornfield|author3=Josh Dawsey|date=18 korrik 2024|title=Meet the RNC delegates who have adopted Trump's bandage for their own ears|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/18/rnc-delegates-trump-ear-bandages/|access-date=20 korrik 2024|newspaper=The Washington Post|language=en}}</ref> me një strateg republikan që i tha Washington Post: "Ishte me të vërtetë një moment surreal që njerëzit ende po e përpunojnë, dhe kjo është një shfaqje solidariteti në një moment politik të mbushur me meme."<ref>{{Cite web|date=19 korrik 2024|title=Trump-style ear bandages are new trend at Republican National Convention|url=https://www.reuters.com/world/us/trump-style-ear-bandages-are-new-trend-republican-national-convention-2024-07-18/|access-date=20 korrik 2024|publisher=Reuters|language=en}}</ref> Ky trend u raportua se filloi me delegatin e Arizonës, [[Joe Neglia]], i cili vendosi të fashonte veshin pasi pa Trumpin në paraqitjen e tij të parë mediatike pas atentatit.<ref>{{Cite web|author=Koh Ewe|date=18 korrik 2024|title=Why Republicans Are Wearing Fake Ear Bandages|url=https://time.com/7000028/ear-bandage-fashion-trend-republicans-convention-rnc-trump-shooting/|access-date=20 korrik 2024|magazine=Time|language=en|archive-date=12 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240812023352/https://time.com/7000028/ear-bandage-fashion-trend-republicans-convention-rnc-trump-shooting/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|author=Jocelyn Brumbaugh|date=18 korrik 2024|title=Delegates wearing ear bandages at RNC say it's a sign of solidarity with former President Trump|url=https://www.ksbw.com/article/delegates-ear-bandages-rnc-2024/61629519|access-date=20 korrik 2024|website=KSBW|language=en}}</ref> Fushata e Trump organizoi një fushatë [[GoFundMe]] për mbledhjen e fondeve për pjesëmarrësit e mitingut që u plagosën ose u vranë, duke mbledhur mbi 2 milion dollarë deri më 14 korrik.<ref>{{cite news|author=Sarah Fortinsky|date=14 korrik 2024|title=Trump campaign GoFundMe for rally shooting victims raises more than $2M|url=https://thehill.com/homenews/campaign/4771666-trump-campaign-gofundme-for-rally-shooting-victims-raises-more-than-2-million/|website=The Hill|language=en}}</ref> Uniforma e zjarrfiksit të Comperatore, me emrin e tij të shkruar gabimisht "Compertore",<ref>{{Cite web|author=Jocelyn Brumbaugh|date=19 korrik 2024|title=Explaining the misspelling on Corey Comperatore's firefighting jacket|url=https://www.ksbw.com/article/misspelling-corey-comperatore-firefighter-jacket/61641771|access-date=19 korrik 2024|website=KSBW|language=en}}</ref> u soll në skenë gjatë fjalimit të Trump në RNC. Trump puthi helmetën e Comperatore.<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/tv/news/donald-trump-rnc-firefighter-corey-comperatore-b2582556.html|title=Trump kisses helmet of firefighter shot and killed during assassination attempt|date=19 korrik 2024|access-date=19 korrik 2024|publisher=The Independent|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|author1=Issac Arnsdorf|author2=Josh Dawsey|date=19 korrik 2024|title=Trump recounts assassination attempt to galvanize the GOP he transformed|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/18/trump-republican-nomination-speech-convention/|access-date=19 korrik 2024|newspaper=The Washington Post|language=en|issn=0190-8286}}</ref> Varrimi i Comperatore u bë të nesërmen më 19 korrik.<ref>{{cite web|author1=Eduardo Medina|author2=Isabelle Taft|author3=Emily Cochrane|title=Mourners Gather for Funeral of Man Slain at Trump Rally in Pennsylvania|url=https://www.nytimes.com/2024/07/19/us/corey-comperatore-funeral-trump.html|website=The New York Times|language=en|access-date=19 korrik 2024|date=19 korrik 2024}}</ref> Pas të shtënave, aksionet e lidhura me interesat e medias dhe teknologjisë së Trump përjetuan një rritje të konsiderueshme, si dhe aksionet e kompanive të tjera që mund të përfitonin nga një presidencë e Donald Trump dhe aksionet e kriptomonedhave dhe aksionet e armëve. Aksionet e Trump Media & Technology Group u rritën me 31%, duke e ngritur vlerën e saj të tregut të aksioneve në 7.7 miliardë dollarë dhe aksionet kryesore të lidhura me kriptovalutat, duke përfshirë [[Coinbase]] dhe minerët e bitcoin [[Riot Platforms]] dhe [[Marathon Digital]], panë rritje prej 11% në 18%. Platforma e ndarjes së videove Rumble, e njohur për popullaritetin e saj mes shikuesve konservatorë, pa çmimin e aksioneve të saj të kërcyer me 21%. Këto rritje reflektojnë besimin e rritur të investitorëve në shanset e Trump për të fituar zgjedhjet e ardhshme presidenciale në Shba.<ref>{{Cite news|author1=Medha Singh|author2=Noel Randewich|date=16 korrik 2024|title=Trump Media, gun stocks surge after assassination attempt|url=https://www.reuters.com/markets/us/trump-media-crypto-stocks-jump-odds-trump-victory-rise-after-shooting-2024-07-15/|access-date=16 korrik 2024|publisher=Reuters|language=en}}</ref> ===Hetimi=== FBI po udhëheq një hetim me Divizionin e Sigurisë Kombëtare të Departamentit të Drejtësisë të Shteteve të Bashkuara, Shërbimin Sekret të SHBA-së dhe Byronë e Alkoolit, Duhanit, Armëve të Zjarrit dhe Eksplozivëve.<ref>{{cite web|title=FBI Statement on Incident in Butler, Pennsylvania|url=https://www.fbi.gov/news/press-releases/fbi-statement-on-incident-in-butler-pennsylvania|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714021815/https://www.fbi.gov/news/press-releases/fbi-statement-on-incident-in-butler-pennsylvania|archive-date=14 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|website=Byroja Federale e Hetimit|language=en}}</ref><ref name="gunman dead"/> Incidenti është duke u hetuar si një atentat, dhe gjithashtu si një akt i terrorizmit të brendshëm.<ref>{{Cite web|author=Jill Colvin|date=13 korrik 2024|title=Shooting at Trump rally is being investigated as assassination attempt, AP sources say|url=https://apnews.com/article/trump-vp-vance-rubio-7c7ba6b99b5f38d2d840ed95b2fdc3e5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713045634/https://apnews.com/article/trump-vp-vance-rubio-7c7ba6b99b5f38d2d840ed95b2fdc3e5|archive-date=13 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|website=AP News|language=en}}</ref><ref name="The Guardian-2024-2">{{Cite news|author1=David Smith|author2=Ramon Antonio Vargas|date=13 korrik 2024|title=Trump rally shooting being investigated as suspected attempt on his life|url=https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714020639/https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania|archive-date=14 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|publisher=The Guardian|language=en|issn=0261-3077}}</ref><ref name="Associated Press-2024" /> Policia e hoqi kufomën e Crooks nga çatia.<ref name="The New York Times-2024" /> Ai nuk kishte asnjë dokument identifikimi.<ref>{{Cite web|author1=Mark Osborne|author2=Aaron Katersky|author3=Rick Klein|author4=Josh Margolin|author5=Olivia Rubin|author6=Pierrr Thomas|date=14 korrik 2024|title=Trump says he was shot at rally in assassination attempt; spectator killed and shooter dead|url=https://abcnews.go.com/Politics/trump-rushed-off-stage-disturbance-pennsylvania-rally/story?id=111913361|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714002735/https://abcnews.go.com/Politics/trump-rushed-off-stage-disturbance-pennsylvania-rally/story?id=111913361|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|website=ABC News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=13 korrik 2024|title=Federal Investigators have Tentatively Identified Trump Shooter|author1=Kelly O'Donnell|author2=Tom Winter|author3=Jonathan Dienst|url=https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/live-blog/trump-biden-rnc-election-live-updates-rcna161404#rcrd45875|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714034519/https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/live-blog/trump-biden-rnc-election-live-updates-rcna161404#rcrd45875|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=NBC News|language=en}}</ref> FBI konfirmoi identitetin e tij nëpërmjet biometrisë së gjurmëve të gishtërinjve dhe profilizimit të ADN-së.<ref name="gunman dead"/> Eksplozivë u gjetën në shtëpinë e Crooks dhe në makinën që ai përdori për të udhëtuar në miting.<ref name="Associated Press News-2024" /><ref>{{cite web|author1=Sadie Gurman|date=14 korrik 2024|title=Suspected Shooter Had Explosive Devices in His Car, Sources Say|url=https://www.wsj.com/livecoverage/trump-rally-incident/card/suspected-shooter-had-explosive-devices-in-his-car-sources-say-nqpDI2AqQQNtSvYtEpS9?mod=mhp|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714161948/https://www.wsj.com/livecoverage/trump-rally-incident/card/suspected-shooter-had-explosive-devices-in-his-car-sources-say-nqpDI2AqQQNtSvYtEpS9?mod=mhp|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=[[The Wall Street Journal]]|language=en}}</ref> Në xhepin e tij u gjet një telekomandë.<ref>{{cite news|title=Secret Service spotted shooter on roof 20 minutes before gunfire erupted at Trump rally|url=https://abc7chicago.com/post/trump-assassination-attempt-fbi-examines-thomas-matthew-crooks/15064141/|publisher=ABC7 Chicago|language=en|date=17 korrik 2024}}</ref> Crooks kishte dy telefona inteligjentë dhe të paktën një laptop.<ref name="NYT-Phone">{{cite web|author1=Glenn Thrush|author2=Jack Healy|author3=Luke Broadwater|date=17 korrik 2024|title=Gunman's Phone Had Details About Both Trump and Biden, F.B.I. Officials Say|url=https://www.nytimes.com/2024/07/17/us/trump-shooting-crooks-motive.html|access-date=18 korrik 2024|website=The New York Times|language=en|archive-date=19 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240719073901/https://www.nytimes.com/2024/07/17/us/trump-shooting-crooks-motive.html|url-status=live}}</ref> Menjëherë pas të shtënave, stafi i Laboratorit të FBI-së kryen ekspertizën ligjore të pajisjes celulare në telefonat e tij inteligjentë, gjë që nënkupton mposhtjen e masave të sigurisë të pajisjeve. Kjo, sipas një studiuesi të [[Electronic Frontier Foundation]], është bërë duke përdorur një pajisje Cellebrite ose një metodë të pazbuluar të brendshme.<ref>{{cite web|author=Gaby Del Valle|date=15 korrik 2024|title=It's never been easier for the cops to break into your phone|url=https://www.theverge.com/24199357/fbi-trump-rally-shooter-phone-thomas-matthew-crooks-quantico-mdtf|access-date=18 korrik 2024|website=The Verge|language=en|archive-date=19 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240719073908/https://www.theverge.com/24199357/fbi-trump-rally-shooter-phone-thomas-matthew-crooks-quantico-mdtf|url-status=live}}</ref><ref name="NYT-Phone" /><ref>{{cite web|author1=Omer Benjakob|title=FBI Used Israeli Tech to Unlock Smartphone of Trump's Shooter, Hoping for a Breakthrough|url=https://www.haaretz.com/us-news/2024-07-17/ty-article/.premium/fbi-used-israeli-tech-to-unlock-smartphone-of-trumps-shooter-hoping-for-a-breakthrough/00000190-c25a-d258-a3ff-e6dbed4d0000|website=Haaretz|language=en|access-date=18 korrik 2024|date=17 korrik 2024}}</ref> Ata zbuluan se Crooks kishte kërkuar për imazhe të Trump, Biden dhe disa figurave të tjera publike në [[Google]], si dhe kishte kërkuar datat e mitingjeve të Trumpit dhe Konventës Kombëtare Demokratike.<ref name="NYT-Phone" /> Hetuesit zbuluan gjithashtu se në prill 2024, ai kishte bërë kërkime në lidhje me çrregullimin madhor depresiv, megjithëse nuk ka pasur një përcaktim nëse ai ishte diagnostikuar.<ref name="AP-MDD">{{Cite news|title=Rally shooter had photos of Trump, Biden and other US officials on his phone, AP sources say|url=https://apnews.com/article/trump-assassination-attempt-shooting-federal-investigation-2a90bdfd23ba9c3569cb9c29a459e87b|date=18 korrik 2024|access-date=22 korrik 2024|publisher=[[Associated Press]]|language=en}}</ref><ref name="CBSnewsMDD">{{Cite news|title=What have investigators learned about Trump rally shooter Thomas Matthew Crooks?|url=https://www.cbsnews.com/pittsburgh/news/trump-rally-shooter-thomas-matthew-crooks-investigation|date=18 korrik 2024|access-date=22 korrik 2024|publisher=[[CBS News]]|language=en}}</ref> Hetuesit zbuluan se një postim që i atribuohet atij ishte bërë në platformën e lojrave [[Steam]], duke thënë se "13 korriku do të jetë premiera ime, shikoni se si do të shpaloset".<ref>{{cite news|author1=Sean Lyngaas|author2=Evan Perez|title=Investigators now believe account on gaming site in would-be assassin's name is fake|url=https://edition.cnn.com/2024/07/18/politics/thomas-matthew-crooks-steam/index.html|publisher=CNN|date=18 korrik 2024|language=en}}</ref> Megjithatë, deri më 18 korrik, FBI besonte se llogaria që bëri këtë koment në Steam nuk i përkiste Crooks. Drejtori i FBI-së [[Christopher Wray]] kishte zbuluar se më 6 korrik, Crooks kishte bërë një kërkim në Google se "sa larg ishte Oswald nga Kennedy", duke iu referuar atentatit të John F. Kennedy-t dhe se ai ishte regjistruar për mitingun e Trump në atë datë. Ai kishte zbuluar gjithashtu se dy orë para atentatit, Crooks fluturoi me një dron pranë tubimit.<ref name="AP-JFK_drone">{{Cite news|title=Trump rally gunman looked online for information about Kennedy assassination, FBI director says|url=https://apnews.com/article/fbi-trump-assassination-attempt-shooting-f1ff0a636f3e2e1a28762c400852167e|date=24 korrik 2024|access-date=24 korrik 2024|publisher=[[Associated Press]]|language=en}}</ref><ref name="CBS-JFK_drone">{{Cite news|title=House to vote on bipartisan task force to investigate Trump assassination attempt|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-shooting-house-task-force-vote/|date=24 korrik 2024|access-date=24 korrik 2024|publisher=[[CBS News]]|language=en}}</ref> Më 25 korrik, FBI tha se donte të intervistonte Trump, si viktimë e krimit, për të marrë deklaratën e viktimës.<ref>{{Cite web|author=Evan Perez|author2=Alayna Treene|date=26 korrik 2024|title=FBI seeking to interview Trump as part of assassination attempt investigation|url=https://www.cnn.com/2024/07/26/politics/fbi-trump-interview-assassination-attempt/index.html|access-date=26 korrik 2024|website=CNN|language=en}}</ref> ===Kritikat ndaj masave të sigurisë=== Masat e marra nga Shërbimit Sekret, përgjegjës për mbrojtjen e ish-presidentit gjatë tubimit, u përballën me kritika për mossigurimin e hyrjes në çatinë e ndërtesës nga e cila Crooks kreu të shtënat. Tre snajperë policie ishin të pranishëm në ndërtesë, por asnjë nuk ishte i pranishëm në çati ose në gjendje ta mbulonte atë.<ref name="Forbes-2024" /><ref>{{cite web|author1=Michael Biesecker|author2=Rebecca Santana|author3=Michael Kunzelman|date=14 korrik 2024|title=The Secret Service is investigating how a man who shot and injured Trump was able to get so close|url=https://apnews.com/article/secret-service-trump-rally-4e3415b1461f5acefbc8e1fadad0375b|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714215105/https://apnews.com/article/secret-service-trump-rally-4e3415b1461f5acefbc8e1fadad0375b|archive-date=14 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|publisher=Associated Press News|language=en}}</ref><ref>{{cite web|author1=Jon Schuppe|author2=Janelle Griffith|author3=Rich Schapiro|author4=Dasha Burns|date=13 korrik 2024|title='A fundamental security failure': How did a gunman open fire on a Trump rally?|url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/gunman-open-fire-trump-rally-rcna161746|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715132421/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/gunman-open-fire-trump-rally-rcna161746|archive-date=15 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|website=NBC|language=en}}</ref><ref>{{cite web|author=Josh Meyer|date=14 korrik 2024|title=What went wrong? How did Secret Service allow shooter to get so close to Trump?|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/14/was-trump-shooting-secret-service-fail/74400138007/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715173115/https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/14/was-trump-shooting-secret-service-fail/74400138007/|archive-date=15 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|website=USA Today|language=en}}</ref> Burimet lokale të zbatimit të ligjit të intervistuara nga BeaverCountian.com thanë se kjo ishte për shkak të "planifikimit jashtëzakonisht të dobët" dhe mungesës së stafit.<ref name="rangefinderbeaver">{{cite web|url=https://beavercountian.com/content/daily/beaver-county-officer-warned-of-seeing-man-with-rangefinder-before-trump-was-shot|title=Exclusive: County Officer Warned of Seeing Man With Rangefinder Before Trump was Shot|date=15 korrik 2024|author=John Paul|website=Beaver County News|language=en|access-date=18 korrik 2024|archive-date=27 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240727065300/https://beavercountian.com/content/daily/beaver-county-officer-warned-of-seeing-man-with-rangefinder-before-trump-was-shot|url-status=live}}</ref> Ligjvënësit demokratë dhe republikanë shprehën shqetësime rreth asaj që ata i perceptuan si gabime që ekspozuan Trumpin ndaj të shtënave me armë.<ref>{{cite web|author1=Josh Gerstein|author2=Kyle Cheney|date=14 korrik 2024|title='Massive security breach': Secret Service under scrutiny after gunman got clear shot at Trump|url=https://www.politico.com/news/2024/07/14/secret-service-trump-shooting-rally-00168158|website=Politico|language=en}}</ref> Shërbimi Sekret deklaroi se shtoi burime mbrojtëse për të akomoduar oraret e udhëtimit të fushatës, duke kundërshtuar pretendimet se nuk ka ofruar mbrojtje shtesë të kërkuar për Trumpin.<ref>{{cite web|author=Ivana Saric|date=14 korrik 2024|title=What to know about Secret Service Director Kimberly Cheatle|url=https://www.axios.com/2024/07/14/secret-service-kimberly-cheatle-trump-shooting|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715190115/https://www.axios.com/2024/07/14/secret-service-kimberly-cheatle-trump-shooting|archive-date=15 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|website=Axios|language=en}}</ref> Drejtoresha e Shërbimit Sekret [[Kimberly Cheatle]] pranoi se gabimi ishte "i papranueshëm".<ref>{{Cite web|author1=Julia Reinstein|author2=Luke Barr|author3=Quinn Owen|author4=Alexander Mallin|author5=Jack Date|date=17 korrik 2024|title=ABC Exclusive: Trump rally shooting 'unacceptable,' Secret Service director says|url=https://abcnews.go.com/US/trump-rally-shooting-unacceptable-secret-service-director-abc-exclusive/story?id=111962314|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715235459/https://abcnews.go.com/US/trump-rally-shooting-unacceptable-secret-service-director-abc-exclusive/story?id=111962314|archive-date=15 korrik 2024|access-date=16 korrik 2024|website=ABC News|language=en}}</ref> Në një ndryshim, Shërbimi Sekret më vonë pranoi se kishte mohuar kërkesat nga fushata e Trump për siguri shtesë për dy vitet e fundit. Kërkesat përfshinin snajperë shtesë dhe ekipe speciale për ngjarje në natyrë.<ref>{{Cite news|author1=Zolan Kanno-Youngs|author2=Maggie Haberman|date=21 korrik 2024|title=Secret Service Says It Denied Earlier Trump Requests for More Federal Resources|url=https://www.nytimes.com/2024/07/20/us/politics/secret-service-trump-shooting.html|access-date=21 korrik 2024|publisher=The New York Times|language=en|issn=0362-4331|archive-date=27 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240727070754/https://www.nytimes.com/live/2024/07/22/us/secret-service-hearing-trump-cheatle/secret-service-trump-shooting#secret-service-trump-shooting|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|author1=Josh Dawsey|author2=Carol D. Leonnig|date=21 korrik 2024|title=Secret Service said to have denied requests for more security at Trump events|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2024/07/20/trump-secret-service-security-attempted-assassination/|access-date=21 korrik 2024|newspaper=Washington Post|language=en|issn=0190-8286|archive-date=20 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720233344/https://www.washingtonpost.com/nation/2024/07/20/trump-secret-service-security-attempted-assassination/|url-status=live}}</ref> Disa politikanë dhe zyrtarë të shquar, kryesisht republikanë, argumentuan se punësimi i DEI nga administrata Biden kishte komprometuar trajnimin e Shërbimit Sekret.<ref name="Wired">{{Cite web|author=David Gilbert|date=15 korrik 2024|title=The Right Is Blaming Women and DEI for the Secret Service's Failure in Trump Shooting|url=https://www.wired.com/story/right-wing-conspiracy-dei-secret-service-women-blame-trump-shooting/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715161401/https://www.wired.com/story/right-wing-conspiracy-dei-secret-service-women-blame-trump-shooting/|archive-date=15 korrik 2024|access-date=18 korrik 2024|magazine=Wired|language=en|issn=1059-1028}}</ref> Drejtoresha e Shërbimit Sekret Kimberly Cheatle dhe agjentet femra që shërbenin në detajet e sigurisë së Trump u përballën me shqyrtim, veçanërisht pas publikimit të videos që tregonte një nga agjentët që kishte vështirësi për të mbajtur armën e saj dhe strukej mbrapa Trumpit.<ref name="Wired" /><ref>{{cite news|author=James Crisp|date=15 korrik 2024|title='Diversity hire' Secret Service chief blamed for Trump shooting security failings|url=https://www.telegraph.co.uk/us/politics/2024/07/15/secret-service-chief-blamed-trump-shoot-security-failings/|access-date=15 korrik 2024|publisher=The Telegraph|language=en|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715191143/https://www.telegraph.co.uk/us/politics/2024/07/15/secret-service-chief-blamed-trump-shoot-security-failings/|url-status=live}}</ref> Trump e mbrojti agjenten femër të Shërbimit Sekret kundër kritikave dhe përgëzoi trimërinë e saj.<ref>{{cite news|date=29 korrik 2024|title=Trump defends ‘beautiful’ female Secret Service agent who faced backlash after shooting|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trump-shooting-female-secret-service-b2587759.html/|publisher=The Independent|language=en}}</ref> Presidenti Biden urdhëroi një rishikim të pavarur mbi sigurinë federale të ofruar nga Shërbimi Sekret, në mënyrë që të kuptonte sesi personi i armatosur gati sa nuk vrau Trumpin me një pamje të qartë. Gjetjet e këtij rishikimi do të bëhen publike. Për më tepër, Biden udhëzoi Shërbimin Sekret të rivlerësonte të gjitha protokollet e sigurisë për Konventën Kombëtare Republikane në [[Milwaukee]], ku Trump pritej të nominohej zyrtarisht si kandidati republikan për zgjedhjet presidenciale më 5 nëntor.<ref>{{Cite news|author1=Steve Holland|author2=Nandita Bose|date=15 korrik 2024|title=Biden orders review of Trump's security after rally shooting|url=https://www.reuters.com/world/us/biden-calls-unity-after-trump-assassination-attempt-2024-07-14/|access-date=16 korrik 2024|publisher=[[Reuters]]|language=en}}</ref> Kandidati i pavarur presidencial Robert F. Kennedy Jr u ​​miratua për të marrë mbrojtjen e Shërbimit Sekret dy ditë pas atentatit kundër Trump. Kennedy kishte kërkuar më parë mbrojtje nga Shërbimi Sekret, por u refuzua nga Sekretari i Departamentit të Sigurisë Kombëtare, [[Alejandro Mayorkas]]. Në vend të kësaj, Kennedy ishte mbështetur në një firmë private sigurie për kohëzgjatjen e fushatës së tij presidenciale.<ref>{{cite web|author1=Conor Murray|date=15 korrik 2024|title=Trump Joins Growing Calls For RFK Jr To Receive Secret Service Protection—Here's How That Works|url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2024/07/15/trump-joins-growing-calls-for-rfk-jr-to-receive-secret-service-protection/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715193244/https://www.forbes.com/sites/conormurray/2024/07/15/trump-joins-growing-calls-for-rfk-jr-to-receive-secret-service-protection/|archive-date=15 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|website=Forbes|language=en}}</ref><ref>{{cite web|author=Ivana Saric|date=15 korrik 2024|title=RFK Jr. to get Secret Service protection after Trump rally shooting|url=https://www.axios.com/2024/07/15/rfk-jr-secret-service-trump|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715211514/https://www.axios.com/2024/07/15/rfk-jr-secret-service-trump|archive-date=15 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|website=Axios|language=en}}</ref> Më 22 korrik, Cheatle dëshmoi përpara Komitetit të Dhomës së Përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara për Mbikëqyrjen dhe Përgjegjshmërinë; New York Times raportoi se ajo nuk arriti t'i përgjigjej pyetjeve themelore në lidhje me atentatin.<ref name="Broadwater-2024">{{Cite news|author1=Luke Broadwater|author2=David A. Fahrenthold|author3=Hamed Aleaziz|author4=Campbell Robertson|date=22 korrik 2024|title=Seeking Answers, Lawmakers From Both Parties Ask Secret Service Chief to Quit|url=https://www.nytimes.com/2024/07/22/us/politics/kimberly-cheatle-secret-service-hearing.html|access-date=23 korrik 2024|publisher=The New York Times|language=en|issn=0362-4331|archive-date=23 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240723124918/https://www.nytimes.com/2024/07/22/us/politics/kimberly-cheatle-secret-service-hearing.html|url-status=live}}</ref> Ligjvënësit nga të dyja partitë kërkuan dorëheqjen e saj. Ajo dha dorëheqjen një ditë më pas.<ref>{{cite web|author1=Luke Barr|author2=Aaron Katersky|author3=Julia Reinstein|title=Secret Service Director Kimberly Cheatle resigns: Sources|url=https://abcnews.go.com/US/secret-service-director-kimberly-cheatle-resigns-sources/story?id=111990439|website=ABC News|language=en|access-date=23 korrik 2024|date=23 korrik 2024|archive-date=23 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240723145050/https://abcnews.go.com/US/secret-service-director-kimberly-cheatle-resigns-sources/story?id=111990439|url-status=live}}</ref> Sipas The New York Times, agjencitë e zbatimit të ligjit që ndihmuan Shërbimin Sekret ditën e të shtënave ishin Policia e Shtetit të Pensilvanisë, Departamenti i Policisë së Qytetit Butler, Sherifi i Qarkut Butler, Byroja e Policisë së Pitsburgut dhe ekipet taktike të shumë qarqeve.<ref>{{cite news|author1=Campbell Robertson|author2=Kate Kelly|author3=Jeanna Smialek|author4=Hamed Aleaziz|title=Dozens of Local Police Officers Were at Trump's Rally. Very Few Were Watching a Critical Area|url=https://www.nytimes.com/2024/07/20/us/politics/trump-rally-police-secret-service-shooting.html|publisher=The New York Times|language=en|date=20 korrik 2024|access-date=21 korrik 2024|archive-date=27 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240727070754/https://www.nytimes.com/2024/07/20/us/politics/trump-rally-police-secret-service-shooting.html|url-status=live}}</ref> Komisioneri i Policisë së Shtetit të Pensilvanisë dëshmoi se oficerët në ngjarje ishin të zënë duke iu përgjigjur mbi 100 emergjencave të lidhura me vapën dhe duke trajtuar raporte të shumta të individëve të dyshimtë në tubim, gjë që nuk u konsiderua e pazakontë.<ref name="nytjuly28">{{Cite news|date=28 korrik 2024|title=Gunman at Trump Rally Was Often a Step Ahead of the Secret Service|url=https://www.nytimes.com/2024/07/28/us/politics/trump-shooting-thomas-crooks-secret-service.html|publisher=The New York Times|language=en|access-date=28 korrik 2024|archive-date=28 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240728193511/https://www.nytimes.com/2024/07/28/us/politics/trump-shooting-thomas-crooks-secret-service.html|url-status=live}}</ref> ===Fotografia e Trump=== Fotografi Evan Vucci i Associated Press kapi imazhe të Trumpit, i cili ishte i gjakosur dhe me grushtin në ajër, i rrethuar nga agjentët e Shërbimit Sekret dhe me flamurin amerikan në sfond. Këto fotografi morën lavdërime dhe komplimente në të gjithë vëndin.<ref>{{cite web|author=Matthew Loh|title=The man who photographed a bloodied and defiant Trump says he 'knew it was a moment in American history that had to be documented'|website=Business Insider|language=en|date=14 korrik 2024|url=https://www.businessinsider.com/photographer-donald-trump-assassination-attempt-photos-blood-evan-vucci-2024-7|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714173233/https://www.businessinsider.com/photographer-donald-trump-assassination-attempt-photos-blood-evan-vucci-2024-7|url-status=live}}</ref> Fotot u shpërndanë menjëherë në rrjetet sociale dhe televizion dhe u shpërndanë gjerësisht nga aleatët e Trumpit, duke përfshirë Komitetin Kombëtar të Senatorit Republikan, anëtarët e familjes dhe anëtarët republikanë të Kongresit.<ref>{{cite web|author1=Andrew Solender|author2=Stef W. Kight|title=GOP lawmakers rally around image of bloodied Trump|url=https://www.axios.com/2024/07/14/trump-shooting-republican-reaction-blood|website=[[Axios (uebfaqe)|Axios]]|language=en|date=13 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714020141/https://www.axios.com/2024/07/14/trump-shooting-republican-reaction-blood|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author1=Nancy Cook|author2=Anna Jean Kaiser|date=14 korrik 2024|title=Bold and Bloodied Trump Seizes the Moment After Being Shot|url=https://www.bloomberg.com/news/features/2024-07-14/trump-s-defiance-after-assassination-attempt-boosts-2024-election-bid|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20240715191847/https://www.bloomberg.com/news/features/2024-07-14/trump-s-defiance-after-assassination-attempt-boosts-2024-election-bid|archive-date=15 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|website=[[Bloomberg News]]|language=en}}</ref> Këto foto u panë si një kapsulë e forcës, elasticitetit, patriotizmit, vetë Donald Trumpit, Shteteve të Bashkuara, si dhe luftës së vazhdueshme kulturore në vend.<ref>{{Cite news|author=Jonathan Jones|date=15 korrik 2024|title='Is this what a second Trump presidency will be like?' – our art critic on the chilling shooting image|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/article/2024/jul/15/trump-presidency-shooting-image-assassination-attempt-art-critic|access-date=16 korrik 2024|publisher=The Guardian|language=en|issn=0261-3077|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716141317/https://www.theguardian.com/artanddesign/article/2024/jul/15/trump-presidency-shooting-image-assassination-attempt-art-critic|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Asha Patel|date=15 korrik 2024|title=Locals react to historic photo of Trump after assassination attempt|url=https://winknews.com/2024/07/15/locals-react-historic-photo-trump-assassination-attempt/|access-date=16 korrik 2024|website=WINK News|language=en|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716001922/https://winknews.com/2024/07/15/locals-react-historic-photo-trump-assassination-attempt/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Costance Grady|date=15 korrik 2024|title=The pure media savvy of Trump's fist pump photo, explained by an expert|url=https://www.vox.com/culture/360711/trump-fist-pump-photo-explained-expert-media-savvy-politics|access-date=16 korrik 2024|website=Vox|language=en|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716001039/https://www.vox.com/culture/360711/trump-fist-pump-photo-explained-expert-media-savvy-politics|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Trump assassination attempt upends 2024 election|publisher=BBC News|language=en|date=15 korrik 2024|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cd172rp02e0o|access-date=19 korrik 2024|archive-date=19 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240719124828/https://www.bbc.co.uk/news/articles/cd172rp02e0o|url-status=live}}</ref> Gjithashtu një tjetër foto që u shpërnda masivisht ishte ajo e fotografit të New York Times, [[Doug Mills]], i cili kapi momentin kur plumbi po depërtonte në veshin e Trumpit.<ref>{{Cite news|author=John Ismay|date=14 korrik 2024|title=Photo Appears to Capture Path of Bullet Used in Assassination Attempt|url=https://www.nytimes.com/2024/07/14/us/politics/photo-path-trump-assassination.html|access-date=28 korrik 2024|publisher=The New York Times|language=en|issn=0362-4331|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714051956/https://www.nytimes.com/2024/07/14/us/politics/photo-path-trump-assassination.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Heath Parkes-Hupton|date=14 korrik 2024|title=Stunning images capture assassination attempt on Donald Trump|url=https://www.news.com.au/world/north-america/us-politics/stunning-images-capture-assassination-attempt-on-donald-trump/news-story/1b1df5974626caf9a93518718c8105d5|access-date=28 korrik 2024|website=news.com.au|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714093114/https://www.news.com.au/world/north-america/us-politics/stunning-images-capture-assassination-attempt-on-donald-trump/news-story/1b1df5974626caf9a93518718c8105d5|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 korrik 2024|title=In a world of moving pictures, photographs capture indelible moments in Trump assassination attempt|url=https://apnews.com/article/trump-photo-flag-iconic-bullet-f668b7dcc7b365a319a5daaac582775d|access-date=28 korrik 2024|website=AP News|language=en|archive-date=30 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730102527/https://apnews.com/article/trump-photo-flag-iconic-bullet-f668b7dcc7b365a319a5daaac582775d|url-status=live}}</ref> ==Reagimet== Shkencëtarët politikë,<ref>{{Cite web|author=Jason Ma|date=14 korrik 2024|title=Trump assassination attempt makes election win more likely, and Americans' willingness to use political violence may be highest since Civil War, Ian Bremmer says|url=https://fortune.com/2024/07/13/donald-trump-assassination-attempt-election-win-political-violence-civil-war-ian-bremmer/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714170510/https://fortune.com/2024/07/13/donald-trump-assassination-attempt-election-win-political-violence-civil-war-ian-bremmer/|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|website=Fortune|language=en}}</ref><ref name="The New York Times-2024-3">{{Cite news|author1=Peter Baker|author2=Simon J. Levien|author3=Michael Gold|date=14 korrik 2024|title=Shooting at Trump Rally Comes at Volatile Time in American History|url=https://www.nytimes.com/2024/07/14/us/politics/trump-assassination-attempt-wounded.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714070034/https://www.nytimes.com/2024/07/14/us/politics/trump-assassination-attempt-wounded.html|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=The New York Times|language=en|issn=0362-4331}}</ref> historianë<ref>{{Cite web|author1=Tony Diver|author2=Roland Oliphant|date=14 korrik 2024|title=From Lincoln to Trump: The bloody history of US assassination attempts|url=https://www.telegraph.co.uk/us/politics/2024/07/14/history-of-us-assassination-attempts-from-lincoln-to-trump/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714170510/https://www.telegraph.co.uk/us/politics/2024/07/14/history-of-us-assassination-attempts-from-lincoln-to-trump/|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|website=The Telegraph|language=en}}</ref><ref name="The New York Times-2024-3" /> dhe shumë figura politike demokrate dhe republikane<ref>{{Cite web|author=Sahil Kapur|date=14 korrik 2024|title=Some prominent Republicans lay blame on Democrats after Trump rally shooting|url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/prominent-republicans-lay-blame-democrats-trump-rally-shooting-rcna161774|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714154733/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/prominent-republicans-lay-blame-democrats-trump-rally-shooting-rcna161774|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|website=NBC News|language=en}}</ref> e cilësuan këtë incident pasojë e polarizimit politik në Shtetet e Bashkuara.<ref>{{Cite web|author1=Sarah Ferris|author2=Daniella Diaz|author3=Mia McCarthy|date=13 korrik 2024|title=Dems mute Trump criticism|url=https://www.politico.com/news/2024/07/13/dems-trump-rally-shooting-00167985|access-date=14 korrik 2024|website=[[Politico]]|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155353/https://www.politico.com/news/2024/07/13/dems-trump-rally-shooting-00167985|url-status=live}}</ref> Incidenti solli një simpati të gjerë për Trump në mediat sociale<ref name="Axios-2024">{{Cite web|author=Zachary Basu|date=14 korrik 2024|title=Trump's martyr moment: Assassination attempt transforms campaign|url=https://www.axios.com/2024/07/14/trump-assassination-attempt-martyr-rnc|access-date=14 korrik 2024|website=Axios|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714173257/https://www.axios.com/2024/07/14/trump-assassination-attempt-martyr-rnc|url-status=live}}</ref> dhe figurat publike në të gjithë spektrin politik si brenda dhe jashtë vendit kërkuan ulje të tensioneve,<ref>{{Cite news|author1=Annabelle Timsit|author2=Maham Javaid|author3=Seth Anika Arora|date=14 korrik 2024|title=World leaders react to Trump rally shooting: 'A tragedy for our democracies'|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/14/world-leaders-trump-rally-shooting/|access-date=14 korrik 2024|newspaper=Washington Post|language=en|issn=0190-8286|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155458/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/14/world-leaders-trump-rally-shooting/|url-status=live}}</ref> duke dënuar tentativën për vrasje.<ref name="The New York Times-2024-3" /><ref>{{Cite web|author=Christine Jardine|date=14 korrik 2024|title=Why attempted assassination of Donald Trump has made me reconsider my own political rhetoric|url=https://www.scotsman.com/news/opinion/columnists/donald-trump-attempted-assassination-joe-biden-usa-america-4701309|access-date=15 korrik 2024|website=The Scotsman|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714180433/https://www.scotsman.com/news/opinion/columnists/donald-trump-attempted-assassination-joe-biden-usa-america-4701309|url-status=live}}</ref> ===Donald Trump=== Menjëherë pasi u konfirmua si i sigurt, Trump lëshoi ​​një deklaratë në platformën e tij të mediave sociale [[Truth Social]] duke rrëfyer përvojën e tij, duke falënderuar personelin e zbatimit të ligjit dhe Shërbimin Sekret dhe duke ofruar ngushëllime për familjet e njerëzve të vrarë dhe të plagosur:<ref>{{cite news|author=Hayley Miller|date=13 korrik 2024|title=Trump says bullet 'pierced' his ear in first statement after rally shooting|url=https://www.msnbc.com/top-stories/latest/trump-bullet-ear-rally-shooting-truth-social-rcna161750|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714015854/https://www.msnbc.com/top-stories/latest/trump-bullet-ear-rally-shooting-truth-social-rcna161750|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=[[MSNBC]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|author=Michael Gold|date=13 korrik 2024|title=Trump, on Social Media, Describes Being 'Shot With a Bullet' in the Ear|url=https://www.nytimes.com/2024/07/13/us/politics/trump-statement-shooting-truth-social.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714015035/https://www.nytimes.com/2024/07/13/us/politics/trump-statement-shooting-truth-social.html|archive-date=14 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|newspaper=The New York Times|language=en|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web|author=Jazz Tangcay|date=14 korrik 2024|title=Donald Trump Says Bullet Pierced His Ear: I Felt It 'Ripping Through the Skin'|url=https://variety.com/2024/politics/news/donald-trump-bullet-pierced-ear-rally-shooting-death-1236071454/|access-date=14 korrik 2024|website=Variety|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714012734/https://variety.com/2024/politics/news/donald-trump-bullet-pierced-ear-rally-shooting-death-1236071454/|url-status=live}}</ref> {{Cquote|Dua të falënderoj Shërbimin Sekret të Shteteve të Bashkuara dhe të gjithë Forcat e Zbatimit të Ligjit, për reagimin e tyre të shpejtë për të shtënat që sapo ndodhën në Butler, Pensilvani. Më e rëndësishmja, dua t'i shpreh ngushëllimet e mia familjes së personit të vrarë në tubim, si dhe familjes së një personi tjetër që mbeti i plagosur rëndë. Është e pabesueshme që një akt i tillë mund të ndodhë në vendin tonë. Për momentin nuk dihet asgjë për sulmuesin, i cili tashmë ka vdekur. Më qëlluan me një plumb që më shpoi pjesën e sipërme të veshit të djathtë. E kuptova menjëherë se diçka nuk shkonte në atë që dëgjova një fërshëllimë, të shtëna dhe menjëherë ndjeva plumbin të çante nëpër lëkurë. Kishte shumë gjakderdhje, kështu që atëherë kuptova se çfarë po ndodhte. ZOTI E BEKOFTË AMERIKËN!|author=Donald Trump|source=}} ===Brënda vëndit=== [[Skeda:U.S. President Joseph R. Biden delivers remarks on the attempted assassination of Donald J. Trump (14 July 2024).webm|parapamje|Presidenti i Shba-së, Joe Biden, duke komentuar mbi atentatin ndaj Donald Trumpit, 13 korrik.]] Pas incidentit, Presidenti Joe Biden tha: "Shiko, nuk ka vend në Amerikë për këtë lloj dhune. Është e sëmurë. Është e sëmurë. Është një nga arsyet që ne duhet ta bashkojmë këtë vend... Të gjithë duhet ta dënojnë atë (krimin)." Në një deklaratë të veçantë, ai tha se ishte mirënjohës që Trump ishte i sigurt.<ref>{{Cite news|author=Peter Baker|date=13 korrik 2024|title=Biden Condemns Shooting at Trump Rally, Calling it 'Sick'|url-access=subscription|url=https://www.nytimes.com/2024/07/13/us/politics/biden-trump-rally.html|access-date=14 korrik 2024|publisher=The New York Times|language=en|issn=0362-4331|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714010342/https://www.nytimes.com/2024/07/13/us/politics/biden-trump-rally.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author1=Elena Schneider|author2=Myah Ward|title=Biden: 'There's no place for this kind of violence in America'|url=https://www.politico.com/news/2024/07/13/biden-theres-no-place-for-this-kind-of-violence-in-america-00167984|access-date=13 korrik 2024|website=[[Politico]]|language=en|date=13 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714020529/https://www.politico.com/news/2024/07/13/biden-theres-no-place-for-this-kind-of-violence-in-america-00167984|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author1=Daniel Arkin|author2=Rebecca Shabad|date=13 korrik 2024|title=Biden and other political leaders condemn violence after incident at Trump rally|url=https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/biden-political-leaders-condemn-violence-trump-shooting-rally-rcna161740|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714001622/https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/biden-political-leaders-condemn-violence-trump-shooting-rally-rcna161740|archive-date=14 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|publisher=[[NBC News]]|language=en}}</ref> Biden gjithashtu shprehu publikisht ngushëllimet e tij për Comperatore, duke përshëndetur veprimet e tij si baba.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2024/07/14/politics/corey-comperatore-trump-shooting-victim/index.html|title=Man killed at Trump rally identified as Corey Comperatore by Pennsylvania governor|author1=Zoe Sottile|author2=Kit Maher|date=14 korrik 2024|website=CNN|language=en|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714192354/https://www.cnn.com/2024/07/14/politics/corey-comperatore-trump-shooting-victim/index.html|url-status=live}}</ref> Biden dhe Trump folën në mbrëmjen e incidentit.<ref name="apbidencondemn">{{cite web|title=Biden says 'everybody must condemn' attack on Trump and later speaks with ex-president|url=https://apnews.com/article/biden-statement-trump-shooting-political-violence-6822e3147ffc68781ab3e60d62836cd9|website=AP News|language=en|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714042300/https://apnews.com/article/biden-statement-trump-shooting-political-violence-6822e3147ffc68781ab3e60d62836cd9|url-status=live}}</ref> Më 14 korrik, Biden urdhëroi një rishikim të pavarur të sigurisë së tubimit të Trump dhe paralajmëroi për masa kundër dhunës politike në një fjalim të Zyrës Ovale.<ref>{{cite web|title=In primetime address, Biden says country must not go down road of political violence|url=https://apnews.com/article/biden-trump-shooting-election-2024-704592d02c3421a767112f0bf6d25eb9|website=AP News|language=en|date=14 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714222609/https://apnews.com/article/biden-trump-shooting-election-2024-704592d02c3421a767112f0bf6d25eb9|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Biden to America: "It's time to cool it down"|url=https://www.axios.com/2024/07/15/biden-oval-office-trump-attempted-assassination|website=Axios|language=en|date=14 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715002829/https://www.axios.com/2024/07/15/biden-oval-office-trump-attempted-assassination|url-status=live}}</ref> Kryetari i Dhomës së Përfaqësuesve, [[Mike Johnson]], u zotua të hapë një hetim për të shtënat, duke kërkuar dëshmi nga zyrtarët federalë të zbatimit të ligjit dhe të sigurisë kombëtare. Republikanët e Senatit i kërkuan Senatit të kontrolluar nga demokratët të zhvillojë gjithashtu seanca dëgjimore.<ref>{{cite web|date=13 korrik 2024|title=GOP lawmakers pledge investigations into Trump rally shooting|url=https://thehill.com/homenews/house/4770848-gop-lawmakers-pledge-investigations-into-trump-rally-shooting/|website=The Hill|language=en|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714041742/https://thehill.com/homenews/house/4770848-gop-lawmakers-pledge-investigations-into-trump-rally-shooting/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=14 korrik 2024|title=House launches "full investigation" into Trump rally shooting|url=https://www.axios.com/2024/07/14/trump-rally-shooting-oversight-comer-secret-service|website=Axios|language=en|author1=Andrew Solender|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714094142/https://www.axios.com/2024/07/14/trump-rally-shooting-oversight-comer-secret-service|url-status=live}}</ref> Përfaqësuesi republikan i Shba-së [[Mike Collins]] bëri thirrje që një prokuror republikan të akuzojë Biden për nxitje të një vrasjeje.<ref>{{cite web|author=Bailey Schulz|title=Republicans blame Joe Biden for Donald Trump rally shooting|website=USA Today|language=en|date=13 korrik 2024|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/13/biden-trump-bullseye-quote/74397121007/|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714055833/https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/13/biden-trump-bullseye-quote/74397121007/|url-status=live}}</ref> Senatori republikan [[J. D. Vance]] – i zgjedhur më vonë si kandidat i Trumpit<ref>{{Cite web|author1=Paul Steinhauser|author2=Brandon Gillespie|date=15 korrik 2024|title=Trump announces Ohio Sen JD Vance as his 2024 running mate|url=https://www.foxnews.com/politics/trump-announces-ohio-senator-j-d-vance-his-2024-running-mate|access-date=15 korrik 2024|website=Fox News|language=en|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715191415/https://www.foxnews.com/politics/trump-announces-ohio-senator-j-d-vance-his-2024-running-mate|url-status=live}}</ref> – fajësoi retorikën politike të fushatës së Bidenit, ndërsa senatori republikan [[Tim Scott]] fajësoi mesazhet nga "e majta radikale dhe mediat e korporatave".<ref>{{cite news|author1=Michael Scherer|title=Trump allies immediately blame Biden, Democrats for their rhetoric|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/13/trump-shooting-blame-biden-democrats/|access-date=14 korrik 2024|newspaper=The Washington Post|language=en|date=13 korrik 2024}}</ref> Udhëheqësi i shumicës së Dhomës Republikane, [[Steve Scalise]], i cili u plagos rëndë në të shtënat e bejsbollit të Kongresit, tha se udhëheqësit demokratë kishin nxitur "histerinë qesharake" rreth Trumpit dhe bëri thirrje që "retorika ndezëse" të ndalet.<ref name="Semafor-2024">{{cite web|author=David Weigel|title=Republicans blame Democrats for attack on Trump|website=Semafor|language=en|date=14 korrik 2024|url=https://www.semafor.com/article/07/14/2024/republicans-blame-democrats-for-attack-on-trump|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714161949/https://www.semafor.com/article/07/14/2024/republicans-blame-democrats-for-attack-on-trump|url-status=live}}</ref> Përfaqësuesja republikane [[Marjorie Taylor Greene]] kritikoi përfaqësuesin demokrat [[Bennie Thompson]] për paraqitjen e një projekt-ligji që do të heqë mbrojtjen e Shërbimit Sekret nga kriminelët e dënuar, përfshirë Trumpin.<ref name="Semafor-2024" /> [[Jacqueline Marsaw]] – një anëtare e stafit të Thompson – u pushua nga puna pas një postimi në rrjetet sociale ku shkruhej: "Unë nuk e dënoj dhunën, por ju lutem merrni disa mësime të shtënash (të gjuash me armë) që të mos gaboni herën tjetër oops nuk e thashë unë këtë".<ref>{{Cite web|author=Grant McLaughlin|title=Bennie Thompson staffer's Facebook page posts 'don't miss next time' after Trump shooting|url=https://www.clarionledger.com/story/news/politics/elections/2024/07/13/thompson-staffer-page-posts-deletes-words-supporting-trump-shooting/74397767007/|access-date=15 korrik 2024|website=The Clarion-Ledger|language=en|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715190111/https://www.clarionledger.com/story/news/politics/elections/2024/07/13/thompson-staffer-page-posts-deletes-words-supporting-trump-shooting/74397767007/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Alia Shoaib|date=15 korrik 2024|title=Bennie Thompson staffer 'no longer' employed after Trump shooting post|url=https://www.newsweek.com/bennie-thompson-staffer-trump-shooting-1925084|access-date=15 korrik 2024|website=Newsweek|language=en|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715153736/https://www.newsweek.com/bennie-thompson-staffer-trump-shooting-1925084|url-status=live}}</ref> [[Steven Woodrow]], një anëtar demokrat i Dhomës së Përfaqësuesve të Kolorados, postoi në [[Twitter]] në përgjigje të atentatit: "Gjëja e fundit që i duhej Amerikës ishte simpatia për djallin, por ja ku jemi.".<ref name="Washington Examiner-2024">{{cite web|author1=Peter Cordi|title=Democratic lawmaker chides 'sympathy for the devil' after Trump shot at rally|url=https://www.washingtonexaminer.com/news/campaigns/state/3081471/democratic-lawmaker-chides-sympathy-for-the-devil-trump-shot/|newspaper=Washington Examiner|language=en|access-date=14 korrik 2024|date=13 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714031751/https://www.washingtonexaminer.com/news/campaigns/state/3081471/democratic-lawmaker-chides-sympathy-for-the-devil-trump-shot/|url-status=live}}</ref> Postimi i tij u kritikua gjerësisht, përfshirë edhe nga Partia Demokratike e Kolorados;<ref>{{Cite web|author=Landon Haaf|date=13 korrik 2024|title=Colorado Dems decry State House rep's 'sympathy for the devil' post following Trump rally shooting|url=https://www.denver7.com/news/politics/colorado-dems-decry-state-house-reps-sympathy-for-the-devil-post-following-trump-rally-shooting|website=ABC 7 Denver|language=en|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714220212/https://www.denver7.com/news/politics/colorado-dems-decry-state-house-reps-sympathy-for-the-devil-post-following-trump-rally-shooting|url-status=live}}</ref> Woodrow e fshiu llogarinë e tij rreth tre orë pas postimit. Më pas, ai i tha gazetës Washington Examiner se ai e dënonte të shtënat "me kushtet më të forta".<ref name="Washington Examiner-2024" /> Guvernatori i Pensilvanisë [[Josh Shapiro]] denoncoi dhunën politike dhe urdhëroi që flamujt të ulen në gjysmë shtizë për nder të Comperatore, i cili u vra.<ref>{{Cite web|author1=Rebecca Santana|author2=Lindsay Whitehurst|author3=Peter Orsi|date=13 korrik 2024|title=Pennsylvania governor condemns violence against any political party or leader|url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713222136/https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024|archive-date=13 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|publisher=[[Associated Press News]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 korrik 2024|title=Attendee killed at Trump rally was a former fire chief who 'died a hero,' governor says|url=https://www.pbs.org/newshour/politics/attendee-killed-at-trump-rally-was-a-former-fire-chief-who-died-a-hero-governor-says|publisher=PBS Newshour|language=en|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714171411/https://www.pbs.org/newshour/politics/attendee-killed-at-trump-rally-was-a-former-fire-chief-who-died-a-hero-governor-says|url-status=live}}</ref> Guvernatori i Kolorados, [[Jared Polis]], i bëri thirrje Biden që të zgjerojë mbrojtjen e Shërbimit Sekret për kandidatin e pavarur presidencial [[Robert F. Kennedy Jr.]].<ref>{{cite web|author1=Miranda Nazzaro|title=Calls grow for RFK Jr. to get Secret Service protection|website=The Hill|language=en|date=14 korrik 2024|url=https://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/4771060-calls-grow-for-rfk-jr-to-get-secret-service-protection/|access-date=14 korrik 2024}}</ref> Mbrojtja e kandidatëve të pavarur presidencialë nga Shërbimi Sekret konsiderohet sipas nevojës. Biden urdhëroi Shërbimin Sekret ta bënte këtë më 15 korrik.<ref>{{Cite web|author1=Zeke Miller|author2=Colleen Long|date=15 korrik 2024|title=Biden orders Secret Service to protect RFK Jr. after attempt on Trump's life|url=https://apnews.com/article/biden-election-rfk-baf2281a888d736a50d78a3ae4188521|access-date=18 korrik 2024|website=AP News|language=en|archive-date=17 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717213927/https://apnews.com/article/biden-election-rfk-baf2281a888d736a50d78a3ae4188521|url-status=live}}</ref> Ish-presidenti George W. Bush e quajti atentatik "frikacak" dhe duartrokiti reagimin e Shërbimit Sekret.<ref>{{Cite news|author1=Jesse Byrnes|date=13 korrik 2024|title=George W. Bush condemns 'cowardly attack' at Trump rally|url=https://thehill.com/news/4770413-george-w-bush-condemns-cowardly-attack-trump-rally/mlite/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713235139/https://thehill.com/news/4770413-george-w-bush-condemns-cowardly-attack-trump-rally/mlite/|archive-date=13 korrik 2024|access-date=13 korrik 2024|website=The Hill|language=en}}</ref> Ish-presidentët Barack Obama dhe Bill Clinton dhe ish-sekretarja e shtetit [[Hillary Clinton]], e cila ishte kundërshtarja e Trump në zgjedhjet presidenciale të 2016-ës, dënuan gjithashtu sulmin dhe i uruan Trump një shërim të shpejtë.<ref>{{cite web|author1=Brett Samuels|date=13 korrik 2024|title=Obama condemns apparent shooting at Trump rally, wishes former president 'quick recovery'|url=https://thehill.com/blogs/in-the-know/4770436-obama-apparent-shooting-trump-rally/|access-date=14 korrik 2024|website=The Hill|language=en}}</ref> [[Mike Pence]], i cili shërbeu si zëvendës President i Shteteve të Bashkuara gjatë mandatit të Trumpit (2017–2021) si dhe rival në zgjedhjet presidenciale republikane 2024, lëshoi ​​një deklaratë duke thënë: "Unë dhe Karen falënderojmë Zotin që Presidenti Trump është i sigurt dhe po shërohet pas tentativës së vrasjes së djeshme”, duke lavdëruar Shërbimin Sekret për reagimin e tyre të shpejtë për të cilin Pence mendoi se “padyshim i shpëtoi jetën”, duke shtuar: “Nuk ka vend në Amerikë për dhunë politike dhe ajo duhet dënuar botërisht”.<ref>{{cite news|author1=Kelsey Walsh|title=Mike Pence condmens political violence|url=https://www.goodmorningamerica.com/news/live-updates/donald-trump-rally-shooting-assassination-attempt-111916828/mike-pence-condmens-political-violence-111926382?offset=38|access-date=15 korrik 2024|publisher=Good Morning America|language=en|agency=ABC News|date=14 korrik 2024|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716144149/https://www.goodmorningamerica.com/news/live-updates/donald-trump-rally-shooting-assassination-attempt-111916828/mike-pence-condmens-political-violence-111926382?offset=38|url-status=live}}</ref> Qendra Carter, e themeluar nga ish-presidenti [[Jimmy Carter]], dënoi sulmin dhe u bëri thirrje amerikanëve që të "përqafojnë civilizimin".<ref>{{cite web|author1=Catherine Lucey|date=14 korrik 2024|title=Former Presidents Call for Civility in Politics|url=https://www.wsj.com/livecoverage/trump-rally-incident/card/obama-says-everyone-should-be-relieved-trump-wasn-t-seriously-hurt-octiuvMoIOTud2GlKJBP|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714161109/https://www.wsj.com/livecoverage/trump-rally-incident/card/obama-says-everyone-should-be-relieved-trump-wasn-t-seriously-hurt-octiuvMoIOTud2GlKJBP|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|newspaper=The Wall Street Journal|language=en}}</ref> [[John Hinckley Jr.]], i cili tentoi të vriste presidentin Ronald Reagan në vitin 1981, tha se "dhuna nuk është rruga e duhur".<ref>{{Cite web|author=Miranda Nazarro|date=17 korrik 2024|title=John Hinckley Jr. says 'violence is not the way' after Trump shooting|url=https://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/4777948-john-hinckley-denounces-violence/|access-date=18 korrik 2024|website=The Hill|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 korrik 2024|title=John Hinckley, who shot Ronald Reagan, condemns assassination attempt of Trump|author=Gustaf Kilander|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/john-hinckley-ronald-reagan-donald-trump-assassination-b2582205.html|access-date=19 korrik 2024|website=The Independent|language=en|archive-date=19 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240719074445/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/john-hinckley-ronald-reagan-donald-trump-assassination-b2582205.html|url-status=live}}</ref> Mark Webb, një peshkop i [[Kisha Metodiste Globale|Kishës Metodiste Globale]] – besimi i krishterë në të cilin Corey Comperatore kishte anëtarësim – deklaroi se tentativa e vrasjes ishte një "akt i pakuptimtë dhune dhe urrejtjeje" dhe u kërkoi të gjithëve "të ngushëllojnë ata që vajtojnë dhe ofrojnë me guxim premtimi i ringjalljes dhe jetës së re nëpërmjet Jezu Krishtit”.<ref name="Fenton2024"/> [[Këshilli Kombëtar i Kishave]] dënoi atentatin, së bashku me "polarizimin toksik, retorikën e urrejtjes dhe demonizimin dhe denigrimin e atyre që kanë mendime të ndryshme".<ref name="NCC2024">{{cite web|title=Statement on Political Violence and Trump Assassination Attempt|url=https://nationalcouncilofchurches.us/statement-on-political-violence-and-trump-assassination-attempt/|website=[[Këshilli Kombëtar i Kishave]]|language=en|access-date=17 korrik 2024|date=16 korrik 2024|archive-date=17 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717213432/https://nationalcouncilofchurches.us/statement-on-political-violence-and-trump-assassination-attempt/|url-status=live}}</ref> Kryepeshkopi [[Timothy Broglio]], i cili është gjithashtu president i Konferencës së Shteteve të Bashkuara të Peshkopëve Katolikë, lëshoi ​​një deklaratë duke dënuar të shtënat si dhunë politike, duke theksuar se ajo nuk është kurrë një zgjidhje për mosmarrëveshjet politike.<ref>{{Cite web|date=14 korrik 2024|title=Donald Trump wounded in assassination attempt|url=https://www.vaticannews.va/en/world/news/2024-07/donald-trump-wounded-in-assassination-attempt.html|access-date=14 korrik 2024|website=Vatican News|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714114103/https://www.vaticannews.va/en/world/news/2024-07/donald-trump-wounded-in-assassination-attempt.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=U.S. Bishops' President Condemns Political Violence and Calls for Prayers for Peace|url=https://www.usccb.org/news/2024/us-bishops-president-condemns-political-violence-and-calls-prayers-peace|access-date=14 korrik 2024|website=USCCB|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714114105/https://www.usccb.org/news/2024/us-bishops-president-condemns-political-violence-and-calls-prayers-peace|url-status=live}}</ref> ===Jashtë vëndit=== Shumë krerë shtetesh dhe qeverish, si dhe organizatash ndërkombëtare, dënuan të shtënat dhe i shprehën urimet më të sinqerta për Trump.<ref>{{Cite web|date=14 korrik 2024|title=Global leaders condemn assassination attempt targeting former US President Donald Trump|url=https://apnews.com/article/us-trump-shooting-global-reaction-72aa3d6e6b756b9704a9c3dd9cfc52e9|access-date=15 korrik 2024|website=AP News|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714094201/https://apnews.com/article/us-trump-shooting-global-reaction-72aa3d6e6b756b9704a9c3dd9cfc52e9|url-status=live}}</ref><ref name="voanews">{{Cite web|author=Nike Ching|date=14 korrik 2024|title=World leaders condemn assassination attempt targeting former US President Trump|url=https://www.voanews.com/a/world-leaders-react-to-trump-rally-shooting/7697379.html|access-date=15 korrik 2024|website=Zëri i Amerikës|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714094637/https://www.voanews.com/a/world-leaders-react-to-trump-rally-shooting/7697379.html|url-status=live}}</ref> Kryeministri i Kanadasë, [[Justin Trudeau]], lëshoi ​​një deklaratë në mediat sociale se ishte i sëmurë nga sulmi, duke shtuar se "mendimet e mia janë me ish-presidentin Trump, ata në ngjarje dhe të gjithë amerikanët". Trudeau foli me Trump në telefon pas sulmit.<ref>{{cite news|author1=Kendra Mangione|title='Horrific act': Shooting at Trump rally condemned by Trudeau, Poilievre|url=https://www.ctvnews.ca/politics/horrific-act-shooting-at-trump-rally-condemned-by-trudeau-poilievre-1.6963273|access-date=15 korrik 2024|work=CTV News|language=en|date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714152843/https://www.ctvnews.ca/politics/horrific-act-shooting-at-trump-rally-condemned-by-trudeau-poilievre-1.6963273|url-status=live}}</ref> Në Mbretërinë e Bashkuar, kryeministri [[Keir Starmer]] dënoi sulmin duke thënë se ai ishte i tmerruar nga sulmi ndaj Trump, duke deklaruar se dhuna politike "nuk ka vend në shoqërinë tonë".<ref>{{cite news|author1=Jennifer McKiernan|title=UK politicians react with shock to attack on Trump|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czd9jej784do|access-date=15 korrik 2024|publisher=BBC News|language=en|date=14 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715191152/https://www.bbc.co.uk/news/articles/czd9jej784do|url-status=live}}</ref> [[Buckingham Palace]] konfirmoi më 15 korrik se [[Mbreti Charles III]] i kishte shkruar Trump pas atentatit.<ref>{{cite news|author1=Ian Aikman|title=King writes to Trump after assassination attempt|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c51ykzn0739o|access-date=15 korrik 2024|publisher=BBC News|language=en|date=15 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715091800/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c51ykzn0739o|url-status=live}}</ref> Kryeministri i Skocisë, [[John Swinney]], e dënoi gjithashtu incidentin.<ref>{{cite web|author=Jessica Elgot|date=14 korrik 2024|title='No place in our societies': UK political figures condemn Trump shooting|publisher=[[The Guardian]]|language=en|url=https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/14/uk-political-figures-condemn-trump-shooting-keir-starmer-boris-johnson|access-date=15 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715190616/https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/14/uk-political-figures-condemn-trump-shooting-keir-starmer-boris-johnson|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author1=Gemma Ryder|title=Donald Trump shooting condemned by John Swinney and Keir Starmer|url=https://www.dailyrecord.co.uk/news/uk-world-news/donald-trump-shooting-condemned-john-33238983|access-date=15 korrik 2024|publisher=Daily Record|language=en|date=14 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715190617/https://www.dailyrecord.co.uk/news/uk-world-news/donald-trump-shooting-condemned-john-33238983|url-status=live}}</ref> Kryeministri [[Narendra Modi]] i Indisë dënoi ashpër incidentin, duke deklaruar se "dhuna nuk ka vend në politikë dhe demokraci" dhe i uroi Trumpit një shërim të shpejtë.<ref>{{cite web|url=https://x.com/narendramodi/status/1812315611940176344|title=Deeply concerned by the attack on my friend, former President Donald Trump|publisher=Twitter|language=en|access-date=18 korrik 2024}}</ref> Kryeministri [[Anthony Albanese]] i Australisë dënoi të shtënat, duke thënë se "nuk ka vend për dhunë në procesin demokratik" dhe shtoi se ishte i lehtësuar kur dëgjoi se Trump ishte në gjënje të mirë shëndetsore.<ref>{{Cite news|author1=Josh Butler|date=14 korrik 2024|title=Australian PM says 'no place for violence in democratic process' after Trump assassination attempt|url=https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/14/australian-pm-says-no-place-for-violence-in-democractic-process-after-trump-assasination-attempt|access-date=16 korrik 2024|publisher=The Guardian|language=en|issn=0261-3077|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714062118/https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/14/australian-pm-says-no-place-for-violence-in-democractic-process-after-trump-assasination-attempt|url-status=live}}</ref> Kryeministri [[Christopher Luxon]] i Zelandës së Re tha se ishte tronditur kur dëgjoi për atë që kishte ndodhur, duke shtuar se "asnjë vend nuk duhet të ndeshet me një dhunë të tillë politike".<ref>{{cite web|author=Adsm Pearse|title=NZ political leaders band together to condemn 'political violence' following Trump shooting|website=The New Zealand Herald|language=en|date=14 korrik 2024|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/politics/donald-trump-shooting-nz-political-leaders-condemn-political-violence-following-rally-attack/DJGVPFQXMBC2ZAADMCWHPRTHR4/|access-date=16 korrik 2024|archive-date=17 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717211919/https://www.nzherald.co.nz/nz/politics/donald-trump-shooting-nz-political-leaders-condemn-political-violence-following-rally-attack/DJGVPFQXMBC2ZAADMCWHPRTHR4/|url-status=live}}</ref> Kancelari [[Olaf Scholz]] i Gjermanisë dënoi të shtënat si një "sulm ndaj demokracisë", duke e përshkruar sulmin ndaj Trump si të neveritshëm dhe duke i uruar ish-presidentit një shërim të shpejtë.<ref>{{cite news|date=14 korrik 2024|title=Scholz: Trump assassination attempt is attack on democracy|url=https://www.deutschland.de/en/news/scholz-trump-assassination-attempt-is-attack-on-democracy|website=deutschland.de|language=en|access-date=15 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715190619/https://www.deutschland.de/en/news/scholz-trump-assassination-attempt-is-attack-on-democracy|url-status=live}}</ref> Udhëheqës të tjerë evropianë që dënuan të shtënat ishin [[Viktor Orbán]] i Hungarisë,<ref name="voanews"/> [[Simon Harris]] i Irlandës,<ref>{{cite news|title=Trump shooting 'a horrific and heinous act' – Taoiseach|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c4ngkxpp3y3o|access-date=14 korrik 2024|publisher=BBC News|language=en|date=14 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715191148/https://www.bbc.co.uk/news/articles/c4ngkxpp3y3o|url-status=live}}</ref> [[Giorgia Meloni]] e Italisë,<ref>{{Cite web|title=World leaders express solidarity with Trump after assassination attempt|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/14/world-reacts-to-shooting-at-trump-campaign-rally|access-date=14 korrik 2024|publisher=Al Jazeera|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714093325/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/14/world-reacts-to-shooting-at-trump-campaign-rally|url-status=live}}</ref> [[Luc Frieden]] i Luksemburgut<ref>{{cite web|title=Failed assassination attempt: 'No place for political violence', says PM Frieden as world leaders denounce attack on Trump|website=RTL Today|language=en|date=14 korrik 2024|url=https://today.rtl.lu/news/luxembourg/a/2213757.html|access-date=17 korrik 2024|archive-date=17 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717045936/https://today.rtl.lu/news/luxembourg/a/2213757.html|url-status=live}}</ref> dhe [[Volodymyr Zelenskyy]] i Ukrainës.<ref name="voanews"/> Presidenti i Turqisë [[Recep Tayyip Erdoğan]] zhvilloi një bisedë telefonike me Trump dhe vlerësoi "trimërinë e tij".<ref>{{cite news|title=Turkey's Erdogan praises Trump's 'bravery' in call with former president - Al-Monitor: Independent, trusted coverage of the Middle East|url=https://www.al-monitor.com/originals/2024/07/turkeys-erdogan-praises-trumps-bravery-call-former-president|access-date=25 korrik 2024|website=al-monitor.com|date=18 korrik 2024|language=en|archive-date=24 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724001756/https://www.al-monitor.com/originals/2024/07/turkeys-erdogan-praises-trumps-bravery-call-former-president|url-status=live}}</ref> Kryeministri i Izraelit [[Benjamin Netanyahu]] publikoi një video duke dënuar të shtënat dhe tha se ishte një sulm ndaj institucioneve demokratike kudo në botë.<ref>{{cite news|author1=Shan Li|title=Israel's Netanyahu, Other Middle East Leaders Condemn Shooting Attack|url=https://www.wsj.com/livecoverage/trump-rally-incident/card/israeli-prime-minister-netanyahu-prays-for-trump-s-speedy-recovery-W2b707c9ttzVvsNxUKlO|publisher=The Wall Street Journal|language=en|access-date=16 korrik 2024|date=14 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715080434/https://www.wsj.com/livecoverage/trump-rally-incident/card/israeli-prime-minister-netanyahu-prays-for-trump-s-speedy-recovery-W2b707c9ttzVvsNxUKlO|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Netanyahu 'shocked by apparent attack' on Trump as world leaders decry violence|url=https://www.timesofisrael.com/netanyahu-shocked-by-apparent-attack-on-trump-as-world-leaders-decry-violence/|access-date=16 korrik 2024|publisher=The Times of Israel|language=en|date=14 korrik 2024|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716105447/https://www.timesofisrael.com/netanyahu-shocked-by-apparent-attack-on-trump-as-world-leaders-decry-violence/|url-status=live}}</ref> Sekretari i Përgjithshëm i [[NATO]]-s [[Jens Stoltenberg]] deklaroi se u trondit kur mori vesh për të shtënat, duke dënuar sulmin ndaj Trumpit dhe duke i uruar ish-presidentit një shërim të shpejtë.<ref>{{cite news|author1=Christian Baha|title=NATO's Stoltenberg 'shocked' by attempt on Trump's life|url=https://breakingthenews.net/Article/NATO%27s-Stoltenberg-%27shocked%27-by-attempt-on-Trump%27s-life/62365924|publisher=Breaking the News|language=en|date=14 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715190619/https://breakingthenews.net/Article/NATO%27s-Stoltenberg-%27shocked%27-by-attempt-on-Trump%27s-life/62365924|url-status=live}}</ref> [[António Guterres]], Sekretari i Përgjithshëm i [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombeve të Bashkuara]], u konfirmua nga një zëdhënës i OKB-së se e kishte dënuar ashpër atentatin, duke e përshkruar atë si një akt dhune politike.<ref>{{cite news|title=UN chief condemns Trump shooting, calls it 'act of political violence'|url=https://www.deccanherald.com/world/un-chief-condemns-trump-shooting-calls-it-act-of-political-violence-3104932|access-date=15 korrik 2024|publisher=Deccan Herald|language=en|date=14 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715190620/https://www.deccanherald.com/world/un-chief-condemns-trump-shooting-calls-it-act-of-political-violence-3104932|url-status=live}}</ref> Presidentja e Komisionit Evropian [[Ursula von der Leyen]] lëshoi ​​një deklaratë duke thënë se ishte "thellësisht e tronditur" nga ngjarjet në tubim dhe ofroi ngushëllime për familjen e anëtarit të ndjerë të audiencës, Corey Comperatore.<ref>{{cite news|title=EU Chief Von Der Leyen 'Deeply Shocked' By Shooting At Trump Rally|url=https://www.barrons.com/news/eu-chief-von-der-leyen-deeply-shocked-by-shooting-at-trump-rally-117cc667|publisher=Barron's|agency=Agence France-Presse|language=en|date=14 korrik 2024|access-date=15 korrik 2024|archive-date=15 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715194255/https://www.barrons.com/news/eu-chief-von-der-leyen-deeply-shocked-by-shooting-at-trump-rally-117cc667|url-status=live}}</ref> [[Dmitry Peskov]], sekretari i shtypit i presidentit rus [[Vladimir Putin]], dënoi ngjarjen, duke shtuar se të shtënat u zhvilluan në një atmosferë të krijuar nga udhëheqja e Biden, në kontekstin e asaj që ai argumentoi se ishin përpjekje për të larguar Trumpin nga arena politike.<ref>{{cite web|title=Russia accuses Biden administration of creating atmosphere for attack on Trump|publisher=[[Reuters]]|language=en|url=https://www.reuters.com/world/us/russia-accuses-biden-administration-creating-atmosphere-attack-trump-2024-07-14/|date=14 korrik 2024|author1=Alexander Marrow|access-date=14 korrik 2024}}</ref> [[Kuba]] fajësoi industrinë e armëve të SHBA-së dhe rritjen e dhunës politike në Amerikë.<ref name="wapoworld">{{Cite news|author1=Annabelle Timsit|author2=Maham Javaid|author3=Anika Arora Seth|date=14 korrik 2024|title=World leaders react to Trump rally shooting: 'A tragedy for our democracies'|url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/14/world-leaders-trump-rally-shooting/|access-date=14 korrik 2024|newspaper=The Washington Post|language=en|issn=0190-8286|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155458/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/14/world-leaders-trump-rally-shooting/|url-status=live}}</ref> Kryeministri i Gjeorgjisë [[Irakli Kobakhidze]] dhe zyrtarë të tjerë të qeverisë gjeorgjiane fajësuan për sulmin "Partinë e Luftës Globale", një teori e përsëritur e konspiracionit nga partia [[Ëndrra Gjeorgjiane]] që pretendon ekzistencën e një organizate misterioze ndërkombëtare që ushtron ndikim në botën perëndimore nga hijet.<ref name=":0"/><ref>{{cite web|author=Tamar Tabatadze|date=14 korrik 2024|title=Majority leader condemns attack against President Trump|url=https://1tv.ge/lang/en/news/majority-leader-condemns-attack-against-president-trump/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714221847/https://1tv.ge/lang/en/news/majority-leader-condemns-attack-against-president-trump/|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=[[First Channel (Georgian TV channel)|1 TV]]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=19 maj 2024|title=Freemasons and 'global war party' conspiring against Georgia, ruling party claims|url=https://www.politico.eu/article/freemasons-global-war-party-conspiring-georgian-dream-party-claims-russia-ivanishvili/|publisher=[[Politico]]|language=en|author=Gabriel Gavin|access-date=14 korrik 2024|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714224031/https://www.politico.eu/article/freemasons-global-war-party-conspiring-georgian-dream-party-claims-russia-ivanishvili/|url-status=live}}</ref> ===Online=== Kjo ngjarje u komentua shumë nga përdoruesit e internetit.<ref name="BBC News-2024-3">{{Cite web|author=Marianna Spring|date=14 korrik 2024|title=How conspiracy theories swirled after Donald Trump shooting|url=https://www.bbc.com/news/articles/cyr7pyd0687o|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714181059/https://www.bbc.com/news/articles/cyr7pyd0687o|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|website=[[BBC News]]|language=en}}</ref><ref name="Washington Post-2024">{{Cite news|author=Taylor Lorenz|date=14 korrik 2024|title='BlueAnon' conspiracy theories flood social media after Trump rally shooting|url=https://www.washingtonpost.com/technology/2024/07/14/blueanon-conspiracy-theories-trump-rally-shooting/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714224035/https://www.washingtonpost.com/technology/2024/07/14/blueanon-conspiracy-theories-trump-rally-shooting/|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|newspaper=The Washington Post|language=en|issn=0190-8286}}</ref> Kishte shumë aktivitet në [[Twitter]].<ref name="The Telegraph-2024"/> Postimet në këtë platformë fituan miliona shikime në orët e para pas atentatit;<ref name="NBC News-2024"/> Fjala "Trump" ishte tema kryesore në trend, me mbi 228,000 postime.<ref name="NBC News-2024"/> Një transmetim i drejtpërdrejtë në Twitter u ndoq nga qindra mijëra përdorues.<ref name="NBC News-2024"/> Postimet, fotografitë dhe videot në lidhje me ngjarjen jo vetëm që u panë nga llogaritë që përdoruesit po ndiqnin, por gjithashtu u shfaqën dukshëm në burimet algoritmike të përdoruesve "për ju".<ref name="BBC News-2024-3"/> Ngjarja u diskutua gjithashtu edhe në platforma të tjera si [[4chan]],<ref name="NBC News-2024"/><ref name="The Independent-2024"/><ref name="cbsdisinfo">{{Cite web|author1=Julia Ingram|author2=Cait Bladt|date=15 korrik 2024|title=Misinformation and conspiracy theories swirl in wake of Trump assassination attempt|url=https://www.cbsnews.com/news/trump-rally-shooting-misinformation-conspiracy-theories/|access-date=16 korrik 2024|publisher=[[CBS News]]|language=en|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716141327/https://www.cbsnews.com/news/trump-rally-shooting-misinformation-conspiracy-theories/|url-status=live}}</ref> [[TikTok]],<ref name="The Independent-2024"/> [[Reddit]],<ref name="The Independent-2024"/> [[Instagram]] dhe [[Threads]].<ref name="NBC News-2024"/> Shpërthime të ngjashme aktiviteti ndodhën në uebsajtin pro-Trumpit "patriots.win"<ref name="The New York Times-2024-5"/> dhe [[Telegram]];<ref name="NBC News-2024"/> në këtë të fundit, disa grupe të ekstremit të djathtë kryen një "model të fshirjes masive të postimeve [...] në rast se ishte një prej tyre".<ref name="The Guardian-2024">{{Cite news|author=George Chidi|date=14 korrik 2024|title=Cool heads needed as political fringe dwellers spread disinformation after Trump shooting|url=https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/14/cool-heads-needed-as-political-fringe-dwellers-spread-disinformation-after-trump-shooting|access-date=16 korrik 2024|publisher=The Guardian|language=en|issn=0261-3077|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716141318/https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/14/cool-heads-needed-as-political-fringe-dwellers-spread-disinformation-after-trump-shooting|url-status=live}}</ref> Temat e diskutimit (si në krahun e majtë<ref name="Washington Post-2024"/> dhe në krahun e djathtë<ref name="The New York Times-2024-5">{{Cite news|author1=Tiffany Hsu|author2=Sheera Frenkel|author3=Ken Bensinger|date=15 korrik 2024|title=The Gunshots Rang Out. Then the Conspiracy Theories Erupted Online.|url=https://www.nytimes.com/2024/07/15/technology/trump-shooting-conspiracy-theories.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715205246/https://www.nytimes.com/2024/07/15/technology/trump-shooting-conspiracy-theories.html|archive-date=15 korrik 2024|access-date=16 korrik 2024|publisher=The New York Times|language=en|issn=0362-4331}}</ref>) përfshinin detaje të organizimit të sigurisë, kush ishte fajtori për sulmin,<ref name="BBC News-2024-3"/> çfarë lloj arme kishte përdorur atentatori,<ref name="The Guardian-2024"/> dhe nëse gjuha e përdorur nga disa politikan në media kishte "ngjallur tensione" dhe kishte luajtuar një rol në motivimin e atentatit.<ref name="BBC News-2024-3"/> ''[[The Atlantic]]'' i përshkroi posterat si "përpjekje për të bërë rendin e tyre mes çrregullimeve intensive".<ref name="The Atlantic-2024"/> Një numër shumë i madh i pretendimeve të bëra në periudhën menjëherë pas atentatit ishin të paverifikuara ose supozuese, duke përfshirë përpjekje të shumta të dështuara për identifikimin e autorit.<ref name="NBC News-2024"/> Shumë nga këto pretendime dolën të rreme, ndërsa të tjera ishin shaka ose mashtrime të qëllimshme.<ref name="NBC News-2024">{{Cite web|date=14 korrik 2024|title=Conspiracy theories about the Trump rally shooting flourish online|url=https://www.nbcnews.com/tech/internet/trump-rally-shooting-conspiracy-theories-flourish-online-rcna161752|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714185028/https://www.nbcnews.com/tech/internet/trump-rally-shooting-conspiracy-theories-flourish-online-rcna161752|archive-date=14 korrik 2024|access-date=14 korrik 2024|publisher=NBC News|language=en}}</ref> Ndërsa disa njerëz në internet (përfshirë përdoruesit me bindje të majtë,<ref name="Washington Post-2024"/> të djathtë,<ref name="The New York Times-2024-5"/> dhe botët) sygjeruan ose pretenduan se atentati ishte inskenuar si një flamur i rremë dhe fjalët "Trump" dhe "inskenuar" ishin shkurtimisht dy temat me tendencën më të lartë në periudhën menjëherë pas atentatit;<ref name="The Telegraph-2024">{{Cite news|author=James Titcomb|date=15 korrik 2024|title=Bots push conspiracy theory that Trump shooting was staged|url=https://www.telegraph.co.uk/business/2024/07/15/bots-push-conspiracy-theory-trump-shooting-was-staged/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715102937/https://www.telegraph.co.uk/business/2024/07/15/bots-push-conspiracy-theory-trump-shooting-was-staged/|archive-date=15 korrik 2024|access-date=16 korrik 2024|publisher=The Telegraph|language=en|issn=0307-1235}}</ref><ref name="The New York Times-2024-7">{{Cite news|author1=Sheera Frenkel|author2=Tiffany Hsu|date=14 korrik 2024|title=Social Media Platforms Deluged by Unsubstantiated Claims About Trump Rally|url=https://www.nytimes.com/2024/07/13/us/politics/trump-rally-disinformation-x-social-media.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716002610/https://www.nytimes.com/2024/07/13/us/politics/trump-rally-disinformation-x-social-media.html|archive-date=16 korrik 2024|access-date=16 korrik 2024|publisher=The New York Times|language=en|issn=0362-4331}}</ref><ref name="The Atlantic-2024">{{Cite web|author=Ali Breland|date=14 korrik 2024|title=The Trump Shooting Conspiracies Outpaced Reality|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2024/07/trump-assassination-attempt-conspiracy-theories/679012/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715005432/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2024/07/trump-assassination-attempt-conspiracy-theories/679012/|archive-date=15 korrik 2024|access-date=16 korrik 2024|website=The Atlantic|language=en}}</ref> asnjë provë nuk u shfaq për të mbështetur se atentati ishte i rremë.<ref name="The Telegraph-2024"/> Disa pretendime të rreme që fituan vëmëndje të konsiderueshme dolën nga raportet e hershme të medias, të zëvendësuara nga raportet e mëvonshme, duke përfshirë pretendimin se Trump u godit nga një fragment xhami që fluturonte drejt tij nga një kamer që supozohet se ishte copëtuar nga një plumb; kamerat ishin të padëmtuar pas të shtënave.<ref>{{cite web|author1=David Meyer|title=Social media fans conspiracy flames after Trump shooting|url=https://fortune.com/2024/07/15/conspiracy-theories-donald-trump-assassination-attempt-elon-musk-x-meta-dsa/|website=Fortune|language=en|access-date=17 korrik 2024|date=15 korrik 2024|url-access=subscription|archive-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718063454/https://fortune.com/2024/07/15/conspiracy-theories-donald-trump-assassination-attempt-elon-musk-x-meta-dsa/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author1=Alex Kasprak|title=Rumor That Shards of Glass, Not Bullet, Injured Trump in Assassination Attempt Is False|url=https://www.snopes.com/fact-check/bullet-glass-trump-wound/|website=Snopes|language=en|access-date=17 korrik 2024|date=15 korrik 2024|archive-date=17 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717210946/https://www.snopes.com/fact-check/bullet-glass-trump-wound/|url-status=live}}</ref> Pas sulmit, kongresmeni [[Mike Collins]], një republikan në shtetin e [[Georgia]]s, kritikoi një deklaratë që Biden kishte bërë në fillim të muajit<ref name="BBC News-2024-3" /> gjatë një bisede me demokratët e tjerë: "Unë kam një punë, dhe ajo është të mposht Donald Trumpin... Është koha për ta vënë Trumpin në një tabelë qitje."<ref>{{Cite web|author1=Sarah Ferris|author2=Elena Schneider|date=8 korrik 2024|title=Defiant Biden tells donors: 'We're done talking about the debate'|url=https://www.politico.com/live-updates/2024/07/08/congress/defiant-biden-tells-donors-were-done-with-the-debate-00166834|access-date=14 korrik 2024|website=[[Politico]]|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714024001/https://www.politico.com/live-updates/2024/07/08/congress/defiant-biden-tells-donors-were-done-with-the-debate-00166834|url-status=live}}</ref> Reuters tha se "shumë nga mbështetësit e Trump filluan të fajësojnë demokratët, duke kërkuar të kthejnë skenarin se kush e ka nxitur retorikën e nxehtë politike të Amerikës ndërsa rastet e dhunës politike arrijnë majat historike".<ref>{{Cite news|date=15 korrik 2024|title=After Trump shooting, Republicans seek to pin political violence trend on Democrats|author1=Joseph Tanfani|author2=Peter Eisler|url=https://www.reuters.com/world/us/republicans-wake-trump-shooting-seek-pin-political-violence-trend-democrats-2024-07-14/|access-date=18 korrik 2024|publisher=[[Reuters]]|language=en}}</ref> Përfaqësuesi republikan i [[Teksas]]it, [[Keith Self]], argumentoi se gjuha e Bidenit kishte nxitur dhunë.<ref name="The Independent-2024">{{Cite web|author=Alex Woodward|date=14 korrik 2024|title=Trump allies blame assassination attempt on Biden and Democrats|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trump-biden-conspiracy-theories-shooting-mtg-b2579626.html|access-date=16 korrik 2024|website=The Independent|language=en|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716003703/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trump-biden-conspiracy-theories-shooting-mtg-b2579626.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Eric Bradner|date=14 korrik 2024|title=Post shooting, Republicans fault Biden's past rhetoric about Trump|url=https://www.cnn.com/2024/07/14/politics/biden-say-trump-shooting-bullseye/index.html|access-date=14 korrik 2024|website=[[CNN Politics]]|language=en|archive-date=14 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714195813/https://www.cnn.com/2024/07/14/politics/biden-say-trump-shooting-bullseye/index.html|url-status=live}}</ref><ref name="apbidencondemn" /> Biden më vonë kërkoi falje për atë koment, duke thënë: "Ishte një gabim përdorimi i fjalës. Unë nuk thashë shënjestër. Doja të thoja tabelë qitje. Doja të thoja përqendrohuni te Trumpi. Përqendrohuni në atë që ai po bën."<ref name="BBCBidenApology">{{cite web|author1=Christal Hayes|title=Biden admits Trump 'bullseye' comments a mistake|url=https://www.bbc.com/news/articles/cd1rzde0n4do|date=15 korrik 2024|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=21 korrik 2024|archive-date=20 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720210713/https://www.bbc.com/news/articles/cd1rzde0n4do|url-status=live}}</ref> ===Keqinformimi dhe teoritë konspirative=== Keqinformimi, dezinformimi dhe teoritë e konspiracionit në lidhje me tentativën për vrasje gjithashtu u përhapën shpejt në mediat sociale.<ref name="BBC News-2024-3"/><ref name="The New York Times-2024-7"/><ref name="The Guardian-2024"/> Eksperti i keqinformimit të [[MIT]], Adam Berinsky, e përshkroi përhapjen e shpejtë të teorive të tilla në internet si pasqyrim të ndarjes së gjerë politike të përhapur në Shtetet e Bashkuara,<ref name="The New York Times-2024-5" /> kurse autori [[Colin Dickey]] mendoi se përhapja e këtyre teorive ishte për shkak të "marrëdhënies së gjatë të dashurisë me teoritë konspirative të të gjitha llojeve" në Shba.<ref>{{Cite news|author=Colin Dickey|date=18 korrik 2024|title=Why the Trump attack has spawned myriad conspiracies theories – from left and right alike|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/article/2024/jul/18/donald-trump-attack-conspiracy-theories-news-media|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240719074344/https://www.theguardian.com/commentisfree/article/2024/jul/18/donald-trump-attack-conspiracy-theories-news-media|archive-date=19 korrik 2024|access-date=18 korrik 2024|publisher=The Guardian|language=en|issn=0261-3077}}</ref> Korrespondentja e dezinformimit dhe mediave sociale të [[BBC News]], Marianna Spring, tha se "ndryshimi i vërtetë... është mënyra sesi ky lloj zhargoni po përdoret gjerësisht nga përdoruesit mesatarë të mediave sociale" në vend që të jetë në skaj, duke vënë në dukje më tej se shumë nga postimet false "më virale" "erdhën nga përdorues të majtë që ndajnë rregullisht pikëpamjet e tyre anti-Trump".<ref name="BBC News-2024-3" /> Associated Press i përshkroi dy teoritë konkurruese të konspiracionit që po krijohen në internet – se të shtënat ose u organizuan nga Trump ose nga Biden – si “një për çdo fund të spektrit të polarizuar politik të Amerikës”.<ref>{{Cite web|date=18 korrik 2024|title='One screen, two movies': Conflicting conspiracy theories emerge from the Trump rally shooting|url=https://apnews.com/article/trump-assassination-attempt-x-biden-misinformation-bf345b7cd72cc8c243084fe6ba8fa53a|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240719124844/https://apnews.com/article/trump-assassination-attempt-x-biden-misinformation-bf345b7cd72cc8c243084fe6ba8fa53a|archive-date=19 korrik 2024|access-date=18 korrik 2024|website=AP News|language=en}}</ref> Teoritë e konspiracionit fituan popullaritet brenda pak minutash pas atentatit.<ref name="BBC News-2024-3"/><ref>{{Cite news|author=Verity Bowman|date=15 korrik 2024|title=Trump shooting: all seven conspiracy theories examined|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/07/15/trump-shooting-seven-conspiracy-theories-ear-blood-picture/|access-date=17 korrik 2024|publisher=The Telegraph|language=en|issn=0307-1235|archive-date=17 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717212146/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/07/15/trump-shooting-seven-conspiracy-theories-ear-blood-picture/|url-status=live}}</ref> Fjala "e inskenuar" u bë tema e dytë më e preferuar në Twitter,<ref name="NBC News-2024" /> duke gjeneruar afërsisht 600 milion shikime me ndihmën e llogarive bot.<ref name="The Telegraph-2024"/> Përdoruesit e krahut të majtë postuan teori konspirative të një operacioni "flamur të rremë",<ref name="The Atlantic-2024"/> të quajtur "BlueAnon",<ref name="Washington Post-2024" /> duke iu referuar [[QAnon]].<ref>{{Cite news|author=Rosa Silverman|date=16 korrik 2024|title=How the American Left jumped on the conspiracy theory bandwagon|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2024/07/16/how-american-left-jumped-on-the-conspiracy-theory-bandwagon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716210906/https://www.telegraph.co.uk/news/2024/07/16/how-american-left-jumped-on-the-conspiracy-theory-bandwagon/|archive-date=16 korrik 2024|access-date=17 korrik 2024|publisher=The Telegraph|language=en|issn=0307-1235}}</ref><ref>{{Cite news|author=Dan Milmo|date=15 korrik 2024|title=Trump shooting shows conspiracy theories not confined to right wing|url=https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/15/trump-shooting-shows-conspiracy-theories-not-confined-to-right-wing|access-date=17 korrik 2024|publisher=The Guardian|language=en|issn=0261-3077|archive-date=17 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240717211923/https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/15/trump-shooting-shows-conspiracy-theories-not-confined-to-right-wing|url-status=live}}</ref><ref name="Logically Facts">{{Cite web|author1=Ilma Hasan|author2=Kari Nixon|date=17 korrik 2024|title=Assassination bid on Donald Trump fuels conspiracy theories across ideologies|url=https://www.logicallyfacts.com/en/analysis/assassination-bid-donald-trump-conspiracy-theory|access-date=19 korrik 2024|website=[[Logically Facts]]|language=en|archive-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718210130/https://www.logicallyfacts.com/en/analysis/assassination-bid-donald-trump-conspiracy-theory|url-status=dead}}</ref> Pretendimet e rreme përfshinin se të shtënat dhe gjaku në veshin e Trumpit ishin fallco; që aktorët e krizës u përdorën;<ref>{{cite web|author1=Kevin Maimann|title=Conspiracy theories swirl online after Trump assassination attempt|url=https://www.cbc.ca/news/trump-shooting-conspiracy-theories-1.7264395|publisher=CBC.ca|language=en|date=15 korrik 2024|access-date=17 korrik 2024|archive-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718055621/https://www.cbc.ca/news/trump-shooting-conspiracy-theories-1.7264395|url-status=live}}</ref> që viktima që vdiq ishte një "'sakrificë' për ta bërë inskenimin të dukej më realist";<ref name="The Telegraph-2024"/> se të shtënat kishin për qëllim të përmirësonin gjasat e Trump për të fituar zgjedhjet;<ref name="The New York Times-2024-5" /> dhe, sipas një strategu demokrat, se të shtënat u organizuan nga republikanët për të përmirësuar imazhin e Trumpit.<ref name="The Atlantic-2024"/> Gazetari i ''[[The Washington Post]]'', [[Taylor Lorenz]], shkroi se "Ndërsa më shumë amerikanë humbasin besimin në institucionet kryesore dhe u drejtohen komentuesve partizane dhe influencuesve për informacion, ekspertët thonë se ata po shohin një rritje të madhe në prodhimin dhe përhapjen e teorive të konspiracionit të krahut të majtë, një shenjë që shtrembërimi i përbashkët i realitetit nuk po ndodh më kryesisht në të djathtë."<ref name="Washington Post-2024" /> Një sondazh nga Morning Consult dy ditë pas të shtënave nënkuptoi se një në pesë amerikanë besojnë se të shtënat ishin të organizuara, duke përfshirë një të tretën e votuesve të Biden.<ref>{{Cite news|author=Philip Bump|date=16 korrik 2024|title=Analysis {{!}} The main similarity of QAnon and 'BlueAnon' is that they rhyme|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/19/qanon-blue-anon-trump-shooting-conspiracies/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720141600/https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/19/qanon-blue-anon-trump-shooting-conspiracies/|archive-date=20 korrik 2024|access-date=20 korrik 2024|newspaper=[[The Washington Post]]|language=en|issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite web|author=Eli Yokley|date=15 korrik 2024|title=Trump Assassination Attempt Poll Finds Voters Blame Rhetoric, Media|url=https://pro.morningconsult.com/analysis/trump-assassination-attempt-polling|access-date=20 korrik 2024|website=[[Morning Consult]]|language=en|archive-date=20 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720145122/https://pro.morningconsult.com/analysis/trump-assassination-attempt-polling|url-status=live}}</ref> Në rrjetet sociale qarkulluan edhe teori konspirative të krahut të djathtë. "[[Antifa]]" u bë një temë në trend pasi postimet në Twitter fajësuan për të shtënat një "aktivist të shquar të Antifës",<ref name="NBC News-2024" /> ndërsa postimet e tjera pretendonin se autori ishte hebre ose transgjinor.<ref name="The Guardian-2024" /> Një foto e një gruaje transgjinore u pretendua në mediat sociale se ishte e Crooks.<ref>{{Cite web|author=Griffin Eckstein|date=19 korrik 2024|title=Trans woman falsely identified as Trump shooter in far-right smear|url=https://www.salon.com/2024/07/19/trans-woman-falsely-identified-as-shooter-in-far-right-smear/|access-date=25 korrik 2024|website=Salon|language=en|archive-date=24 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724185011/https://www.salon.com/2024/07/19/trans-woman-falsely-identified-as-shooter-in-far-right-smear/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 korrik 2024|title=Fact Check: Transgender woman misidentified as Trump shooter|url=https://www.reuters.com/fact-check/transgender-woman-misidentified-trump-shooter-2024-07-24/|access-date=24 korrik 2024|website=Reuters|language=en}}</ref> [[CBS News]] shkroi se përdoruesit në Twitter pretenduan se "burimet e Shërbimit Sekret u devijuan nga tubimi i Trumpit", një pretendim i pabazuar i mohuar nga një zëdhënës dhe i bërë jehonë nga [[Elon Musk]], si pjesë e "teorisë së pabazë" se agjencia është pjesë e "një komploti" për të hequr qafe ish-presidentin”.<ref name="cbsdisinfo" /> Shumë mbështetës të Trumpit pretenduan se ngjarja ishte një komplot i thellë shtetëror për të parandaluar rizgjedhjen e Trump.<ref>{{Cite news|author=Robert Moore|date=14 korrik 2024|title=Trump's assassination attempt ignites new divisions and conspiracy theories|url=https://www.itv.com/news/2024-07-14/trumps-assassination-attempt-ignites-new-divisions-and-conspiracy-theories|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716144149/https://www.itv.com/news/2024-07-14/trumps-assassination-attempt-ignites-new-divisions-and-conspiracy-theories|archive-date=16 korrik 2024|access-date=16 korrik 2024|publisher=[[ITV News]]|language=en}}</ref> [[Marjorie Taylor Greene]], bazuar në komentet "tabela e qitjes" të Bidenit, tha se "Demokratët donin që kjo të ndodhte"<ref name="The Independent-2024" /> dhe përfaqësuesi i Shba-së Mike Collins bëri pretendimin e rremë se Biden "i dërgoi urdhrat".<ref>{{Cite web|date=15 korrik 2024|title=Fact-checking the wild conspiracy theories related to the attempted Trump assassination|author=Katie Sanders|url=https://www.pbs.org/newshour/politics/fact-checking-the-wild-conspiracy-theories-related-to-the-attempted-trump-assassination|access-date=16 korrik 2024|website=PBS News|language=en|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716051047/https://www.pbs.org/newshour/politics/fact-checking-the-wild-conspiracy-theories-related-to-the-attempted-trump-assassination|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|author=Justin Rohrlich|date=15 korrik 2024|title=Conspiracies take over the internet after Trump assassination attempt|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trump-assassination-attempt-conspiracy-secret-service-b2580168.html|access-date=16 korrik 2024|website=The Independent|language=en|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716065412/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trump-assassination-attempt-conspiracy-secret-service-b2580168.html|url-status=live}}</ref> Sipas The New York Times, pretendimi se Biden orkestroi të shtënat ishte "ndoshta teoria më dominuese" e konspiracionit. Instituti për Dialogun Strategjik e përshkroi këtë si pjesë të një "përhapjeje masive në internet të pretendimeve të rreme".<ref name="The New York Times-2024-5" /> Biden kërkoi falje për këtë koment dy ditë pas atentatit.<ref name="BBCBidenApology"/> Në ditët në vijim pas të shtënave, një teori konspirative u përqendrua në kompaninë e investimeve [[BlackRock]] dhe u përhap nga promovuesit e kriptomonedhave, si vazhdim i tregimeve të mëparshme konspirative që përfshinin këtë kompani. Kjo u nxit nga Crooks që u shfaq në një reklamë të BlackRock në vitin 2022, e cila u filmua në shkollën ku ai kreu arsimin e mesëm.<ref>{{cite web|author1=Michael Workman|author2=Lucy Carter|author3=Matt Martino|title=These are some of the biggest false claims to emerge from Trump's attempted assassination|url=https://www.abc.net.au/news/2024-07-15/abc-news-verify-trump-assassination-attempt-social-media-misinfo/104101040|website=[[ABC News (Australia)]]|language=en|access-date=23 korrik 2024|date=15 korrik 2024|archive-date=23 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240723095621/https://www.abc.net.au/news/2024-07-15/abc-news-verify-trump-assassination-attempt-social-media-misinfo/104101040|url-status=live}}</ref><ref name="Dunn-2024">{{cite web|author1=Will Dunn|title=Why the internet blames BlackRock|url=https://www.newstatesman.com/business/2024/07/why-the-internet-blames-blackrock|website=New Statesman|language=en|access-date=23 korrik 2024|date=15 korrik 2024|archive-date=20 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720024330/https://www.newstatesman.com/business/2024/07/why-the-internet-blames-blackrock|url-status=live}}</ref> Në më pak se një ditë, një postim në Twitter tregonte Crooks në videon e reklamës së BlackRock e cila u shikua më shumë se 17 milion herë.<ref name="Dunn-2024" /> Pas kësaj, videoja u hoq nga kompania.<ref>{{cite web|author1=Michael M. Grynbaum|author2=Maureen Farrell|title=BlackRock Removes Ad From 2022 That Included Images of Trump Gunman|url=https://www.nytimes.com/2024/07/14/us/politics/blackrock-ad-trump-shooting-suspect.html|website=The New York Times|language=en|access-date=23 korrik 2024|date=14 korrik 2024|archive-date=20 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720031748/https://www.nytimes.com/2024/07/14/us/politics/blackrock-ad-trump-shooting-suspect.html|url-status=live}}</ref> Teoria e konspiracionit që disa njerëz kishin njohuri paraprake bazohet në faktin se më 12 korrik 2024, një ditë para atentatit, kompania e investimeve Austin Private Wealth paraqiti një raport në Komisionin e Letrave me Vlerë dhe Shkëmbim duke treguar se kishte shkurtuar 12 milionë aksione të Trump Media & Technology Group (simboli i shenjës DJT) duke vënë bast që aksioni do të binte.<ref name="chung">{{cite web|url=https://www.news.com.au/finance/money/investing/investment-firm-says-massive-short-of-truth-social-stock-before-trump-shooting-was-filed-in-error/news-story/8f9886b3ecf6f1c53d7ad3b737387d2a|author=Frank Chung|title=Truth Social stock before Trump shooting was 'filed in error'|publisher=news.com.au|language=en|date=19 korrik 2024|access-date=24 korrik 2024|archive-date=20 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720190316/https://www.news.com.au/finance/money/investing/investment-firm-says-massive-short-of-truth-social-stock-before-trump-shooting-was-filed-in-error/news-story/8f9886b3ecf6f1c53d7ad3b737387d2a|url-status=live}}</ref> Katër ditë më vonë, depozitimi u ndryshua në 1200 aksione dhe kompania kërkoi falje për gabimin e saj.<ref name="chung"/> Janë raportuar gjithashtu disa teori konspirative antisemitike.<ref>{{cite news|author=Nathan Klabin|date=19 korrik 2024|title=From bullets to bytes: The antisemitic aftermath of Trump's shooting|url=https://www.ynetnews.com/article/bjkve100dr|publisher=YNet News|language=en|access-date=24 korrik 2024|archive-date=20 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720232328/https://www.ynetnews.com/article/bjkve100dr|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=15 korrik 2024|title='Jews try to assassinate Trump!' Antisemitic theories and calls for violence surge|url=https://www.jpost.com/diaspora/antisemitism/article-810332|publisher=Jerusalem Post|language=en|access-date=24 korrik 2024|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716042553/https://www.jpost.com//diaspora/antisemitism/article-810332|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=15 korrik 2024|title=Trump Assassination Attempt Sparks Antisemitic Conspiracy Theories and Violent, "Revenge" Rhetoric|url=https://www.adl.org/resources/blog/trump-assassination-attempt-sparks-antisemitic-conspiracy-theories-and-violent|publisher=Anti-Defamation league|language=en|access-date=18 korrik 2024|archive-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718080046/https://www.adl.org/resources/blog/trump-assassination-attempt-sparks-antisemitic-conspiracy-theories-and-violent|url-status=live}}</ref> == Referime == {{Reflist|3}} ==Lidhje të jashtme== [[Kategoria:Donald Trump]] qdip03zgt9pkz5yu603h7qagl1j4gyd 1 359244 3028964 2843985 2026-09-01T02:28:00Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028964 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ekspozita "Vizatime nga Vendi i Jetës" nga Anastas Kostandini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2684763 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.korcaboom.com/post/ekspozita-vetjake-vizatime-nga-vendi-i-jet%C3%ABs-nga-piktori-i-merituar-anastas-kostandini-sjell-po. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2024 23:40 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ekspozita "Vizatime nga Vendi i Jetës" nga Anastas Kostandini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2807352 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://lajme.rtsh.al/artikull/-vizatime-nga-vendi-i-jetes-ekpozite-personale-e-piktorit-pogradecar-anastas-kostandini. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 qershor 2025 12:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ekspozita "Vizatime nga Vendi i Jetës" nga Anastas Kostandini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2843984 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240714141601/https://www.korcaboom.com/post/ekspozita-vetjake-vizatime-nga-vendi-i-jet%C3%ABs-nga-piktori-i-merituar-anastas-kostandini-sjell-po për lidhjen https://www.korcaboom.com/post/ekspozita-vetjake-vizatime-nga-vendi-i-jet%C3%ABs-nga-piktori-i-merituar-anastas-kostandini-sjell-po. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 tetor 2025 15:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ekspozita "Vizatime nga Vendi i Jetës" nga Anastas Kostandini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028963 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240714140059/https://sot.com.al/kultura/anastas-kostandini-vizatimi-mbetet-nje-ditar-i-vend-jetes/ për lidhjen https://sot.com.al/kultura/anastas-kostandini-vizatimi-mbetet-nje-ditar-i-vend-jetes/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 04:28 (CEST) p9olsraxeucf3xhtuvvztuixmkqje7t 0 362176 3028959 2853189 2026-09-01T01:55:34Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028959 wikitext text/x-wiki Edmond Buharaja - Kompozitor, Studiues dhe Pedagog Shqiptar Prof. Asoc. Dr. Edmond Buharaja (1963-2024)<ref>https://newsbomb.al/aktualitet/trishtim-per-familjen-koleget-dhe-studentet-e-arteve-ndahet-nga-jeta--i343041/</ref> ishte një nga figurat më të rëndësishme në fushën e muzikës dhe muzikologjisë në Shqipëri dhe më gjerë. Ai u nda nga jeta më 12 shtator 2024,<ref>https://durreslajm.al/ndahet-nga-jeta-studiuesi-pedagogu-dhe-kompozitori-edmond-buharaja/</ref> duke lënë pas një trashëgimi të pasur krijimtarie dhe studimi. Buharaja shërbeu si shef i Departamentit të Kompozicionit, Muzikologjisë dhe Dirizhimit (KMDP) në Fakultetin e Muzikës pranë Universitetit të Arteve në Tiranë. Edmond Buharaja lindi në Durrës më 1963 dhe nisi edukimin artistik në shkollat e qytetit të lindjes. Ai studioi kompozicion në Institutin e Lartë të Arteve (ILA) nën drejtimin e kompozitorit të njohur Feim Ibrahimi. Si student, Buharaja u shqua për talentin dhe përkushtimin e tij të palodhur ndaj muzikës. Në vitet e para të karrierës së tij, ai mori pjesë në aktivitetet e para që synonin krijimin e një realiteti pluralist muzikor në Shqipëri. Buharaja mbante pozicione të rëndësishme në disa institucione akademike. Ai ishte titullar në lëndë si: Kompozicion, Kontrapunkt, Harmoni, Analizë Muzikore, Semiotikë dhe Semantikë e Muzikës, Estetikë Muzikore, në Universitetin e Arteve në Tiranë dhe në Universitetin "Haxhi Zeka" në Pejë. Përveç kësaj, ai ishte anëtar i "Gruppo di Analisi e Teoria Musicale" (GATM) në Itali dhe këshilltar i "Rivista di Analisi e Teoria Musicale" (RATM). Ai gjithashtu ishte pjesë e stafit akademik të "Master di I Livello in Analisi e Teoria Musicale" (UNICAL, Itali) dhe pedagog në kuadrin e Erasmus+. Në vitin 2016, Buharaja mbrojti doktoratën në muzikë me një temë inovative dhe sfiduese: "Historiografia e shprehjes muzikore në Shqipëri dhe Diasporë: Nga prania njerëzore në tokën shqiptare deri në shekullin XVI." Ky punim, i ndarë në gjashtë vëllime, u cilësua si një shembull i determinimit dhe profesionalizmit të tij të shkëlqyer. Edmond Buharaja ishte një kompozitor<ref>https://www.vizionplus.tv/arti-ne-zi-humb-jeten-kompozitori-dhe-studiuesi-edmond-buharaja/</ref> me një krijimtari të pasur, duke krijuar kryesisht vepra simfonike dhe të muzikës së dhomës. Disa nga veprat e tij janë ekzekutuar në Shqipëri, Itali dhe Spanjë, duke përfshirë "Eclissi" dhe "Le metamorfosi del cristallo", të cilat u interpretuan nga "Grupo instrumental Siglo XX" në La Coruña. Veprat e tij shquhen për një muzikë që qëndron mbi tekstura dhe struktura formale të lira, duke reflektuar shpirtin e tij krijues dhe inovator. Një nga veprat më të vlerësuara të tij, "Simfonia Alpine me Interlud," u njoh me çmime dhe mirënjohje nga disa prej figurave më të shquara të artit ndërkombëtar. Vepra e tij "Metamorfoza e Kristalit", e shkruar në vitet 1990, solli një qasje të re muzikore në Shqipëri, duke eksploruar mundësitë e shprehjes së lirisë krijuese. Edmond Buharaja ishte një studiues i pasionuar në fushën e teorisë dhe analizës muzikore. Ai ishte themeluesi i kolanës "IUB (Instrumente Universitare Bazë) – Seksioni i Muzikologjisë", ku publikoheshin vetëm studime monografike apo përkthime të tij. Deri më tani janë botuar numrat 1–6 të kësaj kolane, ndërkohë që numrat 7–11 janë në fazë botimi. Botimi i tij "Analiza Schenkeriane", i dedikuar interpretimit organik të strukturave muzikore, u vlerësua nga studiues të njohur ndërkombëtarë si Egidio Pozzi, William Drabkin dhe Susanna Pasticci. Buharaja botoi studime dhe artikuj në Itali, Shqipëri, Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut, duke kontribuar në zhvillimin e studimeve muzikologjike. Universiteti i Arteve në Tiranë, në njoftimin për ndarjen e tij nga jeta, e përshkroi Buharajën si "një studiues dhe kompozitor të përmasave botërore"<ref>{{Cite web |url=https://sot.com.al/kultura/ndahet-nga-jeta-profesor-edmond-buharaja-ua-studiues-dhe-kompozitor-i-permasave-boterore/ |title=Kopje e arkivuar |access-date=13 shtator 2024 |archive-date=13 shtator 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913061041/https://sot.com.al/kultura/ndahet-nga-jeta-profesor-edmond-buharaja-ua-studiues-dhe-kompozitor-i-permasave-boterore/ |url-status=dead }}</ref>, duke theksuar se krijimtaria dhe puna e tij studimore do të mbeten trashëgimi dhe thesar për brezat e ardhshëm. Po ashtu, ai la pas një trashëgimi të pasur në të gjitha trevat shqiptare, përfshirë Universitetin e Arteve në Tiranë, Akademinë e Shkencave të Shqipërisë, Institutin Albanologjik të Prishtinës, dhe Universitetin e Pejës. Edmond Buharaja do të mbahet mend si një kompozitor, studiues dhe pedagog me një kontribut të jashtëzakonshëm në fushën e muzikës dhe studimeve muzikologjike. Ai ishte njeri i ndershëm, i thjeshtë dhe i përkushtuar ndaj mësimdhënies dhe krijimtarisë. Ndërsa la pas një trashëgimi të pasur të veprave muzikore dhe studimeve, emri i tij do të vazhdojë të mbetet i nderuar dhe i kujtuar me respekt. == Burimet == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Kompozitorë shqiptarë]] [[Kategoria:Mësues shqiptarë]] [[Kategoria:Studiues shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1963]] [[Kategoria:Vdekje 2024]] odpdrzr7kldpp3p08dztdwuokkydbtv 4 365953 3028795 2789230 2026-08-31T14:28:49Z Fallbackintoreality 102113 /* */ Shkurtesa e gabuar 3028795 wikitext text/x-wiki {{Thelbi|Materiali mbi personat që jetojnë i shtuar në ''cilëndo'' faqe të Wikipedisë duhet të shkruhet me kujdes dhe vëmendje sa më të lartë për sa i përket [[wikipedia:verifikueshmëria|vërtetimit]], [[Wikipedia:Pikëpamje neutrale|neutralitetit]], dhe [[Wikipedia:Jo hulumtime vetjake|shmangies së hulumtimit vetjak]].}} Redaktorët duhet t'i japin kujdes të posaçëm '''informatave mbi njerëzit që jetojnë''' në ''cilëndo'' faqe në [[Wikipedia]], duke i përfshirë artikujt, faqet e diskutimit, faqet e projektit, dhe draftet.{{Efn|Njerëzit llogariten që jetojnë derisa nuk ka arsyetim të besohet ndryshe. Kjo politikë nuk përfillet në rast të vdekjes së mirëqenë.}} Materiali i tillë kërkon një ndjeshmëri të lartë, dhe duhet t'i përfillet rreptësisht ligjeve që i aplikohen në Kosovë, Shqipëri dhe Maqedoni të Veriut; kësaj politike, dhe principeve themelore të përmbajtjes në Wikipedia: * [[wikipedia:pikëpamje neutrale|Pikëpamja neutrale]] (PN) * [[Wikipedia:Vërtetueshmëria|Vërtetueshmëria]] (V) * [[Wikipedia:Jo hulumtime vetjake|Jo hulumtime vetjake]] (JHV) Wikipedia duhet ta shkruajë artikullin ''saktë''. Bëhuni shumë të prerë kur flitet për përdorimin e [[Wikipedia:Burime të besueshme|burimeve cilësore]]. Të gjitha citimet dhe çfarëdo materiali '''i sfiduar apo me gjasa që të sfidohet''' duhet të përkrahet nga një [[Wikipedia:Burimi i informacionit|citim brenda rreshtit]] drejt një burimi të besueshëm dhe të botuar. Materiali me pikëpyetje rreth njerëzve që jetojnë (ose në ca raste, ata të sapovdekur) që nuk ka burime apo ka burime të këqija — qoftë materiali negativ, pozitiv, neutral, apo thjesht jo i sigurt — '''duhet hequr menjëherë dhe pa pritur për diskutim'''. Përdoruesit që e shkelin këtë politikë në mënyrë këmbëngulëse apo skandaloze [[Wikipedia:Politikë e bllokimit|mund të bllokohen nga redaktimi]]. Biografitë e personave që jetojnë (BPJ) duhet të shkruhen në mënyrë konservative dhe me kujdes ndaj privatësisë së subjektit. [[WP:NUKËSHTË|Wikipedia është enciklopedi]], jo tabloid; nuk e ka për detyrë të jetë sensacionalist, apo të jetë vegël për shpërndarjen e deklaratave tronditëse rreth jetëve të njerëzve; mundësia e lëndimit apo vënies në rrezik të subjektit duhet konsideruar gjithherë kur ushtrohet kujdesi editorial. Kjo politikë i përfillet secilit person që jetojnë të përmendur në një BPJ, qofshin subjekti kryesor i artikullit apo jo, dhe secilës përmendje të tyre përgjatë Wikipedisë, duke përfshirë faqet e diskutimit. [[Wikipedia:Vërtetueshmëria#Përgjegjësia për dëshminë e citateve|Barrën për dëshmi]] e mban personi që shton ose rikthen materialin. == Stili i shkrimit == === Toni === BPJ-të duhet të shkruhen me përgjegjësi, kujdes, dhe me ton të pandikuar, duke shmangur edhe ekzagjerimin edhe nënvlerësimin. Artikujt duhet të dokumentojnë ato që thojnë [[Wikipedia:Burime të besueshme|burimet e besueshme]] [[Wikipedia:Jo hulumtime vetjake|dytësore]] për subjektin, dhe deri diku ato që thonë subjektet për vetveten, në një mënyrë jopartizane. Përmbledhni se si veprimet dhe arritjet e tyre karakterizohen nga burimet e besueshme pa i dhënë peshë të tepruar mbi ngjarjet më të reja. Mos i afishoni njerëzit me etiketa të kontestuara, gjuhë të ngarkuar, apo termat joprecizë, përveç në rastet kur personi përshkruhet ashtu në masë prej burimeve të besueshme. Përdorni më mirë gjuhë direkte dhe të qartë, dhe jepjani vendin fakteve që të flasin për vete. === Barazpesha === Kritika dhe lavdata duhet përfshirë nëse mund të përcjellet tek burimet e besueshme dytësore, përderisa materiali është paraqitur në mënyrë të përgjegjshme, konservative, dhe në një ton jo të ndjeshëm. Kujdes me hapësirën që i jepni pikëpamjeve të caktuara; pikëpamjet joshumicë nuk duhet dhënë më shumë peshë sesa ato të shumicës dhe në shumicën e rasteve s'ia vlen të përfshihen fare. Kërkohet kujdesi me strukturën e artikullit për ta siguruar neutralitetin e përafërt për sa i përket prezantimit të përgjithshëm dhe nëntitujve. Kujdes deklaratave që mbështeten mbi fajësinë përmes ndërlidhjes, dhe përmbajtjes së anuar, keqdashëse apo tejet promocionale. Ideja e shprehur në [[Meta:Eventualism|Eventualizëm]]—që çdo artikull i Wikipedisë është një vepër në punim e sipër, dhe që është në rregull për një artikull të jetë ''përkohësisht'' jo i balancuar sepse eventualisht do të formësohet—''nuk i aplikohet biografive.'' Duke marrë parasysh ndikimin potencial mbi jetët e subjekteve të këtyre biografive, biografitë duhet të jenë gjithherë të drejta ndaj subjekteve të tyre. === Artikuj sulmues === Faqet që s'kanë burime apo kanë ton negativ, sidomos kur duken që janë krijuar me përbuzjen e subjektit si synim kryesor, duhet të fshihen sa më parë nëse nuk ka ndonjë verzion alternativ që respekton rregullat ku mund të kthehet. Joadministratorët duhet t'i etiketojnë me {{T|Grise}}. Krijimi i këtyre faqeve, sidomos kur përsëritet apo bëhet në shpirt të keq, është arsyetim i denjë për bllokim të menjëhershëm. == Shënime == {{Notelist}} {{Udhëzimet dhe politikat e Wikipedias}} [[Kategoria:Politika të Wikipedisë]] h2p93gqwnovogj4g0gl8dsqsdvghbra 0 366456 3028778 2852725 2026-08-31T12:13:17Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028778 wikitext text/x-wiki '''Apostol Pango''' (1937–2015) <ref>{{Cite web |url=https://ih-revista.edu.al/index.php/ih-revista/article/view/364/ |title=Kopje e arkivuar |access-date=18 nëntor 2024 |archive-date=14 dhjetor 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214115931/https://ih-revista.edu.al/index.php/ih-revista/article/view/364/ |url-status=dead }}</ref> Historian dhe studiues shqiptar Apostol Pango ishte një personalitet në historiografinë shqiptare, i njohur për kontributet e tij <ref>https://www.bksh.al/search/Apostol%20Pango/</ref> në studimin e historisë kombëtare dhe rajonale, veçanërisht të zonave të Jugut të Shqipërisë. Ai u dallua si historian, pedagog dhe drejtues institucionesh kulturore. Apostol Pango lindi më 15 maj 1937, në fshatin Topovë të Zagorisë, në rrethin e Gjirokastrës. Arsimin fillor e kreu në vendlindje dhe në Sheper, ndërsa arsimin e mesëm e vazhdoi në shkollën pedagogjike të Shkodrës, një ndër institucionet më të rëndësishme të kohës për përgatitjen e arsimtarëve. Studimet e larta i kreu në Universitetin e Tiranës, në Fakultetin e Histori-Filologjisë, dega Histori, ku u diplomua në vitin 1961. Ky formim i dha bazat për një karrierë të gjatë dhe të suksesshme në fushën e arsimit dhe të kërkimit historik. Pas diplomimit, Apostol Pango punoi si mësues historie në shkollën e mesme të qytetit të Delvinës për një periudhë 16-vjeçare (1961–1977). Gjatë kësaj kohe, ai jo vetëm që edukoi breza të rinjsh, por gjithashtu u angazhua në hulumtime historike për të dokumentuar ngjarje dhe personalitete të rëndësishme të historisë shqiptare. Në vitin 1977, Pango u emërua drejtor i Muzeut Historik të Sarandës, një rol që e mbajti deri në vitin 1998. Në këtë periudhë, ai u angazhua në ruajtjen dhe promovimin e trashëgimisë kulturore dhe historike të zonës së Sarandës dhe Delvinës. Pas krijimit të qendrave kulturore, Pango shërbeu si drejtor i Qendrës Kulturore Sarandë (1996–1998). Apostol Pango ka botuar një sërë veprash që trajtojnë aspekte të ndryshme të historisë shqiptare. Punimet e tij mbulojnë një gamë të gjerë temash, nga lëvizja kombëtare shqiptare në Çamëri deri te biografitë e figurave të rëndësishme kombëtare dhe studime enciklopedike për rajonin e Delvinës dhe Sarandës. Ndër veprat kryesore të tij janë: * "Hasan Tahsimi" (bashkautor, 1982) <ref>https://www.bksh.al/details/100983/</ref> * "Tre luftëtarë të çështjes kombëtare" (1983) <ref>https://www.bksh.al/details/103482/</ref> * "Luftëtarë të penës dhe pushkës" (1985) <ref>https://www.bksh.al/details/103481/</ref> * "Lëvizja kombëtare shqiptare në Çamëri në vitet 1908–1912" (disertacion, 1989) <ref>https://www.bksh.al/details/448850/</ref> * "Namik Delvina: monografi" (1996) <ref>https://www.bksh.al/details/1171/</ref> * "Enciklopedia e Delvinës dhe e Sarandës" (2002) <ref>https://www.bksh.al/details/15569/</ref> * "Delvina: histori e shkurtër" (2008) <ref>https://www.bksh.al/details/44852/</ref> * "Enciklopedia arsimore e rretheve Sarandë dhe Delvinë" (bashkautor, 2009) <ref>https://www.bksh.al/details/46871/</ref> * "Topova e Zagorisë" (bashkautor, 2010) <ref>https://www.bksh.al/details/56533/</ref> * "Kleanthi Koçi, emblemë e drejtësisë shqiptare" (bashkëpunoi, 2012) <ref>https://www.bksh.al/details/65940/</ref> * "300 autorë të huaj për Shqipërinë" (bashkautor, 2014) * "Delvina në regjistrimet osmane" (2015) <ref>https://www.bksh.al/details/90796/</ref>. Puna e Apostol Pangos në historiografi është vlerësuar për ndriçimin e aspekteve më pak të njohura të historisë shqiptare, veçanërisht për rajonet e jugut. Ai mbetet një figurë e respektuar për qasjen e tij të kujdesshme dhe të thelluar ndaj dokumentimit historik, duke lënë pas një trashëgimi të pasur për brezat e ardhshëm të studiuesve. Apostol Pango ndërroi jetë në vitin 2015, duke lënë pas një pasuri intelektuale që vazhdon të jetë një burim i rëndësishëm për historiografinë shqiptare. == Burimet == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Historianë shqiptarë]] [[Kategoria:Mësues shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1937]] [[Kategoria:Vdekje 2015]] 8vtu7zgddfmk2m9gyoa0k4a6t4jmb5t 0 366939 3028993 2878946 2026-09-01T07:59:11Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028993 wikitext text/x-wiki '''Forumi i Gruas Demokratike''' u formua më 7 mars 1990. Gra profesioniste dhe aktiviste si [[Edita Tahiri|Edita Tahiri,]] [[Luljeta Pula Beqiri|Luljeta Pula-Beqiri]], [[Flora Brovina]], [[Milajete Shala]], [[Naxhije Buçinca]] dhe [[Edi Shukriu]] luajtën rol aktiv në aktivitetet e [[Lidhja Demokratike e Kosovës|LDK]]-së. Propaganda serbe, e cila gratë shqiptare i etiketonte si primitive, që shërbenin si makina riprodhimi, i irritoj shumë qytetarë të Kosovës. Andaj një grup i grave aktiviste vendosen të themelojnë një organizatë për promovimin e të drejtave të grave.<ref>{{Cite web |url=https://dwp-balkan.org/wp-content/uploads/2023/04/ENG-Women-and-Gender-manual.pdf |title=Kopje e arkivuar |access-date=23 nëntor 2024 |archive-date=17 maj 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517180928/https://dwp-balkan.org/wp-content/uploads/2023/04/ENG-Women-and-Gender-manual.pdf |url-status=dead }}</ref> Ato themeluan Asociacionin e Pavarur të Grave, që u nis si iniciativë me 1300 nënshkrime të grave.Më vonë, ky asociacion, nga një organizatë e vogël, u transformua në një organizatë të përgjithshme shoqërore dhe më vonë, iu bashkua LDK-së. Edhe pse ky grup e kishte gjetur Forumin pothuaj të themeluar, përfshirja e grave aktiviste në numër kaq të madh përbrenda një partie politike, sinjalizoi forcimin e veprimit politik të grave aktiviste. Ky forum kishte mungesë të rolit vendimarrës në struktura formale politike, të cilat u bënë të qarta edhe për gratë aktiviste, gjatë viteve 1990. 7 Marsi i vitit 1990 ishte i stërmbushur me forca serbo-policore. Besa Arllati,Mevlyde Mezini Saraçin dhe shumë e shumë gra e vajza të reja, ishin të mbledhura në lokalin e LDK-së në Çarshinë e Madhe, të gatshme të bëhen pjesë e partisë së parë pluraliste në Kosovë, LDK-së në krye me [[Presidenti Rugova|Presidentin Rugova.]] 34 vite pas themelimit të Forumit të Gruas sëLDK-së, Kosova ka Kushtetutë moderne, ligje që sigurojnë dhe mbrojnë barazinë gjinore; ka ministre, parlamentare, asambleiste, udhëheqëse dhe profesioniste në fusha të ndryshme.<ref>https://www.botasot.info/opinione/1249306/30-vjetori-i-themelimit-te-forumit-gruas-te-ldk-se/</ref> == Referime == <references /> [[Kategoria:Lidhja Demokratike e Kosovës]] eumw03wtibzpqrt8xoojy0t6wu09o7z 1 367357 3028994 2878944 2026-09-01T07:59:11Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028994 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Forumi i Gruas Demokratike i Lidhjes Demokratike të Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028993 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250517180928/https://dwp-balkan.org/wp-content/uploads/2023/04/ENG-Women-and-Gender-manual.pdf për lidhjen https://dwp-balkan.org/wp-content/uploads/2023/04/ENG-Women-and-Gender-manual.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 09:59 (CEST) ntbqjc3y9595s3bidxapmykx6524vbs 1 370661 3028988 2922110 2026-09-01T06:24:59Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028988 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Festivali i Filmit Shqiptar/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Festivali i Filmit Shqiptar]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028987 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251220212442/https://sot.com.al/kultura/festivali-i-filmit-shqiptar-rikthehet-pas-me-shume-se-dhjete-vitesh-mungese-edicioni-i-14-do-te-zhvillohet-ne-2026/ për lidhjen https://sot.com.al/kultura/festivali-i-filmit-shqiptar-rikthehet-pas-me-shume-se-dhjete-vitesh-mungese-edicioni-i-14-do-te-zhvillohet-ne-2026/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 08:24 (CEST) 8ad0orm5h8kjin9qkgrc79omqo0tclq 0 371652 3028967 2970440 2026-09-01T04:05:22Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 3028967 wikitext text/x-wiki = Erald Bakalli = Erald Bakalli, është skenograf dhe kostumograf shqiptar. Në vitin 2015 iu dha Grada Shkencore “Doktor i Shkencave” me temën “Tradicionalja në zhvillimin e Skenografisë Shqiptare”, dhe në 2024 u vendos Rektor i Universitetit te Arteve.<ref>{{Cite web|title=Universiteti i Arteve|url=http://www.uart.edu.al/index.php?id=1268|access-date=2025-01-31|website=www.uart.edu.al|language=sq}}</ref> == Jeta dhe Vepra == Në vitin 1987-1991 kreu studimet në ciklin e mesëm 4-vjeçar në Liceun Artistik “Jordan Misja” në programin e studimit Grafikë. Ai e vazhdoi rrugëtimin e tij artistik në vitin 1992 në Akademinë e Arteve sot Universiteti i Arteve në specialitetin e Skenografi & Kostumografisë në atelierin e Prof. Agim Zajmi. Ai i perfundoi studimet në vitin 1996. Gjatë periudhës 2009-2010 mori diplomën “Master”. “MND” pranë Qendrës së Studimeve Albanologjike, Instituti i Antropologjisë Kulturore dhe Studimit të Artit. Fitoi titullin “Profesor i Asociuar” në vitin 2011. Ndërsa, Gradën Shkencore “Doktor i Shkencave” me temën “Tradicionalja në zhvillimin e Skenografisë Shqiptare” e mori në vitin 2015, dhe pas një viti fitoi titullin “Profesor”. === Eksperienca personale === Gjatë viteve 1998-2001 punoi si mësues i lëndës së Edukimit Figurativ pranë Kolegjit Turk “Turgut Ozal” ne Tiranë, me kohë të plotë, nderkohe që punonte me kohë te pjesshme si Lektor i ftuar në Akademinë e Arteve sot Universiteti i Arteve pranë Fakultetit të Artit Skenik për lëndën Skenografi. Dhe në vitin 2002 kaloi Lektor me kohë te plotë. Në periudhën 3 vjecare 2008-2011 u vendos Përgjegjës i Seksionit Skenografi–Kostumografi pranë Fakultetit të Artit Skenik. Një vit më vonë u vendos zëvendës rektor i anës mësimore në Universitetin e Arteve<ref>{{Cite web|title=Ethet e garës në Universitetin e Arteve, Erald Bakalli mund Artan Peqinin!|url=https://top-channel.tv/2024/06/21/ethet-e-gares-ne-universitetin-e-arteve-erald-bakalli-mund-artan-peqinin54/|access-date=2025-01-31|website=top-channel.tv|language=en-US}}</ref> , deri në vitin 2024. Në vitin 2024 ai u vendos Rektor i Universitetit të Arteve<ref>{{Citation|title=Rektori Erald Bakalli: “Universiteti i Arteve synon të japë titujt “Profesor i Asociuar” dhe “Profesor” për personalitetet e artit në vend” nga RTSH Radio Televizioni Shqiptar {{!}} Facebook|url=https://www.facebook.com/RTShqiptar/videos/rektori-erald-bakalli-universiteti-i-arteve-synon-t%C3%AB-jap%C3%AB-titujt-profesor-i-asoc/1226597351769536/?_rdc=2&_rdr|language=sq|access-date=2025-01-31}}</ref> si dhe Anëtar i Bordit Artistik të TKOBAP.<ref>{{Cite web|title=Universiteti i Arteve|url=http://www.uart.edu.al/index.php?pg=faqe&id=120&niveli=2|access-date=2025-01-31|website=www.uart.edu.al|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rektor i Universitetit të Arteve, z. Erald Bakalli|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1055617165925977&id=100044331112460&set=a.723944769093220&_rdc=2&_rdr|access-date=2025-01-31|website=www.facebook.com|language=sq}}</ref> ===== Aktiviteti kerkimor shkencor ===== * 2017 Autor i librit mësimor për ciklin 9-vjecar “Arti Pamor 7”, shtëpia botuese Arbëria 07. * 2015 Botim në revistën Anglisticum.<ref>{{Cite journal|last=Bakalli|first=Erald|date=2015|title=Aesthetics of Scenography Development|url=https://anglisticum.org.mk/index.php/IJLLIS/article/view/1200|journal=ANGLISTICUM. Journal of the Association-Institute for English Language and American Studies|language=en-US|volume=4|issue=9|pages=34–39|issn=1857-8187}}</ref> * 2014 Libri i Abstrakteve nga konferenca “Java e Shkencës” 2014, Prishtinë 13-16 Maj 2014, me temë “Konvencioni dhe Ndjeshmëria Skenike”<ref>{{Cite web|date=2015-03-02|title=Revista Haemus Nr. 45-50 Part II Fq. 515|url=https://issuu.com/librariumhaemus/docs/revista_haemus_45-50_-_online_versi_c4b49903b4ca62/7|access-date=2025-01-31|website=issuu.com|language=en|archive-date=31 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250131202740/https://issuu.com/librariumhaemus/docs/revista_haemus_45-50_-_online_versi_c4b49903b4ca62/7|url-status=dead}}</ref> * 2014 “Studime për Artin” Botim i posaçëm me artikull me titull: “Historiku i Lëvizjes Amatore Teatrore Para Çlirimit në Tiranë”. * 2013 “Studime për Artin” nr. 15 me Artikull me titull: “Dramaturgjia Shqiptare nga Këndvështrimi Skenografik Ndërmjet Viteve 1920 – 1939”. * 2013 “Ndriçime të reja në historinë e arteve Shqiptare” në Institutin e Antropologjisë Kulturore dhe Studimeve të Artit pranë QSA. * 2012 “Studime për Artin” Botim i posaçëm me Artikull me titull: “Teatri Folkloristik“. * 2012 “Identitet kulturor Shqiptar në 100 vjet”, në Institutin e Antropologjisë Kulturore dhe Studimeve të Artit pranë QSA. * 2010 Artikull me titull: ““Studime për Artin” Boti Tradicionalja ne Skenografinë e Festivaleve Folklorike në Gjirokastër ”. * 2010 “Tradita Etnokulturore dhe Bashkëkohësia” në Institutin e Antropologjisë Kulturore dhe Studimeve të Artit pranë QSA. ==== Pjesëmarrje në aktivitete kombëtare dhe ndërkombetare artistike. ==== * 2008 Pjesëmarrës në Takimin Teatror mbarë Shqiptarë “Flaka e Janarit” në Gjilan me veprën “14 vjeç dhëndër & Pas vdekjes” * 2008 Pjesëmarrës në Festivalin Mbarëkombëtar i Aktrimit “Apolon ‘08” ''(edicioni i 7)'' me pjesën “Kujtime nga Çajupi” * 2008 Anëtarë i komisionit të vlerësimit, të ngritur nga Komisioni Evropian për përzgjedhjen e Marionetës . * 2006 Pjesëmarrës në Festivalin e Teatrit Shqiptar në Maqedoni me veprën: “Një grua për jete” bazuar ne veprën e Eugene O’Neill. * 2005 Pjesëmarrës në Festivalin Ndërkombëtar Teatror “Skampa 2005” me veprën “Gjallë apo vdekur” nga Haqif Mulliqi. * 2005 Pjesëmarrës në Festivalin e Teatrit Shqiptar në Maqedoni me veprën: “Shërbëtorët” nga Zhan Zhenet. * 2005 Pjesëmarrës në Festivalin e Regjisoreve Te Rinj me veprën: “La muzika II” nga Margarite Duras. * 2004 Pjesëmarrës në Festivalin Ndërkombëtar Teatror “Skampa 2004”, edicioni i IV me veprën: “A R T” . * 2004 Pjesëmarrës në Festivalin e Teatrit Shqiptar në Maqedoni me veprën: “Vdekja dhe Virgjëresha” nga Ariel Dorfman * 2004 Pjesëmarrës në Festivalin e Regjisoreve Te Rinj me veprën: “ART” nga Yasmina Reza, ku dhe marrim çmimin si “Shfaqja më e Mirë”. * 2003 Pjesëmarrës në Festivalin e Teatrit Shqiptar në Maqedoni me dy vepra: “Të fortët” dhe “Histori Zooparku” * 2003 Pjesëmarrës në Festivalin e Fierit me veprën “Te fortët” të Faik Konicës. * 2002 Pjesëmarrës në Takimin Teatror mbarë Shqiptarë “Flaka e Janarit” në Gjilan me dy vepra: “As parë as njohur” dhe “Hijesina” * 2002 Pjesëmarrës në Festivalin e Teatrit Shqiptarë në Maqedoni me veprën “Stjuardesat” * 2001 Pjesëmarrës në Mitingun Teatror të Komedisë “Ballkan 2000” në Korçë me veprën “As parë as njohur” të Faik Konicës. * 2001 Pjesëmarrës në Festivalin Ndërkombëtar Teatror “Skampa 2001”, edicioni i III me dy vepra: “Moteli” dhe “Kuartet”. * 2000 Lektor në “Work-shop” i organizuar me të rinjtë aktor, regjisor ndërmjet trevave shqiptare (Kosovë – Maqedoni – Mali i Zi – Shqipëri) në Ulqin - Mali i Zi == Krijmtaria artistike == * 2024 Skenografia dhe Kostumografia e shfaqjes “Një martesë në dy” realizuar në Teatrin Skampa, Elbasan, me Regji të Donard Hasani.<ref>{{Cite web|title=Teatri "Një martesë në dy" te Teatri "Skampa" Elbasan|url=https://almanart.al/events/teatri-nje-martese-ne-dy-te-teatri-skampa-elbasan/|access-date=2025-01-31|website=Almanart|language=sq-AL}}</ref> * 2022 Tirana Çmime 2022 “Sofra e Tiranës” realizuar në sallën e Madhe të Pallatit të Kongreseve. * 2017 Tirana Çmime 2018 “Sofra e Tiranës” realizuar në sallën e Madhe të Pallatit të Kongreseve. * 2017 Tirana Çmime 2017 “Sofra e Tiranës” realizuar në sallën e Madhe të Pallatit të Kongreseve. * 2017 “E Huaja” film me metrazh të shkurtër, me Regji të Donard Hasani & Skenar Shaban Sinani.<ref>{{Cite web|date=2017-06-17|title=Shfaqet premiera e filmit “E huaja”, një dramë psikologjike për kosovarët e shpërngulur në vitet ’70 në Shqipëri|url=https://sot.com.al/kultura/shfaqet-premiera-e-filmit-e-huaja-nje-drame-psikologjike-per-kosovaret-e-shperngulur-ne/|access-date=2025-01-31|website=Sot News {{!}} Lajme|language=en-US}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> * 2016 “Unë zgjedh të jetoj pa dhunë” realizuar me rastin e ditës ndërkombëtare për eliminimin e dhunës ndaj grave Qendra “Fëmijët Sot” me mbështetjen e UNDP, UN Women dhe me fonde të Qeverisë Suedeze. * 2016 Tirana Çmime 2016 “Sofra e Tiranës” realizuar në sallën e Madhe të Pallatit të Kongreseve. * 2016 “Rin Show 2016” pranë Qendrës së Kulturës në Korçë. * 2016 “Një mbrëmje ndryshe” pranë Qendrës së Kulturës në Korçë. * 2015 “Ejani... ku i dihet” në sallën e Universitetit të Arteve. * 2015 Tirana Çmime 2015 “Sofra e Tiranës” realizuar në sallën e Madhe të Pallatit të Kongreseve. * 2015 “Doktor Shuster” sipas veprës së Dushan Kovaçeviç pranë teatrit Andon Zako Çajupi në Korçë, me regji të Qëndrim Rijani. * 2014 “I burgosuri i katit të pesëmbëdhjetë” sipas veprës së Nil Saimon pranë Teatrit të Dramës Shqipe në Shkup, Maqedoni. * 2014 Tirana Çmime 2014 “Sofra e Tiranës” realizuar në sallën e Madhe të Pallatit të Kongreseve. * 2013 “Mirandolina” realizuar në sallën e Teatrit Kombëtar të Komedisë, Tiranë. * 2013 Tirana Çmime 2013 “Sofra e Tiranës” realizuar në sallën e Madhe të Pallatit të Kongreseve. * 2013 “Historia e një Kënge” balet realizuar në sallën e Teatrit Kombëtar të Operës dhe Baletit. * 2013 “Traviata” balet realizuar në sallën e Teatrit Kombëtar të Operës dhe Baletit. * 2012 “Vrasja e Mushkonjës” realizuar në sallën e Teatrit Kombëtar, Prishtinë. * 2012 Tirana Çmime 2012 “Sofra e Tiranës” realizuar në sallën e Madhe të Pallatit të Kongreseve. * 2010 “Beater sweet chanel”, shfaqe për fëmijë e organizuar nga Sirea Film. * 2010 “Shtëpia në kufi” nga Sllavomir Mrozhek, pranë Teatrit në Tetovë. * 2009 Ekspert vizual për librin “Aflatun 1\2\3\4\5”, organizuar nga Child Social & Financial Education. * 2009 “Ngjarje ne traget” film me metrazh të shkurtër, me Regji të Kelmend Karuni & Skenar Artan Minarolli. * 2008 Organizim i spektaklit me temë “Java Evropiane” në parkun “Rinia” me fëmijë të shkollave të Tiranës, financuar nga Këshilli i Evropës. * 2008 Opera “Dasma e Figaros” pranë sallës së Akademisë së Arteve (mbrojtje diplome). * 2008 Ekspert vizual për librin “Fëmijët, e ardhmja Evropiane”, organizuar nga Qendra “Fëmijët Sot”. * 2008 “Trafik në tarracën 47”, shfaqe për fëmijë e organizuar nga Sirea Film, pranë Akademisë së Arteve. * 2008 “Në përvjetorin e martesës” film me metrazh të shkurtër, me Regji të Artan Malaj & Skenar Vladimir Prifti. * 2008 “Muzika 2” nga Margarite Duras, pranë Teatrit në Tetovë. * 2008 “Impresario nga Izmiri” nga Karlo Goldoni pranë Teatrit në Tetovë. * 2008 “Festivali i Zërave të Rinj” edicioni i 16-të nga Qendra Kombëtare e Kulturës për Fëmijë, pranë Teatrit Kombëtarë, Tiranë. * 2007 “Një jetë si kjo” nga Olsen Maze në Teatrin e Tetovës dhe në Teatrin Kombëtar. * 2007 “Letër Orestit” nga Jakovos Kampanelis në Teatrin “Haki Stërmilli” Peshkopi. * 2007 “Koncert i madh festiv me rastin e vitit te ri” ne ambientet e Hotel Rogner. * 2007 “Koncert & Show” nga Sirea Film ne Arenën e Cirkut të Tiranës. * 2007 “Aventurat e fundit te Gishtos” nga Frederik Reshpja ne Teatrin e Kukullave “ Aleksandër Moisiu” ne Durrës . * 2007 “14 vjeç dhëndër & Pas vdekjes” pranë teatrit të Qendrës “Arbnori”. * 2006 “Vajza pa prike” nga A. N. Ostrovski në Teatrin “Aleksandër Mojsiu”, Durrës. * 2006 “Një grua për jete” bazuar ne veprën e Eugene O’Neill vene ne Teatrin Kombëtar Tirane dhe ne Pallatin e Kulturës Strugë. * 2006 “Kontakt” Balet Konteporan pranë Akademisë së Arteve. * 2006 “Bualli Amerikan” nga David Mamet ne sallën Black Box të Akademisë se Arteve. * 2006 “Vilhelm Tell” nga Friderik Shiler, pranë Akademisë së Arteve. * 2005 “Shërbëtorët” nga Zhan Zhenet, pranë Teatrit “Qemal Ajdini” Dibër – Maqedoni. * 2005 “La muzika II” nga Margarite Duras, pranë Akademisë së Arteve ne sallën Black Box. * 2005 “Duke pritur të hënën” nga Karlos Maria Alsina, pranë Akademisë së Arteve ne sallën Black Box. * 2004 Takim muzikor i Kukuzelit, edicioni i dytë, pranë Pallatit të Kulturës “A. Mojsiu” Durrës. * 2004 Spektakli – koncert “Verë Magjike 2004” e organizuar nga Bashkia e Durrësit në bashkëpunim me Teatrin “Aleksandër Moisiu”. * 2004 “Vdekja dhe virgjëresha”, nga Ariel Dorfman, vënë skenë pranë Teatrit “Qemal Ajdini” Dibër – Maqedoni. * 2004 “Mendohu Giacomino” nga Luigi Pirandelo, pranë Akademisë së Arteve. * 2004 “Histori Zooparku” pranë Akademisë së Arteve në sallën Black Box. * 2004 “Gjallë apo vdekur” nga Haqif Mulliqi, pranë Akademisë së Arteve ne sallën Black Box. * 2004 “ART” nga Yasmina Reza pranë Akademisë së Arteve ne sallën Black Box. * 2003 “Të fortët” sipas veprës së Faik Konicës “Doktor Gjilpëra” në Teatrin “Skampa” Elbasan * 2003 “Histori Zooparku” në Teatrin “Qemal Ajdini” Dibër, Maqedoni. * 2002 Koncert Latino Amerikan i tenorit Kastriot TUSHA ''(Tiranë – Tetovë – Prishtinë)'' Ne sallën e Pallatit te Kongreseve , ne Pallatin e Kulturës Tetove dhe ne Pallatin e Sportit Prishtine. * 2002 “Stjuardesat” sipas Zh. Kameleon në Teatrin e Dibrës, “Qemal Ajdini” Maqedoni. * 2002 “Një burrë me trëndafil”- pranë Teatrit të Akademisë së Arteve. * 2002 “Hijesina” sipas veprës së Nebi Islami pranë Teatrit të Kombësive Shkup, Maqedoni. * 2002 “Lufta ime” pranë Teatrit të Kombësive Shkup, Maqedoni * 2001 “Zhorzh Dande” sipas veprës së Molierit – pranë Teatrit Kombëtar, Tiranë. * 2001 “Vdekja Aksidentale e Anarkistit” sipas veprës së Dario Fo’ pranë Teatrit të Akademisë se Arteve. * 2001 “Të paharruarit” sipas veprës së Enver Petrovci pranë Teatrit të Gjilanit, Kosovë. * 2001 “Moteli” pranë Teatrit të Kombësive Shkup, Maqedoni * 2001 “Miss Gjirokastra 2001” realizuar në Pallatin e Sportit në Gjirokastër. * 2001 “Kuartet” sipas veprës së D. Greig në Teatri Skampa te Elbasanit. * 2001 “Të paharruarit” sipas veprës së Enver Petrovci pranë Teatrit të Gjilanit, Kosovë. * 2001 “Moteli” pranë Teatrit të Kombësive Shkup, Maqedoni * 2001 “Miss Gjirokastra 2001” realizuar në Pallatin e Sportit në Gjirokastër. * 2001 “Kuartet” sipas veprës së D. Greig në Teatri Skampa te Elbasanit. * 2001 “As parë as njohur” sipas veprës së Faik Konica pranë Teatrit të Gjilanit, Kosovë. * 2000 Spektakël me rastin e 50-vjetorit të lindjes së artistit te merituar Muharrem Hoxha,dhe dhënies së titullit Qytetarë Nderi pranë Teatrit “Aleksandër Moisiu” Durrës. * 2000 “Dita Botërore kundër SIDËS”, spektakël i organizuar në Pallatin e Kongreseve në bashkëpunim me Kryqin e Kuq Shqiptarë. * 2000 “Anonimi i Venedikut” sipas veprës së Giusepe Berto pranë Teatrit të Gjilanit. * 2000 “Absurditet Antik” sipas veprës së Kasem Trebeshinës pranë Teatrit Kombëtar, Tiranë. * 1999 Spektakël “SHOW” në ambientet e Hotel Floridës në bashkëpunim me Radio – Televizionin Shqiptar. * 1999 Komedia “Kalorësit” sipas veprës së Aristofanit pranë Teatrit të Akademisë së Arteve. * 1998 “Përballë vdekjes” sipas veprës së August Strindberg pranë Teatrit të Akademisë së Arteve * 1996 Mbrohet Diploma për Skenografi – Kostumografi * 1996 “Kapota”, “Rinoceronti”, “Fundi i lojës”, “Loja” * 1995 Pjesëmarrës ne Ekspozitën “ VERE 1995 ” organizuar ne Galerinë e Arteve Tirane. * 1995 Vë në skenën e Akademisë këto vepra “Mekanizmi djallëzor”, “Shtëpia e kukullës”, “Karriget” * 1995 “Il Teatro Comico” sipas veprës së Goldonit – ne sallën Akademisë së Arteve. * 1993 Vë në skenë disa vepra jo te plota si: “Jule Gabriele Borkman”, “Elektra”, “Vdekja e Mbretëreshës” etj. * 1992 Vënë në studiot e Akademisë fragmente nga disa vepra si: “Amfiteatri”, “Sokrati”, “Kalorësit”, “Lisistrata”, “Muri”. * 1992 Ekspozitë pranë Qendrës Kombëtare të Kulturës, Tiranë. * 1992 “Ëndrra e një nate vere” sipas veprës së Shakespeare pranë Teatrit të Sarandës. * 1989 Ekspozitë kolektive pranë Galerisë së Arteve, Tiranë. * 1988 Ekspozitë kolektive pranë Galerisë së Arteve, Tiranë. == Cmimet == Në vitin 1995 ishte fitues i çmimit të 3-të në Ekspozitën “Verë ‘95”. Një vit me pas, ai mori cmim kombetar “I riu më i afirmuar i vitit 1996” në Skenografi. Dhe më vitin 2001 ai mori cmimin “The most social Teacher of the year 2000 - 2001” ''(Mësuesi më social i vitit 2000-2001)'' nga Drejtoria e përgjithshme e Kolegjeve Turke në Shqipëri. == Referime == <references /> 1q29cu4mr4j1ejfb3cq02iv46quh0wg 1 372120 3028922 2747472 2026-08-31T22:22:41Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Diskutim:Evangjelikalizmi]] te [[Diskutim:Evangjelizmi]]: Titull i gabuar 2747472 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Evangjelikalizmi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2747471 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160329123045/http://www.pewforum.org/religious-landscape-study/ për lidhjen http://www.pewforum.org/religious-landscape-study/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 shkurt 2025 23:39 (CET) rcfm9ykh49uc6huijoqsfq2w0ylcxmy 0 374207 3028785 2980239 2026-08-31T12:34:47Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028785 wikitext text/x-wiki '''Ardian Pepa''' (lindur më 2 mars 1977, Fushë-Arrëz) është një skulptor dhe piktor shqiptar.<ref>https://creativemornings.com/talks/ardian-pepa-about-touch/</ref> Ai është i njohur për krijimet e tij në skulpturë dhe ka realizuar disa vepra monumentale në Shqipëri. == Jeta dhe arsimi == Ardian Pepa lindi më 2 mars 1977 në [[Fushë-Arrëzi|Fushë-Arrëz]], [[Shqipëria|Shqipëri]]. Ai ndoqi studimet e larta në Akademin e Arteve të Shqipërisë, ku u diplomua në degën e skulpturës në vitin 2001. == Karriera == Gjatë karrierës së tij, Ardian Pepa ka marrë pjesë në ekspozita të ndryshme, si në Shqipëri ashtu edhe jashtë saj. Ai ka realizuar një numër të madh skulpturash monumentale dhe punime artistike në materiale të ndryshme si bronzi, mermeri dhe druri. Disa nga ekspozitat dhe veprat më të njohura të tij përfshijnë: * '''"Plus"''', ekspozitë personale në Galerinë e Akademisë së Arteve, 2001. * '''Ekspozitë personale''' në Galerinë e Fondacionit "Velia", 2002. * '''Ekspozita kolektive "Blic"''' në Qendrën Ndërkombëtare të Kulturës, 2003. * '''Pjesëmarrje në Panairin e Artit Bashkëkohor''' në Qendrën Ndërkombëtare të Kulturës "Pjetër Arbnori", 2006. Në vitin 2018, ai fitoi konkursin për realizimin e shtatores<ref>{{Cite web|url=https://orikuminews.com/2018/10/shtatorja-e-gjergj-kastriotit-skenderbeu-ne-lezhe-fiton-skulptori-ardian-pepa/|title=Kopje e arkivuar|access-date=3 mars 2025|archive-date=3 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250303153346/https://orikuminews.com/2018/10/shtatorja-e-gjergj-kastriotit-skenderbeu-ne-lezhe-fiton-skulptori-ardian-pepa/|url-status=dead}}</ref> monumentale të [[Skënderbeu|Gjergj Kastriotit - Skënderbeut]] në qendër të [[Lezha|Lezhës]]. Vepra e tij u përzgjodh nga komisioni i ngritur nga [[Bashkia Lezhë|Bashkia e Lezhës]], duke përmbushur kriteret e kërkuara për konceptin dhe realizimin artistik. Shtatorja u përurua më 2 mars 2025<ref>{{Cite web |url=https://sot.com.al/kultura/shtatorja-e-skenderbeut-vendoset-ne-lezhe-ne-581-vjetorin-e-kuvendit-te-beselidhjes-se-lezhes/ |title=Kopje e arkivuar |access-date=3 mars 2025 |archive-date=3 mars 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303153342/https://sot.com.al/kultura/shtatorja-e-skenderbeut-vendoset-ne-lezhe-ne-581-vjetorin-e-kuvendit-te-beselidhjes-se-lezhes/ |url-status=dead }}</ref>,<ref>https://shqiptarja.com/lajm/gjergj-kastrioti-rikthehet-ne-shtepi-shtatorja-e-heroit-kombetar-vendoset-perballe-memorialit-ne-lezhe/</ref>. == Kontributet në skenografi == Pepa ka punuar gjithashtu në skenografi, duke krijuar skena për shfaqje teatrore dhe evente të ndryshme kulturore, përfshirë: * Skenografia e shfaqjes "Marie Kraja", 2005. * Skenografia për "Miss Albania 2005" në Kalanë e Kaninës, Vlorë. == Stili dhe teknika == Ardian Pepa përdor një shumëllojshmëri materialesh në punimet e tij, përfshirë: * Druri * Metali * Mermeri * Alabastër * Gipsi * Qeramika Ai është i njohur për qasjen e tij bashkëkohore ndaj skulpturës dhe për eksperimentimin me format dhe materialet. == Lidhje të jashtme == * [https://www.kultplus.com/arti-pamor/shtatorja-e-gjergj-kastriotit-skenderbeu-ne-lezhe-fiton-skulptori-ardian-pepa/ Artikull mbi veprën e tij në KultPlus]{{Lidhje e vdekur}} == Referime == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Piktorë shqiptarë]] [[Kategoria:Skulptorë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1977]] 9at14to84ko0pymjqd4ef6fq69vv9u6 1 375083 3029018 2772246 2026-09-01T11:24:12Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029018 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gjuhësia strukturale]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2772245 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230711022638/http://www.revue-texto.net/ për lidhjen http://www.revue-texto.net/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 mars 2025 17:27 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gjuhësia strukturale]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029017 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230606131823/https://www.institut-saussure.org/institut-ferdinand-de-saussure/ për lidhjen http://www.institut-saussure.org/institut-ferdinand-de-saussure. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 13:24 (CEST) mz91oias85d1oex3tzdkibs055p1ohk 1 377432 3028786 2980240 2026-08-31T12:34:48Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028786 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ardian Pepa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2789010 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250303153346/https://orikuminews.com/2018/10/shtatorja-e-gjergj-kastriotit-skenderbeu-ne-lezhe-fiton-skulptori-ardian-pepa/ për lidhjen https://orikuminews.com/2018/10/shtatorja-e-gjergj-kastriotit-skenderbeu-ne-lezhe-fiton-skulptori-ardian-pepa/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 prill 2025 01:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ardian Pepa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980239 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.kultplus.com/arti-pamor/shtatorja-e-gjergj-kastriotit-skenderbeu-ne-lezhe-fiton-skulptori-ardian-pepa/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 maj 2026 20:37 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ardian Pepa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028785 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250303153342/https://sot.com.al/kultura/shtatorja-e-skenderbeut-vendoset-ne-lezhe-ne-581-vjetorin-e-kuvendit-te-beselidhjes-se-lezhes/ për lidhjen https://sot.com.al/kultura/shtatorja-e-skenderbeut-vendoset-ne-lezhe-ne-581-vjetorin-e-kuvendit-te-beselidhjes-se-lezhes/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 14:34 (CEST) 2qeznaj4t5po5e5z5ttkzmxtrj09fq2 0 377477 3028983 2987153 2026-09-01T06:10:00Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028983 wikitext text/x-wiki [[File:Festa Abetares.png|thumb|Festa e abetares]] '''Festa e abetares''' është njëri prej momenteve më të veçanta dhe më emocionuese në jetën e një fëmije që sapo ka nisur rrugëtimin shkollor. Ajo shënon përfundimin e një periudhe të rëndësishme të klasës së parë, ku nxënësi mëson të gjitha [[shkronja]]t e [[alfabeti]]t dhe hedh hapat e parë në botën e [[leximi]]t dhe [[shkrimi]]t ([[shkrim-leximi]]). Është një festë që përçon gëzim, krenari dhe përmbushje, sepse pas shumë përpjekjesh, gabimesh dhe korrigjimesh, fëmija arrin të lexojë e të shkruajë vetë.<ref>{{Cite web|last=Çupi|first=Rudina|date=2024|title=Festa e Abetares|url=https://bukinist.al/sq/libra-te-rinj-per-femije/20111-festa-e-abetares-1.html|access-date=2025-04-23|website=Bukinist|language=SQ|publication-place=Tiranë}}</ref> == Vështrim == Festa e abetares si ngjarje organizohet me përkushtim nga mësuesit dhe përfshin të gjithë klasën. [[Fëmijët]] nën drejtimin e mësimdhënësit përgatisin një program të larmishëm artistik, ku recitojnë poezi për shkronjat, këndojnë këngë për mësuesen dhe prindërit, shkollën dhe librat, si dhe interpretojnë pjesë të shkurtra teatrale që i bëjnë prindërit dhe të ftuarit të qeshin dhe të emocionohen njëkohësisht. Shpesh, në fund të festës, secilit nxënës i dhurohet një [[abetare]] simbolike ose një diplomë për të përkujtuar këtë arritje të parë në jetën e tyre arsimore.<ref>{{Cite book|last=Rama|first=Shahe|url=https://books.google.com/books?id=aEFfzwEACAAJ|title=Festa e abetares|date=2008|publisher=Shahe Rama|isbn=978-9951-408-78-3|language=sq}}</ref> Zakonisht klasa zbukurohet me punime të fëmijëve, si vizatime të shkronjave, figura nga tregimet që kanë lexuar dhe vizatime me thënie të bukura për librin dhe dijen. [[Prindërit]] marrin pjesë me interesim të shtuar, duke ndarë me fëmijët e tyre entuziazmin e këtij momenti dhe duke ndjerë një lidhje më të thellë me shkollën dhe mësuesit.<ref>{{Cite web|date=2024-06-08|title=Shkolla “Elena Gjika” në Prishtinë feston në mënyrë madhështore Festën e Abetares|url=https://albanianeducation.net/shkolla-elena-gjika-ne-prishtine-feston-ne-menyre-madheshtore-festen-e-abetares/|access-date=2025-04-23|website=Albanian Education|language=sq|archive-date=29 shtator 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250929204720/https://albanianeducation.net/shkolla-elena-gjika-ne-prishtine-feston-ne-menyre-madheshtore-festen-e-abetares/|url-status=dead}}</ref> Festa e abetares nuk është thjesht një ceremoni shkollore por ajo paraqet një moment të rëndësishëm që shënon hapin e parë në rrugën drejt dijes dhe kulturës, duke u kthyer në një kujtim të paharruar në jetën e çdo [[nxënësi]]. Ajo forcon lidhjen ndërmjet fëmijës dhe librit, ndërmjet dijes dhe kënaqësisë, dhe mbjell farën e dashurisë për të mësuar, e cila do të vazhdojë të rritet në vitet që pasojnë.<ref>{{Cite web|last=Avdullahu|first=Betina|date=2017-05-17|title=U mbajt manifestimi kombëtar “Festa e Abetares”|url=https://masht.rks-gov.net/u-mbajt-manifestimi-kombetar-festa-e-abetares/|access-date=2025-04-23|website=MASHT|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Abetarja]] * [[Shkrim-leximi]] * [[Dita e shkollës]] * [[Abetarja shqipe]] * [[Dita e parë e shkollës]] * [[Klasa e parë e shkollës fillore]] == Lidhje të jashtme == * {{Cite web|title=Program për Festën e Abetares|url=https://www.portalishkollor.al/kuriozitet/program-per-festen-e-abetares-nga-mesuesja-violeta-kuqi|access-date=2025-04-23|website=www.portalishkollor.al|language=sq}} * {{Cite web|title=Program për zhvillimin e festës së abetares|url=https://www.portalishkollor.al/kuriozitet/program-per-zhvillimin-e-festes-se-abetares|access-date=2025-04-23|website=www.portalishkollor.al|language=sq}} == Referime == [[Kategoria:Shkolla fillore]] [[Kategoria:Ngjarje arsimore]] [[Kategoria:Arsim fillor]] ox5c763rf7tzr5h8gf4kj9qaaqim9b9 0 379023 3028792 3024828 2026-08-31T14:25:19Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3028792 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]<br />[[KF Laçi|Laçi]] | continentalcup1 = [[UEFA Champions League|Liga e Kampionëve]] | continentalcup1 qualifiers = [[KF Egnatia|Egnatia]] | continentalcup2 = [[UEFA Conference League|Liga e Konferencës]] | continentalcup2 qualifiers = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]<br />[[FK Partizani Tirana|Partizani]]<br />[[FC Dinamo City|Dinamo City]] | matches = 184 | total goals = 409 | league topscorer = [[Bekim Balaj]]<br />(19 gola)<ref>{{cite web|url=https://kohajone.com/sporti/u-shpall-golashenuesi-me-i-mire-bekim-balaj-merr-nje-shperblim-nga-fshf/|title=U shpall golashënuesi më i mirë, Bekim Balaj merr një shpërblim nga FSHF|publisher=Koha Jonë|language=sq|date=14 maj 2025|access-date=18 maj 2025}}</ref> | biggest home win = [[KF Bylis|Bylis]] 4–0 [[KF Teuta Durrës|Teuta]]<br />{{small|(25 tetor 2024)}}<br />[[KF Egnatia|Egnatia]] 4–0 [[KF Bylis|Bylis]]<br />{{small|(15 shtator 2024)}}<br />[[KF Tirana|Tirana]] 4–0 [[KF Bylis|Bylis]]<br />{{small|(10 nëntor 2024)}} | biggest away win = [[AF Elbasani|Elbasani]] 0–5 [[FC Dinamo City|Dinamo City]]<br />{{small|(4 nëntor 2024)}} | highest scoring = [[KF Tirana|Tirana]] 3–4 [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]<br />{{small|(30 tetor 2024)}} | longest wins = 6 ndeshje<br />[[KF Egnatia|Egnatia]] | longest unbeaten = 15 ndeshje<br />[[FK Partizani Tirana|Partizani]] | longest winless = 12 ndeshje<br />[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | longest losses = 5 ndeshje<br />[[KF Bylis|Bylis]]<br />[[FC Dinamo City|Dinamo City]] | highest attendance =  | lowest attendance =  | attendance =  | average attendance =  | prevseason = [[Kategoria Superiore 2023–24|2023–24]] | nextseason = [[Kategoria Superiore 2025–26|2025–26]] | updated = 12 maj 2025 | season = 2024–25 | dates = 18 gusht 2024&nbsp;–<br /> 12 maj 2025<ref>https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-edicionin-futbollistik-2024-2025/</ref> | winners = [[KF Egnatia|Egnatia]] <br><small>titulli i 2të</small> | best goalkeeper =  }} '''Kategoria Superiore 2024–25''' ishte sezoni i 86të zyrtar ose i 89të gjjthsej i ligës elitare të futbollit shqiptar (përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]). Sezoni nisi më 18 gusht 2024 dhe përfundoi më 12 maj 2025.<ref>{{cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-edicionin-futbollistik-2024-2025/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për edicionin futbollistik 2024-2025|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit|website=fshf.org|language=sq|date=9 korrik 2024|access-date=18 maj 2025}}</ref> [[KF Egnatia|Egnatia]] u shpall kampion për herë të dytë në histori pasi mposhti [[KF Vllaznia|Vllazninë]] 4–0 në finale më 12 maj 2025.<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2025/05/12/egnatia-ruan-kuroren-e-kampiones-i-shuan-endrren-24-vjecare-vllaznise-per-titull/|title=Egnatia ruan “kurorën” e kampiones, i shuan ëndrrën 24-vjeçare Vllaznisë për titull|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=12 maj 2025|access-date=18 maj 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://rtsh.al/live-vllaznia-egnatia/|title=Egnatia shkruan historinë, kampione për herë të dytë|publisher=Radio Televizioni Shqiptar|language=sq|date=12 maj 2025|access-date=18 maj 2025}}</ref> Fituesi i këtij sezoni i Kategorisë Superiore siguroi kualifikimin në raundin e parë kualifikues të UEFA Ligës së Kampionëve 2025–26 kurse vendi i dytë dhe i tretë u kualifikuan në raundin e parë kualifikues të UEFA Ligës së Konferencës 2025–26. ==Ekipet== Dy ekipet që u ngjitën në Kategorinë Superiore për këtë sezon ishin [[KF Bylis|Bylis]] (ngjitje pas një mungese një-vjeçare)<ref>{{cite web|url=https://boldnews.al/2024/04/13/bylisi-rikthehet-zyrtarisht-ne-superiore-rezultatet-e-kategorise-se-pare/|title=Bylisi rikthehet zyrtarisht në Superiore, rezultatet e Kategorisë së Parë|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=13 prill 2024|access-date=18 maj 2025}}</ref> dhe [[AF Elbasani|Elbasani]] (ngjitje për herë të parë në histori).<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2024/04/15/pas-10-vitesh-skuadra-e-elbasanit-ngjitet-ne-superiore-renditet-mes-me-te-mirave-te-futbollit-shqiptar/|title=Pas 10 vitesh skuadra e Elbasanit ngjitet në superiore! Renditet mes më të mirave të futbollit shqiptar|publisher=Top-Channel.tv|language=sq|date=15 prill 2024|access-date=18 maj 2025}}</ref> [[KF Erzeni|Erzeni]] dhe [[FK Kukësi|Kukësi]] ranë në [[Kategoria e Parë|Kategorinë e Parë]] në përfundim të [[Kategoria Superiore 2023–24|sezonit të kaluar]].<ref>{{cite web|url=https://fjala.al/2024/04/28/kukesi-mposhtet-nga-teuta-dhe-bie-nga-kategoria-superiore-pas-12-vitesh/|title=Kukësi mposhtet nga Teuta dhe rrëzohet nga Kategoria Superiore pas 12 vitesh|publisher=Gazeta Fjala|language=sq|date=28 prill 2024|access-date=18 maj 2025}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{cite web|url=https://durreslajm.al/java-e-34-e-superiores-zyrtarizohen-3-skuadra-te-final-four-erzeni-bie-nga-kategoria/|title=Java e 34 e Superiores, zyrtarizohen 3 skuadra të “Final Four”, Erzeni bie nga kategoria|publisher=Durrës Lajm|language=sq|date=4 maj 2024|access-date=18 maj 2025}}</ref> ===Harta=== {{location map+ |Albania  |float=right |width=300  |caption=Ekipet e Kategorisë Superiore 2024–25. |places= {{location map~ |Albania |lat=40.5964 |long=19.7383 |label=<small>[[KF Bylis|Bylis]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556  |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07     |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} }} ==Tabela e ligës== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Federata Shqiptare e Futbollit] |team1=EGN |team2=VLL |team3=DIN |team4=PAR |team5=ELB |team6=TEU |team7=BYL |team8=TIR |team9=SKË |team10=LAÇ |result1=F4 |result2=F4 |result3=F4 |result4=F4 |result8=RPO |result9=REL |result10=REL |update=complete |win_BYL=11|draw_BYL=9 |loss_BYL=16|gf_BYL=33|ga_BYL=50|win_DIN=14|draw_DIN=13|loss_DIN=9 |gf_DIN=49|ga_DIN=41|win_EGN=16|draw_EGN=11|loss_EGN=9 |gf_EGN=47|ga_EGN=30|win_ELB=11|draw_ELB=17|loss_ELB=8 |gf_ELB=40|ga_ELB=38|win_LAÇ=8 |draw_LAÇ=13|loss_LAÇ=15|gf_LAÇ=31|ga_LAÇ=37|win_PAR=13|draw_PAR=14|loss_PAR=9 |gf_PAR=38|ga_PAR=33|win_SKË=9 |draw_SKË=11|loss_SKË=16|gf_SKË=35|ga_SKË=45|win_TEU=10|draw_TEU=14|loss_TEU=12|gf_TEU=29|ga_TEU=42|win_TIR=7 |draw_TIR=18|loss_TIR=11|gf_TIR=43|ga_TIR=44|win_VLL=15|draw_VLL=12|loss_VLL=9 |gf_VLL=54|ga_VLL=39|status_text_X=Assured of at least Conference League, but may still qualify for Champions League |status_text_Y=May at best reach the relegation play-out. |status_EGN=K |status_LAÇ=Z |status_SKË=Z |status_TIR=O |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_DIN=[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |name_EGN=[[KF Egnatia|Egnatia]] |name_ELB=[[AF Elbasani|Elbasani]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_PAR=[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |name_TEU=[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |name_TIR=[[KF Tirana|Tirana]] |name_VLL=[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |show_limit=5 |class_rules=1) Pikët; 2) Pikët në për rballjet direkte; 3) Diferenca e golave në përballjet direkte; 4) Golat e shënuar në përballjet direkte; 5) Golavarazhi; 6) Golat e shënuar; 7) Barazime. |res_col_header=QR |col_F4=green1 |text_F4=Kualifikim për raundin e final four |col_RPO=red2|text_RPO=Kualifikim për ndeshjen play-off për rënje |col_REL=red1|text_REL=Zbritje tek [[Kategoria e Parë 2025–26]] }}</onlyinclude> ==Rezultatet== Klubet do të ndeshen me njëri-tjetrin katër herë dhe gjithsej do të zhvillojnë 36 ndeshje. {{col-begin}} {{col-break}} ===Gjysma e parë e sezonit=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Federata Shqiptare e Futbollit] | update = complete | matches_style = FBR | team1= BYL | team2= DIN | team3= EGN | team4= ELB | team5= LAÇ | team6= PAR | team7= SKË | team8= TEU | team9= TIR | team10= VLL | name_BYL = [[KF Bylis|Bylis]] | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | match_BYL_DIN = 1−0 | match_BYL_EGN = 0–2 | match_BYL_ELB = 0−1 | match_BYL_LAÇ = 0−0 | match_BYL_PAR = 2−1 | match_BYL_SKË = 0−1 | match_BYL_TEU = 4-0 | match_BYL_TIR = 2–2 | match_BYL_VLL = 1−0 | match_DIN_BYL = 1−1 | match_DIN_EGN = 0–2 | match_DIN_ELB = 2−1 | match_DIN_LAÇ = 2–1 | match_DIN_PAR = 1−2 | match_DIN_SKË = 2−1 | match_DIN_TEU = 2−0 | match_DIN_TIR = [[Dinamo Tirana–KF Tirana rivalry|2–1]] | match_DIN_VLL = 2−1 | match_EGN_BYL = 4−0 | match_EGN_DIN = 1–1 | match_EGN_ELB = 3−1 | match_EGN_LAÇ = 2−1 | match_EGN_PAR = 0−2 | match_EGN_SKË = 1−0 | match_EGN_TEU = 0−0 | match_EGN_TIR = 1−0 | match_EGN_VLL = 1−1 | match_ELB_BYL = 3−1 | match_ELB_DIN = 0−5 | match_ELB_EGN = 0−0 | match_ELB_LAÇ = 1−0 | match_ELB_PAR = 1−1 | match_ELB_SKË = 1-1 | match_ELB_TEU = 3−0 | match_ELB_TIR = 1–1 | match_ELB_VLL = 1−2 | match_LAÇ_BYL = 0–0 | match_LAÇ_DIN = 0−0 | match_LAÇ_EGN = 2−0 | match_LAÇ_ELB = 1–1 | match_LAÇ_PAR = 1−1 | match_LAÇ_SKË = 1−0 | match_LAÇ_TEU = 0−1 | match_LAÇ_TIR = 0–0 | match_LAÇ_VLL = 3−1 | match_PAR_BYL = 1−0 | match_PAR_DIN = 2−2 | match_PAR_EGN = 1−1 | match_PAR_ELB = 2−2 | match_PAR_LAÇ = 1–0 | match_PAR_SKË = 2−1 | match_PAR_TEU = 1−1 | match_PAR_TIR = 0–0 | match_PAR_VLL = 0–1 | match_SKË_BYL = 2-2 | match_SKË_DIN = 2–2 | match_SKË_EGN = 0−1 | match_SKË_ELB = 1–1 | match_SKË_LAÇ = 2−1 | match_SKË_PAR = 0−2 | match_SKË_TEU = 2−3 | match_SKË_TIR = 0−0 | match_SKË_VLL = 1–0 | match_TEU_BYL = 2–1 | match_TEU_DIN = 1−1 | match_TEU_EGN = 2–1 | match_TEU_ELB = 0−0 | match_TEU_LAÇ = 1−1 | match_TEU_PAR = 0–2 | match_TEU_SKË = 1−1 | match_TEU_TIR = 3−1 | match_TEU_VLL = 1−2 | match_TIR_BYL = 4−0 | match_TIR_DIN = 0–0 | match_TIR_EGN = 1−1 | match_TIR_ELB = 1−1 | match_TIR_LAÇ = 1–1 | match_TIR_PAR = 0–0 | match_TIR_SKË = 2−1 | match_TIR_TEU = 0−0 | match_TIR_VLL = 3−4 | match_VLL_BYL = 2−0 | match_VLL_DIN = 2−3 | match_VLL_EGN = 3–1 | match_VLL_ELB = 0−0 | match_VLL_LAÇ = 2−1 | match_VLL_PAR = 2–2 | match_VLL_SKË = 2−0 | match_VLL_TEU = 2–1 | match_VLL_TIR = 2−2 }} {{col-break}} ===Gjysma e dytë e sezonit=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Federata Shqiptare e Futbollit] | update = complete | matches_style = FBR | team1= BYL | team2= DIN | team3= EGN | team4= ELB | team5= LAÇ | team6= PAR | team7= SKË | team8= TEU | team9= TIR | team10= VLL | name_BYL = [[KF Bylis|Bylis]] | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | match_BYL_DIN = 2−1 | match_BYL_EGN = 0−2 | match_BYL_ELB = 1−1 | match_BYL_LAÇ = 0−0 | match_BYL_PAR = 1−0 | match_BYL_SKË = 0−3 | match_BYL_TEU = 1−0 | match_BYL_TIR = 0−3 | match_BYL_VLL = 1−0 | match_DIN_BYL = 3−1 | match_DIN_EGN = 2−1 | match_DIN_ELB = 3−1 | match_DIN_LAÇ = 2−0 | match_DIN_PAR = 1−0 | match_DIN_SKË = 1−1 | match_DIN_TEU = 1−1 | match_DIN_TIR = 0–2 | match_DIN_VLL = 0−0 | match_EGN_BYL = 2−1 | match_EGN_DIN = 2−0 | match_EGN_ELB = 1–2 | match_EGN_LAÇ = 1−0 | match_EGN_PAR = 2−0 | match_EGN_SKË = 0−0 | match_EGN_TEU = 1−1 | match_EGN_TIR = 1−1 | match_EGN_VLL = 2−2 | match_ELB_BYL = 1−0 | match_ELB_DIN = 1−1 | match_ELB_EGN = 1−2 | match_ELB_LAÇ = 1−2 | match_ELB_PAR = 2−0 | match_ELB_SKË = 0−0 | match_ELB_TEU = 3−1 | match_ELB_TIR = 2−1 | match_ELB_VLL = 1−1 | match_LAÇ_BYL = 0−3 | match_LAÇ_DIN = 1−0 | match_LAÇ_EGN = 1−1 | match_LAÇ_ELB = 0−1 | match_LAÇ_PAR = 0−0 | match_LAÇ_SKË = 1−2 | match_LAÇ_TEU = 3−0 | match_LAÇ_TIR = 3−1 | match_LAÇ_VLL = 2−2 | match_PAR_BYL = 2−3 | match_PAR_DIN = 1−1 | match_PAR_EGN = 1−0 | match_PAR_ELB = 2−0 | match_PAR_LAÇ = 1−0 | match_PAR_SKË = 1−1 | match_PAR_TEU = 0−0 | match_PAR_TIR = 1–1 | match_PAR_VLL = 2−0 | match_SKË_BYL = 1−2 | match_SKË_DIN = 4−1 | match_SKË_EGN = 1−0 | match_SKË_ELB = 0−2 | match_SKË_LAÇ = 0−2 | match_SKË_PAR = 1−2 | match_SKË_TEU = 2−1 | match_SKË_TIR = 1−1 | match_SKË_VLL = 0−4 | match_TEU_BYL = 0−0 | match_TEU_DIN = 0−0 | match_TEU_EGN = 2−1 | match_TEU_ELB = 0−0 | match_TEU_LAÇ = 1−0 | match_TEU_PAR = 0−2 | match_TEU_SKË = 1−0 | match_TEU_TIR = 2−1 | match_TEU_VLL = 1−3 | match_TIR_BYL = 2–2 | match_TIR_DIN = 1–4 | match_TIR_EGN = 0−4 | match_TIR_ELB = 1−1 | match_TIR_LAÇ = 4−1 | match_TIR_PAR = 3–0 | match_TIR_SKË = 1−0 | match_TIR_TEU = 0−1 | match_TIR_VLL = 0−0 | match_VLL_BYL = 3−0 | match_VLL_DIN = 3−0 | match_VLL_EGN = 0−2 | match_VLL_ELB = 1−1 | match_VLL_LAÇ = 1−1 | match_VLL_PAR = 2−0 | match_VLL_SKË = 1−2 | match_VLL_TEU = 0−0 | match_VLL_TIR = 2−1 }} {{col-end}} ==Raundi i final four== Pas përfundimit të sezonit të rregullt hidhet një short për të përcaktuar ndeshjet gjysëm-finale. Shorti i ekipeve bëhet në bazë të renditjes së tyre në kampionat, me dy ekipe të shortuara dhe dy jo të shortuara. Në gjysëm-finale, në rast barazimi pas 90 minutash, ekipi me renditjen më të lartë në kampionat shkon në finale.<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/formati-i-ri-i-superiores-ja-cfare-duhet-te-dini-per-sezonin-2023-2024-qe-nis-sot/#gsc.tab=0|title=Formati i ri i Superiores, ja çfarë duhet të dini për sezonin 2023-2024 që nis sot|publisher=BoldNews.al|language=sq|date=26 gusht 2023|access-date=18 maj 2025}}</ref> ===Gjysëm-finalet=== {{#invoke:football box|main |date= 4 maj 2025 |time= 20:00 |team1= [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |score= 2−1 |report=  |team2= [[FC Dinamo City|Dinamo City]] |goals1= [[Bekim Balaj|Balaj]] {{goal|29|pen.|36|pen.}} |goals2= [[Peter Itodo|Itodo]] {{goal|51}} |stadium= [[Arena Kombëtare]], [[Tiranë]] |attendance= 3,000 |referee= Eldorjan Hamiti }} ---- {{#invoke:football box|main |date= 5 maj 2025 |time= 20:00 |team1= [[KF Egnatia|Egnatia]] |score= 0−0 |report=  |team2= [[FK Partizani Tirana|Partizani]] |goals1=  |goals2= |stadium= [[Arena Kombëtare]], [[Tirana]] |attendance= 4,200 |referee= Juxhin Xhaja }} ''Egnatia u kualifikua në finale si ekipi me renditjen më të lartë në sezonin e rregullt.'' ===Ndeshja për vëndin e tretë=== {{#invoke:football box|main |date= 10 maj 2025 |time= 19:00 |team1= [[FC Dinamo City|Dinamo City]] |score= 1−2 |report=  |team2= [[FK Partizani Tirana|Partizani]] |goals1= [[Dejvi Bregu|Bregu]] {{goal|16}} |goals2= [[Tedi Malaj|Malaj]] {{goal|37}}<br>[[Besar Gudjufi|Gudjufi]] {{goal|46}} |stadium= [[Elbasan Arena]], [[Elbasan]] |attendance=  |referee= Florian Lata }} ===Finalja=== {{#invoke:football box|main | date = 12 maj 2025 | time = 20:00 | team1 = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | score = 0−4 | report =  | team2 = [[KF Egnatia|Egnatia]] | goals1 =  | goals2 = [[Regi Lushkja|Lushkja]] {{goal|6||49}}<br>[[Léo Melo|Melo]] {{goal|82}}<br>[[Serxho Ujka|Ujka]] {{goal|90+4}} | stadium = [[Arena Kombëtare]], [[Tiranë]] | attendance =  | referee = [[Szymon Marciniak]] ([[Federata Polake e Futbollit|Polonia]]) }} ==Ndeshja play-off për rënje== {{#invoke:football box|main | date         = 4 maj 2025 | time         = 18:00 | team1        = [[KF Tirana|Tirana]] | team2        = [[KF Pogradeci|Pogradeci]] | score        = 1−0 | aet          =  | goals1       = [[Astrit Hysenllari|Hysenllari]] {{goal|90|o.g.}} | goals2       =  | stadium      = [[Elbasan Arena]], [[Elbasan]] | attendance   =  | referee      = Andi Koçi | report       =  }} ==Statistikat e sezonit== ===Golat=== ====Golashënuesit==== Burimi:<ref name="topscorer">{{Cite web|url=https://int.soccerway.com/national/albania/super-league/20242025/regular-season/r82777/|title=2024–25 top scorers|publisher=Soccerway|language=en|access-date=12 shtator 2024}}</ref> {{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] <!--Update team positions here--> |team1=EGN |team2=VLL |team3=DIN |team4=PAR |team5=ELB |team6=TEU |team7=BYL |team8=TIR |team9=SKË |team10=LAÇ <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=F4 |result2=F4 |result3=F4 |result4=F4 |result8=RPO |result9=REL |result10=REL <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=complete |win_BYL=11|draw_BYL=9 |loss_BYL=16|gf_BYL=33|ga_BYL=50<!-- Bylis --> |win_DIN=14|draw_DIN=13|loss_DIN=9 |gf_DIN=49|ga_DIN=41<!-- Dinamo City --> |win_EGN=16|draw_EGN=11|loss_EGN=9 |gf_EGN=47|ga_EGN=30<!-- Egnatia --> |win_ELB=11|draw_ELB=17|loss_ELB=8 |gf_ELB=40|ga_ELB=38<!-- Elbasani --> |win_LAÇ=8 |draw_LAÇ=13|loss_LAÇ=15|gf_LAÇ=31|ga_LAÇ=37<!-- Laçi --> |win_PAR=13|draw_PAR=14|loss_PAR=9 |gf_PAR=38|ga_PAR=33<!-- Partizani --> |win_SKË=9 |draw_SKË=11|loss_SKË=16|gf_SKË=35|ga_SKË=45<!-- Skënderbeu --> |win_TEU=10|draw_TEU=14|loss_TEU=12|gf_TEU=29|ga_TEU=42<!-- Teuta --> |win_TIR=7 |draw_TIR=18|loss_TIR=11|gf_TIR=43|ga_TIR=44<!-- Tirana --> |win_VLL=15|draw_VLL=12|loss_VLL=9 |gf_VLL=54|ga_VLL=39<!-- Vllaznia --> <!--Status--> |status_text_X=Assured of at least Conference League, but may still qualify for Champions League |status_text_Y=May at best reach the relegation play-out. <!--Team status--> |status_EGN=C |status_LAÇ=R |status_SKË=R |status_TIR=O <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_DIN=[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |name_EGN=[[KF Egnatia|Egnatia]] |name_ELB=[[AF Elbasani|Elbasani]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_PAR=[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |name_TEU=[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |name_TIR=[[KF Tirana|Tirana]] |name_VLL=[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Points; 2) Head-to-head points; 3) Head-to-head goal difference; 4) Head-to-head goals scored; 5) Goal difference; 6) Goals scored; 7) Draw. <!--Qualification definitions--> |res_col_header=QR |col_F4=green1 |text_F4=Qualification for the [[2024–25 Kategoria Superiore#Final four round|Final four round]] |col_RPO=red2 |text_RPO=Qualification for the relegation play-off |col_REL=red1 |text_REL=Relegation to the [[Kategoria e Parë|2025–26 Kategoria e Parë]] }} ====Tregolëshat==== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] | update = complete | matches_style = FBR | team1= BYL | team2= DIN | team3= EGN | team4= ELB | team5= LAÇ | team6= PAR | team7= SKË | team8= TEU | team9= TIR | team10= VLL | name_BYL = [[KF Bylis|Bylis]] | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | match_BYL_DIN = 1−0 | match_BYL_EGN = 0–2 | match_BYL_ELB = 0−1 | match_BYL_LAÇ = 0−0 | match_BYL_PAR = 2−1 | match_BYL_SKË = 0−1 | match_BYL_TEU = 4-0 | match_BYL_TIR = 2–2 | match_BYL_VLL = 1−0 | match_DIN_BYL = 1−1 | match_DIN_EGN = 0–2 | match_DIN_ELB = 2−1 | match_DIN_LAÇ = 2–1 | match_DIN_PAR = 1−2 | match_DIN_SKË = 2−1 | match_DIN_TEU = 2−0 | match_DIN_TIR = [[Derbi II|2–1]] | match_DIN_VLL = 2−1 | match_EGN_BYL = 4−0 | match_EGN_DIN = 1-1 | match_EGN_ELB = 3−1 | match_EGN_LAÇ = 2−1 | match_EGN_PAR = 0−2 | match_EGN_SKË = 1−0 | match_EGN_TEU = 0−0 | match_EGN_TIR = 1−0 | match_EGN_VLL = 1−1 | match_ELB_BYL = 3−1 | match_ELB_DIN = 0−5 | match_ELB_EGN = 0−0 | match_ELB_LAÇ = 1−0 | match_ELB_PAR = 1−1 | match_ELB_SKË = 1-1 | match_ELB_TEU = 3−0 | match_ELB_TIR = 1–1 | match_ELB_VLL = 1−2 | match_LAÇ_BYL = 0–0 | match_LAÇ_DIN = 0−0 | match_LAÇ_EGN = 2−0 | match_LAÇ_ELB = 1-1 | match_LAÇ_PAR = 1−1 | match_LAÇ_SKË = 1−0 | match_LAÇ_TEU = 0−1 | match_LAÇ_TIR = 0–0 | match_LAÇ_VLL = 3−1 | match_PAR_BYL = 1−0 | match_PAR_DIN = 2−2 | match_PAR_EGN = 1−1 | match_PAR_ELB = 2−2 | match_PAR_LAÇ = 1–0 | match_PAR_SKË = 2−1 | match_PAR_TEU = 1−1 | match_PAR_TIR = [[Derbi I|0–0]] | match_PAR_VLL = 0–1 | match_SKË_BYL = 2-2 | match_SKË_DIN = 2–2 | match_SKË_EGN = 0−1 | match_SKË_ELB = 1–1 | match_SKË_LAÇ = 2−1 | match_SKË_PAR = 0−2 | match_SKË_TEU = 2−3 | match_SKË_TIR = 0−0 | match_SKË_VLL = 1–0 | match_TEU_BYL = 2–1 | match_TEU_DIN = 1−1 | match_TEU_EGN = 2-1 | match_TEU_ELB = 0−0 | match_TEU_LAÇ = 1−1 | match_TEU_PAR = 0–2 | match_TEU_SKË = 1−1 | match_TEU_TIR = 3−1 | match_TEU_VLL = 1−2 | match_TIR_BYL = 4−0 | match_TIR_DIN = [[Derbi II|0–0]] | match_TIR_EGN = 1−1 | match_TIR_ELB = 1−1 | match_TIR_LAÇ = 1-1 | match_TIR_PAR = [[KF Tirana-Partizani Tirana rivalry|0-0]] | match_TIR_SKË = 2−1 | match_TIR_TEU = 0−0 | match_TIR_VLL = 3−4 | match_VLL_BYL = 2−0 | match_VLL_DIN = 2−3 | match_VLL_EGN = 3−1 | match_VLL_ELB = 0−0 | match_VLL_LAÇ = 2−1 | match_VLL_PAR = 2-2 | match_VLL_SKË = 2−0 | match_VLL_TEU = 2–1 | match_VLL_TIR = 2−2 }} ;Shënime (B) – Ekipi pritës<br />(J) – Ekipi mik ===Rekordi disiplinor=== *Më shumë kartona të verdhë: '''16''' **{{flagicon|ALB}} [[Albano Aleksi]] (Egnatia) *Më shumë kartona të kuqë: '''2''' **{{flagicon|SEN}} [[Bakary Goudiaby]] (Dinamo City) **{{flagicon|GHA}} [[McCarthy Ofori]] (Bylis) **{{flagicon|KOS}} [[Melos Bajrami]] (Vllaznia) **{{flagicon|BRA}} [[William Cordeiro]] (Laçi) ==Çmimet== ===Ekipi i Vitit=== {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! colspan="13" | Ekipi i Vitit |- ! Portieri | colspan="12" | {{flagicon|ALB}} [[Mario Dajsinani]] (Egnatia) |- ! Mbrojtësit | colspan="3" | {{flagicon|ALB}} [[Arsid Kruja]] (Teuta) | colspan="3" | {{flagicon|ALB}} [[Marçelino Preka]] (Partizani) | colspan="3" | {{flagicon|ALB}} [[Naser Aliji]] (Dinamo City) | colspan="3" | {{flagicon|ALB}} [[Emiljano Musta]] (Elbasani) |- ! Mesfushorët | colspan="4" | {{flagicon|ALB}} [[Esat Mala]] (Vllaznia) | colspan="4" | {{flagicon|ALB}} [[Serxho Ujka]] (Egnatia) | colspan="4" | {{flagicon|ALB}} [[Regi Lushkja]] (Egnatia) |- ! Sulmuesit | colspan="4" | {{flagicon|KOS}} [[Baton Zabërgja]] (Dinamo City) | colspan="4" | {{flagicon|ALB}} [[Bekim Balaj]] (Vllaznia) | colspan="4" | {{flagicon|ALB}} [[Kevin Dodaj]] (Vllaznia) |} Burimi:<ref>{{cite web|url=https://fshf.org/sq/abissnet-superiore-trajneret-e-ekipeve-kombetare-perzgjedhin-top-11-shen-e-sezonit-futbollistik-2024-2025/|title=Abissnet Superiore/ Trajnerët e ekipeve kombëtare përzgjedhin Top 11-shen e sezonit futbollistik 2024/2025|website=fshf.org|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit|language=sq|date=16 maj 2025|access-date=19 maj 2025}}</ref> == Referime == {{Reflist}} ==Lidhje të jashtme== *[http://www.fshf.org/ Federata Shqiptare e Futbollit] *[https://www.uefa.com/nationalassociations/alb/domestic/league/1058/ Kategoria Superiore] te UEFA.com {{Historia e Kategorisë Superiore}} [[Kategoria:2024 në Shqipëri]] [[Kategoria:2025 në Shqipëri]] [[Kategoria:Futboll]] [[Kategoria:Sezonet e Kategorisë Superiore]] tm244h2r9nrwcil8v6nxts8nscwbz3x 1 379320 3028968 2801127 2026-09-01T04:05:23Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028968 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Erald Bakalli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2801126 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250131202740/https://issuu.com/librariumhaemus/docs/revista_haemus_45-50_-_online_versi_c4b49903b4ca62/7 për lidhjen https://issuu.com/librariumhaemus/docs/revista_haemus_45-50_-_online_versi_c4b49903b4ca62/7. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 maj 2025 15:53 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Erald Bakalli]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028967 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://sot.com.al/kultura/shfaqet-premiera-e-filmit-e-huaja-nje-drame-psikologjike-per-kosovaret-e-shperngulur-ne/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 06:05 (CEST) pd48fpitbrvt1qrq87k7mbt5wr7f0jq 0 380936 3028777 2821704 2026-08-31T12:13:09Z Arianit 106 3028777 wikitext text/x-wiki {{Shquarësia}} __NOINDEX__ '''Bunaze Jashari''' është ish-ushtare dhe aktiviste nga Kosova, e njohur për kontributin e saj gjatë luftës 1998-1999 në Kosovës, për angazhimin e saj në promovimin e të drejtave të grave dhe ruajtjen e kujtesës historike të sakrificës kombëtare. Si pjesëtare e familjes Jashari nga Prekazi, ajo është lidhur ngushtë me një prej kapitujve më të rëndësishëm të rezistencës shqiptare gjatë viteve të 1990-ta, veçanërisht me ngjarjet e 5–7 marsit 1998, kur familja e saj u bë simbol i qëndresës kundër represionit serb. == Biografia == Bunaze Jashari ka lindur në fshatin Prekaz, komunë e Skenderajt, në një familje me histori të gjatë të rezistencës kundër pushtimit serb. Familja Jashari është ndër më të njohurat në historinë moderne të Kosovës për qëndresën e saj heroike, e cila kulmoi gjatë betejës së përgjakshme të marsit 1998. Nga data 5 deri më 7 mars 1998, forcat serbe rrethuan dhe sulmuan shtëpitë e familjes Jashari në Prekaz. Gjatë këtij sulmi të përgjakshëm, u vranë 59 anëtarë të familjes, përfshirë gra, burra dhe fëmijë, ndër ta edhe komandanti legjendar Adem Jashari dhe vëllai i tij Hamza Jashari (Instituti i Historisë së Kosovës [IHK], 2020). Ky masakër konsiderohet si moment kyç në mobilizimin e përgjithshëm të popullsisë shqiptare dhe fillimin e luftës së hapur për çlirimin e Kosovës. Në vendin e ngjarjes është ndërtuar Kompleksi Memorial “Adem Jashari”, një nga vendet më të vizituara dhe të rëndësishme për kujtesën kombëtare të Kosovës. == Roli i saj në luftë dhe Angazhimi shoqëror në pas-luftës == Një aspekt i rëndësishëm i angazhimit të Bunaze Jasharit është përpjekja për të nderuar rolin e grave në Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës (UÇK). Ajo ka theksuar rëndësinë e njohjes së kontributit të grave në luftë, një segment që shpesh është lënë në hije në rrëfimet zyrtare. Nëpërmjet deklaratave të saj publike dhe pjesëmarrjes në organizime përkujtimore, Jashari ka kërkuar që gratë të njihen për rolin e tyre aktiv në luftë – si pjesëtare të armatosura, mbështetëse logjistike, informuese, por edhe si viktima të represionit serb (Fondi për të Drejtat e Grave në Kosovë [FDGK], 2023). Ajo ka ndihmuar në krijimin e një narrative gjithëpërfshirëse, që vendos rolin e grave si të barabartë në përpjekjen për liri dhe pavarësi, duke sfiduar tabutë dhe heshtjen që kanë rrethuar shpesh këtë temë (Krasniqi, 2020). Pas luftës, Bunaze Jashari ka qenë aktive në jetën publike dhe në ruajtjen e trashëgimisë së familjes Jashari. Ajo ka marrë pjesë në ngjarje shtetërore përkujtimore, veçanërisht në ceremoni që mbahen çdo vit në Kompleksin Memorial të Prekazit më 5, 6 dhe 7 mars. Po ashtu, është përfshirë në diskutime publike për rolin e gruas në histori, dhe në organizime që përfshijnë shkolla e universitete, ku ka folur për rëndësinë e edukimit patriotik dhe ruajtjes së kujtesës kolektive. == Ndikimi == Në periudhën pasluftës, Bunaze Jashari ka marrë pjesë në iniciativa që promovojnë edukimin qytetar dhe fuqizimin e grave, sidomos në zonat rurale të Kosovës. Ajo ka bashkëpunuar me organizata si Rrjeti i Grave të Kosovës (RrGK) dhe Fondi për të Drejtat e Grave në Kosovë (FDGK) (i cili është një program i RrGK-së që mbështet gratë aktiviste dhe organizatat që promovojnë barazinë gjinore). Ndër aktivitetet konkrete ku është përfshirë mund të përmenden: trajnime për të drejtat e grave, fushata ndërgjegjësuese për pjesëmarrjen e grave në vendimmarrje, si dhe projekte që lidhen me dokumentimin e kontributit të grave në luftë dhe paqe. Ajo ka përfaqësuar Kosovën në tryeza ndërkombëtare që lidhen me kujtesën historike dhe të drejtat e grave në kontekste të pas-konfliktit. Bunaze Jashari përfaqëson një zë të rëndësishëm në ruajtjen e kujtesës historike dhe përpjekjet për të ndërtuar një narrativë gjithëpërfshirëse për luftën e Kosovës. Përmes angazhimit të saj, ajo ka kontribuar në rikonceptualizimin e historisë kombëtare, duke përfshirë rolin e grave dhe të familjeve në luftë. Ndikimi i saj ka qenë kyç për dokumentimin dhe përhapjen e një historie që përfshin çdo segment të shoqërisë dhe çdo individ që kontribuoi për lirinë e Kosovës. == Refererime == # Fondi për të Drejtat e Grave në Kosovë. (2023). ''Gratë dhe lufta: Kontributi i heshtur''. Prishtinë: FDGK. # Instituti i Historisë së Kosovës. (2020). ''Familja Jashari dhe qëndresa në Prekaz''. Prishtinë: IHK. # Krasniqi, V. (2020). ''Between history and memory: The Jashari family memorial in Prekaz (Kosovo)''. Në ''Narrating Conflict in Kosovo'' (red. S. P. Ramet), 137–152. Springer. # https://www.cultures-of-history.uni-jena.de/debates/the-jashari-family-memorial-in-prekaz-kosovo/ t8b9u9n39e9bydlerheedorv5450ram 0 380938 3028780 2807469 2026-08-31T12:14:35Z Arianit 106 shquaresia 3028780 wikitext text/x-wiki {{Shquarësia}} __NOINDEX__ == '''Hyrje''' == Fetije Shala është aktiviste e njohur për angazhimin e saj në fushën e arsimit dhe për mbrojtjen e të drejtave të grave dhe fëmijëve në Kosovë. Ajo ka kontribuar në promovimin e barazisë gjinore dhe ka ndihmuar në fuqizimin e gruas pas periudhës së pasluftës. Aktivitetet e saj përfshijnë mbështetje për viktimat e dhunës në familje dhe krijimin e mundësive për gratë dhe fëmijët që janë prekur nga pasojat e konfliktit të vitit 1999. == '''Biografia dhe angazhimi në periudhën e pasluftës''' == Fetije Shala u rrit me vlera të thella për atdheun dhe familjen. Gjatë periudhës së luftës, ajo ofroi mbështetje morale dhe praktike për familjet e viktimave të dhunës ushtarake dhe policore serbe. Pas përfundimit të luftës, Shala u angazhua në riorganizimin e shoqërisë kosovare, duke i kushtuar vëmendje të veçantë të drejtave të grave dhe fëmijëve dhe duke kontribuar në rehabilitimin e tyre (Kosovo Women’s Network, 2018). == '''Angazhimi për të drejtat e grave''' '''dhe fëmijëve''' == Në periudhën post-luftë, Shala ka luajtur një rol të rëndësishëm në mbrojtjen e të drejtave të grave. Ajo ka punuar për ngritjen e vetëdijes për dhunën në familje dhe ka ofruar mbështetje për viktimat e saj. Përmes aktiviteteve të ndryshme, Shala ka promovuar barazinë gjinore dhe ka kontribuar në përfshirjen e grave në pozita vendimmarrëse. Ajo gjithashtu ka ofruar ndihmë psikologjike dhe ligjore për gratë dhe ka mbështetur grupe që merren me problemet e grave dhe fëmijëve. Një aspekt i rëndësishëm i angazhimit të saj ka qenë ndihma për fëmijët që janë prekur nga nga dhuna eluftës. Shala ka kontribuar në krijimin e mundësive edukative dhe mbështetje sociale për fëmijët e viktimave të dhunës. Aktivitetet e saj kanë përfshirë pjesëmarrjen në grupe dhe projekte që synojnë mbrojtjen e të drejtave të fëmijëve dhe promovimin e barazisë gjinore (FDGK, 2018). Fetije Shala ka luajtur një rol të rëndësishëm në forcimin e institucioneve dhe strukturave që mbrojnë të drejtat e grave dhe fëmijëve në Kosovë, duke kontribuar në zhvillimin e një shoqërie më të drejtë dhe gjithëpërfshirëse. Puna e saj ka ndihmuar në krijimin e mundësive për gratë dhe fëmijët që janë prekur nga pasojat e luftës dhe dhunës, duke siguruar që ata të kenë mbështetje ligjore, psikologjike dhe sociale. Aktivitetet e saj kanë qenë thelbësore për avancimin e barazisë gjinore, promovimin e përfshirjes aktive të grave në pozita vendimmarrëse dhe nxitjen e ndryshimeve në politikë dhe shoqëri. Ajo ka kontribuar gjithashtu në krijimin e mekanizmave për mbrojtjen e viktimave të dhunës në familje dhe ka ndihmuar në zhvillimin e një kulture që inkurajon barazinë dhe respektin për të drejtat e njeriut. Kjo ka ndihmuar në forcimin e shtetit të së drejtës dhe në promovimin e një shoqërie të barabartë për të gjithë qytetarët e Kosovës. == Referencat: == Fondi për të Drejtat e Grave në Kosovë. (2018). ''Dhuna në familje dhe mbrojtja e viktimave''. Prishtinë: FDGK. Krasniqi, V. (2019). ''Gratë në shoqërinë kosovare post-konfliktuale: Një perspektivë e fuqizimit dhe barazisë''. Prishtinë: Instituti i Studimeve Sociale. Daily Bruin. (2000, November 28). Heart 2 heart. Retrieved from <nowiki>https://dailybruin.com/2000/11/28/heart-2-heart</nowiki> President-ksgov.net. (2004). ''Medalja e Pavarësisë''. Retrieved from <nowiki>https://president-ksgov.net/repository/docs/2017_04_07_103417_IBRAHIM_RUGOVA_2002__2006_EVIDENCA_E_TE_DEKORUARVE_NGA_PRESIDENTI_ANGLISHT.pdf</nowiki> Kosovo Women's Network. (2019). ''Activists raise awareness on gender-based violence''. Retrieved from <nowiki>https://womensnetwork.org/sr/activists-raise-awareness-on-gender-based-violence</nowiki> nz7hu3dbo2i3qgf66zote5krwmrn8au 1 383214 3028808 2933052 2026-08-31T14:39:08Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028808 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Artefaktet e vjedhura të Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2817973 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230820125248/https://pamfleti.net/artefaktet-pengje-dhe-operacioni-special-ne-serbi-per-lirimin-e-hyjneshes-ne-fron për lidhjen https://pamfleti.net/artefaktet-pengje-dhe-operacioni-special-ne-serbi-per-lirimin-e-hyjneshes-ne-fron. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 korrik 2025 05:48 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Artefaktet e vjedhura të Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2933051 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230820125248/https://haemus.org.mk/germany-returns-lost-ancient-artifacts-to-kosovo/ për lidhjen https://haemus.org.mk/germany-returns-lost-ancient-artifacts-to-kosovo/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 prill 2026 10:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Artefaktet e vjedhura të Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028807 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230820125248/https://dwp-balkan.org/waiting-endlessly-for-ethnological-and-archeological-exhibits-taken-by-the-museums-of-serbia/ për lidhjen https://dwp-balkan.org/waiting-endlessly-for-ethnological-and-archeological-exhibits-taken-by-the-museums-of-serbia/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 16:39 (CEST) 50uh86h6smle0y1yvznukb6kw3hh3bg 0 385899 3028803 3027190 2026-08-31T14:38:11Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3028803 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | image = | competition = [[Kategoria e Parë]] | season = 2025–26 | winners = [[KF Laçi|Laçi]]<br><small>titulli i 3-të</small> | promoted = [[KF Laçi|Laçi]]<br>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | relegated = [[AS Luftëtari|Luftëtari]]<br>[[FK Apolonia Fier|Apolonia]]<br>[[KF Lushnja|Lushnja]] | matches = 198 | total goals = 480 | league topscorer = Saleh Nasr<br />(18 gola) | biggest home win = {{Nowrap|[[KF Laçi|Laçi]] 4−0 [[KF Burreli|Burreli]]}}<br/>{{small|(25 tetor 2025)}}<br/>[[KF Pogradeci|Pogradeci]] 4−0 [[KS Kastrioti|Kastrioti]]<br/>{{small|(25 tetor 2025)}}<br/>[[KF Pogradeci|Pogradeci]] 5−1 [[KS Kastrioti|Kastrioti]]<br/>{{small|(4 prill 2026)}}<br/>[[KF Pogradeci|Pogradeci]] 5−1 [[FK Kukësi|Kukësi]]<br/>{{small|(11 prill 2026)}}<br/>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] 4−0 [[KS Kastrioti|Kastrioti]]<br/>{{small|(19 prill 2026)}} | biggest away win = {{Nowrap|[[KF Lushnja|Lushnja]] 1−5 [[KF Laçi|Laçi]]}}<br/>{{small|(28 shkurt 2026)}} | highest scoring = {{Nowrap|[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] 4−4 [[KF Burreli|Burreli]]}}<br/>{{small|(3 maj 2026)}}<br/>[[KF Laçi|Laçi]] 5−3 [[KF Besa Kavajë|Besa]]<br/>{{small|(18 mars 2026)}} | longest wins = 13 ndeshje<br/>[[KF Laçi|Laçi]] | longest unbeaten = 28 ndeshje<br/>[[KF Laçi|Laçi]] | longest winless = 19 ndeshje<br/>[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] | longest losses = 6 ndeshje<br/>[[KF Lushnja|Lushnja]] | highest attendance = | lowest attendance = | average attendance = | prevseason = [[Kategoria e Parë 2024-25|2024–25]] | nextseason = [[Kategoria e Parë 2026/27|2026-27]] }} '''[[Kategoria e Parë]] 2025–26''' është sezoni i 78-të zyrtar i nivelit të dytë në piramidën e futbollit shqiptar. Sezoni filloi në 23 gusht 2025 dhe do të përfundojë në 2 maj 2026. Këtë sezon konkurrojnë 12 skuadra, ku vendi i parë dhe i dytë do të ngjiten në [[Kategoria Superiore 2026–27]], kurse 4 skuadrat në vendet 3-6 do të luajnë për një vend në play-off përballë skuadrës në vend të 8 nga [[Kategoria Superiore|Kategoria Superiore 2025–26]]. Dy skuadrat në vendet 11 dhe 12 do të zbresin në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë]], kurse dy skuadrat në vendet 9 dhe 10 do të luajnë në play-out. <ref>https://fshf.org/sq/miratohen-datat-e-nisjes-se-kompeticioneve-kombetare-per-sezonin-2025-2026/</ref><ref>https://fshf.org/sq/hidhet-shorti-per-kategorine-e-pare-ky-eshte-kalendari-i-plote-me-33-javet-futbollistike/</ref> ==Ndryshime nga sezoni i kaluar== ====Nga Kategoria e Parë==== '''Ngjitur në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore]]:''' * [[Flamurtari FC|Flamurtari]] * [[FK Vora|Vora]] '''Rënë në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë]]:''' * [[KF Erzeni|Erzeni]] * [[KF Valbona|Valbona]] ====Në Kategoria e Parë==== '''Rënë nga [[Kategoria Superiore]]:''' * [[KF Laçi|Laçi]] * [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] '''Ngjitur nga [[Kategoria e Dytë]]:''' * [[KF Iliria|Iliria]] * [[AF Luftëtari|Luftëtari]] ==Vendndodhjet == {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Skuadrat e Kategorisë së Parë.|places= {{location map~ |Albania |lat=41.6089 |long=20.0063 |label=<small>[[KS Burreli|Burreli]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=41.1845 |long=19.5628 |label=<small>[[KS Besa |Besa]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=40.9354239|long=19.66896 |label=<small>[[KS Lushnja|Lushnja]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.7275 |long=19.5628 |label=<small>[[FK Apolonia Fier|Apolonia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6849 |long=20.4292 |label=<small>[[KS Korabi|Korabi]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.512111|long=19.786728|label=<small>[[KS Kastrioti|Kastrioti]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=42.078889 |long=20.420278 |label=<small>[[FK Kukësi|Kukësi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.9025 |long=20.6525 |label=<small>[[KF Pogradeci|Pogradeci]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.4776 |long=19.7205 |label=<small>[[KF Iliria|Iliria]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=40.07583 |long=20.13889 |label=<small>[[AF Luftëtari|Luftëtari]]</small> |position=right}} }} ===Stadiumet=== {| class="wikitable sortable" |- ! Team !! Location !! Stadium !! Capacity |- | [[FK Apolonia Fier|Apolonia]] || [[Fier]] || [[Stadiumi "Loni Papuçiu"|Stadiumi Loni Papuçiu]] || 6,800 |- | [[KS Besa|Besa]] || [[Kavajë]] || [[Stadiumi Luz i Vogël]] || 550 |- | [[KS Burreli|Burreli]] || [[Burrel]] || [[Stadiumi Liri Ballabani]] || 3,000 |- | [[KF Iliria|Iliria]] || [[Fushë-Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] || 3,000 |- | [[KS Kastrioti|Kastrioti]] || [[Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] <ref group="note"> [[KS Kastrioti|Kastrioti Krujë]] i luan ndeshjet si pritës në [[Stadiumi Redi Maloku|Stadiumin Redi Maloku]] për shkak se fusha e tyre, [[Stadiumi "Kastrioti"|Stadiumi Kastrioti]], nuk plotëson kushtet e federatës për [[Kategoria e Parë|Kategorinë e Parë]].</ref> || 3,000 |- | [[KS Korabi|Korabi]] || [[Peshkopi]] || [[Stadiumi Korabi]] || 6,000 |- | [[FK Kukësi|Kukësi]] || [[Kukës]] || [[Stadiumi Zeqir Ymeri|Kukës Arena]] || 6,322 |- | [[KF Laçi|Laçi]] || [[Laç]] || [[Stadiumi Laçi]] || 2,271 |- | [[AF Luftëtari|AF Luftëtari]] || [[Gjirokastër]] || [[Stadiumi i Gjirokastrës]] || 8,400 |- | [[KS Lushnja|Lushnja]] || [[Lushnjë]] || [[Stadiumi A.Roza Haxhiu]] || 8,500 |- | [[KS Pogradeci|Pogradeci]] || [[Pogradec]] || [[Stadiumi "Gjorgji Kyçyku"|Stadiumi Gjorgji Kyçyku]] || 10,700 |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] || [[Korçë]] || [[Stadiumi Skënderbeu]] || 5,800 |- |} <references group="note"/> ==Renditja== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://www.sofascore.com/tournament/football/albania/kategoria-e-pare/722#id:78744] <!--Update team positions here--> |team1=LAÇ |team2=SKË |team3=POG |team4=ILI |team5=BES |team6=KAS |team7=BUR |team8=KOR |team9=LUF |team10=KUK |team11=APO |team12=LUS <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=pro |result2=pro |result3=playoff |result4=playoff |result5=playoff |result6=playoff |result9=RPO |result10=RPO |result11=REL |result12=REL <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=28 maj 2026 |win_APO=6 |draw_APO=10 |loss_APO=17|gf_APO=31|ga_APO=44<!-- Apolonia --> |win_BES=10 |draw_BES=9 |loss_BES=14|gf_BES=41|ga_BES=43<!-- Besa --> |win_BUR=9 |draw_BUR=10 |loss_BUR=14|gf_BUR=27|ga_BUR=45<!-- Burreli --> |win_ILI=11 |draw_ILI=12|loss_ILI=10 |gf_ILI=32|ga_ILI=33<!-- Iliria --> |win_KAS=11|draw_KAS=6 |loss_KAS=16|gf_KAS=44|ga_KAS=57<!-- Kastrioti --> |win_KOR=8 |draw_KOR=12 |loss_KOR=13|gf_KOR=31|ga_KOR=39<!-- Korabi --> |win_KUK=8 |draw_KUK=7 |loss_KUK=18|gf_KUK=31|ga_KUK=50<!-- Kukësi --> |win_LAÇ=24|draw_LAÇ=7 |loss_LAÇ=2 |gf_LAÇ=60|ga_LAÇ=23<!-- Laçi --> |win_LUF=7 |draw_LUF=13|loss_LUF=13|gf_LUF=37|ga_LUF=43<!-- Luftëtari --> |win_LUS=5 |draw_LUS=11|loss_LUS=17|gf_LUS=26|ga_LUS=47<!-- Lushnja --> |win_POG=20|draw_POG=8 |loss_POG=5 |gf_POG=63|ga_POG=31<!-- Pogradeci --> |win_SKË=24|draw_SKË=5 |loss_SKË=4 |gf_SKË=57|ga_SKË=25<!-- Skënderbeu --> <!--Status--> |status_text_X=Ka garantuar play-off. |status_text_Y=Mund të garantojë maksimalisht play-out. <!--Team status--> |status_APO=Z |status_KUK=O |status_LAÇ=K,P |status_LUF=Z |status_LUS=Z |status_SKË=P <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_APO=[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] |name_BES=[[KS Besa|Besa]] |name_BUR=[[KS Burreli|Burreli]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KS Korabi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_LUF=[[AF Luftëtari|Luftëtari]] |name_LUS=[[KS Lushnja|Lushnja]] |name_POG=[[KS Pogradeci|Pogradeci]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikët; 2) Pikët në përballje direkte; 3) Golaverazhi në përballje direkte; 4) Golat e shënuar në përballje direkte; 5) Golaverazhi; 6) Golat e shënuar; 7) Short. <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=PR |col_pro=green1 |text_pro=Ngjitje në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2026-27]] |col_playoff=green3 |text_playoff=Play-off për [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2026-27]] |col_RPO=red3 |text_RPO=Play-out për [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2026-27]] |col_REL=red1 |text_REL=Rënie në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2026-27]] }}</onlyinclude> ===Rezultatet=== ===Java 1–22=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://int.soccerway.com/national/albania/league-1/2025-2026/regular-season/76affe11-1812-42a1-91a0-f8be450dcbab/] | update = complete | a_note = yes | matches_style = FBR | team1= APO | team2= BES | team3= BUR | team4= ILI | team5= KAS | team6= KOR | team7= KUK | team8= LAÇ | team9= LUF | team10= LUS | team11= POG | team12= SKË |name_APO=[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_LUF=[[AS Luftëtari|Luftëtari]] |name_LUS=[[KF Lushnja|Lushnja]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | match_APO_BES = 2−0 | match_APO_BUR = 1−2 | match_APO_ILI = 0−0 | match_APO_KAS = 2−0 | match_APO_KOR = 0−3 | match_APO_KUK = 2−0 | match_APO_LAÇ = 0−2 | match_APO_LUF = 1-1 | match_APO_LUS = 0−0 | match_APO_POG = 2−2 | match_APO_SKË = 2−3 | match_BES_APO = 1−2 | match_BES_BUR = 2−0 | match_BES_ILI = 3−1 | match_BES_KAS = 1−1 | match_BES_KOR = 3−1 | match_BES_KUK = 3−1 | match_BES_LAÇ = 0−0 | match_BES_LUF = 1−1 | match_BES_LUS = 1−1 | match_BES_POG = 1−1 | match_BES_SKË = 2−3 | match_BUR_APO = 2−0 | match_BUR_BES = 2−1 | match_BUR_ILI = 1−1 | match_BUR_KAS = 0−0 | match_BUR_KOR = 0−3 | match_BUR_KUK = 2-0 | match_BUR_LAÇ = 1−2 | match_BUR_LUF = 1−0 | match_BUR_LUS = 0−0 | match_BUR_POG = 2−0 | match_BUR_SKË = 1−2 | match_ILI_APO = 2−0 | match_ILI_BES = 2−1 | match_ILI_BUR = 2−2 | match_ILI_KAS = 0−1 | match_ILI_KOR = 2−1 | match_ILI_KUK = 1−0 | match_ILI_LAÇ = 1−2 | match_ILI_LUF = 1−1 | match_ILI_LUS = 2−1 | match_ILI_POG = 0-0 | match_ILI_SKË = 0−2 | match_KAS_APO = 1−0 | match_KAS_BES = 2−1 | match_KAS_BUR = 1−1 | match_KAS_ILI = 1−1 | match_KAS_KOR = 0−0 | match_KAS_KUK = 2−1 | match_KAS_LAÇ = 2−2 | match_KAS_LUF = 3−1 | match_KAS_LUS = 2−1 | match_KAS_POG = 2−4 | match_KAS_SKË = 3−2 | match_KOR_APO = 0−0 | match_KOR_BES = 0-0 | match_KOR_BUR = 0−1 | match_KOR_ILI = 2−1 | match_KOR_KAS = 3−2 | match_KOR_KUK = 1−0 | match_KOR_LAÇ = 0−2 | match_KOR_LUF = 1−1 | match_KOR_LUS = 2−0 | match_KOR_POG = 1−2 | match_KOR_SKË = 0−0 | match_KUK_APO = 2−1 | match_KUK_BES = 1−0 | match_KUK_BUR = 2−0 | match_KUK_ILI = 0−1 | match_KUK_KAS = 0−1 | match_KUK_KOR = 4-2 | match_KUK_LAÇ = 0−3 | match_KUK_LUF = 2−2 | match_KUK_LUS = 1−1 | match_KUK_POG = 1−3 | match_KUK_SKË = 0−1 | match_LAÇ_APO = 1−1 | match_LAÇ_BES = 2-1 | match_LAÇ_BUR = 4−0 | match_LAÇ_ILI = 1−1 | match_LAÇ_KAS = 3-1 | match_LAÇ_KOR = 2−0 | match_LAÇ_KUK = 2−1 | match_LAÇ_LUF = 1−0 | match_LAÇ_LUS = 2−1 | match_LAÇ_POG = 0−0 | match_LAÇ_SKË = 2−1 | match_LUF_APO = 0−2 | match_LUF_BES = 1−2 | match_LUF_BUR = 0−0 | match_LUF_ILI = 1−2 | match_LUF_KAS = 2-1 | match_LUF_KOR = 1−1 | match_LUF_KUK = 3−1 | match_LUF_LAÇ = 0−0 | match_LUF_LUS = 1−2 | match_LUF_POG = 2−3 | match_LUF_SKË = 0−1 | match_LUS_APO = 0−1 | match_LUS_BES = 0−1 | match_LUS_BUR = 0−1 | match_LUS_ILI = 1−0 | match_LUS_KAS = 3−2 | match_LUS_KOR = 2−0 | match_LUS_KUK = 0−0 | match_LUS_LAÇ = 0−1 | match_LUS_LUF = 1−1 | match_LUS_POG = 1−2 | match_LUS_SKË = 1-1 | match_POG_APO = 1−0 | match_POG_BES = 0−0 | match_POG_BUR = 2−0 | match_POG_ILI = 0−0 | match_POG_KAS = 4−0 | match_POG_KOR = 3−1 | match_POG_KUK = 2−0 | match_POG_LAÇ = 1−0 | match_POG_LUF = 2−3 | match_POG_LUS = 0−0 | match_POG_SKË = 0−1 | match_SKË_APO = 3−2 | match_SKË_BES = 1−0 | match_SKË_BUR = 3−0 | match_SKË_ILI = 2−0 | match_SKË_KAS = 2−1 | match_SKË_KOR = 3−2 | match_SKË_KUK = 3−0 | match_SKË_LAÇ = 1−0 | match_SKË_LUF = 1−1 | match_SKË_LUS = 4−3 | match_SKË_POG = 1−2 }} ===Java 23–33=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://int.soccerway.com/albania/kategoria-e-pare/#/C46PTuGG/standings/overall/] | update = 22 March 2026 | a_note = yes | solid_cell = grey | matches_style = FBR | team1= APO | team2= BES | team3= BUR | team4= ILI | team5= KAS | team6= KOR | team7= KUK | team8= LAÇ | team9= LUF | team10= LUS | team11= POG | team12= SKË |name_APO=[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_LUF=[[AS Luftëtari|Luftëtari]] |name_LUS=[[KF Lushnja|Lushnja]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | match_APO_BES = 1-2 | match_APO_BUR = 4-4 | match_APO_ILI = null | match_APO_KAS = null | match_APO_KOR = null | match_APO_KUK = null | match_APO_LAÇ = null | match_APO_LUF = null | match_APO_LUS = 0−0 | match_APO_POG = 1−2 | match_APO_SKË = 0−1 | match_BES_APO = null | match_BES_BUR = 1−0 | match_BES_ILI = null | match_BES_KAS = null | match_BES_KOR = 1-1 | match_BES_KUK = null | match_BES_LAÇ = null | match_BES_LUF = null | match_BES_LUS = 0-0 | match_BES_POG = 2−3 | match_BES_SKË = 0-1 | match_BUR_APO = null | match_BUR_BES = null | match_BUR_ILI = 0−0 | match_BUR_KAS = null | match_BUR_KOR = 0−0 | match_BUR_KUK = 0−0 | match_BUR_LAÇ = null | match_BUR_LUF = null | match_BUR_LUS = 1-0 | match_BUR_POG = 0-3 | match_BUR_SKË = 0-1 | match_ILI_APO = 2-1 | match_ILI_BES = 1−0 | match_ILI_BUR = null | match_ILI_KAS = 1−0 | match_ILI_KOR = null | match_ILI_KUK = 1−1 | match_ILI_LAÇ = 1-1 | match_ILI_LUF = 1-2 | match_ILI_LUS = null | match_ILI_POG = null | match_ILI_SKË = null | match_KAS_APO = 1−0 | match_KAS_BES = 2−3 | match_KAS_BUR = 5-2 | match_KAS_ILI = null | match_KAS_KOR = null | match_KAS_KUK = 0-2 | match_KAS_LAÇ = 1-2 | match_KAS_LUF = 1-2 | match_KAS_LUS = null | match_KAS_POG = null | match_KAS_SKË = null | match_KOR_APO = 0-0 | match_KOR_BES = null | match_KOR_BUR = null | match_KOR_ILI = 1-1 | match_KOR_KAS = 1−0 | match_KOR_KUK = null | match_KOR_LAÇ = 0−1 | match_KOR_LUF = 1-0 | match_KOR_LUS = null | match_KOR_POG = null | match_KOR_SKË = null | match_KUK_APO = 2-0 | match_KUK_BES = 2-1 | match_KUK_BUR = null | match_KUK_ILI = null | match_KUK_KAS = null | match_KUK_KOR = 1-1 | match_KUK_LAÇ = null | match_KUK_LUF = 0−0 | match_KUK_LUS = 3-2 | match_KUK_POG = null | match_KUK_SKË = null | match_LAÇ_APO = 2−1 | match_LAÇ_BES = 5-3 | match_LAÇ_BUR = 3-1 | match_LAÇ_ILI = null | match_LAÇ_KAS = null | match_LAÇ_KOR = null | match_LAÇ_KUK = 2-1 | match_LAÇ_LUF = 2-1 | match_LAÇ_LUS = null | match_LAÇ_POG = 2-0 | match_LAÇ_SKË = null | match_LUF_APO = 2-2 | match_LUF_BES = 2-3 | match_LUF_BUR = 2-0 | match_LUF_ILI = null | match_LUF_KAS = null | match_LUF_KOR = null | match_LUF_KUK = null | match_LUF_LAÇ = null | match_LUF_LUS = null | match_LUF_POG = 3-0 | match_LUF_SKË = 0−3 | match_LUS_APO = null | match_LUS_BES = null | match_LUS_BUR = null | match_LUS_ILI = 0-3 | match_LUS_KAS = 1-4 | match_LUS_KOR = 2-1 | match_LUS_KUK = null | match_LUS_LAÇ = 1−5 | match_LUS_LUF = 0−0 | match_LUS_POG = null | match_LUS_SKË = null | match_POG_APO = null | match_POG_BES = null | match_POG_BUR = null | match_POG_ILI = 3-0 | match_POG_KAS = 5-1 | match_POG_KOR = 4−1 | match_POG_KUK = 5-1 | match_POG_LAÇ = null | match_POG_LUF = null | match_POG_LUS = 3−1 | match_POG_SKË = 1-1 | match_SKË_APO = null | match_SKË_BES = null | match_SKË_BUR = null | match_SKË_ILI = 1-0 | match_SKË_KAS = 4-0 | match_SKË_KOR = 0-0 | match_SKË_KUK = 2−1 | match_SKË_LAÇ = 0-1 | match_SKË_LUF = null | match_SKË_LUS = 2−0 | match_SKË_POG = null }} ===Pozicionet sipas javëve=== Kjo tabelë tregon pozicionet e skuadrave pas çdo jave. {{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://int.soccerway.com/national/albania/league-1/2025-2026/regular-season/76affe11-1812-42a1-91a0-f8be450dcbab/] <!--Update team positions here--> |team1=LAÇ |team2=SKË |team3=POG |team4=ILI |team5=BES |team6=KAS |team7=BUR |team8=KOR |team9=LUF |team10=KUK |team11=APO |team12=LUS <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=pro |result2=pro |result3=playoff |result4=playoff |result5=playoff |result6=playoff |result9=RPO |result10=RPO |result11=REL |result12=REL <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=complete |win_APO=6 |draw_APO=10|loss_APO=17|gf_APO=31|ga_APO=44<!-- Apolonia --> |win_BES=10|draw_BES=9 |loss_BES=14|gf_BES=41|ga_BES=43<!-- Besa --> |win_BUR=9 |draw_BUR=10|loss_BUR=14|gf_BUR=27|ga_BUR=45<!-- Burreli --> |win_ILI=11|draw_ILI=12|loss_ILI=10|gf_ILI=32|ga_ILI=33<!-- Iliria --> |win_KAS=11|draw_KAS=6 |loss_KAS=16|gf_KAS=44|ga_KAS=57<!-- Kastrioti --> |win_KOR=8 |draw_KOR=12|loss_KOR=13|gf_KOR=31|ga_KOR=39<!-- Korabi --> |win_KUK=8 |draw_KUK=7 |loss_KUK=18|gf_KUK=31|ga_KUK=50<!-- Kukësi --> |win_LAÇ=24|draw_LAÇ=7 |loss_LAÇ=2 |gf_LAÇ=60|ga_LAÇ=23<!-- Laçi --> |win_LUF=7 |draw_LUF=13|loss_LUF=13|gf_LUF=37|ga_LUF=43<!-- Luftëtari --> |win_LUS=5 |draw_LUS=11|loss_LUS=17|gf_LUS=26|ga_LUS=47<!-- Lushnja --> |win_POG=20|draw_POG=8 |loss_POG=5 |gf_POG=63|ga_POG=31<!-- Pogradeci --> |win_SKË=24|draw_SKË=5 |loss_SKË=4 |gf_SKË=57|ga_SKË=25<!-- Skënderbeu --> <!--Status--> |status_text_X=Assured of at least promotion play-offs. |status_text_Y=May at best reach the relegation play-outs. <!--Team status--> |status_APO=R |status_KUK=O |status_LAÇ=C,P |status_LUF=R |status_LUS=R |status_SKË=P <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_APO=[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] |name_BES=[[KS Besa|Besa]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_ILI=[[KF Iliria Fushë-Krujë|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_LUF=[[AS Luftëtari|Luftëtari]] |name_LUS=[[KF Lushnja|Lushnja]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Points; 2) Head-to-head points; 3) Head-to-head goal difference; 4) Head-to-head goals scored; 5) Goal difference; 6) Goals scored; 7) Draw. <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=PR |col_pro=green1 |text_pro=Promotion to {{nowrap|[[Kategoria Superiore|2026–27 Kategoria Superiore]]}} |col_playoff=green3 |text_playoff=Promotion play-off to {{nowrap|[[Kategoria Superiore|2026–27 Kategoria Superiore]]}} |col_RPO=red3 |text_RPO=Relegation play-out to {{nowrap|[[Kategoria e Dytë|2026–27 Kategoria e Dytë]]}} |col_REL=red1 |text_REL=Relegation to {{nowrap|[[Kategoria e Dytë|2026–27 Kategoria e Dytë]]}} }} ==Ndeshjet play-offs për ngritje== ===Kllapë=== <onlyinclude> {{#invoke:RoundN|main|columns=2|boldwinner=high|score-boxes=1|score-width=30 <!--SF--> ||'''[[KF Pogradeci|Pogradeci]]'''|'''3''' |[[KS Kastrioti|Kastrioti]]|0 ||[[KF Iliria|Iliria]]|0 |'''[[KF Besa Kavajë|Besa]]'''|'''2''' ||'''[[KF Pogradeci|Pogradeci]] ([[Overtime (sports)|a.e.t.]])'''|'''1''' |[[KF Besa Kavajë|Besa]]|0 }}</onlyinclude> ===Gjysmëfinalet=== {{football box |date= 7 maj 2026 |time= 16:00 |team1= [[KF Pogradeci|Pogradeci]] |score= 3−0 |report= |team2= [[KS Kastrioti|Kastrioti]] |goals1= [[Bedri Greca|Greca]] {{goal|15}}<br>[[Freeman Pius|Pius]] {{goal|89||90+1}} |goals2= |stadium= [[Stadiumi Gjorgji Kyçyku]], [[Pogradec]] |attendance= |referee= Ermis Çelaj }} ---- {{football box |date= 7 maj 2026 |time= 16:00 |team1= [[KF Iliria|Iliria]] |score= 0−2 |report= |team2= [[KF Besa Kavajë|Besa]] |goals1= |goals2= [[William Cordeiro|Cordeiro]] {{goal|8}}<br>[[Godswill Chinwendu|Chinwendu]] {{goal|11}} |stadium= [[Stadiumi Redi Maloku]], [[Fushë-Krujë]] |attendance= |referee= Olsion Yzeiraj }} ===Finale=== {{football box |date= 11 maj 2026 |time= 17:00 |aet= yes |team1= [[KF Pogradeci|Pogradeci]] |score= 1−0 |report= |team2= [[KF Besa Kavajë|Besa]] |goals1= [[Índio Oliveira]] {{goal|105}} |goals2= |stadium= [[Elbasan Arena]], [[Elbasan]] |attendance= |referee= Olsion Yzeiraj }} ''Pogradeci u kualifikua në ndeshjen finale të play-off-it'' ==Ndeshjet play-offs për zbritje== {{Football box | date = 9 maj 2026 | time = 16:00 | team1 = [[AS Luftëtari|Luftëtari]] | team2 = [[KF Sopoti|Sopoti]] | score = 1−1 |aet = yes | goals1 = [[Gersi Diamanti|Diamanti]] {{goal|6|pen.}} | goals2 = [[Harith Jargavani|Jargavani]] {{goal|79}} | stadium = [[Stadiumi Flamurtari]], [[Vlorë]] | attendance = | referee = Olsid Ferataj |penalties1= * [[Philip Ikeocha|Ikeocha]] {{penmiss}} * [[José Lucas Alves de Oliveira|Lukão]] {{pengoal}} * [[Beji Anthony|Anthony]] {{pengoal}} * [[Gersi Diamanti|Diamanti]] {{penmiss}} |penaltyscore=2−4 |penalties2= * {{pengoal}} [[Kyari Idris|Idris]] * {{pengoal}} [[Harith Jargavani|Jargavani]] * {{pengoal}} [[Sodiq Atanda|Atanda]] * {{pengoal}} [[Serxhio Tabaku|Tabaku]] | report = }} ---- {{Football box | date = 9 maj 2026 | time = 16:00 | team1 = [[FK Kukësi|Kukësi]] | team2 = [[KF Bylis|Bylis B]] | score = 1−1 | aet = yes | goals1 = [[Leo Ballhysa|Ballhysa]] {{goal|68}} | goals2 = [[Robert Murić|Murić]] {{goal|90+3}} | stadium = Vora Stadium, [[Vorë]] | attendance = | referee = Kreshnik Barjamaj |penalties1= * [[Matheus Gama|Gama]] {{pengoal}} * [[Paulo Henrique de Mattos Rodrigues|Paulo Henrique]] {{pengoal}} * [[Kristi Bespallov|Bespallov]] {{pengoal}} * [[Gabriel Schepanski|Schepanski]] {{pengoal}} * [[Leo Ballhysa|Ballhysa]] {{penmiss}} |penaltyscore=4−5 |penalties2= * {{pengoal}} [[Robert Murić|Murić]] * {{pengoal}} [[Gjorgi Stoilov|Stoilov]] * {{pengoal}} [[Igor Henrique Almeida Ribeiro|Igor]] * {{pengoal}} [[Renato Beqaj|Beqaj]] * {{pengoal}} [[Dime Dimov|Dimov]] | report = }} ''Bylis B nuk mundi të ngjitej për shkak të rënies së ekipit A në Kategorinë e Parë. Një ndeshje shtesë midis Kukësit dhe ekipit Butrinti, humbës në finalen e play-off-it të Grupit B të Kategorisë së Dytë, u luajt për të vendosur vendin e mbetur bosh.'' ---- {{Football box | date = 28 maj 2026 | time = 15:00 | team1 = [[FK Kukësi|Kukësi]] | team2 = [[KF Butrinti|Butrinti]] | score = 2−0 | aet = | goals1 = [[Matheus Alisson Oliveira dos Santos|Matheus Alisson]] {{goal|40}}<br>[[Tayo Abiodoun|Abiodoun]] {{goal|46}} | goals2 = | stadium = [[Egnatia Arena]], [[Rrogozhinë]] | attendance = | referee = Albert Doda | report = }} ==References== {{Reflist}} {{Historia e Kategorisë së Parë}} {{Kategoria e parë}} {{DEFAULTSORT:2025-26 Kategoria e Parë}} h51rq6ch6vpkojzprikzvf3kx8j804k 3028806 3028803 2026-08-31T14:38:55Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3028806 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | image = | competition = [[Kategoria e Parë]] | season = 2025–26 | winners = [[KF Laçi|Laçi]]<br><small>titulli i 3-të</small> | promoted = [[KF Laçi|Laçi]]<br>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | relegated = [[AS Luftëtari|Luftëtari]]<br>[[FK Apolonia Fier|Apolonia]]<br>[[KF Lushnja|Lushnja]] | matches = 198 | total goals = 480 | league topscorer = Saleh Nasr<br />(18 gola) | biggest home win = {{Nowrap|[[KF Laçi|Laçi]] 4−0 [[KF Burreli|Burreli]]}}<br/>{{small|(25 tetor 2025)}}<br/>[[KF Pogradeci|Pogradeci]] 4−0 [[KS Kastrioti|Kastrioti]]<br/>{{small|(25 tetor 2025)}}<br/>[[KF Pogradeci|Pogradeci]] 5−1 [[KS Kastrioti|Kastrioti]]<br/>{{small|(4 prill 2026)}}<br/>[[KF Pogradeci|Pogradeci]] 5−1 [[FK Kukësi|Kukësi]]<br/>{{small|(11 prill 2026)}}<br/>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] 4−0 [[KS Kastrioti|Kastrioti]]<br/>{{small|(19 prill 2026)}} | biggest away win = {{Nowrap|[[KF Lushnja|Lushnja]] 1−5 [[KF Laçi|Laçi]]}}<br/>{{small|(28 shkurt 2026)}} | highest scoring = {{Nowrap|[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] 4−4 [[KF Burreli|Burreli]]}}<br/>{{small|(3 maj 2026)}}<br/>[[KF Laçi|Laçi]] 5−3 [[KF Besa Kavajë|Besa]]<br/>{{small|(18 mars 2026)}} | longest wins = 13 ndeshje<br/>[[KF Laçi|Laçi]] | longest unbeaten = 28 ndeshje<br/>[[KF Laçi|Laçi]] | longest winless = 19 ndeshje<br/>[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] | longest losses = 6 ndeshje<br/>[[KF Lushnja|Lushnja]] | highest attendance = | lowest attendance = | average attendance = | prevseason = [[Kategoria e Parë 2024-25|2024–25]] | nextseason = [[Kategoria e Parë 2026-27|2026-27]] }} '''[[Kategoria e Parë]] 2025–26''' është sezoni i 78-të zyrtar i nivelit të dytë në piramidën e futbollit shqiptar. Sezoni filloi në 23 gusht 2025 dhe do të përfundojë në 2 maj 2026. Këtë sezon konkurrojnë 12 skuadra, ku vendi i parë dhe i dytë do të ngjiten në [[Kategoria Superiore 2026–27]], kurse 4 skuadrat në vendet 3-6 do të luajnë për një vend në play-off përballë skuadrës në vend të 8 nga [[Kategoria Superiore|Kategoria Superiore 2025–26]]. Dy skuadrat në vendet 11 dhe 12 do të zbresin në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë]], kurse dy skuadrat në vendet 9 dhe 10 do të luajnë në play-out. <ref>https://fshf.org/sq/miratohen-datat-e-nisjes-se-kompeticioneve-kombetare-per-sezonin-2025-2026/</ref><ref>https://fshf.org/sq/hidhet-shorti-per-kategorine-e-pare-ky-eshte-kalendari-i-plote-me-33-javet-futbollistike/</ref> ==Ndryshime nga sezoni i kaluar== ====Nga Kategoria e Parë==== '''Ngjitur në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore]]:''' * [[Flamurtari FC|Flamurtari]] * [[FK Vora|Vora]] '''Rënë në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë]]:''' * [[KF Erzeni|Erzeni]] * [[KF Valbona|Valbona]] ====Në Kategoria e Parë==== '''Rënë nga [[Kategoria Superiore]]:''' * [[KF Laçi|Laçi]] * [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] '''Ngjitur nga [[Kategoria e Dytë]]:''' * [[KF Iliria|Iliria]] * [[AF Luftëtari|Luftëtari]] ==Vendndodhjet == {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Skuadrat e Kategorisë së Parë.|places= {{location map~ |Albania |lat=41.6089 |long=20.0063 |label=<small>[[KS Burreli|Burreli]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=41.1845 |long=19.5628 |label=<small>[[KS Besa |Besa]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=40.9354239|long=19.66896 |label=<small>[[KS Lushnja|Lushnja]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.7275 |long=19.5628 |label=<small>[[FK Apolonia Fier|Apolonia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6849 |long=20.4292 |label=<small>[[KS Korabi|Korabi]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.512111|long=19.786728|label=<small>[[KS Kastrioti|Kastrioti]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=42.078889 |long=20.420278 |label=<small>[[FK Kukësi|Kukësi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.9025 |long=20.6525 |label=<small>[[KF Pogradeci|Pogradeci]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.4776 |long=19.7205 |label=<small>[[KF Iliria|Iliria]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=40.07583 |long=20.13889 |label=<small>[[AF Luftëtari|Luftëtari]]</small> |position=right}} }} ===Stadiumet=== {| class="wikitable sortable" |- ! Team !! Location !! Stadium !! Capacity |- | [[FK Apolonia Fier|Apolonia]] || [[Fier]] || [[Stadiumi "Loni Papuçiu"|Stadiumi Loni Papuçiu]] || 6,800 |- | [[KS Besa|Besa]] || [[Kavajë]] || [[Stadiumi Luz i Vogël]] || 550 |- | [[KS Burreli|Burreli]] || [[Burrel]] || [[Stadiumi Liri Ballabani]] || 3,000 |- | [[KF Iliria|Iliria]] || [[Fushë-Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] || 3,000 |- | [[KS Kastrioti|Kastrioti]] || [[Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] <ref group="note"> [[KS Kastrioti|Kastrioti Krujë]] i luan ndeshjet si pritës në [[Stadiumi Redi Maloku|Stadiumin Redi Maloku]] për shkak se fusha e tyre, [[Stadiumi "Kastrioti"|Stadiumi Kastrioti]], nuk plotëson kushtet e federatës për [[Kategoria e Parë|Kategorinë e Parë]].</ref> || 3,000 |- | [[KS Korabi|Korabi]] || [[Peshkopi]] || [[Stadiumi Korabi]] || 6,000 |- | [[FK Kukësi|Kukësi]] || [[Kukës]] || [[Stadiumi Zeqir Ymeri|Kukës Arena]] || 6,322 |- | [[KF Laçi|Laçi]] || [[Laç]] || [[Stadiumi Laçi]] || 2,271 |- | [[AF Luftëtari|AF Luftëtari]] || [[Gjirokastër]] || [[Stadiumi i Gjirokastrës]] || 8,400 |- | [[KS Lushnja|Lushnja]] || [[Lushnjë]] || [[Stadiumi A.Roza Haxhiu]] || 8,500 |- | [[KS Pogradeci|Pogradeci]] || [[Pogradec]] || [[Stadiumi "Gjorgji Kyçyku"|Stadiumi Gjorgji Kyçyku]] || 10,700 |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] || [[Korçë]] || [[Stadiumi Skënderbeu]] || 5,800 |- |} <references group="note"/> ==Renditja== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://www.sofascore.com/tournament/football/albania/kategoria-e-pare/722#id:78744] <!--Update team positions here--> |team1=LAÇ |team2=SKË |team3=POG |team4=ILI |team5=BES |team6=KAS |team7=BUR |team8=KOR |team9=LUF |team10=KUK |team11=APO |team12=LUS <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=pro |result2=pro |result3=playoff |result4=playoff |result5=playoff |result6=playoff |result9=RPO |result10=RPO |result11=REL |result12=REL <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=28 maj 2026 |win_APO=6 |draw_APO=10 |loss_APO=17|gf_APO=31|ga_APO=44<!-- Apolonia --> |win_BES=10 |draw_BES=9 |loss_BES=14|gf_BES=41|ga_BES=43<!-- Besa --> |win_BUR=9 |draw_BUR=10 |loss_BUR=14|gf_BUR=27|ga_BUR=45<!-- Burreli --> |win_ILI=11 |draw_ILI=12|loss_ILI=10 |gf_ILI=32|ga_ILI=33<!-- Iliria --> |win_KAS=11|draw_KAS=6 |loss_KAS=16|gf_KAS=44|ga_KAS=57<!-- Kastrioti --> |win_KOR=8 |draw_KOR=12 |loss_KOR=13|gf_KOR=31|ga_KOR=39<!-- Korabi --> |win_KUK=8 |draw_KUK=7 |loss_KUK=18|gf_KUK=31|ga_KUK=50<!-- Kukësi --> |win_LAÇ=24|draw_LAÇ=7 |loss_LAÇ=2 |gf_LAÇ=60|ga_LAÇ=23<!-- Laçi --> |win_LUF=7 |draw_LUF=13|loss_LUF=13|gf_LUF=37|ga_LUF=43<!-- Luftëtari --> |win_LUS=5 |draw_LUS=11|loss_LUS=17|gf_LUS=26|ga_LUS=47<!-- Lushnja --> |win_POG=20|draw_POG=8 |loss_POG=5 |gf_POG=63|ga_POG=31<!-- Pogradeci --> |win_SKË=24|draw_SKË=5 |loss_SKË=4 |gf_SKË=57|ga_SKË=25<!-- Skënderbeu --> <!--Status--> |status_text_X=Ka garantuar play-off. |status_text_Y=Mund të garantojë maksimalisht play-out. <!--Team status--> |status_APO=Z |status_KUK=O |status_LAÇ=K,P |status_LUF=Z |status_LUS=Z |status_SKË=P <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_APO=[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] |name_BES=[[KS Besa|Besa]] |name_BUR=[[KS Burreli|Burreli]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KS Korabi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_LUF=[[AF Luftëtari|Luftëtari]] |name_LUS=[[KS Lushnja|Lushnja]] |name_POG=[[KS Pogradeci|Pogradeci]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikët; 2) Pikët në përballje direkte; 3) Golaverazhi në përballje direkte; 4) Golat e shënuar në përballje direkte; 5) Golaverazhi; 6) Golat e shënuar; 7) Short. <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=PR |col_pro=green1 |text_pro=Ngjitje në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2026-27]] |col_playoff=green3 |text_playoff=Play-off për [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2026-27]] |col_RPO=red3 |text_RPO=Play-out për [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2026-27]] |col_REL=red1 |text_REL=Rënie në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2026-27]] }}</onlyinclude> ===Rezultatet=== ===Java 1–22=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://int.soccerway.com/national/albania/league-1/2025-2026/regular-season/76affe11-1812-42a1-91a0-f8be450dcbab/] | update = complete | a_note = yes | matches_style = FBR | team1= APO | team2= BES | team3= BUR | team4= ILI | team5= KAS | team6= KOR | team7= KUK | team8= LAÇ | team9= LUF | team10= LUS | team11= POG | team12= SKË |name_APO=[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_LUF=[[AS Luftëtari|Luftëtari]] |name_LUS=[[KF Lushnja|Lushnja]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | match_APO_BES = 2−0 | match_APO_BUR = 1−2 | match_APO_ILI = 0−0 | match_APO_KAS = 2−0 | match_APO_KOR = 0−3 | match_APO_KUK = 2−0 | match_APO_LAÇ = 0−2 | match_APO_LUF = 1-1 | match_APO_LUS = 0−0 | match_APO_POG = 2−2 | match_APO_SKË = 2−3 | match_BES_APO = 1−2 | match_BES_BUR = 2−0 | match_BES_ILI = 3−1 | match_BES_KAS = 1−1 | match_BES_KOR = 3−1 | match_BES_KUK = 3−1 | match_BES_LAÇ = 0−0 | match_BES_LUF = 1−1 | match_BES_LUS = 1−1 | match_BES_POG = 1−1 | match_BES_SKË = 2−3 | match_BUR_APO = 2−0 | match_BUR_BES = 2−1 | match_BUR_ILI = 1−1 | match_BUR_KAS = 0−0 | match_BUR_KOR = 0−3 | match_BUR_KUK = 2-0 | match_BUR_LAÇ = 1−2 | match_BUR_LUF = 1−0 | match_BUR_LUS = 0−0 | match_BUR_POG = 2−0 | match_BUR_SKË = 1−2 | match_ILI_APO = 2−0 | match_ILI_BES = 2−1 | match_ILI_BUR = 2−2 | match_ILI_KAS = 0−1 | match_ILI_KOR = 2−1 | match_ILI_KUK = 1−0 | match_ILI_LAÇ = 1−2 | match_ILI_LUF = 1−1 | match_ILI_LUS = 2−1 | match_ILI_POG = 0-0 | match_ILI_SKË = 0−2 | match_KAS_APO = 1−0 | match_KAS_BES = 2−1 | match_KAS_BUR = 1−1 | match_KAS_ILI = 1−1 | match_KAS_KOR = 0−0 | match_KAS_KUK = 2−1 | match_KAS_LAÇ = 2−2 | match_KAS_LUF = 3−1 | match_KAS_LUS = 2−1 | match_KAS_POG = 2−4 | match_KAS_SKË = 3−2 | match_KOR_APO = 0−0 | match_KOR_BES = 0-0 | match_KOR_BUR = 0−1 | match_KOR_ILI = 2−1 | match_KOR_KAS = 3−2 | match_KOR_KUK = 1−0 | match_KOR_LAÇ = 0−2 | match_KOR_LUF = 1−1 | match_KOR_LUS = 2−0 | match_KOR_POG = 1−2 | match_KOR_SKË = 0−0 | match_KUK_APO = 2−1 | match_KUK_BES = 1−0 | match_KUK_BUR = 2−0 | match_KUK_ILI = 0−1 | match_KUK_KAS = 0−1 | match_KUK_KOR = 4-2 | match_KUK_LAÇ = 0−3 | match_KUK_LUF = 2−2 | match_KUK_LUS = 1−1 | match_KUK_POG = 1−3 | match_KUK_SKË = 0−1 | match_LAÇ_APO = 1−1 | match_LAÇ_BES = 2-1 | match_LAÇ_BUR = 4−0 | match_LAÇ_ILI = 1−1 | match_LAÇ_KAS = 3-1 | match_LAÇ_KOR = 2−0 | match_LAÇ_KUK = 2−1 | match_LAÇ_LUF = 1−0 | match_LAÇ_LUS = 2−1 | match_LAÇ_POG = 0−0 | match_LAÇ_SKË = 2−1 | match_LUF_APO = 0−2 | match_LUF_BES = 1−2 | match_LUF_BUR = 0−0 | match_LUF_ILI = 1−2 | match_LUF_KAS = 2-1 | match_LUF_KOR = 1−1 | match_LUF_KUK = 3−1 | match_LUF_LAÇ = 0−0 | match_LUF_LUS = 1−2 | match_LUF_POG = 2−3 | match_LUF_SKË = 0−1 | match_LUS_APO = 0−1 | match_LUS_BES = 0−1 | match_LUS_BUR = 0−1 | match_LUS_ILI = 1−0 | match_LUS_KAS = 3−2 | match_LUS_KOR = 2−0 | match_LUS_KUK = 0−0 | match_LUS_LAÇ = 0−1 | match_LUS_LUF = 1−1 | match_LUS_POG = 1−2 | match_LUS_SKË = 1-1 | match_POG_APO = 1−0 | match_POG_BES = 0−0 | match_POG_BUR = 2−0 | match_POG_ILI = 0−0 | match_POG_KAS = 4−0 | match_POG_KOR = 3−1 | match_POG_KUK = 2−0 | match_POG_LAÇ = 1−0 | match_POG_LUF = 2−3 | match_POG_LUS = 0−0 | match_POG_SKË = 0−1 | match_SKË_APO = 3−2 | match_SKË_BES = 1−0 | match_SKË_BUR = 3−0 | match_SKË_ILI = 2−0 | match_SKË_KAS = 2−1 | match_SKË_KOR = 3−2 | match_SKË_KUK = 3−0 | match_SKË_LAÇ = 1−0 | match_SKË_LUF = 1−1 | match_SKË_LUS = 4−3 | match_SKË_POG = 1−2 }} ===Java 23–33=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://int.soccerway.com/albania/kategoria-e-pare/#/C46PTuGG/standings/overall/] | update = 22 March 2026 | a_note = yes | solid_cell = grey | matches_style = FBR | team1= APO | team2= BES | team3= BUR | team4= ILI | team5= KAS | team6= KOR | team7= KUK | team8= LAÇ | team9= LUF | team10= LUS | team11= POG | team12= SKË |name_APO=[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_LUF=[[AS Luftëtari|Luftëtari]] |name_LUS=[[KF Lushnja|Lushnja]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | match_APO_BES = 1-2 | match_APO_BUR = 4-4 | match_APO_ILI = null | match_APO_KAS = null | match_APO_KOR = null | match_APO_KUK = null | match_APO_LAÇ = null | match_APO_LUF = null | match_APO_LUS = 0−0 | match_APO_POG = 1−2 | match_APO_SKË = 0−1 | match_BES_APO = null | match_BES_BUR = 1−0 | match_BES_ILI = null | match_BES_KAS = null | match_BES_KOR = 1-1 | match_BES_KUK = null | match_BES_LAÇ = null | match_BES_LUF = null | match_BES_LUS = 0-0 | match_BES_POG = 2−3 | match_BES_SKË = 0-1 | match_BUR_APO = null | match_BUR_BES = null | match_BUR_ILI = 0−0 | match_BUR_KAS = null | match_BUR_KOR = 0−0 | match_BUR_KUK = 0−0 | match_BUR_LAÇ = null | match_BUR_LUF = null | match_BUR_LUS = 1-0 | match_BUR_POG = 0-3 | match_BUR_SKË = 0-1 | match_ILI_APO = 2-1 | match_ILI_BES = 1−0 | match_ILI_BUR = null | match_ILI_KAS = 1−0 | match_ILI_KOR = null | match_ILI_KUK = 1−1 | match_ILI_LAÇ = 1-1 | match_ILI_LUF = 1-2 | match_ILI_LUS = null | match_ILI_POG = null | match_ILI_SKË = null | match_KAS_APO = 1−0 | match_KAS_BES = 2−3 | match_KAS_BUR = 5-2 | match_KAS_ILI = null | match_KAS_KOR = null | match_KAS_KUK = 0-2 | match_KAS_LAÇ = 1-2 | match_KAS_LUF = 1-2 | match_KAS_LUS = null | match_KAS_POG = null | match_KAS_SKË = null | match_KOR_APO = 0-0 | match_KOR_BES = null | match_KOR_BUR = null | match_KOR_ILI = 1-1 | match_KOR_KAS = 1−0 | match_KOR_KUK = null | match_KOR_LAÇ = 0−1 | match_KOR_LUF = 1-0 | match_KOR_LUS = null | match_KOR_POG = null | match_KOR_SKË = null | match_KUK_APO = 2-0 | match_KUK_BES = 2-1 | match_KUK_BUR = null | match_KUK_ILI = null | match_KUK_KAS = null | match_KUK_KOR = 1-1 | match_KUK_LAÇ = null | match_KUK_LUF = 0−0 | match_KUK_LUS = 3-2 | match_KUK_POG = null | match_KUK_SKË = null | match_LAÇ_APO = 2−1 | match_LAÇ_BES = 5-3 | match_LAÇ_BUR = 3-1 | match_LAÇ_ILI = null | match_LAÇ_KAS = null | match_LAÇ_KOR = null | match_LAÇ_KUK = 2-1 | match_LAÇ_LUF = 2-1 | match_LAÇ_LUS = null | match_LAÇ_POG = 2-0 | match_LAÇ_SKË = null | match_LUF_APO = 2-2 | match_LUF_BES = 2-3 | match_LUF_BUR = 2-0 | match_LUF_ILI = null | match_LUF_KAS = null | match_LUF_KOR = null | match_LUF_KUK = null | match_LUF_LAÇ = null | match_LUF_LUS = null | match_LUF_POG = 3-0 | match_LUF_SKË = 0−3 | match_LUS_APO = null | match_LUS_BES = null | match_LUS_BUR = null | match_LUS_ILI = 0-3 | match_LUS_KAS = 1-4 | match_LUS_KOR = 2-1 | match_LUS_KUK = null | match_LUS_LAÇ = 1−5 | match_LUS_LUF = 0−0 | match_LUS_POG = null | match_LUS_SKË = null | match_POG_APO = null | match_POG_BES = null | match_POG_BUR = null | match_POG_ILI = 3-0 | match_POG_KAS = 5-1 | match_POG_KOR = 4−1 | match_POG_KUK = 5-1 | match_POG_LAÇ = null | match_POG_LUF = null | match_POG_LUS = 3−1 | match_POG_SKË = 1-1 | match_SKË_APO = null | match_SKË_BES = null | match_SKË_BUR = null | match_SKË_ILI = 1-0 | match_SKË_KAS = 4-0 | match_SKË_KOR = 0-0 | match_SKË_KUK = 2−1 | match_SKË_LAÇ = 0-1 | match_SKË_LUF = null | match_SKË_LUS = 2−0 | match_SKË_POG = null }} ===Pozicionet sipas javëve=== Kjo tabelë tregon pozicionet e skuadrave pas çdo jave. {{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://int.soccerway.com/national/albania/league-1/2025-2026/regular-season/76affe11-1812-42a1-91a0-f8be450dcbab/] <!--Update team positions here--> |team1=LAÇ |team2=SKË |team3=POG |team4=ILI |team5=BES |team6=KAS |team7=BUR |team8=KOR |team9=LUF |team10=KUK |team11=APO |team12=LUS <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=pro |result2=pro |result3=playoff |result4=playoff |result5=playoff |result6=playoff |result9=RPO |result10=RPO |result11=REL |result12=REL <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=complete |win_APO=6 |draw_APO=10|loss_APO=17|gf_APO=31|ga_APO=44<!-- Apolonia --> |win_BES=10|draw_BES=9 |loss_BES=14|gf_BES=41|ga_BES=43<!-- Besa --> |win_BUR=9 |draw_BUR=10|loss_BUR=14|gf_BUR=27|ga_BUR=45<!-- Burreli --> |win_ILI=11|draw_ILI=12|loss_ILI=10|gf_ILI=32|ga_ILI=33<!-- Iliria --> |win_KAS=11|draw_KAS=6 |loss_KAS=16|gf_KAS=44|ga_KAS=57<!-- Kastrioti --> |win_KOR=8 |draw_KOR=12|loss_KOR=13|gf_KOR=31|ga_KOR=39<!-- Korabi --> |win_KUK=8 |draw_KUK=7 |loss_KUK=18|gf_KUK=31|ga_KUK=50<!-- Kukësi --> |win_LAÇ=24|draw_LAÇ=7 |loss_LAÇ=2 |gf_LAÇ=60|ga_LAÇ=23<!-- Laçi --> |win_LUF=7 |draw_LUF=13|loss_LUF=13|gf_LUF=37|ga_LUF=43<!-- Luftëtari --> |win_LUS=5 |draw_LUS=11|loss_LUS=17|gf_LUS=26|ga_LUS=47<!-- Lushnja --> |win_POG=20|draw_POG=8 |loss_POG=5 |gf_POG=63|ga_POG=31<!-- Pogradeci --> |win_SKË=24|draw_SKË=5 |loss_SKË=4 |gf_SKË=57|ga_SKË=25<!-- Skënderbeu --> <!--Status--> |status_text_X=Assured of at least promotion play-offs. |status_text_Y=May at best reach the relegation play-outs. <!--Team status--> |status_APO=R |status_KUK=O |status_LAÇ=C,P |status_LUF=R |status_LUS=R |status_SKË=P <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_APO=[[FK Apolonia Fier|Apolonia]] |name_BES=[[KS Besa|Besa]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_ILI=[[KF Iliria Fushë-Krujë|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_LUF=[[AS Luftëtari|Luftëtari]] |name_LUS=[[KF Lushnja|Lushnja]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Points; 2) Head-to-head points; 3) Head-to-head goal difference; 4) Head-to-head goals scored; 5) Goal difference; 6) Goals scored; 7) Draw. <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=PR |col_pro=green1 |text_pro=Promotion to {{nowrap|[[Kategoria Superiore|2026–27 Kategoria Superiore]]}} |col_playoff=green3 |text_playoff=Promotion play-off to {{nowrap|[[Kategoria Superiore|2026–27 Kategoria Superiore]]}} |col_RPO=red3 |text_RPO=Relegation play-out to {{nowrap|[[Kategoria e Dytë|2026–27 Kategoria e Dytë]]}} |col_REL=red1 |text_REL=Relegation to {{nowrap|[[Kategoria e Dytë|2026–27 Kategoria e Dytë]]}} }} ==Ndeshjet play-offs për ngritje== ===Kllapë=== <onlyinclude> {{#invoke:RoundN|main|columns=2|boldwinner=high|score-boxes=1|score-width=30 <!--SF--> ||'''[[KF Pogradeci|Pogradeci]]'''|'''3''' |[[KS Kastrioti|Kastrioti]]|0 ||[[KF Iliria|Iliria]]|0 |'''[[KF Besa Kavajë|Besa]]'''|'''2''' ||'''[[KF Pogradeci|Pogradeci]] ([[Overtime (sports)|a.e.t.]])'''|'''1''' |[[KF Besa Kavajë|Besa]]|0 }}</onlyinclude> ===Gjysmëfinalet=== {{football box |date= 7 maj 2026 |time= 16:00 |team1= [[KF Pogradeci|Pogradeci]] |score= 3−0 |report= |team2= [[KS Kastrioti|Kastrioti]] |goals1= [[Bedri Greca|Greca]] {{goal|15}}<br>[[Freeman Pius|Pius]] {{goal|89||90+1}} |goals2= |stadium= [[Stadiumi Gjorgji Kyçyku]], [[Pogradec]] |attendance= |referee= Ermis Çelaj }} ---- {{football box |date= 7 maj 2026 |time= 16:00 |team1= [[KF Iliria|Iliria]] |score= 0−2 |report= |team2= [[KF Besa Kavajë|Besa]] |goals1= |goals2= [[William Cordeiro|Cordeiro]] {{goal|8}}<br>[[Godswill Chinwendu|Chinwendu]] {{goal|11}} |stadium= [[Stadiumi Redi Maloku]], [[Fushë-Krujë]] |attendance= |referee= Olsion Yzeiraj }} ===Finale=== {{football box |date= 11 maj 2026 |time= 17:00 |aet= yes |team1= [[KF Pogradeci|Pogradeci]] |score= 1−0 |report= |team2= [[KF Besa Kavajë|Besa]] |goals1= [[Índio Oliveira]] {{goal|105}} |goals2= |stadium= [[Elbasan Arena]], [[Elbasan]] |attendance= |referee= Olsion Yzeiraj }} ''Pogradeci u kualifikua në ndeshjen finale të play-off-it'' ==Ndeshjet play-offs për zbritje== {{Football box | date = 9 maj 2026 | time = 16:00 | team1 = [[AS Luftëtari|Luftëtari]] | team2 = [[KF Sopoti|Sopoti]] | score = 1−1 |aet = yes | goals1 = [[Gersi Diamanti|Diamanti]] {{goal|6|pen.}} | goals2 = [[Harith Jargavani|Jargavani]] {{goal|79}} | stadium = [[Stadiumi Flamurtari]], [[Vlorë]] | attendance = | referee = Olsid Ferataj |penalties1= * [[Philip Ikeocha|Ikeocha]] {{penmiss}} * [[José Lucas Alves de Oliveira|Lukão]] {{pengoal}} * [[Beji Anthony|Anthony]] {{pengoal}} * [[Gersi Diamanti|Diamanti]] {{penmiss}} |penaltyscore=2−4 |penalties2= * {{pengoal}} [[Kyari Idris|Idris]] * {{pengoal}} [[Harith Jargavani|Jargavani]] * {{pengoal}} [[Sodiq Atanda|Atanda]] * {{pengoal}} [[Serxhio Tabaku|Tabaku]] | report = }} ---- {{Football box | date = 9 maj 2026 | time = 16:00 | team1 = [[FK Kukësi|Kukësi]] | team2 = [[KF Bylis|Bylis B]] | score = 1−1 | aet = yes | goals1 = [[Leo Ballhysa|Ballhysa]] {{goal|68}} | goals2 = [[Robert Murić|Murić]] {{goal|90+3}} | stadium = Vora Stadium, [[Vorë]] | attendance = | referee = Kreshnik Barjamaj |penalties1= * [[Matheus Gama|Gama]] {{pengoal}} * [[Paulo Henrique de Mattos Rodrigues|Paulo Henrique]] {{pengoal}} * [[Kristi Bespallov|Bespallov]] {{pengoal}} * [[Gabriel Schepanski|Schepanski]] {{pengoal}} * [[Leo Ballhysa|Ballhysa]] {{penmiss}} |penaltyscore=4−5 |penalties2= * {{pengoal}} [[Robert Murić|Murić]] * {{pengoal}} [[Gjorgi Stoilov|Stoilov]] * {{pengoal}} [[Igor Henrique Almeida Ribeiro|Igor]] * {{pengoal}} [[Renato Beqaj|Beqaj]] * {{pengoal}} [[Dime Dimov|Dimov]] | report = }} ''Bylis B nuk mundi të ngjitej për shkak të rënies së ekipit A në Kategorinë e Parë. Një ndeshje shtesë midis Kukësit dhe ekipit Butrinti, humbës në finalen e play-off-it të Grupit B të Kategorisë së Dytë, u luajt për të vendosur vendin e mbetur bosh.'' ---- {{Football box | date = 28 maj 2026 | time = 15:00 | team1 = [[FK Kukësi|Kukësi]] | team2 = [[KF Butrinti|Butrinti]] | score = 2−0 | aet = | goals1 = [[Matheus Alisson Oliveira dos Santos|Matheus Alisson]] {{goal|40}}<br>[[Tayo Abiodoun|Abiodoun]] {{goal|46}} | goals2 = | stadium = [[Egnatia Arena]], [[Rrogozhinë]] | attendance = | referee = Albert Doda | report = }} ==References== {{Reflist}} {{Historia e Kategorisë së Parë}} {{Kategoria e parë}} {{DEFAULTSORT:2025-26 Kategoria e Parë}} fkcc1yvrwop3a0c56wndrej2er26s2m 1 386509 3028837 2833854 2026-08-31T18:59:00Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3028837 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Moisiu/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Moses|22 gusht 2026|1370668993}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 31 gusht 2026 20:59 (CEST) d19vdoxci3vef34zgqqh0e1lkh1mhz8 1 386522 3029013 2834031 2026-09-01T10:55:16Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029013 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Gjuha angleze/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gjuha angleze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029012 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241206104704/https://langroo.com/al/zgjedhimi/angleze/Lista-e-foljeve-t%C3%AB-parregullta-n%C3%AB-anglisht për lidhjen https://langroo.com/al/zgjedhimi/angleze/Lista-e-foljeve-t%C3%AB-parregullta-n%C3%AB-anglisht. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 12:55 (CEST) 2q42u8u7agt64xz0y4oshpsdcq5c91l 1 389985 3028979 2871648 2026-09-01T04:23:24Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kundërshkollimi]] 3028979 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Antishkollimi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2630450 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190724130948/http://www.eco-action.org/dt/affluent.html për lidhjen http://www.eco-action.org/dt/affluent.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 dhjetor 2023 16:28 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Antishkollimi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2697151 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211207004115/https://www.sec-ed.co.uk/best-practice/what-is-the-purpose-of-education/ për lidhjen http://www.sec-ed.co.uk/best-practice/what-is-the-purpose-of-education/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 shtator 2024 07:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kundërshkollimi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2815186 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://eprints.lse.ac.uk/66455/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 korrik 2025 03:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kundërshkollimi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2831238 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231017215857/http://faculty.webster.edu/corbetre/philosophy/education/bg/bg-ch-5.html për lidhjen http://faculty.webster.edu/corbetre/philosophy/education/bg/bg-ch-5.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 shtator 2025 12:53 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kundërshkollimi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2866015 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231017215955/http://eprints.lse.ac.uk/66455/ për lidhjen http://eprints.lse.ac.uk/66455/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 tetor 2025 21:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kundërshkollimi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3026549 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.mentalhelp.net/articles/the-long-term-effects-of-bullying/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2026 04:53 (CEST) 7v6504xj59wstrmgqhqm082ekua8bgm 1 398596 3028982 3026282 2026-09-01T04:24:20Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Ermal Beqiri/Arkivi 1]] 3028982 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ermal Beqiri/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} lcm0onk8q09wsu1cxw34uhes46bokuz 1 399285 3028981 3025048 2026-09-01T04:24:10Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Ermal Beqiri]] 3028981 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Burime të tjera, në rast se do duhen == Disa burime të tjera mbi Ermal Beqirin and co (ndjesë nëse mund të ketë ndonjë përsëritje me ato që ishin tek artikulli i grisur dhe drafti): * '''''Reporter.al''''' - 23 dhjetor 2025 - ''"Prokuroria e Posaçme akuzon Ergys Agasin dhe rivalin e Meçes në biznes, '''Ermal Beqirin''' për organizimin e pengmarrjes së tij me qëllimin zhdukjen e një pengese në kontrollin e tenderave me vlerë dhjetra milionë euro të AKSHI."'' https://www.reporter.al/2025/12/23/manipulime-zhvatje-dhe-pengmarrje-grupi-kriminal-pas-shqiperise-digjitale/ * '''''Reporter.al''''' - 24 dhjetor 2025 - https://www.reporter.al/2025/12/24/dosja-e-spak-fitimet-marramendese-te-kontraktoreve-te-akshi/ Mirlinda Karçanaj, u mor e pandehur për veprën penale të shkeljes së barazisë në tenderë, kryer në formën e bashkëpunimit në kuadër të një grupi kriminal, krahas Agasit dhe Ermal Beqirit, një biznesmen tjetër fitues i prokurimeve të AKSHI-t, kompania e të cilit SOFT & SOLUTION, pati afro 18 milionë euro të ardhura dhe pothuajse 11 milionë euro fitime në vitin 2024. * '''''Reporter.al''''' - 17 shkurt 2026 - https://www.reporter.al/2026/02/17/rama-shfrytezon-prezantimin-e-kreut-te-ri-te-akshi-per-te-sulmuar-drejtesine/ ''"Ndërkohë, Ergys Agasi dhe '''Ermal Beqiri,''' të cilët akuzohet se drejtonin grupin dhe se u përfshinë në pengmarrje e afera të tjera korruptive, '''janë shpallur në kërkim.'''"'' * '''''Reporter.al''''' https://www.reporter.al/2026/02/16/precedent-i-rrezikshem-drafti-per-tenderat-e-akshi-pritet-me-kritika-ne-kuvend/ Përmendet: Mirlinda Karçanaj, u mor e pandehur për veprën penale të shkeljes së barazisë në tenderë, kryer në formën e bashkëpunimit në kuadër të një grupi kriminal, krahas Ergys Agasit, '''Ermal Beqirit''' dhe disa personave të tjerë. * '''''Albanian Daily News (anglisht)''''' - 16 dhjetor 2025 - https://albaniandailynews.com/news/special-prosecution-conducts-raids-on-businesses-linked-to-money-laundering-case * '''''Fatoje.al''''' - 23 dhjetor 2025 - https://faktoje.al/dosja-e-akshi-4-kompani-ne-9-muaj-siguruan-tendera-ne-vleren-57-milione-euro/ thotë: ''“Nga hetimet e kryera rezulton se shtetasit Ergys Agasi, '''Ermal Beqiri,''' Mirlinda Karçanaj, Hava Delibashi, Erion Ismaili, Andis Papa, Gëzim Hoxha, si dhe persona të tjerë, në bashkëpunim me njëri-tjetrin në formën e grupit të strukturuar kriminal, kanë organizuar dhe implementuar një skemë për paracaktimin e fituesve në proçedurat e prokurimit, të kryera në Agjencinë Kombëtare të Shoqërise së lnformacionit (AKSHl), me qëllim përfitimin e paligjshëm të fondeve publike që rrjedhin nga pagesat, lidhur me kontratat publike të prokuruara”, thuhet në dosjen e Prokurorisë Speciale SPAK, të cilën Faktoje.al e disponon'' * I njëtin lajm risillet edhe nga '''''Telegrafi.com''''' - 27 dhjetor 2025 - https://telegrafi.com/en/Akshi%27s-dossier%3A-4-companies-in-9-months-secured-tenders-worth-57-million-euros/ * '''''BalkanWeb / Gazeta Shqiptare''''' - 23 dhjetor 2025 - https://www.balkanweb.com/pagesa-fiktive-per-cibuke-e-cokollata-birn-manipulime-zhvatje-dhe-pengmarrje-grupi-kriminal-pas-shqiperise-digjitale/#gsc.tab=0 thotë: ''"Prokuroria e Posaçme akuzon Ergys Agasin dhe '''rivalin e Meçes në biznes''', '''Ermal Beqirin për organizimin e pengmarrjes së tij''' me qëllimin zhdukjen e një pengese në kontrollin e tenderave me vlerë dhjetra milionë euro të AKSHI."'' * BalkanWeb / Gazeta Shqiptare - 14 janar 2026 '''''Do fitonin qindra milionë euro nga buxheti pa paguar asnjë taksë, aktorët e AKSHI-t pas Durana Tech Park. Nga Ermal Beqiri te Ergys Agasi, pronarë të njëjtë me kompani të reja''''' https://www.balkanweb.com/zbardhet-skema-do-fitonin-qindra-milione-euro-nga-buxheti-pa-paguar-asnje-takse-aktoret-e-akshi-t-pas-durana-tech-park-nga-ermal-beqiri-te-ergys-agasi-pronare-te-njejte-me-kompani-te-reja/#gsc.tab=0 '''''Disa burime mbi Ermal Beqirin nga Gazeta Panorama.''''' Shumë prej këtyre janë prej dhjetorit të 2025 kur dolën publikisht akuzat. Por siç shihet nga [https://www.panorama.com.al/biznesmeni-ermal-beqiri-ne-spak-i-denoncuar-si-perfitues-i-shume-tenderave-ne-aksh/ ky lajm Beqiri ishte thirrur në SPAK disa muaj më para]. Me bold kam vënë pjesën ku përmendet Ermal Beqiri. * Gazeta Panorama - 16 dhjetor 2025 - https://www.panorama.com.al/lajm-i-fundit-spak-leshon-urdher-arrest-per-drejtoreshen-e-akshi-t-mirlinda-kercanaj-dhe-biznesmenin-ermal-beqiri/ thotë: "''Konkretisht për drejtoreshën e AKSHI-, Mirlinda Karçanaj, GJKKO ka caktuar masën e sigurisë “arrest shtëpie”, ndërsa '''për biznesmenin Ermal Beqiri është caktuar masa “arrest me burg”.''' Masë arresti është lëshuar edhe për Ergys Agasin.''" * Gazeta Panorama - 16 dhjetor 2025 - https://www.panorama.com.al/skandali-dhe-abuzimet-ne-akshi-ergys-agasi-dhe-ermal-beqiri-kishin-ne-dore-transaksionet-brenda-dhe-jashte-vendit-gazetarja-lala-posedonin-te-dhenat-me-dosjet-hetimore-ndikonin-n/ thotë: "'''''Ndaj Ergys Agasit dhe Ermal Beqirajt rëndojnë akuzat''' e konkurrencës së paligjshme nëpërmjet dhunës, grupit të strukturuar kriminal, heqje paligjshme e lirisë, kryerje e veprave penale në kuadër të grupit të strukturuar kriminal, pastrim parash por edhe akuza të tjera."'' * Gazeta Panorama - 26 dhjetor 2025 https://www.panorama.com.al/ermal-beqiri-bleu-nje-jaht-luksoz-e-regjistroi-ne-emer-te-punonjeses-se-softsolutions-dosja-e-akshi-t-kush-eshte-xhenila-tamizi-qe-bente-trajnime-ea-solution/ thotë: ''"Nga dosja e Prokurorisë së Posaçme Anti korrupsion (SPAK) për Agjencinë Kombëtare të Shërbimit të Informacionit (AKSHI) rezulton se biznesmenit '''Ermal Beqiri''' ka blerë një jaht luksoz Predator 50 Skyfall në emër të Xhenila Tamizit." ..."Nga aktet kjo shtetase rezulton të jetë e punësuar në shoqërinë “Soft & Solutions” sh.p.k., madje në emër të saj rezulton edhe sendi i blerë nga Ermal Beqiri, mjeti lundrues Predator 50 Skyfall (jaht)."'' * Gazeta Panorama - 26 shkurt ''2026 -'' https://www.panorama.com.al/hetimet-per-dosjen-e-akshi-t-spak-therret-xhenila-tamizi-biznesmeni-ermal-beqiri-bleu-ne-emer-te-saj-nje-jaht-luksoz-kush-eshte-e-reja-punonjese-e-softsolutions/ thotë: "''SPAK ka thirrur për të dhënë deklarime shtetasen '''Xhenila Tamizi''', e identifikuar si vartëse e '''biznesmenit në arrati Ermal Beqiri.''' Mësohet se Tamizi pritet të japë sqarime mbi disa transaksione dhe pasuri të dyshuara që lidhen me Beqirin."'' [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 4 prill 2026 14:43 (CEST) ::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] sa per keto burimet shtese, po te them se nuk kane ndonje vlere. Per te vene ne dukje shquarsine mund te permenden, por per te shkruar artikullin nuk jane shume te dobishme... ::E para, pavaresisht punes kembengulese me mbledhjen e ketyre fakteve, ki parasysh se nuk po shkruan per nje gazete, por per nje enciklopedi online. Nese sipas gazetarise nevojitet qe shkrimi te shkruahet me nje gjuhe sa me veprore dhe ngjarje dhe veprime, ne nje enciklopedi shkruhet me ritem me te qete, dhe jo ka veprore. ::E dyta nuk duhet te vihen ne plan te pare skandalet dhe veprimet e tij, por ajo qe ai eshte. Psh. te karriera futesh direkt qe eshte perfshire ne skandale dhe nuk e sqaron mire rolin si sipermarres dhe pjesemarrjen e tij ne administrata te ndryshme si drejtor IT-je ne universitet, pedagog apo keshilltar politik. ::Pasi i thua keto gjera, pra ate qe ai ka qene, mund te ceket se ka pasur akuza, por shkurtimisht. Ne fund te fundit nuk eshte denuar nga nje gjykate dhe nuk mund te thuhet se eshte perfshire ne nje skandal apo tjeter. Meret gazetaria me keto. Nga ana tjeter, nuk mundet edhe per ditelindjen te citosh burime qe e akuzojne per skandale te ndryshme, po te shkruhej nje artikull me asnjanesi vertet te patemete. ::Enciklopedia nuk mund ta lidh nje person ne nje skandal kur me sqarimin perfundimtar te fakteve del psh se ai nuk eshte i perfshire. Edhe pse ti ne kete rast ke burime qe e permendin si te perfshire, madje nje gazete e quan troc hajdut, si mendon ti, ai duhet te mbetet i lidhur me skandalet, pavaresisht fakteve dhe vendimeve gjyqsore. Flas ne teori, se edhe une nuk besoj ne pafajesine e tij. Por si parim nuk mund te shkruaj nje enciklopedi per skandalet ne vazhdimesi... ::Me thene te drejten edhe pse ti mund te kesh konflik interesi, me shume konfliktin e interesit mund ta kene ata qe te kundershtojne. Psh. di qe nje persona te ndryshem ne WP shqip jane te lidhur me IT dhe nuk eshte fare cudi qe ndonje te jete i angazhuar nga drejtues institucionesh. Por tashme mendoj se nuk mund ta shkruash dot artikullin per EB nese nuk ta pranojne shumica e admineve. Madje nese arrihet pa pranimin e Leutrim.P, besoj se do ta kesh te veshtire. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 6 prill 2026 01:50 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Flladimi|Flladimi]] '''nuk kam asgjë kundër që faqja mbi të të zgjerohet edhe me kontributet e tij në fushën e IT, apo kontribute të tjera'''. Aman, mendoj se është më se legjitime që ne, atje ku kemi burime sekondare të besueshme, të raportojmë në mënyrë konçize ato dhe vetëm ato që thonë burimet sekondare, sepse ky është person publik që ka fituar dhjetra nëmos qindra miliona euro nga buxheti i shtetit Shqiptar. Po deshe mund të të jap shembuj nga Wikipedia anglisht që kjo gjë mund të bëhet dhe lejohet të bëhet (Psh unë kam krijuar një [[:en:Ermal_Beqiri|faqe mbi E.Beqiri në Wikin anglez]], dhe asnjë nuk e ka sfiduar informacionin e botuar atje.. Po ashtu asnjë nuk e ka sfiduar artikullin mbi [[Ergys Agasi|Ergys Agasin]], i akuzuar si bashkëpunëtor i Beqirit... Agasi para ca muajsh u përmend edhe nga një gazetar investigativ italian në një intervistë me kryeministrin tonë Ramën. Pra Agasi të paktën ka reputacion edhe në itali.). Pra thjesht raportimi që ai është nën hetim dhe përse është nën hetim. Për më tepër personi në fjalë siç mund ta lexosh ka qenë edhe një nga ekspertët që tha (po parafrazoj) se videoja që tregonte korrupsionin e I.Metës para shumë vitesh ishte e manipuluar, kur ekspertë ndërkombëtarë e kishin nxjerrë autentike. Pra siç e kupton, nuk është rastësi që ky person është i përfshirë në dy skandale. Një tjetër ësthë ai i Durana Tech Park, edhe ai nën hetim nga SPAK sepse dyshohet se është ngritur formalisht sa për të mos deklaruar taksat. Unë nuk kam ngritur asnjë akuzë ndaj tij, ne thjeshtë po paraqesim burime dytësore të besueshme që raportojnë akuzat që Prokuroria e posaçme ka ngritur për skandalet më të fundit, për akuzat e përfshirjes së tij në rrëmbimin e një biznesmeni tjetër dhe shumë të tjera. Sa për konfliktin e interesit. Nuk di si ta them ndryshe: por qofsha i mallkuar 100 breza nëse unë e njoh personalisht Beqirin, jam ndonjë konkurrent i tij, ose nëse kam ndonjë interes monetar nga pasyqrimi i hetimeve të SPAK këtu. Unë jam një qytetar i thjeshtë që kam kontribuar edhe më parë në Wikipedia (psh kjo llogari është krijuar në 2016), kryesisht në Wikipedian anglisht. Nga ana tjetër fakti që ai është i fushës së IT, siç e the edhe vetë, e bën probabilitetin që ndonjë nga editorët tanë këtu vërtetë të ketë njohje ose të jetë ose ketë patur shkëmbime profesionale apo monetare si nënpunës i tij. Unë vetë '''nuk''' jam i fushës së IT. Të falenderoj për kohën tënde! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 6 prill 2026 10:40 (CEST) ::::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] Nuk me ke kuptuar mire! Thash se duhet te shkurtohet duke i permendur vetem siperfaqesisht skandalet qe akuzohet. WP nuk eshte gazete, as sajt lajmesh. Fakti qe ke mundur te shkruash ne anglisht, nuk do te thote se ashtu duhet. Bota as qe e njeh, realitetin shqiptar se pari. Dhe arsyet ti kam shpjeguar pse nuk mund te jete i gjere. Kur thash qe ne wikipedia ka shume IT, nuk nenkuptova tyj. Ne fakt e kisha per nje dyshimin tim... Nga ana tjeter kuptoje se une nuk kam ndonje gje ne dore... sa per votimin qe eshte hapur se kuptoj mbi cilen ceshtje dhe baze eshte bere. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 6 prill 2026 22:49 (CEST) :::::Ke në dorë të këmbngulësh që fshirja në atë mënyrë është e gabuar, që artikulli nuk mund të pengohet së krijuari, dhe se për të fshirë një artikull duhet të votohet dhe diskutohet paraprakisht dhe të ofrohen argumente sipas politikave të wikipedisë. Sikundër ke në dorë të tërheqësh vëmendjen e editorëve të tjerë rredh veprimeve abuzive të Leutrim.P në rolin e administratorit. Të flm për kohën tënde! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 7 prill 2026 14:06 (CEST) ::::::@[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] Jam perpjekur ta bej, por pikerisht per nderhyrjen time te ajo ankesa jote per stalking, me bllokoi 1 muaj zoteria e tij, Leutrim.P. Dhe nuk kam nerva te merem me me te dhe shefin e tij, qe me kane penguar dhe luftuar shume here. Megjithate ti ke bere gabim qe e ke rikrijuar pa mare pelqimin e admineve. Nese nuk do te ishte rikrijuar mund te nderhyja me shume me argumentin e censures... pasi artikulli nuk u korrigjua por u fshi fare pa argumente te pranueshme... Ki parasysh se personi ne fjale duke dashur te me terheq ne diskutime te tjera, pas acarimit tim te meparshem, ka futur te pakten nje artikull te shkruar nga une (qe eshte mbi 100 kb) ne listen e artikujve per tu grisur. Edhe pse mund te gjendet ne disa wp analoge dhe ska te beje me aktualitetin... vetem si provokim ... [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 8 prill 2026 00:03 (CEST) == Stampa == @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], stampa po shfaq 2 mosha. Po të njoftoj se me [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P atë votim] sapo e hapët ''Kutinë e Pandorës'' për krijim të artikujve linçues publikë ndaj kujtdo që ia merr mendja përdoruesit se meriton ndëshkim publik, Wikipedia mori hovin të kalojë në sistem gjyqësor e jo më enciklopedik. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 9 prill 2026 22:38 (CEST) :Për sa i përket moshës, është llogaritje e bazume mbi burimin që e ceka (thotë ''"Emri i Ermal Beqirit u bë i njohur për publikun në vitin 2021. Në atë kohë, inxhinjeri elektronik 30-vjeçar",'' që e bën të lindur afro 1991 ose 1992) meqë ditën e saktë të lindjes s'e dimë. :Për sa i përket kutisë së Pandorës, unë i shqyrtova burimet mbi të cilët po bazohet artikulli; burimet janë faktuale dhe janë krejt në rregull për nga parimet gazetareske. Artikulli n'sytë e mi nuk po konstaton kurrgja që burimet nuk po e thonë (pra [[WP:HV|nuk po bën hulumtim vetjak]]). Nëse kjo po përbën linçim, je t'u argumentu që ky nuk ka marrë pjesë në krim të organizuar dhe se kjo nuk është temë e vlefshme për një faqe në Wikipedia (t'a kujtoj që vet ti, Leutrimi, e ke kriju faqen [[Korrupsioni në Kosovë]]). :Nuk është ma ndryshe sesa me folë për [[Rezart Taçi]]n apo [[Enver Sekiraqa|Enver Sekiraqën]] (të dy persona që janë marrë me krim të organizuar). Si redaktorë nuk jemi t'u ba kurrfarë gjykimi mbi personin. Gjykimi po konstatohet nëpër burime, dhe po vendoset prej organit anti-korrupsion të Shqipërisë. Na s'jemi t'u linçu, dhe është një dallim shumë i rëndësishëm që duhet me e ba këtu. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 23:51 (CEST) ::S’ka rëndësi mënyra si vendose ta lësh datën por nuk është praktikë e zakonshme të vendosen dy data lindjeje. Mund të shkruash njërën, e nëse është gabim, mund të redaktohet më vonë. Shqyrto, por kur të vendosësh precedent për diçka, bëhu gati për një numër infinit kërkesash në të ardhmen, me argumentin e rastit të parë. Nuk po flas konkretisht, por në parim. ::Kah kam me e ditë unë a ka marrë pjesë apo jo? As mediat s’e dinë; veç transmetojnë të dhëna që u transmetohen nga të tjerët. Madje personalisht as që më intereson a ekziston apo jo ky artikull, ose a i ka 1000 faqe, sepse s’ka çka më pengon mu, sa më shumë artikuj, më mirë (pra, e kam thënë si njoftim, jo si argumentim stoik). Për mua, as ky artikull, as ai [[Ergys Agasi|tjetri]] nuk kanë ndonjë rëndësi të veçantë; thjesht po i procesoj si qindra rastet e tjera që i di edhe ti, në të cilat kemi punu muajt e fundit. Mua veç më intereson precedenti, rregulloret dhe burimet - a e shprehin apo jo. Nuk jam gjyqtar moral; nëse ka kryer krim të organizuar, le ta mbajë burgun 100 vite, ligji për atë punë ekziston, kur ka [[Padrejtësia|padrejtësi]] duhet me pasë edhe [[Drejtësia|drejtësi]].. ::Temë madje shumë e vlefshme, me rëndësi kritike, por kur mënyra e qasjes, e shkrimit dhe e artikulimit bëhet me agresion, kjo t’i rrëzon argumentet direkt; jo që s’mund të ekzistojë, por në atë formë - jo, se jo. ::Unë e kam kriju sepse, siç e di, mundohem të shkruaj për çështje me rëndësi shoqërore dhe të ngjashme, ose herë pas here edhe për tema të parëndësishme publikisht, por që nxisin mendimin kritik te lexuesi, për të ngacmuar intelektin dhe për ta futur trurin në funksion. Shpesh janë edhe tema shkencore, e jo rrallëherë shkruaj edhe për gjëra të thjeshta, për të pasuruar temat për lexuesin kur diçka mungon. Por korrupsioni në Kosovë është një temë më abstrakte dhe jo bash biografi, apo jo? ::Unë, duke e ditur që ke aftësi në një nivel të mirë, besoj se e kupton tashmë se mënyra e trajtimit të çështjes nga ana ime s’ka fare të bëjë me rastin konkret, por me mënyrën si po shkruhet dhe qasjen negative. ::Kohë më parë këtë përmbajtje e pata fshirë, sepse ka nevojë të rishkruhet, ngaqë e pata parë me të njëjtin sy siç po e shoh këtë rast (dhe se wikipedia nuk duhet të kalojë në propagandë) [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Enver_Sekiraqa&diff=2851184&oldid=2799490 1]. ::Hapa rrugë që të vendosësh ti dhe për këtë rast [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskutim%3AErgys_Agasi&diff=2939850&oldid=2939622 1] ::Najher s'ka rëndësi çka thuhet, por mënyra se si thuhet. Si pikë referimi, nëse gjen kohë të sugjeroj ti lexosh këta artikuj (ose versionin anglisht të tyre); [[Konotacioni]], [[Konteksti]], [[Qëllimi]], [[Qëndrimi]]. -- @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 prill 2026 07:57 (CEST) :::Për më tepër përmes votës ti respektove mendimin ndryshe të tij, kurse ai nuk po respektonte mendimin ndryshe të të tjerëve [https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi_diskutim:GLOBALIST_LIBERTARIAN#Info 1]. Me gjithë fjalët e mençura që u thanë [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P këtu], ai nuk reflektoi e ende në thelb thoshte, ''Po, Po, mirë, por listën që solla zbatojeni, opinioni juaj nuk ka rëndësi''. Nëse kjo s'quhet agjendë, se di si do quhej ndryshe. Në anën tënde nuk pashë gabim diçka, thjesht po mundohem të vë në pah atë që ndodhi me këto që thashë. Mirëmbetsh. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 prill 2026 09:04 (CEST) == Biografi e personit të gjallë – përmbajtje e pa verifikuar / denigruese == Po hap nje diskutim ne formen e raportimit ne lidhje me permbajtjen e ketij artikulli, pasi problemi kryesor ketu nuk eshte thjesht nje detaj i izoluar si mosha, por menyra se si jane ndertuar te dhenat biografike ne teresi. Rasti i moshes eshte shembulli me i qarte: eshte bere nje llogaritje mbi nje formulim mediatik "30-vjeçar ne vitin 2021" dhe prej aty eshte nxjerre nje vit i supozuar lindjeje. Kjo nuk perben informacion te deklaruar nga burimi, por nje perfundim te nxjerre, qe bie ndesh me parimin e verifikueshmerise dhe me ndalimin e “original research”. E njejta qasje duket se eshte ndjekur edhe ne pjese te tjera te artikullit, ku informacionet jane ndertuar mbi burime mediatike qe japin pershkrime ose narrative, dhe jo te dhena biografike te sakta dhe te konfirmuara drejtperdrejt. Keto burime mund te jene te vlefshme per kontekst lajmi, por nuk jane te mjaftueshme per te mbeshtetur fakte personale ne nje biografi. Si rezultat, artikulli ne disa pjese nuk funksionon si permbledhje neutrale enciklopedike, por me shume si nje perpunim i interpretimit te lajmeve, gje qe krijon pasaktesi dhe rrezik per keqinformim. Ne kete kontekst, nuk behet fjale per te “permiresuar” burimet apo per te shtuar referenca te tjera mbi te njejten logjike, por per te rishikuar qasjen ne themel. Te dhenat biografike qe jane te deduktuara ose te pambeshtetura drejtperdrejt duhet te hiqen, ne perputhje me politikat per biografite e personave te gjalle. Sipas politikes se Wikipedia-s per biografite e personave te gjalle (BLP), permbajtja e pambeshtetur ose e diskutueshme duhet te hiqet menjehere nese nuk mbeshtetet nga burime te besueshme dhe cilesore. Ne kete kontekst, burime te besueshme per te dhena biografike jane ato qe i deklarojne faktet drejtperdrejt, si p.sh. institucione shteterore, regjistra publike ose dokumente zyrtare. Burimet mediatike qe japin pershkrime te pergjithshme ose formulime kontekstuale nuk mund te perdoren per te nxjerre perfundime mbi te dhena personale, pasi kjo do te perbente interpretim dhe jo informacion te konfirmuar. Perndryshe, krijohet precedent qe lejon vendosjen e te dhenave personale mbi hamendesime apo interpretime, gje qe bie ndesh me standardet baze te Wikipedia-s. {{ping|Klein_Muçi}} duke qene se ke marre pjese edhe me pare ne diskutime/vleresime lidhur me kete ceshtje, do ishte me vlere nje mendim edhe ketu. {{BLP unsourced}} {{Disputed}} [[Përdoruesi:StructuralMind|StructuralMind]] ([[Përdoruesi diskutim:StructuralMind|diskutimet]]) 13 prill 2026 10:55 (CEST) :Përshëndetje, @[[Përdoruesi:StructuralMind|StructuralMind]]. 1. Rikthimi i këtij artikulli me parë të grisur disa herë është bërë pas diskutimit të gjerë dhe votimit [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P këtu]. 2. Përmbajtja lejohet të përpunohet/redaktohet tutje dhe nuk është e kufizuar në asnjë formë përveq nëse bie ndesh me rregulloret dhe praktikat e Wikipedias Shqip. Etiketime si njoftim pasi ishi pjesë e debatit për rastin; @[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 prill 2026 00:35 (CEST) :Fillimisht mirësevjen në Wikipedia! Nëse je i mendimit që artikulli po bën hulumtim vetjak, të ftoj që ta hartosh sipas mënyrës siç të duket më e përshtatshme, pra [[WP:Bëhu i guximshëm|të bëhesh i guximshëm]]. Wikipedia ndërtohet mbi shpinën e burimeve dytësore, ku mbështetemi mbi to që ta bëjnë përfundimin e fakteve. Interpretimin nuk e bëjmë ne; ne e përmbledhim në mënyrë sa më të paanshme dhe sa më enciklopedike që lexuesit të mund t'i lexojnë edhe referimet për më shumë info. Interesi ynë është tek [[WP:V|vërtetueshmëria]], dhe nëse pohimet vijnë nga kronikat e lajmeve (ose dokumentet zyrtare, hulumtimet apo çkado gjetkë) atëherë i pasqyrojmë nëse mund ta vërtetojmë që janë [[Wikipedia:Burime të besueshme|burime të besueshme]]. Pas një krehje gjerë e gjatë të burimeve, jam i mendimit që janë të paanshme, mirëpo nëse s'pajtohesh, lirisht redaktoje. :(Poashtu, nuk e di për ty, ama nuk mendoj që matematika e thjeshtë është shumë deduktim kur bëhet fjala për ditëlindjen. Jam duke i shkuar sipas parimit që enwiki përdor tek [[:en:WP:CALC]], pasi nuk ka ndonjë informatë që thotë ndryshe. Momentalisht nuk është diçka e tillë e shkruar për sqwiki.) [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 15 prill 2026 03:16 (CEST) ::Në lidhje me pjesën “pasi nuk ka ndonjë informatë që thotë ndryshe”, mendoj se kjo tashmë nuk qëndron, duke qenë se më poshtë janë sjellë burime të referuara që japin një informacion më të saktë dhe të drejtpërdrejtë për ditëlindjen '''dhe jo vetëm'''. Në këto kushte, përdorimi i deduktimit bëhet i panevojshëm, pasi kemi të bëjmë me të dhëna të verifikueshme që e zëvendësojnë atë. ::Duke ndjekur të njëjtin parim të verifikueshmërisë që përmend edhe enwiki, mendoj se duhet t’i japen përparësi burimeve të cituara qartë, në vend të llogaritjeve apo inferencave, sidomos kur këto të fundit bien ndesh me informacionin e referuar. [[Përdoruesi:StructuralMind|StructuralMind]] ([[Përdoruesi diskutim:StructuralMind|diskutimet]]) 23 prill 2026 08:55 (CEST) == Neutraliteti dhe balanca në përdorimin e burimeve == Duke ndjekur diskutimet e zhvilluara, dëshiroj të paraqes qëndrimin tim lidhur me këtë rast. Është e nevojshme të ritheksohet se standardet e Wikipedia-s për Biografitë e Personave të Gjallë kërkojnë një qasje të rreptë ndaj verifikueshmërisë, neutralitetit dhe përdorimit të burimeve të pavarura e të balancuara. Në këtë kuadër, çdo devijim nga këto parime, veçanërisht kur përmbajtja mbështetet në burime të pjesshme ose të njëanshme, rrezikon të cenojë integritetin enciklopedik të artikullit dhe të krijojë një paraqitje të paplotë të subjektit. Një artikull në Wikipedia për biografi të një personi të gjallë BLP duhet të mbështetet në mënyrë strikte në burime të besueshme, të verifikueshme dhe të pavarura, të cilat ofrojnë të dhëna faktike biografike, dhe jo interpretime selektive apo narrativa mediatike të pjesshme. Parimi i neutralitetit dhe verifikueshmërisë kërkon që përmbajtja të reflektojë një pasqyrë të balancuar të jetës dhe karrierës së subjektit, pa theksim të njëanshëm të elementeve negative apo të papërfaqësuara në kontekstin e tyre të plotë. Në këtë rast, qasja e ndjekur në artikull ngre shqetësime serioze mbi mënyrën e përzgjedhjes dhe interpretimit të burimeve, pasi duket se theksi është vendosur në materiale mediatike të pjesshme, pa një balancim të mjaftueshëm me të dhëna institucionale ose burime primare të verifikueshme. Një qasje e tillë bie ndesh me standardet e Wikipedias për neutralitet dhe përfaqësim të drejtë të informacionit. Për më tepër, përdorimi i burimeve të profilit profesional dhe dokumentimeve zyrtare të karrierës, si dhe i të dhënave institucionale të lidhura me aktivitetin e subjektit, është thelbësor për ndërtimin e një artikulli të saktë dhe të verifikueshëm. Përjashtimi ose nënvlerësimi i këtyre burimeve krijon një tablo të pjesshme dhe potencialisht të shtrembëruar të subjektit. Në të njëjtën linjë, ekzistojnë burime të tjera mediatike dhe raportime relevante të cilat nuk janë marrë fare në konsideratë, gjë që ngre shqetësime mbi mungesën e përfaqësimit të plotë të burimeve dhe krijon përshtypjen e një trajtimi të njëanshëm të informacionit. Një përzgjedhje e tillë selektive e burimeve cenon parimin e neutralitetit dhe balancës. Duke u nisur nga një kërkim i shkurtër, por i mjaftueshëm për të garantuar saktësinë dhe neutralitetin e përmbajtjes, kam mundur të siguroj fakte konkrete biografike të verifikuara nga vetë profili profesional i individit dhe nga burime zyrtare të lidhura me aktivitetin e tij (website të Kompanive), madje dhe nga media ku ka patur rrëfime nga personi në fjalë. '''Më poshtë mund të gjeni disa referenca, të cilat mund të verifikohet lehtësisht nga administratorët e artikullit që janë në përputhje me standardet e përgjithshme të Wikipedia-s për neutralitetin e përmbajtjes:''' '''REFERENCA''' 1.     <nowiki>https://al.linkedin.com/in/ss-ermal-beqiri</nowiki> 2.     Soft&Solution website <nowiki>https://softsolution.al/</nowiki> 3.     https://fakti-news.com/ermal-beqiri-figure-e-rendesishme-e-sipermarrjes-teknologjike-ne-shqiperi/ 4.     <nowiki>https://lexolajmet.com/ermal-beqiri-dhe-sipermarrja-teknologjike-ne-shqiperi/</nowiki> 5.     https://biznesmenet.com/2022/09/30/ermal-beqiri-nje-aktor-i-shquar-i-sillicon-valley-t-shqiptar/ 6.     https://monitor.al/prioritet-mbetet-investimi-te-burimet-njerezore-permes-akademise-2/<nowiki/>” [[Përdoruesi:EchoOfSources|EchoOfSources]] ([[Përdoruesi diskutim:EchoOfSources|diskutimet]]) 17 prill 2026 15:47 (CEST) :Në rast se të ka ikur nga vëmendja. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 21 prill 2026 09:08 (CEST) :Po rikthehem shkurtimisht mbi sugjerimet që kam bërë më sipër për përmirësimin e këtij artikulli. Referenca janë të besueshme dhe mendoj se mund të ndihmojnë në rritjen e cilësisë dhe saktësisë së përmbajtjes. :Nëse mund t’i hidhni një sy dhe jam i gatshëm nëse do mund t'ju ndihmoja në përmirësime apo në rishikimin e të gjithë artikullit. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] @[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] [[Përdoruesi:EchoOfSources|EchoOfSources]] ([[Përdoruesi diskutim:EchoOfSources|diskutimet]]) 27 prill 2026 10:22 (CEST) == Kërkesë për koment: Neutraliteti i Artikullit "Ermal Beqiri" == Po hap një Kërkesë për Koment (RfC) për të diskutuar çështjet e neutralitetit dhe ekuilibrit në këtë artikull. Disa seksione duket se theksojnë mbulimin negativ në mënyrë disproporcionale krahasuar me kontributet e personit në fjalë, bazuar në burimet dytësore të disponueshme. Pyetja për komunitetin është: A duhet të ristrukturohet artikulli për të pasqyruar më mirë një përfaqësim të ekuilibruar si të arritjeve ashtu edhe të polemikave, kjo në përputhje me politikën NPOV të Wikipedia-s? {{rfc|content}} [[Përdoruesi:StructuralMind|StructuralMind]] ([[Përdoruesi diskutim:StructuralMind|diskutimet]]) 27 prill 2026 16:37 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ermal Beqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981563 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://gazetadita.al/kush-eshte-ergys-agasi/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://gazetadita.al/kush-eshte-ergys-agasi/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 20:01 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ermal Beqiri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2983474 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260222034244/https://gazetadita.al/kush-eshte-ergys-agasi/ për lidhjen https://gazetadita.al/kush-eshte-ergys-agasi/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 maj 2026 11:29 (CEST) == Per kuriozitetin... == Ermal Beqiri vazhdon me bëmat madhështore. * https://shqiptarja.com/lajm/dosja-akshi-arrestohet-ne-france-ermal-beqiraj * https://shqiptarja.com/lajm/beqiraj-sot-ne-gjyq-per-ekstradimin-report-tv-rindwrton-itinerarin-e-lwvizjes-me-avionin-e-vogwl-si-u-kap-mbi-central-berthamor-nga-ushtria-franceze?r=read_more * https://lapsi.al/parate-e-akshi-t-ne-france-ermal-beqiri-kapet-duke-pilotuar-avionin-privat-i1090874 * https://albaniandailynews.com/news/ermal-beqiraj-wanted-by-spak-arrested-in-france-extradition-proceedings-underway-1 Zoti na ruajt! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 29 korrik 2026 15:50 (CEST) == Përditësim == @[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]], nuk e paske përditësu! duke pasë parasysh interesimin tuaj mbi temën.. -- [https://sq.wikipedia.org/wiki/Diskutim:Ermal_Beqiri/Arkivi_1#Per%20kuriozitetin... Kurioziteti] -- Ka pasur zhvillime të reja mbi personalitetin.. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 17 gusht 2026 13:33 (CEST) b0e4arhkz820ouuj8tv14qb0jooo0r1 0 401394 3028824 3028144 2026-08-31T17:17:04Z Fallbackintoreality 102113 /* */ mungon logo për Shqipëria Bëhet 3028824 wikitext text/x-wiki {{Short description|Protesta kundër qeverisë në Shqipëri}} {{Infobox civil conflict | title = Revolucioni i Flamingove | image = {{multiple image|perrow = 2 | border = infobox | total_width = 300 | image1 = Flamingo Revolution Tirana Protest nr14 June 13 2026 05.jpg | image2 = Flamingo Revolution Tirana Protest nr14 June 13 2026 11.jpg | image3 = Flamingo Revolution Tirana Protest nr15 June 14 2026 61.jpg | image4 = Flamingo Revolution Tirana Protest nr15 June 14 2026 40.jpg | footer_align = center | footer = Protestuesit në [[Tiranë]] më 13 dhe 14 qershor 2026 }} | caption = | date = 23 maj 2026 – në vazhdim | place = {{#invoke:list|unbulleted |list_style=margin-left:1em;text-indent:-1em; |Shqipëri — [[Tiranë]], [[Baks-Rrjoll]], [[Durrës]], [[Elbasan]], [[Fier]], [[Gjirokastër]], [[Korçë]], [[Kukës]], [[Nartë]], [[Pogradec]], [[Rinas]], [[Shkodër]], [[Vlorë]], [[Zvërnec]] |Kosovë — [[Prishtinë]] |Diaspora shqiptare — Australi ([[Melburn]]), Austri ([[Vjenë]]), Belgjikë ([[Bruksel]]), Danimarkë ([[Odense]]), Francë ([[Strasburg]]), Gjermani ([[Berlin]], [[Hajdelberg]], [[Këln]], [[Mynih]], [[Nyrëmberg]], [[Shtutgart]]), Greqi ([[Athinë]]), Holandë ([[Hagë]]), Irlandë ([[Dublin]]), Itali ([[Bolonja]], [[Firence]], [[Milano]], [[Piza]], [[Romë]], [[Xhenova]]), Kanada ([[Toronto]]), Maqedonia e Veriut ([[Shkup]]), Mbretëria e Bashkuar ([[Londër]]), Norvegji ([[Oslo]]), Suedi ([[Stokholm]]), Shtetet e Bashkuara ([[Boston]], [[Çikago]], [[Nju Jork Siti]]) dhe Zvicër ([[Bern]]) }} | coordinates = {{coord|40|31|21|N|19|23|18|E|type:event_region:AL|display=inline,title}} | causes = * Kundërshtimi i zhvillimeve të propozuara turistike luksoze në zonën e Portonovës, në [[Sazani|ishullin e Sazanit]] dhe në Baks-Rrjoll<ref name="Reuters-2026-06-10">{{Cite news|date=10 qershor 2026|title=Albania protests swell as opposition to Kushner resort persists|url=https://www.reuters.com/world/albania-protests-swell-opposition-kushner-resort-persists-2026-06-10/|work=Reuters|access-date=15 qershor 2026|language=en}}</ref><ref name="BalkanWeb-Rrjoll-2026-06-14">{{Cite web|date=14 qershor 2026|title=Kundër ndërtimit të resortit/ Me darë me vete për të prerë telat me gjemba, banorët e Rrjollit hidhen në protestë|url=https://www.balkanweb.com/kunder-ndertimit-te-resortit-me-dare-me-vete-per-te-prere-telat-me-gjemba-banoret-e-rrjollit-hidhen-ne-proteste/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> * Shqetësime mjedisore në zonat bregdetare të mbrojtura, përfshirë [[zonën e mbrojtur Vjosë-Nartë]] dhe habitatet e faunës së egër<ref name="BirdLife-2026-06-04">{{Cite web|date=4 qershor 2026|title=Albania's flamingo protests: When a government sells off a wetland, it's selling off democracy too|url=https://www.birdlife.org/news/2026/06/04/albanias-flamingo-protests-when-a-government-sells-off-a-wetland-its-selling-off-democracy-too/|website=BirdLife International|access-date=5 qershor 2026|language=en}}</ref><ref name=":8">{{Cite news|date=8 qershor 2026|title=Albania's Rama vows to push on with Kushner-linked luxury resort despite protests|url=https://www.reuters.com/world/albanias-rama-vows-push-with-kushner-linked-luxury-resort-despite-protests-2026-06-08/|work=Reuters|access-date=15 qershor 2026|language=en}}</ref> * Mungesë transparence rreth projekteve të zhvillimit të mbështetura nga jashtë<ref name="Reuters-2026-06-10" /><ref name="BIEPAG-Flamingo">{{Cite web|date=5 qershor 2026|title=The Flamingo Revolution — How Albania's Civic Protest Exposes Lack of Transparency and Media Capture|url=https://www.biepag.eu/blog/the-flamingo-revolution-how-albanias-civic-protest-exposes-lack-of-transparency-and-media-capture|website=BiEPAG|access-date=15 qershor 2026|language=en}}</ref> * Mosmarrëveshje mbi pronësinë e tokës dhe tjetërsim i pretenduar i pronave<ref name="Reuters-land-2026-06-13">{{Cite news|date=13 qershor 2026|title=Kushner project being developed on disputed land, Albanian villagers say|url=https://www.reuters.com/world/europe/kushner-project-being-developed-disputed-land-albanian-villagers-say-2026-06-13/|work=Reuters|access-date=15 qershor 2026|language=en}}</ref><ref name="BalkanWeb-Rrjoll-2026-06-14" /> * Përdorimi i sigurisë private dhe dhuna ndaj protestuesve në Zvërnec<ref name="BalkanWeb-security-2026-06-01">{{Cite web|date=1 qershor 2026|title=Clashes with residents at the Zvërnec protest, “Myrto Security 1.3A” and “Major Security” licenses revoked|url=https://www.balkanweb.com/en/clash-with-residents-in-the-Zvernec-protest--myrto-security-1-3a-and-major-security-licenses-were-revoked/|website=BalkanWeb|language=en|access-date=15 qershor 2026}}</ref> * [[Korrupsioni në Shqipëri|Korrupsioni qeveritar]] dhe keqqeverisja<ref name="Reuters-2026-06-10" /> * Kapja e medias dhe dezinformimi politik<ref name="BIEPAG-2026-06-05">{{Cite web|date=5 qershor 2026|title=The Flamingo Revolution — How Albania's Civic Protest Exposes Lack of Transparency and Media Capture|url=https://www.biepag.eu/blog/the-flamingo-revolution-how-albanias-civic-protest-exposes-lack-of-transparency-and-media-capture|website=BiEPAG|access-date=15 qershor 2026|language=en}}</ref><ref name="Reporter-disinformation-2026-06-10">{{Cite web|last=Karaj|first=Vladimir|date=10 qershor 2026|title=Dezinformimi si mjet politik: Si u fabrikua 'zhvendosja e investimit në Mikonos'|url=https://www.reporter.al/2026/06/10/dezinformimi-si-mjet-politik-si-u-fabrikua-zhvendosja-e-investimit-ne-mikonos/|website=Reporter.al|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> * [[Kapja e shtetit]] dhe prapakthimi demokratik<ref name="BIEPAG-2026-06-05" /><ref name="RosaLux-2026-06-06">{{Cite web|date=6 qershor 2026|title=Understanding Albania's Flamingo Revolution|url=https://www.rosalux.de/en/news/id/54893/understanding-albanias-flamingo-revolution|website=Rosa-Luxemburg-Stiftung|access-date=15 qershor 2026|language=En}}</ref> | goals = * Anulimi ose rishikimi i kontratave të resortit Zvërnec/Sazan<ref name="BalkanWeb-NewCivicMovement-demands">{{Cite web|date=4 qershor 2026|title=The "New Civic Movement" protest presents 5 non-negotiable demands for Rama, from the resignation of the Government to the cancellation of Zvërnec and the ban on construction in protected areas (VIDEO)|url=https://www.balkanweb.com/en/prezantohet-nga-protesta-levizja-e-re-qytetare-5-kereksa-te-panegociueshme-per-ramen-nga-doreheqja-e-qeverise-te-anulimi-i-zvernecit-dhe-ndalimi-i-ndertimeve-ne-zonat-e-mbrojtura/|website=BalkanWeb|language=en|access-date=15 qershor 2026}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> * Pezullimi ose rishikimi i punimeve të ndërtimit në Baks-Rrjoll<ref name="BalkanWeb-Rrjoll-2026-02-27">{{Cite web|date=27 shkurt 2026|title=Banorët e Rrjollit bllokojnë fadromat në kantier, përplasen me policinë. Dy të lënduar: Po na sulmojnë me sprai|url=https://www.balkanweb.com/banoret-e-rrjollit-bllokojne-fadromat-ne-kantier-perplasen-me-policine-dy-te-lenduar-protestuesit-po-na-sulmojne-me-sprai/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> * Ndalimi i ndërtimeve në zonat e mbrojtura<ref name="BalkanWeb-NewCivicMovement-demands" /> * Shfuqizimi i statusit dhe kuadrit ligjor të investitorit strategjik<ref name="BalkanWeb-NewCivicMovement-demands" /> * Kthimi pas i ndryshimeve në ligjin për zonat e mbrojtura dhe trashëgiminë kulturore<ref name="BalkanWeb-NewCivicMovement-demands" /> * Rishikimi i procedurave të planifikimit, mjedisit dhe pronësisë * Dorëheqja e [[qeverisë Rama IV]]<ref name="BalkanWeb-NewCivicMovement-demands" /> * Formimi i një qeverie tranzitore<ref name="BalkanWeb-TransitionalGovernment-2026-06-09">{{Cite web|date=9 qershor 2026|title=LIVE- Protesta e 10 në Tiranë, shqiptarët kërkojnë dorëheqjen e Ramës, protestuesi: Duhet të kemi një qeveri tranzitore!|url=https://www.balkanweb.com/live-protesta-e-10-ne-tirane-shqiptaret-kerkojne-doreheqjen-e-rames-protestuesi-duhet-te-kemi-nje-qeveri-tranzitore/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> * Hetime kundër korrupsionit dhe veprim nga [[SPAK]]<ref name="BalkanWeb-SPAK-calls-2026-06-14">{{Cite web|date=14 qershor 2026|title=VIDEO – Dita e 15-të e revoltës/ Me flamuj, plisa dhe pankarta, mijëra qytetarë te Kryeministria, kërkojnë dorëheqjen Ramës, thirrje edhe për SPAK|url=https://www.balkanweb.com/live-dita-e-15-te-e-revoltes-me-flamuj-plisa-dhe-pankarta-mijera-qytetare-te-kryeministria-kerkojne-doreheqjen-rames-thirrje-edhe-per-spak/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> * Burgosja e [[Edi Ramës]] dhe [[Sali Berishës]]<ref name="Hashtag-3June">{{Cite web|last=Manjani|first=Klodi|date=3 qershor 2026|title="Resignation", "Rama in prison, Berisha in prison", "Opposition sold out" – Thousands of citizens gather in front of the Prime Minister's Office|url=https://www.hashtag.al/en/index.php/2026/06/03/doreheqje-rama-ne-burg-berisha-ne-burg-opozite-e-shitur-mijera-qytetare-tubohen-para-kryeministrise/|website=Hashtag.al|language=en|access-date=6 qershor 2026}}</ref> | methods = * [[Protesta]] * Tubime publike * Bllokime rrugësh * [[Bojkote]] mediatike * Aktivizëm në internet * Marshime paqësore * [[Mosbindje civile]] | status = {{tree list}} * Duke vazhduar ** Janë tërhequr licencat e dy kompanive private të sigurisë ** Është hapur hetim nga SPAK {{tree list/end}} | side1 = * {{flagicon|Albania}} '''Protestuesit''' ** Protestues antiqeveritarë ** Protestues të rinj dhe studentë ** Protestues nga diaspora shqiptare ** Grupe të shoqërisë civile ** Aktivistë dhe organizata mjedisore ** Banorë vendas të Zvërnecit, Nartës, Rjollit dhe<br>Pishë-Poros * '''Mbështetur nga''' ** [[PPNEA]] / [[File:BirdLife International logo.svg|17px|link=|alt=Logoja e BirdLife International]] [[BirdLife International|BirdLife Albania]]<ref name="BirdLife-2026-06-04" /> ** {{flagicon image|Lëvizja Bashkë Logo.jpg}} [[Lëvizja Bashkë]]<ref>{{Cite web|title=Përplasje në Zvërnec, aktivistët e mjedisit dhe Lëvizja Bashkë kundër ndërtimeve në Dalan|url=https://vna.al/perplasje-ne-zvernec-aktivistet-e-mjedisit-dhe-levizja-bashke-kunder-ndertimeve-ne-dalan-i24540|website=VNA|language=sq|access-date=5 qershor 2026}}</ref> ** [[Lëvizja Shqipëria Bëhet]]<ref>{{Cite web|title=Zvërneci, përplasje për protagonizëm në protestë? Lapaj i merr "stafetën" Qorrit|url=https://javanews.al/zverneci-perplasje-per-protagonizem-ne-proteste-lapaj-i-merr-stafeten-qorrit/|website=Java News|language=sq|access-date=5 qershor 2026|archive-date=5 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605105329/https://javanews.al/zverneci-perplasje-per-protagonizem-ne-proteste-lapaj-i-merr-stafeten-qorrit/|url-status=live}}</ref> ** {{flagicon image|Logo of the Opportunity Party (Albania).svg}} [[Partia Mundësia|Partia Mundësia]]<ref>{{Cite web|title=Shehaj pranon përfshirjen e Mundësisë në protestat për Zvërnecin: Kemi qenë nga Thethi deri në Nartë|url=https://vna.al/shehaj-pranon-perfshirjen-e-mundesise-ne-protestat-per-zvernecin-kemi-qene-nga-thethi-deri-ne-narte-i24626|website=VNA|language=sq|access-date=5 qershor 2026}}</ref> ** {{flagicon image|Legality Movement Party Flag.svg}} [[Partia Lëvizja e Legalitetit]]<ref>{{Cite web|title=Protesta/ Partia Lëvizja e Legalitetit u bën thirrje qytetarëve t'u bashkohen për mbrojtjen e pronës, familjes, kombit|url=https://gazetaatdheu.al/protesta-partia-levizja-e-legalitetit-u-ben-thirrje-qytetareve-tu-bashkohen-per-mbrojtjen-e-prones-familjes-kombit/|website=gazetaatdheu|language=sq|access-date=7 qershor 2026}}</ref> | side2 = * [[File:Coat of arms of Albania.svg|15px|link=|alt=Stema e Shqipërisë]] '''[[Qeveria Rama IV|Qeveria e Shqipërisë]]''' ** {{flagicon image|Partia_Socialiste.svg|size=15px|border=yes}} [[Partia Socialiste e Shqipërisë]] ** [[File:Policia e Shtetit.svg|17px|link=|alt=Emblema e Policisë së Shtetit]] [[Policia e Shtetit]] *** [[File: Forcat e Ndërhyrjes së Shpejtë.svg|17px|border]] [[Forcat e Ndërhyrjes së Shpejtë (Shqipëri)|FNSH]] *** [[File: Shqiponjat.svg|17px|border]] [[Shqiponjat (Shqipëri)|Shqiponjat]] * '''Subjektet e lidhura me projektin''' ** Zvërnec South Adriatic Development ** [[File:Affinity Partners.jpg|17px|link=|alt=Logoja e Affinity Partners]] Affinity Partners ** Punonjës të sigurisë private * '''Mbështetur nga''' ** {{flagicon image|Flag of the Democratic Party of Albania.svg}} [[Partia Demokratike e Shqipërisë]] <small>(deri më 12 qershor 2026)</small>{{efn|Fillimisht kundërshtoi protestat dhe mbështeti [[Sazan Island Resort|projektin e Zvërnecit]].<ref name="ADN-Berisha">{{Cite news|date=3 qershor 2026|title=Berisha Voices Support for Kushner's Zvërnec Project, Backs Foreign Investment in Albania|url=https://albaniandailynews.com/news/berisha-voices-support-for-kushner-s-zv-rnec-project-backs-foreign-investment-in-albania|work=Albanian Daily News|access-date=4 qershor 2026|language=en}}</ref><ref name=":10" /> Më pas mbështeti protestat, ndërsa disa protestues vazhduan të kritikonin [[Sali Berishën]] dhe Partinë Demokratike.<ref>{{Cite web|title=PD mes mbështetjes dhe hezitimit: protesta për Nartën nxjerr në pah ndarjet brenda opozitës|url=https://www.gazetatema.net/politika/pd-mes-mbeshtetjes-dhe-hezitimit-protesta-per-narten-nxjerr-ne-pah-ndar-i565816|website=Tema|language=sq|access-date=7 qershor 2026}}</ref>}} | leadfigures1 = Udhëheqje e decentralizuar | leadfigures2 = [[Edi Rama]] | howmany1 = ''Dhjetëra mijëra në protesta të përditshme; 100,000–200,000 në tubimin më të madh''<ref name="Mongabay-2026-06-12">{{cite web|last=Lovgren|first=Stefan|date=12 qershor 2026|title='Flamingo Revolution' aims to stop Kushner-backed resort on protected Albanian delta|url=https://news.mongabay.com/2026/06/flamingo-revolution-aims-to-stop-kushner-backed-resort-on-protected-albanian-delta/|website=Mongabay|language=en|access-date=14 qershor 2026}}</ref><ref name="HungarianConservative-2026-06-08">{{cite web|last=Scheffer|first=Joakim|date=8 qershor 2026|title=Brussels Warns Kushner-Linked Luxury Resort Could Jeopardize Albania’s EU Bid|url=https://www.hungarianconservative.com/articles/politics/albania-flamingo-revolution-luxury-resort-jared-kushner-eu-accession/|website=Hungarian Conservative|language=en|access-date=14 qershor 2026}}</ref><ref name="Politico-2026-06-15-crowd">{{cite web|last=Taylor|first=Alice|date=15 qershor 2026|title=Albania’s PM Rama lashes out at ‘flamingo’ protesters, comparing them to animals|url=https://www.politico.eu/article/albanias-rama-lashes-out-at-flamingo-protesters-comparing-them-to-animals/|website=Politico Europe|language=en|access-date=18 qershor 2026}}</ref><ref>{{cite web|last=Mahdawi|first=Arwa|date=16 qershor 2026|title=What Jared and Ivanka want, Jared and Ivanka get? Not if Albania’s ‘flamingo revolution’ has any say in it|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/jun/16/what-jared-ivanka-trump-want-not-if-albania-flamingo-revolution-has-say|website=The Guardian|language=en|access-date=18 qershor 2026}}</ref><ref name="BalkanWeb-2026-06-13-drone">{{cite web|date=13 qershor 2026|title=Pamje me dron – ‘Uragan’ njerëzish në Bulevard, qindra mijëra qytetarë kërkojne dorëheqjen e Ramës|url=https://www.balkanweb.com/pamje-me-dron-uragan-njerezish-ne-bulevard-qindra-mijera-qytetare-kerkojne-doreheqjen-e-rames/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=14 qershor 2026}}</ref> | injuries = Disa protestues/civilë dhe të paktën një gazetare u plagosën ose u shtruan në spital gjatë përplasjes së 30 majit në Zvërnec; një protestues u dhunua gjatë marshimit drejt Rinasit; gjatë përplasjeve u përdorën ose u raportuan spraj piperi, gaz lotsjellës, autobot me ujë dhe ujë me piper nën presion, duke prekur protestues dhe punonjës policie<ref>{{Cite web|date=30 maj 2026|title=Protesta në Zvërnec/ Përplasje të ashpra mes banorëve dhe policisë, gazetarja dhe disa qytetarë përfundojnë në spital (VIDEO)|url=https://www.oranews.tv/vendi/protesta-ne-zvernec-perplasje-te-ashpra-mes-banoreve-dhe-policise-gazetarj-i1326094|website=Ora News|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref><ref name="Helsinki" /><ref name="Boldnews" /><ref name="BalkanWeb-security-2026-06-01" /><ref>{{Cite web|date=3 qershor 2026|title=Kaos në protestë/ Policia "dush" me ujë me piper qytetarëve, autoboti në mes të sheshit (VIDEO)|url=https://dosja.al/aktualitet/kaos-ne-proteste-policia-dush-me-uje-me-piper-qytetareve-autoboti-ne--i498480|website=Dosja.al|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=3 qershor 2026|title=Protesta para Kryeministrisë, Policia hedh sërish gaz lotsjellës|url=https://dosja.al/aktualitet/lajm-i-fundit-protesta-para-kryeministrise-policia-hedh-serish-gaz-lo-i498485|website=Dosja.al|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|last=H.|first=S.|date=15 qershor 2026|title=Protestuesi i dhunuar në Rinas: Më goditën policët, më pas civilët|url=https://joq-albania.com/artikull/1370837.html|website=JOQ Albania|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> | arrests = 15 protestues u proceduan penalisht pas protestës së 30 majit në Zvërnec; të paktën 13 protestues u arrestuan gjatë përplasjeve në Tiranë; 3 persona u arrestuan në lidhje me dhunën ndaj një protestuesi; 19 protestues u proceduan penalisht pas marshimit të 14 qershorit drejt Rinasit; 16 protestues të tjerë u proceduan penalisht dhe 2 të tjerë u shpallën në kërkim nga policia pasi hynë në Fan Zone në sheshin Skënderbej dhe penguan qarkullimin më 17 qershor<ref>{{Cite web|date=30 maj 2026|title=Procedohen dy roje sigurie dhe 15 protestues|url=https://euronews.al/protestat-ne-zvernec-reagon-policia-procedohen-dy-roje-sigurie-dhe-15-protestues/|website=Euronews Albania|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 qershor 2026|title=Thousands protest in Albania against coastal resort linked to Jared Kushner|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/6/4/thousands-protest-kushner-linked-coastal-resort-project-in-albania|website=Al Jazeera|language=en|access-date=15 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=3 qershor 2026|title=“Nuk figurojnë si roje të sigurisë private”/ Pas dhunuesit Gerald Biba, arrestohen edhe 2 personat që tërhoqën zvarrë protestuesin në Zvërnec|url=https://www.balkanweb.com/nuk-figurojne-si-roje-te-sigurise-private-pas-dhunuesit-gerald-biba-arrestohen-edhe-2-personat-qe-terhoqen-zvarre-protestuesin-ne-zvernec/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 qershor 2026|title=Marshimi i protestuesve drejt Rinasit/ Policia: Procedohen penalisht 19 persona! Bllokuan qarkullimin|url=https://dosja.al/politike/marshimi-i-protestuesve-drejt-rinasit-policia-procedohen-penalisht-19-p-i500372|website=Dosja.al|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref><ref name="Euronews-FanZone-proceedings-2026-06-17">{{Cite web|date=17 qershor 2026|title=Policia procedon 16 protestues, 2 në kërkim: U futën në ‘fun zone’ te Sheshi ‘Skënderbej’ dhe penguan qarkullimin|url=https://euronews.al/policia-procedon-16-protestues-2-ne-kerkim-u-futen-ne-fun-zone-te-sheshi-skenderbej-dhe-penguan-qarkullimin/|website=Euronews Albania|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> }} '''Protestat e Zvërnecit të vitit 2026''', të njohura ndërkombëtarisht si '''Revolucioni i Flamingove''', janë një seri protestash qytetare kundër investimeve të huaja në [[Bashkia Vlorë|Bashkinë e Vlorës]] dhe [[Këshilli i Ministrave i Shqipërisë|Qeverisë së Shqipërisë]], të cilat nisën më 23 maj 2026 në fshatin [[Zvërneci|Zvërnec]], pranë [[Laguna e Nartës|Lagunës së Nartës]]. Protestat u nxitën nga mënyra se si qeveria i trajtoi punimet përgatitore dhe zhvillimet e propozuara turistike luksoze të lidhura me [[Kompleksi turistik i Ishullit të Sazanit|projektin e kompleksit turistik të ishullit të Sazanit dhe Zvërnecit]], të mbështetur kryesisht nga investitori amerikan [[Jared Kushner]], i cili është dhëndri i presidentit të Shteteve të Bashkuara [[Donald Trump]]. Protestuesit kundërshtuan jo vetëm projektet e propozuara, por edhe atë që e përshkruan si një proces të korruptuar dhe jotransparent, që përfshinte legjislacionin për zonat e mbrojtura, pronësinë e kontestuar të tokës, leje të papublikuara ose të kundërshtuara, sigurinë private dhe konsultimin e kufizuar publik. Pas dhunës ndaj banorëve protestues nga stafi i sigurisë gjatë një demonstrate pranë vendit të projektit më 30 maj, lëvizja u zgjerua në [[Tirana|Tiranë]] më 31 maj dhe më pas u përhap në qytete të tjera të Shqipërisë, në [[Kosovë]] dhe në komunitete të [[Mërgata shqiptare|mërgatës shqiptare]] jashtë vendit. Megjithëse protestat filluan rreth shqetësimeve mjedisore, pronësore dhe të transparencës në zonën Vjosë–Nartë, ato u zhvilluan shpejt në një revoltë më të gjerë kundër [[Qeveria Rama IV|qeverisë Rama IV]], [[Korrupsioni në Shqipëri|korrupsionit]], [[Kapja e shtetit|kapjes së shtetit]], kapjes së medias, keqqeverisjes dhe perceptimit për prapakthim demokratik. Protestuesit kanë kërkuar dorëheqjen e kryeministrit [[Edi Rama]], hetime kundër korrupsionit nga [[Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar|SPAK]], ndalim të ndërtimeve në zonat e mbrojtura, shfuqizim ose rishikim të kuadrit të investitorëve strategjikë dhe anulim ose rishikim të kontratave të kompleksit turistik. Shumë demonstrues kanë kritikuar gjithashtu liderin e opozitës [[Sali Berisha]] dhe [[Partia Demokratike e Shqipërisë|Partinë Demokratike të Shqipërisë]], me parulla që i paraqesin atë dhe Ramën si pjesë të së njëjtës klasë politike. Protestat kryesore janë përqendruar në Tiranë, sidomos rreth [[Sheshi Skënderbej|sheshit Skënderbej]], [[Bulevardi Dëshmorët e Kombit|bulevardit Dëshmorët e Kombit]], [[Kryeministria (Shqipëri)|kryeministrisë]], [[Kuvendi i Shqipërisë|kuvendit]] dhe hapësirave të tjera publike simbolike. Protestat e përditshme tërhoqën dhjetëra mijëra pjesëmarrës, ndërsa tubimi kombëtar dhe i përqendruar te diaspora i 13 qershorit u vlerësua nga media ndërkombëtare nga 100 deri në 200 mijë njerëz. Lëvizja është përshkruar si e decentralizuar, me të rinjtë dhe protestuesit e [[Gjenerata Z|gjeneratës Z]] në rol të dukshëm, krahas grupeve të shoqërisë civile, aktivistëve mjedisorë, banorëve vendas, figurave publike dhe komuniteteve të diasporës. [[Flamingot|Flamingo]], një shpend i lidhur me ekosistemin ligatinor Vjosë–Nartë, u bë ndër simbolet kryesore të protestave, duke u quajtur më pas Revolucioni i Flamingove. Protestuesit kanë përdorur figura flamingosh, flamingo të fryra dhe imazhe të modifikuara proteste për të përfaqësuar mbrojtjen e mjedisit dhe kundërshtimin më të gjerë qytetar. Rama e ka mbrojtur projektin si një investim të madh të huaj, ka hedhur poshtë akuzat për veprime të paligjshme, ka minimizuar madhësinë e protestave dhe ka paraqitur disa pjesë të lëvizjes si të ndikuara nga [[dezinformimi]], interesa të huaja ose një "luftë hibride" më të gjerë. Reagimi i tij, së bashku me mbështetjen fillestare të Berishës për projektin, u bë pjesë e kritikës më të gjerë të protestuesve ndaj klasës politike shqiptare. == Sfondi == === Kompleksi turistik i ishullit të Sazanit === [[File:Zvërneci - Vlorë (3).jpg|left|thumb|Pamje mbi [[lagunën e Nartës]] me [[Sazanin]] në sfond.]] [[Ivanka Trump]] dhe bashkëshorti i saj, Jared Kushner, e vizituan për herë të parë Shqipërinë në një udhëtim privat në korrik 2021. Trump dhe Kushner përshkuan gjithë vijën bregdetare me një jaht në pronësi të mikut të tyre, Nathaniel Rothschild.<ref>{{Cite web|title=Photos emerge/ Ivanka Trump visited Albania in July, accompanied by her husband and the President of Albania…|url=https://www.balkanweb.com/en/Photos-emerge-of-Ivanka-Trump-visiting-Albania-in-July--accompanied-by-her-husband-and-the-president/|access-date=9 qershor 2026|language=en}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|last=Burdeau|first=Cain|date=5 qershor 2026|title=As bulldozers roll, ‘flamingo revolution’ erupts in Albania against Kushner-Trump luxury resort|url=https://courthousenews.com/as-bulldozers-roll-flamingo-revolution-erupts-in-albania-against-kushner-trump-luxury-resort|access-date=9 qershor 2026|website=Courthouse News Service|language=en}}</ref> Duke notuar, ata ndeshën ishullin e pabanuar dhe [[Biodiversiteti|biodivers]] të [[Sazanit]], një ish-bazë ushtarake, dhe u habitën që ai kishte mbetur i pazhvilluar.<ref name=":5">{{Cite news|date=24 qershor 2025|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|access-date=9 qershor 2026|work=The Guardian|language=en|issn=0261-3077}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Kent|first=Lauren|date=6 qershor 2026|title=Ivanka Trump plans a luxury resort on a protected beach. Locals and conservationists aren’t thrilled.|url=https://www.cnn.com/2026/06/06/europe/ivanka-trump-kushner-luxury-resort-albania-intl|access-date=9 qershor 2026|website=CNN|language=en}}</ref> Kryeministri [[Edi Rama]] u takua me ta në jaht gjatë udhëtimit dhe një vit më vonë diskutoi me Kushnerin mundësi investimi.<ref name=":0" /><ref name=":8" /> Në mars 2024, Kushner njoftoi plane për të investuar në Sazan dhe në zonën bregdetare pranë tij në kontinent, afër fshatit [[Zvërnec]].<ref name="BIRN-Investors">{{Cite news|last=Karaj|first=Vladimir|date=29 maj 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/|work=[[Reporter.al]]|access-date=4 qershor 2026|language=en}}</ref> Grupe mjedisore si [[BirdLife International|BirdLife]] e kanë lidhur [[Sazan Island Resort|projektin turistik të Kushnerit]] me një ndryshim të Ligjit të Shqipërisë për Zonat e Mbrojtura,<ref name="Faktoje">{{Cite web|date=29 maj 2026|title=Debati për Zvërnecin, 2.6 milionë m² ndërtim pa leje mjedisore, Rama: S'po falim gjë, është pronë private|url=https://faktoje.al/debati-per-zvernecin-2-6-milione-m%C2%B2-ndertim-pa-leje-mjedisore-rama-spo-falim-gje-eshte-prone-private/|website=Faktoje.al|language=sq|access-date=31 maj 2026}}</ref> të miratuar në vitin 2024.<ref name="BIRN-Investors" /> Ai përjashtonte "struktura të ekselencës, 5 yje ose më shumë" dhe veprimtari të lidhura të mikpritjes nga kufizimet për ndërtime në zona të mbrojtura mjedisore, si zona ku u propozua projekti.<ref name=":0" /> Qeveria shqiptare i dha projektit të Sazanit statusin e investimit strategjik më 30 dhjetor 2025, duke vënë në dukje se ai do të zinte 565 hektarë dhe se rreth 45 hektarë do të zhvilloheshin.<ref name=":9">{{Cite web|last=Erebara|first=Gjergj|date=15 janar 2025|title=Albania Greenlights Jared Kushner Plan to Develop Island as Luxury Resort|url=https://balkaninsight.com/2025/01/15/albania-gov-grants-strategic-investor-status-to-kushner-project-for-sazan-island/bi/|access-date=9 qershor 2026|website=Balkan Insight|language=en}}</ref> Në vitin 2025, kryeministri Rama tha se Shqipëria "nuk mund të përballojë të mos shfrytëzojë një dhuratë si Sazani" dhe se i nevojitej turizëm luksoz.<ref name=":5" /> Toka në Sazan u shit në një marrëveshje prej 1,4 miliardë eurosh, për të cilën banorët dhe parlamentarët nuk kishin dijeni derisa e raportuan gazetat.<ref name=":5" /><ref name=":8" /> Më pas, shqiptarët nisën ta quanin Sazanin "Ishulli i Trumpëve".<ref name=":5" /> Kushner ka gjithashtu plane për një vend të dytë më të madh: brezin e pazhvilluar bregdetar Pishë Poro-Nartë brenda [[zonës së mbrojtur Vjosë-Nartë]].<ref name=":0" /> Aty gjenden specie të rrezikuara si [[fokat murgesha]], breshkat e detit dhe më shumë se 200 lloje zogjsh, përfshirë [[flamingot]] dhe pelikanët.<ref name=":0" /> Të planifikuara janë mbi 10,000 njësi akomodimi.<ref name="BIRN-Investors" /><ref name="Reuters">{{Cite news|date=3 qershor 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]|access-date=4 qershor 2026|language=en}}</ref> Kushner tha se dëshironte "të krijonte kompleksin turistik ideal ku do të doja të qëndroja me familjen dhe miqtë e mi" dhe se qeveria kishte qenë shumë bashkëpunuese.<ref name=":5" /> Sipas Ramës, projektet së bashku vlejnë deri në 5 miliardë euro.<ref name=":8" /> Edhe Ivanka Trump është e lidhur me projektin. Ajo përmendi planet e saj dhe të Kushnerit në podkaste,<ref name=":5" /> duke i sjellë ato në vëmendje më të gjerë.<ref name=":0" /> Përshkrimi i Sazanit si "ishulli i tyre privat" zemëroi shqiptarët.<ref name=":7" /> Projekti u bë objekt debati publik. Kundërshtarët, përfshirë banorë dhe organizata mjedisore, shprehën shqetësime për ndikimin e mundshëm mjedisor të zhvillimit dhe ngritën pyetje për pronësinë e tokës brenda zonës së projektit.<ref name="Reporter">{{Cite web|last=Karaj|first=Vladimir|date=30 maj 2026|title="Në spital pështynte gjak": Përplasje në Zvërnec gjatë protestës kundër resortit në zonë të mbrojtur|url=https://www.reporter.al/2026/05/30/ne-spital-peshtynte-gjak-perplasje-ne-zvernec-gjate-protestes-kunder-resortit-ne-zone-te-mbrojtur/|website=[[Reporter.al]]|language=sq|access-date=31 maj 2026|archive-date=30 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260530185554/https://www.reporter.al/2026/05/30/ne-spital-peshtynte-gjak-perplasje-ne-zvernec-gjate-protestes-kunder-resortit-ne-zone-te-mbrojtur/|url-status=live}}</ref> Përfaqësuesit e projektit deklaruan se zhvillimi po ndiqej në përputhje me ligjin shqiptar dhe procedurat e zbatueshme të planifikimit.<ref name="Panorama">{{Cite web|date=31 maj 2026|title=Kompania e projektit në Zvërnec reagon pas protestave: Investim mbi 4 miliardë euro, do hapen 10 mijë vende pune! Trualli është pronësi private|url=https://www.panorama.com.al/kompania-e-projektit-ne-zvernec-reagon-pas-protestave-investim-mbi-4-miliarde-euro-do-hapen-10-mije-vende-pune-trualli-eshte-pronesi-private-i-blere-nga-pronaret-e-ligjshem/|website=Panorama|language=sq|access-date=31 maj 2026}}</ref> === Fillimi i protestave === Banorët e Zvërnecit nuk u informuan për zhvillimin dhe morën dijeni pothuajse vetëm nga raportimet mediatike.<ref name="BIRN-Investors" /><ref name=":5" /> Në fund të prillit 2026, kompania Zvërnec South Adriatic Development rrethoi një pjesë të zonës së mbrojtur bregdetare Zvërnec-Portonovë si pjesë e përgatitjeve, duke përdorur një leje pune të kontestuar.<ref name="Panorama" /><ref name=":2">{{Cite web|last=Karaj|first=Vladimir|date=4 qershor 2026|title=Si u përdorën fotot me IA dhe kamerat e policisë kundër protestës për Zvërnecin|url=https://www.reporter.al/2026/06/04/si-u-perdoren-fotot-me-ia-dhe-kamerat-e-policise-kunder-protestes-per-zvernecin/|access-date=6 qershor 2026|website=[[Reporter.al]]|language=sq|archive-date=6 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260606145000/https://www.reporter.al/2026/06/04/si-u-perdoren-fotot-me-ia-dhe-kamerat-e-policise-kunder-protestes-per-zvernecin/|url-status=live}}</ref> Banorë, si kryeplaku Kostaq Konomi, thanë se plazhi përfshinte prona të trashëguara të pretenduara brenda zonës kadastrale 3951; prej dy dekadash vendasit janë përfshirë në mosmarrëveshje ligjore për tokën me biznesmenë si Artur Shehu.<ref name="BIRN-Investors" /> [[Reporter.al]], media shqiptare e [[Rrjetit Ballkanik të Gazetarisë Hetuese]], raportoi se Zvërnec South Adriatic Development ishte themeluar në gusht 2024 dhe zotërohej nga Dutch Trust Management B.V, një kompani holandeze që fshihte identitetet e pronarëve. Kompania lidhet përmes një rrjeti kompanish guaskë me projektin e ishullit të Sazanit dhe me vëllezërit investitorë nga [[Katari]], Ramez Al-Khayyat dhe Mohamad Al-Khayyat. Media raportoi gjithashtu se kompania kishte siguruar dy leje zhvillimi nga Këshilli Kombëtar i Territorit për komplekse turistike në Zvërnec, të cilat nuk ishin publikuar zyrtarisht, dhe se punimet e mëvonshme përgatitore për rrethim dhe rrugë aksesi u kryen pasi përfaqësues të kompanisë u paraqitën inspektorëve një dokument të AZHT-së që Reporter.al tha se ende priste miratimin formal.<ref name="BIRN-Investors" /><ref name="BIRN-Controversy">{{Cite news|last=Karaj|first=Vladimir|date=7 maj 2026|title=Jared Kushner's Luxury Resort in Albania Launched Amid Controversy|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/07/jared-kushners-luxury-resort-in-albania-launched-amid-controversy/|work=[[Reporter.al]]|access-date=4 qershor 2026|language=en|archive-date=3 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260603162948/https://www.reporter.al/en/2026/05/07/jared-kushners-luxury-resort-in-albania-launched-amid-controversy/|url-status=live}}</ref> Gjatë protestave të vitit 2026, Rama konfirmoi përfshirjen e Kushnerit dhe Trumpit, por tha gjithashtu se kishte një grup më të gjerë investitorësh dhe arkitektësh nga Danimarka, Franca, Greqia, Japonia dhe Turqia.<ref name=":0" /> Më 30 maj 2026, aktivistët dhe banorët vendas u dhunuan nga punonjës të një sigurie private. Policia ishte e pranishme, por nuk ndërhyri kur një demonstrues u tërhoq zvarrë brenda zonës së rrethuar.<ref name=":2" /> Këto ngjarje e zgjeruan konfliktin lokal në protesta masive në Tiranë.<ref name=":11">{{Cite web|last=Karaj|first=Vladimir|date=2026-06-10|title=Last Straw: Albania’s ‘Flamingo Revolution’ Fuelled by Long-Standing Grievances|url=https://balkaninsight.com/2026/06/10/last-straw-albanias-flamingo-revolution-fuelled-by-long-standing-grievances/bi/|access-date=2026-06-11|website=Balkan Insight|language=en}}</ref> === Simbolet === [[File:Laguna e Nartës - Vlorë (29).jpg|thumb|left|Pamje e flamingove duke fluturuar mbi [[lagunën e Nartës]].]] [[Flamingo]] u bë simbol i protestave, të cilat u përshkruan nga disa media si "Revolucioni i Flamingove".<ref name="france24.com">{{Cite web|date=4 qershor 2026|title=Press Review – Albania's 'flamingo revolution' against Jared-Kushner-backed luxury resort|url=https://www.france24.com/en/tv-shows/press-review/20260604-albania-s-flamingo-revolution-against-jared-kushner-backed-luxury-resort|website=France 24|language=en|access-date=4 qershor 2026}}</ref><ref name="politico.eu"/> Flamingot janë ndër speciet e lidhura me ekosistemin e mbrojtur ligatinor Vjosë–Nartë.<ref name="Reuters"/><ref name="AP-3June"/> Gjatë protestave, protestuesit mbanin figura flamingosh dhe flamingo të fryra.<ref name="AP-3June"/><ref name="Reuters-Tirana-Zvernec-2026-06-05">{{Cite news|date=5 qershor 2026|title='Albania is not for sale', protesters say over Kushner-linked luxury resort near a protected wetland|url=https://www.reuters.com/world/albania-is-not-sale-protesters-say-over-kushner-linked-luxury-resort-near-2026-06-05/|work=Reuters|access-date=15 qershor 2026|language=en}}</ref> Disa imazhe proteste zëvendësuan shqiponjën në [[flamurin e Shqipërisë]] me flamingo dhe ndryshuan sfondin e kuq në blu, si referencë ndaj detit dhe ekosistemit ligatinor.<ref>{{Cite web|date=4 qershor 2026|title="In the name of protest"/ Mocking the Albanian flag, anarchists replace it with a flamingo|url=https://www.cna.al/english/aktualitet/ne-emer-te-protestes-tallje-me-flamurin-shqiptar-anarkistet-e-zevende-i465722|website=CNA|access-date=4 qershor 2026|language=en|archive-date=5 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605181737/https://www.cna.al/english/aktualitet/ne-emer-te-protestes-tallje-me-flamurin-shqiptar-anarkistet-e-zevende-i465722|url-status=live}}</ref> [[BalkanWeb]] e përshkroi flamingon si simbol të protestës qytetare që nuk lidhej drejtpërdrejt me ndonjë parti politike ekzistuese shqiptare.<ref>{{Cite web|title=From roses to flamingos: Is the first symbol of an Albanian civic revolt emerging?|url=https://www.balkanweb.com/en/nga-trendafilat-te-flamengot-a-po-lind-simboli-i-pare-i-nje-revolte-qytetare-shqiptare/|website=[[BalkanWeb]]|access-date=4 qershor 2026|language=en}}</ref> U raportua gjithashtu se në protesta u shfaq flamuri [[Straw Hats' Jolly Roger]] nga seria manga ''[[One Piece]]''.<ref name="TPZ">{{Cite web|title=Çfarë është flamuri i zi që u shfaq në protestë? Simbolika dhe përdorimi nga "Gen Z" kundër autoritarizmit|url=https://www.tpz.al/aktualitet/fare-eshte-flamuri-i-one-piece-qe-u-shfaq-ne-proteste-simbolika-dhe-p-i323690|website=TPZ.al|language=sq|access-date=5 qershor 2026}}</ref> Flamuri është përdorur edhe në lëvizje të tjera proteste të udhëhequra nga të rinjtë ndërkombëtarisht si simbol rezistence ndaj autoritetit.<ref>{{Cite news|title='A symbol of liberation': how the One Piece manga flag became the symbol of Asia's Gen Z protest movement|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/24/how-one-piece-manga-flag-became-symbol-asia-gen-z-protest-movement-liberation|work=[[The Guardian]]|date=24 shtator 2025|access-date=5 June 2026|language=en}}</ref> Disa burime i kanë përshkruar protestat si protesta të [[gjeneratës Z]] për shkak të rolit të dukshëm të saj në organizimin dhe simbolikën e tyre.<ref name=":1">{{Cite web|date=3 qershor 2026|title=Protesta e brezit Gen Z|url=https://faktoje.al/protesta-e-brezit-gen-z/|website=Faktoje.al|language=sq|access-date=5 qershor 2026|archive-date=5 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605155328/https://faktoje.al/protesta-e-brezit-gen-z/|url-status=live}}</ref><ref name="TPZ" /> == Protestat == === Maj 2026 === Më 23 maj, banorë vendas dhe aktivistë mjedisorë u mblodhën pranë [[lagunës së Nartës]] për të protestuar kundër rrethimit me tela me gjemba të plazhit Pishë Poro-Nartë, pjesë e [[zonës së mbrojtur Vjosë-Nartë]]. Sipas [[Reporter.al]], protestuesit mbanin pankarta në mbrojtje të mjedisit natyror dhe kundër asaj që e përshkruanin si marrje të pronës lokale nga interesa biznesi të lidhura me qeverinë.<ref name="BIRN-Investors"/> Më 30 maj, protestuesit u mblodhën pranë vendit të projektit në Portonovë. Gjatë protestës ndodhën përplasje midis protestuesve dhe punonjësve të sigurisë private të pranishëm në vend.<ref name="Boldnews">{{Cite web|date=31 maj 2026|title=Një i arrestuar/ Kush janë rojet e "Major Security" që dhunuan protestuesit në Zvërnec, hetim zinxhirit drejtues të policisë|url=https://boldnews.al/2026/05/31/kush-jane-rojet-private-te-major-security-qe-dhunuan-protestuesit-ne-zvernec-nje-i-arrestuar/|website=Boldnews.al|language=sq|access-date=31 maj 2026|archive-date=1 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601033724/https://boldnews.al/2026/05/31/kush-jane-rojet-private-te-major-security-qe-dhunuan-protestuesit-ne-zvernec-nje-i-arrestuar/|url-status=live}}</ref> Video dhe fotografi të publikuara nga aktivistë dhe gazetarë shqiptarë treguan përplasje fizike dhe përdorim spraji me piper gjatë incidentit. Sipas raportimeve lokale, spraji me piper preku gjithashtu punonjës policie dhe gazetaren e aktivisten e [[Lëvizjes Bashkë]] Loreta Koleci.<ref name="Reporter"/><ref name="Boldnews"/> Pas ngjarjeve, autoritetet shqiptare njoftuan hetime mbi sjelljen e personave të përfshirë.<ref>{{Cite web|date=31 maj 2026|title=State Police launches investigation into Vlora Police chain of command|url=https://www.hashtag.al/en/index.php/2026/05/31/policia-e-shtetit-nis-hetimin-ndaj-zinxhirit-komandues-te-policise-se-vlores/|website=Hashtag.al|access-date=4 qershor 2026|language=en|archive-date=3 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260603234102/https://www.hashtag.al/en/index.php/2026/05/31/policia-e-shtetit-nis-hetimin-ndaj-zinxhirit-komandues-te-policise-se-vlores/|url-status=live}}</ref> Komiteti Shqiptar i Helsinkit deklaroi më vonë se, sipas monitorimit të tij, protesta kishte nisur paqësisht dhe ishte përshkallëzuar pasi një banor vendas pjesëmarrës në demonstratë u tërhoq me forcë brenda zonës së rrethuar të ndërtimit nga civilë që nuk ishin pjesë e strukturës së kontraktuar të sigurisë private Myrto. Komiteti kërkoi hetim të plotë për përdorimin e forcës nga persona të paautorizuar dhe për raportimet se spraji me piper kishte prekur si protestues, ashtu edhe punonjës policie.<ref name="Helsinki">{{Cite web|date=2 qershor 2026|title="Truproja tërhoqi zvarrë protestuesin, por kompania nuk kishte kontratë me investitorët", "Helsinki" për protestën në Zvërnec: Policia e prokuroria të hetojnë!|url=https://www.balkanweb.com/truproja-terhoqi-zvarre-protestuesin-por-kompania-nuk-kishte-kontrate-me-investitoret-helsinki-per-protesten-ne-zvernec-policia-e-prokuroria-te-hetojne/|website=[[BalkanWeb]]|language=sq|access-date=4 qershor 2026}}</ref> Më 31 maj, protestat u zgjeruan për herë të parë në [[Tiranë]]. Marshimi nisi pranë Drejtorisë së Policisë së Shtetit, vijoi te [[Ministria e Punëve të Brendshme e Shqipërisë|Ministria e Punëve të Brendshme]] dhe më pas u zhvendos te [[Kryeministria (Shqipëri)|Kryeministria]]. Protestuesit kërkuan veprime për dhunën e një dite më parë në [[Zvërnec]] dhe përdorën slogane si "Shqipëria nuk shitet" dhe "anuloni projektin".<ref>{{Cite web|date=31 maj 2026|title=Nga Drejtoria e Policisë, te Ministria e Brendshme dhe Kryeministria! Qytetarët marshim pas dhunimit të protestuesve në Zvërnec|url=https://euronews.al/nga-drejtoria-e-policise-te-ministria-e-brendshme-dhe-kryeministria-qytetaret-marshim-pas-dhunimit-te-protestuesve-ne-zvernec/|website=Euronews Albania|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 maj 2026|title=VIDEO-FOTO/ “Shqipëria nuk shitet”. Mbi 2 orë protestë! Qytetarët marshim në Tiranë, kundër ndërtimeve në zonat e mbrojtura|url=https://www.balkanweb.com/video-foto-shqiperia-nuk-shitet-mbi-2-ore-proteste-qytetaret-marshim-ne-tirane-kunder-ndertimeve-ne-zonat-e-mbrojtura/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> === Qershor 2026 === [[File:2026 Zvërnec protests Tirana bulevard June 4th - 2.jpg|thumb|Protestues në [[Tirana|Tiranë]] më 4 qershor]] Më 1 qershor, protestuesit u mblodhën sërish në Tiranë kundër projektit të planifikuar të kompleksit turistik, me tubimin të njoftuar për në [[sheshin Skënderbej]] nën sloganin "Zëri ynë, e ardhmja jonë".<ref>{{Cite web|date=1 qershor 2026|title=Qytetarët tubim në Tiranë, protestë për Zvërnecin dhe kundër terapisë hormonale|url=https://boldnews.al/2026/06/01/qytetaret-tubim-ne-tirane-proteste-per-zvernecin-dhe-kunder-terapise-hormonale/|website=BoldNews.al|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Po atë ditë u organizua edhe një demonstratë paralele nga [[Koalicioni Shqiptar Pro Familjes dhe Jetës]], kundër një udhëzimi të Ministrisë së Shëndetësisë që futi terapinë hormonale për personat transgjinorë në sistemin publik shëndetësor në [[Qendra Spitalore Universitare "Nënë Tereza"|QSUT]].<ref>{{Cite web|date=1 qershor 2026|title=Dy protesta njëkohësisht në Tiranë, qytetarët ngrihen edhe kundër terapisë hormonale për personat transgjinorë|url=https://pamfleti.net/aktualitet/dy-protesta-njekohesisht-ne-tirane-qytetaret-ngrihen-edhe-kunder-tera-i338399|website=Pamfleti|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=28 maj 2026|title=Terapi hormonale për transgjinorët/ Udhëzimi i ri në shëndetësi, QSUT do të ofrojë për herë të parë trajtim hormonal|url=https://top-channel.tv/2026/05/28/terapi-hormonale-per-transgjinoret-udhezimi-i-ri-ne-shendetesi-qsut-do-te-ofroje-per-here-te-pare-trajtim-hormonal/|website=Top Channel|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Protesta për Zvërnecin vazhdoi të fokusohej te ndërtimi në zonat e mbrojtura, transparenca mbi projektin e zhvillimit dhe kundërshtimi i përdorimit të autoritetit publik për interesa private turistike.<ref>{{Cite news|last=Flori|first=Anna|date=2 qershor 2026|title=Protests against luxury resort in Albania linked to Jared Kushner now in second day|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/02/protests-against-luxury-resort-in-albania-linked-to-jared-jushner-now-in-second-day|work=Euronews|access-date=4 qershor 2026|language=en|archive-date=3 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260603182454/https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/02/protests-against-luxury-resort-in-albania-linked-to-jared-jushner-now-in-second-day|url-status=live}}</ref> Më 2 qershor, mijëra protestues u mblodhën në [[sheshin Skënderbej]] përpara se të marshonin drejt Kryeministrisë. Nën sloganin "Shqipëria nuk shitet", protestuesit mbanin pankarta që kritikonin përfshirjen e [[Jared Kushner]] dhe bashkëshortes së tij, [[Ivanka Trump]], duke kërkuar anulimin e menjëhershëm të kontratave të zhvillimit për shkak të mungesës së perceptuar të transparencës.<ref name="NYT">{{Cite news|last=Nierenberg|first=Amelia|date=2 qershor 2026|title=Protests in Albania Target Luxury Hotel Project Linked to Jared Kushner|url=https://www.nytimes.com/2026/06/02/world/europe/albania-kushner-protests-hotel.html|work=[[The New York Times]]|access-date=3 qershor 2026|language=en}}</ref><ref name="AlJazeera">{{Cite video|date=2 qershor 2026|title=Albanians protest Kushner plan for Sazan Island luxury resort|url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/6/2/albanians-protest-kushner-plan-for-sazan-island-luxury-resort|publisher=Al Jazeera|access-date=3 qershor 2026|language=en|archive-date=2 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602182008/https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/6/2/albanians-protest-kushner-plan-for-sazan-island-luxury-resort|url-status=live}}</ref> Grupet organizatore refuzuan një ofertë të mëvonshme të kryeministrit [[Edi Rama]] për t'u takuar me një delegacion prej 20 personash, duke zgjedhur në vend të kësaj të vazhdonin protestat publike.<ref name="NYT"/> Më 3 qershor, mijëra demonstrues thërritën "Dorëheqje", "Rama në burg, Berisha në burg" dhe "Opozitë e shitur". Demonstruesit kërkuan dorëheqjen e [[Qeveria Rama IV|kryeministrit Edi Rama dhe të qeverisë së tij]], kritikuan liderin e opozitës [[Sali Berisha]], i cili kishte shprehur mbështetje për projektin, dhe kërkuan shfuqizimin e ndryshimeve në ligjin për zonat e mbrojtura.<ref name=":3">{{Cite web|last=Manjani|first=Klodi|date=3 qershor 2026|title="Resignation", "Rama in prison, Berisha in prison", "Opposition sold out" – Thousands of citizens gather in front of the Prime Minister's Office|url=https://www.hashtag.al/en/index.php/2026/06/03/doreheqje-rama-ne-burg-berisha-ne-burg-opozite-e-shitur-mijera-qytetare-tubohen-para-kryeministrise/|access-date=6 qershor 2026|website=Hashtag.al|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title="Resign, we want revolution", citizens chant outside Rama's office|url=https://politiko.al/e-tjera/jep-doreheqjen-duam-revolucion-qytetaret-me-thirrje-poshte-zyres-se-rame-i556051|access-date=6 qershor 2026|website=Politiko|language=en|archive-date=6 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260606151238/https://politiko.al/e-tjera/jep-doreheqjen-duam-revolucion-qytetaret-me-thirrje-poshte-zyres-se-rame-i556051|url-status=live}}</ref> [[Associated Press]] raportoi se protestuesit çanë kordonin policor dhe se policia përdori autobot me ujë për të shpërndarë turmën.<ref name="AP-3June">{{Cite news|last=Cimili|first=Zana|date=4 qershor 2026|title=What to know about the growing opposition to Trump family-linked resort in Albania|url=https://apnews.com/article/albania-kushner-trump-development-protest-tourism-sazan-8d7d0e216c28d23fe1b2e51cbb05b926|work=[[Associated Press]]|access-date=4 qershor 2026|language=en|archive-date=4 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260604011151/https://apnews.com/article/albania-kushner-trump-development-protest-tourism-sazan-8d7d0e216c28d23fe1b2e51cbb05b926|url-status=live}}</ref> Protestuesit po përpiqeshin të arrinin si te [[sheshi Nënë Tereza]], ashtu edhe tek [[Arena Kombëtare]], ku do të fillonte një ndeshje futbolli midis kombëtareve [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|shqiptare]] dhe [[Kombëtarja izraelite e futbollit|izraelite]].<ref>{{Cite web|title=Protesters Clash with Police in Tirana over Zvernec Project|url=https://albaniandailynews.com/news/protesters-clash-with-police-in-tirana-over-zvernec-project|website=Albanian Daily News|access-date=4 qershor 2026|language=en}}</ref> Fotografitë e [[Reuters]] nga e njëjta ditë treguan protestues që përplaseshin me policinë gjatë një proteste kundër kompleksit turistik të planifikuar.<ref name="Reuters"/> Protestuesit mbanin gjithashtu figura flamingosh dhe [[flamingo]] të fryra, duke iu referuar faunës së ligatinave Vjosë–Nartë.<ref name="AP-3June"/> Protesta u zhvilluan edhe jashtë selisë së [[Partisë Demokratike të Shqipërisë]], duke kritikuar qëndrimin e partisë për projektin dhe mbështetjen e Berishës për të.<ref>{{Cite web|title=Video/ "Opozitë e shitur", protestuesit ndalen para selisë së PD: Se Berisha ka mbaruar, ka mbaruar...|url=https://top-channel.tv/2026/06/03/video-opozite-e-shitur-protestuesit-ndalen-para-selise-se-pd-se-berisha-ka-mbaruar-ka-mbaruar/|website=[[Top Channel]]|language=sq|access-date=4 qershor 2026}}</ref> Disa protestues mbajtën edhe qëndrime anti-izraelite, duke pretenduar se marrja e kontrollit ishte pjesë e një "agjende izraelite" për të marrë Zvërnecin, të cilën disa burime e karakterizuan si [[dezinformim]] ose [[teori konspirative]]<ref name="politico.eu">{{Cite web|date=3 qershor 2026|title=Albania's growing 'flamingo revolution' targets Jared Kushner resort|url=https://www.politico.eu/article/jared-kushner-resort-albania-flamingo-revolution-protest/|website=Politico Europe|first=Alice|last=Taylor|language=en|access-date=4 qershor 2026}}</ref> dhe jo përfaqësuese të kërkesave kryesore të lëvizjes protestuese.<ref name="Euronews-Hybrid">{{Cite news|date=5 qershor 2026|title=Rama alleges 'hybrid war' behind protests against Kushner-linked coastal development|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/05/rama-alleges-hybrid-war-behind-protests-against-kushner-linked-coastal-development|work=Euronews|access-date=15 qershor 2026|language=en}}</ref><ref name="BIEPAG-Flamingo" /> Më 4 qershor, disa mijëra protestues marshuan drejt Kryeministrisë në Tiranë, duke kërkuar, ndër të tjera, dorëheqjen e qeverisë.<ref>{{Cite news|date=6 qershor 2026|title=Albania's 'Flamingo Revolution' rises up against the Trump family and Prime Minister Edi Rama|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/06/06/albania-s-flamingo-revolution-rises-up-against-the-trump-family-and-prime-minister-edi-rama_6754195_4.html|access-date=6 qershor 2026|language=en}}</ref> Reuters raportoi se protestuesit mbanin sërish flamingo të fryra rozë dhe thërrisnin "revolucion" dhe "ndal projektin".<ref name="Reuters-Tirana-Zvernec-2026-06-05" /><ref>{{Cite video|date=5 qershor 2026|title=Thousands protest in Albania over Kushner-linked resort project|url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/6/5/thousands-protest-in-albania-over-kushner-linked-resort-project|publisher=Al Jazeera|access-date=5 qershor 2026|language=en}}</ref> Më 5 qershor, protestuesit vazhduan të kërkonin dorëheqjen e kryeministrit dhe ndryshime politike në vend.<ref>{{Cite web|title="Resignation"/ Protesters intensify calls from the square in front of the Prime Minister's Office: Rama must leave today!|url=https://www.balkanweb.com/en/Resignation-protesters-intensify-calls-from-the-square-in-front-of-the-prime-minister%27s-office%3A-Rama-must-leave-today/|access-date=6 qershor 2026|language=en|archive-date=6 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260606151718/https://www.balkanweb.com/en/Resignation-protesters-intensify-calls-from-the-square-in-front-of-the-prime-minister%27s-office:-Rama-must-leave-today/|url-status=live}}</ref> Po atë ditë, protestat u përhapën edhe në gjashtë qytete të tjera shqiptare: [[Korçë]], [[Fier]], [[Kukës]], [[Vlorë]], [[Elbasan]] dhe [[Durrës]].<ref name="Shqiptarja-5June-cities">{{Cite web|date=5 qershor 2026|title=6 ditë në shesh kundër resortit në Zvërnec, qytetarët thirrje diasporës: Rezistencë, s’ka negociata për tokën shqiptare! Ripërsërisin 5 kërkesat, protestë edhe në 6 qytete|url=https://shqiptarja.com/lajm/me-pankarta-dhe-flamuj-ne-duar-qytetaret-ne-diten-e-6te-te-protestes-per-zvernecin|website=Shqiptarja.com|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Në Durrës, qytetarët marshuan në disa pjesë të qytetit me një flamur të madh shqiptar, ndërsa në Kukës, një grup të rinjsh u mblodh në sheshin kryesor të qytetit në solidaritet me protestën në Tiranë.<ref name="Shqiptarja-5June-cities" /> Në Elbasan, aktivistë dhe banorë iu bashkuan gjithashtu lëvizjes protestuese, ndërsa banorët e Korçës zhvilluan një demonstratë të veçantë kundër kompleksit turistik të planifikuar.<ref name="Shqiptarja-5June-cities" /> Më 6 qershor, vijuan thirrjet për dorëheqjen e qeverisë,<ref>{{Cite web|title=LIVE – Protesta më e madhe për largimin e Ramës! Qytetarët para Kryeministrisë: Vetëm dorëheqje! Përshkallëzohet revolta në Tiranë|url=https://www.balkanweb.com/live-protesta-me-e-madhe-per-largimin-e-rames-qytetaret-para-kryeministrise-vetem-doreheqje-pershkallezohet-revolta-ne-tirane/|access-date=6 qershor 2026|language=sq|archive-date=6 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260606194058/https://www.balkanweb.com/live-protesta-me-e-madhe-per-largimin-e-rames-qytetaret-para-kryeministrise-vetem-doreheqje-pershkallezohet-revolta-ne-tirane/|url-status=live}}</ref> së bashku me kërkesat për shfuqizimin e kuadrit të investitorit strategjik.<ref>{{Cite web|last=Times|first=Tirana|date=6 qershor 2026|title=PM Rama: Iran Is Behind Tirana Protests – Tirana Times|url=https://www.tiranatimes.com/pm-rama-iran-is-behind-tirana-protests/|access-date=6 qershor 2026|language=en|archive-date=6 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260606194204/https://www.tiranatimes.com/pm-rama-iran-is-behind-tirana-protests/|url-status=live}}</ref> [[File:2026 Zvërnec protests Tirana bulevard June 7th - 1.jpg|thumb|Protestues në Tiranë më 7 qershor]] Më 7 qershor, protestuesit u mblodhën sërish para Kryeministrisë dhe më vonë marshuan nëpër rrugët e kryeqytetit, përfshirë zonën e [[Bllokut]], duke u bërë thirrje të tjerëve t'u bashkoheshin.<ref name="Shqiptarja-7June-main">{{Cite web|date=7 qershor 2026|title='Zvërneci'/ Qytetarët 2 orë në shesh, protestë kundër gjithë klasës politike! Sjellin gomone: Emigrimi s’është zgjidhje! Për herë të parë artikulohet krijimi i një partie|url=https://shqiptarja.com/lajm/zverneci-qytetaret-nisin-grumbullimin-per-protesten|website=Shqiptarja.com|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Po atë ditë, protesta u raportuan edhe në [[Shkodra|Shkodër]], [[Korça|Korçë]], [[Pogradeci|Pogradec]], [[Fieri|Fier]], [[Elbasani|Elbasan]] dhe [[Gjirokastra|Gjirokastër]].<ref name="Shqiptarja-7June-cities">{{Cite web|date=7 qershor 2026|title=Rrethet ‘s’e lënë’ vetëm Tiranën, protesta për Zvërnecin shtrihet në Shkodër, Korçë, Pogradec, Fier e Elbasan|url=https://shqiptarja.com/lajm/rrethet-se-lene-vetem-tiranen-protesta-per-zvernecin-shtrihet-ne-shkoder-korce-pogradec-fier-e-elbasan|website=Shqiptarja.com|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Në Shkodër, protestuesit marshuan nëpër qytet dhe përpara bashkisë, duke thirrur "çohuni nga kafja" për të nxitur pjesëmarrje më të gjerë.<ref>{{Cite web|last=Hoxha|first=Klaudio|date=7 qershor 2026|title='Çohuni nga kafja', qytetarët e Shkodrës për të dytën ditë radhazi në protestë kundër ndërtimit të resortit në|url=https://sot.com.al/aktualitet/cohuni-nga-kafja-qytetaret-e-shkodres-per-te-dyten-dite-radhazi-ne-proteste-kunder-ndertimit-te-resortit-ne-zvernec/|access-date=8 qershor 2026|website=Sot News {{!}} Lajme|language=en|archive-date=8 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260608072806/https://sot.com.al/aktualitet/cohuni-nga-kafja-qytetaret-e-shkodres-per-te-dyten-dite-radhazi-ne-proteste-kunder-ndertimit-te-resortit-ne-zvernec/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title='Çohuni nga kafja', qytetarët e Shkodrës për të dytën ditë radhazi në protestë kundër ndërtimit të resortit në Zvërnec (VIDEO) - Shqiptarja.com|url=https://shqiptarja.com/lajm/cohuni-nga-kafja-qytetaret-e-shkodres-per-te-dyten-dite-radhazi-ne-proteste-kunder-ndertimit-te-resortit-ne-zvernec|access-date=8 qershor 2026|website=shqiptarja.com|language=sq}}</ref> Në Korçë dhe Pogradec, protestuesit marshuan kundër klasës politike duke mbajtur pankarta si "oligarkët nuk kanë limite" dhe "sot flamingot, nesër unë"; në Elbasan, protestuesit marshuan për të tretën herë radhazi përgjatë bulevardit kryesor të qytetit; në Fier, protesta u raportua si demonstrata e katërt lokale radhazi; dhe në Gjirokastër, disa dhjetëra qytetarë iu bashkuan protestave mbarëkombëtare.<ref name="Shqiptarja-7June-cities" /> Rama u pa i veshur me një bluzë me flamingo gjatë një vizite në Shkodër.<ref>{{Cite web|date=8 qershor 2026|title=Protesta e 9 vazhdon në Tiranë, Rama lëshon një tjetër mesazh nga Shkodra me bluzën "Flamingo"|url=https://mapo.al/shqiperi/politike/ndersa-protesta-vazhdon-ne-tirane-rama-leshon-nje-tjeter-mesaz-i7251687|access-date=8 qershor 2026|website=Liberale|language=en}}</ref> Avokatja dhe notaria shqiptaro-australiane Eva Buzo mori pjesë në protestat në Tiranë.<ref>{{Cite web|title=Thousands of citizens demand Rama's resignation/ Eva Buzo joins the protest: Albanians, don't give up! The world is hearing your voice|url=https://www.balkanweb.com/en/mijera-qytetare-kerkojne-doreheqjen-e-rames-eva-buzo-i-bashkohet-protestes-shqiptare-mos-u-dorezoni-bota-po-degjon-zerin-tuaj/|access-date=8 qershor 2026|language=en}}</ref> Më 8 qershor, protestuesit marshuan sërish nga sheshi Skënderbej drejt Kryeministrisë. Protestuesit vazhduan të kërkonin dorëheqjen e qeverisë dhe ndryshim politik, duke thirrur slogane si "Shqipëria nuk shitet", "Revolucion" dhe "Rama në burg, Berisha në burg". Gjatë protestës u shfaqën edhe tensione pasi anëtarë të [[Forumit Rinor të Partisë Demokratike]] (FRPD), një parti zyrtarisht kundër protestës, u përpoqën t'i bashkoheshin protestës. Pas thirrjes "Berisha ka mbaruar", disa anëtarë të FRPD-së u përballën me aktivistë të Lëvizjes Bashkë dhe deputetin e saj [[Redi Muçi]], duke i kërkuar të largohej nga protesta.<ref>{{Cite web|title=“Shporrini partitë”/ Tension në tubimin para Kryeministrisë, protestuesit përplasen me anëtarë të FRPD, kërkojnë të largohen me thirrjet ‘opozitë e shitur’|url=https://top-channel.tv/2026/06/08/shporrini-partite-tension-ne-tubimin-para-kryeministrise-protestuesit-perplasen-me-anetare-te-frpd-kerkojne-te-largohen-me-thirrjet-opozite-e-shitur-5/|access-date=2026-06-11|website=top-channel.tv|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=“Redi Muçi po prish protestën” - Tensionet në tubimin para Kryeministrisë, protestuesit përplasen edhe me anëtarët e FRPD-së|url=https://www.oranews.tv/politike/redi-muci-po-prish-protesten-tensionet-ne-tubimin-para-kryeministrise-p-i1328000|access-date=2026-06-11|website=Ora News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pas përplasjeve mes anëtarëve të FRPD-së dhe Lëvizjes Bashkë, Berisha porosi mbështetësve: Shkoni në protestë pa simbole të PD-së|url=https://top-channel.tv/2026/06/10/pas-perplasjeve-mes-anetareve-te-frpd-se-dhe-levizjes-bashke-berisha-porosi-mbeshtetesve-shkoni-ne-proteste-pa-simbole-te-pd-se/|access-date=2026-06-11|website=top-channel.tv|language=en}}</ref> Në përgjigje, protestues të tjerë thirrën që anëtarët e FRPD-së të largoheshin, duke i akuzuar se kishin ardhur në protestë vetëm për të krijuar përçarje mes pjesëmarrësve. Organizatorët njoftuan gjithashtu një ndryshim strategjie, duke i kufizuar fjalimet publike në një numër të vogël përfaqësuesish të përzgjedhur nga fusha si shkenca dhe arsimi. Protesta tërhoqi vëmendjen e mediave ndërkombëtare, përfshirë transmetim të drejtpërdrejtë nga Reuters.<ref name=":10">{{Cite web|date=8 qershor 2026|title=DITA e 9-të! Qytetarët "ngrenë në këmbë" Tiranën, protesta transmetohet live edhe nga "Reuters" (VIDEO)|url=https://zeri.ai/aktualitet-shqiperia-nuk-shitet-pas-pak-protesta-e-9-te-ne-tirane-i243544|access-date=9 qershor 2026|website=Zeri|language=sq}}</ref> Më 9 qershor, protestuesit u mblodhën sërish në sheshin Skënderbej dhe marshuan drejt Kryeministrisë, ku mbajtën fjalime për dy orë përpara se të vazhdonin nëpër rrugët e qytetit.<ref name=":12">{{Cite web|last=Besnik|date=2026-06-09|title=Dita e 10-të e protestës, aktivistët dhe qytetarët vazhdojnë marshimin në rrugët e Tiranës|url=https://euronews.al/dita-e-10-te-e-protestes-aktivistet-dhe-qytetaret-vazhdojne-marshimin-ne-rruget-e-tiranes/|access-date=2026-06-10|website=Euronews Albania|language=sq}}</ref> Kërkesa kryesore mbeti dorëheqja e Ramës, ndërsa protestuesit thërrisnin "Rama në burg, Berisha në burg" dhe "Shqipëria është e shqiptarëve".<ref name=":12" /><ref>{{Cite web|title=LIVE- Protesta e 10 në Tiranë, shqiptarët kërkojnë dorëheqjen e Ramës, protestuesi: Duhet të kemi një qeveri tranzitore!|url=https://www.balkanweb.com/live-protesta-e-10-ne-tirane-shqiptaret-kerkojne-doreheqjen-e-rames-protestuesi-duhet-te-kemi-nje-qeveri-tranzitore/|access-date=2026-06-10|language=sq}}</ref> Më 10 qershor, protesta në Tiranë u organizua si një tubim më i madh mbarëkombëtar dhe përkoi me 148-vjetorin e [[Lidhjes së Prizrenit]]. Protestuesit përdorën sloganin "Prizren 1878, Tirana 2026", me pankarta që krahasonin mbledhjen e shqiptarëve nga pesë vilajete osmane në vitin 1878 me pjesëmarrjen e shqiptarëve nga pesë kontinente në vitin 2026.<ref>{{Cite web|date=10 qershor 2026|title=Protesta e 11-të kundër resortit në Zvërnec përkon me 148-vjetorin e Lidhjes së Prizrenit: Atëherë u bënë bashkë shqiptarët e 5 vilajeteve, sot të 5 kontinenteve|url=https://shqiptarja.com/lajm/protesta-e-11te-kunder-resortit-ne-zvernec-perkon-me-148vjetorin-e-lidhjes-se-prizrenit-atehere-u-bene-bashke-5-shqiptaret-e-vilajeteve-sot-te-5-kontinenteve|website=Shqiptarja.com|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=10 qershor 2026|title=LIVE- “Prizren 1878, Tiranë 2026”/ Tubimi madhështor në kryeqytet, protestuesit të vendosur: Rama jep dorëheqjen, poshtë qeveria!|url=https://www.balkanweb.com/live-prizren-1878-tirane-2026-tubimi-madheshtor-ne-kryeqytet-protestuesit-te-vendosur-rama-jep-doreheqjen-poshte-qeveria/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Demonstrata ishte ndër mobilizimet më të mëdha të lëvizjes, me pjesëmarrës që vazhduan të kërkonin dorëheqjen e qeverisë Rama, të cilën e fajësonin për korrupsion dhe shërbime publike të dobëta, përfshirë shëndetësinë.<ref name="Reuters-2026-06-10" /> Komentatorë dhe media shqiptare e përshkruan protestën si të zgjeruar nga kundërshtimi fillestar ndaj projektit të Zvërnecit në një sfidë më të gjerë ndaj sistemit politik, partive kryesore dhe qeverisë Rama.<ref>{{Cite web|last=Meno|first=Suela|date=2026-06-10|title="Protestë si kjo nuk kemi parë", Lita: PS dhe PD të ndryshojnë, liderët e tyre me formim komunist|url=https://euronews.al/proteste-si-kjo-nuk-kemi-pare-lita-ps-dhe-pd-te-ndryshojne-lideret-e-tyre-me-formim-komunist/|access-date=2026-06-10|website=Euronews Albania|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Quku|first=Bardhi|date=2026-06-10|title=Sulo: Protesta sot, kundër sistemit|url=https://rtsh.al/sulo-protesta-sot-kunder-sistemit/|access-date=2026-06-10|website=RTSH|language=sq}}</ref> Më 11 qershor, protestuesit u mblodhën sërish në sheshin Skënderbej dhe marshuan drejt Kryeministrisë, duke vijuar të kërkonin dorëheqjen e Ramës. Protesta u paraqit si revoltë kundër keqqeverisjes, abuzimit me pushtetin dhe korrupsionit.<ref>{{Cite web|date=11 qershor 2026|title=LIVE- Protesta e 12 në Tiranë! Shqiptarët kërkojnë dorëheqjen e Ramës. Nga sheshi “Skënderbej”, nis marshimi drejt Kryeministrisë: O sot o kurrë!|url=https://www.balkanweb.com/live-protesta-e-12-ne-tirane-shqiptaret-kerkojne-doreheqjen-e-rames-nga-sheshi-skenderbej-nis-marshimi-drejt-kryeministrise-o-sot-o-kurre/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Slogani "Shqipëria nuk shitet" vazhdoi të përdorej, ndërsa një tjetër artikull e përshkroi marshimin e një dite më parë si tërheqës të qindra mijëra qytetarëve.<ref>{{Cite web|date=11 qershor 2026|title=Hundreds of thousands of citizens yesterday on the Boulevard, the 12th protest is being held today: Rama must resign, Albania is not for sale!|url=https://www.balkanweb.com/en/Hundreds-of-thousands-of-citizens-yesterday-on-the-boulevard--today-the-12th-protest-is-held--Rama-must-resign--Albania-is-not-for-sale/|website=BalkanWeb|language=en|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Më 12 qershor, protesta në Tiranë u mbajt nën sloganin "Zëri ynë, dinjiteti ynë, e ardhmja jonë". Mijëra qytetarë kërkuan largimin e qeverisë dhe dorëheqjen e Ramës, duke vazhduar të përdornin sloganin "Shqipëria nuk shitet".<ref>{{Cite web|date=12 qershor 2026|title=“Zëri ynë, dinjiteti ynë, e ardhmja jonë”/ Mijëra qytetarë kërkojnë dorëheqjen e Ramës, sot protesta e 13: Shqipëria nuk shitet!|url=https://www.balkanweb.com/zeri-yne-dinjiteti-yne-e-ardhmja-jone-mijera-qytetare-kerkojne-doreheqjen-e-rames-sot-protesta-e-13-shqiperia-nuk-shitet/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Më 13 qershor, banorët e [[Rrjollit]] protestuan kundër një projekti të veçantë ndërtimi kompleksi turistik, duke sjellë darë për të prerë telat me gjemba rreth kantierit.<ref>{{Cite web|date=13 qershor 2026|title=Kundër ndërtimit të resortit/ Me darë me vete për të prerë telat me gjemba, banorët e Rrjollit hidhen në protestë|url=https://www.balkanweb.com/kunder-ndertimit-te-resortit-me-dare-me-vete-per-te-prere-telat-me-gjemba-banoret-e-rrjollit-hidhen-ne-proteste/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> BalkanWeb raportoi se banorët çanë një pjesë të rrethimit dhe hynë në kantier, ndërsa ndodhën tensione me policinë dhe sigurinë private.<ref>{{Cite web|date=13 qershor 2026|title=“Ju erdhi fundi hajdutëve!”/ Protesta kundër resortit në Rrjoll, banorët “çajnë” rrethimin dhe futen në kantier (VIDEO)|url=https://www.balkanweb.com/ju-erdhi-fundi-hajduteve-protesta-kunder-resortit-ne-rrjoll-banoret-cajne-rrethimin-dhe-futen-ne-kantier-video/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Më vonë atë ditë, protesta në Tiranë u organizua si një tjetër mobilizim mbarëkombëtar, me fokus të veçantë te diaspora shqiptare. Organizatorët u kishin bërë thirrje shqiptarëve nga rrethet dhe jashtë vendit të mblidheshin në sheshin Skënderbej, dhe pritej që tubimi të tërhiqte më shumë pjesëmarrës se protestat e mëparshme të përditshme.<ref>{{Cite web|date=13 qershor 2026|title=“Rama jep dorëheqjen” – Pjesëmarrje masive nga diaspora, nis grumbullimi i protestuesve në sheshin Skënderbej para tubimit të 14-të radhazi!|url=https://www.balkanweb.com/rama-jep-doreheqjen-pjesemarrje-masive-nga-diaspora-nis-grumbullimi-i-protestuesve-ne-sheshin-skenderbej-para-tubimit-te-14-te-radhazi/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=13 qershor 2026|title=Pjesëmarrje masive nga diaspora, nis grumbullimi i protestuesve në sheshin Skënderbej para tubimit të 14-të|url=https://www.tpz.al/aktualitet/pjesemarrje-masive-nga-diaspora-nis-grumbullimi-i-protestuesve-ne-she-i324641|website=TPZ.al|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Protesta ishte një nga tubimet më të mëdha të lëvizjes, me media ndërkombëtare që e vlerësuan turmën në 100.000 deri në 200.000 pjesëmarrës.<ref>{{Cite web|last=Taylor|first=Alice|date=15 qershor 2026|title=Albania’s Rama lashes out at ‘flamingo’ protesters, comparing them to animals|url=https://www.politico.eu/article/albanias-rama-lashes-out-at-flamingo-protesters-comparing-them-to-animals/|website=Politico Europe|language=en|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Pamjet me dron treguan turmën të shtrirë përgjatë [[bulevardit Dëshmorët e Kombit]] nga ndërtesat qeveritare drejt sheshit Skënderbej, ndërsa pjesëmarrësit vazhduan të kërkonin dorëheqjen e Ramës dhe veprim kundër korrupsionit në të gjithë klasën politike.<ref>{{Cite web|date=13 qershor 2026|title=Pamje me dron – ‘Uragan’ njerëzish në Bulevard, qindra mijëra qytetarë kërkojnë dorëheqjen e Ramës|url=https://www.balkanweb.com/pamje-me-dron-uragan-njerezish-ne-bulevard-qindra-mijera-qytetare-kerkojne-doreheqjen-e-rames/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Pas më shumë se tre orësh fjalimesh përpara Kryeministrisë, protestuesit nisën një marshim të gjatë nëpër Tiranë me thirrje për dorëheqjen e qeverisë.<ref>{{Cite web|date=13 qershor 2026|title=VIDEO – Tre orë fjalime në protestën e 14-të para Kryeministrisë/ Lumi i protestuesve nis marshimin në rrugët e Tiranës|url=https://www.balkanweb.com/live-protesta-e-14-te-tre-ore-fjalime-para-kryeministrise-lumi-i-protestuesve-nis-marshimin/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Më 14 qershor, mijëra protestues marshuan nga sheshi Skënderbej drejt Kryeministrisë, duke mbajtur flamuj kombëtarë dhe pankarta dhe duke kërkuar dorëheqjen e Ramës. Disa protestues i drejtuan thirrje edhe [[Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar|SPAK-ut]], duke kërkuar veprim kundër korrupsionit dhe hetime ndaj zyrtarëve të dyshuar për shkelje të ligjit.<ref name="BalkanWeb-SPAK-calls-2026-06-14" /> Pas rreth dy orësh përpara Kryeministrisë, protestuesit vazhduan marshimin nëpër Tiranë dhe dolën në [[Rruga Shtetërore 2|autostradën Tiranë–Durrës]], duke e bllokuar autostradën për disa orë përpara se të drejtoheshin drejt rrugës së Rinasit dhe [[Aeroportit Ndërkombëtar të Tiranës]].<ref name="TopChannel-Rinas-Highway-2026-06-15">{{Cite web|date=15 qershor 2026|title=Protestuesit bllokuan autostradën Tiranë-Durrës dhe rrugën e Rinasit, u përballën me policinë dhe u shpërndanë në orët e para të mëngjesit|url=https://top-channel.tv/2026/06/15/protestuesit-bllokuan-autostraden-tirane-durres-dhe-rrugen-e-rinasit-u-perballen-me-policine-dhe-u-shperndane-ne-oret-e-para-te-mengjesit/|website=Top Channel|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 qershor 2026|title=“Revolucion!”/ Qytetarët vendosin rekord, protesta e 15-të radhazi për largimin e Edi Ramës u mbyll pas mbi 8 orësh|url=https://www.balkanweb.com/revolucion-qytetaret-vendosin-rekord-protesta-e-15-te-radhazi-per-largimin-e-edi-rames-u-mbyll-pas-mbi-8-oresh/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Rreth orës 02:00 të 15 qershorit, njësitë policore, përfshirë [[Shqiponjat (Shqipëri)|Shqiponjat]] dhe [[Forcat e Ndërhyrjes së Shpejtë (Shqipëri)|Forcat e Ndërhyrjes së Shpejtë]] (FNSH), ndaluan marshimin pranë aeroportit. Protestuesit u ulën në rrugën e Rinasit për rreth një orë, thirrën se policia i përkiste popullit dhe jo Ramës, dhe në fund vendosën të mos përparonin më tej, duke u kthyer drejt Tiranës dhe duke u shpërndarë në orët e para të mëngjesit.<ref>{{Cite web|date=15 qershor 2026|title=“Policia është e jona, jo e Edi Ramës”/ Momenti kur efektivët pengoi marshimin e protestuesve pranë aeroportit, qytetarët: Bashkohuni me ne! Nesër në Surrel!|url=https://www.balkanweb.com/policia-eshte-e-jona-jo-e-edi-rames-momenti-kur-efektivet-pengoi-marshimin-e-protestuesve-prane-aeroportit-qytetaret-bashkohuni-me-ne-neser-ne-surrel/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref><ref name="TopChannel-Rinas-Highway-2026-06-15" /> Më 15 qershor, protestuesit u mblodhën për disa orë përpara Kryeministrisë përpara se të marshonin përgjatë Bulevardit dhe nëpër qendrën e Tiranës. Marshimi kaloi përmes ish-zonës së Bllokut, ku pjesëmarrësit u bënë thirrje njerëzve në kafene t'u bashkoheshin, ndërsa sloganet vazhduan të synonin Ramën dhe establishmentin më të gjerë politik.<ref>{{Cite web|date=15 qershor 2026|title=Protesta e 16 masive në Tiranë/ “Rama jepe dorëheqjen!”, mijëra qytetarë marshim në Bulevard: Ju erdhi fundi! (VIDEO)|url=https://www.balkanweb.com/protesta-e-16-masive-ne-tirane-rama-jepe-doreheqjen-mijera-qytetare-marshim-ne-bulevard-ju-erdhi-fundi-video/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=17 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 qershor 2026|title=VIDEO/ Protestuesit vërshojnë në rrugët e ish-Bllokut, thirrje qytetarëve: Çohuni nga kafja, bashkohuni me ne!|url=https://www.balkanweb.com/protestuesit-marshim-ne-ish-bllok-thirrje-qytetareve-cohuni-nga-kafja-bashkohuni-me-ne/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=17 qershor 2026}}</ref> Aktivistja Luçiana Kokaj tha se ishte thirrur në komisariat për të shpjeguar marshimin e natës së mëparshme drejt Rinasit, të cilin e përshkroi si spontan dhe jo të organizuar paraprakisht. Ajo shtoi se protestuesit respektonin Policinë e Shtetit dhe do të vazhdonin të protestonin brenda ligjit.<ref>{{Cite web|date=15 qershor 2026|title=“Vij nga komisariati, sqarova se marshimi në Rinas ishte spontan”/ Aktivistja: Ne do të respektojmë ligjin çdo ditë|url=https://www.balkanweb.com/vij-nga-komisariati-sqarova-se-marshimi-ne-rinas-ishte-spontan-aktivistja-ne-do-te-respektojme-ligjin-cdo-dite/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=17 qershor 2026}}</ref> Më 16 qershor, organizatorët njoftuan se protestat e përditshme në Tiranë do të nisnin në orën 19:00 në vend të 18:00 për shkak të temperaturave të larta. Pas grumbullimit në sheshin Skënderbej dhe jashtë Kryeministrisë, pjesëmarrësit ndoqën një itinerar nëpër qendrën e Tiranës që përfshinte zonën e Tajvanit, bashkinë, Kuvendin, Shkollën Kosova dhe Shtëpinë e Evropës.<ref>{{Cite web|date=16 qershor 2026|title=“Revoltë!”/ Oshëtin Bulevardi! Dita 17 e protestës me thirrjet kundër kryeministrit: Edi Rama, o tradhtar, jep dorëheqjen sa më parë (VIDEO)|url=https://www.balkanweb.com/live-revolte-oshetin-bulevardi-dita-17-e-protestes-me-thirrjet-kunder-kryeministrit-edi-rama-o-tradhtar-jep-doreheqjen-sa-me-pare/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 qershor 2026|title=Protestë për disa orë para Kryeministrisë, mijëra qytetarë nisin marshimin masiv në Tiranë. Zbulohet itinerari që do të ndjekin|url=https://www.balkanweb.com/proteste-per-disa-ore-para-kryeministrise-qytetaret-nisin-marshimin-zbulohet-itinerari-qe-do-te-ndjekin/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Jashtë godinës së Kuvendit, protestuesit thirrën kundër deputetëve, duke përdorur slogane si "Parlament krimi" dhe "Parlament i shitur", përpara se të vazhdonin përgjatë rrugës së Elbasanit dhe t'u bënin sërish thirrje kalimtarëve t'u bashkoheshin.<ref>{{Cite web|date=16 qershor 2026|title=“Të shitur!”, protestuesit ndalojnë para godinës së seancave plenare: Parlamenti i krimit!|url=https://www.balkanweb.com/live-te-shitur-protestuesit-ndalojne-para-godines-se-seancave-plenare-parlamenti-i-krimit/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 qershor 2026|title=“Çohuni nga kafja!”/ Protestuesit marshojnë nëpër Tiranë, thirrje qytetarëve që t’i bashkohen revoltës masive|url=https://www.balkanweb.com/cohuni-nga-kafja-protestuesit-marshojne-neper-tirane-thirrje-qytetareve-qe-ti-bashkohen-revoltes-masive/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Më vonë atë natë, pasi kaluan nëpër Bulevard, protestuesit hynë në Fan Zone të ngritur në sheshin Skënderbej për transmetimet e [[Kupa e Botës FIFA 2026|Kupës së Botës FIFA 2026]], ku thirrjet për dorëheqjen e Ramës mbuluan zërin e transmetimit të futbollit.<ref>{{Cite web|date=16 qershor 2026|title=“Rama ik!” mbi gola e brohoritje/ Turma masive e protestuesve mësyn në ‘Fan Zone’ në Sheshin ‘Skënderbej’, thirrjet për dorëheqje mbytin atmosferën e Botërorit|url=https://www.balkanweb.com/rama-ik-mbi-gola-e-brohoritje-turma-masive-e-protestuesve-mesyn-ne-fan-zone-ne-sheshin-skenderbej-thirrjet-per-doreheqje-mbytin-atmosferen-e-bo/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Të nesërmen, 16 protestues u proceduan penalisht dhe dy të tjerë u shpallën në kërkim pas incidentit në Fan Zone, me akuza që përfshinin pengimin e qarkullimit, prishjen e rendit publik dhe pjesëmarrjen në një tubim të paligjshëm.<ref name="Euronews-FanZone-proceedings-2026-06-17" /> Më 17 qershor, protestuesit u mblodhën sërish jashtë Kryeministrisë përpara se të marshonin përgjatë bulevardit dhe nëpër disa rrugë të Tiranës. Ata vazhduan të kërkonin dorëheqjen e Ramës dhe përdorën slogane si "Rama në burg, Berisha në burg" dhe "Shqipëria është e shqiptarëve".<ref>{{Cite web|date=17 qershor 2026|title=VIDEO – “Shqipëria e shqiptarëve!”/ Prej disa orësh protestë para Kryeministrisë, qytetarët marshim në Bulevard dhe rrugët e Tiranës|url=https://www.balkanweb.com/live-prej-disa-oresh-proteste-para-kryeministrise-nis-marshimi-i-qytetareve-ne-bulevard/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> == Protestat ndërkombëtare == [[File:Flamingo Revolution rally in Toronto, June 6, 2026 (2).jpg|thumb|Tubim i [[diasporës shqiptare]] në [[Toronto]] më 6 qershor]] Disa tubime solidariteti u njoftuan dhe më pas u mbajtën në komunitetet e [[diasporës shqiptare]] në [[Evropë]], [[Amerikën e Veriut]] dhe [[Australi]], ndërsa thirrje shtesë proteste qarkulluan për qytete të tjera.<ref>{{Cite web|date=3 qershor 2026|title=Protests in Albania, Europe and the USA/ Revolt erupts over Zvërnec and Sazani, here is the list of announced rallies|url=https://www.balkanweb.com/en/Protests-in-Albania--Europe-and-the-US--revolt-erupts-over-Zvernec-and-Sazan--here-is-the-list-of-announced-rallies/|website=[[BalkanWeb]]|access-date=5 qershor 2026|language=en}}</ref> === Australi === Më 13 qershor, njerëz u mblodhën në [[Melburn]] në mbështetje të protestave në [[Shqipëri]], duke kërkuar dorëheqjen e kryeministrit [[Edi Rama]] dhe ndryshim qeverie.<ref>{{Cite web|date=13 qershor 2026|title=Mijëra shqiptarë në protestë në Australi: Rama jepe dorëheqjen|url=https://www.syri.net/politike/895806/mijera-shqiptare-ne-proteste-ne-australi-rama-jepe-doreheqjen/|website=Syri.net|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> === Belgjikë === Më 7 qershor, njerëz u mblodhën pranë selisë së [[Bashkimit Evropian]] në [[Bruksel]] në mbështetje të protestave në Shqipëri, duke mbajtur [[flamuj shqiptarë]] dhe pankarta që kërkonin mbrojtje mjedisore dhe transparencë mbi zhvillimin e planifikuar.<ref>{{Cite web|date=8 qershor 2026|title=Albania's environmental protests reflect the “growing internalisation” of EU standards and expectations|url=https://newunionpost.eu/2026/06/08/albania-protest-environment-eu-standard/|access-date=13 qershor 2026|website=The New Union Post|language=en}}</ref> === Bullgari === Më 8 qershor, gjatë një proteste të organizuar nga Andrey Ralev në [[Sofje]], protestuesit i bënë thirrje Bashkimit Evropian të vepronte menjëherë dhe të rreshtohej me protestuesit në Shqipëri.<ref>{{Cite web|title=Protest in Sofia calls on the EU to support environmental activists in Albania|url=https://bnrnews.bg/en/post/487133/protest-in-sofia-calls-on-the-eu-to-support-environmental-activists-in-albania|access-date=2026-06-10|website=Radio Bulgaria|language=en}}</ref> === Kanada === Më 6 qershor, njerëz në [[Toronto]] morën pjesë në protesta, të veshur me të kuqe e të zezë dhe duke mbajtur flamuj shqiptarë, ndërsa kërkonin dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama.<ref>{{Cite web|date=8 qershor 2026|title="Revolution"/ "Rama should resign!", Albanians in Toronto rise up in protest. Powerful messages coming from the Diaspora|url=https://www.balkanweb.com/en/revolucion-rama-te-dorehiqet-shqiptaret-ne-toronto-ngrihen-ne-proteste-mesazhet-e-fuqishme-qe-vine-nga-diaspora/|access-date=13 qershor 2026|website=[[BalkanWeb]]|language=en}}</ref> Toronto u rendit gjithashtu mes qyteteve ku ishin planifikuar tubime të tjera të diasporës për 14 qershor.<ref name="BalkanWeb-diaspora-list-2026-06-13">{{Cite web|date=13 qershor 2026|title=Nga Europa në SHBA e Kanada – Protestat e shqiptarëve përfshijnë nesër kryeqytetet kryesore të botës: Rama jep dorëheqjen! (LISTA)|url=https://www.balkanweb.com/nga-europa-ne-shba-e-kanada-protestat-e-shqiptareve-perfshijne-neser-kryeqytetet-kryesore-te-botes-rama-jep-doreheqjen-lista/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> === Gjermani === Më 5 qershor, disa qindra demonstrues u mblodhën pranë Ambasadës së Shqipërisë në [[Berlin]] për të protestuar kundër projektit, duke ngritur gjithashtu shqetësime për pensionet, kushtet e punës, arsimin dhe politikat qeveritare që prekin të rinjtë.<ref>{{cite web|publisher=Euronews|title=Video. Albaner in Berlin demonstrieren gegen Kushners Luxusprojekt|url=https://de.euronews.com/video/2026/06/07/albaner-berlin-demo-kushner-luxusprojekt|access-date=11 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260608051612/https://de.euronews.com/video/2026/06/07/albaner-berlin-demo-kushner-luxusprojekt|archive-date=8 qershor 2026|language=de|date=7 qershor 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=5 qershor 2026|title=The "Flamingo Revolution" arrives in Berlin, hundreds of Albanians gathered near the Albanian embassy against the project in Zvërnec|url=https://www.gazetaexpress.com/en/revolucioni-i-flamingos-2mberrin-ne-berlin-qindra-shqiptare-u-mblodhen-prane-ambasades-shqiptare-kunder-projektit-ne-zvernec/|access-date=6 qershor 2026|work=[[Gazeta Express]]|language=en|archive-date=6 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260606140818/https://www.gazetaexpress.com/en/revolucioni-i-flamingos-2mberrin-ne-berlin-qindra-shqiptare-u-mblodhen-prane-ambasades-shqiptare-kunder-projektit-ne-zvernec/|url-status=live}}</ref> Po atë ditë, një tjetër tubim u mbajt pranë Konsullatës Shqiptare në [[Mynih]], me thirrjen "Për natyrën, për drejtësinë, për Shqipërinë".<ref name="hashtag-diaspora">{{Cite web|date=6 qershor 2026|title=Protests in Tirana echo in Europe, Albanian diaspora on the side of the protesters (Photos + Video)|url=https://www.hashtag.al/en/index.php/2026/06/06/protesta-ne-tirane-jehone-ne-europe-diaspora-shqiptare-ne-krah-te-protestuesve-fotovideo/|access-date=13 qershor 2026|website=Hashtag.al|language=en}}</ref> Më 7 qershor, qindra shqiptarë u mblodhën në [[Shtutgart]] dhe [[Hajdelberg]] për të demonstruar kundër projektit të planifikuar të kompleksit turistik në Shqipëri.<ref>{{Cite web|last=Gökalp|first=Erdem|date=7 qershor 2026|title=Kein Urlaubsressort in der Heimat – Hunderte Albaner demonstrieren in Stuttgart|url=https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.gegen-trumps-schwiegersohn-kein-urlaubsressort-in-der-heimat-hunderte-albaner-demonstrieren-in-stuttgart.1b83dfce-a5ae-4fe7-98fb-7b8fab58038a.html|access-date=13 qershor 2026|website=Stuttgarter Nachrichten|language=de}}</ref><ref>{{Cite web|date=7 qershor 2026|title='Mos e shit vendin'- Qindra shqiptarë protestojnë në Heidelberg të Gjermanisë kundër ndërtimit të resortit në Zvërnec (VIDEO)|url=https://shqiptarja.com/lajm/mos-e-shit-vendin-qindra-shqiptare-protestojne-ne-heidelberg-te-gjermanise-kunder-ndertimit-te-resortit-ne-zvernec|access-date=13 qershor 2026|website=Shqiptarja.com|language=sq}}</ref> Më 13 qershor, dhjetëra shqiptarë u mblodhën në [[Nyrëmberg]] si pjesë e protestave të diasporës të lidhura me projektin e ndërtimit në Zvërnec.<ref>{{Cite web|date=13 qershor 2026|title=Me flamingo dhe flamuj në duar, shqiptarët protestojnë në Lyon, Nuremberg dhe Londër (VIDEO)|url=https://euronews.al/me-flamingo-dhe-flamuj-ne-duar-shqiptaret-protestojne-ne-nuremberg-dhe-londer-video/|website=[[Euronews Albania]]|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Më 14 qershor, shqiptarët zhvilluan një tjetër protestë në Mynih krahas protestave në Tiranë, duke thirrur "Rama në burg, Berisha në burg".<ref>{{Cite web|date=14 qershor 2026|title=“Nuk ka si ty o Shqipëria ime!”/ Paralel me Tiranën, shqiptarët në Mynih protestë, kërkohet largimi i kryeministrit: Rama n’burg, Berisha n’burg!|url=https://www.balkanweb.com/nuk-ka-si-ty-o-shqiperia-ime-paralel-me-tiranen-shqiptaret-ne-mynih-proteste-kerkohet-largimi-i-kryeministrit-rama-nburg-berisha-nburg/|website=[[BalkanWeb]]|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Po atë ditë, disa qindra njerëz morën pjesë në një protestë në [[Këln]].<ref>{{cite web|last=Schmitz|first=David|work=Kölner Stadt-Anzeiger|title='Flamingo-Revolution' Proteste gegen Trump-Tochter erreichen Köln|url=https://www.ksta.de/koeln/flamingo-revolution-am-dom-proteste-gegen-trump-tochter-erreichen-koeln-1302005|access-date=18 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260618120924/https://www.ksta.de/koeln/flamingo-revolution-am-dom-proteste-gegen-trump-tochter-erreichen-koeln-1302005|archive-date=18 qershor 2026|language=de|date=15 qershor 2026|url-status=live}}</ref> Më 16 qershor, Rama u përball me protestues shqiptarë në Berlin gjatë vizitës së tij në Konferencën Vjetore të Komitetit Lindor. Ndërsa largohej nga eventi, protestuesit thërrisnin slogane përfshirë "Edi Rama, tradhtar, dorëhiqu sa më parë", "Turp", "Anuloni projektin" dhe "Anuloni ligjin"; Rama u bëri me dorë protestuesve përpara se të hynte në makinë.<ref>{{Cite web|date=16 qershor 2026|title=VIDEOLAJM/ Ramës i ndodh e papritura, protestuesit shqiptarë i zënë “pritë”, thirrje kundër tij në Berlin: Jep dorëheqjen sa më parë!|url=https://www.balkanweb.com/videolajm-rames-i-ndodh-e-papritura-protestuesit-shqiptare-i-zene-prite-thirrje-kunder-tij-ne-berlin-jep-doreheqjen-sa-me-pare/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=17 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 qershor 2026|title=Kryeministri Edi Rama në Berlin, në Konferencën Vjetore të Komisionit të Bllokut Lindor|url=https://www.kryeministria.al/newsroom/kryeministri-edi-rama-ne-berlin-ne-konferencen-vjetore-te-komisionit-te-bllokut-lindor/|website=Kryeministria.al|language=sq|access-date=17 qershor 2026}}</ref> === Irlandë === Më 13 qershor, njerëz u mblodhën në [[Dublin]] për të protestuar kundër qeverisë së Ramës dhe për të kërkuar dorëheqjen e tij.<ref>{{Cite web|date=13 qershor 2026|title=Protestë dhe në Dublin/ Nga Irlanda kërkohet dorëheqja e Ramës: Zëri i popullit, një uragan që s'ndalet|url=https://www.syri.net/politike/895812/proteste-dhe-ne-dublin-nga-irlanda-kerkohet-doreheqja-e-rames-zeri-i-popullit-nje-uragan-qe-s-ndalet/|website=Syri.net|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> === Itali === Më 6 qershor, rreth 2.000 njerëz u mblodhën në [[Milano]] për t'iu bashkuar protestave, duke mbajtur pankarta, duke kënduar këngë kombëtare dhe duke thirrur slogane kundër qeverisë shqiptare.<ref name=":6">{{Cite news|last=Shulku|first=Ervin|date=6 qershor 2026|title=Albanian Community In Italy Supports Flamingo Revolution|url=https://www.reutersconnect.com/item/albanian-community-in-italy-supports-flamingo-revolution/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMVpVTUEwMDBGNEJOUEI|access-date=6 qershor 2026|agency=[[Reuters]]|language=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{Cite web|date=6 qershor 2026|title=“Dorëheqje e Ramës”/ Me flamuj kuq e zi, pankarta dhe flamingo, shqiptarët në Itali mbushin sheshin në Milano, mbështesin revoltën e Tiranës (VIDEO)|url=https://www.balkanweb.com/doreheqje-e-rames-me-flamuj-kuq-e-zi-pankarta-dhe-flamingo-shqiptaret-ne-itali-mbushin-sheshin-ne-milano-mbeshtesin-protestat-ne-tirane/|website=[[BalkanWeb]]|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Po atë ditë, 450 njerëz u mblodhën në [[Firence]] për një protestë të ngjashme.<ref>{{Cite web|last=Guidi|first=Giovanni|date=6 qershor 2026|title=Albanesi in piazza a Firenze: "No al maxi resort nell'oasi naturale progettato dal genero di Trump"|url=https://firenze.repubblica.it/cronaca/2026/06/06/news/firenze_albanesi_protesta_maxi_resort_trump_oasi_naturale-425393447/|access-date=6 qershor 2026|website=la Repubblica|language=it}}</ref> Më 7 qershor, qindra shqiptarë u mblodhën në [[Bolonja]], duke thirrur slogane kundër Edi Ramës dhe duke kundërshtuar projektin e planifikuar të kompleksit turistik.<ref>{{Cite web|last=Baldessarro|first=Giuseppe|date=7 qershor 2026|title=Gli albanesi di Bologna in piazza: “No al resort dei Trump”|url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2026/06/07/news/albanesi_bologna_rivoluzione_fenicotteri_trump-425395755/|access-date=13 qershor 2026|website=la Repubblica|language=it}}</ref> Më 14 qershor, protestat e diasporës shqiptare vazhduan në Itali, përfshirë në [[Romë]] dhe [[Piza]], ku pjesëmarrësit mbanin flamuj shqiptarë dhe pankarta dhe kërkonin dorëheqjen e qeverisë shqiptare.<ref>{{Cite web|date=14 qershor 2026|title=SYRI TV/ Vazhdojnë protestat e diasporës, shqiptarët ngrihen në disa shtete të Europës|url=https://www.syri.net/politike/896112/syri-tv-vazhdojne-protestat-e-diaspores-shqiptaret-ngrihen-ne-disa-shtete-te-europes/|website=Syri.net|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=14 qershor 2026|title='Rama burg, Belinda burg'/ Shqiptarët protestojnë me brohoritje në Romë|url=https://www.syri.net/amp/index.php?id=896118|website=Syri.net|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> === Suedi === Më 5 qershor, në [[Stokholm]] u mbajt një protestë me thirrjen "Shpëtoni Vjosa-Nartën".<ref name="hashtag-diaspora" /> Më 13 qershor, diaspora shqiptare në Stokholm protestoi sërish, duke thirrur "Rama jep dorëheqjen" dhe "Rama në burg" dhe duke e akuzuar qeverinë shqiptare se po shiste vendin.<ref>{{Cite web|date=13 qershor 2026|title=Protesta edhe në Stokholm/ Diaspora në Suedi: Rama jepe dorëheqjen, mos e shisni Shqipërinë|url=https://www.syri.net/politike/895830/protesta-edhe-ne-stokholm-diaspora-ne-suedi-rama-jepe-doreheqjen-mos-e-shisni-shqiperine/|website=Syri.net|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> === Zvicër === Më 13 qershor, njerëz u mblodhën jashtë Ambasadës së Shqipërisë në [[Bern]] duke kërkuar dorëheqjen e Ramës.<ref>{{Cite web|date=13 qershor 2026|title=Protesta kundër Ramës edhe para ambasadës Shqiptare ne Bernë të Zvicrës|url=https://www.syri.net/politike/895843/protesta-kunder-rames-edhe-para-ambasades-shqiptare-ne-berne-te-zvicres/|website=Syri.net|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> === Mbretëria e Bashkuar === Më 6 qershor, anëtarë të diasporës shqiptare u mblodhën jashtë Ambasadës së Shqipërisë në [[Londër]] për të protestuar kundër zhvillimit të planifikuar të kompleksit turistik dhe për të kërkuar dorëheqjen e Ramës.<ref>{{Cite web|date=6 qershor 2026|title=“Rama jep dorëheqjen!”/ Edhe diaspora në Londër ngrihet në protestë të fuqishme kundër qeverisë: Shqipëria nuk shitet!|url=https://www.balkanweb.com/rama-jep-doreheqjen-edhe-diaspora-ne-londer-ngrihet-ne-proteste-te-fuqishme-kunder-qeverise-shqiperia-nuk-shitet-video/|website=[[BalkanWeb]]|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Protesta vazhdoi edhe ditën pasuese, kur dhjetëra shqiptarë që jetonin në Mbretërinë e Bashkuar u mblodhën sërish jashtë ambasadës me flamuj kombëtarë dhe pankarta që kërkonin mbrojtje mjedisore dhe transparencë mbi zhvillimin e planifikuar.<ref>{{Cite web|date=7 qershor 2026|title='Zvërneci', Diaspora del në protestë para Ambasadës shqiptare në Londër: Shqipëria nuk është në shitje!|url=https://shqiptarja.com/lajm/zverneci-diaspora-shqiptare-del-ne-proteste-ne-londer-shqiperia-nuk-eshte-ne-shitje|access-date=13 qershor 2026|website=Shqiptarja.com|language=sq}}</ref> === Shtetet e Bashkuara === Më 6 qershor, rreth 1,500 deri në 2,000 njerëz u mblodhën jashtë Konsullatës Shqiptare në [[Nju Jork Siti|Nju Jork]] në mbështetje të mbrojtjes së ligatinave Vjosë-Nartë dhe kundër projektit të planifikuar të kompleksit turistik. Një tubim i dytë në Nju Jork ishte planifikuar për 14 qershor.<ref>{{Cite web|last=Toro|first=Ervin|date=6 qershor 2026|title=Albanians Filled New York's Upper East Side for Vjosa-Narta|url=https://albanianregistry.org/blog/nyc-vjosa-narta-solidarity|access-date=13 qershor 2026|website=National Albanian Registry|language=en}}</ref> Nju Jork, [[Çikago]], [[Boston]], [[Uashington D.C.]] dhe [[Miçigan]] u renditën gjithashtu mes vendeve të Amerikës së Veriut ku ishin planifikuar tubime të diasporës për 14 qershor.<ref name="BalkanWeb-diaspora-list-2026-06-13" /> == Reagimet == === Qeveria === Kryeministri [[Edi Rama]] hodhi poshtë akuzat për transferim të paligjshëm të pronës publike, duke deklaruar se toka e përfshirë në projekt ishte blerë ligjërisht nga pronarë privatë.<ref name="ADN">{{Cite web|date=30 maj 2026|title=Zvernec Investment, on Private Property; PM|url=https://albaniandailynews.com/news/zvernec-investment-on-private-property-pm|website=Albanian Daily News|language=en|access-date=31 maj 2026}}</ref> Më 2 qershor, Rama refuzoi kërkesat për anulimin e projektit. SeeNews raportoi se ai tha se nuk kishte "asnjë shans" që investimi të ndalej sa kohë që ai ishte në detyrë, duke e përshkruar atë si një investim të madh të huaj të synuar për të mbështetur zhvillimin turistik të Shqipërisë.<ref name="SeeNews">{{Cite news|last=Hodo|first=Genta|date=2 qershor 2026|title='No chance' to cancel Kushner's resort project in Albania – PM|url=https://seenews.com/news/no-chance-to-cancel-kushners-resort-project-in-albania-pm-1295784|work=SeeNews|access-date=4 qershor 2026|language=en}}</ref> [[Associated Press]] citoi gjithashtu Ramën të thoshte se Shqipëria nuk duhej të kishte frikë nga një projekt me partnerë që investonin 4 miliardë euro.<ref name="AP-3June" /> Rama u përpoq të minimizonte shkallën e demonstratave, duke deklaruar se protesta kishte rreth 2,000 pjesëmarrës dhe nuk kishte kaluar 8,000 as në kulmin e saj, ndërsa akuzoi mediat ndërkombëtare dhe rrjetet sociale se po shtrembëronin situatën dhe po krijonin një "histeri digjitale" rreth çështjes.<ref>{{Cite web|date=6 qershor 2026|title=Rama sulmon mediat ndërkombëtare dhe minimizon protestën: Vetëm 2 mijë pjesëmarrës, Shqipëria është nën histeri dixhitale|url=https://vna.al/rama-sulmon-mediat-nderkombetare-dhe-minimizon-protesten-vetem-2-mije-pjesemarres-shqiperia-eshte-nen-histeri-dixhitale-i24807|website=VNA|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Në reagimet e hershme ndaj lëvizjes, Rama sugjeroi gjithashtu se mediat e huaja dhe interesat e jashtme po i amplifikonin ose shfrytëzonin protestat. Më 1 qershor, duke iu referuar mbulimit nga mediat greke, ai pyeti se si gazetat greke mund të ishin aleate të shqiptarëve në mbrojtje të mjedisit të Shqipërisë dhe tha se publiku po manipulohej.<ref>{{Cite web|date=1 qershor 2026|title=“Ç’më duhet mua karrigia?”, projekti në Zvërnec, Rama: Si mund të jenë mediat greke aleatët tuaj për mjedisin?|url=https://javanews.al/cme-duhet-mua-karrigia-projekti-ne-zvernec-rama-si-mund-te-jene-mediat-greke-aleatet-tuaj-per-mjedisin/|website=JavaNews|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Media dhe komentatorë shqiptarë më vonë përshkruan një seri narrativash zyrtare dhe proqeveritare që i paraqisnin protestat si të lidhura me aktorë të huaj, përfshirë interesa greke, serbe, ruse dhe iraniane.<ref>{{Cite web|date=5 qershor 2026|title=Nga armiqtë (rusët) tek grekët dhe tani iranianët, Rama konfuz kush e organizon protestën, por në shesh janë vetëm shqiptarë|url=https://www.balkanweb.com/nga-armiqte-ruset-tek-greket-dhe-tani-iranianet-rama-konfuz-kush-e-organizon-protesten-por-ne-shesh-jane-vetem-shqiptare/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|last=Lumani|first=Bledi|date=5 qershor 2026|title=Asfalia greke, UDB, rusët, Albin Kurti dhe iranianët: A është kjo e vërteta e protestës së Tiranës?|url=https://www.voxnews.al/analiza/asfalia-greke-udb-ruset-albin-kurti-dhe-iranianet-a-eshte-kjo-e-verteta--i118012|website=Vox News|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Rama deklaroi më tej se protestat ishin pjesë e një "lufte hibride" të orkestruar nga armiqtë e Shqipërisë dhe Izraelit,<ref name="Euronews-Hybrid" /><ref>{{Cite web|date=4 qershor 2026|title=PM Rama Defends Zvernec Project, Dismisses Trump Family Claims in CNN Interview|url=https://albaniandailynews.com/news/pm-rama-defends-zvernec-project-dismisses-trump-family-claims-in-cnn-interview|website=Albanian Daily News|access-date=15 qershor 2026|language=en}}</ref> duke përmendur posaçërisht Iranin.<ref name=":4">{{Cite web|title=Rama to Euronews: Protests over Zvërnec are a "hybrid war", being used by the enemies of Albania and Israel|url=https://www.voxnews.al/english/politike/rama-per-euronews-protestat-per-zvernecin-jane-lufte-hibride-po-perdore-i118022|website=Vox News|access-date=5 qershor 2026|language=en|archive-date=5 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605161622/https://www.voxnews.al/english/politike/rama-per-euronews-protestat-per-zvernecin-jane-lufte-hibride-po-perdore-i118022|url-status=live}}</ref> Esmail Baghaei, zëdhënës i Ministrisë së Punëve të Jashtme të Iranit, e mohoi publikisht këtë, duke i quajtur pretendimet "akuza qesharake" dhe mënyrë për të shmangur kërkesat publike në vend.<ref>{{Cite web|date=8 qershor 2026|title=Iran denies involvement in Albanian protests|url=https://www.politico.eu/article/iran-albania-protests-flamingo-revolution-jared-kushner/|access-date=8 qershor 2026|website=POLITICO|first1=Alice|last1=Taylor|first2=Jakob|last2=Weizman|language=en}}</ref> Rama i përshkroi disa protestues si "injorantë" dhe "delirantë" dhe tha se ata refuzonin negociatat ndërsa përdornin shqetësimet mjedisore për të kundërshtuar investimet e huaja. Ai pyeti në mënyrë retorike se nga çfarë duhej të jepte dorëheqjen, duke e lidhur mandatin e tij me negociatat e Shqipërisë me [[Bashkimi Evropian|Bashkimin Evropian]].<ref>{{Cite web|date=7 qershor 2026|title=“Nuk pranojnë as negociata, sillen me tangërllik”, Rama ofendon protestuesit nga Elbasani: Injorantë dhe delirantë. Dorëheqje? Por për çfarë…|url=https://www.balkanweb.com/nuk-pranojne-as-negociata-sillen-me-tangerllik-rama-ofendon-protestuesit-nga-elbasani-injorante-dhe-delirante-doreheqje-por-per-cfare/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Gjatë deklarimeve në Vlorë, ai tha se disa protestues "nuk kishin logjikë" dhe ishin "{{Lang|sq|dërrasë nga truri}}", një shprehje shqipe që nënkupton mendjengushtë ose pa tru.<ref>{{Cite web|date=6 qershor 2026|title=VIDEO/ I kërkojnë dorëheqjen, Rama ofendon protestuesit: S’kanë logjikë dhe janë dërrasë nga truri. Nuk merremi me lloj-lloj njerëzish!|url=https://www.balkanweb.com/video-i-kerkojne-doreheqjen-rama-ofendon-protestuesit-skane-logjike-dhe-jane-derrase-nga-truri-nuk-merremi-me-lloj-lloj-njerezish/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Në një postim në rrjetet sociale pas një proteste në Zvërnec, ai u kërkoi demonstruesve që kishin parkuar automjete mbi [[duna rëre|duna rëre]] të mos "dhunonin plazhin e flamingove" me makina dhe mbeturina, dhe tha se zogjtë mund të mendonin se kishte nisur ndërtimi i një parkingu.<ref>{{Cite web|date=7 qershor 2026|title=Kryeministri Rama ironizon protestuesit e Zvërnecit: Mos ua zhvirgjëroni plazhin flamingove me makina e mbeturina|url=https://top-channel.tv/2026/06/07/kryeministri-rama-ironizon-protestuesit-e-zvernecit-mos-ua-zhvirgjeroni-plazhin-flamingove-me-makina-e-mbeturina/|website=Top Channel|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=7 qershor 2026|title='Zvërneci'/ Protestuesit parkuan makinat mbi dunat me rërë, Rama i ironizon: Mos ua zhvirgjëroni plazhin flamingove, do kujtojnë të shkretët se nisi ndërtimi i parkimit|url=https://shqiptarja.com/lajm/rama-ironizon-protestuesit-e-zvernecit-mos-ua-zhvirgjeroni-plazhin-flamingove-me-makina-e-mbeturina|website=Shqiptarja.com|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> [[File:Political AI-Generated video by Taulant Balla mocking the stance of the Democratic party on the 2026 Flaming Revolution in Albania.webm|thumb|180px|Video politike e gjeneruar me IA nga [[Taulant Balla]], duke ironizuar qëndrimin e pretenduar "oportunist" të Partisë Demokratike dhe Berishës ndaj protestave]] Reporter.al publikoi një artikull më 10 qershor 2026, ku përshkruante se si dezinformimi u përdor si mjet politik nga [[Ardit Bido]], deputet i Partisë Socialiste në pushtet. Artikulli u përqendrua te pretendimi se investimi po zhvendosej në [[Mikonos]] në Greqi, duke e përshkruar atë si një narrativë të rreme të krijuar për të dëmtuar protestat dhe për të hutuar qytetarët. Ai përmendi gjithashtu [[Taulant Balla|Taulant Ballën]], i cili pretendoi se disa protestues ishin nga Serbia duke shpërndarë foto të makinës së gazetarëve të Reuters.<ref>{{Cite web|date=2026-06-10|title=Dezinformimi si mjet politik: Si u fabrikua 'zhvendosja e investimit në Mikonos'|url=https://www.reporter.al/2026/06/10/dezinformimi-si-mjet-politik-si-u-fabrikua-zhvendosja-e-investimit-ne-mikonos/|access-date=2026-06-10|website=Reporter.al|language=sq|last=Karaj|first=Vladimir}}</ref> Pas thirrjeve në internet për të bojkotuar një koncert të këngëtarit [[Yll Limani]], Rama akuzoi pjesë të lëvizjes protestuese se po krijonin klimë dhune verbale, presioni, vulgariteti dhe kërcënimesh ndaj atyre që nuk rreshtoheshin me protestat. Ai tha se intimidimi ndaj njerëzve që mendonin ndryshe tregonte degradim të jetës publike dhe i krahasoi taktikat e tilla të presionit me sjelljen e hershme të lëvizjeve politike ekstremiste.<ref>{{Cite web|date=13 qershor 2026|title=“Dhunë online edhe ndaj Ylli Limanit”, Rama mesazh për protestën: Jo intimidim ndaj atyre që mendojnë ndryshe, tregon degradim të jetës publike|url=https://top-channel.tv/2026/06/13/dhune-online-edhe-ndaj-ylli-limanit-rama-mesazh-per-protesten-jo-intimidim-ndaj-atyre-qe-mendojne-ndryshe-tregon-degradim-te-jetes-publike/|website=Top Channel|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|date=13 qershor 2026|title=“Ka kërcënime ndaj kujtdo që nuk rreshtohet me ata në bulevard” - Rama: Dhuna online ndaj Ylli Limanit, shprehja më e neveritshme e një fenomeni që po e shoqëron protestën|url=https://www.gazetatema.net/politika/ka-kercenime-ndaj-kujtdo-qe-nuk-rreshtohet-me-ata-ne-bulevard-rama-dhun-i567490|website=Gazeta Tema|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Gjatë podkastit të tij ''Flasim'' më 14 qershor, Rama tha se protestat po dëmtonin turizmin dhe ekonomitë lokale, duke përmendur anulime rezervimesh nga turistë të huaj dhe paralajmërime nga operatorë turistikë në Vlorë dhe Durrës. Ai argumentoi se një agjendë e synuar për ta bllokuar Shqipërinë "nga të gjitha anët" ishte përdorur më parë nga ata që ai i quajti "molotovistë" dhe se ajo nuk do të kishte sukses.<ref>{{Cite web|date=14 qershor 2026|title=Shqiptarët i kërkojnë dorëheqjen/ Rama sulmon protestuesit: Një frymë fashiste…|url=https://www.balkanweb.com/shqiptaret-i-kerkojne-doreheqjen-po-demtojne-turizmin-dhe-ekonomine-lokale-rama-sulmon-protestuesit-nje-fryme-fashiste/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Në të njëjtat deklarata, ai akuzoi pjesë të lëvizjes protestuese se kishin një "komponent fashist" dhe një "frymë fashiste", duke thënë se disa protestues po bullizonin dhe kërcënonin njerëz që nuk i mbështesnin ose nuk u bashkoheshin demonstratave.<ref>{{Cite web|date=14 qershor 2026|title=Rama rendit ‘simptomat’ e protestave: Turistët e huaj po anulojnë rezervimet! Po ngrihet bullizimi dhe fryma fashiste ndaj mendimit ndryshe, duhet ndalur|url=https://shqiptarja.com/lajm/rama-rendit-simptomat-e-protestave-turistet-e-huaj-po-anulojne-rezervimet-po-ngrihet-bullizimi-dhe-fryma-fashiste-ndaj-mendimit-ndryshe-duhet-ndalur|website=Shqiptarja.com|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Ai e përshkroi gjithashtu sloganin "Shqipëria është e shqiptarëve" si pjesë të asaj fryme fashiste, duke e krahasuar me slogane nacionaliste të përdorura nga lëvizje të së djathtës ekstreme në vende të tjera.<ref>{{Cite web|date=14 qershor 2026|title=VIDEO/ “Protesta ka një frymë fashiste që duhet ndalur”, Rama: S’i kuptoj prurjet nga territore të tjera, s’kanë lidhje me|url=https://www.gazetatema.net/politika/protesta-ka-nje-fryme-fashiste-qe-duhet-ndalur-rama-si-kuptoj-prurjet-n-i567561|website=Gazeta Tema|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Disa media shqiptare i përmbledhën deklaratat si Rama që i përshkruante protestuesit si "hajvanë" me mendësi fashiste.<ref>{{Cite web|date=14 qershor 2026|title="Shqipëria më mirë se kurrë"/ Rama: Protestuesit hajvanë me mendësi fashiste|url=https://dosja.al/politike/shqiperia-me-mire-se-kurre-rama-protestuesit-hajvane-me-mendesi-fashist-i500154|website=Dosja.al|language=sq|access-date=15 qershor 2026}}</ref> Në një intervistë me ''Vanity Fair Italia'' të publikuar më 16 qershor, Rama e mbrojti sërish projektin dhe tha se transaksioni për sitin bregdetar të Zvërnecit ishte pezulluar derisa të sqarohej pronësia e ligjshme e tokës. Ai argumentoi se kritika ndaj projektit bazohej në "gjysmë të vërteta" që ishin kthyer në një "gënjeshtër gjigante", tha se ishulli i Sazanit nuk po shitej por po shqyrtohej për partneritet, dhe deklaroi se një projekt konkret ende nuk ishte finalizuar. Rama tha gjithashtu se zhvillimi do të bëhej publik kur të ishte gati dhe se diskutimet mjedisore do të pasonin, duke përsëritur se ai besonte se një pjesë e narrativës së protestës ishte nxitur nga Irani dhe nga konkurrentët turistikë të Shqipërisë.<ref>{{Cite web|date=16 qershor 2026|title=“Mbledhja e parë e BE-së me Shqipërinë si vend anëtar, rasti më i bukur për të dhënë dorëheqjen”, Rama: Transaksioni për Zvërnecin lirohet sapo të sqarohet pronësia e tokës|url=https://top-channel.tv/2026/06/16/mbledhja-e-pare-e-be-se-me-shqiperine-si-vend-anetar-rasti-me-i-bukur-per-te-dhene-doreheqjen-rama-transaksioni-per-zvernecin-lirohet-sapo-te-sqarohet-pronesia-e-tokes56565/|website=Top Channel|language=sq|access-date=17 qershor 2026}}</ref> Po atë ditë, Rama shpërndau një deklaratë të Unionit të Gazetarëve Shqiptarë për sulmet online ndaj gazetarëve, duke e përdorur për të rinovuar kritikën e tij ndaj asaj që e përshkroi si "frymë fashiste" të bullizmit online të lidhur me protestat. Ai publikoi gjithashtu pamje nga protestat dhe pretendoi se disa protestues kishin dhunuar shoferë që nuk i binin borisë së makinave në mbështetje të marshimit.<ref>{{Cite web|date=16 qershor 2026|title=“Ata nuk kanë lidhje me qeverinë”/ Rama shpërndan deklaratën e Unionit të Gazetarëve dhe video nga protesta: Kanë rrahur shoferët se nuk i binin burisë|url=https://top-channel.tv/2026/06/16/ata-nuk-kane-lidhje-me-qeverine-rama-shperndan-deklaraten-e-unionit-te-gazetareve-dhe-video-nga-protesta-kane-rrahur-shoferet-se-nuk-i-binin-burise/|website=Top Channel|language=sq|access-date=17 qershor 2026}}</ref> Më 17 qershor, ai e kritikoi sërish lëvizjen në një postim në rrjetet sociale, duke i përshkruar protestuesit si "ekstremistë që kërkojnë pushtet nga rruga" dhe duke argumentuar se presioni i rrugës, bullizmi online, turpërimi publik dhe intimidimi po përdoreshin për të heshtur njerëzit që nuk pajtoheshin me protestat.<ref>{{Cite web|date=17 qershor 2026|title=18 ditë revoltë! Rama sulmon sërish protestuesit: Ekstremistë që kërkojnë pushtet nga rruga|url=https://www.balkanweb.com/18-dite-revolte-rama-sulmon-serish-protestuesit-ekstremiste-qe-kerkojne-pushtet-nga-rruga/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=17 qershor 2026}}</ref> Në një deklaratë publike, zhvilluesi deklaroi se projekti po kryhej në përputhje me ligjin shqiptar dhe procedurat e zbatueshme të planifikimit.<ref name="Panorama"/> [[Reuters]] citoi Asher Abehsera, kryetar i Sazan Real Estate Development LLC, të thoshte se fokusi i zhvilluesve mbetej te "kujdestaria e përgjegjshme, përmirësimi mjedisor, krijimi i vendeve të punës dhe krijimi i vlerës afatgjatë për komunitetet lokale".<ref name="Reuters"/> Në përgjigje të protestave të opozitës kundër një projekti zhvillimi në Zvërnec, [[Taulant Balla]] kritikoi liderin e Partisë Demokratike Sali Berisha dhe opozitën për atë që e përshkroi si kthim mbrapsht nga mbështetja e mëparshme për projektin, duke thënë se ishte oportuniste dhe jo e sinqertë. Balla shpërndau një video të gjeneruar me IA ku një [[buf]] shndërrohej në flamingo, të cilën e përdori si metaforë për ndryshimin e pretenduar të qëndrimit të opozitës. Ai ironizoi gjithashtu vizitën e Berishës në Bosnje-Hercegovinë, për të cilën Balla pretendoi se ishte bërë për të mbledhur mbështetje prej andej për protestat.<ref>{{Cite web|date=2026-06-10|title="Who eats an owl for a flamingo?", Balla explodes against Berisha: They have made him an ambassador of the protest!|url=https://pamfleti.net/politike/kush-e-ha-bufin-per-flamingo-balla-shperthen-ndaj-berishes-e-kane-bere--i339778|access-date=2026-06-16|website=Pamfleti|language=en}}</ref> Më pas komentoi fjalimin e [[Ina Zhupës]] lidhur me protestat, duke e quajtur "fjalim flamingoje" nga Temu, dhe duke thënë se "bufat kanë filluar të sillen si flamingo" dhe se po përpiqeshin "të vidhnin protestat", duke iu referuar pjesës tjetër të Partisë Demokratike.<ref>{{Cite web|date=2026-06-11|title=Balla mocks Zhupa: Flamingo speech from Temu|url=https://www.cna.al/english/aktualitet/balla-tallet-me-zhupen-fjalim-flamingoje-nga-temu-ja-i466330|access-date=2026-06-16|website=CNA|language=en}}</ref> ==== Politikanë të lidhur me Partinë Socialiste ==== Ish-ministrja e jashtme [[Arta Dade]] refuzoi një ftesë për një aktivitet përvjetori të Partisë Socialiste dhe refuzoi gjithashtu një vlerësim simbolik nga Rama, duke u distancuar publikisht nga lidershipi.<ref name="BWAD">{{cite web|work=BalkanWeb|title=Arta Dade refuzon medaljen dhe ftesën për tubimin e sotëm, 'shuplakë' Ramës: Shpirti i PS-së s'është në antimitingun, por në sheshin e rinisë|url=https://www.balkanweb.com/arta-dade-refuzon-medaljen-dhe-ftesen-per-tubimin-e-sotem-shuplake-rames-shpirti-i-ps-se-seshte-ne-antimitingun-por-ne-sheshin-e-rinise/#gsc.tab=0|access-date=17 qershor 2026|date=12 June 2026|url-status=live|language=en}}</ref> Ajo e përshkroi tubimin si një "antimiting" të inskenuar dhe në vend të tij shprehu mbështetje për protestat në vazhdim, duke argumentuar se fryma autentike e socializmit po përfaqësohej në rrugë nga të rinjtë që kërkonin dinjitet dhe të drejta sociale.<ref name="BWAD"/> Ish-ministrja për Evropën dhe e jashtme [[Elisa Spiropali]] reagoi ndaj protestave duke kërkuar një "marrëveshje të re për Shqipërinë", duke argumentuar se vendi kishte nevojë për institucione më të forta dhe kufizime më të mëdha mbi pushtetin politik.<ref name="ESPSyri">{{cite web|work=Syri|title=Protesta kundër Ramës/ Reagon Spiropali: Shqipërisë i duhet një marrëveshje e re|url=https://www.syri.net/politike/894110/protesta-kunder-rames-reagon-spiropali-shqiperise-i-duhet-nje-marreveshje-e-re-hellip/|access-date=16 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616132030/https://www.syri.net/politike/894110/protesta-kunder-rames-reagon-spiropali-shqiperise-i-duhet-nje-marreveshje-e-re-hellip/|archive-date=16 qershor 2026|language=sq|date=5 qershor 2026|url-status=live}}</ref> Në një deklaratë publike, ajo theksoi rëndësinë e llogaridhënies institucionale, opozitës demokratike, lirisë së medias dhe reformave që synojnë forcimin e shtetit të së drejtës dhe qeverisjes shtetërore.<ref name="ESPSyri"/> Ish-ministrja socialiste [[Ermelinda Meksi]] tha se Rama u përqendrua te minimizimi i madhësisë dhe mbulimit mediatik të demonstratave në vend që të adresonte siç duhet shqetësimet për transparencën, korrupsionin dhe konsultimin publik.<ref>{{cite web|work=Panorama|title=Ish-ministrja socialiste kritikon Ramën, Ermelinda Meksi: Duhet të dëgjojë mesazhin e protestuesve, jo të numërojë pjesëmarrësit|url=https://www.panorama.com.al/ish-ministrja-socialiste-kritikon-ramen-ermelinda-meksi-duhet-te-degjoje-mesazhin-e-protestuesve-jo-te-numeroje-pjesemarresit/|access-date=16 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616135412/https://www.panorama.com.al/ish-ministrja-socialiste-kritikon-ramen-ermelinda-meksi-duhet-te-degjoje-mesazhin-e-protestuesve-jo-te-numeroje-pjesemarresit/|archive-date=16 qershor 2026|language=sq|date=7 qershor 2026|url-status=live}}</ref> Ish-ministri i jashtëm [[Ditmir Bushati]] i vlerësoi protestat si "protesta dinjiteti" që tregonin pakënaqësi më të gjerë publike përtej politikës partiake.<ref name="DBBWeb">{{cite web|work=BalkanWeb|title=13 ditë revoltë për largimin e Ramës/ Ditmir Bushati: Në PS ka humbur liria! Akuzat për agjentura të huaja dhe tallja me protestuesit, lojë me zjarrin|url=https://www.balkanweb.com/13-dite-revolte-per-largimin-e-rames-ditmir-bushati-ne-ps-ka-humbur-liria-akuzat-per-agjentura-te-huaja-dhe-tallja-me-protestuesit-loje-me-zjarrin/#gsc.tab=0|access-date=16 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616133003/https://www.balkanweb.com/13-dite-revolte-per-largimin-e-rames-ditmir-bushati-ne-ps-ka-humbur-liria-akuzat-per-agjentura-te-huaja-dhe-tallja-me-protestuesit-loje-me-zjarrin/#gsc.tab=0|archive-date=16 qershor 2026|language=sq|date=12 qershor 2026|url-status=live}}</ref> Ai kritikoi reagimin e qeverisë dhe kërkoi reflektim politik, duke paralajmëruar për përqendrimin e pushtetit dhe dobësimin e llogaridhënies demokratike.<ref name="DBBWeb"/> [[Marjana Koçeku]] njoftoi se po largohej nga grupi parlamentar i partisë dhe do të vazhdonte si deputete e pavarur. Koçeku, e cila ishte zgjedhur në vitin 2025 nga lista e mbyllur e Partisë Socialiste në Shkodër, tha se idealet dhe vlerat e saj ishin të njëjta me ato që kishte pasur përpara se t'i bashkohej një partie politike.<ref>{{Cite web|date=14 qershor 2026|title='Neomalësorja' largohet nga grupi i PS: Do jem deputete e pavarur, idealet e vlerat e mia janë ato që i kam pasë pa u bashkuar me parti|url=https://shqiptarja.com/lajm/marjana-koceku-njofton-largimin-nga-grupi-i-ps-prej-sot-do-jem-deputete-e-pavarur|website=Shqiptarja.com|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Më 15 qershor, pasi postoi një imazh flamingoje në rrjetet sociale, ajo u rreshtua publikisht me protestat që kërkonin dorëheqjen e Ramës.<ref>{{Cite web|date=15 qershor 2026|title=“Prej sot jam deputete e pavarur”/ Neomalësorja pasi braktisi PS, poston flamingon dhe i bashkohet protestës për rrëzimin e Ramës|url=https://www.balkanweb.com/prej-sot-jam-deputete-e-pavarur-neomalesorja-pasi-braktisi-ps-i-bashkohet-protestes-per-rrezimin-e-rames/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Më 17 qershor, Koçeku shkroi në rrjetet sociale se familja e saj ishte kërcënuar nga grupi Bajra në Shkodër, një grup i përshkruar në mediat shqiptare si grup kriminal me bazë në Shkodër.<ref name="Shqiptarja-Koceku-Bajri-2026-06-17">{{Cite web|date=17 qershor 2026|title=Iku nga PS, kërcënohet Koçeku? Mesazh Bajrave: Po më prekët familjen, ju shkatërroj! Avokati i familjes Bajri: S’ke prova! Policia: Nuk ka kallëzim|url=https://shqiptarja.com/lajm/iku-nga-grupi-i-ps-koceku-mesazh-bajrave-nga-rrjetet-sociale-nese-familjes-teme-i-preket-kjofte-edhe-nji-qime-floku-une-skam-me-lane-pa-ju-shkaterrue|website=Shqiptarja.com|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Grupi kishte qenë më parë subjekt i hetimeve për krim të organizuar: në vitin 2018, policia arrestoi 11 persona gjatë një operacioni kundër grupit kriminal verior "Bajri", ndërsa raportime të mëvonshme të BIRN vunë në dukje se disa të pandehur fillimisht të arrestuar si anëtarë të pretenduar të një organizate kriminale u dënuan në fund për akuza më të lehta, si lojëra të paligjshme fati dhe mbajtje pa leje e armëve.<ref>{{Cite web|date=22 shtator 2018|title=Police arrest 11 during action against Northern 'Bajri' criminal group|url=https://www.tiranatimes.com/police-arrests-11-during-action-against-northern-bajri-criminal-group/|website=Tirana Times|language=en|access-date=18 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|last=Erebara|first=Gjergj|date=23 dhjetor 2020|title=Dosja “Bajri” shfryhet në dënime minimale për organizim bastesh|url=https://www.reporter.al/2020/12/23/dosja-bajri-shfryhet-ne-denime-minimale-per-organizim-bastesh/|website=Reporter.al|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Grupi kishte qenë gjithashtu politikisht i diskutueshëm në Shkodër para protestave; në vitin 2023, lideri i Partisë Demokratike Sali Berisha akuzoi Partinë Socialiste se fitoi bashkinë e Shkodrës me ndihmën e bandës Bajra, ndërsa kreu i grupit parlamentar socialist Bledi Çuçi u përgjigj se nuk kishte dijeni për lidhje të tilla dhe se, nëse pretendimet vërtetoheshin, kushdo që kishte shkelur ligjin nuk do të mbrohej nga partia.<ref>{{Cite web|date=30 tetor 2023|title=Berisha nxjerr videon nga Shkodra duke akuzuar bandën e Bajrave dhe SPAK: Nuk pranojmë rezultatin e 14 majit|url=https://shqiptarja.com/lajm/berisha-kthese-nga-beteja-personale-me-spak-te-14-maji-rama-mori-shkodren-me-banden-e-bajrave-ben-terror-ne-qendrat-e-votimit|website=Shqiptarja.com|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Koçeku paralajmëroi se do të përgjigjej nëse familja e saj dëmtohej, ndërsa avokati i familjes Bajraj, Sokol Tahiraj, i hodhi poshtë pretendimet e saj si të pabaza dhe tha se çdo akuzë duhej paraqitur pranë institucioneve kompetente. Policia e Shkodrës tha se Koçeku nuk kishte paraqitur kallëzim formal.<ref name="Shqiptarja-Koceku-Bajri-2026-06-17" /> Largimi i saj u mirëprit nga lideri i Partisë Demokratike Sali Berisha, i cili u bëri thirrje deputetëve të tjerë socialistë të largoheshin nga Rama dhe tha se një lëvizje e tillë mund të hapte rrugën për një mocion mosbesimi ndaj kryeministrit. Berisha tha gjithashtu se opozita do të mbështeste kërkesat kushtetuese të protestës qytetare të të rinjve.<ref>{{Cite web|date=16 qershor 2026|title=Marjana Koçeku braktisi grupin e PS/ Berisha: Të largohen të gjithë deputetët socialistë, kjo i hap rrugë shkarkimit të Ramës me mocion mosbesimi|url=https://www.balkanweb.com/marjana-koceku-braktisi-grupin-e-ps-berisha-te-largohen-te-gjithe-dpeutetet-socialiste-kjo-i-hap-rruge-shkarkimit-te-rames-me-mocion-mosbesimi/|website=BalkanWeb|language=sq|access-date=18 qershor 2026}}</ref> Ish-ministri i financave [[Arben Malaj]] tha se protestat pasqyronin probleme më të thella në qeverisje dhe se dorëheqja e kryeministrit Rama ishte një rezultat realist sepse, sipas tij, "qeveria personale" e tij ishte bërë e korruptuar dhe në fund do të rrëzohej.<ref>{{cite web|work=Shqiptarja|title='Zvërneci', Malaj për Report TV: Protesta s'po ndikon tek ekonomia! Largimi i Koçekut nga grupi i PS? Nuk ka bërë asnjë gabim, të mos ikë nga Kuvendi|url=https://shqiptarja.com/lajm/zverneci-malaj-per-report-tv-rama-po-gabon-me-protestuesit-ska-asnje-te-dhene-qe-po-preket-ekonomia-per-largimin-e-kocekut-nga-ps-nuk-ka-bere-asnje-gabim-te-mos-largohet-nga-kuvendi|access-date=16 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616133358/https://shqiptarja.com/lajm/zverneci-malaj-per-report-tv-rama-po-gabon-me-protestuesit-ska-asnje-te-dhene-qe-po-preket-ekonomia-per-largimin-e-kocekut-nga-ps-nuk-ka-bere-asnje-gabim-te-mos-largohet-nga-kuvendi|archive-date=16 qershor 2026|language=sq|date=15 qershor 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|work=Tirana Times|title=Albania’s Civic Revolt Demands the Government's Resignation|url=https://www.tiranatimes.com/albanias-civic-revolt-demands-the-governments-resignation/|access-date=16 qershor 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616133909/https://www.tiranatimes.com/albanias-civic-revolt-demands-the-governments-resignation/|archive-date=16 qershor 2026|date=15 June 2026|url-status=live}}</ref> === Gjyqësori === Pas incidentit të 30 majit, [[Policia e Shtetit]] njoftoi hetime për ngjarjet në vendin e protestës. Drejtoria e Përgjithshme e Policisë së Shtetit më pas pezulloi Drejtorin e Policisë së Vlorës, duke deklaruar se informacioni fillimisht i publikuar për incidentin kishte qenë i pasaktë.<ref name="Reporter"/> Autoritetet policore njoftuan gjithashtu procedime penale ndaj 15 protestuesve, ndërsa dy punonjës të sigurisë private u vunë nën hetim.<ref name="Reporter"/> Më 1 qershor 2026, Policia e Shtetit revokoi licencat e kompanive private të sigurisë Myrto Security 1.3A dhe Major Security, duke përmendur shkelje të lidhura me dhunën gjatë protestës së Zvërnecit.<ref name="BalkanWeb-security-2026-06-01" /> Më 3 qershor 2026, [[BalkanWeb]] raportoi se dy persona të tjerë ishin arrestuar në lidhje me tërheqjen zvarrë të një protestuesi gjatë incidentit të 30 majit. Sipas raportit, policia deklaroi se të dy nuk rezultonin si roje private sigurie të regjistruara.<ref name="BalkanWeb-Arrests">{{Cite web|title="Nuk figurojnë si roje të sigurisë private"/ Pas dhunuesit Gerald Biba, arrestohen edhe 2 personat që tërhoqën zvarrë protestuesin në Zvërnec|url=https://www.balkanweb.com/nuk-figurojne-si-roje-te-sigurise-private-pas-dhunuesit-gerald-biba-arrestohen-edhe-2-personat-qe-terhoqen-zvarre-protestuesin-ne-zvernec/|website=[[BalkanWeb]]|date=3 qershor 2026|access-date=4 June 2026|language=sq}}</ref> Më 2 qershor 2026, [[Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar]] njoftoi se kishte hapur zyrtarisht një hetim paraprak për korrupsion mbi mënyrën se si titujt e tokave bregdetare brenda zonës së zhvillimit u përpunuan dhe u transferuan te subjekte private.<ref name="Fox">{{Cite news|last=Singman|first=Brooke|date=2 qershor 2026|title=Jared Kushner's overseas luxury resort project faces anti-corruption investigation amid violent protests|url=https://www.foxnews.com/politics/jared-kushners-overseas-luxury-resort-project-faces-anti-corruption-investigation-amid-violent-protests|work=Fox News|access-date=3 qershor 2026|language=en}}</ref><ref name="Politico">{{Cite news|last=Weizman|first=Jakob|date=2 qershor 2026|title=Albanian authorities probe seaside resort project linked to Jared Kushner|url=https://www.politico.eu/article/albanian-authorities-probe-seaside-resort-project-linked-to-jared-kushner/|work=Politico Europe|access-date=3 qershor 2026|language=en}}</ref> ''[[The Guardian]]'' raportoi më vonë se SPAK kishte nisur gjithashtu një hetim për ndryshimet e diskutueshme ligjore të miratuara në vitin 2024 lidhur me zonat e mbrojtura.<ref name="Guardian">{{Cite news|last=Smith|first=Helena|date=4 qershor 2026|title=Protests in Albania grow over Jared Kushner-backed luxury resort|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/04/protests-in-albania-grow-over-jared-kushner-backed-luxury-resort|work=[[The Guardian]]|access-date=4 qershor 2026|language=en}}</ref> === Reagimi ndërkombëtar === ==== Bashkimi Evropian ==== [[Delegacioni i Bashkimit Evropian në Shqipëri]] kërkoi informacion nga autoritetet shqiptare për zhvillimet në zonë. Përfaqësuesit e delegacionit theksuan rëndësinë e mbrojtjes së mjedisit dhe standardeve të ruajtjes brenda [[Anëtarësimi i Shqipërisë në Bashkimin Evropian|procesit të anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian]].<ref name="Faktoje"/> Më 7 qershor 2026, [[Komisioni Evropian]] paralajmëroi se projekti i propozuar mund të ndërlikonte procesin e anëtarësimit të vendit në BE. Brukseli deklaroi se Shqipëria duhet të jetë në përputhje me legjislacionin mjedisor të BE-së, posaçërisht me Kapitullin e gjelbër 27, dhe përsëriti shqetësimet për ndryshimet e fundit në ligjet e vendit për zonat e mbrojtura dhe investimet strategjike.<ref>{{Cite web|date=7 qershor 2026|title=EU warns Albania over Kushner-linked project|url=https://www.politico.eu/article/eu-warns-albania-membership-bid-jared-kushner-project-protests/|access-date=7 qershor 2026|website=POLITICO|first=Jakob|last=Weizman|language=en}}</ref> Eurodeputeti gjerman [[Sebastian Everding]] iu drejtua protestave në [[Kuvendin Evropian]], duke deklaruar "Shqipëria nuk shitet" dhe duke argumentuar se trashëgimia natyrore e vendit nuk duhej sakrifikuar për projekte të mëdha ekonomike.<ref>{{cite web|work=Bota Sot|title='Shqipëria nuk është në shitje!' Eurodeputeti gjerman flet në Parlamentin Europian për protestat në Tiranë|url=https://www.botasot.info/shqiperia/2495612/shqiperia-nuk-eshte-ne-shitje-eurodeputeti-gjerman-flet-ne-parlamentin-europian-per-protestat-ne-tirane/|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617084333/https://www.botasot.info/shqiperia/2495612/shqiperia-nuk-eshte-ne-shitje-eurodeputeti-gjerman-flet-ne-parlamentin-europian-per-protestat-ne-tirane/|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=16 qershor 2026|url-status=live}}</ref> Eurodeputetja holandeze [[Tineke Strik]] bëri më tej thirrje për moratorium mbi zhvillimin e planifikuar, duke përmendur kundërshtimin e fortë publik në Shqipëri dhe duke thënë "Shqipëria nuk shitet", ndërsa i kërkoi PE-së të mbante një qëndrim më të qartë për çështjen.<ref>{{cite web|work=Hashtag|title='Parlamenti Evropian të mbështesë mocionin, duhet moratorium në Zvërnec' Thirrja e eurodeputetes holandeze|url=https://www.hashtag.al/index.php/2026/06/16/parlamenti-evropian-te-mbeshtese-mocionin-duhet-moratorium-ne-zvernec-thirrja-e-eurodeputetes-holandeze/|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617085205/https://www.hashtag.al/index.php/2026/06/16/parlamenti-evropian-te-mbeshtese-mocionin-duhet-moratorium-ne-zvernec-thirrja-e-eurodeputetes-holandeze/|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=16 qershor 2026|url-status=live}}</ref> Një tjetër eurodeputete holandeze, [[Anna Strolenberg]], theksoi po ashtu se qytetarët shqiptarë kanë shqetësime legjitime për transparencën, kushtet e jetesës dhe përdorimin e burimeve publike, dhe se zhvillimi nuk duhet të vijë në kurriz të nevojave bazë sociale.<ref name="AStro">{{cite web|author1=BalkanWeb|title=Europian, eurodeputetja: Shqiptarët kërkojnë shëndetësi e paga! Paratë publike shkojnë për një grup të privilegjuar|url=https://www.balkanweb.com/protesta-kunder-rames-shkon-ne-parlamentin-europian-eurodeputetja-shqiptaret-kerkojne-shendetesi-e-paga-parate-publike-shkojne-per-nje-grup-te-privilegjuar/#gsc.tab=0|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617095829/https://www.balkanweb.com/protesta-kunder-rames-shkon-ne-parlamentin-europian-eurodeputetja-shqiptaret-kerkojne-shendetesi-e-paga-parate-publike-shkojne-per-nje-grup-te-privilegjuar/#gsc.tab=0|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=17 qershor 2026|url-status=live}}</ref> Ajo njoftoi më tej plane për të vizituar Shqipërinë për t'u angazhuar drejtpërdrejt me aktorët vendas.<ref name="AStro"/> Eurodeputetja italiane [[Ilaria Salis]] i paraqiti protestat si mbrojtje të sovranitetit popullor, duke argumentuar se demonstruesit po kundërshtonin një qeveri që nuk mbron interesat publike dhe duke paralajmëruar kundër shitjes së tokës dhe burimeve natyrore te investitorët privatë.<ref>{{cite web|work=Shqiptarja|title='Zvërneci'/ Eurodeputetja Salis nga PE: Në Shqipëri po protestojnë kundër një qeverie që nuk mbron interesat e popullit! Toka të mos u shitet spekulatorëve Trump dhe Kushner|url=https://shqiptarja.com/lajm/zverneci-eurodeputetja-salis-nga-pe-ne-shqiperi-po-protestojne-kunder-nje-qeverie-qe-nuk-mbron-interesat-e-popullit-toka-te-mos-u-shitet-spekulatoreve-trump-dhe-kushner|access-date=17 qershor 2026|language=sq|date=16 qershor 2026|url-status=live}}</ref> Më 17 qershor, Parlamenti Evropian miratoi rezolutën e tij mbi Raportin e Komisionit për Shqipërinë 2025 me 483 vota pro, 103 kundër dhe 70 abstenime.<ref>{{Cite web|date=17 qershor 2026|title=MEPs assess the progress of five Western Balkans countries|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20260612IPR45326/enlargement-meps-assess-the-progress-of-five-western-balkans-countries|website=European Parliament|access-date=17 qershor 2026|language=en}}</ref> Në rezolutë, Parlamenti deklaroi se korrupsioni mbetej një shqetësim serioz në Shqipëri dhe u bëri thirrje autoriteteve të konsolidonin historikun e hetimeve, ndjekjeve penale dhe dënimeve të formës së prerë, veçanërisht në rastet e korrupsionit të nivelit të lartë. Ai mirëpriti punën e institucioneve të specializuara kundër korrupsionit, përfshirë [[SPAK]], duke kërkuar që të mbrohen pavarësia, burimet e mjaftueshme dhe kompetencat hetimore të tyre. Rezoluta shprehu gjithashtu shqetësim për kuadret e investimeve strategjike dhe lejeve në zona mjedisore të ndjeshme në Shqipëri, dhe kërkoi shfuqizimin e ndryshimeve të vitit 2024 në Ligjin për Zonat e Mbrojtura, për të cilat tha se lejonin infrastrukturë turistike në shkallë të gjerë brenda zonave të mbrojtura dhe dobësonin mbikëqyrjen mjedisore duke transferuar kompetenca kyçe vendimmarrëse te Këshilli Kombëtar i Territorit.<ref>{{Cite report|date=11 maj 2026|title=Report on the 2025 Commission report on Albania|url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-10-2026-0141_EN.pdf|publisher=[[Kuvendi Evropian]]|page=12|access-date=17 qershor 2026|language=en}}</ref><ref name="EP1706">{{cite web|publisher=BirdLife|title=Press release: European Parliament backs nature as Albania's Flamingo Protests reaches Strasbourg|url=https://www.birdlife.org/news/2026/06/17/press-release-european-parliament-backs-nature-as-albanias-flamingo-revolution-reaches-strasbourg/|access-date=17 qershor 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617122747/https://www.birdlife.org/news/2026/06/17/press-release-european-parliament-backs-nature-as-albanias-flamingo-revolution-reaches-strasbourg/|archive-date=17 qershor 2026|date=17 June 2026|url-status=live}}</ref> ==== Vende të tjera ==== *[[File:Flag of Greece.svg|23x15px]] [[Greqi]] – Ministria e Punëve të Jashtme të Greqisë shprehu shqetësim për ngjarjet në [[Zvërnec]], duke deklaruar se një shtetas grek ishte plagosur gjatë një proteste lidhur me të drejtat pronësore të banorëve. Ministria tha se ambasada greke në [[Tiranë]] kishte kërkuar sqarim të plotë të incidentit dhe llogaridhënie nga autoritetet shqiptare, dhe theksoi rëndësinë e shtetit të së drejtës, të drejtave pronësore të pakicave dhe mbrojtjes së mjedisit në kontekstin e përafrimit të Shqipërisë me [[Acquis communautaire|acquis-in evropian]].<ref name="GreekMFA">{{Cite web|date=31 maj 2026|title=Announcement by the Ministry of Foreign Affairs regarding the incidents that occurred in Albania (31.05.2026)|url=https://www.mfa.gr/en/announcement-by-the-ministry-of-foreign-affairs-regarding-the-incidents-that-occurred-in-albania-31-05-2026/|website=Hellenic Republic Ministry of Foreign Affairs|access-date=4 qershor 2026|language=en|archive-date=2 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602202416/https://www.mfa.gr/en/announcement-by-the-ministry-of-foreign-affairs-regarding-the-incidents-that-occurred-in-albania-31-05-2026/|url-status=live}}</ref> *[[File:Flag of Italy.svg|23x15px]] [[Itali]] – [[Aleanca e Gjelbër dhe e Majtë]], specifikisht [[Angelo Bonelli]], kritikoi Edi Ramën, duke deklaruar se ai po shiste trashëgiminë natyrore të vendit të tij te investitorë të huaj dhe duke shprehur solidaritetin e tij me protestat.<ref>{{Cite web|date=1 qershor 2026|title=AVS – ALLEANZA VERDI SINISTRA: «ALBANIA, BONELLI: "RAMA VENDE SPIAGGE E ISOLE AL GENERO DI TRUMP E FA CARICARE I MANIFESTANTI"»|url=https://www.agenziagiornalisticaopinione.it/opinionmix/avs-alleanza-verdi-sinistra-albania-bonelli-rama-vende-spiagge-e-isole-al-genero-di-trump-e-fa-caricare-i-manifestanti/|website=Agenzia giornalistica Opinione|language=it|access-date=4 qershor 2026|archive-date=2 June 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260602015929/https://www.agenziagiornalisticaopinione.it/opinionmix/avs-alleanza-verdi-sinistra-albania-bonelli-rama-vende-spiagge-e-isole-al-genero-di-trump-e-fa-caricare-i-manifestanti/|url-status=live}}</ref> *[[File:Flag of Israel.svg|23x15px]] [[Izrael]] – Ambasadorja izraelite në Tiranë Galit Peleg shprehu shqetësim se prania e sloganeve, mesazheve dhe simboleve anti-izraelite nga një pjesë e protestuesve mund të nxiste [[antisemitizëm]]. Ajo vërejti gjithashtu se "pankartat e shfaqura në protestë i kujtuan [[Gjermania naziste|Gjermaninë e viteve 1930]]".<ref>{{Cite web|date=7 qershor 2026|title=Ambasadorja e Izraelit në Shqipëri, protesta legjitime por kujdes me elementet antisemit, rrezikojnë të nxisin urrejtje!|url=https://www.gazetatema.net/sociale/ambasadorja-e-izraelit-ne-shqiperi-protesta-legjitime-por-kujdes-me-elem-i566306|access-date=7 qershor 2026|website=Gazeta Tema|language=sq}}</ref> *{{Flag|Kosovë}} – Ish-kandidati parlamentar i [[Lëvizja Vetëvendosje|Vetëvendosjes]] Hysamedin Ferraj iu bashkua protestave në Tiranë, duke u shfaqur përkrah [[Arlind Qorit]], liderit të [[Lëvizjes Bashkë]]. Pjesëmarrja e tij erdhi pas përfshirjes së mëhershme të aktivistëve të Vetëvendosjes në protesta që kundërshtonin projektin dhe kërkonin ndryshim politik.<ref>{{cite web|work=Shqiptarja|title=Ish-kandidati për deputet i Albin Kurtit i bashkohet protestave kundër Ramës përkrah Arlind Qorit|url=https://shqiptarja.com/lajm/ishkandidati-per-deputet-i-albin-kurtit-i-bashkohet-protestave-kunder-rames-perkrah-arlind-qorit|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617140343/https://shqiptarja.com/lajm/ishkandidati-per-deputet-i-albin-kurtit-i-bashkohet-protestave-kunder-rames-perkrah-arlind-qorit|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=15 qershor 2026|url-status=live}}</ref> == Mbështetja publike dhe organizative == === Organizata mjedisore dhe organizata të tjera === [[File:2026 Zvërnec protests Tirana bulevard June 7th - 4.jpg|thumb|267x267px|Protestues me paraqitje të kafshëve të ndryshme në Sazan në [[Bulevardi Dëshmorët e Kombit|bulevardin Dëshmorët e Kombit]] të Tiranës, 7 qershor]] Organizatat mjedisore e kundërshtuan projektin me arsyetimin se ai kërcënonte ekosistemin ligatinor Vjosë–Nartë dhe habitatet bregdetare të mbrojtura. 18 organizata mjedisore njoftuan bojkotimin e të gjitha proceseve të konsultimit me [[Ministria e Mjedisit e Shqipërisë|Ministrinë e Turizmit dhe Mjedisit]] derisa ndryshimet në Ligjin për Zonat e Mbrojtura të tërhiqen.<ref name="Shehu 1">{{cite web|last=Shehu|first=Rashela|publisher=Deutsche Welle (DW)|title=Tiranë: Vazhdon beteja për Zvërnecin me protesta masive|url=https://www.dw.com/sq/tiran%C3%AB-vazhdon-beteja-p%C3%ABr-zv%C3%ABrnecin-me-protesta-masive-kund%C3%ABr-qeveris%C3%AB/a-77532127|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617113823/https://www.dw.com/sq/tiran%C3%AB-vazhdon-beteja-p%C3%ABr-zv%C3%ABrnecin-me-protesta-masive-kund%C3%ABr-qeveris%C3%AB/a-77532127|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=13 qershor 2026|url-status=live}}</ref> Në një deklaratë të përbashkët, ato refuzuan pjesëmarrjen në atë që e përshkruan si proces të mangët që nuk adreson dobësimin themelor të garancive për zonat e mbrojtura.<ref name="Shehu 1"/> Reuters raportoi se [[PPNEA]]-[[BirdLife International|BirdLife Albania]] kërkoi ndalimin e ndërtimit dhe largimin e makinerive të rënda nga zona e mbrojtur.<ref name="Reuters"/> ''The Guardian'' citoi drejtorin ekzekutiv të PPNEA-së, Aleksandër Trajçe, të thoshte se projekti kishte mungesë transparence, konsultimi publik dhe dokumentacioni publik për lejet, dhe se bisedimet mund të fillonin vetëm nëse buldozerët dhe rrethimet hiqeshin dhe habitatet riktheheshin.<ref name="Guardian"/> [[World Wildlife Fund]] kritikoi aktivitetet e vazhdueshme të zhvillimit në zonë, duke deklaruar se ato po shkaktojnë dëme të konsiderueshme mjedisore në një zonë kyçe të biodiversitetit në rajonin e Adriatikut.<ref name="WWF1">{{cite web|publisher=World Wildlife Fund|title=WWF strongly condemns the ongoing destruction of the Vjosa–Narta Protected Landscape in Albania!|url=https://www.wwf.mg/gouvernance_footer/?21043441/WWF-strongly-condemns-the-ongoing-destruction-of-the-VjosaNarta-Protected-Landscape-in-Albania|access-date=16 qershor 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616143807/https://www.wwf.mg/gouvernance_footer/?21043441/WWF-strongly-condemns-the-ongoing-destruction-of-the-VjosaNarta-Protected-Landscape-in-Albania|archive-date=16 qershor 2026|date=4 June 2026|url-status=live}}</ref> Organizata i bëri thirrje qeverisë shqiptare të ndalë punimet dhe të sigurojë përputhje me legjislacionin mjedisor dhe angazhimet ndërkombëtare të ruajtjes.<ref name="WWF1"/> [[EuroNatur]] kritikoi projektin, duke thënë se procedurat e kërkuara mjedisore nuk u ndoqën siç duhet dhe se zhvillimi nuk përmbush standardet bazë të planifikimit të qëndrueshëm.<ref name="Shehu 2">{{cite web|last=Shehu|first=Rashela|publisher=Deutsche Welle (DW)|title=EuroNatur: Shqipëria nuk ka respektuar procedurat|url=https://www.dw.com/sq/euronatur-shqip%C3%ABria-nuk-ka-respektuar-procedurat/a-77582830|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617112917/https://www.dw.com/sq/euronatur-shqip%C3%ABria-nuk-ka-respektuar-procedurat/a-77582830|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=17 qershor 2026|url-status=live}}</ref> Organizata paralajmëroi se rregullat e BE-së për mbrojtjen e natyrës, përfshirë [[Natura 2000]] dhe [[Emerald network|Rrjetin Emerald]], janë shkelur qartë dhe janë shpërfillur në mënyrë efektive.<ref name="Shehu 2"/> [[Climate Action Network]] u solidarizua me qytetarët shqiptarë dhe organizatat e shoqërisë civile të mobilizuara për të mbrojtur ekosistemin, duke mbështetur protestat dhe duke kërkuar ndalim të menjëhershëm të ndërtimit, rivendosjen e mbrojtjeve të plota ligjore dhe garanci më të forta për transparencë dhe pjesëmarrje publike në vendimmarrjen mjedisore.<ref>{{cite web|last=Allena|first=Eleonora|publisher=Climate Action Network|title=Can Europe Statement: We Stand with the People of Albania and the Vjosa Narta Wetland|url=https://caneurope.org/news/can-europe-statement-we-stand-with-the-people-of-albania-and-the-vjosa-narta-wetland/|access-date=16 qershor 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616142518/https://caneurope.org/news/can-europe-statement-we-stand-with-the-people-of-albania-and-the-vjosa-narta-wetland/|archive-date=16 qershor 2026|date=8 June 2026|url-status=live}}</ref> [[Partia Demokratike Evropiane]] elaboroi se protestat tregojnë pjesëmarrje demokratike dhe i bëri thirrje qeverisë shqiptare të dëgjojë qytetarët, duke shtuar se Evropa nuk mund të ndërtohet duke e trajtuar natyrën si mjet pazari ose institucionet si pronë private.<ref>{{cite web|work=BalkanWeb|title='Rama të dëgjojë me kujdes!'/ Partia Demokratike Evropiane për protestat masive në Tiranë: Sheshet sërish plot! Kryeministri të zgjedhë shtetin e së drejtës mbi pushtetin|url=https://www.balkanweb.com/rama-te-degjoje-me-kujdes-partia-demokratike-evropiane-per-protestat-masive-ne-tirane-sheshet-serish-plot-kryeministri-te-zgjedhe-shtetin-e-se-drejtes-mbi-pushtetin/#gsc.tab=0|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617093135/https://www.balkanweb.com/rama-te-degjoje-me-kujdes-partia-demokratike-evropiane-per-protestat-masive-ne-tirane-sheshet-serish-plot-kryeministri-te-zgjedhe-shtetin-e-se-drejtes-mbi-pushtetin/#gsc.tab=0|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=14 qershor 2026|url-status=live}}</ref> [[Lidhja Socialiste Ndërkombëtare]] mbështeti gjithashtu protestat, duke thënë se qëndron me kërkesat e lëvizjes dhe të drejtën e komuniteteve lokale për të vendosur mbi tokën dhe burimet e tyre natyrore.<ref>{{cite web|last=Tzanoff|first=Rubén|publisher=International Socialist League|title=Albania: Mass protests in the 'Flamingo Rebellion'|url=https://lis-isl.org/en/2026/06/albania-mass-protests-in-the-flamingo-rebellion/|access-date=16 qershor 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616145320/https://lis-isl.org/en/2026/06/albania-mass-protests-in-the-flamingo-rebellion/|archive-date=16 qershor 2026|date=9 June 2026|url-status=live}}</ref> [[Këshilli i Ambasadorëve Shqiptarë]] i mbështeti hapur protestat dhe kërkoi dorëheqjen e Ramës.<ref>{{Cite web|date=2026-06-12|title="Rama in prison, Berisha in prison"/ The Council of Albanian Ambassadors supports the protests: Institutions should listen to the voice of citizens|url=https://pamfleti.net/politike/rama-ne-burg-berisha-ne-burg-keshilli-i-ambasadoreve-shqiptare-mbeshtet-i340030|access-date=2026-06-16|website=Pamfleti|language=en}}</ref> Më shumë se 120 akademikë shqiptarë që jetojnë dhe punojnë jashtë vendit nënshkruan një deklaratë publike në mbështetje të protestave qytetare. Nënshkruesit kërkuan më shumë transparencë, llogaridhënie dhe drejtësi në qeverisje, duke argumentuar se pakënaqësia publike reflektonte dështime të gjata politike dhe institucionale. Deklarata ngriti gjithashtu shqetësime për gjendjen e arsimit, shkencës dhe inovacionit në Shqipëri.<ref>{{Cite web|date=17 qershor 2026|title=Mbi 120 akademikë shqiptarë firmosin deklaratë në mbështetje të protestave qytetare|url=https://www.syri.net/politike/896798/mbi-120-akademike-shqiptare-firmosin-deklarate-ne-mbeshtetje-te-protestave-qytetare/|website=Syri.net|language=sq|access-date=17 qershor 2026}}</ref> Shoqata jofitimprurëse e tifozëve të kombëtares shqiptare të futbollit [[Tifozat Kuq e Zi]] bojkotoi ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja luksemburgase e futbollit|Luksemburgut]] më 6 qershor për t'iu bashkuar protestave përpara Kryeministrisë, të cilat ishin në ditën e shtatë radhazi.<ref>{{cite web|last=Kozma|first=Dea|publisher=A2 CNN|title=Tifozët kuqezi bojkotojnë miqësoren e kombëtares, i bashkohen protestës para Kryeministrisë|url=https://a2news.com/sport/futboll/tifozet-kuqezi-bojkotojne-miqesoren-e-kombetares-i-bashkohen-prote-i1178706|access-date=16 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616140806/https://a2news.com/sport/futboll/tifozet-kuqezi-bojkotojne-miqesoren-e-kombetares-i-bashkohen-prote-i1178706|archive-date=16 qershor 2026|language=sq|date=6 qershor 2026|url-status=live}}</ref> === Figura publike === Figura publike që i mbështetën publikisht protestat përfshijnë: {{div col|colwidth=20em}} *[[Rina Ajdari]]<ref>{{Cite news|date=16 qershor 2026|title=Rina Ajdari: The protest of Albanian students is a just and legitimate cause|url=https://www.gazetaexpress.com/en/Rina-Ajdari%3A-The-protest-of-Albanian-students-is-a-just-and-legitimate-cause/|work=[[Gazeta Express]]|language=en}}</ref> *Alesio Aliaj<ref name="PAN66">{{cite web|work=Panorama|title='Revolucion', 'Dorëheqje e Ramës' Kush janë VIP-at e ekranit që iu bashkuan protestave masive kundër Qeverisë|url=https://www.panorama.com.al/revolucion-doreheqje-e-rames-kush-jane-vip-at-e-ekranit-qe-iu-bashkuan-protestave-masive-kunder-qeverise/|access-date=17 qershor 2026|language=sq|date=6 qershor 2026|url-status=live}}</ref> *[[Robert Aliaj]]<ref name="GDRA">{{cite web|work=Shqiptarja|title=Këngëtarja Gala Dragot: Kurajë, mos lejoni politikën t’u njollosë të ardhmen! Robert Aliaj: Qeveria që s’është krah jush, është armiku juaj|url=https://shqiptarja.com/lajm/kengetarja-gala-dragot-kuraje-mos-lejoni-politiken-tu-njollose-te-ardhmen-robert-aliaj-qeveria-qe-seshte-krah-jush-eshte-armiku-juaj|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617083001/https://shqiptarja.com/lajm/kengetarja-gala-dragot-kuraje-mos-lejoni-politiken-tu-njollose-te-ardhmen-robert-aliaj-qeveria-qe-seshte-krah-jush-eshte-armiku-juaj|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=16 qershor 2026|url-status=live}}</ref> *[[Ema Andrea]]<ref name="PAN66"/> *[[Bujar Asqeriu]]<ref>{{Cite web|title='Young people are singing the song of freedom' - Famous actor in support of the protest: Stand firm and don't be afraid, you will make Albania more beautiful|url=https://www.voxnews.al/english/aktualitet/te-rinjte-po-kendojne-kengen-e-lirise-aktori-i-njohur-ne-mbeshtetje-t-i118601|access-date=2026-06-16|website=Vox News|language=en}}</ref> *[[Dalina Buzi]]<ref>{{cite web|work=Redaksia|title=Dalina Buzi zëri më fuqishëm i thirrjes në rrjete për protestën e Zvërnecit|url=https://redaksia.al/dalina-buzi-zeri-me-fuqishem-i-thirrjes-ne-rrjete-per-protesten-e-zvernecit-video/|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617083533/https://redaksia.al/dalina-buzi-zeri-me-fuqishem-i-thirrjes-ne-rrjete-per-protesten-e-zvernecit-video/|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=2 qershor 2026|url-status=live}}</ref> *Eva Buzo<ref>{{cite web|last=Kryeziu|first=Erisa|work=Citizens|title='Don't touch it!': Eva Buzo swims for Vjosa-Narta|url=https://citizens.al/en/2026/06/06/Don%27t-touch-Eva-Buzo--she%27s-swimming-for-the-summer./|access-date=16 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616144334/https://citizens.al/en/2026/06/06/Don%27t-touch-Eva-Buzo--she%27s-swimming-for-the-summer./|archive-date=16 qershor 2026|date=6 June 2026|url-status=live|language=en}}</ref> *[[Lorik Cana]]<ref>{{cite web|publisher=Dosja|title=Ish-kapiteni i Kombëtares shqiptare, Lorik Cana mbështet kauzën për mbrojtjen e Zvërnecit: Natyra, kultura dhe trashëgimia janë për të ardhmen|url=https://dosja.al/aktualitet/ish-kapiteni-i-kombetares-shqiptare-lorik-cana-mbeshtet-kauzen-per-mb-i498499|access-date=16 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616123220/https://dosja.al/aktualitet/ish-kapiteni-i-kombetares-shqiptare-lorik-cana-mbeshtet-kauzen-per-mb-i498499|archive-date=16 qershor 2026|language=sq|date=3 qershor 2026|url-status=live}}</ref> *[[Elvira Dones]]<ref>{{Cite web|title="You are the biggest mistake we made"/ Writer Elvira Dones supports the mass protests in Tirana, calls on Rama: Go! Don't make Albania a sacrifice for your sick ambition|url=https://www.balkanweb.com/en/You-are-the-biggest-mistake-we-made--writer-Elvira-Dones-supports-the-massive-protests-in-Tirana--calls-on-Rama-to-leave--don%27t-make-Albania-a-sacrifice-for-your-sick-ambition/|access-date=2026-06-16|language=en}}</ref> *[[Gala Dragot]]<ref name="GDRA"/> *[[Aurela Gaçe]]<ref name="Zëri">{{cite web|work=Zëri|title=Zvërneci 'ngre peshë' rrjetin, reagim në bllok i VIP-ave shqiptarë: Shqipëria nuk është në shitje, mos e prekni vendin tim|url=https://zeri.ai/qyteterim-zverneci-ngre-peshe-rrjetin-reagim-ne-bllok-i-vip-ave-shqiptare-shqiperia-nuk-eshte-ne-shitje-mos-e-prekni-ven-i243296|access-date=16 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616124210/https://zeri.ai/qyteterim-zverneci-ngre-peshe-rrjetin-reagim-ne-bllok-i-vip-ave-shqiptare-shqiperia-nuk-eshte-ne-shitje-mos-e-prekni-ven-i243296|archive-date=16 qershor 2026|language=sq|date=1 qershor 2026|url-status=live}}</ref> *[[Olta Gixhari]]<ref name="Zëri"/> *Isli Islami<ref name="SHQVP">{{cite web|work=Shqiptarja|title=Mijëra qytetarë në shesh, VIP-at e ekranit solidarizohen me çështjen e Zvërnecit|url=https://www.panorama.com.al/fotot-mijera-qytetare-ne-shesh-vip-at-e-ekranit-solidarizohen-me-ceshtjen-e-zvernecit/|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617105714/https://www.panorama.com.al/fotot-mijera-qytetare-ne-shesh-vip-at-e-ekranit-solidarizohen-me-ceshtjen-e-zvernecit/|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=3 qershor 2026|url-status=live}}</ref> *[[Ermonela Jaho]]<ref>{{cite web|work=Dosja|title=Ermonela Jaho mbështet protestën për Zvërnecin, shpërndan pamjet në rrjetet sociale|url=https://dosja.al/art-argetim/ermonela-jaho-mbeshtet-protesten-per-zvernecin-shperndan-pamjet-ne-r-i498202|access-date=16 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616135006/https://dosja.al/art-argetim/ermonela-jaho-mbeshtet-protesten-per-zvernecin-shperndan-pamjet-ne-r-i498202|archive-date=16 qershor 2026|language=sq|date=1 qershor 2026|url-status=live}}</ref> *Dea Mishel Hoxha<ref name="Zëri"/> *Rizarta Hoxha<ref name="SHQVP"/> *[[Marjana Koçeku]]<ref>{{Cite web|date=2026-06-15|title=After leaving the SP, "Neomalsorja" supports the protests; posts the flamingo symbol|url=https://pamfleti.net/politike/pas-largimit-nga-ps-neomalesorja-mbeshtet-protestat-poston-simbolin-e-f-i340545|access-date=2026-06-16|website=Pamfleti|language=en}}</ref> *[[Jonida Maliqi]]<ref name="PAN66"/> *[[Mehdi Malkaj]]<ref>{{cite web|work=Shqiptarja|title='Shqipëria nuk është në shitje', Aktori Medi Malkaj flet nga protesta: Atdheu është pronë e shqiptarëve|url=https://shqiptarja.com/lajm/shqiperia-nuk-eshte-ne-shitje-aktori-medi-malkaj-flet-nga-protesta-atdheu-eshte-prone-e-shqiptareve|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617115059/https://shqiptarja.com/lajm/shqiperia-nuk-eshte-ne-shitje-aktori-medi-malkaj-flet-nga-protesta-atdheu-eshte-prone-e-shqiptareve|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=5 qershor 2026|url-status=live}}</ref> *[[Sonila Meço]] *[[Kim Mehmeti]]<ref>{{cite web|work=Shqiptarja|title=Kim Mehmeti mbështet protestat në Tiranë: Ju jeni heronjtë e mi|url=https://shqiptarja.com/lajm/kim-mehmeti-mbwshtet-protestat-nw-tiranw-ju-jeni-heronjte-e-mi|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617135456/https://shqiptarja.com/lajm/kim-mehmeti-mbwshtet-protestat-nw-tiranw-ju-jeni-heronjte-e-mi|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=10 qershor 2026|url-status=live}}</ref> *[[Dojna Mema]]<ref>{{cite web|work=Shqiptarja|title='Shpresa e një Shqipërie të re!' Moderatorja e 'Piranjave' në Syri Tv thirrje protestuesve: Nuk luajmë investimesh me të ardhmen!|url=https://shqiptarja.com/lajm/shpresa-e-nje-shqiperie-te-re-dojna-mema-protestuesve-nuk-luajme-investimesh-me-te-ardhmen|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617124637/https://shqiptarja.com/lajm/shpresa-e-nje-shqiperie-te-re-dojna-mema-protestuesve-nuk-luajme-investimesh-me-te-ardhmen|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=8 qershor 2026|url-status=live}}</ref> *Dorina Mema<ref name="SHQVP"/> *Fjoralba Ponari<ref name="Zëri"/> *[[Bernie Sanders]]<ref>{{cite web|publisher=Euronews Albania|title=Protestat kundër projektit në Zvërnec, reagon senatori demokrat Bernie Sanders: Shikoni oligarkinë globale në Shqipëri|url=https://euronews.al/protestat-kunder-projektit-ne-zvernec-reagon-senatori-demokrat-bernie-sanders-shikoni-oligarkine-globale-ne-shqiperi/|access-date=16 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616122532/https://euronews.al/protestat-kunder-projektit-ne-zvernec-reagon-senatori-demokrat-bernie-sanders-shikoni-oligarkine-globale-ne-shqiperi/|archive-date=16 qershor 2026|language=sq|date=9 qershor 2026|url-status=live}}</ref> *Gerta Shino *[[Shkodra Elektronike]]<ref>{{cite web|work=BalkanWeb|title='Një shok na thotë që këtë mrekulli s’e ka pa kurrë', 'Shkodra Elektronike' i bashkohet revoltës për Zvërnecin: Edhe na po çohena!|url=https://www.balkanweb.com/nje-shok-na-thote-qe-kete-mrekulli-se-ka-pa-kurre-shkodra-elektronike-i-bashkohet-revoltes-per-zvernecin-edhe-na-po-cohena/#gsc.tab=0|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605170236/https://www.balkanweb.com/nje-shok-na-thote-qe-kete-mrekulli-se-ka-pa-kurre-shkodra-elektronike-i-bashkohet-revoltes-per-zvernecin-edhe-na-po-cohena/#gsc.tab=0|archive-date=5 qershor 2026|language=sq|date=4 qershor 2026|url-status=live}}</ref> *[[Alban Skënderaj]]<ref name="Zëri"/> *Viola Spiro<ref name="SHQVP"/> *[[Tayna]]<ref name="Zëri"/> *Visjan Ukcenaj<ref name="PAN66"/> *Dea Vieri<ref name="SHQVP"/> *[[Lea Ypi]]<ref>{{cite web|publisher=Euronews Albania|title=Lea Ypi reagon për protestat kundër projektit në Zvërnec, shkrimi në median ndërkombëtare|url=https://euronews.al/lea-ypi-reagon-per-protestat-kunder-projektit-ne-zvernec-shkrimi-ne-median-nderkombetare/|access-date=16 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616121939/https://euronews.al/lea-ypi-reagon-per-protestat-kunder-projektit-ne-zvernec-shkrimi-ne-median-nderkombetare/|archive-date=16 qershor 2026|language=sq|date=8 qershor 2026|url-status=live}}</ref> {{div col end}} === Reagime të tjera === Protestave në Shqipëri iu bashkuan gjithashtu turistë të huaj, të cilët shprehën solidaritet me demonstruesit.<ref>{{cite web|work=Syri|title='Përvojë transformuese': Si po i përqafojnë turistët e huaj protestat në Shqipëri|url=https://www.syri.net/amp/index.php?id=894804|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617094703/https://www.syri.net/amp/index.php?id=894804|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=9 qershor 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Euronews Albania|title=Turistët nga Holanda mbështesin protestën në Korçë: Të rinjtë duhet të rrinë në Shqipëri|url=https://euronews.al/turistet-nga-holanda-mbeshtesin-protesten-ne-korce-te-rinjte-duhet-te-rrine-ne-shqiperi/|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617094617/https://euronews.al/turistet-nga-holanda-mbeshtesin-protesten-ne-korce-te-rinjte-duhet-te-rrine-ne-shqiperi/|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=16 qershor 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|work=BalkanWeb|title=Turistët e huaj në solidaritet me protestën/ Mbajnë në duar flamurin shqiptar dhe flamingo|url=https://www.balkanweb.com/live-turistet-e-huaj-ne-solidaritet-me-protesten-mbajne-ne-duar-flamurin-shqiptar-dhe-flamingo/#gsc.tab=0|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617094954/https://www.balkanweb.com/live-turistet-e-huaj-ne-solidaritet-me-protesten-mbajne-ne-duar-flamurin-shqiptar-dhe-flamingo/#gsc.tab=0|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=16 qershor 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|work=BalkanWeb|title='Rama dorëhiqu'/ Turistët e huaj mbështesin protestën në Tiranë: Menduan se mund t’ju blejnë, por gabuan! Qëndroni të bashkuar, shqiptarë vazhdoni kështu…|url=https://www.balkanweb.com/rama-dorehiqu-turistet-e-huaj-mbeshtesin-protesten-ne-tirane-menduan-se-mund-tju-blejne-por-gabuan-qendroni-te-bashkuar-shqiptare-vazhdoni-keshtu/#gsc.tab=0|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617094955/https://www.balkanweb.com/rama-dorehiqu-turistet-e-huaj-mbeshtesin-protesten-ne-tirane-menduan-se-mund-tju-blejne-por-gabuan-qendroni-te-bashkuar-shqiptare-vazhdoni-keshtu/#gsc.tab=0|archive-date=17 qershor 2026|language=sq|date=7 qershor 2026|url-status=live}}</ref> Këngëtarja amerikane [[Katy Perry]] tërhoqi vëmendje në rrjetet sociale pasi postoi komentin "Delulu island" nën një video ku Ivanka Trump diskutonte një projekt të propozuar zhvillimi turistik në ishullin e Sazanit.<ref>{{cite web|last=Karabeci|first=Marisa|publisher=[[Top Albania Radio]]|title=Projekti i Ivanka Trump në ishullin e Sazanit, reagon këngëtarja e njohur botërore: 'Delulu…'|url=https://www.topalbaniaradio.com/projekti-i-ivanka-trump-ne-ishullin-e-sazanit-reagon-kengetarja-e-njohur-boterore-delulu/|access-date=16 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260616125513/https://www.topalbaniaradio.com/projekti-i-ivanka-trump-ne-ishullin-e-sazanit-reagon-kengetarja-e-njohur-boterore-delulu/|archive-date=16 qershor 2026|language=sq|date=5 qershor 2026|url-status=live}}</ref> Një fotografi e protestuesve në Tiranë gjatë demonstratave në vazhdim u përzgjodh nga ''The Guardian'' si një nga "fotot e ditës".<ref>{{cite web|last=Hecimovic|first=Arnel|work=The Guardian|title=Bosphorus dolphins and a wakeboarder in a storm ditch: photos of the day – Thursday|url=https://www.theguardian.com/news/gallery/2026/jun/11/bosphorus-dolphins-and-a-wakeboarder-in-a-storm-ditch-photos-of-the-day-thursday|access-date=17 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260611160809/https://www.theguardian.com/news/gallery/2026/jun/11/bosphorus-dolphins-and-a-wakeboarder-in-a-storm-ditch-photos-of-the-day-thursday|archive-date=11 qershor 2026|date=11 June 2026|url-status=live|language=en}}</ref> == Shih edhe == * [[Problemet mjedisore në Shqipëri]] == Shënime == {{reflist|group=lower-alpha}} == Referime == {{reflist|3}} {{DEFAULTSORT:Protestat e Zvernecit 2026}} [[Kategoria:2026 në marrëdhëniet ndërkombëtare|Zvërnec]] [[Kategoria:Protesta në Shqipëri]] [[Kategoria:Historia e Vlorës]] [[Kategoria:Edi Rama]] [[Kategoria:Komplekse turistike në Shqipëri]] 32cwdqa6q4uc3p6m8a719423ycc30oo 0 401402 3028796 3006329 2026-08-31T14:30:39Z Velocitas34 161876 /* Sturm Graz */ 3028796 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Ronald Gërçaliu | image = SC Wiener Neustadt vs. SCR Altach 20141206 (034).jpg | upright = | caption = Gërçaliu duke luajtur me [[Rheindorf Altach]] në 2014 | full_name = | birth_date = {{birth date and age|12|2|1986|df=yes}} | birth_place = [[Tiranë]], [[Republika Popullore e Shqipërisë|Shqipëri]] | height = 1.81 m | position = [[Mbrojtës (futboll)|Mbrojtës i majtë]] | youthyears1 = 1995–1997 | youthclubs1 = [[KF Partizani Tirana|Partizani]] | youthyears2 = 1998–2004 | youthclubs2 = [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] | years1 = 2004–2006 | clubs1 = [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] | caps1 = 46 | goals1 = 0 | years2 = 2006–2009 | clubs2 = [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] | caps2 = 25 | goals2 = 0 | years3 = 2006 | clubs3 = → [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] (huazim) | caps3 = 12 | goals3 = 0 | years4 = 2007–2008 | clubs4 = → [[FK Austria Wien|Austria Wien]] (huazim) | caps4 = 43 | goals4 = 1 | years6 = 2009–2010 | clubs6 = [[SC Wiener Neustadt|Wiener Neustadt]] | caps6 = 24 | goals6 = 0 | years7 = 2010–2012 | clubs7 = [[FC Ingolstadt 04|Ingolstadt 04]] | caps7 = 4 | goals7 = 0 | years8 = 2012 | clubs8 = [[ŁKS Łódź]] | caps8 = 12 | goals8 = 1 | years9 = 2012–2014 | clubs9 = [[FC Erzgebirge Aue|Erzgebirge Aue]] | caps9 = 9 | goals9 = 0 | years10 = 2014 | clubs10 = [[FC Universitatea Cluj|Universitatea Cluj]] | caps10 = 8 | goals10 = 0 | years11 = 2014–2015 | clubs11 = [[SC Rheindorf Altach|Rheindorf Altach]] | caps11 = 17 | goals11 = 0 | years12 = 2015–2016 | clubs12 = [[KF Tirana|Tirana]] | caps12 = 24 | goals12 = 0 | years13 = 2017–2019 | clubs13 = Schwaz | caps13 = 56 | goals13 = 8 | years14 = 2019–2020 | clubs14 = Imst | caps14 = 13 | goals14 = 1 | years15 = 2020–2025 | clubs15 = [[FC Kufstein|Kufstein]] | caps15 = 115 | goals15 = 14 | nationalyears1 = 2005–2008 | nationalteam1 = [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austria]] | nationalcaps1 = 14 | nationalgoals1 = 0 | pcupdate = 31 maj 2026 | ntupdate = 31 maj 2026 }} '''Ronald Gërçaliu''' (i lindur si '''Ronald Metani''' më 12 shkurt 1986 në [[Tiranë]]) është një ish-futbollist profesionist austriak me origjinë shqiptare, i cili gjatë karrierës së tij ka luajtur si mbrojtës i majtë.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/ronald-gercaliu/profil/spieler/15308|title=Ronald Gërçaliu - Player profile|language=en|publisher=Transfermarkt|access-date=31 maj 2026}}</ref> Gërçaliu e filloi rrugëtimin e tij në futboll me akademinë e [[FK Partizani Tirana|Partizanit]], përpara se të zhvendosej në Austri kur ishte 11 vjeç, ku vazhdoi formimin e tij te [[SK Sturm Graz]].<ref name=":0">{{cite web|url=https://kurier.at/sport/fussball/ex-fussball-teamspieler-ronald-gercaliu-fuer-viele-war-ich-nur-der-albaner/165.540.303|title=Ex-Teamspieler Ronald Gercaliu: "Für viele war ich nur der Albaner"|language=de|publisher=Kurier|date=27 nëntor 2015|access-date=31 maj 2026}}</ref> Ai u thirr për herë të parë në [[Kombëtarja austriake e futbollit|Kombëtaren e Austrisë]] në vitin 2005 nga trajneri [[Hans Krankl]], duke përfaqësuar më pas Austrinë në nivel ndërkombëtar dhe duke qenë pjesë e skuadrës së zgjeruar për [[Kampionati Evropian i Futbollit 2008|Euro 2008]].<ref>{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Expand_ID=106&Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu|language=de|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|archive-date=19 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250419232617/http://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894&Expand_ID=106|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.kicker.de/ronald-gercaliu/spieler|title=Ronald Gercaliu|language=de|publisher=Kicker|access-date=31 maj 2026}}</ref> Gjatë karrierës së tij, Gërçaliu ka luajtur për klube të njohura si [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]], [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] dhe [[FK Austria Wien|Austria Wien]], ndërsa jashtë Austrisë ka luajtur për [[FC Ingolstadt 04|FC Ingolstadt]], [[ŁKS Łódź]], [[FC Erzgebirge Aue|Erzgebirge Aue]] dhe [[Universitatea Cluj]]. Në vitin 2015, ai u rikthye në Shqipëri për të luajtur me [[KF Tirana|Tiranën]], duke deklaruar se dëshironte ta përfundonte karrierën në vendlindjen e tij.<ref>{{cite web|url=https://gazeta-shqip.com/sport/tirana-nis-te-levize-ne-merkato/|title=Tirana nis të lëvizë në merkato|language=sq|publisher=Gazeta Shqip|date=27 qershor 2015|access-date=31 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.balkanweb.com/en/Gercaliu--I-was-not-the-millionaire-of-Tirana--here-is-the-truth-about-fines/|title=Gërçaliu: Nuk isha milioneri i Tiranës, ja e vërteta e gjobave|language=sq|publisher=BalkanWeb|access-date=31 maj 2026}}</ref> Pas largimit nga Tirana, ai e vazhdoi karrierën e tij në nivele të ndryshme në Austri, përfshirë edhe skuadrat [[SC Schwaz]], [[SC Imst]] dhe [[FC Kufstein]].<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/ronald-gercaliu/profil/spieler/15308|title=Ronald Gërçaliu - Player profile|language=en|publisher=Transfermarkt|access-date=31 maj 2026}}</ref> == Jeta e hershme == Ronald Gërçaliu lindi më 12 shkurt 1986 në [[Tiranë]], Shqipëri, me emrin Ronald Metani.<ref name=":0" /> Ai e filloi rrugëtimin e tij sportiv në moshën nëntëvjeçare, kur u bë pjesë e sektorit të të rinjve të [[FK Partizani Tirana|Partizanit]], ku u stërvit nga viti 1995 deri në 1997.<ref>{{cite web|url=https://www.90minut.pl/kariera.php?id=20819|title=Ronald Gërçaliu|language=pl|publisher=90minut.pl|access-date=31 maj 2026|archive-date=29 maj 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529013051/http://www.90minut.pl/kariera.php?id=20819|url-status=dead}}</ref> Në vitin 1997, në moshën 11-vjeçare, ai u zhvendos në Austri dhe u vendos në [[Grac]]. Aty u birësua nga tezja e tij, e cila ia ndryshoi mbiemrin nga Metani në Gërçaliu. Në gusht 1998, ai iu bashkua akademisë së klubit austriak [[SK Sturm Graz]].<ref name=":0" /> == Karriera e klubit == === SK Sturm Graz === Gërçaliu nisi hapat e tij të parë të futbollit në shkallët e moshave të [[SK Sturm Graz]], ku u zhvillua përgjatë periudhës 1998–2004. Ai u promovua gradualisht në ekipin e parë gjatë sezonit 2003–04, duke bërë debutimin e tij zyrtar në [[Bundesliga Austriake|Bundesligën Austriake]] më 21 shkurt 2004 kundër [[SV Mattersburg]].<ref>{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu - Spiele|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|language=de}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.weltfussball.at/spieler_profil/ronald-gercaliu/|title=Ronald Gercaliu » Vereinsspiele|publisher=Weltfussball|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref> Në sezonin 2004–05, Gërçaliu paraqitej më shumë në skuadrën e parë dhe u aktivizua rregullisht në mbrojtjen e majtë, duke shfaqur aftësi teknike dhe inkursione sulmuese në krah. Një nga paraqitjet e tij më të hershme të dukshme erdhi në ndeshjen kundër [[SK Rapid Wien]] më 31 tetor 2004, ku ai u aktivizua si titullar dhe Sturm humbi 2–0 në Gerhard-Hanappi-Stadion, me një autogol të tij në minutën e 67-të.<ref>{{cite web|url=https://www.weltfussball.at/spielbericht/bundesliga-2004-2005-rapid-wien-sturm-graz/|title=Rapid Wien vs Sturm Graz 2:0|publisher=Weltfussball|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rapidarchiv.at/spiele/2005.html|title=Rapid - Sturm Graz 2:0 (31.10.2004)|publisher=RapidArchiv|access-date=31 maj 2026|lang=de|archive-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718042036/https://rapidarchiv.at/spiele/2005.html|url-status=dead}}</ref> Në të njëjtën periudhë ai ishte pjesë edhe e ndeshjeve të tjera të kampionatit, përfshirë barazimin 0–0 kundër [[FC Red Bull Salzburg]] dhe humbjen 4–1 ndaj Rapid Wien në nëntor 2004, ku vazhdoi të përdorej si opsion i rregullt në formacionin e Sturm Graz.<ref>{{cite web|url=https://www.rapidarchiv.at/spiele/2005.html|title=Bundesliga 2004–05 matches|publisher=RapidArchiv|access-date=31 maj 2026|lang=de|archive-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718042036/https://rapidarchiv.at/spiele/2005.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.weltfussball.at/team_einsaetze/sturm-graz/aut-bundesliga-2004-2005/|title=Sturm Graz » Einsätze Bundesliga 2004/2005|publisher=Weltfussball|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref> Gjatë sezonit 2004–05, ai u konsolidua si një nga mbrojtësit e rinj më të përdorur të klubit, duke regjistruar gjithsej 25 paraqitje në kampionat gjatë këtij edicioni.<ref>{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|language=de}}</ref> Formati i tij i mirë në nivel klubi bëri që ai të merrte ftesën e parë nga kombëtarja austriake në gusht 2005 nga trajneri [[Hans Krankl]].<ref>{{cite web|url=https://www.oefb.at/oefb/Spieler/Nationalteam-Karriere/705295?spieler=Ronald+Gercaliu|title=Ronald Gërçaliu - ÖFB Nationalteam|publisher=ÖFB|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref> Në pjesën e parë të sezonit 2005–06, ai regjistroi 21 paraqitje të tjera në kampionat pa shënuar gol.<ref>{{cite web|url=https://www.weltfussball.at/team_einsaetze/sturm-graz/aut-bundesliga-2005-2006/|title=Sturm Graz » Einsätze Bundesliga 2005/2006|publisher=Weltfussball|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref> Më 1 janar 2006, pas interesimit nga klube më të mëdha në Austri si [[FC Red Bull Salzburg]], Gërçaliu u largua nga [[SK Sturm Graz]] gjatë afatit kalimtar dimëror, duke përmbyllur periudhën e tij të parë te klubi me një total prej 46 ndeshjesh kampionati.<ref>{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|language=de|archive-date=18 shkurt 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260218093754/https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|url-status=dead}}</ref> === Red Bull Salzburg === Në janar 2006, Gërçaliu u transferua te [[FC Red Bull Salzburg]] nga [[SK Sturm Graz]], në një marrëveshje të përfunduar gjatë afatit kalimtar dimëror, si pjesë e rindërtimit të skuadrës nga klubi austriak.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/red-bull-salzburg/transfers/verein/409/saison_id/2006|title=FC Red Bull Salzburg Transfers 2005–06|publisher=Transfermarkt|access-date=31 maj 2026|lang=en}}</ref> Gjatë gjysmës së dytë të sezonit 2005–06, ai pati pak hapësirë në ekipin e parë, duke u aktivizuar vetëm në pak ndeshje të kampionatit. Paralelisht, ai luajti edhe për [[FC Red Bull Salzburg Juniors|RB Salzburg Amateure]], ku u aktivizua në Regionalliga për të mbajtur ritmin e garave dhe për të fituar minuta loje në sistemin e klubit.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/red-bull-juniors-salzburg/startseite/verein/6227/saison_id/2006|title=RB Salzburg Juniors Squad 2006–07|publisher=Transfermarkt|access-date=31 maj 2026|lang=en}}</ref> Në verën e vitit 2006, Gërçaliu u përfshi në një situatë të paqëndrueshme transferimi, pasi një kalim i mundshëm te [[Leeds United]] në Angli dështoi pas provave dhe negociatave që nuk u finalizuan me marrëveshje. Pas dështimit të transferimit, dhe duke mos gjetur hapësirë të rregullt te Salzburg, ai u rikthye te [[SK Sturm Graz]] në formë huazimi për gjysmën e parë të sezonit 2006–07, ku rifitoi minuta të rëndësishme në kampionatin austriak.<ref>{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|lang=de|archive-date=18 shkurt 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260218093754/https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|url-status=dead}}</ref> ==== Rikthimi tek Sturm Graz ==== ==== Huazimi tek Austria Wien ==== ==== Rikthimi tek Red Bull Salzburg ==== === Wiener Neustadt === === Ingolstadt 04 === === Erzgebirge Aue === === Universitatea Cluj === === Rheindorf Altach === === Tirana === === Vitet më vonë === == Karriera ndërkombëtare == == Jeta personale == == Statistikat == === Klub === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|Sezoni !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Liga !colspan="2"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Europa !colspan="2"|Total |- !Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola |- |rowspan="1"| 2003–04 || rowspan="3" | [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] || rowspan="3" | [[Bundesliga Austriake]] ||1||0||0||0||-||-||1||0 |- |rowspan="1"| 2004–05 ||24||0||1||0||-||-||25||0 |- |rowspan="1"| 2005–06 ||21||0||3||0||-||-||24||0 |- |rowspan="1"| 2006–07 ||rowspan="1"| [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] (huazim) ||rowspan="1"| [[Bundesliga Austriake]] ||12||0||1||0||-||-||13||0 |- !colspan="3" valign="center"|Total me Sturm Graz !58!!0!!5!!0!!0!!0!!63!!0 |- |rowspan="1"| 2005–06 || rowspan="2" | [[FC Red Bull Salzburg|RB Salzburg]] || rowspan="2" | [[Bundesliga Austriake]] ||2||0||1||0||-||-||3||0 |- | rowspan="1" | 2008–09 ||23||0||2||0||4||0||29||0 |- ! colspan="3" valign="center" |Total me RB Salzburg !25 !0 !3 !0 !4 !0 !32 !0 |- | rowspan="1" | 2006–07 || rowspan="2" | [[FK Austria Wien|Austria Wien]] (huazim) || rowspan="2" | [[Bundesliga Austriake]] ||15||0||1||0||-||-||16||0 |- | rowspan="1" | 2007–08 ||28||1||2||0||4||0||34||1 |- ! colspan="3" valign="center" |Total me Asutria Vjena !43 !1 !3 !0 !4 !0 !32 !0 |- | rowspan="1" | 2009–10 || rowspan="1" | [[SC Wiener Neustadt|Wiener Neustadt]] || rowspan="1" | [[Bundesliga Austriake]] ||24||0||3||0||-||-||27||0 |- | rowspan="1" | 2010–11 || rowspan="1" | [[FC Ingolstadt 04|Ingolstadt 04]] || rowspan="1" | [[2. Bundesliga]] ||4||0||1||0||-||-||5||0 |- |rowspan="1"| 2011–12 ||rowspan="1"| [[ŁKS Łódź]] ||rowspan="1"| [[Ekstraklasa]] ||12||1||-||-||-||-||12||1 |- |rowspan="1"| 2012–13 ||rowspan="1"| [[FC Erzgebirge Aue|Erzgebirge Aue]] ||rowspan="1"| [[2. Bundesliga]] ||9||0||1||0||-||-||10||0 |- |rowspan="1"| 2013–14 ||rowspan="1"| [[Universitatea Cluj]] ||rowspan="1"| [[Liga I]] ||8||0||-||-||-||-||8||0 |- |rowspan="1"| 2014–15 ||rowspan="1"| [[SC Rheindorf Altach|Rheindorf Altach]] ||rowspan="1"| [[Bundesliga Austriake]] ||17||0||1||0||-||-||18||0 |- |rowspan="1"| 2015–16 ||rowspan="1"| [[KF Tirana]] ||rowspan="1"| [[Kategoria Superiore]] ||24||0||2||0||-||-||26||0 |- ! colspan="3" | Karriera në total !224!!2!!19!!0!!8!!0!!251!!2 |} === Kombëtarja === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="3" |[[Kombëtarja austriake e futbollit|Kombëtarja austriake]] |- !Viti !Ndeshje !Gola |- |2005 |3 |0 |- |2006 |1 |0 |- |2007 |5 |0 |- |2008 |5 |0 |- |2009 |0 |0 |- !Total !14 !0 |} == Nderime == == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894 Profili i lojtarit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260218093754/https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894 |date=18 shkurt 2026 }} tek Austria Archiv {{in lang|de}} * {{NFT player|12053}} {{DEFAULTSORT:Gërcaliu, Roland}} [[Kategoria:Lindje 1986]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në FK Austria Wien]] [[Kategoria:Futbollistë në Bundesliga Austriake]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren austriake]] [[Kategoria:Futbollistë në SK Sturm Graz]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Red Bull Salzburg]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Ingolstadt 04]] [[Kategoria:Futbollistë në ŁKS Łódź]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Erzgebirge Aue]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Universitatea Cluj]] [[Kategoria:Futbollistë në SC Rheindorf Altach]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në Ekstraklasa]] [[Kategoria:Futbollistë në 2. Bundesliga]] [[Kategoria:Futbollistë në Liga I]] [[Kategoria:Futbollistë në Kategoria Superiore]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2008]] [[Kategoria:Austriakë me prejardhje shqiptare]] pigvq8910r9z9m5yr0tcye91gxqbgf9 3028811 3028796 2026-08-31T14:47:29Z Velocitas34 161876 /* Red Bull Salzburg */ 3028811 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Ronald Gërçaliu | image = SC Wiener Neustadt vs. SCR Altach 20141206 (034).jpg | upright = | caption = Gërçaliu duke luajtur me [[Rheindorf Altach]] në 2014 | full_name = | birth_date = {{birth date and age|12|2|1986|df=yes}} | birth_place = [[Tiranë]], [[Republika Popullore e Shqipërisë|Shqipëri]] | height = 1.81 m | position = [[Mbrojtës (futboll)|Mbrojtës i majtë]] | youthyears1 = 1995–1997 | youthclubs1 = [[KF Partizani Tirana|Partizani]] | youthyears2 = 1998–2004 | youthclubs2 = [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] | years1 = 2004–2006 | clubs1 = [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] | caps1 = 46 | goals1 = 0 | years2 = 2006–2009 | clubs2 = [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] | caps2 = 25 | goals2 = 0 | years3 = 2006 | clubs3 = → [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] (huazim) | caps3 = 12 | goals3 = 0 | years4 = 2007–2008 | clubs4 = → [[FK Austria Wien|Austria Wien]] (huazim) | caps4 = 43 | goals4 = 1 | years6 = 2009–2010 | clubs6 = [[SC Wiener Neustadt|Wiener Neustadt]] | caps6 = 24 | goals6 = 0 | years7 = 2010–2012 | clubs7 = [[FC Ingolstadt 04|Ingolstadt 04]] | caps7 = 4 | goals7 = 0 | years8 = 2012 | clubs8 = [[ŁKS Łódź]] | caps8 = 12 | goals8 = 1 | years9 = 2012–2014 | clubs9 = [[FC Erzgebirge Aue|Erzgebirge Aue]] | caps9 = 9 | goals9 = 0 | years10 = 2014 | clubs10 = [[FC Universitatea Cluj|Universitatea Cluj]] | caps10 = 8 | goals10 = 0 | years11 = 2014–2015 | clubs11 = [[SC Rheindorf Altach|Rheindorf Altach]] | caps11 = 17 | goals11 = 0 | years12 = 2015–2016 | clubs12 = [[KF Tirana|Tirana]] | caps12 = 24 | goals12 = 0 | years13 = 2017–2019 | clubs13 = Schwaz | caps13 = 56 | goals13 = 8 | years14 = 2019–2020 | clubs14 = Imst | caps14 = 13 | goals14 = 1 | years15 = 2020–2025 | clubs15 = [[FC Kufstein|Kufstein]] | caps15 = 115 | goals15 = 14 | nationalyears1 = 2005–2008 | nationalteam1 = [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austria]] | nationalcaps1 = 14 | nationalgoals1 = 0 | pcupdate = 31 maj 2026 | ntupdate = 31 maj 2026 }} '''Ronald Gërçaliu''' (i lindur si '''Ronald Metani''' më 12 shkurt 1986 në [[Tiranë]]) është një ish-futbollist profesionist austriak me origjinë shqiptare, i cili gjatë karrierës së tij ka luajtur si mbrojtës i majtë.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/ronald-gercaliu/profil/spieler/15308|title=Ronald Gërçaliu - Player profile|language=en|publisher=Transfermarkt|access-date=31 maj 2026}}</ref> Gërçaliu e filloi rrugëtimin e tij në futboll me akademinë e [[FK Partizani Tirana|Partizanit]], përpara se të zhvendosej në Austri kur ishte 11 vjeç, ku vazhdoi formimin e tij te [[SK Sturm Graz]].<ref name=":0">{{cite web|url=https://kurier.at/sport/fussball/ex-fussball-teamspieler-ronald-gercaliu-fuer-viele-war-ich-nur-der-albaner/165.540.303|title=Ex-Teamspieler Ronald Gercaliu: "Für viele war ich nur der Albaner"|language=de|publisher=Kurier|date=27 nëntor 2015|access-date=31 maj 2026}}</ref> Ai u thirr për herë të parë në [[Kombëtarja austriake e futbollit|Kombëtaren e Austrisë]] në vitin 2005 nga trajneri [[Hans Krankl]], duke përfaqësuar më pas Austrinë në nivel ndërkombëtar dhe duke qenë pjesë e skuadrës së zgjeruar për [[Kampionati Evropian i Futbollit 2008|Euro 2008]].<ref>{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Expand_ID=106&Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu|language=de|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|archive-date=19 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250419232617/http://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894&Expand_ID=106|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.kicker.de/ronald-gercaliu/spieler|title=Ronald Gercaliu|language=de|publisher=Kicker|access-date=31 maj 2026}}</ref> Gjatë karrierës së tij, Gërçaliu ka luajtur për klube të njohura si [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]], [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] dhe [[FK Austria Wien|Austria Wien]], ndërsa jashtë Austrisë ka luajtur për [[FC Ingolstadt 04|FC Ingolstadt]], [[ŁKS Łódź]], [[FC Erzgebirge Aue|Erzgebirge Aue]] dhe [[Universitatea Cluj]]. Në vitin 2015, ai u rikthye në Shqipëri për të luajtur me [[KF Tirana|Tiranën]], duke deklaruar se dëshironte ta përfundonte karrierën në vendlindjen e tij.<ref>{{cite web|url=https://gazeta-shqip.com/sport/tirana-nis-te-levize-ne-merkato/|title=Tirana nis të lëvizë në merkato|language=sq|publisher=Gazeta Shqip|date=27 qershor 2015|access-date=31 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.balkanweb.com/en/Gercaliu--I-was-not-the-millionaire-of-Tirana--here-is-the-truth-about-fines/|title=Gërçaliu: Nuk isha milioneri i Tiranës, ja e vërteta e gjobave|language=sq|publisher=BalkanWeb|access-date=31 maj 2026}}</ref> Pas largimit nga Tirana, ai e vazhdoi karrierën e tij në nivele të ndryshme në Austri, përfshirë edhe skuadrat [[SC Schwaz]], [[SC Imst]] dhe [[FC Kufstein]].<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/ronald-gercaliu/profil/spieler/15308|title=Ronald Gërçaliu - Player profile|language=en|publisher=Transfermarkt|access-date=31 maj 2026}}</ref> == Jeta e hershme == Ronald Gërçaliu lindi më 12 shkurt 1986 në [[Tiranë]], Shqipëri, me emrin Ronald Metani.<ref name=":0" /> Ai e filloi rrugëtimin e tij sportiv në moshën nëntëvjeçare, kur u bë pjesë e sektorit të të rinjve të [[FK Partizani Tirana|Partizanit]], ku u stërvit nga viti 1995 deri në 1997.<ref>{{cite web|url=https://www.90minut.pl/kariera.php?id=20819|title=Ronald Gërçaliu|language=pl|publisher=90minut.pl|access-date=31 maj 2026|archive-date=29 maj 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529013051/http://www.90minut.pl/kariera.php?id=20819|url-status=dead}}</ref> Në vitin 1997, në moshën 11-vjeçare, ai u zhvendos në Austri dhe u vendos në [[Grac]]. Aty u birësua nga tezja e tij, e cila ia ndryshoi mbiemrin nga Metani në Gërçaliu. Në gusht 1998, ai iu bashkua akademisë së klubit austriak [[SK Sturm Graz]].<ref name=":0" /> == Karriera e klubit == === SK Sturm Graz === Gërçaliu nisi hapat e tij të parë të futbollit në shkallët e moshave të [[SK Sturm Graz]], ku u zhvillua përgjatë periudhës 1998–2004. Ai u promovua gradualisht në ekipin e parë gjatë sezonit 2003–04, duke bërë debutimin e tij zyrtar në [[Bundesliga Austriake|Bundesligën Austriake]] më 21 shkurt 2004 kundër [[SV Mattersburg]].<ref>{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu - Spiele|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|language=de}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.weltfussball.at/spieler_profil/ronald-gercaliu/|title=Ronald Gercaliu » Vereinsspiele|publisher=Weltfussball|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref> Në sezonin 2004–05, Gërçaliu paraqitej më shumë në skuadrën e parë dhe u aktivizua rregullisht në mbrojtjen e majtë, duke shfaqur aftësi teknike dhe inkursione sulmuese në krah. Një nga paraqitjet e tij më të hershme të dukshme erdhi në ndeshjen kundër [[SK Rapid Wien]] më 31 tetor 2004, ku ai u aktivizua si titullar dhe Sturm humbi 2–0 në Gerhard-Hanappi-Stadion, me një autogol të tij në minutën e 67-të.<ref>{{cite web|url=https://www.weltfussball.at/spielbericht/bundesliga-2004-2005-rapid-wien-sturm-graz/|title=Rapid Wien vs Sturm Graz 2:0|publisher=Weltfussball|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rapidarchiv.at/spiele/2005.html|title=Rapid - Sturm Graz 2:0 (31.10.2004)|publisher=RapidArchiv|access-date=31 maj 2026|lang=de|archive-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718042036/https://rapidarchiv.at/spiele/2005.html|url-status=dead}}</ref> Në të njëjtën periudhë ai ishte pjesë edhe e ndeshjeve të tjera të kampionatit, përfshirë barazimin 0–0 kundër [[FC Red Bull Salzburg]] dhe humbjen 4–1 ndaj Rapid Wien në nëntor 2004, ku vazhdoi të përdorej si opsion i rregullt në formacionin e Sturm Graz.<ref>{{cite web|url=https://www.rapidarchiv.at/spiele/2005.html|title=Bundesliga 2004–05 matches|publisher=RapidArchiv|access-date=31 maj 2026|lang=de|archive-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718042036/https://rapidarchiv.at/spiele/2005.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.weltfussball.at/team_einsaetze/sturm-graz/aut-bundesliga-2004-2005/|title=Sturm Graz » Einsätze Bundesliga 2004/2005|publisher=Weltfussball|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref> Gjatë sezonit 2004–05, ai u konsolidua si një nga mbrojtësit e rinj më të përdorur të klubit, duke regjistruar gjithsej 25 paraqitje në kampionat gjatë këtij edicioni.<ref>{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|language=de}}</ref> Formati i tij i mirë në nivel klubi bëri që ai të merrte ftesën e parë nga kombëtarja austriake në gusht 2005 nga trajneri [[Hans Krankl]].<ref>{{cite web|url=https://www.oefb.at/oefb/Spieler/Nationalteam-Karriere/705295?spieler=Ronald+Gercaliu|title=Ronald Gërçaliu - ÖFB Nationalteam|publisher=ÖFB|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref> Në pjesën e parë të sezonit 2005–06, ai regjistroi 21 paraqitje të tjera në kampionat pa shënuar gol.<ref>{{cite web|url=https://www.weltfussball.at/team_einsaetze/sturm-graz/aut-bundesliga-2005-2006/|title=Sturm Graz » Einsätze Bundesliga 2005/2006|publisher=Weltfussball|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref> Më 1 janar 2006, pas interesimit nga klube më të mëdha në Austri si [[FC Red Bull Salzburg]], Gërçaliu u largua nga [[SK Sturm Graz]] gjatë afatit kalimtar dimëror, duke përmbyllur periudhën e tij të parë te klubi me një total prej 46 ndeshjesh kampionati.<ref>{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|language=de|archive-date=18 shkurt 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260218093754/https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|url-status=dead}}</ref> === Red Bull Salzburg === Në janar 2006, Gërçaliu u transferua te [[FC Red Bull Salzburg]] nga [[SK Sturm Graz]], në një marrëveshje të përfunduar gjatë afatit kalimtar dimëror, si pjesë e rindërtimit të skuadrës nga klubi austriak.<ref name="TransfermarktSalzburg">{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/red-bull-salzburg/transfers/verein/409/saison_id/2006|title=FC Red Bull Salzburg Transfers 2005–06|publisher=Transfermarkt|access-date=31 maj 2026|lang=en}}</ref><ref name="AustriaArchiv">{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|lang=de|archive-date=18 shkurt 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260218093754/https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|url-status=dead}}</ref> Gjatë gjysmës së dytë të sezonit 2005–06, ai pati pak hapësirë në ekipin e parë, duke u aktivizuar vetëm në pak ndeshje të kampionatit. Paraleliisht, ai luajti edhe për [[FC Red Bull Salzburg Juniors|RB Salzburg Amateure]], ku u aktivizua në Regionalliga për të mbajtur ritmin e garave dhe për të fituar minuta loje në sistemin e klubit.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/red-bull-juniors-salzburg/startseite/verein/6227/saison_id/2006|title=RB Salzburg Juniors Squad 2006–07|publisher=Transfermarkt|access-date=31 maj 2026|lang=en}}</ref><ref name="WeltfussballProfile">{{cite web|url=https://www.weltfussball.at/spieler_profil/ronald-gercaliu/|title=Ronald Gercaliu - Vereinsspiele|publisher=Weltfussball|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref> ==== Rikthimi tek Sturm Graz ==== Në gusht 2006, Gërçaliu u rikthye te [[SK Sturm Graz]] në formë huazimi nga [[FC Red Bull Salzburg]] për pjesën e parë të sezonit 2006–07.<ref name="AustriaArchiv" /> Gjatë kësaj periudhe huazimi, ai u rikthye menjëherë si zgjedhje e parë në mbrojtjen e majtë, duke zhvilluar 18 paraqitje në kampionat dhe duke ndihmuar skuadrën të stabilizonte mbrojtjen gjatë muajve të vështirë të fillimit të edicionit.<ref name="WeltfussballProfile" /> Pas përfundimit të periudhës sesionit të vjeshtës në dhjetor 2006, huazimi i tij përfundoi dhe ai u rikthye zyrtarisht te Salzburgu në janar 2007.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/ronald-gercaliu/profil/spieler/16728|title=Ronald Gërçaliu - Player profile|publisher=Transfermarkt|access-date=31 maj 2026|lang=en}}</ref> ==== Huazimi tek Austria Wien ==== Në janar 2007, pasi përfundoi huazimin e tij te Sturm Graz, Gërçaliu u huazua sërish nga Red Bull Salzburg, këtë herë te [[FK Austria Wien]] për pjesën e dytë të sezonit 2006–07.<ref name="GercaliuOfficial" /> Te Austria Wien ai u stabilizua shpejt si titullar në mbrojtjen e majtë, duke zhvilluar 16 ndeshje në [[Bundesliga Austriake|Bundesligën Austriake]]. Ai ishte një nga lojtarët kyç të skuadrës vjollcë që ndihmoi në arritjen e suksesit në [[Kupa e Austrisë|Kupën e Austrisë]] (ÖFB-Cup), ku Austria Wien triumfoi në finale kundër [[SV Mattersburg]] me rezultatin 2–1 më 1 maj 2007.<ref name="GercaliuOfficial" /> Për shkak të paraqitjeve të tija pozitive, huazimi i tij u zgjat edhe për edicionin 2007–08. Gjatë këtij sezoni full, ai u paraqit rregullisht edhe në ndeshjet ndërkombëtare të [[UEFA Cup]], duke luajtur në fazën e grupeve kundër klubeve si [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux]] dhe [[Galatasaray S.K. (futboll)|Galatasaray]].<ref name="GercaliuOfficial" /> Në verën e vitit 2008, pas përfundimit të periudhës së huazimit te klube kryeqytetase, ai përmbylli eksperiencën e tij te Austria Wien me më shumë se 40 ndeshje zyrtare në të gjitha kompeticionet.<ref name="GercaliuOfficial">{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20100626194753/http://www.ronald-gercaliu.com/index.php?id=2029&cat=1&lang=de&level=1 |title=Profil - Ronald Gercaliu |publisher=ronald-gercaliu.com |access-date=31 maj 2026 |lang=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626194753/http://www.ronald-gercaliu.com/index.php?id=2029&cat=1&lang=de&level=1 |archive-date=26 qershor 2010 |url-status=dead}}</ref> ==== Rikthimi tek Red Bull Salzburg ==== Në verën e vitit 2008, pas përfundimit të periudhës së tij të huazimit te Austria Wien, Gërçaliu u rikthye zyrtarisht te [[FC Red Bull Salzburg]] për sezonin 2008–09 nën drejtimin e trajnerit të ri [[Co Adriaanse]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/news-media/news/01cf-0f84dfcc8a1e-b06fc21e480b-1000--austria-ready-to-go-again/ |title=Austria ready to go again |publisher=UEFA |date=8 korrik 2008 |access-date=31 maj 2026 |lang=en}}</ref><ref name="GercaliuOfficial" /> Gjatë këtij edicioni, ai u përfshi si opsion në mbrojtje dhe regjistroi paraqitje si në ndeshjet e [[Bundesliga Austriake|Bundesligës Austriake]], ashtu edhe në kompeticionet evropiane, përfshirë sfidat e [[UEFA Cup]] kundër ekipeve si [[FK Sūduva|Sūduva]] dhe [[Sevilla FC]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/303897--salzburg-vs-suduva/lineups/ |title=History: Salzburg 0-1 Sūduva |publisher=UEFA |access-date=31 maj 2026 |lang=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/red-bull-salzburg-vs-sevilla/teams/5182 |title=Starting Lineups - Salzburg vs Sevilla (02.10.2008) |publisher=Sky Sports |access-date=31 maj 2026 |lang=en}}</ref> Në përfundim të edicionit 2008–09, Gërçaliu u shpall kampion me Red Bull Salzburg kur skuadra siguroi titullin e Bundesligës Austriake, duke përmbyllur kështu periudhën e tij me klubin nga Salzburgu përpara se të transferohej te [[SC Wiener Neustadt]] në verën e vitit 2009.<ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/red-bull-salzburg-vs-sk-rapid-wien/teams/14174 |title=Starting Lineups - Salzburg vs Rapid Wien (22.02.2009) |publisher=Sky Sports |access-date=31 maj 2026 |lang=en}}</ref><ref name="GercaliuOfficial" /> === Wiener Neustadt === === Ingolstadt 04 === === Erzgebirge Aue === === Universitatea Cluj === === Rheindorf Altach === === Tirana === === Vitet më vonë === == Karriera ndërkombëtare == == Jeta personale == == Statistikat == === Klub === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|Sezoni !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Liga !colspan="2"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Europa !colspan="2"|Total |- !Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola |- |rowspan="1"| 2003–04 || rowspan="3" | [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] || rowspan="3" | [[Bundesliga Austriake]] ||1||0||0||0||-||-||1||0 |- |rowspan="1"| 2004–05 ||24||0||1||0||-||-||25||0 |- |rowspan="1"| 2005–06 ||21||0||3||0||-||-||24||0 |- |rowspan="1"| 2006–07 ||rowspan="1"| [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] (huazim) ||rowspan="1"| [[Bundesliga Austriake]] ||12||0||1||0||-||-||13||0 |- !colspan="3" valign="center"|Total me Sturm Graz !58!!0!!5!!0!!0!!0!!63!!0 |- |rowspan="1"| 2005–06 || rowspan="2" | [[FC Red Bull Salzburg|RB Salzburg]] || rowspan="2" | [[Bundesliga Austriake]] ||2||0||1||0||-||-||3||0 |- | rowspan="1" | 2008–09 ||23||0||2||0||4||0||29||0 |- ! colspan="3" valign="center" |Total me RB Salzburg !25 !0 !3 !0 !4 !0 !32 !0 |- | rowspan="1" | 2006–07 || rowspan="2" | [[FK Austria Wien|Austria Wien]] (huazim) || rowspan="2" | [[Bundesliga Austriake]] ||15||0||1||0||-||-||16||0 |- | rowspan="1" | 2007–08 ||28||1||2||0||4||0||34||1 |- ! colspan="3" valign="center" |Total me Asutria Vjena !43 !1 !3 !0 !4 !0 !32 !0 |- | rowspan="1" | 2009–10 || rowspan="1" | [[SC Wiener Neustadt|Wiener Neustadt]] || rowspan="1" | [[Bundesliga Austriake]] ||24||0||3||0||-||-||27||0 |- | rowspan="1" | 2010–11 || rowspan="1" | [[FC Ingolstadt 04|Ingolstadt 04]] || rowspan="1" | [[2. Bundesliga]] ||4||0||1||0||-||-||5||0 |- |rowspan="1"| 2011–12 ||rowspan="1"| [[ŁKS Łódź]] ||rowspan="1"| [[Ekstraklasa]] ||12||1||-||-||-||-||12||1 |- |rowspan="1"| 2012–13 ||rowspan="1"| [[FC Erzgebirge Aue|Erzgebirge Aue]] ||rowspan="1"| [[2. Bundesliga]] ||9||0||1||0||-||-||10||0 |- |rowspan="1"| 2013–14 ||rowspan="1"| [[Universitatea Cluj]] ||rowspan="1"| [[Liga I]] ||8||0||-||-||-||-||8||0 |- |rowspan="1"| 2014–15 ||rowspan="1"| [[SC Rheindorf Altach|Rheindorf Altach]] ||rowspan="1"| [[Bundesliga Austriake]] ||17||0||1||0||-||-||18||0 |- |rowspan="1"| 2015–16 ||rowspan="1"| [[KF Tirana]] ||rowspan="1"| [[Kategoria Superiore]] ||24||0||2||0||-||-||26||0 |- ! colspan="3" | Karriera në total !224!!2!!19!!0!!8!!0!!251!!2 |} === Kombëtarja === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="3" |[[Kombëtarja austriake e futbollit|Kombëtarja austriake]] |- !Viti !Ndeshje !Gola |- |2005 |3 |0 |- |2006 |1 |0 |- |2007 |5 |0 |- |2008 |5 |0 |- |2009 |0 |0 |- !Total !14 !0 |} == Nderime == == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894 Profili i lojtarit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260218093754/https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894 |date=18 shkurt 2026 }} tek Austria Archiv {{in lang|de}} * {{NFT player|12053}} {{DEFAULTSORT:Gërcaliu, Roland}} [[Kategoria:Lindje 1986]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në FK Austria Wien]] [[Kategoria:Futbollistë në Bundesliga Austriake]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren austriake]] [[Kategoria:Futbollistë në SK Sturm Graz]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Red Bull Salzburg]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Ingolstadt 04]] [[Kategoria:Futbollistë në ŁKS Łódź]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Erzgebirge Aue]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Universitatea Cluj]] [[Kategoria:Futbollistë në SC Rheindorf Altach]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në Ekstraklasa]] [[Kategoria:Futbollistë në 2. Bundesliga]] [[Kategoria:Futbollistë në Liga I]] [[Kategoria:Futbollistë në Kategoria Superiore]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2008]] [[Kategoria:Austriakë me prejardhje shqiptare]] fmlnemcn66xoahbat8wos1h3a16yjvb 3028815 3028811 2026-08-31T15:43:08Z Velocitas34 161876 /* Jeta e hershme */ 3028815 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Ronald Gërçaliu | image = SC Wiener Neustadt vs. SCR Altach 20141206 (034).jpg | upright = | caption = Gërçaliu duke luajtur me [[Rheindorf Altach]] në 2014 | full_name = | birth_date = {{birth date and age|12|2|1986|df=yes}} | birth_place = [[Tiranë]], [[Republika Popullore e Shqipërisë|Shqipëri]] | height = 1.81 m | position = [[Mbrojtës (futboll)|Mbrojtës i majtë]] | youthyears1 = 1995–1997 | youthclubs1 = [[KF Partizani Tirana|Partizani]] | youthyears2 = 1998–2004 | youthclubs2 = [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] | years1 = 2004–2006 | clubs1 = [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] | caps1 = 46 | goals1 = 0 | years2 = 2006–2009 | clubs2 = [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] | caps2 = 25 | goals2 = 0 | years3 = 2006 | clubs3 = → [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] (huazim) | caps3 = 12 | goals3 = 0 | years4 = 2007–2008 | clubs4 = → [[FK Austria Wien|Austria Wien]] (huazim) | caps4 = 43 | goals4 = 1 | years6 = 2009–2010 | clubs6 = [[SC Wiener Neustadt|Wiener Neustadt]] | caps6 = 24 | goals6 = 0 | years7 = 2010–2012 | clubs7 = [[FC Ingolstadt 04|Ingolstadt 04]] | caps7 = 4 | goals7 = 0 | years8 = 2012 | clubs8 = [[ŁKS Łódź]] | caps8 = 12 | goals8 = 1 | years9 = 2012–2014 | clubs9 = [[FC Erzgebirge Aue|Erzgebirge Aue]] | caps9 = 9 | goals9 = 0 | years10 = 2014 | clubs10 = [[FC Universitatea Cluj|Universitatea Cluj]] | caps10 = 8 | goals10 = 0 | years11 = 2014–2015 | clubs11 = [[SC Rheindorf Altach|Rheindorf Altach]] | caps11 = 17 | goals11 = 0 | years12 = 2015–2016 | clubs12 = [[KF Tirana|Tirana]] | caps12 = 24 | goals12 = 0 | years13 = 2017–2019 | clubs13 = Schwaz | caps13 = 56 | goals13 = 8 | years14 = 2019–2020 | clubs14 = Imst | caps14 = 13 | goals14 = 1 | years15 = 2020–2025 | clubs15 = [[FC Kufstein|Kufstein]] | caps15 = 115 | goals15 = 14 | nationalyears1 = 2005–2008 | nationalteam1 = [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austria]] | nationalcaps1 = 14 | nationalgoals1 = 0 | pcupdate = 31 maj 2026 | ntupdate = 31 maj 2026 }} '''Ronald Gërçaliu''' (i lindur si '''Ronald Metani''' më 12 shkurt 1986 në [[Tiranë]]) është një ish-futbollist profesionist austriak me origjinë shqiptare, i cili gjatë karrierës së tij ka luajtur si mbrojtës i majtë.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/ronald-gercaliu/profil/spieler/15308|title=Ronald Gërçaliu - Player profile|language=en|publisher=Transfermarkt|access-date=31 maj 2026}}</ref> Gërçaliu e filloi rrugëtimin e tij në futboll me akademinë e [[FK Partizani Tirana|Partizanit]], përpara se të zhvendosej në Austri kur ishte 11 vjeç, ku vazhdoi formimin e tij te [[SK Sturm Graz]].<ref name=":0">{{cite web|url=https://kurier.at/sport/fussball/ex-fussball-teamspieler-ronald-gercaliu-fuer-viele-war-ich-nur-der-albaner/165.540.303|title=Ex-Teamspieler Ronald Gercaliu: "Für viele war ich nur der Albaner"|language=de|publisher=Kurier|date=27 nëntor 2015|access-date=31 maj 2026}}</ref> Ai u thirr për herë të parë në [[Kombëtarja austriake e futbollit|Kombëtaren e Austrisë]] në vitin 2005 nga trajneri [[Hans Krankl]], duke përfaqësuar më pas Austrinë në nivel ndërkombëtar dhe duke qenë pjesë e skuadrës së zgjeruar për [[Kampionati Evropian i Futbollit 2008|Euro 2008]].<ref>{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Expand_ID=106&Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu|language=de|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|archive-date=19 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250419232617/http://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894&Expand_ID=106|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.kicker.de/ronald-gercaliu/spieler|title=Ronald Gercaliu|language=de|publisher=Kicker|access-date=31 maj 2026}}</ref> Gjatë karrierës së tij, Gërçaliu ka luajtur për klube të njohura si [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]], [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] dhe [[FK Austria Wien|Austria Wien]], ndërsa jashtë Austrisë ka luajtur për [[FC Ingolstadt 04|FC Ingolstadt]], [[ŁKS Łódź]], [[FC Erzgebirge Aue|Erzgebirge Aue]] dhe [[Universitatea Cluj]]. Në vitin 2015, ai u rikthye në Shqipëri për të luajtur me [[KF Tirana|Tiranën]], duke deklaruar se dëshironte ta përfundonte karrierën në vendlindjen e tij.<ref>{{cite web|url=https://gazeta-shqip.com/sport/tirana-nis-te-levize-ne-merkato/|title=Tirana nis të lëvizë në merkato|language=sq|publisher=Gazeta Shqip|date=27 qershor 2015|access-date=31 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.balkanweb.com/en/Gercaliu--I-was-not-the-millionaire-of-Tirana--here-is-the-truth-about-fines/|title=Gërçaliu: Nuk isha milioneri i Tiranës, ja e vërteta e gjobave|language=sq|publisher=BalkanWeb|access-date=31 maj 2026}}</ref> Pas largimit nga Tirana, ai e vazhdoi karrierën e tij në nivele të ndryshme në Austri, përfshirë edhe skuadrat [[SC Schwaz]], [[SC Imst]] dhe [[FC Kufstein]].<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/ronald-gercaliu/profil/spieler/15308|title=Ronald Gërçaliu - Player profile|language=en|publisher=Transfermarkt|access-date=31 maj 2026}}</ref> == Jeta e hershme == Ronald Gërçaliu lindi më 12 shkurt 1986 në [[Tiranë]], Shqipëri, nga prindërit Blerim dhe Shpresa, me emrin Ronald Metani.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Besnik Dizdari: Shqipëria, tifozja euforike e përhershme, dhe Austria… |url=https://www.zemrashqiptare.net/besnik-dizdari-shqiperia-tifozja-euforike-e-perhershme-dhe-austria-3542.html |access-date=2026-08-31 |website=Zemra Shqiptare |language=sq}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Shqiptari i parë: Ronald Gercaliu (Metani) i Austrisë |url=https://www.panorama.com.al/sport/shqiptari-i-pare-ronald-gercaliu-metani-i-austrise/ |access-date=2026-08-31 |website=www.panorama.com.al |language=sq}}</ref> Gjyshi i tij ishte portieri Muhamet "Met" Metani.<ref name=":1" /> Ai e filloi rrugëtimin e tij sportiv në moshën nëntëvjeçare, kur u bë pjesë e sektorit të të rinjve të [[FK Partizani Tirana|Partizanit]], ku u stërvit nga viti 1995 deri në 1997.<ref>{{cite web|url=https://www.90minut.pl/kariera.php?id=20819|title=Ronald Gërçaliu|language=pl|publisher=90minut.pl|access-date=31 maj 2026|archive-date=29 maj 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529013051/http://www.90minut.pl/kariera.php?id=20819|url-status=dead}}</ref> Në vitin 1997, në moshën 11-vjeçare, ai u zhvendos në Austri dhe u vendos në [[Leibnitz]]. Aty u birësua nga tezja e tij, e cila ia ndryshoi mbiemrin nga Metani në Gërçaliu. Në gusht 1998, ai iu bashkua akademisë së klubit austriak [[SK Sturm Graz]].<ref name=":0" /> == Karriera e klubit == === SK Sturm Graz === Gërçaliu nisi hapat e tij të parë të futbollit në shkallët e moshave të [[SK Sturm Graz]], ku u zhvillua përgjatë periudhës 1998–2004. Ai u promovua gradualisht në ekipin e parë gjatë sezonit 2003–04, duke bërë debutimin e tij zyrtar në [[Bundesliga Austriake|Bundesligën Austriake]] më 21 shkurt 2004 kundër [[SV Mattersburg]].<ref>{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu - Spiele|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|language=de}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.weltfussball.at/spieler_profil/ronald-gercaliu/|title=Ronald Gercaliu » Vereinsspiele|publisher=Weltfussball|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref> Në sezonin 2004–05, Gërçaliu paraqitej më shumë në skuadrën e parë dhe u aktivizua rregullisht në mbrojtjen e majtë, duke shfaqur aftësi teknike dhe inkursione sulmuese në krah. Një nga paraqitjet e tij më të hershme të dukshme erdhi në ndeshjen kundër [[SK Rapid Wien]] më 31 tetor 2004, ku ai u aktivizua si titullar dhe Sturm humbi 2–0 në Gerhard-Hanappi-Stadion, me një autogol të tij në minutën e 67-të.<ref>{{cite web|url=https://www.weltfussball.at/spielbericht/bundesliga-2004-2005-rapid-wien-sturm-graz/|title=Rapid Wien vs Sturm Graz 2:0|publisher=Weltfussball|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rapidarchiv.at/spiele/2005.html|title=Rapid - Sturm Graz 2:0 (31.10.2004)|publisher=RapidArchiv|access-date=31 maj 2026|lang=de|archive-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718042036/https://rapidarchiv.at/spiele/2005.html|url-status=dead}}</ref> Në të njëjtën periudhë ai ishte pjesë edhe e ndeshjeve të tjera të kampionatit, përfshirë barazimin 0–0 kundër [[FC Red Bull Salzburg]] dhe humbjen 4–1 ndaj Rapid Wien në nëntor 2004, ku vazhdoi të përdorej si opsion i rregullt në formacionin e Sturm Graz.<ref>{{cite web|url=https://www.rapidarchiv.at/spiele/2005.html|title=Bundesliga 2004–05 matches|publisher=RapidArchiv|access-date=31 maj 2026|lang=de|archive-date=18 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718042036/https://rapidarchiv.at/spiele/2005.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.weltfussball.at/team_einsaetze/sturm-graz/aut-bundesliga-2004-2005/|title=Sturm Graz » Einsätze Bundesliga 2004/2005|publisher=Weltfussball|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref> Gjatë sezonit 2004–05, ai u konsolidua si një nga mbrojtësit e rinj më të përdorur të klubit, duke regjistruar gjithsej 25 paraqitje në kampionat gjatë këtij edicioni.<ref>{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|language=de}}</ref> Formati i tij i mirë në nivel klubi bëri që ai të merrte ftesën e parë nga kombëtarja austriake në gusht 2005 nga trajneri [[Hans Krankl]].<ref>{{cite web|url=https://www.oefb.at/oefb/Spieler/Nationalteam-Karriere/705295?spieler=Ronald+Gercaliu|title=Ronald Gërçaliu - ÖFB Nationalteam|publisher=ÖFB|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref> Në pjesën e parë të sezonit 2005–06, ai regjistroi 21 paraqitje të tjera në kampionat pa shënuar gol.<ref>{{cite web|url=https://www.weltfussball.at/team_einsaetze/sturm-graz/aut-bundesliga-2005-2006/|title=Sturm Graz » Einsätze Bundesliga 2005/2006|publisher=Weltfussball|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref> Më 1 janar 2006, pas interesimit nga klube më të mëdha në Austri si [[FC Red Bull Salzburg]], Gërçaliu u largua nga [[SK Sturm Graz]] gjatë afatit kalimtar dimëror, duke përmbyllur periudhën e tij të parë te klubi me një total prej 46 ndeshjesh kampionati.<ref>{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|language=de|archive-date=18 shkurt 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260218093754/https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|url-status=dead}}</ref> === Red Bull Salzburg === Në janar 2006, Gërçaliu u transferua te [[FC Red Bull Salzburg]] nga [[SK Sturm Graz]], në një marrëveshje të përfunduar gjatë afatit kalimtar dimëror, si pjesë e rindërtimit të skuadrës nga klubi austriak.<ref name="TransfermarktSalzburg">{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/red-bull-salzburg/transfers/verein/409/saison_id/2006|title=FC Red Bull Salzburg Transfers 2005–06|publisher=Transfermarkt|access-date=31 maj 2026|lang=en}}</ref><ref name="AustriaArchiv">{{cite web|url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|title=Ronald Gercaliu|publisher=Austria Archiv|access-date=31 maj 2026|lang=de|archive-date=18 shkurt 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260218093754/https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894|url-status=dead}}</ref> Gjatë gjysmës së dytë të sezonit 2005–06, ai pati pak hapësirë në ekipin e parë, duke u aktivizuar vetëm në pak ndeshje të kampionatit. Paraleliisht, ai luajti edhe për [[FC Red Bull Salzburg Juniors|RB Salzburg Amateure]], ku u aktivizua në Regionalliga për të mbajtur ritmin e garave dhe për të fituar minuta loje në sistemin e klubit.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/red-bull-juniors-salzburg/startseite/verein/6227/saison_id/2006|title=RB Salzburg Juniors Squad 2006–07|publisher=Transfermarkt|access-date=31 maj 2026|lang=en}}</ref><ref name="WeltfussballProfile">{{cite web|url=https://www.weltfussball.at/spieler_profil/ronald-gercaliu/|title=Ronald Gercaliu - Vereinsspiele|publisher=Weltfussball|access-date=31 maj 2026|lang=de}}</ref> ==== Rikthimi tek Sturm Graz ==== Në gusht 2006, Gërçaliu u rikthye te [[SK Sturm Graz]] në formë huazimi nga [[FC Red Bull Salzburg]] për pjesën e parë të sezonit 2006–07.<ref name="AustriaArchiv" /> Gjatë kësaj periudhe huazimi, ai u rikthye menjëherë si zgjedhje e parë në mbrojtjen e majtë, duke zhvilluar 18 paraqitje në kampionat dhe duke ndihmuar skuadrën të stabilizonte mbrojtjen gjatë muajve të vështirë të fillimit të edicionit.<ref name="WeltfussballProfile" /> Pas përfundimit të periudhës sesionit të vjeshtës në dhjetor 2006, huazimi i tij përfundoi dhe ai u rikthye zyrtarisht te Salzburgu në janar 2007.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/ronald-gercaliu/profil/spieler/16728|title=Ronald Gërçaliu - Player profile|publisher=Transfermarkt|access-date=31 maj 2026|lang=en}}</ref> ==== Huazimi tek Austria Wien ==== Në janar 2007, pasi përfundoi huazimin e tij te Sturm Graz, Gërçaliu u huazua sërish nga Red Bull Salzburg, këtë herë te [[FK Austria Wien]] për pjesën e dytë të sezonit 2006–07.<ref name="GercaliuOfficial" /> Te Austria Wien ai u stabilizua shpejt si titullar në mbrojtjen e majtë, duke zhvilluar 16 ndeshje në [[Bundesliga Austriake|Bundesligën Austriake]]. Ai ishte një nga lojtarët kyç të skuadrës vjollcë që ndihmoi në arritjen e suksesit në [[Kupa e Austrisë|Kupën e Austrisë]] (ÖFB-Cup), ku Austria Wien triumfoi në finale kundër [[SV Mattersburg]] me rezultatin 2–1 më 1 maj 2007.<ref name="GercaliuOfficial" /> Për shkak të paraqitjeve të tija pozitive, huazimi i tij u zgjat edhe për edicionin 2007–08. Gjatë këtij sezoni full, ai u paraqit rregullisht edhe në ndeshjet ndërkombëtare të [[UEFA Cup]], duke luajtur në fazën e grupeve kundër klubeve si [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux]] dhe [[Galatasaray S.K. (futboll)|Galatasaray]].<ref name="GercaliuOfficial" /> Në verën e vitit 2008, pas përfundimit të periudhës së huazimit te klube kryeqytetase, ai përmbylli eksperiencën e tij te Austria Wien me më shumë se 40 ndeshje zyrtare në të gjitha kompeticionet.<ref name="GercaliuOfficial">{{cite web |url=http://www.ronald-gercaliu.com/index.php?id=2029&cat=1&lang=de&level=1 |title=Profil - Ronald Gercaliu |publisher=ronald-gercaliu.com |access-date=31 maj 2026 |lang=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626194753/http://www.ronald-gercaliu.com/index.php?id=2029&cat=1&lang=de&level=1 |archive-date=26 qershor 2010 |url-status=dead}}</ref> ==== Rikthimi tek Red Bull Salzburg ==== Në verën e vitit 2008, pas përfundimit të periudhës së tij të huazimit te Austria Wien, Gërçaliu u rikthye zyrtarisht te [[FC Red Bull Salzburg]] për sezonin 2008–09 nën drejtimin e trajnerit të ri [[Co Adriaanse]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/news-media/news/01cf-0f84dfcc8a1e-b06fc21e480b-1000--austria-ready-to-go-again/ |title=Austria ready to go again |publisher=UEFA |date=8 korrik 2008 |access-date=31 maj 2026 |lang=en}}</ref><ref name="GercaliuOfficial" /> Gjatë këtij edicioni, ai u përfshi si opsion në mbrojtje dhe regjistroi paraqitje si në ndeshjet e [[Bundesliga Austriake|Bundesligës Austriake]], ashtu edhe në kompeticionet evropiane, përfshirë sfidat e [[UEFA Cup]] kundër ekipeve si [[FK Sūduva|Sūduva]] dhe [[Sevilla FC]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/303897--salzburg-vs-suduva/lineups/ |title=History: Salzburg 0-1 Sūduva |publisher=UEFA |access-date=31 maj 2026 |lang=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/red-bull-salzburg-vs-sevilla/teams/5182 |title=Starting Lineups - Salzburg vs Sevilla (02.10.2008) |publisher=Sky Sports |access-date=31 maj 2026 |lang=en}}</ref> Në përfundim të edicionit 2008–09, Gërçaliu u shpall kampion me Red Bull Salzburg kur skuadra siguroi titullin e Bundesligës Austriake, duke përmbyllur kështu periudhën e tij me klubin nga Salzburgu përpara se të transferohej te [[SC Wiener Neustadt]] në verën e vitit 2009.<ref>{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/red-bull-salzburg-vs-sk-rapid-wien/teams/14174 |title=Starting Lineups - Salzburg vs Rapid Wien (22.02.2009) |publisher=Sky Sports |access-date=31 maj 2026 |lang=en}}</ref><ref name="GercaliuOfficial" /> === Wiener Neustadt === Në korrik 2009, Gërçaliu u transferua te ekipi i sapongjitur në elitë, [[SC Wiener Neustadt|Wiener Neustadt]], duke nënshkruar një kontratë me klubin e udhëhequr nga trajneri [[Helmut Kraft]].<ref name="UEFAPreview09">{{cite web |date=16 korrik 2009 |title=Austrian season preview |url=https://www.uefa.com/news-media/news/01d7-0f852b7b51bc-86f1e292a1cf-1000--austrian-season-preview/ |access-date=31 maj 2026 |publisher=UEFA |lang=en}}</ref> Ai bëri debutimin e tij zyrtar me klubin më 17 korrik 2009 në javën e parë të [[Bundesliga Austriake|Bundesligës Austriake]], në një humbje 3–1 në shtëpi kundër [[SK Austria Kärnten]], ku u aktivizua si titullar në krahun e majtë të mbrojtjes.<ref name="ÖFBCaernte">{{cite web |date=17 korrik 2009 |title=SC Magna Wiener Neustadt vs SK Austria Kärnten 1:3 |url=https://www.oefb.at/oefb/Spiel/960249/?SC-Magna-Wiener-Neustadt-vs-SK-Austria-Kelag-Kaernten |access-date=31 maj 2026 |publisher=ÖFB |lang=de}}</ref> Ai u vendos menjëherë si mbrojtës i majtë titullar dhe luajti një rol kyç në fitoren e parë historike të klubit në elitë më 25 korrik 2009, ku Wiener Neustadt mposhti [[LASK]] me rezultatin 4–1.<ref name="ÖFBLask">{{cite web |date=25 korrik 2009 |title=SC Magna Wiener Neustadt vs LASK 4:1 |url=https://www.oefb.at/oefb/Spiel/960254/?SC-Magna-Wiener-Neustadt-vs-LASK |access-date=31 maj 2026 |publisher=ÖFB |lang=de}}</ref> Gjatë edicionit 2009–10, Gërçaliu ndihmoi skuadrën jo vetëm të siguronte qëndrimin në kategori, por edhe të arrinte deri në finalen e [[Kupa e Austrisë|Kupës së Austrisë]] (ÖFB-Cup). Në finale, Wiener Neustadt u mposht 1–0 nga [[SK Sturm Graz]] më 16 maj 2010 në Klagenfurt, me Gërçaliun që luajti për 90 minuta të plota kundër ish-ekipit të tij të vaikërisë.<ref name="ÖBBCupFinal10">{{cite web |date=16 maj 2010 |title=SC Magna Wiener Neustadt vs SK Puntigamer Sturm Graz 0:1 |url=https://www.oefb.at/oefb/Spiel/960520/?SC-Magna-Wiener-Neustadt-vs-SK-Puntigamer-Sturm-Graz |access-date=31 maj 2026 |publisher=ÖFB |lang=de}}</ref> Pas një sezoni të suksesshëm ku zhvilloi mbi 30 ndeshje zyrtare në të gjitha kompeticionet, paraqitjet e tij të qëndrueshme tërhoqën vëmendjen e klubeve të huaja, çka çoi në transferimin e tij te [[FC Ingolstadt 04]] në kampionatin gjerman në verën e vitit 2010.<ref name="AustriaArchiv2" /> === Ingolstadt 04 === Në qershor 2010, Gërçaliu u transferua te [[FC Ingolstadt 04]] në [[2. Bundesliga|2. Bundesligën]] gjermane, duke nënshkruar një kontratë dyvjeçare pas ngritjes së klubit bavarez në këtë kategori.<ref>{{cite web |date=8 qershor 2010 |title=Gercaliu wechselt zu Ingolstadt |url=https://www.donaukurier.at/nachrichten/sport/fcingolstadt04/gercaliu-wechselt-zu-ingolstadt-1725381 |access-date=31 maj 2026 |publisher=Donaukurier |lang=de}}</ref> Gërçaliu bëri debutimin e tij zyrtar me Ingolstadt më 21 gusht 2010 në ndeshjen hapëse të kampionatit kundër [[Fortuna Düsseldorf]], ku u aktivizua si titullar në krahun e majtë të mbrojtjes nga trajneri [[Michael Wiesinger]].<ref>{{cite web |date=21 gusht 2010 |title=FC Ingolstadt 04 - Fortuna Düsseldorf 1:0 |url=https://www.kicker.de/ingolstadt-gegen-duesseldorf-2010-2-bundesliga-1037598/spielbericht |access-date=31 maj 2026 |publisher=kicker |lang=de}}</ref> Ai u përdor rregullisht gjatë pjesës së parë të sezonit 2010–11, duke qenë titullar edhe në përballje të rëndësishme si fitorja 2–1 kundër [[Karlsruher SC]] më 22 tetor 2010 dhe në ndeshjet e [[DFB-Pokal]].<ref>{{cite web |date=22 tetor 2010 |title=FC Ingolstadt 04 - Karlsruher SC 2:1 |url=https://www.kicker.de/ingolstadt-gegen-karlsruhe-2010-2-bundesliga-1037667/spielbericht |access-date=31 maj 2026 |publisher=kicker |lang=de}}</ref> Gjatë edicionit të tij të vetëm me klubin gjerman, ai regjistroi 4 paraqitje në kampionat përainte pasi humbi hapësirën në formacion gjatë fazës së dytë të edicionit pas ndryshimeve në stafin teknik.<ref name="AustriaArchiv3" /> Në 2012, Gërçaliu iku nga Ingolstadt dhe shkoi në [[Polonia|Poloni]], tek [[ŁKS Łódź]]. === ŁKS Łódź === Në shkurt 2012, Gërçaliu u transferua në kampionatin polak [[Ekstraklasa]], duke nënshkruar një kontratë gjashtëmujore me [[ŁKS Łódź]]. Ai debutoi zyrtarisht më 24 shkurt 2012 në barazimin 0–0 pa gola kundër [[Lechia Gdańsk]], ku luajti si titullar në krahun e majtë të mbrojtjes për të gjitha 90 minutat.<ref>{{cite web |date=24 shkurt 2012 |title=ŁKS Łódź vs. Lechia Gdańsk 0:0 |url=https://www.transfermarkt.co/lks-lodz_lechia-gdansk/index/spielbericht/1162843 |access-date=31 maj 2026 |publisher=Transfermarkt |lang=de}}</ref> Më 3 mars 2012, ai u paraqit si titullar në përballjen e vështirë në udhëtim kundër [[Legia Warszawa]] (humbje 2–0), përpara se të zëvendësohej në minutën e 78-të.<ref>{{cite web |date=3 mars 2012 |title=Legia Warszawa - ŁKS Łódź 2:0 |url=https://legia.net/historia/mecze/liga/legia-warszawa-vs-lks-lodz/2708 |access-date=31 maj 2026 |publisher=Legia.net |lang=pl}}</ref> Po ashtu, më 14 prill 2012, Gërçaliu startoi në mbrojtje në sfidën drithëruese kundër [[Wisła Kraków]], ku ŁKS Łódź pësoi humbje me rezultatin 3–2.<ref>{{cite web |date=14 prill 2012 |title=2012.04.14 Wisła Kraków - ŁKS Łódź 3:2 |url=https://historiawisly.pl/wiki/index.php?title=2012.04.14_Wis%C5%82a_Krak%C3%B3w_-_%C5%81KS_%C5%81%C3%B3d%C5%BA_3:2 |access-date=31 maj 2026 |publisher=Historia Wisły |lang=pl}}</ref> Gjatë kësaj periudhe të shkurtër në Poloni, ai regjistroi gjithsej 12 paraqitje në kampionat dhe realizoi 1 gol. Në maj 2012, ndërsa sezoni po mbyllte siparin, ai ra dakord për një kalim te klubi gjerman [[FC Erzgebirge Aue|Erzgebirge Aue]], ku u transferua zyrtarisht në verën e vitit 2012.<ref name="Laola1Aue">{{cite web |date=8 maj 2012 |title=Gercaliu zu Erzgebirge Aue |url=https://www.laola1.at/de/red/archiv/redaktion/fussball/international/deutschland/2--liga/news/gercaliu-zu-erzgebirge-aue/ |access-date=31 maj 2026 |publisher=LAOLA1 |lang=de}}</ref> === Erzgebirge Aue === Në maj 2012, Gërçaliu u rikthye në Gjermani, duke nënshkruar një kontratë dyvjeçare me [[FC Erzgebirge Aue]] pasi mbylli përvojën e tij në Poloni.<ref name="Laola1Aue2">{{cite web |date=8 maj 2012 |title=Gercaliu zu Erzgebirge Aue |url=https://www.laola1.at/de/red/archiv/redaktion/fussball/international/deutschland/2--liga/news/gercaliu-zu-erzgebirge-aue/ |access-date=31 maj 2026 |publisher=LAOLA1 |lang=de}}</ref> Ai bëri debutimin e tij zyrtar me Aue më 19 gusht 2012 në rundin e parë të [[DFB-Pokal]], ku luajti si titullar në mbrojtjen e majtë në fitoren 3–0 në udhëtim kundër [[Eintracht Trier]].<ref>{{cite web |date=19 gusht 2012 |title=Eintracht Trier - Erzgebirge Aue 0:3 |url=https://www.kicker.de/trier-gegen-aue-2012-dfb-pokal-1439922/spielbericht |access-date=31 maj 2026 |publisher=kicker |lang=de}}</ref> Debutimi i tij në kampionat erdhi pak ditë më vonë, më 27 gusht 2012, në humbjen 2–0 kundër [[1. FC Köln]] në RheinEnergieStadion.<ref>{{cite web |date=27 gusht 2012 |title=1. FC Köln - Erzgebirge Aue 2:0 |url=https://www.kicker.de/koeln-gegen-aue-2012-2-bundesliga-1439268/spielbericht |access-date=31 maj 2026 |publisher=kicker |lang=de}}</ref> Gjatë këtij edicioni, ai u përdor rregullisht në krahun e majtë të mbrojtjes, përfshirë në fitoren 2–0 në shtëpi kundër [[FSV Frankfurt]] më 27 tetor 2012.<ref>{{cite web |date=27 tetor 2012 |title=Erzgebirge Aue - FSV Frankfurt 2:0 |url=https://www.kicker.de/aue-gegen-fsv-frankfurt-2012-2-bundesliga-1439328/spielbericht |access-date=31 maj 2026 |publisher=kicker |lang=de}}</ref> Gjatë sezonit të tij të parë (2012–13), ai regjistroi gjithsej 8 paraqitje në kampionat, duke ndihmuar klubin të sigurojë qëndrimin në kategori. Në pjesën e parë të sezonit 2013–14, ai regjistroi vetëm 1 ndeshje, kndër [[1. FC Union Berlin|Union Berlin]], duke paraqitur 45 minuta. Në janar 2014, Gërçaliu zgjidhi me mirëkuptim kontratën e tij me Erzgebirge Aue për t'u transferuar te klubi rumun [[U Cluj|Universitatea Cluj]]. === Universitatea Cluj === Në janar 2014, Gërçaliu u transferua në kampionatin rumun [[Liga I]], duke nënshkruar me klubin [[FC Universitatea Cluj|Universitatea Cluj]].<ref>{{Cite web |last=RomanianSoccer.ro |first=(r) |title=Ronald Gercaliu va juca la Universitatea Cluj |url=https://www.romaniansoccer.ro/stiri/43219/ronald-gercaliu-va-juca-la-universitatea-cluj.htm |access-date=2026-08-31 |website=www.romaniansoccer.ro |language=ro-RO}}</ref><ref>{{Cite web |last=rajonipress |first=Redaksia |date=2014-01-04 |title=Gërçaliu transferohet në Rumani |url=https://rajonipress.com/gercaliu-transferohet-ne-rumani/ |access-date=2026-08-31 |website=Gazetë Rajonale Online - RajoniPress.com |language=sq}}</ref> Ai bëri debutimin e tij zyrtar me "U" Cluj më 24 shkurt 2014 në barazimin 1–1 kundër [[FC Dinamo București|Dinamo București]], ku u aktivizua si titullar në krahun e majtë të mbrojtjes.<ref>{{cite web |date=24 shkurt 2014 |title=Dinamo - U Cluj 1-1 |url=https://www.gsp.ro/fotbal/liga-1/dinamo-u-cluj-1-1-cinii-au-fost-egalati-in-minutul-90-419821.html |access-date=31 maj 2026 |publisher=Gazeta Sporturilor |lang=ro}}</ref> Gërçaliu u përdor rregullisht gjatë gjysmës së dytë të sezonit 2013–14, duke qenë titullar në përballje të rëndësishme për mbijetesë si fitorja 1–0 kundër [[FC CFR 1907 Cluj|CFR Cluj]] më 24 mars 2014 dhe barazimi 1–1 ndaj [[FC Steaua București|Steaua București]] më 8 maj 2014.<ref>{{cite web |date=24 mars 2014 |title=U Cluj - CFR Cluj 1-0 |url=https://www.gsp.ro/fotbal/liga-1/live-u-cluj-cfr-cluj-1-0-lemnaru-a-marcat-in-minutul-35-422114.html |access-date=31 maj 2026 |publisher=Gazeta Sporturilor |lang=ro}}</ref> Gjatë qëndrimit të tij gjashtëmujor në Rumani, ai zhvilloi 8 paraqitje në Liga I dhe ndihmoi skuadrën të sigurojë qëndrimin në elitë. Në verën e vitit 2014, ai mbylli përvojën e tij te Universitatea Cluj për t'u rikthyer përsëri në futbollin austriak.<ref>{{Cite web |last=Podină |first=Patrice |date=2014-06-17 |title=”U” Cluj / Gercaliu s-a întors acasă |url=https://transilvaniareporter.ro/sport/u-cluj-gercaliu-s-intors-acasa/ |access-date=2026-08-31 |website=Transilvania Reporter |language=ro}}</ref> === Rheindorf Altach === Në verën e vitit 2014, pas mbylljes së përvojës së tij në Rumani, Gërçaliu u rikthye në [[Bundesliga Austriake|Bundesligën Austriake]] duke nënshkruar një kontratë me klubin e sapongjitur [[SCR Altach]].<ref>{{cite web |date=28 korrik 2014 |title=Altach verpflichtet Ronald Gercaliu |url=https://www.laola1.at/de/red/archiv/redaktion/fussball/bundesliga/news/altach-verpflichtet-ronald-gercaliu/ |access-date=31 maj 2026 |publisher=LAOLA1 |lang=de}}</ref> Ai bëri debutimin e tij zyrtar me Altach më 13 gusht 2014 në ndeshjen e javës së katërt të kampionatit kundër [[FC Red Bull Salzburg]], ku u aktivizua në mbrojtje në një humbje 5–0 në udhëtim.<ref>{{cite web |date=13 gusht 2014 |title=FC Red Bull Salzburg vs. CASHPOINT SCR Altach 5:0 |url=https://www.oefb.at/oefb/Spiel/961817/?Red-Bull-Salzburg-vs-CASHPOINT-SCR-Altach |access-date=31 maj 2026 |publisher=ÖFB |lang=de}}</ref> Gërçaliu u bë shpejt një pjesë e rëndësishme e skuadrës në mbrojtje, duke kontribuar në fitoren 1–0 në shtëpi kundër [[SK Rapid Wien]] më 23 gusht 2014.<ref>{{cite web |date=23 gusht 2014 |title=CASHPOINT SCR Altach vs. SK Rapid Wien 1:0 |url=https://www.oefb.at/oefb/Spiel/961821/?CASHPOINT-SCR-Altach-vs-SK-Rapid-Wien |access-date=31 maj 2026 |publisher=ÖFB |lang=de}}</ref> Gjithashtu, ai ndihmoi Altach të arrijë një fitore historike 4–1 në udhëtim kundër ish-ekipit të tij [[FK Austria Wien]] më 18 tetor 2014.<ref>{{cite web |date=18 tetor 2014 |title=FK Austria Wien vs. CASHPOINT SCR Altach 1:4 |url=https://www.oefb.at/oefb/Spiel/961848/?FK-Austria-Wien-vs-CASHPOINT-SCR-Altach |access-date=31 maj 2026 |publisher=ÖFB |lang=de}}</ref> Gjatë edicionit 2014–15, ai zhvilloi 17 paraqitje në kampionat dhe e ndihmoi Altach-un të arrinte vendin e tretë në tabelë — rezultati më i lartë në historinë e klubit deri në atë periudhë — çka i siguroi skuadrës kualifikimin në kompeticionet evropiane.<ref>{{cite web |title=Ronald Gercaliu |url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218093754/https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894 |archive-date=18 shkurt 2026 |access-date=31 maj 2026 |publisher=Austria Archiv |lang=de}}</ref> Pas përfundimit të këtij sezoni, aventuria e tij me klubin e Vorarlbergut erdhi në fund në verën e vitit 2015. === Tirana === Në gusht të vitit 2015, Gërçaliu vendosi të transferohej për herë të parë në kampionatin shqiptar [[Kategoria Superiore]], duke nënshkruar një kontratë me klubin kryeqytetas [[KF Tirana]].<ref>{{cite web |date=25 gusht 2015 |title=Tirana godet në merkato, firmos ish-lojtari i kombëtares së Austrisë Ronald Gërçaliu |url=https://klan.al/tirana-godet-ne-merkato-firmos-ish-lojtari-i-kombetares-se-austrise-ronald-gercaliu/ |access-date=31 maj 2026 |publisher=TV Klan |lang=sq}}</ref> Kalimi i tij te bardheblutë zgjoi vëmendje të madhe mediatike për shkak të përvojës së tij të gjatë në kampionatet evropiane dhe me [[Kombëtarja austriake e futbollit|Kombëtaren e Austrisë]]. Gërçaliu bëri debutimin e tij zyrtar me fanellën e Tiranës më 23 gusht 2015 në ndeshjen hapëse të edicionit 2015–16 në Kategori Superiore, ku startoi si titullar në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[KF Tërbuni|Tërbunit]].<ref>{{cite web |title=Kategoria Superiore 2015/2016 - Ndeshjet |url=https://fshf.org/garat/kategoria-superiore-2015-2016/ |access-date=31 maj 2026 |publisher=FSHF |lang=sq}}</ref> Që në paraqitjet e para, ai u caktua si titullar i padiskutueshëm në mbrojtjen e majtë nën drejtimin e trajnerit [[Shkëlqim Muça]], duke sjellë përvojë dhe qetësi në rreshtimin defensiv të bardhebluve. Më 21 shtator 2015, gjatë ndeshjes me rivalët e [[KF Partizani Tirana|Partizanit]] në derbin e kryeqytetit (humbje 1–0), Gërçaliu zhvilloi një nga paraqitjet më intensive taktike në krahun e majtë, por pësoi një dëmtim që e mbajti larg fushave për disa javë.<ref>{{cite web |date=22 shtator 2015 |title=Tirana humbet Gërçaliun, mbrojtësi dëmtohet në derbi |url=https://panorama.com.al/sport/tirana-humbet-gercaliun-mbrojtesi-demtohet-ne-derbi/ |access-date=31 maj 2026 |publisher=Panorama Sport |lang=sq}}</ref> Ai u rikthye në formacionin bazë më 1 nëntor 2015 në fitoren 2–0 ndaj [[KF Bylis|Bylisit]]. Gjatë pjesës së dytë të sezonit, nën drejtimin e trajnerit të ri [[Ilir Daja]], Gërçaliu u përdor jo vetëm si mbrojtës i majtë, por në disa raste edhe si qendërmbrojtës apo mbrojtës i krahut të djathtë sipas nevojave taktike të skuadrës. Më 13 shkurt 2016, ai kontribuoi në fitoren 2–0 kundër [[KS Flamurtari|Flamurtarit]], ku mbrojtja e Tiranës ruajti portën e paprekur. Po ashtu, më 17 prill 2016, ai luajti për 90 minuta në barazimin 0–0 ndaj [[KF Skënderbeu|Skënderbeut]] në Korçë, një nga ndeshjet më të forta të sezonit ku bardheblutë përballuan presionin e kampionëve në fuqi. Pavarësisht pritshmërive të larta dhe kontributit të tij në fushë, sezoni 2015–16 përfundoi pa trofe për Tiranën, e cila e renditi kampionatin në vendin e pestë. Gjatë këtij edicioni, Gërçaliu regjistroi gjithsej 24 paraqitje zyrtare në kampionat dhe 4 paraqitje në Kupën e Shqipërisë. Në 20 gusht 2016, ai ndërpreu kontratën e tij me bardh e blutë.<ref>{{cite web |title=Ronald Gercaliu |url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218093754/https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894 |archive-date=18 shkurt 2026 |access-date=31 maj 2026 |publisher=Austria Archiv |lang=de}}</ref> === Vitet më vonë === == Karriera ndërkombëtare == Gërçaliu bëri debutimin e tij zyrtar me [[Kombëtarja austriake e futbollit|Kombëtaren e Austrisë]] më 3 shtator 2005, në ndeshjen e vlefshme për kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|Kupa e Botës 2006]] kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]] në Chorzów (humbje 3–2), ku u aktivizua si titullar nga trajneri [[Hans Krankl]].<ref>{{cite web |date=3 shtator 2005 |title=Poland vs Austria - World Cup Qualifiers 2006 |url=https://www.uefa.com/worldcup/match/76033--poland-vs-austria/ |access-date=31 maj 2026 |publisher=UEFA |lang=en}}</ref> Ai regjistroi paraqitje bindëse edhe në ndeshjet vijuese kualifikuese kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] në Old Trafford më 8 tetor 2005 dhe kundër [[Kombëtarja e futbollit e Irelandës Veriore|Irlandës së Veriut]] më 12 tetor 2005.<ref>{{cite web |date=8 tetor 2005 |title=England vs Austria - World Cup Qualifiers 2006 |url=https://www.uefa.com/worldcup/match/76034--england-vs-austria/ |access-date=31 maj 2026 |publisher=UEFA |lang=en}}</ref> Pikërisht gjatë përgatitjeve për Kampionatin Evropian, nën drejtimin e trajnerit [[Josef Hickersberger]], Gërçaliu u konsolidua si zgjedhje kryesore në mbrojtjen e majtë të Austrisë. Ai u përfshi në listen përfundimtare të Austrisë për [[Kampionati Evropian i Futbollit 2008|Euro 2008]], kompeticion që Austria e bashkë-organizoi me Zvicrën.<ref>{{cite web |date=28 maj 2008 |title=Hickersberger refines Austria squad |url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0254-0d7b2f6723b7-e2154238e815-1000--hickersberger-refines-austria-squad/ |access-date=31 maj 2026 |publisher=UEFA |lang=en}}</ref> Në [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], Gërçaliu bëri debutimin e tij në një turne madhor më 8 qershor 2008 në ndeshjen hapëse të Grupit B kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] në Vjenë, ku hyri si zëvendësues në pjesën e dytë.<ref>{{cite web |date=8 qershor 2008 |title=Austria vs Croatia - EURO 2008 |url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/matches/2008/300683/ |access-date=31 maj 2026 |publisher=UEFA |lang=en}}</ref> Nga kjo ndeshje Gërçaliu u bë lojtari i parë me origijinë shqiptare të luaj në Evropian. Gjatë karrierës së tij ndërkombëtare nga viti 2005 deri në vitin 2009, Gërçaliu zhvilloi gjithsej 14 paraqitje zyrtare për kombëtaren e Austrisë.<ref name="AustriaArchiv4">{{cite web |title=Ronald Gercaliu |url=https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20260218093754/https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894 |archive-date=18 shkurt 2026 |access-date=31 maj 2026 |publisher=Austria Archiv |lang=de}}</ref> == Jeta personale == Në vitin 1997, në moshën 11-vjeçare, Gërçaliu u zhvendos nga Tirona në Grac të Austrisë, ku u birësua nga tezja e tij Shpresa dhe bashkëshorti i saj Besnik Gërçaliu, duke marrë kështu mbiemrin Gërçaliu (më parë Metani) si dhe shtetësinë austriake në 2005.<ref>{{cite web |date=1 janar 2016 |title=Shqiptari i parë: Ronald Gercaliu (Metani) i Austrisë |url=https://www.panorama.com.al/sport/shqiptari-i-pare-ronald-gercaliu-metani-i-austrise/ |access-date=31 maj 2026 |publisher=Panorama Sport |lang=sq}}</ref> Gërçaliu është babai i dy djemve, Leo dhe Elias. Djali i tij i madh, Leo Gërçaliu, ka ndjekur hapat e të atit në futboll duke u zhvilluar në akademinë e futbollit në Austri (AKA Tirol).<ref>{{cite web |title=Leo Gercaliu - Player profile |url=https://www.transfermarkt.com/leo-gercaliu/profil/spieler/1556448 |access-date=31 maj 2026 |publisher=Transfermarkt |lang=en}}</ref> == Statistikat == === Klub === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !rowspan="2"|Sezoni !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Liga !colspan="2"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Europa !colspan="2"|Total |- !Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola!!Ndeshje!!Gola |- |rowspan="1"| 2003–04 || rowspan="3" | [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] || rowspan="3" | [[Bundesliga Austriake]] ||1||0||0||0||-||-||1||0 |- |rowspan="1"| 2004–05 ||24||0||1||0||-||-||25||0 |- |rowspan="1"| 2005–06 ||21||0||3||0||-||-||24||0 |- |rowspan="1"| 2006–07 ||rowspan="1"| [[SK Sturm Graz|Sturm Graz]] (huazim) ||rowspan="1"| [[Bundesliga Austriake]] ||12||0||1||0||-||-||13||0 |- !colspan="3" valign="center"|Total me Sturm Graz !58!!0!!5!!0!!0!!0!!63!!0 |- |rowspan="1"| 2005–06 || rowspan="2" | [[FC Red Bull Salzburg|RB Salzburg]] || rowspan="2" | [[Bundesliga Austriake]] ||2||0||1||0||-||-||3||0 |- | rowspan="1" | 2008–09 ||23||0||2||0||4||0||29||0 |- ! colspan="3" valign="center" |Total me RB Salzburg !25 !0 !3 !0 !4 !0 !32 !0 |- | rowspan="1" | 2006–07 || rowspan="2" | [[FK Austria Wien|Austria Wien]] (huazim) || rowspan="2" | [[Bundesliga Austriake]] ||15||0||1||0||-||-||16||0 |- | rowspan="1" | 2007–08 ||28||1||2||0||4||0||34||1 |- ! colspan="3" valign="center" |Total me Asutria Vjena !43 !1 !3 !0 !4 !0 !32 !0 |- | rowspan="1" | 2009–10 || rowspan="1" | [[SC Wiener Neustadt|Wiener Neustadt]] || rowspan="1" | [[Bundesliga Austriake]] ||24||0||3||0||-||-||27||0 |- | rowspan="1" | 2010–11 || rowspan="1" | [[FC Ingolstadt 04|Ingolstadt 04]] || rowspan="1" | [[2. Bundesliga]] ||4||0||1||0||-||-||5||0 |- |rowspan="1"| 2011–12 ||rowspan="1"| [[ŁKS Łódź]] ||rowspan="1"| [[Ekstraklasa]] ||12||1||-||-||-||-||12||1 |- |rowspan="1"| 2012–13 || rowspan="2" | [[FC Erzgebirge Aue|Erzgebirge Aue]] || rowspan="2" | [[2. Bundesliga]] ||9||0||1||0||-||-||10||0 |- | rowspan="1" |2013–14 |1 |0 | - | - | - | - |1 |0 |- |rowspan="1"| 2013–14 ||rowspan="1"| [[Universitatea Cluj]] ||rowspan="1"| [[Liga I]] ||8||0||-||-||-||-||8||0 |- |rowspan="1"| 2014–15 ||rowspan="1"| [[SC Rheindorf Altach|Rheindorf Altach]] ||rowspan="1"| [[Bundesliga Austriake]] ||17||0||1||0||-||-||18||0 |- |rowspan="1"| 2015–16 ||rowspan="1"| [[KF Tirana]] ||rowspan="1"| [[Kategoria Superiore]] ||24||0||2||0||-||-||26||0 |- ! colspan="3" | Karriera në total !224!!2!!19!!0!!8!!0!!251!!2 |} === Kombëtarja === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="3" |[[Kombëtarja austriake e futbollit|Kombëtarja austriake]] |- !Viti !Ndeshje !Gola |- |2005 |3 |0 |- |2006 |1 |0 |- |2007 |5 |0 |- |2008 |5 |0 |- |2009 |0 |0 |- !Total !14 !0 |} == Nderime == == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894 Profili i lojtarit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260218093754/https://www.austria-archiv.at/spieler.php?Spieler_ID=894 |date=18 shkurt 2026 }} tek Austria Archiv {{in lang|de}} * {{NFT player|12053}} {{DEFAULTSORT:Gërcaliu, Roland}} [[Kategoria:Lindje 1986]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në FK Austria Wien]] [[Kategoria:Futbollistë në Bundesliga Austriake]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren austriake]] [[Kategoria:Futbollistë në SK Sturm Graz]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Red Bull Salzburg]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Ingolstadt 04]] [[Kategoria:Futbollistë në ŁKS Łódź]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Erzgebirge Aue]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Universitatea Cluj]] [[Kategoria:Futbollistë në SC Rheindorf Altach]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në Ekstraklasa]] [[Kategoria:Futbollistë në 2. Bundesliga]] [[Kategoria:Futbollistë në Liga I]] [[Kategoria:Futbollistë në Kategoria Superiore]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2008]] [[Kategoria:Austriakë me prejardhje shqiptare]] n8lt49wpwu1xs4vlhoi2ew39y8p7hkh 0 401492 3028863 3006342 2026-08-31T20:24:38Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028863 wikitext text/x-wiki Carlo Levi (Torino, 29 nëntor 1902 Romë, 4 janar 1975) ishte një shkrimtar, piktor dhe gazetar i rëndësishëm italian. Ndër rrëfimtarët më të rëndësishëm të Italisë [[Shekulli XX|së]] [[Shekulli XX|Shekullit XX]], i njihet më së miri për romanin e tij ''“Krishti u ndal në Eboli”'', i cili e bëri atë një nga zëdhënësit kryesorë të Çështjes Jugore në periudhën e pasluftës. == Biografia == === Familja dhe fillimet === I lindur nga Ercole Raffaele Levi dhe Annetta Treves në një familje të pasur hebreje të [[Borgjezia|borgjezisë]] së [[Torino|Torinos]], që në moshë të vogël ai i kushtoi shumë kohë [[Piktura|pikturës]], të cilën do ta kultivonte me pasion gjatë gjithë jetës së tij, duke arritur sukses të konsiderueshëm. Motra e tij më e madhe është neuropsikiatria e fëmijëve Luisa Levi. Vëllezërit e tij më të vegjël janë [https://digital-library.cdec.it/cdec-web/persone/detail/person-r5629187/levi-riccardo.html Riccardo] dhe [https://artem.org/editoria/lelle-levi-sacerdoti/ Adele (Lelle)]. Pasi përfundoi studimet e shkollës së mesme në Liceun Mbretëror-Gjimnazin "Vittorio Alfieri"<ref name="repubblica">{{Cite web|last=Marco Trabucco|date=27 novembre 2001|title=I cento anni di un liceo conservatore|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2001/11/27/cento-anni-di-un-liceo-conservatore.html|publisher=[[La Repubblica (quotidiano)|La Repubblica]]|language=sq}}</ref> ai u regjistrua në fakultetin e mjekësisë në [[Universiteti i Torinos|Universitetin e Torinos]]. Gjatë studimeve universitare, nëpërmjet xhaxhait të tij, të Nderuarit Claudio Treves (një figurë e shquar në Partinë Socialiste Italiane), ai u takua me Piero Gobetti-n, i cili e ftoi të bashkëpunonte në revistën e tij ''La Rivoluzione liberale'' dhe e prezantoi me shkollën e Felice Casorati-t, rreth së cilës gravitoi piktura avangardë e Torinos. Levi, i futur në këtë kontekst multikulturor, pati mundësinë të frekuentonte personalitete si [[Cesare Pavese]], Giacomo Noventa, [[Antonio Gramshi]], [[Luigi Einaudi]] dhe më vonë, të rëndësishëm për evolucionin e tij piktural, Edoardo Persico, Lionello Venturi, Luigi Spazzapan. Në [[1923|vitin 1923]] ai qëndroi për herë të parë në [[Parisi|Paris]], ku ra në kontakt me veprat e ''Fauve-ve'', të Amedeo Modigliani- t dhe të Chaïm Soutine-it, duke lexuar në to një nxitje për t'u rebeluar kundër retorikës fashiste dhe kulturës zyrtare italiane. Gjatë këtij udhëtimi, ai shkroi edhe artikullin e parë rreth pikturës së tij për revistën e Antonio Gramsci-t'', L'Ordine Nuovo''. Ai u diplomua në mjekësi në të njëjtin vit dhe qëndroi në Klinikën Mjekësore të Universitetit të Torinos si asistent deri në [[1928|vitin 1928]], por nuk e ushtroi kurrë profesionin e mjekësisë, duke preferuar përfundimisht pikturën dhe gazetarinë. === Zgjedhja për aktivitet artistik === [[Skeda:Carlolevi.jpg|parapamje|Levi në vitin 1947]] Miqësia e thellë dhe frekuentimi i zellshëm i Felice Casorati- t orientuan aktivitetin e parë artistik të Levit të ri, me veprat piktoriale ''Portreti i Atit'' ([[1923]]) dhe nudoja e lëmuar e ''Arcadia-s'', me të cilat ai mori pjesë në Bienalen e Venedikut të [[1924|vitit 1924.]] Në vitin 1926 ai prezantoi ''Vëllai dhe Motra''<ref>{{Cite book|title=15. Esposizione Internazionale d'Arte della città di Venezia: catalogo, 4. ed., Venezia, 1926, p. 106|language=sq}}</ref> në të njëjtën ekspozitë. Pas qëndrimeve të mëtejshme në Paris, ku ai kishte mbajtur një studio, piktura e tij, e ndikuar nga ''Shkolla e Parisit'', pësoi një ndryshim të mëtejshëm stilistik. Me mbështetjen e Edoardo Persico dhe Lionello Venturi, në fund të [[1928|vitit 1928]] ai mori pjesë në të ashtuquajturën lëvizje pikture të gjashtë piktorëve të Torinos, së bashku me Gigi Chessa, Nicola Galante, Francesco Menzio, Enrico Paulucci dhe Jessie Boswell, gjë që e shtyu të ekspozonte në qytete të ndryshme në [[Italia|Itali]] dhe gjithashtu në [[Evropa|Evropë]] ( [[Gjenova|Xhenova]], [[Milano]], [[Roma|Romë]], [[Londra|Londër]], [[Parisi|Paris]]) Ai ekspozoi në Kuadrenialin e Parë Kombëtar të Artit në Romë në [[1931|vitin 1931]]. Levi, për shkak të një pozicioni të saktë kulturor në përputhje me idetë e tij, e konsideronte pikturën një shprehje të lirisë, në kundërshtim formal dhe substancial me retorikën e artit zyrtar, i cili sipas mendimit të tij i nënshtrohej gjithnjë e më shumë konformizmit të [[Italia fashiste|regjimit fashist]] dhe modernizmit të lëvizjes futuriste. === Angazhimi politik antifashist === [[Skeda:Aliano_scorcio.jpg|majtas|parapamje|Pamje panoramike e komunës së Alianos, ku Carlo Levi kaloi periudhën e tij të izolimit.]] Në vitin 1931 ai u bashkua me lëvizjen antifashiste "Gjustizia e libertà", e themeluar tre vjet më parë nga Carlo Rosselli. Në vitin 1932 ai mori pjesë në Bienalen e Venedikut duke prezantuar veprat: ''Njeriu i Kuq'' (1929), ''Skena me Fruta'' (1930) dhe ''Natyrë e Qetë me Shegë'' (1930)<ref>{{Cite book|title=18. Esposizione Biennale Internazionale d'Arte: catalogo, 2. ed., Venezia, 1932, p. 110|language=sq}}</ref>. Në mars të [[1934|vitit 1934,]] Levi u arrestua për aktivitet të dyshuar antifashist. Më 15 maj 1935, pas një informacioni nga shkrimtari fashist Dino Segre ( ''Pitigrilli''), ai u arrestua përsëri dhe u dënua me burgim në qytetin [[Bazilikata|lukanez]] të Grassano-s. Më pas u transferua në qytetin e vogël të Aliano-s, në [[Provinca e Materës|provincën e Matera-s]].Kushërira e tij Paola Levi, motra e shkrimtares Natalia Ginzburg, e ndoqi nga dashuria<ref>{{Cite web|last=Marzio Breda|date=11 settembre 2016|title=Carlo Levi, una donna portò Cristo oltre Eboli|url=https://www.corriere.it/cultura/16_novembre_09/carlo-levi-nicola-coccia-saggio-cristo-si-fermato-a-eboli-935bfe2c-a69d-11e6-b4bd-3133b17595f4.shtml|language=it}}</ref>. Nga kjo përvojë lindi romani i tij më i famshëm, ''Krishti u ndal në Eboli'' (në histori qyteti quhet ''Gagliano'', duke imituar shqiptimin vendas). Më [[1936]], regjimi fashist, duke hipur mbi valën e entuziazmit kolektiv për pushtimin etiopian, e fali atë; Levi u zhvendos në [[Republika e Tretë Franceze|Francë]] për disa vjet, ku vazhdoi aktivitetin e tij politik. Në vitin 1938, pas lidhjes së tij me Paola Levin, lindi vajza e tij, Anna<ref>{{Cite web|title=Carlo Levi|url=https://www.senato.it/3182?newsletter_item=1658&newsletter_numero=155|language=sq}}</ref>. Pasi u kthye në Itali, në [[1943|vitin 1943]] ai u bashkua me Partinë e Veprimit dhe, së bashku me aksionarë të tjerë, drejtoi ''La Nazione del Popolo'', organin e Komitetit për Çlirimin e [[Toskana|Toskanës]]. Ai gjeti strehim në [[Firencia|Firence]], në shtëpinë e Anna Maria Ichino-s, ku qëndroi edhe [[Eugenio Montale]] dhe ku qëndroi deri në vitin 1944. Ishte këtu që ai takoi [[Umberto Saba|Umberto Saba-n]], vjehrrin e tij të ardhshëm. Poeti nga Trieste kishte gjetur strehim edhe në shtëpinë Ichino në Piazza Pitti 14. === ''Krishti u ndal në Eboli'' === Krishti zbriti në ferrën nëntokësore të moralizmit hebre për të rrëzuar portat e tij në kohë dhe për t'i vulosur për amshim. Por në këtë tokë të errët, pa mëkat dhe pa shpëtim, ku e keqja nuk është morale, por një dhimbje tokësore që qëndron përgjithmonë në gjëra, Krishti nuk zbriti. Krishti ndaloi në Eboli. (Carlo Levi, Krishti ndaloi në Eboli, 1945) Në [[1945|vitin 1945]], pas rivendosjes së demokracisë në Itali, Einaudi botoi romanin ''Krishti u ndal në Eboli'', të shkruar në dy vitet e mëparshme nga Carlo Levi. Në të, Levi denoncon kushtet çnjerëzore të jetesës së asaj popullsie fshatare, të harruar nga institucionet e Shtetit, tek të cilat "as fjala e Krishtit nuk duket se ka arritur ndonjëherë". Ndikimi i romanit e eklipsoi punën e tij si piktor. Vetë piktura e Levit u ndikua nga qëndrimi i tij në [[Bazilikata]] (e quajtur Lucania nën fashizëm), duke u bërë më rigoroze dhe thelbësore, duke përzier mësimet e Modigliani-t me një realizëm të matur dhe personal. Në [[1979|vitin 1979,]] romani u adaptua për kinema nga [[Francesco Rosi]]: rolin e Carlo Levit e luajti aktori Gian Maria Volonté. === Periudha e pasluftës === [[Skeda:Premio_marzotto_Enrico_Accatino_Achille_Sdruscia_Carlo_Levi.jpg|majtas|parapamje|Levi (sipër majtas) në Çmimin Marzotto në vitin 1951]] Në vitin 1945, Carlo Levi filloi një lidhje dashurie, e cila do të zgjati deri në vdekjen e tij, me Linuccia Saba (24 janar 1910 - 28 korrik 1980), vajzën e vetme të poetit [[Umberto Saba]]. Pas luftës, Levi vazhdoi punën e tij si gazetar, si redaktor i të përditshmes romake ''L'Italia libera'', organ i Partisë së Veprimit, duke marrë pjesë në nisma dhe hetime politike dhe shoqërore mbi prapambetjen e [[Italia jugore|Italisë Jugore]]; për shumë vite ai bashkëpunoi me të përditshmen e Torinos ''La Stampa''. Ai mori pjesë në Bienalen e Venedikut në vitet 1948, 1950 dhe 1952. Në [[1954|vitin 1954]] ai iu bashkua grupit neorealist dhe mori pjesë në dy edicione të tjera të ekspozitës së Venedikut, në vitet 1954 dhe 1956, me piktura po aq realiste sa edhe rrëfimi i tij. Karriera e tij si shkrimtar vazhdoi: pas ''veprës “Krishti u ndal në Eboli”'', me shumë interes janë ''“Ora”'', një kronikë e menduar dhe e shqetësuar e viteve të [[Plani Marshall|rindërtimit ekonomik]] italian ([[1950]]), ''“Fjalët janë gurë”'', nga [[1955|viti 1955]], mbi problemet sociale të [[Siçilia|Siçilisë]] (fitues në [[1956|vitin 1956]] i Çmimit Viareggio për Proza, ex aequo me veprën ''“La sparviera'' ” të Gianna Manzini -t), ''“E ardhmja ka një zemër të lashtë”'' (1956) dhe ''“Gjithë mjalti ka mbaruar”'' (1965). Në vitin 1960 ai u ftua në "Edicionin e 11-të të çmimit Avezzano - ekspozita kombëtare e arteve figurative" në Avezzano (AQ), së bashku me Remo Brindisi, [[Stefano Cavallo]], Gisberto Ceracchini, Vincenzo Ciardo, Eliano Fantuzzi, Giovanni Michelacoli, [[Michele Rosa (pittore)|Gjovanni, Micheli]] Omici , Giovanni. Trombadori, Antonio Vangelli dhe të tjerë<ref>{{Sfn|Lucci s.d.|pp. 186-217}}.</ref>. Në vitin 1961 ai pikturoi panelin e madh ''Lucania '61'', një kanavacë me përmasa 18.50 x 3.20 m që përfaqësonte Bazilikatën në Ekspozitën Ndërkombëtare Italia '61 në Torino dhe të cilën ai ia kushtoi kujtimit të Rocco Scotellaro- s, një poet nga Bazilikata, miku i tij dhe një simbol i qytetërimit fshatar; kanavaca tani ekspozohet në Muzeun Kombëtar të Artit Mesjetar dhe Modern të Bazilikatës, i cili ndodhet në Matera në Palazzo Lanfranchi. Në [[1963|vitin 1963]], për t'i dhënë peshë hetimeve të tij shoqërore mbi degradimin e përhapur të vendit dhe i nxitur nga dëshira për të kontribuar në ndryshimin e një politike të bazuar në inerci në ruajtjen e të drejtave të caktuara të fituara edhe në mënyrë të paligjshme, ai kaloi nga teoria në praktikë dhe, i bindur nga udhëheqësit e lartë të Partisë Komuniste Italiane, në veçanti nga Giorgio Amendola, filloi të merrte pjesë aktive në politikë. Kandidat për një vend senatorial, ai u zgjodh [[Senati i Republikës Italiane|Senator i Republikës]] për dy legjislatura, si anëtar i pavarur i Partisë Komuniste: herën e parë në zonën zgjedhore Civitavecchia, në mandatin e dytë në zonën zgjedhore Velletri. Në vitin 1967, së bashku me artistë dhe intelektualë të tjerë italianë, politikanë dhe sindikalistë (përfshirë Renato Guttuso, Paolo Cinanni, Ferruccio Parri, Gaetano Volpe, Luigi Gaiani, Claudio Cianca, Vincenzo Bigiaretti), ai themeloi Federatën Italiane të Punëtorëve dhe Familjeve Emigrante (FILEF), president i së cilës mbeti deri në vdekjen e tij; qindra shoqata emigrantësh në të gjithë botën do t'i bashkoheshin asaj; qëllimi i deklaruar në shkrimin e tij të famshëm "Emigrantët, jo më gjëra, por protagonistë" ishte të nxirrte në pah çështjen e migracionit si një nga çështjet kryesore kombëtare; jehona e këtij angazhimi është e pranishme në shumë nga fjalimet dhe ndërhyrjet e tij parlamentare. Në vitin 1968 ai mori pjesë, si folës, në episodin «La magia» të serialit televiziv RAI ''La preghiera dell'uomo'' (redaktuar nga Paolo Brezzi dhe Alfonso M. Di Nola ); seriali - i konceptuar dhe i koordinuar nga Francesco Demitry dhe për të cilin Ati Ernesto Balducci ishte konsulent - paraqiti, ndër të tjerë, [[Pier Paolo Pasolini]], Carlo Tullio-Altan, murgjin tibetian Namkhai Norbu.<ref>{{Cite web|title=La preghiera dell'uomo - un mondo che cambia|url=https://www.teche.rai.it/programmi/la-preghiera-delluomo-un-mondo-che-cambia/|publisher=Rai Teche|language=sq}}</ref> Në fjalimin e tij, Levi ofron interpretimin e tij të formave të magjisë në Italinë Jugore, edhe në dritën e përvojës së tij narrative në Christ Stopped at Eboli.<ref>{{Cite journal|date=8–14 dicembre 1968|title=La magia|journal=RadioCorriere|volume=XLV|issue=50|pages=75|language=sq}}</ref> Në janar të vitit 1973, ai iu nënshtrua dy operacioneve për shkëputje të retinës. Në një gjendje verbërie të përkohshme, ai arriti të shkruante ''Quaderno a cancelli (Fletore me Anulime'' ), botuar pas vdekjes në [[1979|vitin 1979]] pa pjesën e fundit, të rikuperuar së fundmi nga studiuesi D. Sperduto, dhe të bënte 146 vizatime. Në vitin 2020, Einaudi do të botojë botimin e korrigjuar filologjikisht të veprës, sipas dëshirave të autorit. Në vitin 1974 ai dhuroi një nga veprat e tij, një gravurë që përshkruante një bandit, e cila ishte pjesë e një portofoli prej 6 gravurash të krijuara për konferencën e IV kombëtare të historiografisë lukane të mbajtur në Pietragalla ([[Provinca e Potencës|PZ]]) në shtator të të njëjtit vit, nën patronazhin e lartë të Presidentit të Republikës dhe të kryesuar nga miku i tij i dashur, Dr. Antonio Maria de Bonis. Ai vdiq në Romë më 4 janar 1975, në moshën 72 vjeç. [[Skeda:Tomba_di_Carlo_Levi.jpg|parapamje|Varri i Levit në varrezat e Alianos]] Trupi i shkrimtarit torinez prehet në varrezat e Alianos, ku ai donte të varrosej për të mbajtur premtimin që ua kishte bërë banorëve të qytetit kur u largua për t'u kthyer. Në fakt, Levi u kthye në Basilicata disa herë pas Luftës së Dytë Botërore dhe madje qëndroi në Pietragalla, një fshat i vogël në [[Provinca e Potencës|provincën e Potenzës]], si mysafir i familjes de Bonis. Kjo dëshmohet nga fotografitë e ruajtura në galerinë e artit kushtuar tij në komunën e Alianos, të cilat e portretizojnë atë në qytete të ndryshme në [[Provinca e Materës|provincën e Materës]] së bashku me miqtë e tij dhe me personazhet e librit të tij më të famshëm. ''Parku Letrar Carlo Levi'' u krijua në Aliano, duke promovuar iniciativa që lidhen me kujtimin e Levit, të tilla si udhetime ''sentimentale'' në vendet e lidhura me mërgimin e Levit dhe ditë shijimi të produkteve tipike. Për më tepër, ''Çmimi Kombëtar Letrar Carlo Levi'' mbahet në Aliano çdo vit. === Fondacioni === Në vitin 1975, shoqja e tij Linuccia Saba (1910-1980), me kërkesë të piktorit në testamentin e tij, themeloi Fondacionin Carlo Levi, duke u bërë presidentja e parë e tij<ref>{{Cite web|title=Storia della Fondazione Carlo Levi|url=https://carlolevifondazione.it/fondazione-carlo-levi/|language=sq|access-date=1 qershor 2026|archive-date=6 qershor 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260606052014/https://carlolevifondazione.it/fondazione-carlo-levi/|url-status=dead}}</ref>. == Vepra == * ''Krishti ndaloi në Eboli'', Torino, Einaudi, 1945. * ''Frika nga liria'', Torino, Einaudi, 1946; Parathënie nga Giorgio Agamben, Neri Pozza, 2018. ** (''Frika nga Liria. Me Esenë, "Frika nga Piktura"'', Nju Jork, Shtëpia Botuese e Universitetit të Kolumbias, 2008, ISBN 978-0-231-13996-0. * Skenari për ''“The Britma e Tokës”'', me Alessandro Fersen, Lewis F. Gittler dhe Giorgio Prosperi, 1949. * ''[[L'Orologio|Ora]]'', Seria Ese nr. 126, Torino, Einaudi, 1950; Hyrje nga Mattia Acetoso, Seria ET Scrittori, Einaudi, 2015. * ''[[Le parole sono pietre. Tre giornate in Sicilia|Fjalët janë gurë. Tre ditë në Siçili]]'', Torino, Einaudi, 1955. Çmimi Viareggio.<ref>{{Cite web|title=Premio letterario Viareggio-Rèpaci|url=http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci|language=sq|access-date=1 qershor 2026|archive-date=19 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140719121618/http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci|url-status=dead}}</ref> * ''[[Il futuro ha un cuore antico. Viaggio nell'Unione Sovietica|E ardhmja ka një zemër të lashtë. Udhëtim në Bashkimin Sovjetik]]'', Torino, Einaudi, 1956. * ''Nata e Dyfishtë e Pemëve të Lindenit'', Seria e Eseve, Torino, Einaudi, 1959; Hyrje nga Mario Desiati, Seria ET Scrittori, Einaudi, 2024, ISBN 978-88-062-6315-7. * ''Një fytyrë që duket si ne. Portret i Italisë'', Turin Einaudi, 1960. [vëllim fotografish nga [[János Reismann]], botuar për herë të parë në Gjermani në vitin 1959] ** ''Një fytyrë që duket si ne. Italia siç ishte'', Romë E/O, 2000, ISBN 978-88-764-1433-6. ''[[Tutto il miele è finito|I gjithë mjalti ka mbaruar]]'', Seri esesh, Torino, Einaudi, 1964. === Publikime pas vdekjes === * Guximi i Mitëve. Shkrime bashkëkohore. 1922–1974, Bari, De Donato, 1975. * Italia e Jugut, Emigracioni, Rilindja. Shkrime dhe Fjalime në Senat dhe në FILEF, Romë, Federata Italiane e Punëtorëve dhe Familjeve të Emigruar, 1975. * Pragu i shkretëtirës. Një vepër e papublikuar, në "Il calendario del popolo", Vëll. 31, Nr. 363, janar 1975. * Quaderno a cancelli*, me një kontribut nga Linuccia Saba dhe një shënim nga Aldo Marcovecchio, Seria Saggi Nr. 611, Torino, Einaudi, 1979; Quaderno a cancelli, redaktuar nga Riccardo Gasperina Geroni, me një tekst nga Italo Calvino, seria Letture, Einaudi, 2020, <nowiki>ISBN 978-88-062-4331-9</nowiki>. * Il Mezzogiorno. L'altro mondo. Tekste dhe vizatime, Gangemi, 1980, <nowiki>ISBN 978-88-744-8112-5</nowiki>. * Vjersha të pabotuara 1934–1946. Parathënie nga senatori Giovanni Spadolini dhe Rita Levi Montalcini, Romë, shtëpia botuese Carlo Mancosu, shtypur në Foggia, 1990 * A është ky 'Carcer tetro'? Letra nga Burgu 1934–1935, redaktuar nga D. Ferraro, Gjenova, Il Nuovo Melangolo, 1991, <nowiki>ISBN 978-88-701-8134-0</nowiki>. * Ne Ekzistojmë. Poema të Pabotuara. Parathënie nga i Nderuari Francesco De Lorenzo, Roma, shtëpia botuese Carlo Mancosu, shtypur në Foggia, 1991. * Bosco di Eva. Poema të papublikuara 1931–1972, Romë, Mancosu, 1993. * Fëmija i 7 Korrikut. Nga neo-fashizmi te ngjarjet në Reggio Emilia, redaktuar nga Sandro Gerbi, Avagliano, 1996, <nowiki>ISBN 978-88-860-8151-1</nowiki>. * Inventimi i së Vërtetës. Tekste dhe ndërtekstet për 'Krishti ndaloi në Eboli', redaktuar nga V. Barani dhe M. A. Grignani, Edizioni dell'Orso, 1998, <nowiki>ISBN 978-88-769-4332-4</nowiki>. * Mijë Atdheu. Njerëz, ngjarje, vende në Itali, redaktuar nga G. De Donato, Romë, Donzelli, 2000, <nowiki>ISBN 88-7989-575-3</nowiki>; Parathënie nga Guido Crainz, Donzelli, 2015. * Pasqyra. Shkrime mbi kritikën e artit, redaktuar nga P. Vivarelli, Romë, Donzelli, 2001, <nowiki>ISBN 978-88-798-9641-2</nowiki>. * Peizazhe 1926–1974. Lirikë dhe Metamorfoza e Natyrës, redaktuar nga P. Vivarelli, Meridiana Libri, 2001, <nowiki>ISBN 978-88-861-7573-9</nowiki>. * Para dhe Pas Fjalëve. Shkrime dhe Fjalime mbi Letërsinë, redaktuar nga G. De Donato dhe R. Galvagno, Romë, Donzelli, 2001, <nowiki>ISBN 978-88-798-9658-0</nowiki>. * Shkrime Politike, redaktuar nga David Bidussa, Torino, Einaudi, 2001, <nowiki>ISBN 978-88-061-4481-4</nowiki>. * Gjurmë kujtimi, Romë, Donzelli, 2002, <nowiki>ISBN 978-88-798-9745-7</nowiki>. * Carlo Levi i papublikuar: me 40 vizatime nga Verbëria, redaktuar nga Donato Sperduto, Milazzo, Spes, 2002. * Roma kalimtare. Një qytet dhe rrethinat e tij, redaktuar nga G. Di Donato, Romë, Donzelli, 2002, <nowiki>ISBN 88-7989-695-4</nowiki>. * (ANG) Roma kalimtare. Në kërkim të La Dolce Vita, Chichester, West Sussex, Angli-Hoboken, NJ, J. Wiley, 2004. <nowiki>ISBN 978-0-470-87183-6</nowiki>. * Fjalime Parlamentare, me një ese nga Mario Isnenghi, Bologna, Il Mulino, 2003, <nowiki>ISBN 978-88-150-9575-6</nowiki>. * Planeti Pa Kufij. Prose Udhëtimi, redaktuar nga V. Zaccaro, Roma, Donzelli, 2003, <nowiki>ISBN 978-88-798-9818-8</nowiki>. * Një dashuri e dhimbshme për jetën. Biseda dhe intervista, redaktuar nga L.M. Lombardi Satriani dhe L. Bindi, Romë, Donzelli, 2003, <nowiki>ISBN 978-88-798-9785-3</nowiki>. * Arsyet e Minjve. Tregime me Kafshë, redaktuar nga G. Di Donato, Romë, Donzelli, 2004, <nowiki>ISBN 978-88-798-9883-6</nowiki>. * Detyra e Kohës. Prose Politike dhe Civile, redaktuar nga L. Montevecchi, Parathënie nga Nicola Tranfaglia, Romë, Donzelli, 2004, <nowiki>ISBN 978-88-798-9939-0</nowiki>. * Ideja e Çuditshme e Luftës për Liri. Nga Gazetat e Çlirimit (1944–1946), redaktuar nga Filippo Benfante, Spartaco, 2005, <nowiki>ISBN 978-88-875-8341-0</nowiki>. * Farë e fshehtë. Është në dorë të fshatarëve, të më të poshtëmit, të vrasin gjarpërin, redaktuar nga Aldo Cormio, Palomar, 2006, <nowiki>ISBN 978-88-760-0145-1</nowiki>. * Vjersha, Roma, Donzelli, 2008, <nowiki>ISBN 978-88-603-6209-4</nowiki>. * Vargje, redaktuar nga Silvana Ghiazza, Wip Edizioni, 2009, <nowiki>ISBN 978-88-845-9148-7</nowiki>. * Mirëmëngjes, Lindje. Raporte nga India dhe Kina, Romë, Donzelli, 2014, <nowiki>ISBN 978-88-684-3124-2</nowiki>. * Dy histori nga Etna, Il Girasole Edizioni, 2014, <nowiki>ISBN 978-88-974-6619-2</nowiki>. === Pikturë === [[Skeda:Lucania_61_di_Carlo_Levi_1.JPG|parapamje|Detaj i ''Lucania 61'' (Muzeu Kombëtar i Materës).]] * ''Portreti i Federico Comandini'', Biblioteka Malatesta e Cesena * ''Grua me fruta'', Shtëpia e Kulturës, Palmi * ''Lucania '61'', një kanavacë me përmasa 18.50 x 3.20 m e përbërë nga pesë panele, të cilat Levi i pikturoi për të përfaqësuar [[Bazilikata|Bazilikatën]] në Ekspozitën e Rajoneve në ''Itali '61'' të mbajtur në [[Torino]] me rastin e festimeve për 100-vjetorin e Bashkimit të Italisë . Ruhet në Matera në Palazzo Lanfranchi, selia e Muzeut Kombëtar të Artit Mesjetar dhe Modern të Bazilikatës;<ref>{{Cite web|title=I colori di Lucania 61, metafora di un mondo|url=http://www.associazionefinisterre.it/memoria/carlolevi_lucania61.htm|language=sq|access-date=1 qershor 2026|archive-date=15 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120615044933/http://www.associazionefinisterre.it/memoria/carlolevi_lucania61.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lucania 61 di Carlo Levi|url=http://www.associazionefinisterre.it/memoria/carlo_levi_dipintoluc61.htm|language=sq|access-date=1 qershor 2026|archive-date=8 shkurt 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090208201001/http://www.associazionefinisterre.it/memoria/carlo_levi_dipintoluc61.htm|url-status=dead}}</ref> * ''Notar'', vaj mbi kanavacë 50x70;<ref>{{Cite web|title=Carlo Levi :Il Nuotatore|url=http://www.arte-incontro.it/collettiva.htm|language=sq|access-date=1 qershor 2026|archive-date=15 maj 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060515162105/http://www.arte-incontro.it/collettiva.htm|url-status=dead}}</ref> * ''Dy burra duke zhveshur'', 1935 * ''20 piktura nga Carlo Levi 1929-1935 paraqitur nga Antonio Del Guercio'', Editori Riuniti - La Nuova Pesa, Romë 1962 * ''Çlirimi'', vaj mbi kanavacë që përshkruan martirët e Fosse Ardeatine * ''Pemët e karabit të Gjirit'', 1950, CAMeC, La Spezia * ''Buqeta'', vaj mbi kanavacë, një tufë me lule të bardha me tre lule blu në një sfond portokalli, Romë 1971. == Punime në muze == * [[Foxha|Muzeu Qytetar]] i [[Foxha|Foggias]] * Muzeu Kombëtar i Artit Mesjetar dhe Modern të Bazilikatës në Matera * Muzeu i Përhershëm i Artit Bashkëkohor të Amatrice (RI) * Galeria e Arteve Leonida dhe Albertina Repaci e Palmi ([[Rrexho Kalabria|Reggio Calabria]]) * Galeria e Arteve Carlo Levi në Palazzo Morteo në Alassio (Savona ) * Muzeu i Fosse Ardeatine (Romë) * Muzeu i Shekullit të Njëzetë * MAGI '900 e Pieve di Cento (BO) * Galeria e Artit Carlo Levi e ALIANO (MT) Aliano * MIG. Muzeu Ndërkombëtar i Arteve Grafike, Castronuovo Sant'Andrea (PZ) * [https://www.gamtorino.it/it GAM - Galeria Qytetare e Artit Modern dhe Bashkëkohor të Torinos] * Muzeu Carlo Levi dhe Çështja Jugore, Qendra Studimore e Fondacionit Luigi Gaeta Carlo Levi, Palazzo Forcella (SA) Buccino == Shënime == Veprat e Carlo Levi në faqen e internetit të Fondacionit Luigi Gaeta – Qendra e Studimeve Carlo Levi, Eboli, në www.fondazioneluigigaeta.it Lèvi, Carlo, në Treccani.it – Enciklopedia Online, Instituti Italian i Enciklopedisë. Italo Faldi, Arnaldo Bocelli, LEVI, Carlo, në Enciklopedinë Italiane, Shtojca II, Instituti i Enciklopedisë Italiane, 1949. Alessandra Briganti, LEVI, Carlo, në Enciklopedinë Italiane, Shtojca IV, Instituti i Enciklopedisë Italiane, 1979. (EN) Carlo Levi, në Encyclopædia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc. Franco Contorbia dhe Maura Picciau, LEVI, Carlo, në Dizionario biografico degli italiani, vëll. 64, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 2005. Carlo Levi, në siusa.archivi.beniculturali.it, Sistemi i Unifikuar i Informacionit për Mbikëqyrësit Arkivorë. Carlo Levi, në BeWeb, Konferenca Episkopale Italiane. Carlo Levi, në Gratë dhe Burrat e Rezistencës, Shoqata Kombëtare e Partizanëve Italianë. (EN) Vepra nga Carlo Levi, në Open Library, Internet Archive. (EN) Carlo Levi, në Goodreads. Carlo Levi (legjislatura e 3-të e Republikës Italiane) / legjislatura e 4-t, në Senato.it, Parlamenti Italian. (EN) Carlo Levi, në Discogs, Zink Media. Regjistrime audiovizive të Carlo Levi, në Rai Teche, Rai. (EN) Carlo Levi, në IMDb, IMDb.com. Fondacioni Carlo Levi, në carlolevifondazione.it. URL e konsultuar më 21 nëntor 2019. Foa-Levi, në torinoinsolita.it. Speciali i RAI Letteratura për Carlo Levi, në letteratura.rai.it. Carlo Levi dhe Çështja e Jugut, në ornitorinconews.it. URL e aksesuar më 16 shkurt 2014 (arkivuar nga URL-ja origjinale më 23 shkurt 2014). Arkivat Rai, intervistë me Indro Montanelli. Fondacioni Giorgio Amendola dhe Shoqata Lucana në Piemont për Carlo Levi, në fondazioneamendola.it. URL e aksesuar më 12 tetor 2023. == Bibliografia == * ''Përtej Frikës: Udhëtime në Shkrimet e Carlo Levit'', redaktuar nga Gigliola De Donato, Donzelli, Romë, 2008. * ''Intertekstualiteti Levian'', redaktuar nga Silvana Ghiazza, Departamenti Editorial dhe Redaktues (Universiteti i Barit), Bari, 2011. * Giovanni Russo, ''Carlo Levi Sekreti'', Publisher Dalai, Milano, 2011. * ''Carlo Levi dhe Jugu'', redaktuar nga Gigliola De Donato dhe Sergio D'Amaro, Foggia, Claudio Grenzi, 2003. * ''Carlo Levi dhe Letërsia e Udhëtimit në Shekullin e Njëzetë: Midis Kujtesës, Eseut dhe Trillimit'', redaktuar nga Sergio D'Amaro dhe Salvatore Ritrovato, Foggia, Claudio Grenzi, 2003. * Donato Sperduto, ''Imitimi i të Përjetshmit'', botues Schena, Fasano, 1998. * Donato Sperduto, ''mjeshtër i kotë?'' ''Gabriele D'Annunzio, Carlo Levi, Cesare Pavese, Emanuele Severino'', Aracne, Romë, 2009. * Donato Sperduto, ''Harmonitë e Largta'', Aracne, Romë, 2013. * David Ward, ''Carlo Levi'', Italia e Re, Milano, 2002. * Michel Arouimi, ''Magies de Levi'', Schena-Lanore, Fasano-Parigi, 2006. * Giancarlo Pauletto (redaktuar nga), ''Carlo Levi 1935-1936: Figura para Historisë'', Comune di Pordenone Editore, Pordenone, 2006. * Dalia Abdullah, "Piktura dhe Letërsia: Dygjuhësia e Carlo Levit", në "Riscontri. Revista Tremujore e Kulturës dhe Çështjeve Aktuale", XXXIV(2012), 3-4, f.&nbsp;9–54. * ''Përtej Errësirës. Shkrime për Carlo Levi-n'', redaktuar nga PL Berto, Ensemble, Romë, 2013. * Domenico Musicco, ''[https://centrostudipsicologiaeletteratura.org/wp-content/uploads/2013/12/Domenico-Musicco-Oltre-il-confino.pdf Përtej Mbylljes]'', në Revistën Historike të Qendrës për Studime në Psikologji dhe Letërsi, 1-2005. * {{Cite book|title=Le polizie di Mussolini, la repressione dell'antifascismo nel Ventennio|publisher=Mursia|year=1985|location=Milano|language=sq}} * Giuseppe Appella, ''Carlo Levi dhe "Lucania '61"'', De Luca Edizioni d'Arte, Romë, 1989. * Gigliola De Donato, Sergio D'Amaro, ''Një turinez nga jugu: Carlo Levi'', Baldini & Castoldi, 2001. * Nicola Coccia, ''Ti do ta ngushëllosh argjilën e djegur'', ETS, Pisa, 2016 * Riccardo Gasperina Geroni, ''Roja e Pragut'', Mimesis, Milan-Udine, 2018. * Rosalba Galvagno, ''Carlo Levi, Narcisi dhe ndërtimi i realitetit'', Olschki Editore (Collana Polinnia), Firence, 2004. * Rosalba Galvagno, ''Mitografitë e Carlo Levit'', Edizioni Sinestesie (seritë e Bibliotekave të Sinestesie), Avellino, 2021. * Rosalba Galvagno, ''"Miti i Nënës te Carlo Levi.'' ''Nga Demetra dhe Persefona te Shpërbërja e Sferës Amënore'' ," në ''Schede umanistiche.'' ''Antichi e Moderni'', XXXIV/2, 2020, f. 109-125. * Rosalba Galvagno, ''Shtatë lito-serigrafë nga Carlo Levi krahasuar me shtatë poezi të Charles Baudelaire'', në ''Letteratura&Arte'', 22/2024, Fabrizio Serra Editore, Pisa-Roma MMXXIV, f. 123-135. * Rosalba Galvagno, ''"Artistja të cilës iu zbuluan të gjitha artet e Apollonit".'' ''Një ëndërr surrealiste nga Carlo Levi'', në ''Njëqind e njëzet vjet më vonë.'' ''Kujtimi dhe rëndësia e Carlo Levit'', Konferenca Kombëtare për 120-vjetorin e lindjes së Carlo Levit, Matera, 10-11 nëntor 2022, f. 1-24. * Lucci M. G. (red.), Historia dhe rishikimi kritik i Çmimit Avezzano, 1949–2001, Promo Italia, Avezzano, pa datë, fq. 186–217, SBN TER0018573. * Filippo La Porta, "“Kura” e Pamundur e Jetës. Çehov, Céline dhe Carlo Levi: Shkrimtarë Doktorë të Ndërgjegjshëm dhe Joiluzorë," në Cure, Romë, Castelvecchi, 2021, ISBN 978-88-329-0403-1 . * Donato Sperduto, ''Përtej Kohës dhe Përtej Rrugës së Qumështit'', Bari, Edizioni Wip, 2023. * Filippo La Porta dhe Luca Cirese, "Nuk mund të mos e quajmë veten jo të dhunshëm." Një dialog. * {{Cite web|last=Fondazione Giorgio Amendola|title=Carlo Levi, "il torinese del Sud". Profilo biografico di Carlo Levi.|url=https://fondazioneamendola.it/carlo-levi/|language=sq}} * Donato Sperduto: ''Pesë gishtat:'' ''Accabadora e Michela Murgia dhe'' fletorja ''e Carlo Levi'' me Gates, "Riscontri", 2024, n. 1, fq.&nbsp;69–88. == Hyrje të ngjashme == * Antifashizmi në Itali * Komuniteti Hebraik i Torinos * [[Corrado Alvaro|Korado Alvaro]] * Domenico Rea * Judaizmi në Itali * Franco Fortini * Leone Ginzburg * Ju jeni nga Torino == Projekte të tjera == {{Authority control}} == Lidhje të jashtme == * {{Authority control}}<nowiki>[[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Torinos]]</nowiki> <nowiki>[[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]]</nowiki> <nowiki>[[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> d5erubxcfayl70ftms3714qx01ipswq 0 401909 3029000 2995235 2026-09-01T08:47:36Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029000 wikitext text/x-wiki "Fundi i Golemëve" <ref>https://tkob.gov.al/?event=fundi-i-golemeve-opera-shqiptare-vjen-si-premiere-boterore-ne-skenen-e-tkobap</ref> – operë shqiptare <ref>https://shqiptarja.com/lajm/fundi-i-golemeve-nata-historike-e-operes-shqiptare/</ref>. Në historinë e muzikës klasike shqiptare, rrallë gjenden vepra me një fat aq të pazakontë sa opera “Fundi i Golemëve”. E kompozuar në vitin 1963 nga [[Nikolla Zoraqi]], me libret të [[Kolë Jakova]] dhe e mbështetur në krijimtarinë letrare të [[Dhimitër Shuteriqi]], kjo vepër mbeti për dekada të tëra jashtë skenës, duke u shndërruar në një lloj “legjende të heshtur” të kulturës shqiptare. Opera bazohet në tregimin “Ditët e sprasme të Gjorg Golemit” dhe vendoset në një nga momentet më dramatike të historisë shqiptare: periudhën pas vdekjes së [[Gjergj Kastrioti Skënderbeu]]. Në këtë sfond historik të trazuar, vepra sjell rënien e një familjeje fisnike – Golemëve – duke e kthyer dramën e tyre në simbol të një epoke që po shuhet. Thelbi i operës qëndron në ndërthurjen e fatit individual me atë kolektiv. Personazhet përballen me zgjedhje të vështira, ku tradhtia, besnikëria, dashuria dhe sakrifica vendosen përballë një realiteti që po ndryshon rrënjësisht. Kjo e bën veprën jo vetëm një rrëfim historik, por edhe një reflektim të thellë mbi fundin e një rendi shoqëror dhe fillimin e një tjetri. Nga ana muzikore, Zoraqi ndërton një gjuhë që lëviz mes traditës operistike europiane dhe elementeve të frymëzuara nga muzika shqiptare. Partitura karakterizohet nga tension dramatik dhe një ndjesi epike, duke i dhënë veprës një dimension emocional të fuqishëm. Pikërisht kjo qasje artistike, që në kohën e krijimit nuk përputhej plotësisht me kornizat e realizmit socialist, mendohet të ketë qenë një nga arsyet pse opera nuk u vu në skenë për shumë vite. Paradoksi më i madh i “Fundi i Golemëve” është se, ndonëse u krijua në vitet ’60, ajo nuk pati premierë deri në vitin 2026. Vetëm pas më shumë se gjashtë dekadash <ref>https://top-channel.tv/2026/05/28/fundi-i-golemeve-kryevepra-e-nikollaq-zoraqit-ne-tkob-sheh-driten-e-skenes-pas-gjashte-dekadash/</ref>, publiku pati mundësinë ta shohë të realizuar në skenë në Teatri Kombëtar i Operës dhe Baletit në Tiranë <ref>https://albanianpost.com/fundi-i-golemeve-premiere-me-28-maj-ne-tirane/</ref>. Ky rikthim u konsiderua një moment i rëndësishëm për kulturën shqiptare, duke nxjerrë në dritë një nga veprat më të rëndësishme të repertorit operistik kombëtar që kishte mbetur në hije. Sot, “Fundi i Golemëve” <ref>{{Cite web |url=https://sot.com.al/kultura/fundi-i-golemeve-nje-veper-e-fuqishme-historike-dhe-muzikore-opera-e-kompozitorit-nikolla-zoraqi-vjen-premiere/ |title=Kopje e arkivuar |access-date=9 qershor 2026 |archive-date=9 qershor 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260609080455/https://sot.com.al/kultura/fundi-i-golemeve-nje-veper-e-fuqishme-historike-dhe-muzikore-opera-e-kompozitorit-nikolla-zoraqi-vjen-premiere/ |url-status=dead }}</ref> vlerësohet jo vetëm si një arritje artistike, por edhe si një dëshmi e fuqisë së artit për të mbijetuar përtej kohës dhe rrethanave. Ajo që dikur ishte një vepër e harruar, tashmë është kthyer <ref>https://www.gazetatema.net/kulture/fundi-i-golemeve-rikthehet-ne-tkob-i563893/</ref> në një pikë referimi për operën shqiptare, duke dëshmuar se disa histori, sado vonë, e gjejnë rrugën drejt publikut. == Burimet == [[Kategoria:Opera]] [[Kategoria:Muzikë]] [[Kategoria:Shqipëri]] [[Kategoria:Tiranë]] 01elgnkpcil12jxwocnshmr4i0ak8cy 1 401980 3028864 2995713 2026-08-31T20:24:39Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028864 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Carlo Levi (shkrimtar)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2995712 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140719121618/http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci për lidhjen http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120615044933/http://www.associazionefinisterre.it/memoria/carlolevi_lucania61.htm për lidhjen http://www.associazionefinisterre.it/memoria/carlolevi_lucania61.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090208201001/http://www.associazionefinisterre.it/memoria/carlo_levi_dipintoluc61.htm për lidhjen http://www.associazionefinisterre.it/memoria/carlo_levi_dipintoluc61.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060515162105/http://www.arte-incontro.it/collettiva.htm për lidhjen http://www.arte-incontro.it/collettiva.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 qershor 2026 17:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Carlo Levi (shkrimtar)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028863 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260606052014/https://carlolevifondazione.it/fondazione-carlo-levi/ për lidhjen https://carlolevifondazione.it/fondazione-carlo-levi/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 22:24 (CEST) 4ycy0f0587migb1pna75g0uqsmue4bk 0 404122 3028789 3028705 2026-08-31T14:23:12Z NotEnisi2011 169472 /* Rezultatet */ 3028789 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = 8 | total goals = 19 | league topscorer = [[Bekim Balaj]]<br />[[Rubin Hebaj]]<br />[[Stiven Bibo]] (2 gola secili) | biggest home win = [[KF Egnatia|Egnatia]] 3-0 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(23 gusht 2026)}} | biggest away win = [[FC Dinamo City|Dinamo City]] 0-1 [[FK Vora|Vora]]<br />{{small|(23 gusht 2026)}}<br />[[FK Partizani|Partizani]] 1-2 [[KF Laçi|Laçi]]<br />{{small|(29 gusht 2026)}} | highest scoring = [[KF Teuta|Teuta]] 3-1 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(30 gusht 2026)}} | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[Kategoria Superiore 2025-26|2025–26]] | nextseason = [[Kategoria Superiore 2027-28|2027–28]] | updated = 30 gusht 2026 | season = 2026–27 | dates = 21 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbolli|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=25 qershor 2026|access-date=25 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=23 qershor 2026|access-date=6 korrik 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[FK Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[FK Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} === Stadiumet === {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |[[KF Egnatia|Egnatia]] |[[AF Elbasani|Elbasani]] |[[KF Laçi|Laçi]] |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |- |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Laçi]] |Arena e Demave |- | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''4,267''' | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''2,271''' | Capacity: '''3,959''' |- |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Egnatia Arena 2025 Field.jpg|200px]] |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Laç Stadium (WPWTR17).jpg|200px]] |[[File:Partizani Complex.jpg|200px]] |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |[[KF Tirana|Tirana]] |[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |[[FK Vora|Vora]] |- |[[Stadiumi Skënderbeu]] |[[Stadiumi Niko Dovana]] |[[Stadiumi Selman Stërmasi]] |[[Stadiumi Loro Boriçi]] |Stadiumi Vora |- | Capacity: '''5,800''' | Capacity: '''12,040''' | Capacity: '''7,308''' | Capacity: '''16,022''' | Capacity: '''1,436''' |- |[[File:Stadiumi Skënderbeu.jpg|200px]] |[[File:Stadiumi Niko Dovana.jpg|200px]] |[[File:Selman Stërmasi Stadium (10).jpg|200px]] |[[File:Loro-Borici-Stadion.jpg|200px]] | |} === Personel dhe uniforma === <!---Only one link per kit maker and sponsor, please.---> <small>Note: Flags indicate national team as has been defined under [[FIFA]] eligibility rules. Players and Managers may hold more than one non-FIFA nationality.</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |- ! Ekipi ! President ! Menaxher ! Kapiteni ! Prodhuesi i uniformave ! Sponsor i bluzës |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Bardhi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ilir Daja]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Dita]] | Kappa | [[Caffè Pascucci]] |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Agim Demrozi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Nevil Dede]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albano Aleksi]] | Joma | Demrozi Construction |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Kujtim Llupa]] | {{#invoke:flag|icon|SRB}} [[Ivan Gvozdenović]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Lulaj]] | Kappa | |- | [[KF Laçi|Laçi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Pashk Laska]] | {{#invoke:flag|icon|MKD}} [[Qatip Osmani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Stiven Bibo]] | Macron | |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Gazmend Demi]] | {{#invoke:flag|icon|ROU}} [[Florin Bratu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marçelino Preka]] | Joma | |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Takaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Julian Ahmataj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marco Alia]] | Cohl's | |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Fatos Troplini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edlir Tetova]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Blerim Kotobelli]] | Macron | |- | [[KF Tirana|Tirana]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Refik Halili]] | {{#invoke:flag|icon|CRO}} [[Dean Klafurić]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Redon Xhixha]] | Joma | |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Alban Xhaferi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edi Martini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bekim Balaj]] | Suzmar | AL Invest |- | [[FK Vora|Vora]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albert Xhabafti]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Arjan Bellaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Shkëlzen Ruçi]] | Macron | Your Space |- |} === Ndryshime menaxheriale === {| class="wikitable sortable" |- !Ekipi !Menaxher në largim !Mënyra e<br />nisjes !Data e vendit të lirë !Pozicioni në tabelë !Menaxher i ardhshëm !Data e<br />emërimit |- |[[KF Laçi|Laçi]] |{{#invoke:flag|icon|KOS}} {{#invoke:sort|name|Naci|Şensoy}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |rowspan=5 |''Para-sezon'' |{{#invoke:flag|icon|MKD}} {{#invoke:sort|name|Qatip|Osmani}} |30 qershor 2026 |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Ernest|Gjoka}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Julian|Ahmataj}} |1 korrik 2026 |- |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Realf|Zhivanaj}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ROU}} {{#invoke:sort|name|Florin|Bratu}} |6 korrik 2026 |- |[[KF Tirana|Tirana]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Orges|Shehi}} |Fundi i kontratës |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|CRO}} {{#invoke:sort|name|Dean|Klafurić}} |3 korrik 2026 |- |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Bledar|Hodo}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |16 maj 2025 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Edlir|Tetova}} |29 maj 2026 |- |} == Renditja == <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] <!--Update team positions here--> |team1=TEU |team2=LAÇ |team3=EGN |team4=VOR |team5=VLL |team6=ELB |team7=SKË |team8=PAR |team9=DIN |team10=TIR <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=C |result2=C |result3=C |result4=C |result5=C |result6=C |result7=R |result8=R |result9=R |result10=R <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=future|start_date=22 gusht 2026 |win_DIN=0 |draw_DIN=0 |loss_DIN=1 |gf_DIN=0 |ga_DIN=1 <!-- Dinamo City --> |win_EGN=1 |draw_EGN=0 |loss_EGN=0 |gf_EGN=3 |ga_EGN=0 <!-- Egnatia --> |win_ELB=0 |draw_ELB=2 |loss_ELB=0 |gf_ELB=2 |ga_ELB=2 <!-- Elbasani --> |win_LAÇ=1 |draw_LAÇ=1 |loss_LAÇ=0 |gf_LAÇ=3 |ga_LAÇ=2 <!-- Laçi --> |win_PAR=0 |draw_PAR=1 |loss_PAR=1 |gf_PAR=1 |ga_PAR=2 <!-- Partizani --> |win_SKË=0 |draw_SKË=1 |loss_SKË=0 |gf_SKË=2 |ga_SKË=2 <!-- Skënderbeu --> |win_TEU=1 |draw_TEU=1 |loss_TEU=0 |gf_TEU=3 |ga_TEU=1 <!-- Teuta --> |win_TIR=0 |draw_TIR=0 |loss_TIR=2 |gf_TIR=1 |ga_TIR=6 <!-- Tirana --> |win_VLL=0 |draw_VLL=2 |loss_VLL=0 |gf_VLL=3 |ga_VLL=3 <!-- Vllaznia --> |win_VOR=1 |draw_VOR=0 |loss_VOR=0 |gf_VOR=1 |ga_VOR=0 <!-- Vora --> <!--Status--> |status_text_X=I siguruar të paktën për Ligën e Konferencës, por prapëseprapë mund të kualifikohet për Ligën e Kampionëve |status_text_Y=Në rastin më të mirë mund të arrijë në fazën eliminatore për rënien nga kategoria. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_DIN=[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |name_EGN=[[KF Egnatia|Egnatia]] |name_ELB=[[AF Elbasani|Elbasani]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_PAR=[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |name_TEU=[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |name_TIR=[[KF Tirana|Tirana]] |name_VLL=[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |name_VOR=[[FK Vora|Vora]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikë; 2) Pikë kokë më kokë; 3) Diferenca e golave ​​kokë më kokë; 4) Gola të shënuar kokë më kokë; 5) Diferenca e golave; 6) Gola të shënuar; 7) Barazim. <!--Qualification definitions--> |res_col_header=QR |col_C=green1 |text_C=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026-27#Championship round|Raundi i kampionatit]] |col_R=red1 |text_R=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026–27#Relegation round|Raundi i rënies]]}} </onlyinclude> ==Rezultatet== {{Col-start}} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=30 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = 0-1 | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = 3-0 | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = 1-1 | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = 1-1 | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = 1-2 | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = 0-0 | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = 3-1 | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = 2-2 | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=future|start_date=2027 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{col-end}} * == Referime == {{Cnote2 Begin}} {{Cnote2|a|[[FC Dinamo City|Dinamo City]] do t'i luajnë ndeshjet e tyre në shtëpi për sezonin 2026–27 në [[Elbasan Arena]] në [[Elbasan]].}} {{Cnote2 End}} <references /> 12h0yyodkwma8fh7atkwa4uap9h6tnj 3028790 3028789 2026-08-31T14:23:32Z NotEnisi2011 169472 /* Renditja */ 3028790 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = 8 | total goals = 19 | league topscorer = [[Bekim Balaj]]<br />[[Rubin Hebaj]]<br />[[Stiven Bibo]] (2 gola secili) | biggest home win = [[KF Egnatia|Egnatia]] 3-0 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(23 gusht 2026)}} | biggest away win = [[FC Dinamo City|Dinamo City]] 0-1 [[FK Vora|Vora]]<br />{{small|(23 gusht 2026)}}<br />[[FK Partizani|Partizani]] 1-2 [[KF Laçi|Laçi]]<br />{{small|(29 gusht 2026)}} | highest scoring = [[KF Teuta|Teuta]] 3-1 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(30 gusht 2026)}} | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[Kategoria Superiore 2025-26|2025–26]] | nextseason = [[Kategoria Superiore 2027-28|2027–28]] | updated = 30 gusht 2026 | season = 2026–27 | dates = 21 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbolli|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=25 qershor 2026|access-date=25 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=23 qershor 2026|access-date=6 korrik 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[FK Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[FK Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} === Stadiumet === {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |[[KF Egnatia|Egnatia]] |[[AF Elbasani|Elbasani]] |[[KF Laçi|Laçi]] |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |- |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Laçi]] |Arena e Demave |- | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''4,267''' | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''2,271''' | Capacity: '''3,959''' |- |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Egnatia Arena 2025 Field.jpg|200px]] |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Laç Stadium (WPWTR17).jpg|200px]] |[[File:Partizani Complex.jpg|200px]] |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |[[KF Tirana|Tirana]] |[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |[[FK Vora|Vora]] |- |[[Stadiumi Skënderbeu]] |[[Stadiumi Niko Dovana]] |[[Stadiumi Selman Stërmasi]] |[[Stadiumi Loro Boriçi]] |Stadiumi Vora |- | Capacity: '''5,800''' | Capacity: '''12,040''' | Capacity: '''7,308''' | Capacity: '''16,022''' | Capacity: '''1,436''' |- |[[File:Stadiumi Skënderbeu.jpg|200px]] |[[File:Stadiumi Niko Dovana.jpg|200px]] |[[File:Selman Stërmasi Stadium (10).jpg|200px]] |[[File:Loro-Borici-Stadion.jpg|200px]] | |} === Personel dhe uniforma === <!---Only one link per kit maker and sponsor, please.---> <small>Note: Flags indicate national team as has been defined under [[FIFA]] eligibility rules. Players and Managers may hold more than one non-FIFA nationality.</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |- ! Ekipi ! President ! Menaxher ! Kapiteni ! Prodhuesi i uniformave ! Sponsor i bluzës |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Bardhi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ilir Daja]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Dita]] | Kappa | [[Caffè Pascucci]] |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Agim Demrozi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Nevil Dede]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albano Aleksi]] | Joma | Demrozi Construction |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Kujtim Llupa]] | {{#invoke:flag|icon|SRB}} [[Ivan Gvozdenović]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Lulaj]] | Kappa | |- | [[KF Laçi|Laçi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Pashk Laska]] | {{#invoke:flag|icon|MKD}} [[Qatip Osmani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Stiven Bibo]] | Macron | |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Gazmend Demi]] | {{#invoke:flag|icon|ROU}} [[Florin Bratu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marçelino Preka]] | Joma | |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Takaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Julian Ahmataj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marco Alia]] | Cohl's | |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Fatos Troplini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edlir Tetova]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Blerim Kotobelli]] | Macron | |- | [[KF Tirana|Tirana]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Refik Halili]] | {{#invoke:flag|icon|CRO}} [[Dean Klafurić]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Redon Xhixha]] | Joma | |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Alban Xhaferi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edi Martini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bekim Balaj]] | Suzmar | AL Invest |- | [[FK Vora|Vora]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albert Xhabafti]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Arjan Bellaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Shkëlzen Ruçi]] | Macron | Your Space |- |} === Ndryshime menaxheriale === {| class="wikitable sortable" |- !Ekipi !Menaxher në largim !Mënyra e<br />nisjes !Data e vendit të lirë !Pozicioni në tabelë !Menaxher i ardhshëm !Data e<br />emërimit |- |[[KF Laçi|Laçi]] |{{#invoke:flag|icon|KOS}} {{#invoke:sort|name|Naci|Şensoy}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |rowspan=5 |''Para-sezon'' |{{#invoke:flag|icon|MKD}} {{#invoke:sort|name|Qatip|Osmani}} |30 qershor 2026 |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Ernest|Gjoka}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Julian|Ahmataj}} |1 korrik 2026 |- |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Realf|Zhivanaj}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ROU}} {{#invoke:sort|name|Florin|Bratu}} |6 korrik 2026 |- |[[KF Tirana|Tirana]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Orges|Shehi}} |Fundi i kontratës |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|CRO}} {{#invoke:sort|name|Dean|Klafurić}} |3 korrik 2026 |- |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Bledar|Hodo}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |16 maj 2025 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Edlir|Tetova}} |29 maj 2026 |- |} == Renditja == <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] <!--Update team positions here--> |team1=TEU |team2=LAÇ |team3=EGN |team4=VOR |team5=VLL |team6=ELB |team7=SKË |team8=PAR |team9=DIN |team10=TIR <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=C |result2=C |result3=C |result4=C |result5=C |result6=C |result7=R |result8=R |result9=R |result10=R <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=30 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 |win_DIN=0 |draw_DIN=0 |loss_DIN=1 |gf_DIN=0 |ga_DIN=1 <!-- Dinamo City --> |win_EGN=1 |draw_EGN=0 |loss_EGN=0 |gf_EGN=3 |ga_EGN=0 <!-- Egnatia --> |win_ELB=0 |draw_ELB=2 |loss_ELB=0 |gf_ELB=2 |ga_ELB=2 <!-- Elbasani --> |win_LAÇ=1 |draw_LAÇ=1 |loss_LAÇ=0 |gf_LAÇ=3 |ga_LAÇ=2 <!-- Laçi --> |win_PAR=0 |draw_PAR=1 |loss_PAR=1 |gf_PAR=1 |ga_PAR=2 <!-- Partizani --> |win_SKË=0 |draw_SKË=1 |loss_SKË=0 |gf_SKË=2 |ga_SKË=2 <!-- Skënderbeu --> |win_TEU=1 |draw_TEU=1 |loss_TEU=0 |gf_TEU=3 |ga_TEU=1 <!-- Teuta --> |win_TIR=0 |draw_TIR=0 |loss_TIR=2 |gf_TIR=1 |ga_TIR=6 <!-- Tirana --> |win_VLL=0 |draw_VLL=2 |loss_VLL=0 |gf_VLL=3 |ga_VLL=3 <!-- Vllaznia --> |win_VOR=1 |draw_VOR=0 |loss_VOR=0 |gf_VOR=1 |ga_VOR=0 <!-- Vora --> <!--Status--> |status_text_X=I siguruar të paktën për Ligën e Konferencës, por prapëseprapë mund të kualifikohet për Ligën e Kampionëve |status_text_Y=Në rastin më të mirë mund të arrijë në fazën eliminatore për rënien nga kategoria. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_DIN=[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |name_EGN=[[KF Egnatia|Egnatia]] |name_ELB=[[AF Elbasani|Elbasani]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_PAR=[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |name_TEU=[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |name_TIR=[[KF Tirana|Tirana]] |name_VLL=[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |name_VOR=[[FK Vora|Vora]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikë; 2) Pikë kokë më kokë; 3) Diferenca e golave ​​kokë më kokë; 4) Gola të shënuar kokë më kokë; 5) Diferenca e golave; 6) Gola të shënuar; 7) Barazim. <!--Qualification definitions--> |res_col_header=QR |col_C=green1 |text_C=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026-27#Championship round|Raundi i kampionatit]] |col_R=red1 |text_R=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026–27#Relegation round|Raundi i rënies]]}} </onlyinclude> ==Rezultatet== {{Col-start}} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=30 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = 0-1 | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = 3-0 | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = 1-1 | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = 1-1 | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = 1-2 | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = 0-0 | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = 3-1 | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = 2-2 | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=future|start_date=2027 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{col-end}} * == Referime == {{Cnote2 Begin}} {{Cnote2|a|[[FC Dinamo City|Dinamo City]] do t'i luajnë ndeshjet e tyre në shtëpi për sezonin 2026–27 në [[Elbasan Arena]] në [[Elbasan]].}} {{Cnote2 End}} <references /> dpy3371teu0ff0nd2p6qz756awu0iay 3028816 3028790 2026-08-31T15:55:34Z NotEnisi2011 169472 /* Renditja */ Pas ndeshjes Vora - Egnatia 3028816 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = 8 | total goals = 19 | league topscorer = [[Bekim Balaj]]<br />[[Rubin Hebaj]]<br />[[Stiven Bibo]] (2 gola secili) | biggest home win = [[KF Egnatia|Egnatia]] 3-0 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(23 gusht 2026)}} | biggest away win = [[FC Dinamo City|Dinamo City]] 0-1 [[FK Vora|Vora]]<br />{{small|(23 gusht 2026)}}<br />[[FK Partizani|Partizani]] 1-2 [[KF Laçi|Laçi]]<br />{{small|(29 gusht 2026)}} | highest scoring = [[KF Teuta|Teuta]] 3-1 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(30 gusht 2026)}} | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[Kategoria Superiore 2025-26|2025–26]] | nextseason = [[Kategoria Superiore 2027-28|2027–28]] | updated = 30 gusht 2026 | season = 2026–27 | dates = 21 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbolli|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=25 qershor 2026|access-date=25 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=23 qershor 2026|access-date=6 korrik 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[FK Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[FK Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} === Stadiumet === {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |[[KF Egnatia|Egnatia]] |[[AF Elbasani|Elbasani]] |[[KF Laçi|Laçi]] |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |- |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Laçi]] |Arena e Demave |- | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''4,267''' | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''2,271''' | Capacity: '''3,959''' |- |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Egnatia Arena 2025 Field.jpg|200px]] |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Laç Stadium (WPWTR17).jpg|200px]] |[[File:Partizani Complex.jpg|200px]] |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |[[KF Tirana|Tirana]] |[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |[[FK Vora|Vora]] |- |[[Stadiumi Skënderbeu]] |[[Stadiumi Niko Dovana]] |[[Stadiumi Selman Stërmasi]] |[[Stadiumi Loro Boriçi]] |Stadiumi Vora |- | Capacity: '''5,800''' | Capacity: '''12,040''' | Capacity: '''7,308''' | Capacity: '''16,022''' | Capacity: '''1,436''' |- |[[File:Stadiumi Skënderbeu.jpg|200px]] |[[File:Stadiumi Niko Dovana.jpg|200px]] |[[File:Selman Stërmasi Stadium (10).jpg|200px]] |[[File:Loro-Borici-Stadion.jpg|200px]] | |} === Personel dhe uniforma === <!---Only one link per kit maker and sponsor, please.---> <small>Note: Flags indicate national team as has been defined under [[FIFA]] eligibility rules. Players and Managers may hold more than one non-FIFA nationality.</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |- ! Ekipi ! President ! Menaxher ! Kapiteni ! Prodhuesi i uniformave ! Sponsor i bluzës |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Bardhi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ilir Daja]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Dita]] | Kappa | [[Caffè Pascucci]] |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Agim Demrozi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Nevil Dede]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albano Aleksi]] | Joma | Demrozi Construction |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Kujtim Llupa]] | {{#invoke:flag|icon|SRB}} [[Ivan Gvozdenović]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Lulaj]] | Kappa | |- | [[KF Laçi|Laçi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Pashk Laska]] | {{#invoke:flag|icon|MKD}} [[Qatip Osmani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Stiven Bibo]] | Macron | |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Gazmend Demi]] | {{#invoke:flag|icon|ROU}} [[Florin Bratu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marçelino Preka]] | Joma | |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Takaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Julian Ahmataj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marco Alia]] | Cohl's | |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Fatos Troplini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edlir Tetova]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Blerim Kotobelli]] | Macron | |- | [[KF Tirana|Tirana]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Refik Halili]] | {{#invoke:flag|icon|CRO}} [[Dean Klafurić]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Redon Xhixha]] | Joma | |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Alban Xhaferi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edi Martini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bekim Balaj]] | Suzmar | AL Invest |- | [[FK Vora|Vora]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albert Xhabafti]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Arjan Bellaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Shkëlzen Ruçi]] | Macron | Your Space |- |} === Ndryshime menaxheriale === {| class="wikitable sortable" |- !Ekipi !Menaxher në largim !Mënyra e<br />nisjes !Data e vendit të lirë !Pozicioni në tabelë !Menaxher i ardhshëm !Data e<br />emërimit |- |[[KF Laçi|Laçi]] |{{#invoke:flag|icon|KOS}} {{#invoke:sort|name|Naci|Şensoy}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |rowspan=5 |''Para-sezon'' |{{#invoke:flag|icon|MKD}} {{#invoke:sort|name|Qatip|Osmani}} |30 qershor 2026 |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Ernest|Gjoka}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Julian|Ahmataj}} |1 korrik 2026 |- |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Realf|Zhivanaj}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ROU}} {{#invoke:sort|name|Florin|Bratu}} |6 korrik 2026 |- |[[KF Tirana|Tirana]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Orges|Shehi}} |Fundi i kontratës |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|CRO}} {{#invoke:sort|name|Dean|Klafurić}} |3 korrik 2026 |- |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Bledar|Hodo}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |16 maj 2025 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Edlir|Tetova}} |29 maj 2026 |- |} == Renditja == <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] <!--Update team positions here--> |team1=EGN |team2=TEU |team3=LAÇ |team4=VOR |team5=VLL |team6=ELB |team7=SKË |team8=PAR |team9=DIN |team10=TIR <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=C |result2=C |result3=C |result4=C |result5=C |result6=C |result7=R |result8=R |result9=R |result10=R <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=31 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 |win_DIN=0 |draw_DIN=0 |loss_DIN=1 |gf_DIN=0 |ga_DIN=1 <!-- Dinamo City --> |win_EGN=2 |draw_EGN=0 |loss_EGN=0 |gf_EGN=6 |ga_EGN=1 <!-- Egnatia --> |win_ELB=0 |draw_ELB=2 |loss_ELB=0 |gf_ELB=2 |ga_ELB=2 <!-- Elbasani --> |win_LAÇ=1 |draw_LAÇ=1 |loss_LAÇ=0 |gf_LAÇ=3 |ga_LAÇ=2 <!-- Laçi --> |win_PAR=0 |draw_PAR=1 |loss_PAR=1 |gf_PAR=1 |ga_PAR=2 <!-- Partizani --> |win_SKË=0 |draw_SKË=1 |loss_SKË=0 |gf_SKË=2 |ga_SKË=2 <!-- Skënderbeu --> |win_TEU=1 |draw_TEU=1 |loss_TEU=0 |gf_TEU=3 |ga_TEU=1 <!-- Teuta --> |win_TIR=0 |draw_TIR=0 |loss_TIR=2 |gf_TIR=1 |ga_TIR=6 <!-- Tirana --> |win_VLL=0 |draw_VLL=2 |loss_VLL=0 |gf_VLL=3 |ga_VLL=3 <!-- Vllaznia --> |win_VOR=1 |draw_VOR=0 |loss_VOR=1 |gf_VOR=2 |ga_VOR=3 <!-- Vora --> <!--Status--> |status_text_X=I siguruar të paktën për Ligën e Konferencës, por prapëseprapë mund të kualifikohet për Ligën e Kampionëve |status_text_Y=Në rastin më të mirë mund të arrijë në fazën eliminatore për rënien nga kategoria. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_DIN=[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |name_EGN=[[KF Egnatia|Egnatia]] |name_ELB=[[AF Elbasani|Elbasani]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_PAR=[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |name_TEU=[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |name_TIR=[[KF Tirana|Tirana]] |name_VLL=[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |name_VOR=[[FK Vora|Vora]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikë; 2) Pikë kokë më kokë; 3) Diferenca e golave ​​kokë më kokë; 4) Gola të shënuar kokë më kokë; 5) Diferenca e golave; 6) Gola të shënuar; 7) Barazim. <!--Qualification definitions--> |res_col_header=QR |col_C=green1 |text_C=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026-27#Championship round|Raundi i kampionatit]] |col_R=red1 |text_R=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026–27#Relegation round|Raundi i rënies]]}} </onlyinclude> ==Rezultatet== {{Col-start}} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=30 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = 0-1 | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = 3-0 | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = 1-1 | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = 1-1 | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = 1-2 | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = 0-0 | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = 3-1 | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = 2-2 | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=future|start_date=2027 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{col-end}} * == Referime == {{Cnote2 Begin}} {{Cnote2|a|[[FC Dinamo City|Dinamo City]] do t'i luajnë ndeshjet e tyre në shtëpi për sezonin 2026–27 në [[Elbasan Arena]] në [[Elbasan]].}} {{Cnote2 End}} <references /> p66gty1cetiggck31fj9vw13imu9ec3 3028817 3028816 2026-08-31T15:55:55Z NotEnisi2011 169472 /* Rezultatet */ 3028817 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = 8 | total goals = 19 | league topscorer = [[Bekim Balaj]]<br />[[Rubin Hebaj]]<br />[[Stiven Bibo]] (2 gola secili) | biggest home win = [[KF Egnatia|Egnatia]] 3-0 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(23 gusht 2026)}} | biggest away win = [[FC Dinamo City|Dinamo City]] 0-1 [[FK Vora|Vora]]<br />{{small|(23 gusht 2026)}}<br />[[FK Partizani|Partizani]] 1-2 [[KF Laçi|Laçi]]<br />{{small|(29 gusht 2026)}} | highest scoring = [[KF Teuta|Teuta]] 3-1 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(30 gusht 2026)}} | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[Kategoria Superiore 2025-26|2025–26]] | nextseason = [[Kategoria Superiore 2027-28|2027–28]] | updated = 30 gusht 2026 | season = 2026–27 | dates = 21 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbolli|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=25 qershor 2026|access-date=25 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=23 qershor 2026|access-date=6 korrik 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[FK Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[FK Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} === Stadiumet === {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |[[KF Egnatia|Egnatia]] |[[AF Elbasani|Elbasani]] |[[KF Laçi|Laçi]] |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |- |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Laçi]] |Arena e Demave |- | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''4,267''' | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''2,271''' | Capacity: '''3,959''' |- |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Egnatia Arena 2025 Field.jpg|200px]] |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Laç Stadium (WPWTR17).jpg|200px]] |[[File:Partizani Complex.jpg|200px]] |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |[[KF Tirana|Tirana]] |[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |[[FK Vora|Vora]] |- |[[Stadiumi Skënderbeu]] |[[Stadiumi Niko Dovana]] |[[Stadiumi Selman Stërmasi]] |[[Stadiumi Loro Boriçi]] |Stadiumi Vora |- | Capacity: '''5,800''' | Capacity: '''12,040''' | Capacity: '''7,308''' | Capacity: '''16,022''' | Capacity: '''1,436''' |- |[[File:Stadiumi Skënderbeu.jpg|200px]] |[[File:Stadiumi Niko Dovana.jpg|200px]] |[[File:Selman Stërmasi Stadium (10).jpg|200px]] |[[File:Loro-Borici-Stadion.jpg|200px]] | |} === Personel dhe uniforma === <!---Only one link per kit maker and sponsor, please.---> <small>Note: Flags indicate national team as has been defined under [[FIFA]] eligibility rules. Players and Managers may hold more than one non-FIFA nationality.</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |- ! Ekipi ! President ! Menaxher ! Kapiteni ! Prodhuesi i uniformave ! Sponsor i bluzës |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Bardhi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ilir Daja]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Dita]] | Kappa | [[Caffè Pascucci]] |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Agim Demrozi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Nevil Dede]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albano Aleksi]] | Joma | Demrozi Construction |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Kujtim Llupa]] | {{#invoke:flag|icon|SRB}} [[Ivan Gvozdenović]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Lulaj]] | Kappa | |- | [[KF Laçi|Laçi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Pashk Laska]] | {{#invoke:flag|icon|MKD}} [[Qatip Osmani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Stiven Bibo]] | Macron | |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Gazmend Demi]] | {{#invoke:flag|icon|ROU}} [[Florin Bratu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marçelino Preka]] | Joma | |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Takaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Julian Ahmataj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marco Alia]] | Cohl's | |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Fatos Troplini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edlir Tetova]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Blerim Kotobelli]] | Macron | |- | [[KF Tirana|Tirana]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Refik Halili]] | {{#invoke:flag|icon|CRO}} [[Dean Klafurić]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Redon Xhixha]] | Joma | |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Alban Xhaferi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edi Martini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bekim Balaj]] | Suzmar | AL Invest |- | [[FK Vora|Vora]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albert Xhabafti]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Arjan Bellaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Shkëlzen Ruçi]] | Macron | Your Space |- |} === Ndryshime menaxheriale === {| class="wikitable sortable" |- !Ekipi !Menaxher në largim !Mënyra e<br />nisjes !Data e vendit të lirë !Pozicioni në tabelë !Menaxher i ardhshëm !Data e<br />emërimit |- |[[KF Laçi|Laçi]] |{{#invoke:flag|icon|KOS}} {{#invoke:sort|name|Naci|Şensoy}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |rowspan=5 |''Para-sezon'' |{{#invoke:flag|icon|MKD}} {{#invoke:sort|name|Qatip|Osmani}} |30 qershor 2026 |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Ernest|Gjoka}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Julian|Ahmataj}} |1 korrik 2026 |- |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Realf|Zhivanaj}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ROU}} {{#invoke:sort|name|Florin|Bratu}} |6 korrik 2026 |- |[[KF Tirana|Tirana]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Orges|Shehi}} |Fundi i kontratës |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|CRO}} {{#invoke:sort|name|Dean|Klafurić}} |3 korrik 2026 |- |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Bledar|Hodo}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |16 maj 2025 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Edlir|Tetova}} |29 maj 2026 |- |} == Renditja == <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] <!--Update team positions here--> |team1=EGN |team2=TEU |team3=LAÇ |team4=VOR |team5=VLL |team6=ELB |team7=SKË |team8=PAR |team9=DIN |team10=TIR <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=C |result2=C |result3=C |result4=C |result5=C |result6=C |result7=R |result8=R |result9=R |result10=R <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=31 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 |win_DIN=0 |draw_DIN=0 |loss_DIN=1 |gf_DIN=0 |ga_DIN=1 <!-- Dinamo City --> |win_EGN=2 |draw_EGN=0 |loss_EGN=0 |gf_EGN=6 |ga_EGN=1 <!-- Egnatia --> |win_ELB=0 |draw_ELB=2 |loss_ELB=0 |gf_ELB=2 |ga_ELB=2 <!-- Elbasani --> |win_LAÇ=1 |draw_LAÇ=1 |loss_LAÇ=0 |gf_LAÇ=3 |ga_LAÇ=2 <!-- Laçi --> |win_PAR=0 |draw_PAR=1 |loss_PAR=1 |gf_PAR=1 |ga_PAR=2 <!-- Partizani --> |win_SKË=0 |draw_SKË=1 |loss_SKË=0 |gf_SKË=2 |ga_SKË=2 <!-- Skënderbeu --> |win_TEU=1 |draw_TEU=1 |loss_TEU=0 |gf_TEU=3 |ga_TEU=1 <!-- Teuta --> |win_TIR=0 |draw_TIR=0 |loss_TIR=2 |gf_TIR=1 |ga_TIR=6 <!-- Tirana --> |win_VLL=0 |draw_VLL=2 |loss_VLL=0 |gf_VLL=3 |ga_VLL=3 <!-- Vllaznia --> |win_VOR=1 |draw_VOR=0 |loss_VOR=1 |gf_VOR=2 |ga_VOR=3 <!-- Vora --> <!--Status--> |status_text_X=I siguruar të paktën për Ligën e Konferencës, por prapëseprapë mund të kualifikohet për Ligën e Kampionëve |status_text_Y=Në rastin më të mirë mund të arrijë në fazën eliminatore për rënien nga kategoria. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_DIN=[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |name_EGN=[[KF Egnatia|Egnatia]] |name_ELB=[[AF Elbasani|Elbasani]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_PAR=[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |name_TEU=[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |name_TIR=[[KF Tirana|Tirana]] |name_VLL=[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |name_VOR=[[FK Vora|Vora]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikë; 2) Pikë kokë më kokë; 3) Diferenca e golave ​​kokë më kokë; 4) Gola të shënuar kokë më kokë; 5) Diferenca e golave; 6) Gola të shënuar; 7) Barazim. <!--Qualification definitions--> |res_col_header=QR |col_C=green1 |text_C=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026-27#Championship round|Raundi i kampionatit]] |col_R=red1 |text_R=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026–27#Relegation round|Raundi i rënies]]}} </onlyinclude> ==Rezultatet== {{Col-start}} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=30 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = 0-1 | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = 3-0 | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = 1-1 | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = 1-1 | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = 1-2 | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = 0-0 | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = 3-1 | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = 2-2 | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = 1-3 | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=future|start_date=2027 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{col-end}} * == Referime == {{Cnote2 Begin}} {{Cnote2|a|[[FC Dinamo City|Dinamo City]] do t'i luajnë ndeshjet e tyre në shtëpi për sezonin 2026–27 në [[Elbasan Arena]] në [[Elbasan]].}} {{Cnote2 End}} <references /> ji31reurc4b97sbjnzhzozenzs6h4r9 3028819 3028817 2026-08-31T15:59:32Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3028819 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = 9 | total goals = 23 | league topscorer = [[Bekim Balaj]]<br />[[Rubin Hebaj]]<br />[[Stiven Bibo]] (2 gola secili) | biggest home win = [[KF Egnatia|Egnatia]] 3-0 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(23 gusht 2026)}} | biggest away win = [[FK Vora|Vora]] 1-3 [[KF Egnatia|Egnatia]]<br />{{small|(31 gusht 2026)}} | highest scoring = [[KF Teuta|Teuta]] 3-1 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(30 gusht 2026)}}<br />[[FK Vora|Vora]] 1-3 [[KF Egnatia|Egnatia]]<br />{{small|(31 gusht 2026)}} | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[Kategoria Superiore 2025-26|2025–26]] | nextseason = [[Kategoria Superiore 2027-28|2027–28]] | updated = 31 gusht 2026 | season = 2026–27 | dates = 21 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbolli|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=25 qershor 2026|access-date=25 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=23 qershor 2026|access-date=6 korrik 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[FK Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[FK Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} === Stadiumet === {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |[[KF Egnatia|Egnatia]] |[[AF Elbasani|Elbasani]] |[[KF Laçi|Laçi]] |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |- |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Laçi]] |Arena e Demave |- | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''4,267''' | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''2,271''' | Capacity: '''3,959''' |- |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Egnatia Arena 2025 Field.jpg|200px]] |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Laç Stadium (WPWTR17).jpg|200px]] |[[File:Partizani Complex.jpg|200px]] |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |[[KF Tirana|Tirana]] |[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |[[FK Vora|Vora]] |- |[[Stadiumi Skënderbeu]] |[[Stadiumi Niko Dovana]] |[[Stadiumi Selman Stërmasi]] |[[Stadiumi Loro Boriçi]] |Stadiumi Vora |- | Capacity: '''5,800''' | Capacity: '''12,040''' | Capacity: '''7,308''' | Capacity: '''16,022''' | Capacity: '''1,436''' |- |[[File:Stadiumi Skënderbeu.jpg|200px]] |[[File:Stadiumi Niko Dovana.jpg|200px]] |[[File:Selman Stërmasi Stadium (10).jpg|200px]] |[[File:Loro-Borici-Stadion.jpg|200px]] | |} === Personel dhe uniforma === <!---Only one link per kit maker and sponsor, please.---> <small>Note: Flags indicate national team as has been defined under [[FIFA]] eligibility rules. Players and Managers may hold more than one non-FIFA nationality.</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |- ! Ekipi ! President ! Menaxher ! Kapiteni ! Prodhuesi i uniformave ! Sponsor i bluzës |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Bardhi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ilir Daja]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Dita]] | Kappa | [[Caffè Pascucci]] |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Agim Demrozi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Nevil Dede]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albano Aleksi]] | Joma | Demrozi Construction |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Kujtim Llupa]] | {{#invoke:flag|icon|SRB}} [[Ivan Gvozdenović]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Lulaj]] | Kappa | |- | [[KF Laçi|Laçi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Pashk Laska]] | {{#invoke:flag|icon|MKD}} [[Qatip Osmani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Stiven Bibo]] | Macron | |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Gazmend Demi]] | {{#invoke:flag|icon|ROU}} [[Florin Bratu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marçelino Preka]] | Joma | |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Takaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Julian Ahmataj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marco Alia]] | Cohl's | |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Fatos Troplini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edlir Tetova]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Blerim Kotobelli]] | Macron | |- | [[KF Tirana|Tirana]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Refik Halili]] | {{#invoke:flag|icon|CRO}} [[Dean Klafurić]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Redon Xhixha]] | Joma | |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Alban Xhaferi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edi Martini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bekim Balaj]] | Suzmar | AL Invest |- | [[FK Vora|Vora]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albert Xhabafti]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Arjan Bellaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Shkëlzen Ruçi]] | Macron | Your Space |- |} === Ndryshime menaxheriale === {| class="wikitable sortable" |- !Ekipi !Menaxher në largim !Mënyra e<br />nisjes !Data e vendit të lirë !Pozicioni në tabelë !Menaxher i ardhshëm !Data e<br />emërimit |- |[[KF Laçi|Laçi]] |{{#invoke:flag|icon|KOS}} {{#invoke:sort|name|Naci|Şensoy}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |rowspan=5 |''Para-sezon'' |{{#invoke:flag|icon|MKD}} {{#invoke:sort|name|Qatip|Osmani}} |30 qershor 2026 |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Ernest|Gjoka}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Julian|Ahmataj}} |1 korrik 2026 |- |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Realf|Zhivanaj}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ROU}} {{#invoke:sort|name|Florin|Bratu}} |6 korrik 2026 |- |[[KF Tirana|Tirana]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Orges|Shehi}} |Fundi i kontratës |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|CRO}} {{#invoke:sort|name|Dean|Klafurić}} |3 korrik 2026 |- |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Bledar|Hodo}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |16 maj 2025 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Edlir|Tetova}} |29 maj 2026 |- |} == Renditja == <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] <!--Update team positions here--> |team1=EGN |team2=TEU |team3=LAÇ |team4=VOR |team5=VLL |team6=ELB |team7=SKË |team8=PAR |team9=DIN |team10=TIR <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=C |result2=C |result3=C |result4=C |result5=C |result6=C |result7=R |result8=R |result9=R |result10=R <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=31 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 |win_DIN=0 |draw_DIN=0 |loss_DIN=1 |gf_DIN=0 |ga_DIN=1 <!-- Dinamo City --> |win_EGN=2 |draw_EGN=0 |loss_EGN=0 |gf_EGN=6 |ga_EGN=1 <!-- Egnatia --> |win_ELB=0 |draw_ELB=2 |loss_ELB=0 |gf_ELB=2 |ga_ELB=2 <!-- Elbasani --> |win_LAÇ=1 |draw_LAÇ=1 |loss_LAÇ=0 |gf_LAÇ=3 |ga_LAÇ=2 <!-- Laçi --> |win_PAR=0 |draw_PAR=1 |loss_PAR=1 |gf_PAR=1 |ga_PAR=2 <!-- Partizani --> |win_SKË=0 |draw_SKË=1 |loss_SKË=0 |gf_SKË=2 |ga_SKË=2 <!-- Skënderbeu --> |win_TEU=1 |draw_TEU=1 |loss_TEU=0 |gf_TEU=3 |ga_TEU=1 <!-- Teuta --> |win_TIR=0 |draw_TIR=0 |loss_TIR=2 |gf_TIR=1 |ga_TIR=6 <!-- Tirana --> |win_VLL=0 |draw_VLL=2 |loss_VLL=0 |gf_VLL=3 |ga_VLL=3 <!-- Vllaznia --> |win_VOR=1 |draw_VOR=0 |loss_VOR=1 |gf_VOR=2 |ga_VOR=3 <!-- Vora --> <!--Status--> |status_text_X=I siguruar të paktën për Ligën e Konferencës, por prapëseprapë mund të kualifikohet për Ligën e Kampionëve |status_text_Y=Në rastin më të mirë mund të arrijë në fazën eliminatore për rënien nga kategoria. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_DIN=[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |name_EGN=[[KF Egnatia|Egnatia]] |name_ELB=[[AF Elbasani|Elbasani]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_PAR=[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |name_TEU=[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |name_TIR=[[KF Tirana|Tirana]] |name_VLL=[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |name_VOR=[[FK Vora|Vora]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikë; 2) Pikë kokë më kokë; 3) Diferenca e golave ​​kokë më kokë; 4) Gola të shënuar kokë më kokë; 5) Diferenca e golave; 6) Gola të shënuar; 7) Barazim. <!--Qualification definitions--> |res_col_header=QR |col_C=green1 |text_C=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026-27#Championship round|Raundi i kampionatit]] |col_R=red1 |text_R=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026–27#Relegation round|Raundi i rënies]]}} </onlyinclude> ==Rezultatet== {{Col-start}} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=30 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = 0-1 | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = 3-0 | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = 1-1 | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = 1-1 | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = 1-2 | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = 0-0 | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = 3-1 | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = 2-2 | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = 1-3 | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=future|start_date=2027 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{col-end}} * == Referime == {{Cnote2 Begin}} {{Cnote2|a|[[FC Dinamo City|Dinamo City]] do t'i luajnë ndeshjet e tyre në shtëpi për sezonin 2026–27 në [[Elbasan Arena]] në [[Elbasan]].}} {{Cnote2 End}} <references /> p3mdknbyoan0nauyrh0tjdobzjrjrkn 3028877 3028819 2026-08-31T20:58:25Z NotEnisi2011 169472 /* Renditja */ Pas ndeshjes Skenderbeu - Dinamo 3028877 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = 9 | total goals = 23 | league topscorer = [[Bekim Balaj]]<br />[[Rubin Hebaj]]<br />[[Stiven Bibo]] (2 gola secili) | biggest home win = [[KF Egnatia|Egnatia]] 3-0 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(23 gusht 2026)}} | biggest away win = [[FK Vora|Vora]] 1-3 [[KF Egnatia|Egnatia]]<br />{{small|(31 gusht 2026)}} | highest scoring = [[KF Teuta|Teuta]] 3-1 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(30 gusht 2026)}}<br />[[FK Vora|Vora]] 1-3 [[KF Egnatia|Egnatia]]<br />{{small|(31 gusht 2026)}} | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[Kategoria Superiore 2025-26|2025–26]] | nextseason = [[Kategoria Superiore 2027-28|2027–28]] | updated = 31 gusht 2026 | season = 2026–27 | dates = 21 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbolli|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=25 qershor 2026|access-date=25 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=23 qershor 2026|access-date=6 korrik 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[FK Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[FK Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} === Stadiumet === {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |[[KF Egnatia|Egnatia]] |[[AF Elbasani|Elbasani]] |[[KF Laçi|Laçi]] |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |- |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Laçi]] |Arena e Demave |- | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''4,267''' | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''2,271''' | Capacity: '''3,959''' |- |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Egnatia Arena 2025 Field.jpg|200px]] |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Laç Stadium (WPWTR17).jpg|200px]] |[[File:Partizani Complex.jpg|200px]] |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |[[KF Tirana|Tirana]] |[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |[[FK Vora|Vora]] |- |[[Stadiumi Skënderbeu]] |[[Stadiumi Niko Dovana]] |[[Stadiumi Selman Stërmasi]] |[[Stadiumi Loro Boriçi]] |Stadiumi Vora |- | Capacity: '''5,800''' | Capacity: '''12,040''' | Capacity: '''7,308''' | Capacity: '''16,022''' | Capacity: '''1,436''' |- |[[File:Stadiumi Skënderbeu.jpg|200px]] |[[File:Stadiumi Niko Dovana.jpg|200px]] |[[File:Selman Stërmasi Stadium (10).jpg|200px]] |[[File:Loro-Borici-Stadion.jpg|200px]] | |} === Personel dhe uniforma === <!---Only one link per kit maker and sponsor, please.---> <small>Note: Flags indicate national team as has been defined under [[FIFA]] eligibility rules. Players and Managers may hold more than one non-FIFA nationality.</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |- ! Ekipi ! President ! Menaxher ! Kapiteni ! Prodhuesi i uniformave ! Sponsor i bluzës |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Bardhi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ilir Daja]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Dita]] | Kappa | [[Caffè Pascucci]] |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Agim Demrozi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Nevil Dede]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albano Aleksi]] | Joma | Demrozi Construction |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Kujtim Llupa]] | {{#invoke:flag|icon|SRB}} [[Ivan Gvozdenović]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Lulaj]] | Kappa | |- | [[KF Laçi|Laçi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Pashk Laska]] | {{#invoke:flag|icon|MKD}} [[Qatip Osmani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Stiven Bibo]] | Macron | |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Gazmend Demi]] | {{#invoke:flag|icon|ROU}} [[Florin Bratu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marçelino Preka]] | Joma | |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Takaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Julian Ahmataj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marco Alia]] | Cohl's | |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Fatos Troplini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edlir Tetova]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Blerim Kotobelli]] | Macron | |- | [[KF Tirana|Tirana]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Refik Halili]] | {{#invoke:flag|icon|CRO}} [[Dean Klafurić]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Redon Xhixha]] | Joma | |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Alban Xhaferi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edi Martini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bekim Balaj]] | Suzmar | AL Invest |- | [[FK Vora|Vora]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albert Xhabafti]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Arjan Bellaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Shkëlzen Ruçi]] | Macron | Your Space |- |} === Ndryshime menaxheriale === {| class="wikitable sortable" |- !Ekipi !Menaxher në largim !Mënyra e<br />nisjes !Data e vendit të lirë !Pozicioni në tabelë !Menaxher i ardhshëm !Data e<br />emërimit |- |[[KF Laçi|Laçi]] |{{#invoke:flag|icon|KOS}} {{#invoke:sort|name|Naci|Şensoy}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |rowspan=5 |''Para-sezon'' |{{#invoke:flag|icon|MKD}} {{#invoke:sort|name|Qatip|Osmani}} |30 qershor 2026 |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Ernest|Gjoka}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Julian|Ahmataj}} |1 korrik 2026 |- |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Realf|Zhivanaj}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ROU}} {{#invoke:sort|name|Florin|Bratu}} |6 korrik 2026 |- |[[KF Tirana|Tirana]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Orges|Shehi}} |Fundi i kontratës |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|CRO}} {{#invoke:sort|name|Dean|Klafurić}} |3 korrik 2026 |- |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Bledar|Hodo}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |16 maj 2025 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Edlir|Tetova}} |29 maj 2026 |- |} == Renditja == <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] <!--Update team positions here--> |team1=EGN |team2=TEU |team3=LAÇ |team4=DIN |team5=VOR |team6=VLL |team7=ELB |team8=SKË |team9=PAR |team10=TIR <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=C |result2=C |result3=C |result4=C |result5=C |result6=C |result7=R |result8=R |result9=R |result10=R <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=31 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 |win_DIN=1 |draw_DIN=0 |loss_DIN=1 |gf_DIN=1 |ga_DIN=1 <!-- Dinamo City --> |win_EGN=2 |draw_EGN=0 |loss_EGN=0 |gf_EGN=6 |ga_EGN=1 <!-- Egnatia --> |win_ELB=0 |draw_ELB=2 |loss_ELB=0 |gf_ELB=2 |ga_ELB=2 <!-- Elbasani --> |win_LAÇ=1 |draw_LAÇ=1 |loss_LAÇ=0 |gf_LAÇ=3 |ga_LAÇ=2 <!-- Laçi --> |win_PAR=0 |draw_PAR=1 |loss_PAR=1 |gf_PAR=1 |ga_PAR=2 <!-- Partizani --> |win_SKË=0 |draw_SKË=1 |loss_SKË=1 |gf_SKË=2 |ga_SKË=3 <!-- Skënderbeu --> |win_TEU=1 |draw_TEU=1 |loss_TEU=0 |gf_TEU=3 |ga_TEU=1 <!-- Teuta --> |win_TIR=0 |draw_TIR=0 |loss_TIR=2 |gf_TIR=1 |ga_TIR=6 <!-- Tirana --> |win_VLL=0 |draw_VLL=2 |loss_VLL=0 |gf_VLL=3 |ga_VLL=3 <!-- Vllaznia --> |win_VOR=1 |draw_VOR=0 |loss_VOR=1 |gf_VOR=2 |ga_VOR=3 <!-- Vora --> <!--Status--> |status_text_X=I siguruar të paktën për Ligën e Konferencës, por prapëseprapë mund të kualifikohet për Ligën e Kampionëve |status_text_Y=Në rastin më të mirë mund të arrijë në fazën eliminatore për rënien nga kategoria. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_DIN=[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |name_EGN=[[KF Egnatia|Egnatia]] |name_ELB=[[AF Elbasani|Elbasani]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_PAR=[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |name_TEU=[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |name_TIR=[[KF Tirana|Tirana]] |name_VLL=[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |name_VOR=[[FK Vora|Vora]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikë; 2) Pikë kokë më kokë; 3) Diferenca e golave ​​kokë më kokë; 4) Gola të shënuar kokë më kokë; 5) Diferenca e golave; 6) Gola të shënuar; 7) Barazim. <!--Qualification definitions--> |res_col_header=QR |col_C=green1 |text_C=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026-27#Championship round|Raundi i kampionatit]] |col_R=red1 |text_R=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026–27#Relegation round|Raundi i rënies]]}} </onlyinclude> ==Rezultatet== {{Col-start}} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=30 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = 0-1 | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = 3-0 | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = 1-1 | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = 1-1 | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = 1-2 | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = 0-0 | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = 3-1 | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = 2-2 | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = 1-3 | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=future|start_date=2027 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{col-end}} * == Referime == {{Cnote2 Begin}} {{Cnote2|a|[[FC Dinamo City|Dinamo City]] do t'i luajnë ndeshjet e tyre në shtëpi për sezonin 2026–27 në [[Elbasan Arena]] në [[Elbasan]].}} {{Cnote2 End}} <references /> tmtc7ybb8u5nj54x7tt0zpyg9bsl1mz 3028880 3028877 2026-08-31T21:02:30Z NotEnisi2011 169472 /* Rezultatet */ 3028880 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = 9 | total goals = 23 | league topscorer = [[Bekim Balaj]]<br />[[Rubin Hebaj]]<br />[[Stiven Bibo]] (2 gola secili) | biggest home win = [[KF Egnatia|Egnatia]] 3-0 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(23 gusht 2026)}} | biggest away win = [[FK Vora|Vora]] 1-3 [[KF Egnatia|Egnatia]]<br />{{small|(31 gusht 2026)}} | highest scoring = [[KF Teuta|Teuta]] 3-1 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(30 gusht 2026)}}<br />[[FK Vora|Vora]] 1-3 [[KF Egnatia|Egnatia]]<br />{{small|(31 gusht 2026)}} | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[Kategoria Superiore 2025-26|2025–26]] | nextseason = [[Kategoria Superiore 2027-28|2027–28]] | updated = 31 gusht 2026 | season = 2026–27 | dates = 21 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbolli|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=25 qershor 2026|access-date=25 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=23 qershor 2026|access-date=6 korrik 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[FK Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[FK Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} === Stadiumet === {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |[[KF Egnatia|Egnatia]] |[[AF Elbasani|Elbasani]] |[[KF Laçi|Laçi]] |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |- |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Laçi]] |Arena e Demave |- | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''4,267''' | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''2,271''' | Capacity: '''3,959''' |- |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Egnatia Arena 2025 Field.jpg|200px]] |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Laç Stadium (WPWTR17).jpg|200px]] |[[File:Partizani Complex.jpg|200px]] |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |[[KF Tirana|Tirana]] |[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |[[FK Vora|Vora]] |- |[[Stadiumi Skënderbeu]] |[[Stadiumi Niko Dovana]] |[[Stadiumi Selman Stërmasi]] |[[Stadiumi Loro Boriçi]] |Stadiumi Vora |- | Capacity: '''5,800''' | Capacity: '''12,040''' | Capacity: '''7,308''' | Capacity: '''16,022''' | Capacity: '''1,436''' |- |[[File:Stadiumi Skënderbeu.jpg|200px]] |[[File:Stadiumi Niko Dovana.jpg|200px]] |[[File:Selman Stërmasi Stadium (10).jpg|200px]] |[[File:Loro-Borici-Stadion.jpg|200px]] | |} === Personel dhe uniforma === <!---Only one link per kit maker and sponsor, please.---> <small>Note: Flags indicate national team as has been defined under [[FIFA]] eligibility rules. Players and Managers may hold more than one non-FIFA nationality.</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |- ! Ekipi ! President ! Menaxher ! Kapiteni ! Prodhuesi i uniformave ! Sponsor i bluzës |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Bardhi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ilir Daja]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Dita]] | Kappa | [[Caffè Pascucci]] |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Agim Demrozi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Nevil Dede]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albano Aleksi]] | Joma | Demrozi Construction |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Kujtim Llupa]] | {{#invoke:flag|icon|SRB}} [[Ivan Gvozdenović]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Lulaj]] | Kappa | |- | [[KF Laçi|Laçi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Pashk Laska]] | {{#invoke:flag|icon|MKD}} [[Qatip Osmani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Stiven Bibo]] | Macron | |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Gazmend Demi]] | {{#invoke:flag|icon|ROU}} [[Florin Bratu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marçelino Preka]] | Joma | |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Takaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Julian Ahmataj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marco Alia]] | Cohl's | |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Fatos Troplini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edlir Tetova]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Blerim Kotobelli]] | Macron | |- | [[KF Tirana|Tirana]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Refik Halili]] | {{#invoke:flag|icon|CRO}} [[Dean Klafurić]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Redon Xhixha]] | Joma | |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Alban Xhaferi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edi Martini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bekim Balaj]] | Suzmar | AL Invest |- | [[FK Vora|Vora]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albert Xhabafti]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Arjan Bellaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Shkëlzen Ruçi]] | Macron | Your Space |- |} === Ndryshime menaxheriale === {| class="wikitable sortable" |- !Ekipi !Menaxher në largim !Mënyra e<br />nisjes !Data e vendit të lirë !Pozicioni në tabelë !Menaxher i ardhshëm !Data e<br />emërimit |- |[[KF Laçi|Laçi]] |{{#invoke:flag|icon|KOS}} {{#invoke:sort|name|Naci|Şensoy}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |rowspan=5 |''Para-sezon'' |{{#invoke:flag|icon|MKD}} {{#invoke:sort|name|Qatip|Osmani}} |30 qershor 2026 |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Ernest|Gjoka}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Julian|Ahmataj}} |1 korrik 2026 |- |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Realf|Zhivanaj}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ROU}} {{#invoke:sort|name|Florin|Bratu}} |6 korrik 2026 |- |[[KF Tirana|Tirana]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Orges|Shehi}} |Fundi i kontratës |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|CRO}} {{#invoke:sort|name|Dean|Klafurić}} |3 korrik 2026 |- |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Bledar|Hodo}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |16 maj 2025 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Edlir|Tetova}} |29 maj 2026 |- |} == Renditja == <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] <!--Update team positions here--> |team1=EGN |team2=TEU |team3=LAÇ |team4=DIN |team5=VOR |team6=VLL |team7=ELB |team8=SKË |team9=PAR |team10=TIR <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=C |result2=C |result3=C |result4=C |result5=C |result6=C |result7=R |result8=R |result9=R |result10=R <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=31 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 |win_DIN=1 |draw_DIN=0 |loss_DIN=1 |gf_DIN=1 |ga_DIN=1 <!-- Dinamo City --> |win_EGN=2 |draw_EGN=0 |loss_EGN=0 |gf_EGN=6 |ga_EGN=1 <!-- Egnatia --> |win_ELB=0 |draw_ELB=2 |loss_ELB=0 |gf_ELB=2 |ga_ELB=2 <!-- Elbasani --> |win_LAÇ=1 |draw_LAÇ=1 |loss_LAÇ=0 |gf_LAÇ=3 |ga_LAÇ=2 <!-- Laçi --> |win_PAR=0 |draw_PAR=1 |loss_PAR=1 |gf_PAR=1 |ga_PAR=2 <!-- Partizani --> |win_SKË=0 |draw_SKË=1 |loss_SKË=1 |gf_SKË=2 |ga_SKË=3 <!-- Skënderbeu --> |win_TEU=1 |draw_TEU=1 |loss_TEU=0 |gf_TEU=3 |ga_TEU=1 <!-- Teuta --> |win_TIR=0 |draw_TIR=0 |loss_TIR=2 |gf_TIR=1 |ga_TIR=6 <!-- Tirana --> |win_VLL=0 |draw_VLL=2 |loss_VLL=0 |gf_VLL=3 |ga_VLL=3 <!-- Vllaznia --> |win_VOR=1 |draw_VOR=0 |loss_VOR=1 |gf_VOR=2 |ga_VOR=3 <!-- Vora --> <!--Status--> |status_text_X=I siguruar të paktën për Ligën e Konferencës, por prapëseprapë mund të kualifikohet për Ligën e Kampionëve |status_text_Y=Në rastin më të mirë mund të arrijë në fazën eliminatore për rënien nga kategoria. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_DIN=[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |name_EGN=[[KF Egnatia|Egnatia]] |name_ELB=[[AF Elbasani|Elbasani]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_PAR=[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |name_TEU=[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |name_TIR=[[KF Tirana|Tirana]] |name_VLL=[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |name_VOR=[[FK Vora|Vora]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikë; 2) Pikë kokë më kokë; 3) Diferenca e golave ​​kokë më kokë; 4) Gola të shënuar kokë më kokë; 5) Diferenca e golave; 6) Gola të shënuar; 7) Barazim. <!--Qualification definitions--> |res_col_header=QR |col_C=green1 |text_C=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026-27#Championship round|Raundi i kampionatit]] |col_R=red1 |text_R=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026–27#Relegation round|Raundi i rënies]]}} </onlyinclude> ==Rezultatet== {{Col-start}} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=30 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = 0-1 | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = 3-0 | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = 1-1 | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = 1-1 | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = 1-2 | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = 0-0 | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_SKË_DIN = 0−1 | match_SKË_EGN = | match_SKË_ELB = | match_SKË_LAÇ = | match_SKË_PAR = | match_SKË_TEU = | match_SKË_TIR = | match_SKË_VLL = | match_SKË_VOR = | match_SKË_DIN = 0−1 | match_SKË_EGN = | match_SKË_ELB = | match_SKË_LAÇ = | match_SKË_PAR = | match_SKË_TEU = | match_SKË_TIR = | match_SKË_VLL = | match_SKË_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = 3-1 | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = 2-2 | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = 1-3 | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=future|start_date=2027 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{col-end}} * == Referime == {{Cnote2 Begin}} {{Cnote2|a|[[FC Dinamo City|Dinamo City]] do t'i luajnë ndeshjet e tyre në shtëpi për sezonin 2026–27 në [[Elbasan Arena]] në [[Elbasan]].}} {{Cnote2 End}} <references /> pokpvfaj6szfhpw48tj6lpm1d77louy 3028881 3028880 2026-08-31T21:02:45Z NotEnisi2011 169472 /* Rezultatet */ 3028881 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Champions League]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Conference League]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = 9 | total goals = 23 | league topscorer = [[Bekim Balaj]]<br />[[Rubin Hebaj]]<br />[[Stiven Bibo]] (2 gola secili) | biggest home win = [[KF Egnatia|Egnatia]] 3-0 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(23 gusht 2026)}} | biggest away win = [[FK Vora|Vora]] 1-3 [[KF Egnatia|Egnatia]]<br />{{small|(31 gusht 2026)}} | highest scoring = [[KF Teuta|Teuta]] 3-1 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(30 gusht 2026)}}<br />[[FK Vora|Vora]] 1-3 [[KF Egnatia|Egnatia]]<br />{{small|(31 gusht 2026)}} | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[Kategoria Superiore 2025-26|2025–26]] | nextseason = [[Kategoria Superiore 2027-28|2027–28]] | updated = 31 gusht 2026 | season = 2026–27 | dates = 21 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbolli|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=25 qershor 2026|access-date=25 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=23 qershor 2026|access-date=6 korrik 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[FK Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[FK Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} === Stadiumet === {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |[[KF Egnatia|Egnatia]] |[[AF Elbasani|Elbasani]] |[[KF Laçi|Laçi]] |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |- |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Laçi]] |Arena e Demave |- | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''4,267''' | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''2,271''' | Capacity: '''3,959''' |- |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Egnatia Arena 2025 Field.jpg|200px]] |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Laç Stadium (WPWTR17).jpg|200px]] |[[File:Partizani Complex.jpg|200px]] |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |[[KF Tirana|Tirana]] |[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |[[FK Vora|Vora]] |- |[[Stadiumi Skënderbeu]] |[[Stadiumi Niko Dovana]] |[[Stadiumi Selman Stërmasi]] |[[Stadiumi Loro Boriçi]] |Stadiumi Vora |- | Capacity: '''5,800''' | Capacity: '''12,040''' | Capacity: '''7,308''' | Capacity: '''16,022''' | Capacity: '''1,436''' |- |[[File:Stadiumi Skënderbeu.jpg|200px]] |[[File:Stadiumi Niko Dovana.jpg|200px]] |[[File:Selman Stërmasi Stadium (10).jpg|200px]] |[[File:Loro-Borici-Stadion.jpg|200px]] | |} === Personel dhe uniforma === <!---Only one link per kit maker and sponsor, please.---> <small>Note: Flags indicate national team as has been defined under [[FIFA]] eligibility rules. Players and Managers may hold more than one non-FIFA nationality.</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |- ! Ekipi ! President ! Menaxher ! Kapiteni ! Prodhuesi i uniformave ! Sponsor i bluzës |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Bardhi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ilir Daja]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Dita]] | Kappa | [[Caffè Pascucci]] |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Agim Demrozi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Nevil Dede]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albano Aleksi]] | Joma | Demrozi Construction |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Kujtim Llupa]] | {{#invoke:flag|icon|SRB}} [[Ivan Gvozdenović]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Lulaj]] | Kappa | |- | [[KF Laçi|Laçi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Pashk Laska]] | {{#invoke:flag|icon|MKD}} [[Qatip Osmani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Stiven Bibo]] | Macron | |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Gazmend Demi]] | {{#invoke:flag|icon|ROU}} [[Florin Bratu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marçelino Preka]] | Joma | |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Takaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Julian Ahmataj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marco Alia]] | Cohl's | |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Fatos Troplini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edlir Tetova]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Blerim Kotobelli]] | Macron | |- | [[KF Tirana|Tirana]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Refik Halili]] | {{#invoke:flag|icon|CRO}} [[Dean Klafurić]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Redon Xhixha]] | Joma | |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Alban Xhaferi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edi Martini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bekim Balaj]] | Suzmar | AL Invest |- | [[FK Vora|Vora]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albert Xhabafti]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Arjan Bellaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Shkëlzen Ruçi]] | Macron | Your Space |- |} === Ndryshime menaxheriale === {| class="wikitable sortable" |- !Ekipi !Menaxher në largim !Mënyra e<br />nisjes !Data e vendit të lirë !Pozicioni në tabelë !Menaxher i ardhshëm !Data e<br />emërimit |- |[[KF Laçi|Laçi]] |{{#invoke:flag|icon|KOS}} {{#invoke:sort|name|Naci|Şensoy}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |rowspan=5 |''Para-sezon'' |{{#invoke:flag|icon|MKD}} {{#invoke:sort|name|Qatip|Osmani}} |30 qershor 2026 |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Ernest|Gjoka}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Julian|Ahmataj}} |1 korrik 2026 |- |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Realf|Zhivanaj}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ROU}} {{#invoke:sort|name|Florin|Bratu}} |6 korrik 2026 |- |[[KF Tirana|Tirana]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Orges|Shehi}} |Fundi i kontratës |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|CRO}} {{#invoke:sort|name|Dean|Klafurić}} |3 korrik 2026 |- |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Bledar|Hodo}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |16 maj 2025 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Edlir|Tetova}} |29 maj 2026 |- |} == Renditja == <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] <!--Update team positions here--> |team1=EGN |team2=TEU |team3=LAÇ |team4=DIN |team5=VOR |team6=VLL |team7=ELB |team8=SKË |team9=PAR |team10=TIR <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=C |result2=C |result3=C |result4=C |result5=C |result6=C |result7=R |result8=R |result9=R |result10=R <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=31 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 |win_DIN=1 |draw_DIN=0 |loss_DIN=1 |gf_DIN=1 |ga_DIN=1 <!-- Dinamo City --> |win_EGN=2 |draw_EGN=0 |loss_EGN=0 |gf_EGN=6 |ga_EGN=1 <!-- Egnatia --> |win_ELB=0 |draw_ELB=2 |loss_ELB=0 |gf_ELB=2 |ga_ELB=2 <!-- Elbasani --> |win_LAÇ=1 |draw_LAÇ=1 |loss_LAÇ=0 |gf_LAÇ=3 |ga_LAÇ=2 <!-- Laçi --> |win_PAR=0 |draw_PAR=1 |loss_PAR=1 |gf_PAR=1 |ga_PAR=2 <!-- Partizani --> |win_SKË=0 |draw_SKË=1 |loss_SKË=1 |gf_SKË=2 |ga_SKË=3 <!-- Skënderbeu --> |win_TEU=1 |draw_TEU=1 |loss_TEU=0 |gf_TEU=3 |ga_TEU=1 <!-- Teuta --> |win_TIR=0 |draw_TIR=0 |loss_TIR=2 |gf_TIR=1 |ga_TIR=6 <!-- Tirana --> |win_VLL=0 |draw_VLL=2 |loss_VLL=0 |gf_VLL=3 |ga_VLL=3 <!-- Vllaznia --> |win_VOR=1 |draw_VOR=0 |loss_VOR=1 |gf_VOR=2 |ga_VOR=3 <!-- Vora --> <!--Status--> |status_text_X=I siguruar të paktën për Ligën e Konferencës, por prapëseprapë mund të kualifikohet për Ligën e Kampionëve |status_text_Y=Në rastin më të mirë mund të arrijë në fazën eliminatore për rënien nga kategoria. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_DIN=[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |name_EGN=[[KF Egnatia|Egnatia]] |name_ELB=[[AF Elbasani|Elbasani]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_PAR=[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |name_TEU=[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |name_TIR=[[KF Tirana|Tirana]] |name_VLL=[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |name_VOR=[[FK Vora|Vora]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikë; 2) Pikë kokë më kokë; 3) Diferenca e golave ​​kokë më kokë; 4) Gola të shënuar kokë më kokë; 5) Diferenca e golave; 6) Gola të shënuar; 7) Barazim. <!--Qualification definitions--> |res_col_header=QR |col_C=green1 |text_C=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026-27#Championship round|Raundi i kampionatit]] |col_R=red1 |text_R=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026–27#Relegation round|Raundi i rënies]]}} </onlyinclude> ==Rezultatet== {{Col-start}} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=31 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = 0-1 | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = 3-0 | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = 1-1 | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = 1-1 | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = 1-2 | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = 0-0 | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_SKË_DIN = 0−1 | match_SKË_EGN = | match_SKË_ELB = | match_SKË_LAÇ = | match_SKË_PAR = | match_SKË_TEU = | match_SKË_TIR = | match_SKË_VLL = | match_SKË_VOR = | match_SKË_DIN = 0−1 | match_SKË_EGN = | match_SKË_ELB = | match_SKË_LAÇ = | match_SKË_PAR = | match_SKË_TEU = | match_SKË_TIR = | match_SKË_VLL = | match_SKË_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = 3-1 | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = 2-2 | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = 1-3 | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=future|start_date=2027 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{col-end}} * == Referime == {{Cnote2 Begin}} {{Cnote2|a|[[FC Dinamo City|Dinamo City]] do t'i luajnë ndeshjet e tyre në shtëpi për sezonin 2026–27 në [[Elbasan Arena]] në [[Elbasan]].}} {{Cnote2 End}} <references /> 1u0wwf8pbumieqpipu56q5yhrbh91i3 3028883 3028881 2026-08-31T21:04:07Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3028883 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Liga e Kampioneve]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Liga e Konferencës]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = 10 | total goals = 24 | league topscorer = [[Bekim Balaj]]<br />[[Rubin Hebaj]]<br />[[Stiven Bibo]] (2 gola secili) | biggest home win = [[KF Egnatia|Egnatia]] 3-0 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(23 gusht 2026)}} | biggest away win = [[FK Vora|Vora]] 1-3 [[KF Egnatia|Egnatia]]<br />{{small|(31 gusht 2026)}} | highest scoring = [[KF Teuta|Teuta]] 3-1 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(30 gusht 2026)}}<br />[[FK Vora|Vora]] 1-3 [[KF Egnatia|Egnatia]]<br />{{small|(31 gusht 2026)}} | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[Kategoria Superiore 2025-26|2025–26]] | nextseason = [[Kategoria Superiore 2027-28|2027–28]] | updated = 31 gusht 2026 | season = 2026–27 | dates = 21 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbolli|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=25 qershor 2026|access-date=25 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=23 qershor 2026|access-date=6 korrik 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[FK Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[FK Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} === Stadiumet === {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |[[KF Egnatia|Egnatia]] |[[AF Elbasani|Elbasani]] |[[KF Laçi|Laçi]] |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |- |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Laçi]] |Arena e Demave |- | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''4,267''' | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''2,271''' | Capacity: '''3,959''' |- |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Egnatia Arena 2025 Field.jpg|200px]] |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Laç Stadium (WPWTR17).jpg|200px]] |[[File:Partizani Complex.jpg|200px]] |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |[[KF Tirana|Tirana]] |[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |[[FK Vora|Vora]] |- |[[Stadiumi Skënderbeu]] |[[Stadiumi Niko Dovana]] |[[Stadiumi Selman Stërmasi]] |[[Stadiumi Loro Boriçi]] |Stadiumi Vora |- | Capacity: '''5,800''' | Capacity: '''12,040''' | Capacity: '''7,308''' | Capacity: '''16,022''' | Capacity: '''1,436''' |- |[[File:Stadiumi Skënderbeu.jpg|200px]] |[[File:Stadiumi Niko Dovana.jpg|200px]] |[[File:Selman Stërmasi Stadium (10).jpg|200px]] |[[File:Loro-Borici-Stadion.jpg|200px]] | |} === Personel dhe uniforma === <!---Only one link per kit maker and sponsor, please.---> <small>Note: Flags indicate national team as has been defined under [[FIFA]] eligibility rules. Players and Managers may hold more than one non-FIFA nationality.</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |- ! Ekipi ! President ! Menaxher ! Kapiteni ! Prodhuesi i uniformave ! Sponsor i bluzës |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Bardhi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ilir Daja]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Dita]] | Kappa | [[Caffè Pascucci]] |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Agim Demrozi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Nevil Dede]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albano Aleksi]] | Joma | Demrozi Construction |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Kujtim Llupa]] | {{#invoke:flag|icon|SRB}} [[Ivan Gvozdenović]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Lulaj]] | Kappa | |- | [[KF Laçi|Laçi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Pashk Laska]] | {{#invoke:flag|icon|MKD}} [[Qatip Osmani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Stiven Bibo]] | Macron | |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Gazmend Demi]] | {{#invoke:flag|icon|ROU}} [[Florin Bratu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marçelino Preka]] | Joma | |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Takaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Julian Ahmataj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marco Alia]] | Cohl's | |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Fatos Troplini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edlir Tetova]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Blerim Kotobelli]] | Macron | |- | [[KF Tirana|Tirana]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Refik Halili]] | {{#invoke:flag|icon|CRO}} [[Dean Klafurić]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Redon Xhixha]] | Joma | |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Alban Xhaferi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edi Martini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bekim Balaj]] | Suzmar | AL Invest |- | [[FK Vora|Vora]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albert Xhabafti]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Arjan Bellaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Shkëlzen Ruçi]] | Macron | Your Space |- |} === Ndryshime menaxheriale === {| class="wikitable sortable" |- !Ekipi !Menaxher në largim !Mënyra e<br />nisjes !Data e vendit të lirë !Pozicioni në tabelë !Menaxher i ardhshëm !Data e<br />emërimit |- |[[KF Laçi|Laçi]] |{{#invoke:flag|icon|KOS}} {{#invoke:sort|name|Naci|Şensoy}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |rowspan=5 |''Para-sezon'' |{{#invoke:flag|icon|MKD}} {{#invoke:sort|name|Qatip|Osmani}} |30 qershor 2026 |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Ernest|Gjoka}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Julian|Ahmataj}} |1 korrik 2026 |- |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Realf|Zhivanaj}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ROU}} {{#invoke:sort|name|Florin|Bratu}} |6 korrik 2026 |- |[[KF Tirana|Tirana]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Orges|Shehi}} |Fundi i kontratës |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|CRO}} {{#invoke:sort|name|Dean|Klafurić}} |3 korrik 2026 |- |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Bledar|Hodo}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |16 maj 2025 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Edlir|Tetova}} |29 maj 2026 |- |} == Renditja == <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] <!--Update team positions here--> |team1=EGN |team2=TEU |team3=LAÇ |team4=DIN |team5=VOR |team6=VLL |team7=ELB |team8=SKË |team9=PAR |team10=TIR <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=C |result2=C |result3=C |result4=C |result5=C |result6=C |result7=R |result8=R |result9=R |result10=R <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=31 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 |win_DIN=1 |draw_DIN=0 |loss_DIN=1 |gf_DIN=1 |ga_DIN=1 <!-- Dinamo City --> |win_EGN=2 |draw_EGN=0 |loss_EGN=0 |gf_EGN=6 |ga_EGN=1 <!-- Egnatia --> |win_ELB=0 |draw_ELB=2 |loss_ELB=0 |gf_ELB=2 |ga_ELB=2 <!-- Elbasani --> |win_LAÇ=1 |draw_LAÇ=1 |loss_LAÇ=0 |gf_LAÇ=3 |ga_LAÇ=2 <!-- Laçi --> |win_PAR=0 |draw_PAR=1 |loss_PAR=1 |gf_PAR=1 |ga_PAR=2 <!-- Partizani --> |win_SKË=0 |draw_SKË=1 |loss_SKË=1 |gf_SKË=2 |ga_SKË=3 <!-- Skënderbeu --> |win_TEU=1 |draw_TEU=1 |loss_TEU=0 |gf_TEU=3 |ga_TEU=1 <!-- Teuta --> |win_TIR=0 |draw_TIR=0 |loss_TIR=2 |gf_TIR=1 |ga_TIR=6 <!-- Tirana --> |win_VLL=0 |draw_VLL=2 |loss_VLL=0 |gf_VLL=3 |ga_VLL=3 <!-- Vllaznia --> |win_VOR=1 |draw_VOR=0 |loss_VOR=1 |gf_VOR=2 |ga_VOR=3 <!-- Vora --> <!--Status--> |status_text_X=I siguruar të paktën për Ligën e Konferencës, por prapëseprapë mund të kualifikohet për Ligën e Kampionëve |status_text_Y=Në rastin më të mirë mund të arrijë në fazën eliminatore për rënien nga kategoria. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_DIN=[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |name_EGN=[[KF Egnatia|Egnatia]] |name_ELB=[[AF Elbasani|Elbasani]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_PAR=[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |name_TEU=[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |name_TIR=[[KF Tirana|Tirana]] |name_VLL=[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |name_VOR=[[FK Vora|Vora]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikë; 2) Pikë kokë më kokë; 3) Diferenca e golave ​​kokë më kokë; 4) Gola të shënuar kokë më kokë; 5) Diferenca e golave; 6) Gola të shënuar; 7) Barazim. <!--Qualification definitions--> |res_col_header=QR |col_C=green1 |text_C=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026-27#Championship round|Raundi i kampionatit]] |col_R=red1 |text_R=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026–27#Relegation round|Raundi i rënies]]}} </onlyinclude> ==Rezultatet== {{Col-start}} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=31 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = 0-1 | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = 3-0 | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = 1-1 | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = 1-1 | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = 1-2 | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = 0-0 | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_SKË_DIN = 0−1 | match_SKË_EGN = | match_SKË_ELB = | match_SKË_LAÇ = | match_SKË_PAR = | match_SKË_TEU = | match_SKË_TIR = | match_SKË_VLL = | match_SKË_VOR = | match_SKË_DIN = 0−1 | match_SKË_EGN = | match_SKË_ELB = | match_SKË_LAÇ = | match_SKË_PAR = | match_SKË_TEU = | match_SKË_TIR = | match_SKË_VLL = | match_SKË_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = 3-1 | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = 2-2 | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = 1-3 | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{Col-2}} {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=future|start_date=2027 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{col-end}} * == Referime == {{Cnote2 Begin}} {{Cnote2|a|[[FC Dinamo City|Dinamo City]] do t'i luajnë ndeshjet e tyre në shtëpi për sezonin 2026–27 në [[Elbasan Arena]] në [[Elbasan]].}} {{Cnote2 End}} <references /> lqy2mjgbscy0vjsvmd8r3rn531epxdj 3028887 3028883 2026-08-31T21:08:00Z NotEnisi2011 169472 /* Rezultatet */ 3028887 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season | competition = [[Kategoria Superiore]] | relegated = | continentalcup1 = [[2027–28 UEFA Champions League|Liga e Kampioneve]] | continentalcup1 qualifiers = | continentalcup2 = [[2027–28 UEFA Conference League|Liga e Konferencës]] | continentalcup2 qualifiers = | matches = 10 | total goals = 24 | league topscorer = [[Bekim Balaj]]<br />[[Rubin Hebaj]]<br />[[Stiven Bibo]] (2 gola secili) | biggest home win = [[KF Egnatia|Egnatia]] 3-0 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(23 gusht 2026)}} | biggest away win = [[FK Vora|Vora]] 1-3 [[KF Egnatia|Egnatia]]<br />{{small|(31 gusht 2026)}} | highest scoring = [[KF Teuta|Teuta]] 3-1 [[KF Tirana|Tirana]]<br />{{small|(30 gusht 2026)}}<br />[[FK Vora|Vora]] 1-3 [[KF Egnatia|Egnatia]]<br />{{small|(31 gusht 2026)}} | longest wins = | longest unbeaten = | longest winless = | longest losses = | highest attendance = | lowest attendance = | attendance = | average attendance = | prevseason = [[Kategoria Superiore 2025-26|2025–26]] | nextseason = [[Kategoria Superiore 2027-28|2027–28]] | updated = 31 gusht 2026 | season = 2026–27 | dates = 21 gusht 2026&nbsp;–<br /> 9 maj 2027 | winners = | best goalkeeper = }} '''[[Kategoria Superiore]] 2026-27''' është sezoni i 88-të zyrtar, ose sezoni i 91-të i [[Futbolli|futbollit]] të nivelit të lartë në [[Shqipëri]] (duke përfshirë tre kampionate jozyrtare gjatë [[Luftës së Dytë Botërore]]) dhe sezoni i 27-të nën emrin '''Kategoria Superiore'''. Sezoni do të fillojë më 22 gusht 2026 dhe do të përfundojë më 9 maj 2027.<ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-miraton-datat-e-nisjes-se-aktiviteteve-kombetare-per-sezonin-futbollistik-2026-2027/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF miraton datat e nisjes së aktiviteteve kombëtare për sezonin futbollistik 2026-2027|website=Fshf.org|date=25 qershor 2026|access-date=25 qershor 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fshf.org/sq/komiteti-ekzekutiv-i-fshf-se-miraton-ndryshimin-e-formatit-te-kampionatit-abissnet-superiore-per-sezonet-2026-2027-2027-2028-dhe-2028-2029/|title=Komiteti Ekzekutiv i FSHF-së miraton ndryshimin e formatit të kampionatit “Abissnet Superiore” për sezonet 2026/2027, 2027/2028 dhe 2028/2029|website=Fshf.org|date=23 qershor 2026|access-date=6 korrik 2026}}</ref> Fituesit e Kategorisë Superiore të këtij sezoni do të fitojnë një vend në raundin e parë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampionëve|Ligës së Kampionëve UEFA 2027–28]], me klubet e vendit të dytë dhe të tretë që do të fillojnë në [[UEFA Liga e Konferencave|raundin e parë kualifikues]] të [[UEFA Liga e Konferencave|Ligës së Konferencës UEFA 2027–28]] . == Ekipet == Dy klube kanë fituar promovim nga [[Kategoria e Parë 2025–26|Kategoria e Parë]], [[KF Laçi|Laçi]] (i promovuar pas një viti mungesë) dhe [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] (i promovuar pas një viti mungesë). [[KF Bylis|Bylis]] (e zbritur pas dy vitesh në ligën e lartë) dhe [[Flamurtari FC|Flamurtari]] (e zbritur pas një viti në ligën e parë) ranë në [[Kategoria e Parë]] në përfundim të sezonin e kaluar. === Vendet === {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Vendet e ekipeve në Kategorinë Superiore. |places= {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FC Dinamo City|Dinamo]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.0764 |long=19.6669 |label=<small>[[KF Egnatia|Egnatia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.0999996|long=20.0666664|label=<small>[[AF Elbasani|Elbasani]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.63556 |long=19.71306 |label=<small>[[KF Laçi|Laçi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[FK Partizani Tirana|Partizani]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.625833 |long=20.782778 |label=<small>[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.326081 |long=19.449856 |label=<small>[[KF Teuta Durrës|Teuta]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.3275 |long=19.8187 |label=<small>[[KF Tirana|Tirana]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=42.07 |long=19.506667 |label=<small>[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.39083|long=19.655|label=<small>[[FK Vora|Vora]]</small> |position=left}} }} {|class="wikitable sortable" |- ! Ekipi ! Qyteti ! Stadiumi ! Kapaciteti ! Sezoni 2026–27 |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | [[Tirana]] | [[Elbasan Arena]]{{Cref2|a|1}} | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}}{{Cref2|a|1}} | 4-t |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | [[Rrogozhinë]] | [[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|4,267}} | Kampion |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | [[Elbasan]] | [[Elbasan Arena]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,800}} | 2-të |- | [[KF Laçi|Laçi]] | [[Laç]] | [[Stadiumi Laçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|2,271}} | Kampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | [[Tirana]] | Arena e Demave | style="text-align:center;"| {{nts|3,959}} | 5-të |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | [[Korçë]] | [[Stadiumi Skënderbeu]] | style="text-align:center;"| {{nts|5,800}} | Nënkampion ([[Kategoria e Parë 2025-26|Kategoria e Parë]]) |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | [[Durrës]] | [[Stadiumi Niko Dovana]] | style="text-align:center;"| {{nts|12,040}} | 8-të |- | [[KF Tirana|Tirana]] | [[Tirana]] | [[Stadiumi Selman Stërmasi]] | style="text-align:center;"| {{nts|7,308}} | 6-të |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | [[Shkodër]] | [[Stadiumi Loro Boriçi]] | style="text-align:center;"| {{nts|16,022}} | 3-të |- | [[FK Vora|Vora]] | [[Vorë]] | Stadiumi Vora | style="text-align:center;"| {{nts|1,436}} | 7-të |- |} === Stadiumet === {|class="wikitable" style="text-align:center" |- |[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |[[KF Egnatia|Egnatia]] |[[AF Elbasani|Elbasani]] |[[KF Laçi|Laçi]] |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |- |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Demrozi|Egnatia Arena]] |[[Elbasan Arena]] |[[Stadiumi Laçi]] |Arena e Demave |- | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''4,267''' | Capacity: '''12,800''' | Capacity: '''2,271''' | Capacity: '''3,959''' |- |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Egnatia Arena 2025 Field.jpg|200px]] |[[File:Elbasan Arena stadium in Elbasan, Albania 2.jpg|200px]] |[[File:Laç Stadium (WPWTR17).jpg|200px]] |[[File:Partizani Complex.jpg|200px]] |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |[[KF Tirana|Tirana]] |[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |[[FK Vora|Vora]] |- |[[Stadiumi Skënderbeu]] |[[Stadiumi Niko Dovana]] |[[Stadiumi Selman Stërmasi]] |[[Stadiumi Loro Boriçi]] |Stadiumi Vora |- | Capacity: '''5,800''' | Capacity: '''12,040''' | Capacity: '''7,308''' | Capacity: '''16,022''' | Capacity: '''1,436''' |- |[[File:Stadiumi Skënderbeu.jpg|200px]] |[[File:Stadiumi Niko Dovana.jpg|200px]] |[[File:Selman Stërmasi Stadium (10).jpg|200px]] |[[File:Loro-Borici-Stadion.jpg|200px]] | |} === Personel dhe uniforma === <!---Only one link per kit maker and sponsor, please.---> <small>Note: Flags indicate national team as has been defined under [[FIFA]] eligibility rules. Players and Managers may hold more than one non-FIFA nationality.</small> {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |- ! Ekipi ! President ! Menaxher ! Kapiteni ! Prodhuesi i uniformave ! Sponsor i bluzës |- | [[FC Dinamo City|Dinamo City]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Bardhi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ilir Daja]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Dita]] | Kappa | [[Caffè Pascucci]] |- | [[KF Egnatia|Egnatia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Agim Demrozi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Nevil Dede]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albano Aleksi]] | Joma | Demrozi Construction |- | [[AF Elbasani|Elbasani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Kujtim Llupa]] | {{#invoke:flag|icon|SRB}} [[Ivan Gvozdenović]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bruno Lulaj]] | Kappa | |- | [[KF Laçi|Laçi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Pashk Laska]] | {{#invoke:flag|icon|MKD}} [[Qatip Osmani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Stiven Bibo]] | Macron | |- | [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Gazmend Demi]] | {{#invoke:flag|icon|ROU}} [[Florin Bratu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marçelino Preka]] | Joma | |- | [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Ardian Takaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Julian Ahmataj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Marco Alia]] | Cohl's | |- | [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Fatos Troplini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edlir Tetova]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Blerim Kotobelli]] | Macron | |- | [[KF Tirana|Tirana]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Refik Halili]] | {{#invoke:flag|icon|CRO}} [[Dean Klafurić]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Redon Xhixha]] | Joma | |- | [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Alban Xhaferi]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Edi Martini]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Bekim Balaj]] | Suzmar | AL Invest |- | [[FK Vora|Vora]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Albert Xhabafti]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Arjan Bellaj]] | {{#invoke:flag|icon|ALB}} [[Shkëlzen Ruçi]] | Macron | Your Space |- |} === Ndryshime menaxheriale === {| class="wikitable sortable" |- !Ekipi !Menaxher në largim !Mënyra e<br />nisjes !Data e vendit të lirë !Pozicioni në tabelë !Menaxher i ardhshëm !Data e<br />emërimit |- |[[KF Laçi|Laçi]] |{{#invoke:flag|icon|KOS}} {{#invoke:sort|name|Naci|Şensoy}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |rowspan=5 |''Para-sezon'' |{{#invoke:flag|icon|MKD}} {{#invoke:sort|name|Qatip|Osmani}} |30 qershor 2026 |- |[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Ernest|Gjoka}} |Fundi i kontratës |4 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Julian|Ahmataj}} |1 korrik 2026 |- |[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Realf|Zhivanaj}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|ROU}} {{#invoke:sort|name|Florin|Bratu}} |6 korrik 2026 |- |[[KF Tirana|Tirana]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Orges|Shehi}} |Fundi i kontratës |10 maj 2026 |{{#invoke:flag|icon|CRO}} {{#invoke:sort|name|Dean|Klafurić}} |3 korrik 2026 |- |[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Bledar|Hodo}} |Fundi i periudhës së kujdestarisë |16 maj 2025 |{{#invoke:flag|icon|ALB}} {{#invoke:sort|name|Edlir|Tetova}} |29 maj 2026 |- |} == Renditja == <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] <!--Update team positions here--> |team1=EGN |team2=TEU |team3=LAÇ |team4=DIN |team5=VOR |team6=VLL |team7=ELB |team8=SKË |team9=PAR |team10=TIR <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=C |result2=C |result3=C |result4=C |result5=C |result6=C |result7=R |result8=R |result9=R |result10=R <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=31 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 |win_DIN=1 |draw_DIN=0 |loss_DIN=1 |gf_DIN=1 |ga_DIN=1 <!-- Dinamo City --> |win_EGN=2 |draw_EGN=0 |loss_EGN=0 |gf_EGN=6 |ga_EGN=1 <!-- Egnatia --> |win_ELB=0 |draw_ELB=2 |loss_ELB=0 |gf_ELB=2 |ga_ELB=2 <!-- Elbasani --> |win_LAÇ=1 |draw_LAÇ=1 |loss_LAÇ=0 |gf_LAÇ=3 |ga_LAÇ=2 <!-- Laçi --> |win_PAR=0 |draw_PAR=1 |loss_PAR=1 |gf_PAR=1 |ga_PAR=2 <!-- Partizani --> |win_SKË=0 |draw_SKË=1 |loss_SKË=1 |gf_SKË=2 |ga_SKË=3 <!-- Skënderbeu --> |win_TEU=1 |draw_TEU=1 |loss_TEU=0 |gf_TEU=3 |ga_TEU=1 <!-- Teuta --> |win_TIR=0 |draw_TIR=0 |loss_TIR=2 |gf_TIR=1 |ga_TIR=6 <!-- Tirana --> |win_VLL=0 |draw_VLL=2 |loss_VLL=0 |gf_VLL=3 |ga_VLL=3 <!-- Vllaznia --> |win_VOR=1 |draw_VOR=0 |loss_VOR=1 |gf_VOR=2 |ga_VOR=3 <!-- Vora --> <!--Status--> |status_text_X=I siguruar të paktën për Ligën e Konferencës, por prapëseprapë mund të kualifikohet për Ligën e Kampionëve |status_text_Y=Në rastin më të mirë mund të arrijë në fazën eliminatore për rënien nga kategoria. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_DIN=[[FC Dinamo City|Dinamo City]] |name_EGN=[[KF Egnatia|Egnatia]] |name_ELB=[[AF Elbasani|Elbasani]] |name_LAÇ=[[KF Laçi|Laçi]] |name_PAR=[[FK Partizani Tirana|Partizani]] |name_SKË=[[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] |name_TEU=[[KF Teuta Durrës|Teuta]] |name_TIR=[[KF Tirana|Tirana]] |name_VLL=[[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] |name_VOR=[[FK Vora|Vora]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikë; 2) Pikë kokë më kokë; 3) Diferenca e golave ​​kokë më kokë; 4) Gola të shënuar kokë më kokë; 5) Diferenca e golave; 6) Gola të shënuar; 7) Barazim. <!--Qualification definitions--> |res_col_header=QR |col_C=green1 |text_C=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026-27#Championship round|Raundi i kampionatit]] |col_R=red1 |text_R=Kualifikim për [[Kategoria Superiore 2026–27#Relegation round|Raundi i rënies]]}} </onlyinclude> ==Rezultatet== {{Col-start}} {{Col-2}} ===Gjysma e parë e sezonit=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=31 gusht 2026|start_date=22 gusht 2026 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = 0-1 | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = 3-0 | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = 1-1 | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = 1-1 | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = 1-2 | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = 0-0 | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_SKË_DIN = 0−1 | match_SKË_EGN = | match_SKË_ELB = | match_SKË_LAÇ = | match_SKË_PAR = | match_SKË_TEU = | match_SKË_TIR = | match_SKË_VLL = | match_SKË_VOR = | match_SKË_DIN = 0−1 | match_SKË_EGN = | match_SKË_ELB = | match_SKË_LAÇ = | match_SKË_PAR = | match_SKË_TEU = | match_SKË_TIR = | match_SKË_VLL = | match_SKË_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = 3-1 | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = 2-2 | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = 1-3 | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{Col-2}} ===Gjysma e dytë e sezonit=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/abissnet-superiore/ Albanian Football Association] |update=future|start_date=2027 | matches_style = FBR | team1= DIN | team2= EGN | team3= ELB | team4= LAÇ | team5= PAR | team6= SKË | team7= TEU | team8= TIR | team9= VLL | team10= VOR | name_DIN = [[FC Dinamo City|Dinamo]] | name_EGN = [[KF Egnatia|Egnatia]] | name_ELB = [[AF Elbasani|Elbasani]] | name_LAÇ = [[KF Laçi|Laçi]] | name_PAR = [[FK Partizani Tirana|Partizani]] | name_SKË = [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] | name_TEU = [[KF Teuta Durrës|Teuta]] | name_TIR = [[KF Tirana|Tirana]] | name_VLL = [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] | name_VOR = [[FK Vora|Vora]] | match_DIN_EGN = | match_DIN_ELB = | match_DIN_LAÇ = | match_DIN_PAR = | match_DIN_SKË = | match_DIN_TEU = | match_DIN_TIR = [[Derbi II|a]] | match_DIN_VLL = | match_DIN_VOR = | match_EGN_DIN = | match_EGN_ELB = | match_EGN_LAÇ = | match_EGN_PAR = | match_EGN_SKË = | match_EGN_TEU = | match_EGN_TIR = | match_EGN_VLL = | match_EGN_VOR = | match_ELB_DIN = | match_ELB_EGN = | match_ELB_LAÇ = | match_ELB_PAR = | match_ELB_SKË = | match_ELB_TEU = | match_ELB_TIR = | match_ELB_VLL = | match_ELB_VOR = | match_LAÇ_DIN = | match_LAÇ_EGN = | match_LAÇ_ELB = | match_LAÇ_PAR = | match_LAÇ_SKË = | match_LAÇ_TEU = | match_LAÇ_TIR = | match_LAÇ_VLL = | match_LAÇ_VOR = | match_PAR_DIN = | match_PAR_EGN = | match_PAR_ELB = | match_PAR_LAÇ = | match_PAR_SKË = | match_PAR_TEU = | match_PAR_TIR = [[Derbi I|a]] | match_PAR_VLL = | match_PAR_VOR = | match_TEU_DIN = | match_TEU_EGN = | match_TEU_ELB = | match_TEU_LAÇ = | match_TEU_PAR = | match_TEU_SKË = | match_TEU_TIR = | match_TEU_VLL = | match_TEU_VOR = | match_TIR_DIN = [[Derbi II|a]] | match_TIR_EGN = | match_TIR_ELB = | match_TIR_LAÇ = | match_TIR_PAR = [[Derbi I|a]] | match_TIR_SKË = | match_TIR_TEU = | match_TIR_VLL = | match_TIR_VOR = | match_VLL_DIN = | match_VLL_EGN = | match_VLL_ELB = | match_VLL_LAÇ = | match_VLL_PAR = | match_VLL_SKË = | match_VLL_TEU = | match_VLL_TIR = | match_VLL_VOR = | match_VOR_DIN = | match_VOR_EGN = | match_VOR_ELB = | match_VOR_LAÇ = | match_VOR_PAR = | match_VOR_SKË = | match_VOR_TEU = | match_VOR_TIR = | match_VOR_VLL = }} {{col-end}} * == Referime == {{Cnote2 Begin}} {{Cnote2|a|[[FC Dinamo City|Dinamo City]] do t'i luajnë ndeshjet e tyre në shtëpi për sezonin 2026–27 në [[Elbasan Arena]] në [[Elbasan]].}} {{Cnote2 End}} <references /> izpd73cg4r7cf4yjwhvsb9kg9elbv81 2 404180 3028990 3028763 2026-09-01T07:26:37Z Rinor Berisha1 190032 3028990 wikitext text/x-wiki '''Ndotja e ujit në Kosovë''' përfshin ndryshimet në cilësinë e [[Uji|ujërave]] sipërfaqësore dhe nëntokësore të shkaktuara ose të ndikuara nga veprimtaria njerëzore. Burimet kryesore antropogjene të ndotjes përfshijnë shkarkimet urbane, aktivitetet industriale dhe minerare, veprimtaritë bujqësore, menaxhimin e mbetjeve dhe burime të tjera që mund të ndikojnë në trupat ujorë.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Ndryshimet në cilësinë e ujit mund të përfshijnë ndryshime në karakteristikat fizike, kimike dhe biologjike të tij. Shkalla dhe lloji i ndikimit ndryshojnë ndërmjet trupave ujorë dhe pjesëve të ndryshme të [[pellgu lumor|pellgjeve lumore]], ndaj vlerësimi i gjendjes së ujërave mbështetet në monitorimin e cilësisë së ujit dhe në studime shkencore.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-22 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> == Burimet ujore == Rrjeti ujor i [[Kosova|Kosovës]] përfshin lumenj, liqene, burime dhe ujëra nëntokësore. Lumenjtë e Kosovës i përkasin tri pellgjeve detare: [[Deti i Zi|Detit të Zi]], [[Deti Adriatik|Detit Adriatik]] dhe [[Deti Egje|Detit Egje]].<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-22 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Ndër lumenjtë kryesorë janë [[Drini i Bardhë]], [[Ibri]], [[Sitnica]], [[Lepenci]] dhe [[Morava e Binçës]]. [[Sitnica]] është një nga lumenjtë për të cilët dokumentet e monitorimit kanë evidentuar ndikime të lidhura me aktivitetet urbane dhe industriale përgjatë rrjedhës së saj.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-22 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Menaxhimi dhe mbrojtja e ujërave rregullohen me [[Ligji për ujërat e Kosovës|Ligjin Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës]] dhe aktet nënligjore përkatëse. Ligji përcakton parimet për administrimin, përdorimin dhe mbrojtjen e resurseve ujore.<ref>{{Cite web |title=Ligji Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës |url=https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=8659 |access-date=2026-08-23 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref>. == Burimet e ndotjes == === Ujërat e zeza urbane === Ujërat e zeza urbane përmbajnë lëndë organike, lëndë ushqyese, mikroorganizma dhe substanca të tjera të pranishme në ujërat e përdorura nga amvisëritë dhe aktivitetet urbane. Kur këto ujëra shkarkohen në mjedis pa trajtim të përshtatshëm, ato mund të rrisin ngarkesën organike dhe mikrobiologjike të trupave ujorë, të ulin përqendrimin e [[oksigjeni i tretur|oksigjenit të tretur]] dhe të ndryshojnë karakteristikat fizike e kimike të ujit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Në Kosovë, shkarkimet e ujërave të zeza urbane janë ndër burimet kryesore të presionit mbi ujërat sipërfaqësore. Komisioni Evropian ka vlerësuar se ujërat e zeza dhe shkarkimet e patrajtuara mbeten ndër burimet kryesore të ndotjes së ujërave, veçanërisht të lumenjve.<ref>{{Cite web |title=Kosovo 2023 Report |url=https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/kosovo-report-2023_en |access-date=2026-08-25 |website=European Commission |language=en}}</ref> Një studim i publikuar në vitin '''2022''' analizoi cilësinë e ujit në lumin Klina, duke marrë mostra në tetë pika monitorimi përgjatë lumit. Në mostrat e analizuara, [[kërkesa biokimike për oksigjen|kërkesa biokimike për oksigjen (BOD)]] varionte nga 1.5 deri në 42.2 mg/L, me një mesatare prej 18.5 mg/L, ndërsa [[kërkesa kimike për oksigjen|kërkesa kimike për oksigjen (COD)]] varionte nga 4.2 deri në 87.1 mg/L, me një mesatare prej 38.2 mg/L. [[Lëndët e ngurta pezulluese|Lëndët e ngurta pezulluese (TSS)]] varionin nga 1.1 deri në 85 mg/L, ndërsa [[oksigjeni i tretur|oksigjeni i tretur]] nga 0.03 deri në 10.9 mg/L. Për [[amoniumi|amoniumin]] (<chem>NH_4^+-N</chem>) u regjistruan vlera nga 0.03 deri në 1.65 mg/L, ndërsa fosfori total varionte nga 0.04 deri në 1.28 mg/L.<ref>{{Cite journal |last=Hoxha |first=et al. |title=The Macrophyte Indices for Rivers to Assess the Ecological Conditions in the Klina River in the Republic of Kosovo |journal=Plants |year=2022 |volume=11 |issue=11 |article=1469 |doi=10.3390/plants11111469}}</ref> Në pikën e monitorimit '''SP3, në fshatin Tushilë''', u regjistruan vlera të larta të ngarkesës organike: BOD prej 42.2 mg/L dhe COD prej 87.1 mg/L, ndërsa oksigjeni i tretur ishte vetëm 0.03 mg/L. Studimi e lidh gjendjen e rënduar të cilësisë së ujit në këtë pjesë të lumit me ndikimin e aktiviteteve bujqësore dhe industriale.<ref>{{Cite journal |last=Hoxha |first=et al. |title=The Macrophyte Indices for Rivers to Assess the Ecological Conditions in the Klina River in the Republic of Kosovo |journal=Plants |year=2022 |volume=11 |issue=11 |article=1469 |doi=10.3390/plants11111469}}</ref> Raportet institucionale përdorin parametra si [[kërkesa biokimike për oksigjen|BOD₅]], [[kërkesa kimike për oksigjen|COD]], materialet pezulluese, nitritet, [[oksigjeni i tretur|oksigjeni i tretur]] dhe treguesit mikrobiologjikë për vlerësimin e cilësisë së ujit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-20 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> === Shkarkimet industriale === Shkarkimet industriale janë ujërat e përdorura që dalin nga proceset industriale dhe shkarkohen në mjedis, drejtpërdrejt ose përmes sistemeve të kanalizimit. Përbërja e tyre ndryshon sipas llojit të industrisë dhe procesit teknologjik dhe mund të përmbajë lëndë organike, lëndë të ngurta pezulluese, komponime kimike, lëndë ushqyese, metale dhe substanca të tjera. Kur këto shkarkime nuk trajtohen në mënyrë të përshtatshme, ato mund të ndryshojnë karakteristikat fizike dhe kimike të ujit dhe të ndikojnë në organizmat dhe ekosistemet ujore.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-19 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Në Kosovë, ndikimi i aktiviteteve industriale në cilësinë e ujërave është dokumentuar përmes monitorimit institucional dhe studimeve shkencore. Në [[Drenica (lumë)|lumin Drenica]], veçanërisht në zonën e Drenasit, janë dokumentuar ndryshime në cilësinë e ujit dhe sedimenteve në lidhje me aktivitetet antropogjene të zonës.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-18 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Një studim i publikuar në vitin '''2024''' analizoi praninë e [[metal]]eve të rënda në ujë dhe sedimente në shtatë lokacione përgjatë [[Drenica (lumë)|lumit Drenica]] dhe degëve të tij. Studimi analizoi [[kadmiumi|kadmiumin]] (<chem>Cd</chem>), [[bakri|bakrin]] (<chem>Cu</chem>), [[plumbi|plumbin]] (<chem>Pb</chem>), [[zinku|zinkun]] (<chem>Zn</chem>), [[nikeli|nikelin]] (<chem>Ni</chem>) dhe [[kromi|kromin]] (<chem>Cr</chem>). Në sedimentet e analizuara, përqendrimet e bakrit, nikelit, zinkut dhe kromit tejkaluan kufijtë e përdorur në studim. Analiza e ujit tregoi ndryshime në cilësinë e ujit përgjatë pikave të monitorimit, të cilat u vlerësuan sipas kategorive të cilësisë së ujit të përdorura nga autorët.<ref>{{Cite journal |last=Fetoshi |first=O. |last2=Koto |first2=R. |last3=Sallaku |first3=F. |last4=Çadraku |first4=H. |last5=Rizani |first5=S. |last6=Bytyçi |first6=P. |last7=Nuha |first7=D. |last8=Đurin |first8=B. |last9=Durmishi |first9=B. |last10=Haziri |first10=V. |last11=Feka |first11=F. |last12=Haziri |first12=S. S. |last13=Rathnayake |first13=U. |last14=Dogančić |first14=D. |title=Assessments of Heavy Metal Contaminants in the Drenica River and Bioremediation by ''Typha angustifolia'' |journal=Hydrology |year=2024 |volume=11 |issue=9 |pages=140 |doi=10.3390/hydrology11090140}}</ref> Rezultatet e studimit treguan se [[nikeli|nikeli]], [[bakri|bakri]] dhe [[kromi|kromi]] ishin ndër ndotësit kryesorë të identifikuar në sistemin e lumit Drenica. Autorët e lidhën praninë e metaleve të rënda me ndikimin e aktiviteteve antropogjene në zonë, përfshirë aktivitetet industriale, urbane dhe bujqësore.<ref>{{Cite journal |last=Fetoshi |first=O. |last2=Koto |first2=R. |last3=Sallaku |first3=F. |last4=Çadraku |first4=H. |last5=Rizani |first5=S. |last6=Bytyçi |first6=P. |last7=Nuha |first7=D. |last8=Đurin |first8=B. |last9=Durmishi |first9=B. |last10=Haziri |first10=V. |last11=Feka |first11=F. |last12=Haziri |first12=S. S. |last13=Rathnayake |first13=U. |last14=Dogančić |first14=D. |title=Assessments of Heavy Metal Contaminants in the Drenica River and Bioremediation by ''Typha angustifolia'' |journal=Hydrology |year=2024 |volume=11 |issue=9 |pages=140 |doi=10.3390/hydrology11090140}}</ref> === Aktivitetet minerare === Aktivitetet minerare mund të ndikojnë në ujërat sipërfaqësore përmes shkarkimeve nga proceset e përpunimit të xeheve, ujërave të minierave, erozionit dhe transportit të materialeve nga mbetjet minerare. Një studim i Feratit, Kerolli-Mustafës dhe Kraja-Yllit, i publikuar në vitin 2015, analizoi ujin dhe sedimentet e lumenjve [[Trepça (lumë)|Trepça]] dhe [[Sitnica]]. Mostrat u morën gjatë periudhës prill–korrik 2014. Studimi analizoi [[arseniku]]n, [[kadmiumi]]n, [[kromi]]n, [[kobalti]]n, [[bakri]]n, [[nikeli]]n, [[plumbi]]n dhe [[zinku]]n.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Sipas autorëve, përqendrimet e disa metaleve në mostrat e analizuara lidhen me burime antropogjene, përfshirë shkarkimet nga flotacioni minerar dhe erozionin e mbetjeve minerare.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Ky studim dokumenton gjendjen gjatë periudhës së marrjes së mostrave dhe nuk duhet të përdoret si dëshmi e drejtpërdrejtë për gjendjen aktuale të këtyre lumenjve pa të dhëna më të reja. === Bujqësia === [[Bujqësia]] mund të ndikojë në cilësinë e ujit përmes rrjedhjeve sipërfaqësore dhe shpëlarjes së tokës. Plehrat bujqësore mund të kontribuojnë me [[nitrat]]e dhe [[fosfat]]e, ndërsa [[pesticidi]]t mund të transportohen nga tokat bujqësore drejt ujërave sipërfaqësore dhe nëntokësore. Aktivitetet bujqësore përfshihen ndër burimet e presionit mbi ujërat në dokumentet e menaxhimit të ujërave në Kosovë. Ndikimi i tyre varet nga përdorimi i tokës, kushtet hidrologjike dhe praktikat bujqësore në pellgun përkatës.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> === Mbetjet e ngurta === Mbetjet e hedhura në mënyrë të pakontrolluar mund të përfundojnë në lumenj dhe trupa të tjerë ujorë. Ato mund të shkaktojnë ndotje fizike dhe, në varësi të përbërjes së tyre, mund të shërbejnë si burim i substancave që transportohen në ujë. Menaxhimi i mbetjeve dhe ndikimi i deponive ilegale janë trajtuar në raportet institucionale për gjendjen e mjedisit në Kosovë.<ref>{{Cite web |title=Annual Report on the State of the Environment for 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/Raporti%20i%20gjendjes%20se%20mjedisit%202020.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=sq}}</ref> Dokumentet e politikave mjedisore në Kosovë e lidhin gjithashtu menaxhimin e mbetjeve me mbrojtjen e burimeve ujore dhe reduktimin e ndotjes.<ref>{{Cite web |title=Review of the State Water Strategy of Kosovo 2023–2027 and Action Plan 2023–2025 |url=https://mmphi.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-24 |website=Ministry of Environment, Spatial Planning and Infrastructure |language=en}}</ref> === Erozioni dhe sedimentet === [[Erozioni]] mund të rrisë sasinë e sedimenteve që transportohen në rrjedhat ujore. Sedimentet mund të përmbajnë edhe ndotës të lidhur me grimcat e tokës ose me mbetjet e aktiviteteve industriale dhe minerare. Në lumenjtë Trepça dhe Sitnica, studimi i vitit 2015 evidentoi nivele të larta të kontaminimit të sedimenteve me metale dhe lidhi një pjesë të kësaj ndotjeje me aktivitetet minerare dhe erozionin e mbetjeve minerare.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> == Ndotja e lumenjve == Ndotja e lumenjve në Kosovë ndryshon përgjatë rrjedhës së tyre. Cilësia e ujit mund të ndryshojë pas marrjes së ujërave nga degët, shkarkimeve urbane dhe industriale ose kalimit nëpër zona me përdorime të ndryshme të tokës.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Për këtë arsye, rezultatet e monitorimit duhet të interpretohen duke marrë parasysh vendndodhjen e stacionit, periudhën e matjes dhe parametrat e analizuar. === Sitnica === [[Sitnica]] është një nga lumenjtë për të cilët është dokumentuar ndikim i konsiderueshëm antropogjen. Raportet institucionale kanë evidentuar ndikime të lidhura me shkarkimet urbane dhe industriale dhe ndryshime në disa parametra të cilësisë së ujit përgjatë rrjedhës së saj.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Studimet shkencore kanë analizuar gjithashtu praninë e metaleve në ujë dhe sedimente të Sitnicës. Studimi i Feratit dhe bashkëpunëtorëve analizoi arsenikun, kadmiumin, kromin, kobaltin, bakrin, nikelin, plumbin dhe zinkun në mostrat e ujit dhe sedimenteve të Sitnicës dhe Trepçës.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> === Drenica === Edhe [[Drenica (lumë)|lumi Drenica]] është objekt i monitorimit dhe studimeve shkencore. Raportet institucionale kanë dokumentuar ndryshime të cilësisë së ujit përgjatë rrjedhës së tij.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Një studim i publikuar në vitin 2024 analizoi mostra uji nga lumenjtë Sitnica dhe Drenica, të mbledhura në periudha të ndryshme nga vera e vitit 2016 deri në pranverën e vitit 2018. Studiuesit përdorën teste laboratorike për vlerësimin e efekteve citotoksike dhe gjenotoksike të mostrave.<ref>{{Cite journal |last1=Asllani |first1=Fisnik H. |last2=Alija |first2=Avdulla J. |last3=Eckl |first3=Peter M. |last4=Bresgen |first4=Nikolaus |title=Cyto- and genotoxicity evaluation of water samples collected from two rivers in the Kosovo |journal=Mutagenesis |volume=39 |issue=6 |pages=310–317 |year=2024 |doi=10.1093/mutage/geae019 |language=en}}</ref> Rezultatet e studimit treguan potencial gjenotoksik në mostrat e analizuara dhe ndryshime sezonale në efektet e vërejtura.<ref>{{Cite journal |last1=Asllani |first1=Fisnik H. |last2=Alija |first2=Avdulla J. |last3=Eckl |first3=Peter M. |last4=Bresgen |first4=Nikolaus |title=Cyto- and genotoxicity evaluation of water samples collected from two rivers in the Kosovo |journal=Mutagenesis |volume=39 |issue=6 |pages=310–317 |year=2024 |doi=10.1093/mutage/geae019 |language=en}}</ref> === Graçanka === [[Graçanka]] është një nga lumenjtë e monitoruar në kuadër të vlerësimit të gjendjes së ujërave në Kosovë. Raportet institucionale kanë evidentuar ndikime të lidhura me aktivitetet minerare dhe vendbanimet përgjatë rrjedhës së saj, përfshirë ndryshime në disa parametra fizikokimikë të ujit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> === Prishtevka === [[Prishtevka]] kalon nëpër zonën e [[Prishtina|Prishtinës]] dhe derdhet në Sitnicë. Raportet e monitorimit kanë evidentuar ndikime të lidhura me shkarkimet urbane dhe ndryshime në disa parametra të cilësisë së ujit në pika të ndryshme të monitorimit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> == Ndotja nga metalet == [[Metali i rëndë|Metalet e rënda]] janë ndër ndotësit që janë studiuar në ujërat dhe sedimentet e disa lumenjve të Kosovës, veçanërisht në zona me histori të aktiviteteve minerare. Në studimin e vitit 2015 në lumenjtë Trepça dhe Sitnica u analizuan arseniku, kadmiumi, kromi, kobalti, bakri, nikeli, plumbi dhe zinku. Shumica e mostrave të ujit ishte brenda kufijve të përdorur në vlerësimin e studimit, ndërsa analizat e sedimenteve treguan shkallë të lartë të kontaminimit në pikat e studiuara.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Për shkak se metalet mund të lidhen me sedimentet, vlerësimi i ndotjes së një lumi mund të përfshijë jo vetëm analizën e ujit, por edhe analizën e sedimenteve dhe identifikimin e burimeve të ndotjes.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> == Ndikimet në ekosistemet ujore == Ndotja e ujit mund të ndikojë në [[ekosistemi ujor|ekosistemet ujore]] duke ndryshuar kushtet fizike dhe kimike të habitatit dhe duke ekspozuar organizmat ndaj substancave potencialisht toksike. Studimet në lumenjtë Sitnicë dhe Drenicë kanë analizuar edhe efektet biologjike të ndotjes. Në studimin e publikuar në vitin 2024, mostrat e ujit të mbledhura gjatë viteve 2016–2018 u testuan për efekte citotoksike dhe gjenotoksike.<ref>{{Cite journal |last1=Asllani |first1=Fisnik H. |last2=Alija |first2=Avdulla J. |last3=Eckl |first3=Peter M. |last4=Bresgen |first4=Nikolaus |title=Cyto- and genotoxicity evaluation of water samples collected from two rivers in the Kosovo |journal=Mutagenesis |volume=39 |issue=6 |pages=310–317 |year=2024 |doi=10.1093/mutage/geae019 |language=en}}</ref> Këto rezultate lidhen me vendet dhe periudhat e studimeve përkatëse dhe nuk mund të përgjithësohen automatikisht për të gjithë ekosistemet ujore të Kosovës. == Eutrofikimi == [[Eutrofikimi]] është pasurimi i trupave ujorë me lëndë ushqyese, veçanërisht komponime të [[azoti|azotit]] dhe [[fosfori|fosforit]], i cili mund të nxisë rritjen e algave dhe ndryshime në ekuilibrin ekologjik të ujit. Prania e nitrateve dhe fosfateve në një trup ujor nuk nënkupton automatikisht se ai trup ujor është i eutrofikuar. Për këtë arsye, eutrofikimi duhet të vlerësohet në bazë të treguesve ekologjikë dhe të të dhënave të monitorimit për trupin konkret ujor. Për Kosovën, eutrofikimi duhet të trajtohet në lidhje me trupat ujorë për të cilët ekzistojnë të dhëna të mjaftueshme për ta dokumentuar këtë proces dhe jo si karakteristikë e përgjithshme e të gjitha ujërave të vendit. == Monitorimi i cilësisë së ujit == Monitorimi i ujërave në Kosovë përfshin vlerësimin e parametrave fizikë dhe kimikë të ujërave sipërfaqësore dhe nëntokësore. Të dhënat e monitorimit publikohen në raportet institucionale për gjendjen e ujërave dhe mjedisit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-26 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Ndër parametrat e përdorur në monitorim janë temperatura, [[pH]], përçueshmëria elektrike, oksigjeni i tretur, [[kërkesa biokimike për oksigjen|kërkesa biokimike për oksigjen]], lëndët ushqyese dhe parametra të tjerë kimikë. Në varësi të qëllimit të monitorimit mund të analizohen edhe metale dhe ndotës të tjerë.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-26 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Raporti për gjendjen e ujërave në Kosovë për vitin 2020 përfshin të dhëna nga stacionet e monitorimit në pellgjet kryesore dhe përshkrime të cilësisë së ujit në lumenj të ndryshëm.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-26 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Raportet dhe vlerësimet ndërkombëtare kanë theksuar gjithashtu nevojën për përmirësimin e sistemeve të monitorimit dhe për publikimin më të mirë të të dhënave mbi cilësinë e ujërave.<ref>{{Cite web |title=Kosovo 2023 Report |url=https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/kosovo-report-2023_en |access-date=2026-08-26 |website=European Commission |language=en}}</ref> Rezultatet e monitorimit duhet të interpretohen sipas stacionit, periudhës së matjes dhe parametrave të analizuar. Për këtë arsye, një rezultat i regjistruar në një pikë të një lumi nuk përfaqëson domosdoshmërisht gjendjen e të gjithë lumit. == Mbrojtja e ujërave == Mbrojtja e ujërave në Kosovë rregullohet përmes legjislacionit për administrimin dhe përdorimin e resurseve ujore. [[Ligji për ujërat e Kosovës|Ligji Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës]] përcakton parimet dhe rregullat themelore për administrimin dhe mbrojtjen e ujërave.<ref>{{Cite web |title=Ligji Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës |url=https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=8659 |access-date=2026-08-26 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref> Për shkarkimin e ujërave të ndotura në rrjetin publik të kanalizimit dhe në trupat ujorë zbatohet [[Udhëzim administrativ|Udhëzimi Administrativ]] MMPHI Nr. 02/2022, i cili përcakton kushtet, mënyrat, parametrat dhe vlerat kufizuese përkatëse.<ref>{{Cite web |title=Udhëzimi Administrativ (MMPHI) Nr. 02/2022 për kushtet, mënyrat, parametrat dhe vlerat kufizuese të shkarkimit të ujërave të ndotura në rrjetin e kanalizimit publik dhe në trupin ujor |url=https://gzk.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-26 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref> == Masa për mbrojtjen dhe përmirësimin e cilësisë së ujërave == Përmirësimi i cilësisë së ujërave kërkon masa të integruara që adresojnë burimet e ndryshme të ndotjes dhe që zbatohen në nivel lokal dhe sipas [[pellgu lumor|pellgjeve lumore]]. Strategjia Shtetërore për Ujërat dhe dokumentet e saj të rishikuara përfshijnë përmirësimin e menaxhimit të ujërave të ndotura, modernizimin e monitorimit dhe arritjen e gjendjes së mirë të trupave ujorë ndër drejtimet kryesore të politikës ujore.<ref>{{Cite web |title=Review of the State Water Strategy of Kosovo 2023–2027 and Action Plan 2023–2025 |url=https://mmphi.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-25 |website=Ministry of Environment, Spatial Planning and Infrastructure |language=en}}</ref> === Trajtimi i ujërave të zeza === Zgjerimi dhe funksionalizimi i sistemeve të kanalizimit dhe impianteve për trajtimin e ujërave të zeza është një nga masat kryesore për reduktimin e ngarkesës organike, mikrobiologjike dhe ushqyese që shkarkohet në lumenj. Ujërat e zeza duhet të trajtohen në përputhje me kërkesat ligjore para shkarkimit në trupat ujorë.<ref>{{Cite web |title=Udhëzimi Administrativ (MMPHI) Nr. 02/2022 |url=https://gzk.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-25 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref> Investimet në infrastrukturën e trajtimit të ujërave të zeza janë identifikuar si prioritet në politikat ujore dhe në projektet e financuara nga institucionet vendore dhe ndërkombëtare.<ref>{{Cite web |title=Kosovo receives more than EUR 100 million in EU and German funding for wastewater treatment and waste management |url=https://www.eeas.europa.eu/delegations/kosovo/kosovo-receives-more-eur-100-million-eu-and-german-funding-wastewater-treatment-and-waste_en |access-date=2026-08-23 |website=European External Action Service |language=en}}</ref> === Kontrolli i shkarkimeve industriale dhe minerare === Shkarkimet industriale duhet të monitorohen dhe të trajtohen në përputhje me kërkesat ligjore, ndërsa aktivitetet minerare duhet të shoqërohen me masa për parandalimin e transportit të metaleve dhe materialeve të ndotura drejt lumenjve. Monitorimi i rregullt i ujit dhe sedimenteve mund të ndihmojë në identifikimin e burimeve të ndotjes dhe në vlerësimin e efektivitetit të masave të ndërmarra.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> === Reduktimi i ndotjes nga bujqësia === Përdorimi më i kontrolluar i plehrave dhe pesticideve, mbrojtja e brezave breglumorë dhe reduktimi i shpëlarjes së tokës mund të zvogëlojnë transportin e lëndëve ushqyese dhe substancave kimike drejt ujërave. Masat duhet të përshtaten me kushtet e tokës, kulturat bujqësore dhe karakteristikat e pellgut lumor. === Menaxhimi i mbetjeve të ngurta === Parandalimi i hedhjes së mbeturinave në lumenj dhe në brigjet e tyre, përmirësimi i sistemit të grumbullimit të mbetjeve dhe kontrolli i rrjedhjeve nga zonat e depozitimit janë të rëndësishme për mbrojtjen e ujërave.<ref>{{Cite web |title=Annual Report on the State of the Environment for 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/Raporti%20i%20gjendjes%20se%20mjedisit%202020.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=sq}}</ref> === Mbrojtja e brigjeve dhe reduktimi i erozionit === Ruajtja e vegjetacionit përgjatë lumenjve, rehabilitimi i zonave të degraduara dhe kontrolli i erozionit mund të kufizojnë transportin e sedimenteve dhe të substancave ndotëse drejt ujërave. Këto masa duhet të integrohen në planifikimin dhe menaxhimin e pellgjeve lumore. === Monitorimi dhe zbatimi i ligjit === Përmirësimi i rrjetit të monitorimit, rritja e numrit të pikave të monitorimit dhe publikimi i rregullt i rezultateve mundësojnë identifikimin më të mirë të ndryshimeve në cilësinë e ujërave. Vlerësimet e Komisionit Evropian kanë theksuar nevojën për sisteme më efektive të monitorimit, të dhëna të qasshme për publikun dhe forcimin e menaxhimit sipas pellgjeve lumore.<ref>{{Cite web |title=Kosovo 2023 Report |url=https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/kosovo-report-2023_en |access-date=2026-08-24 |website=European Commission |language=en}}</ref> === Ngritja e vetëdijes dhe edukimi mjedisor === Përmirësimi i gjendjes së ujërave nuk varet vetëm nga infrastruktura dhe kontrolli institucional. [[Edukimi mjedisor]] dhe ndërgjegjësimi i publikut mund të ndihmojnë në reduktimin e hedhjes së mbetjeve në lumenj, përdorimin e përgjegjshëm të ujit dhe raportimin e rasteve të ndotjes. Dokumentet strategjike për menaxhimin e ujërave e trajtojnë përfshirjen e publikut, ngritjen e kapaciteteve dhe ndërgjegjësimin si pjesë të menaxhimit të burimeve ujore.<ref>{{Cite web |title=Review of the State Water Strategy of Kosovo 2023–2027 and Action Plan 2023–2025 |url=https://mmphi.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-25 |website=Ministry of Environment, Spatial Planning and Infrastructure |language=en}}</ref> == Shih edhe == * [[Ujërat në Kosovë]] * [[Mjedisi në Kosovë]] * [[Sitnica]] * [[Drini i Bardhë]] * [[Ibri]] * [[Lepenci]] * [[Morava e Binçës]] * [[Trepça]] == Referencat == {{reflist}} [[Kategoria:Ujërat në Kosovë]] [[Kategoria:Ndotja e ujit]] [[Kategoria:Mjedisi në Kosovë]] hpeuuwf2elmfcgdadp0grurl2ksblrj 3028991 3028990 2026-09-01T07:28:45Z Rinor Berisha1 190032 /* Shkarkimet industriale */ 3028991 wikitext text/x-wiki '''Ndotja e ujit në Kosovë''' përfshin ndryshimet në cilësinë e [[Uji|ujërave]] sipërfaqësore dhe nëntokësore të shkaktuara ose të ndikuara nga veprimtaria njerëzore. Burimet kryesore antropogjene të ndotjes përfshijnë shkarkimet urbane, aktivitetet industriale dhe minerare, veprimtaritë bujqësore, menaxhimin e mbetjeve dhe burime të tjera që mund të ndikojnë në trupat ujorë.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Ndryshimet në cilësinë e ujit mund të përfshijnë ndryshime në karakteristikat fizike, kimike dhe biologjike të tij. Shkalla dhe lloji i ndikimit ndryshojnë ndërmjet trupave ujorë dhe pjesëve të ndryshme të [[pellgu lumor|pellgjeve lumore]], ndaj vlerësimi i gjendjes së ujërave mbështetet në monitorimin e cilësisë së ujit dhe në studime shkencore.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-22 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> == Burimet ujore == Rrjeti ujor i [[Kosova|Kosovës]] përfshin lumenj, liqene, burime dhe ujëra nëntokësore. Lumenjtë e Kosovës i përkasin tri pellgjeve detare: [[Deti i Zi|Detit të Zi]], [[Deti Adriatik|Detit Adriatik]] dhe [[Deti Egje|Detit Egje]].<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-22 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Ndër lumenjtë kryesorë janë [[Drini i Bardhë]], [[Ibri]], [[Sitnica]], [[Lepenci]] dhe [[Morava e Binçës]]. [[Sitnica]] është një nga lumenjtë për të cilët dokumentet e monitorimit kanë evidentuar ndikime të lidhura me aktivitetet urbane dhe industriale përgjatë rrjedhës së saj.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-22 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Menaxhimi dhe mbrojtja e ujërave rregullohen me [[Ligji për ujërat e Kosovës|Ligjin Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës]] dhe aktet nënligjore përkatëse. Ligji përcakton parimet për administrimin, përdorimin dhe mbrojtjen e resurseve ujore.<ref>{{Cite web |title=Ligji Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës |url=https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=8659 |access-date=2026-08-23 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref>. == Burimet e ndotjes == === Ujërat e zeza urbane === Ujërat e zeza urbane përmbajnë lëndë organike, lëndë ushqyese, mikroorganizma dhe substanca të tjera të pranishme në ujërat e përdorura nga amvisëritë dhe aktivitetet urbane. Kur këto ujëra shkarkohen në mjedis pa trajtim të përshtatshëm, ato mund të rrisin ngarkesën organike dhe mikrobiologjike të trupave ujorë, të ulin përqendrimin e [[oksigjeni i tretur|oksigjenit të tretur]] dhe të ndryshojnë karakteristikat fizike e kimike të ujit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Në Kosovë, shkarkimet e ujërave të zeza urbane janë ndër burimet kryesore të presionit mbi ujërat sipërfaqësore. Komisioni Evropian ka vlerësuar se ujërat e zeza dhe shkarkimet e patrajtuara mbeten ndër burimet kryesore të ndotjes së ujërave, veçanërisht të lumenjve.<ref>{{Cite web |title=Kosovo 2023 Report |url=https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/kosovo-report-2023_en |access-date=2026-08-25 |website=European Commission |language=en}}</ref> Një studim i publikuar në vitin '''2022''' analizoi cilësinë e ujit në lumin Klina, duke marrë mostra në tetë pika monitorimi përgjatë lumit. Në mostrat e analizuara, [[kërkesa biokimike për oksigjen|kërkesa biokimike për oksigjen (BOD)]] varionte nga 1.5 deri në 42.2 mg/L, me një mesatare prej 18.5 mg/L, ndërsa [[kërkesa kimike për oksigjen|kërkesa kimike për oksigjen (COD)]] varionte nga 4.2 deri në 87.1 mg/L, me një mesatare prej 38.2 mg/L. [[Lëndët e ngurta pezulluese|Lëndët e ngurta pezulluese (TSS)]] varionin nga 1.1 deri në 85 mg/L, ndërsa [[oksigjeni i tretur|oksigjeni i tretur]] nga 0.03 deri në 10.9 mg/L. Për [[amoniumi|amoniumin]] (<chem>NH_4^+-N</chem>) u regjistruan vlera nga 0.03 deri në 1.65 mg/L, ndërsa fosfori total varionte nga 0.04 deri në 1.28 mg/L.<ref>{{Cite journal |last=Hoxha |first=et al. |title=The Macrophyte Indices for Rivers to Assess the Ecological Conditions in the Klina River in the Republic of Kosovo |journal=Plants |year=2022 |volume=11 |issue=11 |article=1469 |doi=10.3390/plants11111469}}</ref> Në pikën e monitorimit '''SP3, në fshatin Tushilë''', u regjistruan vlera të larta të ngarkesës organike: BOD prej 42.2 mg/L dhe COD prej 87.1 mg/L, ndërsa oksigjeni i tretur ishte vetëm 0.03 mg/L. Studimi e lidh gjendjen e rënduar të cilësisë së ujit në këtë pjesë të lumit me ndikimin e aktiviteteve bujqësore dhe industriale.<ref>{{Cite journal |last=Hoxha |first=et al. |title=The Macrophyte Indices for Rivers to Assess the Ecological Conditions in the Klina River in the Republic of Kosovo |journal=Plants |year=2022 |volume=11 |issue=11 |article=1469 |doi=10.3390/plants11111469}}</ref> Raportet institucionale përdorin parametra si [[kërkesa biokimike për oksigjen|BOD₅]], [[kërkesa kimike për oksigjen|COD]], materialet pezulluese, nitritet, [[oksigjeni i tretur|oksigjeni i tretur]] dhe treguesit mikrobiologjikë për vlerësimin e cilësisë së ujit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-20 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> === Shkarkimet industriale === Shkarkimet industriale janë ujërat e përdorura që dalin nga proceset industriale dhe shkarkohen në mjedis, drejtpërdrejt ose përmes sistemeve të kanalizimit. Përbërja e tyre ndryshon sipas llojit të industrisë dhe procesit teknologjik dhe mund të përmbajë lëndë organike, lëndë të ngurta pezulluese, komponime kimike, lëndë ushqyese, metale dhe substanca të tjera. Kur këto shkarkime nuk trajtohen në mënyrë të përshtatshme, ato mund të ndryshojnë karakteristikat fizike dhe kimike të ujit dhe të ndikojnë në organizmat dhe ekosistemet ujore.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-19 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Në Kosovë, ndikimi i aktiviteteve industriale në cilësinë e ujërave është dokumentuar përmes monitorimit institucional dhe studimeve shkencore. Në [[Drenica (lumë)|lumin Drenica]], veçanërisht në zonën e Drenasit, janë dokumentuar ndryshime në cilësinë e ujit dhe sedimenteve në lidhje me aktivitetet antropogjene të zonës.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-18 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Një studim i publikuar në vitin '''2024''' analizoi praninë e metaleve të rënda në ujë dhe sedimente në shtatë lokacione përgjatë [[Drenica (lumë)|lumit Drenica]] dhe degëve të tij. Studimi analizoi [[kadmiumi|kadmiumin]] (<chem>Cd</chem>), [[bakri|bakrin]] (<chem>Cu</chem>), [[plumbi|plumbin]] (<chem>Pb</chem>), [[zinku|zinkun]] (<chem>Zn</chem>), [[nikeli|nikelin]] (<chem>Ni</chem>) dhe [[kromi|kromin]] (<chem>Cr</chem>). Në sedimentet e analizuara, përqendrimet e bakrit, nikelit, zinkut dhe kromit tejkaluan kufijtë e përdorur në studim. Analiza e ujit tregoi ndryshime në cilësinë e ujit përgjatë pikave të monitorimit, të cilat u vlerësuan sipas kategorive të cilësisë së ujit të përdorura nga autorët.<ref>{{Cite journal |last=Fetoshi |first=O. |last2=Koto |first2=R. |last3=Sallaku |first3=F. |last4=Çadraku |first4=H. |last5=Rizani |first5=S. |last6=Bytyçi |first6=P. |last7=Nuha |first7=D. |last8=Đurin |first8=B. |last9=Durmishi |first9=B. |last10=Haziri |first10=V. |last11=Feka |first11=F. |last12=Haziri |first12=S. S. |last13=Rathnayake |first13=U. |last14=Dogančić |first14=D. |title=Assessments of Heavy Metal Contaminants in the Drenica River and Bioremediation by ''Typha angustifolia'' |journal=Hydrology |year=2024 |volume=11 |issue=9 |pages=140 |doi=10.3390/hydrology11090140}}</ref> Rezultatet e studimit treguan se [[nikeli|nikeli]], [[bakri|bakri]] dhe [[kromi|kromi]] ishin ndër ndotësit kryesorë të identifikuar në sistemin e lumit Drenica. Autorët e lidhën praninë e metaleve të rënda me ndikimin e aktiviteteve antropogjene në zonë, përfshirë aktivitetet industriale, urbane dhe bujqësore.<ref>{{Cite journal |last=Fetoshi |first=O. |last2=Koto |first2=R. |last3=Sallaku |first3=F. |last4=Çadraku |first4=H. |last5=Rizani |first5=S. |last6=Bytyçi |first6=P. |last7=Nuha |first7=D. |last8=Đurin |first8=B. |last9=Durmishi |first9=B. |last10=Haziri |first10=V. |last11=Feka |first11=F. |last12=Haziri |first12=S. S. |last13=Rathnayake |first13=U. |last14=Dogančić |first14=D. |title=Assessments of Heavy Metal Contaminants in the Drenica River and Bioremediation by ''Typha angustifolia'' |journal=Hydrology |year=2024 |volume=11 |issue=9 |pages=140 |doi=10.3390/hydrology11090140}}</ref> === Aktivitetet minerare === Aktivitetet minerare mund të ndikojnë në ujërat sipërfaqësore përmes shkarkimeve nga proceset e përpunimit të xeheve, ujërave të minierave, erozionit dhe transportit të materialeve nga mbetjet minerare. Një studim i Feratit, Kerolli-Mustafës dhe Kraja-Yllit, i publikuar në vitin 2015, analizoi ujin dhe sedimentet e lumenjve [[Trepça (lumë)|Trepça]] dhe [[Sitnica]]. Mostrat u morën gjatë periudhës prill–korrik 2014. Studimi analizoi [[arseniku]]n, [[kadmiumi]]n, [[kromi]]n, [[kobalti]]n, [[bakri]]n, [[nikeli]]n, [[plumbi]]n dhe [[zinku]]n.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Sipas autorëve, përqendrimet e disa metaleve në mostrat e analizuara lidhen me burime antropogjene, përfshirë shkarkimet nga flotacioni minerar dhe erozionin e mbetjeve minerare.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Ky studim dokumenton gjendjen gjatë periudhës së marrjes së mostrave dhe nuk duhet të përdoret si dëshmi e drejtpërdrejtë për gjendjen aktuale të këtyre lumenjve pa të dhëna më të reja. === Bujqësia === [[Bujqësia]] mund të ndikojë në cilësinë e ujit përmes rrjedhjeve sipërfaqësore dhe shpëlarjes së tokës. Plehrat bujqësore mund të kontribuojnë me [[nitrat]]e dhe [[fosfat]]e, ndërsa [[pesticidi]]t mund të transportohen nga tokat bujqësore drejt ujërave sipërfaqësore dhe nëntokësore. Aktivitetet bujqësore përfshihen ndër burimet e presionit mbi ujërat në dokumentet e menaxhimit të ujërave në Kosovë. Ndikimi i tyre varet nga përdorimi i tokës, kushtet hidrologjike dhe praktikat bujqësore në pellgun përkatës.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> === Mbetjet e ngurta === Mbetjet e hedhura në mënyrë të pakontrolluar mund të përfundojnë në lumenj dhe trupa të tjerë ujorë. Ato mund të shkaktojnë ndotje fizike dhe, në varësi të përbërjes së tyre, mund të shërbejnë si burim i substancave që transportohen në ujë. Menaxhimi i mbetjeve dhe ndikimi i deponive ilegale janë trajtuar në raportet institucionale për gjendjen e mjedisit në Kosovë.<ref>{{Cite web |title=Annual Report on the State of the Environment for 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/Raporti%20i%20gjendjes%20se%20mjedisit%202020.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=sq}}</ref> Dokumentet e politikave mjedisore në Kosovë e lidhin gjithashtu menaxhimin e mbetjeve me mbrojtjen e burimeve ujore dhe reduktimin e ndotjes.<ref>{{Cite web |title=Review of the State Water Strategy of Kosovo 2023–2027 and Action Plan 2023–2025 |url=https://mmphi.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-24 |website=Ministry of Environment, Spatial Planning and Infrastructure |language=en}}</ref> === Erozioni dhe sedimentet === [[Erozioni]] mund të rrisë sasinë e sedimenteve që transportohen në rrjedhat ujore. Sedimentet mund të përmbajnë edhe ndotës të lidhur me grimcat e tokës ose me mbetjet e aktiviteteve industriale dhe minerare. Në lumenjtë Trepça dhe Sitnica, studimi i vitit 2015 evidentoi nivele të larta të kontaminimit të sedimenteve me metale dhe lidhi një pjesë të kësaj ndotjeje me aktivitetet minerare dhe erozionin e mbetjeve minerare.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> == Ndotja e lumenjve == Ndotja e lumenjve në Kosovë ndryshon përgjatë rrjedhës së tyre. Cilësia e ujit mund të ndryshojë pas marrjes së ujërave nga degët, shkarkimeve urbane dhe industriale ose kalimit nëpër zona me përdorime të ndryshme të tokës.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Për këtë arsye, rezultatet e monitorimit duhet të interpretohen duke marrë parasysh vendndodhjen e stacionit, periudhën e matjes dhe parametrat e analizuar. === Sitnica === [[Sitnica]] është një nga lumenjtë për të cilët është dokumentuar ndikim i konsiderueshëm antropogjen. Raportet institucionale kanë evidentuar ndikime të lidhura me shkarkimet urbane dhe industriale dhe ndryshime në disa parametra të cilësisë së ujit përgjatë rrjedhës së saj.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Studimet shkencore kanë analizuar gjithashtu praninë e metaleve në ujë dhe sedimente të Sitnicës. Studimi i Feratit dhe bashkëpunëtorëve analizoi arsenikun, kadmiumin, kromin, kobaltin, bakrin, nikelin, plumbin dhe zinkun në mostrat e ujit dhe sedimenteve të Sitnicës dhe Trepçës.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> === Drenica === Edhe [[Drenica (lumë)|lumi Drenica]] është objekt i monitorimit dhe studimeve shkencore. Raportet institucionale kanë dokumentuar ndryshime të cilësisë së ujit përgjatë rrjedhës së tij.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Një studim i publikuar në vitin 2024 analizoi mostra uji nga lumenjtë Sitnica dhe Drenica, të mbledhura në periudha të ndryshme nga vera e vitit 2016 deri në pranverën e vitit 2018. Studiuesit përdorën teste laboratorike për vlerësimin e efekteve citotoksike dhe gjenotoksike të mostrave.<ref>{{Cite journal |last1=Asllani |first1=Fisnik H. |last2=Alija |first2=Avdulla J. |last3=Eckl |first3=Peter M. |last4=Bresgen |first4=Nikolaus |title=Cyto- and genotoxicity evaluation of water samples collected from two rivers in the Kosovo |journal=Mutagenesis |volume=39 |issue=6 |pages=310–317 |year=2024 |doi=10.1093/mutage/geae019 |language=en}}</ref> Rezultatet e studimit treguan potencial gjenotoksik në mostrat e analizuara dhe ndryshime sezonale në efektet e vërejtura.<ref>{{Cite journal |last1=Asllani |first1=Fisnik H. |last2=Alija |first2=Avdulla J. |last3=Eckl |first3=Peter M. |last4=Bresgen |first4=Nikolaus |title=Cyto- and genotoxicity evaluation of water samples collected from two rivers in the Kosovo |journal=Mutagenesis |volume=39 |issue=6 |pages=310–317 |year=2024 |doi=10.1093/mutage/geae019 |language=en}}</ref> === Graçanka === [[Graçanka]] është një nga lumenjtë e monitoruar në kuadër të vlerësimit të gjendjes së ujërave në Kosovë. Raportet institucionale kanë evidentuar ndikime të lidhura me aktivitetet minerare dhe vendbanimet përgjatë rrjedhës së saj, përfshirë ndryshime në disa parametra fizikokimikë të ujit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> === Prishtevka === [[Prishtevka]] kalon nëpër zonën e [[Prishtina|Prishtinës]] dhe derdhet në Sitnicë. Raportet e monitorimit kanë evidentuar ndikime të lidhura me shkarkimet urbane dhe ndryshime në disa parametra të cilësisë së ujit në pika të ndryshme të monitorimit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> == Ndotja nga metalet == [[Metali i rëndë|Metalet e rënda]] janë ndër ndotësit që janë studiuar në ujërat dhe sedimentet e disa lumenjve të Kosovës, veçanërisht në zona me histori të aktiviteteve minerare. Në studimin e vitit 2015 në lumenjtë Trepça dhe Sitnica u analizuan arseniku, kadmiumi, kromi, kobalti, bakri, nikeli, plumbi dhe zinku. Shumica e mostrave të ujit ishte brenda kufijve të përdorur në vlerësimin e studimit, ndërsa analizat e sedimenteve treguan shkallë të lartë të kontaminimit në pikat e studiuara.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Për shkak se metalet mund të lidhen me sedimentet, vlerësimi i ndotjes së një lumi mund të përfshijë jo vetëm analizën e ujit, por edhe analizën e sedimenteve dhe identifikimin e burimeve të ndotjes.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> == Ndikimet në ekosistemet ujore == Ndotja e ujit mund të ndikojë në [[ekosistemi ujor|ekosistemet ujore]] duke ndryshuar kushtet fizike dhe kimike të habitatit dhe duke ekspozuar organizmat ndaj substancave potencialisht toksike. Studimet në lumenjtë Sitnicë dhe Drenicë kanë analizuar edhe efektet biologjike të ndotjes. Në studimin e publikuar në vitin 2024, mostrat e ujit të mbledhura gjatë viteve 2016–2018 u testuan për efekte citotoksike dhe gjenotoksike.<ref>{{Cite journal |last1=Asllani |first1=Fisnik H. |last2=Alija |first2=Avdulla J. |last3=Eckl |first3=Peter M. |last4=Bresgen |first4=Nikolaus |title=Cyto- and genotoxicity evaluation of water samples collected from two rivers in the Kosovo |journal=Mutagenesis |volume=39 |issue=6 |pages=310–317 |year=2024 |doi=10.1093/mutage/geae019 |language=en}}</ref> Këto rezultate lidhen me vendet dhe periudhat e studimeve përkatëse dhe nuk mund të përgjithësohen automatikisht për të gjithë ekosistemet ujore të Kosovës. == Eutrofikimi == [[Eutrofikimi]] është pasurimi i trupave ujorë me lëndë ushqyese, veçanërisht komponime të [[azoti|azotit]] dhe [[fosfori|fosforit]], i cili mund të nxisë rritjen e algave dhe ndryshime në ekuilibrin ekologjik të ujit. Prania e nitrateve dhe fosfateve në një trup ujor nuk nënkupton automatikisht se ai trup ujor është i eutrofikuar. Për këtë arsye, eutrofikimi duhet të vlerësohet në bazë të treguesve ekologjikë dhe të të dhënave të monitorimit për trupin konkret ujor. Për Kosovën, eutrofikimi duhet të trajtohet në lidhje me trupat ujorë për të cilët ekzistojnë të dhëna të mjaftueshme për ta dokumentuar këtë proces dhe jo si karakteristikë e përgjithshme e të gjitha ujërave të vendit. == Monitorimi i cilësisë së ujit == Monitorimi i ujërave në Kosovë përfshin vlerësimin e parametrave fizikë dhe kimikë të ujërave sipërfaqësore dhe nëntokësore. Të dhënat e monitorimit publikohen në raportet institucionale për gjendjen e ujërave dhe mjedisit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-26 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Ndër parametrat e përdorur në monitorim janë temperatura, [[pH]], përçueshmëria elektrike, oksigjeni i tretur, [[kërkesa biokimike për oksigjen|kërkesa biokimike për oksigjen]], lëndët ushqyese dhe parametra të tjerë kimikë. Në varësi të qëllimit të monitorimit mund të analizohen edhe metale dhe ndotës të tjerë.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-26 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Raporti për gjendjen e ujërave në Kosovë për vitin 2020 përfshin të dhëna nga stacionet e monitorimit në pellgjet kryesore dhe përshkrime të cilësisë së ujit në lumenj të ndryshëm.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-26 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Raportet dhe vlerësimet ndërkombëtare kanë theksuar gjithashtu nevojën për përmirësimin e sistemeve të monitorimit dhe për publikimin më të mirë të të dhënave mbi cilësinë e ujërave.<ref>{{Cite web |title=Kosovo 2023 Report |url=https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/kosovo-report-2023_en |access-date=2026-08-26 |website=European Commission |language=en}}</ref> Rezultatet e monitorimit duhet të interpretohen sipas stacionit, periudhës së matjes dhe parametrave të analizuar. Për këtë arsye, një rezultat i regjistruar në një pikë të një lumi nuk përfaqëson domosdoshmërisht gjendjen e të gjithë lumit. == Mbrojtja e ujërave == Mbrojtja e ujërave në Kosovë rregullohet përmes legjislacionit për administrimin dhe përdorimin e resurseve ujore. [[Ligji për ujërat e Kosovës|Ligji Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës]] përcakton parimet dhe rregullat themelore për administrimin dhe mbrojtjen e ujërave.<ref>{{Cite web |title=Ligji Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës |url=https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=8659 |access-date=2026-08-26 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref> Për shkarkimin e ujërave të ndotura në rrjetin publik të kanalizimit dhe në trupat ujorë zbatohet [[Udhëzim administrativ|Udhëzimi Administrativ]] MMPHI Nr. 02/2022, i cili përcakton kushtet, mënyrat, parametrat dhe vlerat kufizuese përkatëse.<ref>{{Cite web |title=Udhëzimi Administrativ (MMPHI) Nr. 02/2022 për kushtet, mënyrat, parametrat dhe vlerat kufizuese të shkarkimit të ujërave të ndotura në rrjetin e kanalizimit publik dhe në trupin ujor |url=https://gzk.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-26 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref> == Masa për mbrojtjen dhe përmirësimin e cilësisë së ujërave == Përmirësimi i cilësisë së ujërave kërkon masa të integruara që adresojnë burimet e ndryshme të ndotjes dhe që zbatohen në nivel lokal dhe sipas [[pellgu lumor|pellgjeve lumore]]. Strategjia Shtetërore për Ujërat dhe dokumentet e saj të rishikuara përfshijnë përmirësimin e menaxhimit të ujërave të ndotura, modernizimin e monitorimit dhe arritjen e gjendjes së mirë të trupave ujorë ndër drejtimet kryesore të politikës ujore.<ref>{{Cite web |title=Review of the State Water Strategy of Kosovo 2023–2027 and Action Plan 2023–2025 |url=https://mmphi.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-25 |website=Ministry of Environment, Spatial Planning and Infrastructure |language=en}}</ref> === Trajtimi i ujërave të zeza === Zgjerimi dhe funksionalizimi i sistemeve të kanalizimit dhe impianteve për trajtimin e ujërave të zeza është një nga masat kryesore për reduktimin e ngarkesës organike, mikrobiologjike dhe ushqyese që shkarkohet në lumenj. Ujërat e zeza duhet të trajtohen në përputhje me kërkesat ligjore para shkarkimit në trupat ujorë.<ref>{{Cite web |title=Udhëzimi Administrativ (MMPHI) Nr. 02/2022 |url=https://gzk.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-25 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref> Investimet në infrastrukturën e trajtimit të ujërave të zeza janë identifikuar si prioritet në politikat ujore dhe në projektet e financuara nga institucionet vendore dhe ndërkombëtare.<ref>{{Cite web |title=Kosovo receives more than EUR 100 million in EU and German funding for wastewater treatment and waste management |url=https://www.eeas.europa.eu/delegations/kosovo/kosovo-receives-more-eur-100-million-eu-and-german-funding-wastewater-treatment-and-waste_en |access-date=2026-08-23 |website=European External Action Service |language=en}}</ref> === Kontrolli i shkarkimeve industriale dhe minerare === Shkarkimet industriale duhet të monitorohen dhe të trajtohen në përputhje me kërkesat ligjore, ndërsa aktivitetet minerare duhet të shoqërohen me masa për parandalimin e transportit të metaleve dhe materialeve të ndotura drejt lumenjve. Monitorimi i rregullt i ujit dhe sedimenteve mund të ndihmojë në identifikimin e burimeve të ndotjes dhe në vlerësimin e efektivitetit të masave të ndërmarra.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> === Reduktimi i ndotjes nga bujqësia === Përdorimi më i kontrolluar i plehrave dhe pesticideve, mbrojtja e brezave breglumorë dhe reduktimi i shpëlarjes së tokës mund të zvogëlojnë transportin e lëndëve ushqyese dhe substancave kimike drejt ujërave. Masat duhet të përshtaten me kushtet e tokës, kulturat bujqësore dhe karakteristikat e pellgut lumor. === Menaxhimi i mbetjeve të ngurta === Parandalimi i hedhjes së mbeturinave në lumenj dhe në brigjet e tyre, përmirësimi i sistemit të grumbullimit të mbetjeve dhe kontrolli i rrjedhjeve nga zonat e depozitimit janë të rëndësishme për mbrojtjen e ujërave.<ref>{{Cite web |title=Annual Report on the State of the Environment for 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/Raporti%20i%20gjendjes%20se%20mjedisit%202020.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=sq}}</ref> === Mbrojtja e brigjeve dhe reduktimi i erozionit === Ruajtja e vegjetacionit përgjatë lumenjve, rehabilitimi i zonave të degraduara dhe kontrolli i erozionit mund të kufizojnë transportin e sedimenteve dhe të substancave ndotëse drejt ujërave. Këto masa duhet të integrohen në planifikimin dhe menaxhimin e pellgjeve lumore. === Monitorimi dhe zbatimi i ligjit === Përmirësimi i rrjetit të monitorimit, rritja e numrit të pikave të monitorimit dhe publikimi i rregullt i rezultateve mundësojnë identifikimin më të mirë të ndryshimeve në cilësinë e ujërave. Vlerësimet e Komisionit Evropian kanë theksuar nevojën për sisteme më efektive të monitorimit, të dhëna të qasshme për publikun dhe forcimin e menaxhimit sipas pellgjeve lumore.<ref>{{Cite web |title=Kosovo 2023 Report |url=https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/kosovo-report-2023_en |access-date=2026-08-24 |website=European Commission |language=en}}</ref> === Ngritja e vetëdijes dhe edukimi mjedisor === Përmirësimi i gjendjes së ujërave nuk varet vetëm nga infrastruktura dhe kontrolli institucional. [[Edukimi mjedisor]] dhe ndërgjegjësimi i publikut mund të ndihmojnë në reduktimin e hedhjes së mbetjeve në lumenj, përdorimin e përgjegjshëm të ujit dhe raportimin e rasteve të ndotjes. Dokumentet strategjike për menaxhimin e ujërave e trajtojnë përfshirjen e publikut, ngritjen e kapaciteteve dhe ndërgjegjësimin si pjesë të menaxhimit të burimeve ujore.<ref>{{Cite web |title=Review of the State Water Strategy of Kosovo 2023–2027 and Action Plan 2023–2025 |url=https://mmphi.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-25 |website=Ministry of Environment, Spatial Planning and Infrastructure |language=en}}</ref> == Shih edhe == * [[Ujërat në Kosovë]] * [[Mjedisi në Kosovë]] * [[Sitnica]] * [[Drini i Bardhë]] * [[Ibri]] * [[Lepenci]] * [[Morava e Binçës]] * [[Trepça]] == Referencat == {{reflist}} [[Kategoria:Ujërat në Kosovë]] [[Kategoria:Ndotja e ujit]] [[Kategoria:Mjedisi në Kosovë]] a5skny10ly755yiylukxohraaphd26m 3028997 3028991 2026-09-01T08:10:43Z Rinor Berisha1 190032 Rieditimi i kësaj pjese të artikullit, përditësimi i përmbajtjes, si dhe shtimi i referencave shkencore dhe informatave të reja të bazuara në të dhëna konkrete nga studimet e kryera në Kosovë. 3028997 wikitext text/x-wiki '''Ndotja e ujit në Kosovë''' përfshin ndryshimet në cilësinë e [[Uji|ujërave]] sipërfaqësore dhe nëntokësore të shkaktuara ose të ndikuara nga veprimtaria njerëzore. Burimet kryesore antropogjene të ndotjes përfshijnë shkarkimet urbane, aktivitetet industriale dhe minerare, veprimtaritë bujqësore, menaxhimin e mbetjeve dhe burime të tjera që mund të ndikojnë në trupat ujorë.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Ndryshimet në cilësinë e ujit mund të përfshijnë ndryshime në karakteristikat fizike, kimike dhe biologjike të tij. Shkalla dhe lloji i ndikimit ndryshojnë ndërmjet trupave ujorë dhe pjesëve të ndryshme të [[pellgu lumor|pellgjeve lumore]], ndaj vlerësimi i gjendjes së ujërave mbështetet në monitorimin e cilësisë së ujit dhe në studime shkencore.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-22 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> == Burimet ujore == Rrjeti ujor i [[Kosova|Kosovës]] përfshin lumenj, liqene, burime dhe ujëra nëntokësore. Lumenjtë e Kosovës i përkasin tri pellgjeve detare: [[Deti i Zi|Detit të Zi]], [[Deti Adriatik|Detit Adriatik]] dhe [[Deti Egje|Detit Egje]].<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-22 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Ndër lumenjtë kryesorë janë [[Drini i Bardhë]], [[Ibri]], [[Sitnica]], [[Lepenci]] dhe [[Morava e Binçës]]. [[Sitnica]] është një nga lumenjtë për të cilët dokumentet e monitorimit kanë evidentuar ndikime të lidhura me aktivitetet urbane dhe industriale përgjatë rrjedhës së saj.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-22 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Menaxhimi dhe mbrojtja e ujërave rregullohen me [[Ligji për ujërat e Kosovës|Ligjin Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës]] dhe aktet nënligjore përkatëse. Ligji përcakton parimet për administrimin, përdorimin dhe mbrojtjen e resurseve ujore.<ref>{{Cite web |title=Ligji Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës |url=https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=8659 |access-date=2026-08-23 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref>. == Burimet e ndotjes == === Ujërat e zeza urbane === Ujërat e zeza urbane përmbajnë lëndë organike, lëndë ushqyese, mikroorganizma dhe substanca të tjera të pranishme në ujërat e përdorura nga amvisëritë dhe aktivitetet urbane. Kur këto ujëra shkarkohen në mjedis pa trajtim të përshtatshëm, ato mund të rrisin ngarkesën organike dhe mikrobiologjike të trupave ujorë, të ulin përqendrimin e [[oksigjeni i tretur|oksigjenit të tretur]] dhe të ndryshojnë karakteristikat fizike e kimike të ujit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Në Kosovë, shkarkimet e ujërave të zeza urbane janë ndër burimet kryesore të presionit mbi ujërat sipërfaqësore. Komisioni Evropian ka vlerësuar se ujërat e zeza dhe shkarkimet e patrajtuara mbeten ndër burimet kryesore të ndotjes së ujërave, veçanërisht të lumenjve.<ref>{{Cite web |title=Kosovo 2023 Report |url=https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/kosovo-report-2023_en |access-date=2026-08-25 |website=European Commission |language=en}}</ref> Një studim i publikuar në vitin '''2022''' analizoi cilësinë e ujit në lumin Klina, duke marrë mostra në tetë pika monitorimi përgjatë lumit. Në mostrat e analizuara, [[kërkesa biokimike për oksigjen|kërkesa biokimike për oksigjen (BOD)]] varionte nga 1.5 deri në 42.2 mg/L, me një mesatare prej 18.5 mg/L, ndërsa [[kërkesa kimike për oksigjen|kërkesa kimike për oksigjen (COD)]] varionte nga 4.2 deri në 87.1 mg/L, me një mesatare prej 38.2 mg/L. [[Lëndët e ngurta pezulluese|Lëndët e ngurta pezulluese (TSS)]] varionin nga 1.1 deri në 85 mg/L, ndërsa [[oksigjeni i tretur|oksigjeni i tretur]] nga 0.03 deri në 10.9 mg/L. Për [[amoniumi|amoniumin]] (<chem>NH_4^+-N</chem>) u regjistruan vlera nga 0.03 deri në 1.65 mg/L, ndërsa fosfori total varionte nga 0.04 deri në 1.28 mg/L.<ref>{{Cite journal |last=Hoxha |first=et al. |title=The Macrophyte Indices for Rivers to Assess the Ecological Conditions in the Klina River in the Republic of Kosovo |journal=Plants |year=2022 |volume=11 |issue=11 |article=1469 |doi=10.3390/plants11111469}}</ref> Në pikën e monitorimit '''SP3, në fshatin Tushilë''', u regjistruan vlera të larta të ngarkesës organike: BOD prej 42.2 mg/L dhe COD prej 87.1 mg/L, ndërsa oksigjeni i tretur ishte vetëm 0.03 mg/L. Studimi e lidh gjendjen e rënduar të cilësisë së ujit në këtë pjesë të lumit me ndikimin e aktiviteteve bujqësore dhe industriale.<ref>{{Cite journal |last=Hoxha |first=et al. |title=The Macrophyte Indices for Rivers to Assess the Ecological Conditions in the Klina River in the Republic of Kosovo |journal=Plants |year=2022 |volume=11 |issue=11 |article=1469 |doi=10.3390/plants11111469}}</ref> Raportet institucionale përdorin parametra si [[kërkesa biokimike për oksigjen|BOD₅]], [[kërkesa kimike për oksigjen|COD]], materialet pezulluese, nitritet, [[oksigjeni i tretur|oksigjeni i tretur]] dhe treguesit mikrobiologjikë për vlerësimin e cilësisë së ujit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-20 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> === Shkarkimet industriale === Shkarkimet industriale janë ujërat e përdorura që dalin nga proceset industriale dhe shkarkohen në mjedis, drejtpërdrejt ose përmes sistemeve të kanalizimit. Përbërja e tyre ndryshon sipas llojit të industrisë dhe procesit teknologjik dhe mund të përmbajë lëndë organike, lëndë të ngurta pezulluese, komponime kimike, lëndë ushqyese, metale dhe substanca të tjera. Kur këto shkarkime nuk trajtohen në mënyrë të përshtatshme, ato mund të ndryshojnë karakteristikat fizike dhe kimike të ujit dhe të ndikojnë në organizmat dhe ekosistemet ujore.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-19 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Në Kosovë, ndikimi i aktiviteteve industriale në cilësinë e ujërave është dokumentuar përmes monitorimit institucional dhe studimeve shkencore. Në [[Drenica (lumë)|lumin Drenica]], veçanërisht në zonën e Drenasit, janë dokumentuar ndryshime në cilësinë e ujit dhe sedimenteve në lidhje me aktivitetet antropogjene të zonës.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-18 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Një studim i publikuar në vitin '''2024''' analizoi praninë e metaleve të rënda në ujë dhe sedimente në shtatë lokacione përgjatë [[Drenica (lumë)|lumit Drenica]] dhe degëve të tij. Studimi analizoi [[kadmiumi|kadmiumin]] (<chem>Cd</chem>), [[bakri|bakrin]] (<chem>Cu</chem>), [[plumbi|plumbin]] (<chem>Pb</chem>), [[zinku|zinkun]] (<chem>Zn</chem>), [[nikeli|nikelin]] (<chem>Ni</chem>) dhe [[kromi|kromin]] (<chem>Cr</chem>). Në sedimentet e analizuara, përqendrimet e bakrit, nikelit, zinkut dhe kromit tejkaluan kufijtë e përdorur në studim. Analiza e ujit tregoi ndryshime në cilësinë e ujit përgjatë pikave të monitorimit, të cilat u vlerësuan sipas kategorive të cilësisë së ujit të përdorura nga autorët.<ref>{{Cite journal |last=Fetoshi |first=O. |last2=Koto |first2=R. |last3=Sallaku |first3=F. |last4=Çadraku |first4=H. |last5=Rizani |first5=S. |last6=Bytyçi |first6=P. |last7=Nuha |first7=D. |last8=Đurin |first8=B. |last9=Durmishi |first9=B. |last10=Haziri |first10=V. |last11=Feka |first11=F. |last12=Haziri |first12=S. S. |last13=Rathnayake |first13=U. |last14=Dogančić |first14=D. |title=Assessments of Heavy Metal Contaminants in the Drenica River and Bioremediation by ''Typha angustifolia'' |journal=Hydrology |year=2024 |volume=11 |issue=9 |pages=140 |doi=10.3390/hydrology11090140}}</ref> Rezultatet e studimit treguan se [[nikeli|nikeli]], [[bakri|bakri]] dhe [[kromi|kromi]] ishin ndër ndotësit kryesorë të identifikuar në sistemin e lumit Drenica. Autorët e lidhën praninë e metaleve të rënda me ndikimin e aktiviteteve antropogjene në zonë, përfshirë aktivitetet industriale, urbane dhe bujqësore.<ref>{{Cite journal |last=Fetoshi |first=O. |last2=Koto |first2=R. |last3=Sallaku |first3=F. |last4=Çadraku |first4=H. |last5=Rizani |first5=S. |last6=Bytyçi |first6=P. |last7=Nuha |first7=D. |last8=Đurin |first8=B. |last9=Durmishi |first9=B. |last10=Haziri |first10=V. |last11=Feka |first11=F. |last12=Haziri |first12=S. S. |last13=Rathnayake |first13=U. |last14=Dogančić |first14=D. |title=Assessments of Heavy Metal Contaminants in the Drenica River and Bioremediation by ''Typha angustifolia'' |journal=Hydrology |year=2024 |volume=11 |issue=9 |pages=140 |doi=10.3390/hydrology11090140}}</ref> === Aktivitetet minerare === Aktivitetet minerare mund të ndikojnë në ujërat sipërfaqësore përmes shkarkimeve nga proceset e përpunimit të xeheve, ujërave të minierave, erozionit dhe transportit të materialeve nga mbetjet minerare. Një studim i Feratit, Kerolli-Mustafës dhe Kraja-Yllit, i publikuar në vitin '''2015''', analizoi ujin dhe sedimentet e lumenjve [[Trepça (lumë)|Trepça]] dhe [[Sitnica]]. Mostrat u morën gjatë periudhës prill–korrik 2014. Studimi analizoi [[arseniku]]n, [[kadmiumi]]n, [[kromi]]n, [[kobalti]]n, [[bakri]]n, [[nikeli]]n, [[plumbi]]n dhe [[zinku]]n.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Sipas autorëve, përqendrimet e disa metaleve në mostrat e analizuara lidhen me burime antropogjene, përfshirë shkarkimet nga flotacioni minerar dhe erozionin e mbetjeve minerare.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Një studim tjetër, i publikuar në vitin '''2020''', analizoi përqendrimet e metaleve të rënda në ujërat e lidhura me [[Trepça|Minierën e Trepçës]] dhe procesin e flotacionit. Mostrat u morën në '''janar dhe qershor 2020''' në katër pika monitorimi. Pika '''M1''' përfaqësonte ujërat që dilnin nga miniera në [[Stantërg]], rreth 10 km në verilindje të [[Mitrovica|Mitrovicës]]. Pika '''M2''' përfaqësonte ujërat e [[Trepça (lumë)|lumit Trepça]], të marra para kontaktit me ujërat industriale të shkarkuara nga miniera dhe flotacioni. Pika '''M3''' ndodhej në lumin Trepça, në vendin ku ujërat e shkarkuara nga procesi i flotacionit bashkoheshin me rrjedhën e lumit. Pika '''M4''' përfaqësonte ujërat që rridhnin nga deponia e mbetjeve të flotacionit në [[Kelmend]].<ref>{{Cite journal |last=Kadriu |first=Sadija Sada |last2=Sadiku |first2=Milaim |last3=Kelmendi |first3=Mensur |last4=Sadriu |first4=Edona |title=Studying the heavy metals concentration in discharged water from the Trepça Mine and flotation, Kosovo |journal=Mining of Mineral Deposits |volume=14 |issue=4 |pages=47–52 |year=2020 |doi=10.33271/mining14.04.047 |language=en}}</ref> Studimi analizoi [[plumbi]]n (Pb), [[zinku]]n (Zn), [[nikeli]]n (Ni), [[hekuri]]n (Fe), [[kadmiumi]]n (Cd), [[bakri]]n (Cu), [[mangani]]n (Mn), [[arseniku]]n (As) dhe [[antimoni]]n (Sb). Përqendrimet u krahasuan me vlerat referente të përcaktuara në Udhëzimin Administrativ MMPh-Nr. 30/2014.<ref>{{Cite journal |last=Kadriu |first=Sadija Sada |last2=Sadiku |first2=Milaim |last3=Kelmendi |first3=Mensur |last4=Sadriu |first4=Edona |title=Studying the heavy metals concentration in discharged water from the Trepça Mine and flotation, Kosovo |journal=Mining of Mineral Deposits |volume=14 |issue=4 |pages=47–52 |year=2020 |doi=10.33271/mining14.04.047 |language=en}}</ref> Në janar 2020, në pikën M2, përqendrimi i [[zinku]]t në ujin e lumit Trepça ishte '''1.11 mg/L''', duke tejkaluar vlerën referente prej '''1 mg/L'''. Në pikën M3, në ujërat e shkarkuara nga flotacioni, [[zinku]] ishte '''3.33 mg/L''' dhe [[mangani]] '''3.59 mg/L''', duke tejkaluar përkatësisht vlerat referente prej '''1 mg/L''' dhe '''2 mg/L'''. Në pikat M1 dhe M4 nuk u regjistruan tejkalime të vlerave referente për metalet e analizuara.<ref>{{Cite journal |last=Kadriu |first=Sadija Sada |last2=Sadiku |first2=Milaim |last3=Kelmendi |first3=Mensur |last4=Sadriu |first4=Edona |title=Studying the heavy metals concentration in discharged water from the Trepça Mine and flotation, Kosovo |journal=Mining of Mineral Deposits |volume=14 |issue=4 |pages=47–52 |year=2020 |doi=10.33271/mining14.04.047 |language=en}}</ref> Në qershor 2020, në pikën M2, përqendrimi i [[zinku]]t në ujin e lumit Trepça ishte '''1.61 mg/L''', duke tejkaluar vlerën referente prej '''1 mg/L'''. Në pikën M3, përqendrimi i [[zinku]]t ishte '''3.86 mg/L''', ndërsa ai i [[manganit]] '''4.09 mg/L''', duke tejkaluar përkatësisht vlerat referente prej '''1 mg/L''' dhe '''2 mg/L'''. Në pikat M1 dhe M4 nuk u regjistruan tejkalime të vlerave referente për metalet e analizuara.<ref>{{Cite journal |last=Kadriu |first=Sadija Sada |last2=Sadiku |first2=Milaim |last3=Kelmendi |first3=Mensur |last4=Sadriu |first4=Edona |title=Studying the heavy metals concentration in discharged water from the Trepça Mine and flotation, Kosovo |journal=Mining of Mineral Deposits |volume=14 |issue=4 |pages=47–52 |year=2020 |doi=10.33271/mining14.04.047 |language=en}}</ref> Në bazë të këtyre matjeve, '''zinku (Zn) dhe mangani (Mn)''' ishin metalet që tejkaluan vlerat referente në mostrat e vitit 2020. Tejkalimet e zinkut u regjistruan në ujin e lumit Trepça dhe në ujërat e shkarkuara nga flotacioni, ndërsa tejkalimet e manganit u regjistruan në ujërat e shkarkuara nga flotacioni. Rezultatet tregojnë praninë e metaleve të rënda në ujërat e zonës minerare dhe ndikimin e aktiviteteve të minierës dhe flotacionit në cilësinë e ujërave të analizuara.<ref>{{Cite journal |last=Kadriu |first=Sadija Sada |last2=Sadiku |first2=Milaim |last3=Kelmendi |first3=Mensur |last4=Sadriu |first4=Edona |title=Studying the heavy metals concentration in discharged water from the Trepça Mine and flotation, Kosovo |journal=Mining of Mineral Deposits |volume=14 |issue=4 |pages=47–52 |year=2020 |doi=10.33271/mining14.04.047 |language=en}}</ref> Rezultatet e këtyre studimeve tregojnë se aktivitetet minerare përbëjnë një burim të rëndësishëm të ndotjes së ujërave sipërfaqësore në zonat e ndikuara nga minierat dhe proceset e përpunimit të xeheve në Kosovë. Prania e metaleve të rënda në ujë dhe sedimente, si dhe tejkalimi i vlerave referente për [[zinku]]n dhe [[mangani]]n në ujërat e lidhura me Minierën e Trepçës dhe flotacionin, dëshmojnë për ndikimin e veprimtarisë minerare në cilësinë e ujërave. Ndotja mund të përhapet në ujërat sipërfaqësore përmes shkarkimeve minerare dhe industriale, si dhe përmes transportit të ndotësve nga mbetjet minerare dhe sedimentet. === Bujqësia === [[Bujqësia]] mund të ndikojë në cilësinë e ujit përmes rrjedhjeve sipërfaqësore dhe shpëlarjes së tokës. Plehrat bujqësore mund të kontribuojnë me [[nitrat]]e dhe [[fosfat]]e, ndërsa [[pesticidi]]t mund të transportohen nga tokat bujqësore drejt ujërave sipërfaqësore dhe nëntokësore. Aktivitetet bujqësore përfshihen ndër burimet e presionit mbi ujërat në dokumentet e menaxhimit të ujërave në Kosovë. Ndikimi i tyre varet nga përdorimi i tokës, kushtet hidrologjike dhe praktikat bujqësore në pellgun përkatës.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> === Mbetjet e ngurta === Mbetjet e hedhura në mënyrë të pakontrolluar mund të përfundojnë në lumenj dhe trupa të tjerë ujorë. Ato mund të shkaktojnë ndotje fizike dhe, në varësi të përbërjes së tyre, mund të shërbejnë si burim i substancave që transportohen në ujë. Menaxhimi i mbetjeve dhe ndikimi i deponive ilegale janë trajtuar në raportet institucionale për gjendjen e mjedisit në Kosovë.<ref>{{Cite web |title=Annual Report on the State of the Environment for 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/Raporti%20i%20gjendjes%20se%20mjedisit%202020.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=sq}}</ref> Dokumentet e politikave mjedisore në Kosovë e lidhin gjithashtu menaxhimin e mbetjeve me mbrojtjen e burimeve ujore dhe reduktimin e ndotjes.<ref>{{Cite web |title=Review of the State Water Strategy of Kosovo 2023–2027 and Action Plan 2023–2025 |url=https://mmphi.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-24 |website=Ministry of Environment, Spatial Planning and Infrastructure |language=en}}</ref> === Erozioni dhe sedimentet === [[Erozioni]] mund të rrisë sasinë e sedimenteve që transportohen në rrjedhat ujore. Sedimentet mund të përmbajnë edhe ndotës të lidhur me grimcat e tokës ose me mbetjet e aktiviteteve industriale dhe minerare. Në lumenjtë Trepça dhe Sitnica, studimi i vitit 2015 evidentoi nivele të larta të kontaminimit të sedimenteve me metale dhe lidhi një pjesë të kësaj ndotjeje me aktivitetet minerare dhe erozionin e mbetjeve minerare.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> == Ndotja e lumenjve == Ndotja e lumenjve në Kosovë ndryshon përgjatë rrjedhës së tyre. Cilësia e ujit mund të ndryshojë pas marrjes së ujërave nga degët, shkarkimeve urbane dhe industriale ose kalimit nëpër zona me përdorime të ndryshme të tokës.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Për këtë arsye, rezultatet e monitorimit duhet të interpretohen duke marrë parasysh vendndodhjen e stacionit, periudhën e matjes dhe parametrat e analizuar. === Sitnica === [[Sitnica]] është një nga lumenjtë për të cilët është dokumentuar ndikim i konsiderueshëm antropogjen. Raportet institucionale kanë evidentuar ndikime të lidhura me shkarkimet urbane dhe industriale dhe ndryshime në disa parametra të cilësisë së ujit përgjatë rrjedhës së saj.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Studimet shkencore kanë analizuar gjithashtu praninë e metaleve në ujë dhe sedimente të Sitnicës. Studimi i Feratit dhe bashkëpunëtorëve analizoi arsenikun, kadmiumin, kromin, kobaltin, bakrin, nikelin, plumbin dhe zinkun në mostrat e ujit dhe sedimenteve të Sitnicës dhe Trepçës.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> === Drenica === Edhe [[Drenica (lumë)|lumi Drenica]] është objekt i monitorimit dhe studimeve shkencore. Raportet institucionale kanë dokumentuar ndryshime të cilësisë së ujit përgjatë rrjedhës së tij.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Një studim i publikuar në vitin 2024 analizoi mostra uji nga lumenjtë Sitnica dhe Drenica, të mbledhura në periudha të ndryshme nga vera e vitit 2016 deri në pranverën e vitit 2018. Studiuesit përdorën teste laboratorike për vlerësimin e efekteve citotoksike dhe gjenotoksike të mostrave.<ref>{{Cite journal |last1=Asllani |first1=Fisnik H. |last2=Alija |first2=Avdulla J. |last3=Eckl |first3=Peter M. |last4=Bresgen |first4=Nikolaus |title=Cyto- and genotoxicity evaluation of water samples collected from two rivers in the Kosovo |journal=Mutagenesis |volume=39 |issue=6 |pages=310–317 |year=2024 |doi=10.1093/mutage/geae019 |language=en}}</ref> Rezultatet e studimit treguan potencial gjenotoksik në mostrat e analizuara dhe ndryshime sezonale në efektet e vërejtura.<ref>{{Cite journal |last1=Asllani |first1=Fisnik H. |last2=Alija |first2=Avdulla J. |last3=Eckl |first3=Peter M. |last4=Bresgen |first4=Nikolaus |title=Cyto- and genotoxicity evaluation of water samples collected from two rivers in the Kosovo |journal=Mutagenesis |volume=39 |issue=6 |pages=310–317 |year=2024 |doi=10.1093/mutage/geae019 |language=en}}</ref> === Graçanka === [[Graçanka]] është një nga lumenjtë e monitoruar në kuadër të vlerësimit të gjendjes së ujërave në Kosovë. Raportet institucionale kanë evidentuar ndikime të lidhura me aktivitetet minerare dhe vendbanimet përgjatë rrjedhës së saj, përfshirë ndryshime në disa parametra fizikokimikë të ujit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> === Prishtevka === [[Prishtevka]] kalon nëpër zonën e [[Prishtina|Prishtinës]] dhe derdhet në Sitnicë. Raportet e monitorimit kanë evidentuar ndikime të lidhura me shkarkimet urbane dhe ndryshime në disa parametra të cilësisë së ujit në pika të ndryshme të monitorimit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> == Ndotja nga metalet == [[Metali i rëndë|Metalet e rënda]] janë ndër ndotësit që janë studiuar në ujërat dhe sedimentet e disa lumenjve të Kosovës, veçanërisht në zona me histori të aktiviteteve minerare. Në studimin e vitit 2015 në lumenjtë Trepça dhe Sitnica u analizuan arseniku, kadmiumi, kromi, kobalti, bakri, nikeli, plumbi dhe zinku. Shumica e mostrave të ujit ishte brenda kufijve të përdorur në vlerësimin e studimit, ndërsa analizat e sedimenteve treguan shkallë të lartë të kontaminimit në pikat e studiuara.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Për shkak se metalet mund të lidhen me sedimentet, vlerësimi i ndotjes së një lumi mund të përfshijë jo vetëm analizën e ujit, por edhe analizën e sedimenteve dhe identifikimin e burimeve të ndotjes.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> == Ndikimet në ekosistemet ujore == Ndotja e ujit mund të ndikojë në [[ekosistemi ujor|ekosistemet ujore]] duke ndryshuar kushtet fizike dhe kimike të habitatit dhe duke ekspozuar organizmat ndaj substancave potencialisht toksike. Studimet në lumenjtë Sitnicë dhe Drenicë kanë analizuar edhe efektet biologjike të ndotjes. Në studimin e publikuar në vitin 2024, mostrat e ujit të mbledhura gjatë viteve 2016–2018 u testuan për efekte citotoksike dhe gjenotoksike.<ref>{{Cite journal |last1=Asllani |first1=Fisnik H. |last2=Alija |first2=Avdulla J. |last3=Eckl |first3=Peter M. |last4=Bresgen |first4=Nikolaus |title=Cyto- and genotoxicity evaluation of water samples collected from two rivers in the Kosovo |journal=Mutagenesis |volume=39 |issue=6 |pages=310–317 |year=2024 |doi=10.1093/mutage/geae019 |language=en}}</ref> Këto rezultate lidhen me vendet dhe periudhat e studimeve përkatëse dhe nuk mund të përgjithësohen automatikisht për të gjithë ekosistemet ujore të Kosovës. == Eutrofikimi == [[Eutrofikimi]] është pasurimi i trupave ujorë me lëndë ushqyese, veçanërisht komponime të [[azoti|azotit]] dhe [[fosfori|fosforit]], i cili mund të nxisë rritjen e algave dhe ndryshime në ekuilibrin ekologjik të ujit. Prania e nitrateve dhe fosfateve në një trup ujor nuk nënkupton automatikisht se ai trup ujor është i eutrofikuar. Për këtë arsye, eutrofikimi duhet të vlerësohet në bazë të treguesve ekologjikë dhe të të dhënave të monitorimit për trupin konkret ujor. Për Kosovën, eutrofikimi duhet të trajtohet në lidhje me trupat ujorë për të cilët ekzistojnë të dhëna të mjaftueshme për ta dokumentuar këtë proces dhe jo si karakteristikë e përgjithshme e të gjitha ujërave të vendit. == Monitorimi i cilësisë së ujit == Monitorimi i ujërave në Kosovë përfshin vlerësimin e parametrave fizikë dhe kimikë të ujërave sipërfaqësore dhe nëntokësore. Të dhënat e monitorimit publikohen në raportet institucionale për gjendjen e ujërave dhe mjedisit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-26 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Ndër parametrat e përdorur në monitorim janë temperatura, [[pH]], përçueshmëria elektrike, oksigjeni i tretur, [[kërkesa biokimike për oksigjen|kërkesa biokimike për oksigjen]], lëndët ushqyese dhe parametra të tjerë kimikë. Në varësi të qëllimit të monitorimit mund të analizohen edhe metale dhe ndotës të tjerë.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-26 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Raporti për gjendjen e ujërave në Kosovë për vitin 2020 përfshin të dhëna nga stacionet e monitorimit në pellgjet kryesore dhe përshkrime të cilësisë së ujit në lumenj të ndryshëm.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-26 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Raportet dhe vlerësimet ndërkombëtare kanë theksuar gjithashtu nevojën për përmirësimin e sistemeve të monitorimit dhe për publikimin më të mirë të të dhënave mbi cilësinë e ujërave.<ref>{{Cite web |title=Kosovo 2023 Report |url=https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/kosovo-report-2023_en |access-date=2026-08-26 |website=European Commission |language=en}}</ref> Rezultatet e monitorimit duhet të interpretohen sipas stacionit, periudhës së matjes dhe parametrave të analizuar. Për këtë arsye, një rezultat i regjistruar në një pikë të një lumi nuk përfaqëson domosdoshmërisht gjendjen e të gjithë lumit. == Mbrojtja e ujërave == Mbrojtja e ujërave në Kosovë rregullohet përmes legjislacionit për administrimin dhe përdorimin e resurseve ujore. [[Ligji për ujërat e Kosovës|Ligji Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës]] përcakton parimet dhe rregullat themelore për administrimin dhe mbrojtjen e ujërave.<ref>{{Cite web |title=Ligji Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës |url=https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=8659 |access-date=2026-08-26 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref> Për shkarkimin e ujërave të ndotura në rrjetin publik të kanalizimit dhe në trupat ujorë zbatohet [[Udhëzim administrativ|Udhëzimi Administrativ]] MMPHI Nr. 02/2022, i cili përcakton kushtet, mënyrat, parametrat dhe vlerat kufizuese përkatëse.<ref>{{Cite web |title=Udhëzimi Administrativ (MMPHI) Nr. 02/2022 për kushtet, mënyrat, parametrat dhe vlerat kufizuese të shkarkimit të ujërave të ndotura në rrjetin e kanalizimit publik dhe në trupin ujor |url=https://gzk.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-26 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref> == Masa për mbrojtjen dhe përmirësimin e cilësisë së ujërave == Përmirësimi i cilësisë së ujërave kërkon masa të integruara që adresojnë burimet e ndryshme të ndotjes dhe që zbatohen në nivel lokal dhe sipas [[pellgu lumor|pellgjeve lumore]]. Strategjia Shtetërore për Ujërat dhe dokumentet e saj të rishikuara përfshijnë përmirësimin e menaxhimit të ujërave të ndotura, modernizimin e monitorimit dhe arritjen e gjendjes së mirë të trupave ujorë ndër drejtimet kryesore të politikës ujore.<ref>{{Cite web |title=Review of the State Water Strategy of Kosovo 2023–2027 and Action Plan 2023–2025 |url=https://mmphi.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-25 |website=Ministry of Environment, Spatial Planning and Infrastructure |language=en}}</ref> === Trajtimi i ujërave të zeza === Zgjerimi dhe funksionalizimi i sistemeve të kanalizimit dhe impianteve për trajtimin e ujërave të zeza është një nga masat kryesore për reduktimin e ngarkesës organike, mikrobiologjike dhe ushqyese që shkarkohet në lumenj. Ujërat e zeza duhet të trajtohen në përputhje me kërkesat ligjore para shkarkimit në trupat ujorë.<ref>{{Cite web |title=Udhëzimi Administrativ (MMPHI) Nr. 02/2022 |url=https://gzk.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-25 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref> Investimet në infrastrukturën e trajtimit të ujërave të zeza janë identifikuar si prioritet në politikat ujore dhe në projektet e financuara nga institucionet vendore dhe ndërkombëtare.<ref>{{Cite web |title=Kosovo receives more than EUR 100 million in EU and German funding for wastewater treatment and waste management |url=https://www.eeas.europa.eu/delegations/kosovo/kosovo-receives-more-eur-100-million-eu-and-german-funding-wastewater-treatment-and-waste_en |access-date=2026-08-23 |website=European External Action Service |language=en}}</ref> === Kontrolli i shkarkimeve industriale dhe minerare === Shkarkimet industriale duhet të monitorohen dhe të trajtohen në përputhje me kërkesat ligjore, ndërsa aktivitetet minerare duhet të shoqërohen me masa për parandalimin e transportit të metaleve dhe materialeve të ndotura drejt lumenjve. Monitorimi i rregullt i ujit dhe sedimenteve mund të ndihmojë në identifikimin e burimeve të ndotjes dhe në vlerësimin e efektivitetit të masave të ndërmarra.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> === Reduktimi i ndotjes nga bujqësia === Përdorimi më i kontrolluar i plehrave dhe pesticideve, mbrojtja e brezave breglumorë dhe reduktimi i shpëlarjes së tokës mund të zvogëlojnë transportin e lëndëve ushqyese dhe substancave kimike drejt ujërave. Masat duhet të përshtaten me kushtet e tokës, kulturat bujqësore dhe karakteristikat e pellgut lumor. === Menaxhimi i mbetjeve të ngurta === Parandalimi i hedhjes së mbeturinave në lumenj dhe në brigjet e tyre, përmirësimi i sistemit të grumbullimit të mbetjeve dhe kontrolli i rrjedhjeve nga zonat e depozitimit janë të rëndësishme për mbrojtjen e ujërave.<ref>{{Cite web |title=Annual Report on the State of the Environment for 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/Raporti%20i%20gjendjes%20se%20mjedisit%202020.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=sq}}</ref> === Mbrojtja e brigjeve dhe reduktimi i erozionit === Ruajtja e vegjetacionit përgjatë lumenjve, rehabilitimi i zonave të degraduara dhe kontrolli i erozionit mund të kufizojnë transportin e sedimenteve dhe të substancave ndotëse drejt ujërave. Këto masa duhet të integrohen në planifikimin dhe menaxhimin e pellgjeve lumore. === Monitorimi dhe zbatimi i ligjit === Përmirësimi i rrjetit të monitorimit, rritja e numrit të pikave të monitorimit dhe publikimi i rregullt i rezultateve mundësojnë identifikimin më të mirë të ndryshimeve në cilësinë e ujërave. Vlerësimet e Komisionit Evropian kanë theksuar nevojën për sisteme më efektive të monitorimit, të dhëna të qasshme për publikun dhe forcimin e menaxhimit sipas pellgjeve lumore.<ref>{{Cite web |title=Kosovo 2023 Report |url=https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/kosovo-report-2023_en |access-date=2026-08-24 |website=European Commission |language=en}}</ref> === Ngritja e vetëdijes dhe edukimi mjedisor === Përmirësimi i gjendjes së ujërave nuk varet vetëm nga infrastruktura dhe kontrolli institucional. [[Edukimi mjedisor]] dhe ndërgjegjësimi i publikut mund të ndihmojnë në reduktimin e hedhjes së mbetjeve në lumenj, përdorimin e përgjegjshëm të ujit dhe raportimin e rasteve të ndotjes. Dokumentet strategjike për menaxhimin e ujërave e trajtojnë përfshirjen e publikut, ngritjen e kapaciteteve dhe ndërgjegjësimin si pjesë të menaxhimit të burimeve ujore.<ref>{{Cite web |title=Review of the State Water Strategy of Kosovo 2023–2027 and Action Plan 2023–2025 |url=https://mmphi.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-25 |website=Ministry of Environment, Spatial Planning and Infrastructure |language=en}}</ref> == Shih edhe == * [[Ujërat në Kosovë]] * [[Mjedisi në Kosovë]] * [[Sitnica]] * [[Drini i Bardhë]] * [[Ibri]] * [[Lepenci]] * [[Morava e Binçës]] * [[Trepça]] == Referencat == {{reflist}} [[Kategoria:Ujërat në Kosovë]] [[Kategoria:Ndotja e ujit]] [[Kategoria:Mjedisi në Kosovë]] b1mbmf7xwrscxkksfn0welp65nx6nz9 0 404593 3029002 3023975 2026-09-01T09:42:39Z ~2026-47517-95 192366 Ministria e Jashtme 3029002 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ <!-- Një artikull tipik biografik nis me stampën {{Infobox person}}, ku shkruhet një përmbledhje tabelare e të dhënave kryesore rreth personit. Pastaj vijon seksioni kryesor; fillon me emrin e personit me shkronja të trasha, ditëlindjen-ditëvdekjen e tij në kllapa rrethore, pastaj profesionet/arsyet që e bënë të shquar personin në fjalë. Për shembull: '''Filan Fisteku''' (lindur më 28 nëntor 1967) është një autor shqiptar. Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet. -->[[Skeda:Marin_Meksi.jpg|parapamje|Marin Meksi]] Marin Meksi ka kryer studimet e larta ne Fakultetin e Drejtesise ne Tirane. Studimet pas Universitare ne te Drejten Nderkombetare, Administrim Publik e Politika, si dhe Studime Diplomatike ne Akademine Diplomatike Clingendael ne Hage. Studimet ne fushen e Diplomacise dhe Sigurise jane thelluar ne Universitetin Autonom te Meksikes ne Mexico City dhe Akademi te ndryshme ushtarake dhe ato te zbatimit te ligjit si ILEA ne Budapest etj. Marin Meksi sherben si Diplomat ne Sherbimin e Jashtem te Republikes se Shqiperise prej 20 vitesh me disa misione diplomatike te suksesshme si ne Budapest te Hungarise, apo Bern te Zvicres e Principaten e Lihtenshteinit. Meksi mban graden diplomatike "Keshilltar". I vlersuar me shume nderime ne fushen e diplomacise nga Qeverite e vendeve mike ku ka sherbyer si diplomat, per momentin ai eshte pjese e Drejtorise Konsullore ne Ministrine per Evropen dhe Punet e Jashtme.[[Skeda:Stema_Marin_Meksi.jpg|parapamje|Stema e Familjes Meksi]] Kontributi i tij i spikatur ne fushen e Migracionit dhe luftes ndaj Trafiqeve te Paligjshme si pjese e Strategjise Kombetare dhe perafrimit te legjislacionit tone me ate te Bashkimit Evropian jane disa nga arritjet e fundit profesionale ne vendin tone, duke e alternuar me pjesen pedaogogjke nepermjet mesimdhenies prane Shkolles se Administrates Publike. Meksi gjithashtu eshte koordinator prane Shtabit te Emergjencave Civile per llogari te MEPJ, si dhe studiues i historise dhe Heraldikes Shqiptare, ku gjithcka nisi per te hulumtuar me thelle lidhur me familjen Meksi, nje nga familjet me te vjetra dhe te famshme te Fisnikerise Evropiane me kontribut te thell ne shtetformimin e vendit tone, ngritjen  e institucioneve te para, harimi i kushtetutes, aktit te pamvaresise, apo luften nacional clirimtare. Kontribut i madh ka qene dhe ne vend te tjera evropiane si ne fushen e politikes, ekonomise, diplomacise dhe jurisprudences, por dhe te artit, kultures dhe filantropise se pinjolleve te kesaj familje. Marin Meksi eshte publicist dhe autor e bashkeautor i disa botimeve shkencore ne fushen e diplomacise, finances dhe kulturizmit. Sa i perket karrieres sportive, z.Meksi ka nje rrugetim te gjate prej mbi 25 vitesh, me nje kontribut te spikatur ne sportin e Bodybuilding dhe Fitness, si titullar i ketij sporti ne kategorine Junior ne vitin 2007 dhe me pas si finalist ne kampionatin Ballkanik, Mesdhetar dhe ate Evropian ne Rusi gjate viteve 2007-2008. Gjithashtu gjate ushtrimit te funksionit te tij si Konsull prane Ambasades tone ne Budapest, z.Meksi triumfon per gjashte vite rradhazi ne Kampionatet e Qtijes me Arme Luftarake te organizuara ne Hungari ne vitet 2012-2018, si Kampion Absolut ne kete Disipline Sporti. I angazhuar gjithmone ne menyre kompetitive ne sportet e forces, si powerlifting, armwrestling, strongestman, apo dhe sporte luftarake, z.Meksi ka sjell mjaft trofe kombetar dhe nderkombetar. Arritjet e tij te fundit qe shenojne dhe mbylljen e karrieres si profesionist ne sportin kompetitiv te Bodybuilding Profesionist, jane titulli i Kampionit te Shumefishte Mbarekombetar Absolut te fituar ne Tirane ne 6 Nentor 2021, si dhe kulminacioni Mbarekombetar ne sjelljen e Kupes se Botes “Diamond Cup” te Portugalise ne vendin tone ne Kategorine Mens Classic Bodybuilding deri ne 180 cm dhe Vendi i Katert ne kategorine Absolute ne kete disipline ku kualifikohet dhe si Bodybuilder Profesionist. Me sjelljen e Kupes se Botes ne Shqiperi, z.Meksi u nderua nga Kryetari i Bashkise se Tiranes me mirenjohjen e Kryeqytetit, Ministria e Sporteve, Arsimit dhe Rinise, Ministria e Shendetesise, Ministria e Jashtme, Kryetarja e Parlamentit, Kryeministri si dhe Presidenti i Republikes i cili e vleresoi me Titullin ”Mjeshter i Madh”, Nderi i Universitetit etj. Nderimet e shumta per z.Meksi kane qene dhe nga Qeveria e Kosoves me vleresimin nga Kryeministri Albin Kurti, Kryetari i Bashkise se Prishtines, Komiteti Olimpik i Shqiperise dhe i Kosoves, Drejtori i Pergjithshem i Policise se Shtetit, si dhe Shefi i Shtabit te Forcave te Armatosura te Republikes se Shqiperise, ashtu dhe Perfaqesite e Huaja te Akredituara ne Vend. Arkiduka Habsburg i Austrise dhe Princi i Hungarise i akordoi Urdhrin e “Trimerise” si urdhri me i larte ushtarak dhe civil. Komisioni i Gradave Ushtarake i akordon z.Meksi graden ushtarake “Kolonel” i Forcave te Armatosura te Republikes se Shqiperise. Marin Meksi prej mbi dy dekadash eshte Mason i Lire (Grada e 3), i njohur per promovimin e vlerave me te mira historike te ketij urdhri te lashte. '''English:''' Marin Meksi graduated from the Faculty of Law at the University of Tirana and completed postgraduate studies in International Law, Public Administration&Politics. He further pursued diplomatic studies at the Clingendael Institute – Netherlands Institute of International Relations and Security in Den Hague, and advanced his Diplomatic Studies at the Autonomous University of Mexico in Mexico City and in various military and law enforcement academies such as ILEA in Budapest, etc. Marin Meksi has served in the Albanian Foreign Service for more than twenty years, successfully representing the Republic of Albania in diplomatic missions in Budapest, Hungary, and in Bern, Switzerland, with accreditation to the Principality of Liechtenstein. He currently holds the diplomatic rank of "Counsellor" and serves within the Consular Directorate of the Ministry for Europe and Foreign Affairs of the Republic of Albania. Throughout his diplomatic career, he has received numerous distinctions and recognitions from the governments of partner countries in appreciation of his professional service. His most notable professional achievements include significant contributions to migration management, the fight against illegal trafficking, and the harmonization of Albanian legislation with the European Union Acquis as part of Albania’s National Strategies. Alongside his diplomatic responsibilities, he has contributed to public administration through his academic work as a lecturer at the Albanian School of Public Administration (ASPA). Mr. Meksi also serves as the Ministry’s Coordinator within the National Civil Emergencies Headquarters. In addition to his diplomatic career, Mr. Meksi is a researcher of History and Albanian Heraldry. His scholarly work originated from his extensive research into the history of the Meksi Family, one of the oldest and most distinguished Noble families in Europe. Through his studies, he has documented the family’s remarkable contribution to the formation of the Albanian state, the establishment of its earliest institutions, the drafting of first constitutional and independence documents, and the extraordinary contribution National Liberation Movement. Members of the Meksi family have also made significant contributions throughout Europe in politics, diplomacy, economics, jurisprudence, as well as in the fields of art, culture, and philanthropy. Marin Meksi is a Publicist, author and co-author of several scientific publications in the fields of diplomacy, finance and culturism. In the field of sports, Mr. Meksi has enjoyed a distinguished career spanning more than twenty-five years, making an outstanding contribution to the development of bodybuilding and fitness. He won the Albanian Junior Championship title in 2007 and subsequently became a finalist at the Balkan, Mediterranean, and European Championships held in Russia during 2007–2008. While serving as Consul at the Embassy of the Republic of Albania in Budapest, Mr. Meksi achieved remarkable success in competitive shooting, winning the Hungarian Military Firearms Championships for six consecutive years between, 2012 and 2018 and earning the title of Absolute Champion in this discipline. Throughout his sporting career, he has actively competed in strength sports, including powerlifting, armwrestling, strongman competitions, and combat sports, bringing numerous national and international trophies to Albania. The pinnacle of his competitive bodybuilding career came in 2021, when he won the title of Overall National and Nationwide Champion in Tirana. Later that year, he achieved international recognition by winning the prestigious " IFBB Diamond Cup" World Championship in Portugal in the Men’s Classic Bodybuilding (up to 180 cm) category. He also placed fourth in the Overall category, earning recognition as an IFBB Professional Bodybuilder. Following his historic achievement of bringing the IFBB Diamond Cup, World title to Albania, Mr. Meksi received numerous national distinctions and honors. He was recognized by the Mayor of Tirana with the Capital City’s Award of Appreciation and was further honored by the Ministry of Education, Sports and Youth, the Ministry of Health, Ministry of Foreign Affairs, the Speaker of Parliament, the Prime Minister, and the President of the Republic of Albania, who awarded him the prestigious state decoration “Grand Master” (Mjeshtër i Madh). He has also received honorary recognitions from university and other national institutions. His achievements have likewise been recognized by the Government of Kosovo, including distinctions from Prime Minister Albin Kurti, the Mayor of Prishtina, the Olympic Committees of Albania and Kosovo, the Director General of the Albanian State Police, the Chief of the General Staff of the Albanian Armed Forces, as well as by several accredited foreign diplomatic missions in Albania, such as US Embassy, EU Delegation etc. Archduke Habsburg of Austria and Prince of Hungary bestowed upon Mr. Meksi the Order of "Bravery", the highest military and civilian honor. The Military Ranks Commission of the Republic of Albania awarded Mr. Meksi the honorary military rank of "Colonel" of the Albanian Armed Force. For more than two decades, Marin Meksi has also been an active Freemason, (3-rd Degree) widely recognized for promoting the historical values, ethical principles, and cultural heritage of one of the world’s oldest fraternal orders. 0k8t5jq9q89nrerdn3276c8v3kr8m9y 1 405044 3028862 3023595 2026-08-31T20:22:58Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028862 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Carlo Levi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023594 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180220070855/http://blogs.bl.uk/european/2018/02/rainbow-sickness-beauty-and-despair-in-carlo-levis-christ-stopped-at-eboli.html për lidhjen http://blogs.bl.uk/european/2018/02/rainbow-sickness-beauty-and-despair-in-carlo-levis-christ-stopped-at-eboli.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 gusht 2026 20:20 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Carlo Levi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028861 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180606185935/http://carlolevifondazione.it/biografia/ për lidhjen http://carlolevifondazione.it/biografia/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 22:22 (CEST) 2msrd63uyz3a5q4q5nyc7x36h7l8wzo 0 405293 3028998 3027768 2026-09-01T08:37:53Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028998 wikitext text/x-wiki '''Fronti antifashist i grave në Kosovë''' ishte pjesë e organizimit [[Kundërfashizmi|antifashist]] dhe nacionalçlirimtar gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore,]] si dhe e përpjekjeve të pasluftës për përfshirjen e grave në jetën publike, politike, arsimore dhe shoqërore. Në Kosovë, kjo [[Lëvizja shoqërore|lëvizje]] u zhvillua në kushte të vështira politike, shoqërore dhe ekonomike. Përveç luftës kundër fashizmit, gratë u përballën edhe me varfërinë, normat patriarkale dhe sfidat politike të pasluftës. Fronti Antifashist i Grave, i formuar në vitin 1942 si organizatë e grave në kuadër të lëvizjes antifashiste [[Jugosllavia|jugosllave]], vazhdoi veprimtarinë edhe pas luftës. FAG gjatë luftës synonte mobilizimin e grave në përkrahje të Luftës Nacionalçlirimtare, ndihmën për partizanët, si dhe pas luftës përhapjen e shkrim-leximit, pjesëmarrjen e grave në rindërtimin e vendit dhe krijimin e një modeli të ri të gruas në shoqërinë socialiste. Në të njëjtën kohë, veprimtaria e saj mbeti e lidhur ngushtë me strukturat politike të kohës, prandaj trashëgimia e saj shihet si e dyfishtë, si hap drejt daljes publike të grave, por edhe si pjesë e propagandës dhe kontrollit politik të pushtetit të pasluftës.<ref>{{Cite web |last=Bassi |first=Luca Tesei Li |date=2026-01-12 |title=Women’s Anti-Fascist Front in Kosovo |url=https://dwp-balkan.org/womens-anti-fascist-front-in-kosovo/ |access-date=2026-08-13 |website=DWP-BALKAN |language=en-GB |archive-date=14 gusht 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814185339/https://dwp-balkan.org/womens-anti-fascist-front-in-kosovo/ |url-status=dead }}</ref> == Sfondi historik i lëvizjes == Gjatë Luftës së Dytë Botërore, [[Kosova në Luftën e Dytë Botërore|Kosova]] ishte një territor i përfshirë nga pushtimi, ndarjet politike dhe përplasjet ideologjike.<ref>{{Cite web |title=1944 {{!}} The Resolution of Bujan |url=http://www.albanianhistory.net/1944_Resolution-of-Bujan/ |access-date=2026-08-13 |website=www.albanianhistory.net|language=en}}</ref> Në skenën politike vepronin forca të ndryshme, një pjesë u bashkua me [[Lëvizja Nacionalçlirimtare e Kosovës (1941-1945)|Lëvizjen Nacionalçlirimtare]], ndërsa pjesë të tjera mbetën jashtë saj ose u pozicionuan ndryshe, për shkak të qëndrimeve ndaj [[Jugosllavia në Luftën e Dytë Botërore|Jugosllavisë]] dhe statusit politik të Kosovës. Në këtë kontekst, gratë filluan të përfshiheshin në veprimtari antifashiste në forma të ndryshme, kryesisht përmes veprimtarisë ilegale , ndihmës logjistike, strehimit të aktivistëve dhe informimit.<ref>{{Cite web |title=Antifascist Front of Women in Kosova |url=https://www.pykepresje.com/antifascist-front-of-women-kosova |access-date=2026-08-13 |website=Pykë-Presje |language=en}}</ref> Pozita e grave në Kosovë ishte e kufizuar nga normat patriarkale, niveli i ulët i arsimimit dhe varësia ekonomike. Për shumë gra, sidomos në mjediset rurale, dalja në jetën publike ishte e vështirë. Megjithatë, lufta dhe organizimi antifashist krijuan hapësira të reja veprimi. Gratë u angazhuan në mbledhjen e armëve, sigurimin e ushqimeve, materialit sanitar, strehimin e luftëtarëve të plagosur, mbajtjen e ilegalëve dhe informimin e popullsisë për qëllimet e Lëvizjes Nacionalçlirimtare.<ref>{{Cite web |title=Antifascist Front of Women in Kosova |url=https://www.pykepresje.com/antifascist-front-of-women-kosova |access-date=2026-08-13 |website=Pykë-Presje |language=en}}</ref> == Formimi dhe organizimi i lëvizjes == Fillimisht, qëllimi i tij kryesor ishte mobilizimi i grave për përkrahjen e Luftës Nacionalçlirimtare. Në Kosovë, FAG-u veproi në qendra si [[Prishtina]], [[Prizreni]], [[Gjakova]] dhe [[Peja]], ku gratë u përfshinë në mbledhjen e ndihmave për partizanët, shpërndarjen e materialit sanitar, strehimin e aktivistëve dhe bartjen e informatave. [[Skeda:Kosova në Luftën e Dytë Botërore.jpg|parapamje|Kosova në Luftën e Dytë Botërore.]] Pas vitit 1945, organizata e zgjeroi veprimtarinë nga detyrat e luftës drejt rindërtimit [[Socializmi|socialist]]. Ajo krijoi mekanizma organizativë, si sekretariate dhe këshilla, përmes të cilave koordinoheshin aktivitetet politike, arsimore dhe shoqërore. Në këtë periudhë, FAG-u synonte përfshirjen e grave në jetën politike, luftimin e analfabetizmit, hapjen e çerdheve për fëmijë dhe krijimin e kushteve që gratë të merrnin pjesë në punë dhe në jetën publike.<ref>{{Cite web |title=Kosovo2.0 |url=https://kosovotwopointzero.com/sq/home |access-date=2026-08-13 |website=Kosovo 2.0 |language=sq}}</ref> == Veprimtaria gjatë luftës == Gjatë Luftës së Dytë Botërore, gratë antifashiste në Kosovë vepruan në shumë forma. Disa u përfshinë në njësite ilegale, disa shërbyen si korriere, disa strehonin aktivistë dhe partizanë, ndërsa të tjera ndihmonin me ushqim, veshmbathje, barna dhe materiale sanitare. Përmes këtyre aktiviteteve, ato krijuan lidhje ndërmjet ushtrisë, territorit të çliruar dhe zonave të pushtuara. Në Gjakovë, pjesëmarrja e grave mori përmasa të dukshme. Demonstrata e grave në fund të tetorit 1943 u bë një nga ngjarjet më të rëndësishme të mobilizimit antifashist të grave në Kosovë. Ajo dëshmoi se gratë nuk ishin vetëm mbështetëse në prapavijë, por edhe pjesëmarrëse aktive në veprimet politike dhe publike të kohës.<ref>{{Cite web |title=Kosovo2.0 |url=https://kosovotwopointzero.com/sq/home |access-date=2026-08-13 |website=Kosovo 2.0 |language=sq}}</ref> == Gratë pjesëmarrëse dhe figurat e lëvizjes == Gratë pjesëmarrëse dhe figurat e lëvizjes Pjesëmarrja e grave në lëvizjen antifashiste në Kosovë përfshinte role të ndryshme politike, organizative dhe logjistike. Përveç figurave më të njohura, në aktivitetet e Frontit Antifashist të Grave dhe të Lëvizjes Nacionalçlirimtare morën pjesë edhe shumë gra të tjera në nivel lokal, të cilat kontribuan në organizimin e rrjeteve të ndihmës, shpërndarjen e informatave, aktivitetet arsimore dhe mobilizimin shoqëror gjatë luftës dhe periudhës së pasluftës. Në lëvizjen antifashiste të grave në Kosovë morën pjesë gra nga qytete, familje dhe shtresa të ndryshme shoqërore. Në mesin e tyre përmenden Sabrije Vokshi, Gjylije Hana, Fetije Hana, Hyrie Hana, Safete Nimani, Xhylshahe Pula, Shefkije Dobruna, Bademe Hoxha, Shirine Brovina, Nazmije Brovina, Mejreme Vokshi, Qazime Vokshi, Halise Muhaxhiri, Hedije Muhaxhiri, Hajrije Morina, Muzaqete Morina, Fehime Hima, Dyzene Hima, Elmaze Zajmi, Sanije Zherka, Halime Zherka, [[Vezire Deva]] dhe gra të tjera që u përfshinë në aktivitetet e lidhura me Lëvizjen Nacionalçlirimtare dhe organizimin e grave gjatë Luftës së Dytë Botërore.<ref>{{Cite web |title=Women’s Activism |url=https://oralhistorykosovo.org/research/women-activist/ |access-date=2026-08-13 |website=Oral History Kosovo|language=en}}</ref> Sabrije Vokshi ishte një nga figurat më të njohura të grave antifashiste në Kosovë. Ajo lidhej me organizimin e grave në Gjakovë dhe me strukturat e para të Frontit Antifashist të Grave. Në literaturën historike përmendet si pjesëmarrëse në aktivitetet organizative të periudhës së luftës dhe pasluftës. Safete Nimani u përfshi në veprimtarinë politike dhe kulturore të grave gjatë periudhës së pasluftës. Ajo lidhet me shtypin e grave dhe me aktivitetet që synonin organizimin dhe arsimimin e grave në kuadër të organizatave socialiste të kohës.<ref>{{Cite news |last=Dushi-Rogova |first=Raxhije |date=2015-02-12 |title=Femrat gjakovare që lanë gjurmë |language=en |work=Zëri |url=http://zeri.info/dosier/19534/femrat-gjakovare-qe-lane-gjurme/ |access-date=2026-08-13 |archive-date=29 tetor 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029140132/https://zeri.info/dosier/19534/femrat-gjakovare-qe-lane-gjurme/ |url-status=dead }}</ref> [[Vahide Hoxha]] ishte një figurë tjetër e lidhur me organizimin e grave dhe shtypin e pasluftës në Kosovë. Pas Luftës së Dytë Botërore, ajo u përfshi në veprimtari arsimore dhe publicistike. Në vitin 1949, kur Buletini i Frontit Antifashist të Grave u zhvillua në revistën ''Agimi'', Vahide Hoxha u bë kryeredaktore e saj. Revista trajtonte tema që lidhen me arsimimin, organizimin dhe pjesëmarrjen shoqërore të grave në Kosovën e pasluftës. Naxhije Begolli lidhet me fillimet e shtypit të grave në Kosovën e pas Luftës së Dytë Botërore. Numri i parë i Buletinit të Këshillit Krahinor të Frontit Antifashist të Grave për Kosovë e Metohi u botua në Prizren në vitin 1946, me Naxhije Begollin si kryeredaktore. Në këtë botim morën pjesë edhe Vahide Hoxha, Vehbije Barbullushi-Gjinali, Safete Nimani, Rahmije Dobroshi dhe Jovanka Ninković. Ky botim konsiderohet ndër publikimet e para për gratë në gjuhën shqipe në Kosovën e pasluftës. [[Ganimete Tërbeshi]] është një nga figurat më të njohura të grave antifashiste në Kosovë. Ajo u përfshi në aktivitetet ilegale të Lëvizjes Nacionalçlirimtare në moshë të re, fillimisht përmes bartjes së postës ilegale dhe mbajtjes së lidhjeve ndërmjet aktivistëve. Shtëpia e familjes së saj në Gjakovë u përdor si pikë takimi dhe strehimi për pjesëtarë të lëvizjes. Në vitin 1944, ajo u arrestua bashkë me Shefkije Tërbeshin, u burgos në Pejë dhe më pas u dërgua në kampin e Prishtinës. Më 28 gusht 1944, Ganimete Tërbeshi u ekzekutua në Gjakovë së bashku me nëntë pjesëtarë të tjerë të Lëvizjes Nacionalçlirimtare.<ref>{{Cite web |title=Kush ishte Ganimete Tërbeshi, gruaja që u vra në moshën 17 vjeçare? {{!}} Albanian Post |url=https://albanianpost.com/kush-ishte-ganimete-terbeshi-gruaja-qe-u-vra-ne-moshen-17-vjecare/ |access-date=2026-08-13 |website=albanianpost.com |language=sq}}</ref> == Veprimtaria pas luftës == Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, FAG-u në Kosovë u përqendrua në ndërtimin e rendit të ri socialist. Aktivitetet kryesore përfshinin mobilizimin e grave në rindërtimin e vendit, përfshirjen në jetën politike, luftimin e analfabetizmit dhe organizimin e kurseve praktike. Kurset e shkrim-leximit zhvilloheshin në lagje, qytete dhe fshatra, ndërsa mësueset shkonin edhe në shtëpitë e grave për t’i ndihmuar ato të mësonin leximin dhe shkrimin. Krahas kurseve të alfabetizimit, FAG-u organizonte kurse rrobaqepësie, amvisërie, tjerrjeje, kujdesi për fëmijë dhe aktivitete të tjera praktike. Këto veprimtari synonin ngritjen shoqërore të grave, por njëkohësisht shërbenin edhe për përhapjen e ideve politike të kohës.<ref>{{Cite web |title=Kosovo2.0 |url=https://kosovotwopointzero.com/sq/home |access-date=2026-08-13 |website=Kosovo 2.0 |language=sq}}</ref> == Shtypi: ''Buletini'' dhe ''Agimi'' == Shtypi i FAG-ut pati rol të rëndësishëm në përhapjen e ideve të organizatës. ''Buletini'' i FAG-ut u botua     në vitin 1946 në Prizren dhe më vonë, në vitin 1949, u zhvillua revista ''Agimi.'' Këto botime trajtonin çështje të arsimimit, shëndetit, punës, pjesëmarrjes politike dhe figurave të grave antifashiste. Ato shërbyen si mjet informimi për gratë që dinin shkrim-lexim, ndërsa për gratë analfabete organizoheshin edhe grupe leximi ku përmbajtja e artikujve lexohej dhe shpjegohej kolektivisht. Në këto botime u ndërtua edhe modeli publik i gruas së re socialiste: e arsimuar, punëtore, pjesëmarrëse në jetën publike dhe besnike ndaj idealeve antifashiste. Megjithatë, shtypi i FAG-ut nuk ishte vetëm hapësirë emancipimi; ai ishte edhe mjet politik, sepse përcillte linjën zyrtare të pushtetit dhe shpesh paraqiste politikat shtetërore si pjesë të përparimit shoqëror.<ref>{{Cite web |last=Bassi |first=Luca Tesei Li |date=2026-01-12 |title=Fronti antifashist i grave në Kosovë |url=https://dwp-balkan.org/sq/fronti-antifashist-i-grave-ne-kosove/ |access-date=2026-08-13 |website=DWP-BALKAN |language=sq |archive-date=13 gusht 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260813215230/https://dwp-balkan.org/sq/fronti-antifashist-i-grave-ne-kosove/ |url-status=dead }}</ref> == Fushata për heqjen e mbulesës == Një nga çështjet më të ndjeshme të veprimtarisë së FAG-ut në Kosovë ishte fushata për heqjen e mbulesës së grave myslimane, e njohur me emra të ndryshëm si ''çarçaf, peçe, ferexhe, terlik'' ose ''xharrë''. Në diskursin socialist të kohës, mbulesa shihej si pengesë për arsimimin dhe përfshirjen publike të grave. Për këtë arsye, fushata për heqjen e saj u lidh me projektin e modernizimit socialist. Fushata nuk u zhvillua pa kundërshtime. Disa gra e kundërshtuan për arsye fetare, familjare ose personale; disa ishin nën kontrollin e burrave të familjes; ndërsa të tjera, edhe pasi e kishin hequr mbulesën, e vendosnin përsëri. Kishte edhe arsye praktike e ekonomike: për gra të varfra, çarçafi mund të shërbente edhe si veshje mbrojtëse ose si mantel i përditshëm. Në vitin 1951 u miratua ligji që ndalonte mbulesën e plotë të fytyrës. Në këtë mënyrë, një fushatë që fillimisht paraqitej si bindje dhe emancipim u shndërrua edhe në masë shtetërore detyruese. Për këtë arsye, kjo pjesë e historisë së FAG-ut mbetet ndër më të debatueshmet: ajo mund të shihet si përpjekje për ta nxjerrë gruan nga izolimi shoqëror, por edhe si politikë shtetërore që u ushtrua me presion mbi komunitetet tradicionale dhe fetare.<ref>{{Cite journal |last=Bakija |first=Drita |date=1977 |title=Gratë e Kosoves ne lëvizjen revolucionare me 1937—1941 |url=https://albanica.al/revista_kosova/article/view/5173 |journal=KOSOVA |language=sq |issue=6 |pages=97–109 |doi=10.62609/ks.vi6.5173 |issn=3006-4031}}</ref> == Shuarja e lëvizjes == Fronti Antifashist i Grave u shpërbë në vitin 1953. Shuarja e organizatës u arsyetua nga autoritetet jugosllave me argumentin se një organizatë e veçantë e grave nuk ishte më e nevojshme dhe se çështjet e grave mund të trajtoheshin përmes organizatave të përgjithshme politike dhe shoqërore. Pas shpërbërjes së Frontit Antifashist të Grave, një pjesë e aktiviteteve që lidhen me organizimin e grave u transferuan në organizata dhe struktura të tjera të sistemit socialist jugosllav. Megjithatë, roli dhe autonomia e organizimit të grave u reduktuan krahasuar me periudhën e pasluftës. Lëvizja e grave antifashiste konsiderohet një nga format e para të organizimit masiv të grave në Kosovë gjatë shekullit të njëzetë. Gratë e përfshira në këtë lëvizje morën pjesë në aktivitete të ndryshme gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe periudhës së pasluftës, përfshirë ndihmën për të plagosurit, shpërndarjen e materialeve ilegale, organizimin lokal dhe fushatat për shkrim-lexim dhe arsimim. Në historiografinë dhe kujtesën publike në Kosovë, lëvizja e grave antifashiste ka marrë më pak vëmendje krahasuar me zhvillime të tjera historike dhe politike të shekullit të njëzetë. Megjithatë, studimet mbi pjesëmarrjen e grave në lëvizjen antifashiste kanë kontribuar në zgjerimin e hulumtimeve mbi historinë shoqërore dhe politike të grave në Kosovë dhe në [[Jugosllavia Federale Demokratike|ish-Jugosllavi]].<ref>{{Cite web |title=Historia e humbur e grave anti-fashiste në Kosovë - Podcast me Blerta Haziraj |url=https://www.spreaker.com/episode/historia-e-humbur-e-grave-anti-fashiste-ne-kosove-podcast-me-blerta-haziraj--52194498 |access-date=2026-08-13 |website=Spreaker |language=en-US}}</ref> == Shiko edhe == * [[Këshilli Antifashist për Çlirimin Kombëtar të Kosovës]] * [[Kosova në Luftën e Dytë Botërore]] * [[Ganimete Tërbeshi]] * [[Vahide Hoxha]] * [[Vezire Deva]] == Referime == <references /> [[Kategoria:Kosova në Luftën e Dytë Botërore]] m96ilnvsmopbgqb7s8sibuk51xuz83y 0 405372 3028797 3027279 2026-08-31T14:32:13Z NotEnisi2011 169472 Fshirja e plote 3028797 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3028798 3028797 2026-08-31T14:34:53Z NotEnisi2011 169472 /* */ Rregullim 3028798 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Kategoria e Parë 2026–27}} {{Infobox football league season |image= |competition=[[Kategoria e Parë]] |season=2026–27 |winners= |promoted= |relegated= |matches= |total goals= |league topscorer= |biggest home win= |biggest away win= |highest scoring= |longest wins= |longest unbeaten= |longest winless= |longest losses= |highest attendance= |lowest attendance= |average attendance= |prevseason=[[Kategoria e Parë 2025-26|2025–26]] |nextseason=2027–28}} '''[[Kategoria e Parë]] 2026–27''' është sezoni i 79-të zyrtar i nivelit të dytë të futbollit shqiptar që nga themelimi i tij. Sezoni do të fillojë më 5 shtator 2026 dhe do të përfundojë më 2 maj 2027. Janë 12 ekipe që garojnë këtë sezon. Ekipet fituese dhe të dytat do të ngjiten në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027–28]], së bashku me fituesit e ndeshjeve eliminatore. Humbësi i finales së play-off-eve për ngjitje do të luajë një ndeshje play-off për ngjitje kundër ekipit të renditur të 9-të të Kategorisë Superiore 2026–27 . ==Ndryshime nga sezoni i kaluar== ====Nga Kategoria e Parë==== '''Ngjitur në [[Kategoria Superiore]]:''' * [[KF Laçi|Laçi]] * [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] '''Rënë në [[Kategoria e Dytë]]:''' * [[FK Apolonia Fier|Apolonia]] * [[AS Luftëtari|Luftëtari]] * [[KF Lushnja|Lushnja]] ====Në Kategoria e Parë==== '''Rënë nga [[Kategoria Superiore]]:''' * [[KF Bylis|Bylis]] * [[Flamurtari FC|Flamurtari]] '''Ngjitur nga [[Kategoria e Dytë]]:''' * [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] * [[KF Oriku|Oriku]] * [[KF Sopoti|Sopoti]] ==Vendndodhjet== {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Skuadrat e Kategorisë së Parë|places= {{location map~ |Albania |lat=41.1845 |long=19.5628 |label=<small>[[KF Besa Kavajë|Besa]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.7861 |long=19.6461 |label=<small>[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6089 |long=20.0063 |label=<small>[[KF Burreli|Burreli]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.5964 |long=19.7383 |label=<small>[[KF Bylis|Bylis]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.46667 |long=19.48972 |label=<small>[[Flamurtari FC|Flamurtari]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.4776 |long=19.7205 |label=<small>[[KF Iliria|Iliria]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.512111|long=19.786728|label=<small>[[KS Kastrioti|Kastrioti]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6849 |long=20.4292 |label=<small>[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=42.078889 |long=20.420278 |label=<small>[[FK Kukësi|Kukësi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.32528|long=19.47139|label=<small>[[KF Oriku|Oriku]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.9025 |long=20.6525 |label=<small>[[KF Pogradeci|Pogradeci]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=41.183333|long=20.316667|label=<small>[[KF Sopoti|Sopoti]]</small> |position=top}} }} ===Stadiumet=== {| class="wikitable sortable" |- ! Team !! Location !! Stadium !! Capacity |- | [[KF Besa Kavajë|Besa]] || [[Kavajë]] || || |- | [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] || [[Lezhë]] || [[Brian Filipi Stadium]] || 5,000 |- | [[KF Burreli|Burreli]] || [[Burrel]] || [[Stadiumi Liri Ballabani]] || 3,000 |- | [[KF Bylis|Bylis]] || [[Ballsh]] || [[Stadiumi Adush Muça]] || 2,464 |- | [[Flamurtari FC|Flamurtari]] || [[Vlorë]] || [[Stadiumi Flamurtari]] || 9,500 |- | [[KF Iliria|Iliria]] || [[Fushë-Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] || 1,000 |- | [[KS Kastrioti|Kastrioti]] || [[Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] || 1,000 |- | [[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] || [[Peshkopi]] || [[Stadiumi Korabi]] || 6,000 |- | [[FK Kukësi|Kukësi]] || [[Kukës]] || [[Stadiumi Zeqir Ymeri|Kukës Arena]] || 6,322 |- | [[KF Oriku|Oriku]] || [[Orikum]] || Stadiumi Orikumit || 2,000 |- | [[KF Pogradeci|Pogradeci]] || [[Pogradec]] || [[Stadiumi "Gjorgji Kyçyku"|Stadiumi Gjorgji Kyçyku]] || 10,700 |- | [[KF Sopoti|Sopoti]] || [[Librazhd]] || [[Stadiumi Sopoti]] || 3,000 |- |} ==Renditja== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] <!--Update team positions here--> |team1=BES |team2=BSL |team3=BUR |team4=BYL |team5=FLA |team6=ILI |team7=KAS |team8=KOR |team9=KUK |team10=ORI |team11=POG |team12=SOP <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=pro |result2=pro |result3=playoff |result4=playoff |result5=playoff |result6=playoff |result9=RPO |result10=RPO |result11=REL |result12=REL <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=future|start_date=5 September 2026 |win_BES=0 |draw_BES=0 |loss_BES=0 |gf_BES=0 |ga_BES=0 <!-- Besa --> |win_BSL=0 |draw_BSL=0 |loss_BSL=0 |gf_BSL=0 |ga_BSL=0 <!-- Besëlidhja --> |win_BUR=0 |draw_BUR=0 |loss_BUR=0 |gf_BUR=0 |ga_BUR=0 <!-- Burreli --> |win_BYL=0 |draw_BYL=0 |loss_BYL=0 |gf_BYL=0 |ga_BYL=0 <!-- Bylis --> |win_FLA=0 |draw_FLA=0 |loss_FLA=0 |gf_FLA=0 |ga_FLA=0 <!-- Flamurtari --> |win_ILI=0 |draw_ILI=0 |loss_ILI=0 |gf_ILI=0 |ga_ILI=0 <!-- Iliria --> |win_KAS=0 |draw_KAS=0 |loss_KAS=0 |gf_KAS=0 |ga_KAS=0 <!-- Kastrioti --> |win_KOR=0 |draw_KOR=0 |loss_KOR=0 |gf_KOR=0 |ga_KOR=0 <!-- Korabi --> |win_KUK=0 |draw_KUK=0 |loss_KUK=0 |gf_KUK=0 |ga_KUK=0 <!-- Kukësi --> |win_ORI=0 |draw_ORI=0 |loss_ORI=0 |gf_ORI=0 |ga_ORI=0 <!-- Oriku --> |win_POG=0 |draw_POG=0 |loss_POG=0 |gf_POG=0 |ga_POG=0 <!-- Pogradeci --> |win_SOP=0 |draw_SOP=0 |loss_SOP=0 |gf_SOP=0 |ga_SOP=0 <!-- Sopoti --> <!--Status--> |status_text_X=Ka garantuar play-off. |status_text_Y=Mund të garantojë maksimalisht play-out. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikët; 2) Pikët në përballje direkte; 3) Golaverazhi në përballje direkte; 4) Golat e shënuar në përballje direkte; 5) Golaverazhi; 6) Golat e shënuar; 7) Short. <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=PR |col_pro=green1 |text_pro=Ngjitje në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027-28]] |col_playoff=green3 |text_playoff=Play-off për [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027-28]] |col_RPO=red3 |text_RPO=Play-out për [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2027-28]] |col_REL=red1 |text_REL=Rënie në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2027-28]] }}</onlyinclude> ===Rezultatet=== ===Java 1–22=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] | update = future | start_date = 5 September 2026 | a_note = yes | matches_style = FBR | team1= BES | team2= BSL | team3= BUR | team4= BYL | team5= FLA | team6= ILI | team7= KAS | team8= KOR | team9= KUK | team10= ORI | team11= POG | team12= SOP |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] | match_BES_BSL = | match_BES_BUR = | match_BES_BYL = | match_BES_FLA = | match_BES_ILI = | match_BES_KAS = | match_BES_KOR = | match_BES_KUK = | match_BES_ORI = | match_BES_POG = | match_BES_SOP = | match_BSL_BES = | match_BSL_BUR = | match_BSL_BYL = | match_BSL_FLA = | match_BSL_ILI = | match_BSL_KAS = | match_BSL_KOR = | match_BSL_KUK = | match_BSL_ORI = | match_BSL_POG = | match_BSL_SOP = | match_BUR_BES = | match_BUR_BSL = | match_BUR_BYL = | match_BUR_FLA = | match_BUR_ILI = | match_BUR_KAS = | match_BUR_KOR = | match_BUR_KUK = | match_BUR_ORI = | match_BUR_POG = | match_BUR_SOP = | match_BYL_BES = | match_BYL_BSL = | match_BYL_BUR = | match_BYL_FLA = | match_BYL_ILI = | match_BYL_KAS = | match_BYL_KOR = | match_BYL_KUK = | match_BYL_ORI = | match_BYL_POG = | match_BYL_SOP = | match_FLA_BES = | match_FLA_BSL = | match_FLA_BUR = | match_FLA_BYL = | match_FLA_ILI = | match_FLA_KAS = | match_FLA_KOR = | match_FLA_KUK = | match_FLA_ORI = | match_FLA_POG = | match_FLA_SOP = | match_ILI_BES = | match_ILI_BSL = | match_ILI_BUR = | match_ILI_BYL = | match_ILI_FLA = | match_ILI_KAS = | match_ILI_KOR = | match_ILI_KUK = | match_ILI_ORI = | match_ILI_POG = | match_ILI_SOP = | match_KAS_BES = | match_KAS_BSL = | match_KAS_BUR = | match_KAS_BYL = | match_KAS_FLA = | match_KAS_ILI = | match_KAS_KOR = | match_KAS_KUK = | match_KAS_ORI = | match_KAS_POG = | match_KAS_SOP = | match_KOR_BES = | match_KOR_BSL = | match_KOR_BUR = | match_KOR_BYL = | match_KOR_FLA = | match_KOR_ILI = | match_KOR_KAS = | match_KOR_KUK = | match_KOR_ORI = | match_KOR_POG = | match_KOR_SOP = | match_KUK_BES = | match_KUK_BSL = | match_KUK_BUR = | match_KUK_BYL = | match_KUK_FLA = | match_KUK_ILI = | match_KUK_KAS = | match_KUK_KOR = | match_KUK_ORI = | match_KUK_POG = | match_KUK_SOP = | match_ORI_BES = | match_ORI_BSL = | match_ORI_BUR = | match_ORI_BYL = | match_ORI_FLA = | match_ORI_ILI = | match_ORI_KAS = | match_ORI_KOR = | match_ORI_KUK = | match_ORI_POG = | match_ORI_SOP = | match_POG_BES = | match_POG_BSL = | match_POG_BUR = | match_POG_BYL = | match_POG_FLA = | match_POG_ILI = | match_POG_KAS = | match_POG_KOR = | match_POG_KUK = | match_POG_ORI = | match_POG_SOP = | match_SOP_BES = | match_SOP_BSL = | match_SOP_BUR = | match_SOP_BYL = | match_SOP_FLA = | match_SOP_ILI = | match_SOP_KAS = | match_SOP_KOR = | match_SOP_KUK = | match_SOP_POG = | match_SOP_ORI = }} ===Java 23–33=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] | update = future | start_date = 2027 | a_note = yes | matches_style = FBR | team1= BES | team2= BSL | team3= BUR | team4= BYL | team5= FLA | team6= ILI | team7= KAS | team8= KOR | team9= KUK | team10= ORI | team11= POG | team12= SOP |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] | match_BES_BSL = | match_BES_BUR = | match_BES_BYL = | match_BES_FLA = | match_BES_ILI = | match_BES_KAS = | match_BES_KOR = | match_BES_KUK = | match_BES_ORI = | match_BES_POG = | match_BES_SOP = | match_BSL_BES = | match_BSL_BUR = | match_BSL_BYL = | match_BSL_FLA = | match_BSL_ILI = | match_BSL_KAS = | match_BSL_KOR = | match_BSL_KUK = | match_BSL_ORI = | match_BSL_POG = | match_BSL_SOP = | match_BUR_BES = | match_BUR_BSL = | match_BUR_BYL = | match_BUR_FLA = | match_BUR_ILI = | match_BUR_KAS = | match_BUR_KOR = | match_BUR_KUK = | match_BUR_ORI = | match_BUR_POG = | match_BUR_SOP = | match_BYL_BES = | match_BYL_BSL = | match_BYL_BUR = | match_BYL_FLA = | match_BYL_ILI = | match_BYL_KAS = | match_BYL_KOR = | match_BYL_KUK = | match_BYL_ORI = | match_BYL_POG = | match_BYL_SOP = | match_FLA_BES = | match_FLA_BSL = | match_FLA_BUR = | match_FLA_BYL = | match_FLA_ILI = | match_FLA_KAS = | match_FLA_KOR = | match_FLA_KUK = | match_FLA_ORI = | match_FLA_POG = | match_FLA_SOP = | match_ILI_BES = | match_ILI_BSL = | match_ILI_BUR = | match_ILI_BYL = | match_ILI_FLA = | match_ILI_KAS = | match_ILI_KOR = | match_ILI_KUK = | match_ILI_ORI = | match_ILI_POG = | match_ILI_SOP = | match_KAS_BES = | match_KAS_BSL = | match_KAS_BUR = | match_KAS_BYL = | match_KAS_FLA = | match_KAS_ILI = | match_KAS_KOR = | match_KAS_KUK = | match_KAS_ORI = | match_KAS_POG = | match_KAS_SOP = | match_KOR_BES = | match_KOR_BSL = | match_KOR_BUR = | match_KOR_BYL = | match_KOR_FLA = | match_KOR_ILI = | match_KOR_KAS = | match_KOR_KUK = | match_KOR_ORI = | match_KOR_POG = | match_KOR_SOP = | match_KUK_BES = | match_KUK_BSL = | match_KUK_BUR = | match_KUK_BYL = | match_KUK_FLA = | match_KUK_ILI = | match_KUK_KAS = | match_KUK_KOR = | match_KUK_ORI = | match_KUK_POG = | match_KUK_SOP = | match_ORI_BES = | match_ORI_BSL = | match_ORI_BUR = | match_ORI_BYL = | match_ORI_FLA = | match_ORI_ILI = | match_ORI_KAS = | match_ORI_KOR = | match_ORI_KUK = | match_ORI_POG = | match_ORI_SOP = | match_POG_BES = | match_POG_BSL = | match_POG_BUR = | match_POG_BYL = | match_POG_FLA = | match_POG_ILI = | match_POG_KAS = | match_POG_KOR = | match_POG_KUK = | match_POG_ORI = | match_POG_SOP = | match_SOP_BES = | match_SOP_BSL = | match_SOP_BUR = | match_SOP_BYL = | match_SOP_FLA = | match_SOP_ILI = | match_SOP_KAS = | match_SOP_KOR = | match_SOP_KUK = | match_SOP_POG = | match_SOP_ORI = }} cw5k2osv7s7dwj870gh60e3eo0qpe7j 3028800 3028798 2026-08-31T14:37:06Z NotEnisi2011 169472 /* Renditja */ 3028800 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Kategoria e Parë 2026–27}} {{Infobox football league season |image= |competition=[[Kategoria e Parë]] |season=2026–27 |winners= |promoted= |relegated= |matches= |total goals= |league topscorer= |biggest home win= |biggest away win= |highest scoring= |longest wins= |longest unbeaten= |longest winless= |longest losses= |highest attendance= |lowest attendance= |average attendance= |prevseason=[[Kategoria e Parë 2025-26|2025–26]] |nextseason=2027–28}} '''[[Kategoria e Parë]] 2026–27''' është sezoni i 79-të zyrtar i nivelit të dytë të futbollit shqiptar që nga themelimi i tij. Sezoni do të fillojë më 5 shtator 2026 dhe do të përfundojë më 2 maj 2027. Janë 12 ekipe që garojnë këtë sezon. Ekipet fituese dhe të dytat do të ngjiten në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027–28]], së bashku me fituesit e ndeshjeve eliminatore. Humbësi i finales së play-off-eve për ngjitje do të luajë një ndeshje play-off për ngjitje kundër ekipit të renditur të 9-të të Kategorisë Superiore 2026–27 . ==Ndryshime nga sezoni i kaluar== ====Nga Kategoria e Parë==== '''Ngjitur në [[Kategoria Superiore]]:''' * [[KF Laçi|Laçi]] * [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] '''Rënë në [[Kategoria e Dytë]]:''' * [[FK Apolonia Fier|Apolonia]] * [[AS Luftëtari|Luftëtari]] * [[KF Lushnja|Lushnja]] ====Në Kategoria e Parë==== '''Rënë nga [[Kategoria Superiore]]:''' * [[KF Bylis|Bylis]] * [[Flamurtari FC|Flamurtari]] '''Ngjitur nga [[Kategoria e Dytë]]:''' * [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] * [[KF Oriku|Oriku]] * [[KF Sopoti|Sopoti]] ==Vendndodhjet== {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Skuadrat e Kategorisë së Parë|places= {{location map~ |Albania |lat=41.1845 |long=19.5628 |label=<small>[[KF Besa Kavajë|Besa]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.7861 |long=19.6461 |label=<small>[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6089 |long=20.0063 |label=<small>[[KF Burreli|Burreli]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.5964 |long=19.7383 |label=<small>[[KF Bylis|Bylis]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.46667 |long=19.48972 |label=<small>[[Flamurtari FC|Flamurtari]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.4776 |long=19.7205 |label=<small>[[KF Iliria|Iliria]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.512111|long=19.786728|label=<small>[[KS Kastrioti|Kastrioti]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6849 |long=20.4292 |label=<small>[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=42.078889 |long=20.420278 |label=<small>[[FK Kukësi|Kukësi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.32528|long=19.47139|label=<small>[[KF Oriku|Oriku]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.9025 |long=20.6525 |label=<small>[[KF Pogradeci|Pogradeci]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=41.183333|long=20.316667|label=<small>[[KF Sopoti|Sopoti]]</small> |position=top}} }} ===Stadiumet=== {| class="wikitable sortable" |- ! Team !! Location !! Stadium !! Capacity |- | [[KF Besa Kavajë|Besa]] || [[Kavajë]] || || |- | [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] || [[Lezhë]] || [[Brian Filipi Stadium]] || 5,000 |- | [[KF Burreli|Burreli]] || [[Burrel]] || [[Stadiumi Liri Ballabani]] || 3,000 |- | [[KF Bylis|Bylis]] || [[Ballsh]] || [[Stadiumi Adush Muça]] || 2,464 |- | [[Flamurtari FC|Flamurtari]] || [[Vlorë]] || [[Stadiumi Flamurtari]] || 9,500 |- | [[KF Iliria|Iliria]] || [[Fushë-Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] || 1,000 |- | [[KS Kastrioti|Kastrioti]] || [[Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] || 1,000 |- | [[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] || [[Peshkopi]] || [[Stadiumi Korabi]] || 6,000 |- | [[FK Kukësi|Kukësi]] || [[Kukës]] || [[Stadiumi Zeqir Ymeri|Kukës Arena]] || 6,322 |- | [[KF Oriku|Oriku]] || [[Orikum]] || Stadiumi Orikumit || 2,000 |- | [[KF Pogradeci|Pogradeci]] || [[Pogradec]] || [[Stadiumi "Gjorgji Kyçyku"|Stadiumi Gjorgji Kyçyku]] || 10,700 |- | [[KF Sopoti|Sopoti]] || [[Librazhd]] || [[Stadiumi Sopoti]] || 3,000 |- |} ==Renditja== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] <!--Update team positions here--> |team1=BES |team2=BSL |team3=BUR |team4=BYL |team5=FLA |team6=ILI |team7=KAS |team8=KOR |team9=KUK |team10=ORI |team11=POG |team12=SOP <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=pro |result2=pro |result3=playoff |result4=playoff |result5=playoff |result6=playoff |result9=RPO |result10=RPO |result11=REL |result12=REL <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=future|start_date=5 shtator 2026 |win_BES=0 |draw_BES=0 |loss_BES=0 |gf_BES=0 |ga_BES=0 <!-- Besa --> |win_BSL=0 |draw_BSL=0 |loss_BSL=0 |gf_BSL=0 |ga_BSL=0 <!-- Besëlidhja --> |win_BUR=0 |draw_BUR=0 |loss_BUR=0 |gf_BUR=0 |ga_BUR=0 <!-- Burreli --> |win_BYL=0 |draw_BYL=0 |loss_BYL=0 |gf_BYL=0 |ga_BYL=0 <!-- Bylis --> |win_FLA=0 |draw_FLA=0 |loss_FLA=0 |gf_FLA=0 |ga_FLA=0 <!-- Flamurtari --> |win_ILI=0 |draw_ILI=0 |loss_ILI=0 |gf_ILI=0 |ga_ILI=0 <!-- Iliria --> |win_KAS=0 |draw_KAS=0 |loss_KAS=0 |gf_KAS=0 |ga_KAS=0 <!-- Kastrioti --> |win_KOR=0 |draw_KOR=0 |loss_KOR=0 |gf_KOR=0 |ga_KOR=0 <!-- Korabi --> |win_KUK=0 |draw_KUK=0 |loss_KUK=0 |gf_KUK=0 |ga_KUK=0 <!-- Kukësi --> |win_ORI=0 |draw_ORI=0 |loss_ORI=0 |gf_ORI=0 |ga_ORI=0 <!-- Oriku --> |win_POG=0 |draw_POG=0 |loss_POG=0 |gf_POG=0 |ga_POG=0 <!-- Pogradeci --> |win_SOP=0 |draw_SOP=0 |loss_SOP=0 |gf_SOP=0 |ga_SOP=0 <!-- Sopoti --> <!--Status--> |status_text_X=Ka garantuar play-off. |status_text_Y=Mund të garantojë maksimalisht play-out. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikët; 2) Pikët në përballje direkte; 3) Golaverazhi në përballje direkte; 4) Golat e shënuar në përballje direkte; 5) Golaverazhi; 6) Golat e shënuar; 7) Short. <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=PR |col_pro=green1 |text_pro=Ngjitje në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027-28]] |col_playoff=green3 |text_playoff=Play-off për [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027-28]] |col_RPO=red3 |text_RPO=Play-out për [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2027-28]] |col_REL=red1 |text_REL=Rënie në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2027-28]] }}</onlyinclude> ===Rezultatet=== ===Java 1–22=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] | update = future | start_date = 5 shtator 2026 | a_note = yes | matches_style = FBR | team1= BES | team2= BSL | team3= BUR | team4= BYL | team5= FLA | team6= ILI | team7= KAS | team8= KOR | team9= KUK | team10= ORI | team11= POG | team12= SOP |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] | match_BES_BSL = | match_BES_BUR = | match_BES_BYL = | match_BES_FLA = | match_BES_ILI = | match_BES_KAS = | match_BES_KOR = | match_BES_KUK = | match_BES_ORI = | match_BES_POG = | match_BES_SOP = | match_BSL_BES = | match_BSL_BUR = | match_BSL_BYL = | match_BSL_FLA = | match_BSL_ILI = | match_BSL_KAS = | match_BSL_KOR = | match_BSL_KUK = | match_BSL_ORI = | match_BSL_POG = | match_BSL_SOP = | match_BUR_BES = | match_BUR_BSL = | match_BUR_BYL = | match_BUR_FLA = | match_BUR_ILI = | match_BUR_KAS = | match_BUR_KOR = | match_BUR_KUK = | match_BUR_ORI = | match_BUR_POG = | match_BUR_SOP = | match_BYL_BES = | match_BYL_BSL = | match_BYL_BUR = | match_BYL_FLA = | match_BYL_ILI = | match_BYL_KAS = | match_BYL_KOR = | match_BYL_KUK = | match_BYL_ORI = | match_BYL_POG = | match_BYL_SOP = | match_FLA_BES = | match_FLA_BSL = | match_FLA_BUR = | match_FLA_BYL = | match_FLA_ILI = | match_FLA_KAS = | match_FLA_KOR = | match_FLA_KUK = | match_FLA_ORI = | match_FLA_POG = | match_FLA_SOP = | match_ILI_BES = | match_ILI_BSL = | match_ILI_BUR = | match_ILI_BYL = | match_ILI_FLA = | match_ILI_KAS = | match_ILI_KOR = | match_ILI_KUK = | match_ILI_ORI = | match_ILI_POG = | match_ILI_SOP = | match_KAS_BES = | match_KAS_BSL = | match_KAS_BUR = | match_KAS_BYL = | match_KAS_FLA = | match_KAS_ILI = | match_KAS_KOR = | match_KAS_KUK = | match_KAS_ORI = | match_KAS_POG = | match_KAS_SOP = | match_KOR_BES = | match_KOR_BSL = | match_KOR_BUR = | match_KOR_BYL = | match_KOR_FLA = | match_KOR_ILI = | match_KOR_KAS = | match_KOR_KUK = | match_KOR_ORI = | match_KOR_POG = | match_KOR_SOP = | match_KUK_BES = | match_KUK_BSL = | match_KUK_BUR = | match_KUK_BYL = | match_KUK_FLA = | match_KUK_ILI = | match_KUK_KAS = | match_KUK_KOR = | match_KUK_ORI = | match_KUK_POG = | match_KUK_SOP = | match_ORI_BES = | match_ORI_BSL = | match_ORI_BUR = | match_ORI_BYL = | match_ORI_FLA = | match_ORI_ILI = | match_ORI_KAS = | match_ORI_KOR = | match_ORI_KUK = | match_ORI_POG = | match_ORI_SOP = | match_POG_BES = | match_POG_BSL = | match_POG_BUR = | match_POG_BYL = | match_POG_FLA = | match_POG_ILI = | match_POG_KAS = | match_POG_KOR = | match_POG_KUK = | match_POG_ORI = | match_POG_SOP = | match_SOP_BES = | match_SOP_BSL = | match_SOP_BUR = | match_SOP_BYL = | match_SOP_FLA = | match_SOP_ILI = | match_SOP_KAS = | match_SOP_KOR = | match_SOP_KUK = | match_SOP_POG = | match_SOP_ORI = }} ===Java 23–33=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] | update = future | start_date = 2027 | a_note = yes | matches_style = FBR | team1= BES | team2= BSL | team3= BUR | team4= BYL | team5= FLA | team6= ILI | team7= KAS | team8= KOR | team9= KUK | team10= ORI | team11= POG | team12= SOP |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] | match_BES_BSL = | match_BES_BUR = | match_BES_BYL = | match_BES_FLA = | match_BES_ILI = | match_BES_KAS = | match_BES_KOR = | match_BES_KUK = | match_BES_ORI = | match_BES_POG = | match_BES_SOP = | match_BSL_BES = | match_BSL_BUR = | match_BSL_BYL = | match_BSL_FLA = | match_BSL_ILI = | match_BSL_KAS = | match_BSL_KOR = | match_BSL_KUK = | match_BSL_ORI = | match_BSL_POG = | match_BSL_SOP = | match_BUR_BES = | match_BUR_BSL = | match_BUR_BYL = | match_BUR_FLA = | match_BUR_ILI = | match_BUR_KAS = | match_BUR_KOR = | match_BUR_KUK = | match_BUR_ORI = | match_BUR_POG = | match_BUR_SOP = | match_BYL_BES = | match_BYL_BSL = | match_BYL_BUR = | match_BYL_FLA = | match_BYL_ILI = | match_BYL_KAS = | match_BYL_KOR = | match_BYL_KUK = | match_BYL_ORI = | match_BYL_POG = | match_BYL_SOP = | match_FLA_BES = | match_FLA_BSL = | match_FLA_BUR = | match_FLA_BYL = | match_FLA_ILI = | match_FLA_KAS = | match_FLA_KOR = | match_FLA_KUK = | match_FLA_ORI = | match_FLA_POG = | match_FLA_SOP = | match_ILI_BES = | match_ILI_BSL = | match_ILI_BUR = | match_ILI_BYL = | match_ILI_FLA = | match_ILI_KAS = | match_ILI_KOR = | match_ILI_KUK = | match_ILI_ORI = | match_ILI_POG = | match_ILI_SOP = | match_KAS_BES = | match_KAS_BSL = | match_KAS_BUR = | match_KAS_BYL = | match_KAS_FLA = | match_KAS_ILI = | match_KAS_KOR = | match_KAS_KUK = | match_KAS_ORI = | match_KAS_POG = | match_KAS_SOP = | match_KOR_BES = | match_KOR_BSL = | match_KOR_BUR = | match_KOR_BYL = | match_KOR_FLA = | match_KOR_ILI = | match_KOR_KAS = | match_KOR_KUK = | match_KOR_ORI = | match_KOR_POG = | match_KOR_SOP = | match_KUK_BES = | match_KUK_BSL = | match_KUK_BUR = | match_KUK_BYL = | match_KUK_FLA = | match_KUK_ILI = | match_KUK_KAS = | match_KUK_KOR = | match_KUK_ORI = | match_KUK_POG = | match_KUK_SOP = | match_ORI_BES = | match_ORI_BSL = | match_ORI_BUR = | match_ORI_BYL = | match_ORI_FLA = | match_ORI_ILI = | match_ORI_KAS = | match_ORI_KOR = | match_ORI_KUK = | match_ORI_POG = | match_ORI_SOP = | match_POG_BES = | match_POG_BSL = | match_POG_BUR = | match_POG_BYL = | match_POG_FLA = | match_POG_ILI = | match_POG_KAS = | match_POG_KOR = | match_POG_KUK = | match_POG_ORI = | match_POG_SOP = | match_SOP_BES = | match_SOP_BSL = | match_SOP_BUR = | match_SOP_BYL = | match_SOP_FLA = | match_SOP_ILI = | match_SOP_KAS = | match_SOP_KOR = | match_SOP_KUK = | match_SOP_POG = | match_SOP_ORI = }} 9wr7ub6kb1aj0jsx4iv82tgngh8smth 3028801 3028800 2026-08-31T14:37:46Z NotEnisi2011 169472 NotEnisi2011 zhvendosi faqen [[Kategoria e Parë 2026–27]] te [[Kategoria e Parë 2026/27]] 3028800 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Kategoria e Parë 2026–27}} {{Infobox football league season |image= |competition=[[Kategoria e Parë]] |season=2026–27 |winners= |promoted= |relegated= |matches= |total goals= |league topscorer= |biggest home win= |biggest away win= |highest scoring= |longest wins= |longest unbeaten= |longest winless= |longest losses= |highest attendance= |lowest attendance= |average attendance= |prevseason=[[Kategoria e Parë 2025-26|2025–26]] |nextseason=2027–28}} '''[[Kategoria e Parë]] 2026–27''' është sezoni i 79-të zyrtar i nivelit të dytë të futbollit shqiptar që nga themelimi i tij. Sezoni do të fillojë më 5 shtator 2026 dhe do të përfundojë më 2 maj 2027. Janë 12 ekipe që garojnë këtë sezon. Ekipet fituese dhe të dytat do të ngjiten në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027–28]], së bashku me fituesit e ndeshjeve eliminatore. Humbësi i finales së play-off-eve për ngjitje do të luajë një ndeshje play-off për ngjitje kundër ekipit të renditur të 9-të të Kategorisë Superiore 2026–27 . ==Ndryshime nga sezoni i kaluar== ====Nga Kategoria e Parë==== '''Ngjitur në [[Kategoria Superiore]]:''' * [[KF Laçi|Laçi]] * [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] '''Rënë në [[Kategoria e Dytë]]:''' * [[FK Apolonia Fier|Apolonia]] * [[AS Luftëtari|Luftëtari]] * [[KF Lushnja|Lushnja]] ====Në Kategoria e Parë==== '''Rënë nga [[Kategoria Superiore]]:''' * [[KF Bylis|Bylis]] * [[Flamurtari FC|Flamurtari]] '''Ngjitur nga [[Kategoria e Dytë]]:''' * [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] * [[KF Oriku|Oriku]] * [[KF Sopoti|Sopoti]] ==Vendndodhjet== {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Skuadrat e Kategorisë së Parë|places= {{location map~ |Albania |lat=41.1845 |long=19.5628 |label=<small>[[KF Besa Kavajë|Besa]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.7861 |long=19.6461 |label=<small>[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6089 |long=20.0063 |label=<small>[[KF Burreli|Burreli]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.5964 |long=19.7383 |label=<small>[[KF Bylis|Bylis]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.46667 |long=19.48972 |label=<small>[[Flamurtari FC|Flamurtari]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.4776 |long=19.7205 |label=<small>[[KF Iliria|Iliria]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.512111|long=19.786728|label=<small>[[KS Kastrioti|Kastrioti]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6849 |long=20.4292 |label=<small>[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=42.078889 |long=20.420278 |label=<small>[[FK Kukësi|Kukësi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.32528|long=19.47139|label=<small>[[KF Oriku|Oriku]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.9025 |long=20.6525 |label=<small>[[KF Pogradeci|Pogradeci]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=41.183333|long=20.316667|label=<small>[[KF Sopoti|Sopoti]]</small> |position=top}} }} ===Stadiumet=== {| class="wikitable sortable" |- ! Team !! Location !! Stadium !! Capacity |- | [[KF Besa Kavajë|Besa]] || [[Kavajë]] || || |- | [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] || [[Lezhë]] || [[Brian Filipi Stadium]] || 5,000 |- | [[KF Burreli|Burreli]] || [[Burrel]] || [[Stadiumi Liri Ballabani]] || 3,000 |- | [[KF Bylis|Bylis]] || [[Ballsh]] || [[Stadiumi Adush Muça]] || 2,464 |- | [[Flamurtari FC|Flamurtari]] || [[Vlorë]] || [[Stadiumi Flamurtari]] || 9,500 |- | [[KF Iliria|Iliria]] || [[Fushë-Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] || 1,000 |- | [[KS Kastrioti|Kastrioti]] || [[Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] || 1,000 |- | [[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] || [[Peshkopi]] || [[Stadiumi Korabi]] || 6,000 |- | [[FK Kukësi|Kukësi]] || [[Kukës]] || [[Stadiumi Zeqir Ymeri|Kukës Arena]] || 6,322 |- | [[KF Oriku|Oriku]] || [[Orikum]] || Stadiumi Orikumit || 2,000 |- | [[KF Pogradeci|Pogradeci]] || [[Pogradec]] || [[Stadiumi "Gjorgji Kyçyku"|Stadiumi Gjorgji Kyçyku]] || 10,700 |- | [[KF Sopoti|Sopoti]] || [[Librazhd]] || [[Stadiumi Sopoti]] || 3,000 |- |} ==Renditja== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] <!--Update team positions here--> |team1=BES |team2=BSL |team3=BUR |team4=BYL |team5=FLA |team6=ILI |team7=KAS |team8=KOR |team9=KUK |team10=ORI |team11=POG |team12=SOP <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=pro |result2=pro |result3=playoff |result4=playoff |result5=playoff |result6=playoff |result9=RPO |result10=RPO |result11=REL |result12=REL <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=future|start_date=5 shtator 2026 |win_BES=0 |draw_BES=0 |loss_BES=0 |gf_BES=0 |ga_BES=0 <!-- Besa --> |win_BSL=0 |draw_BSL=0 |loss_BSL=0 |gf_BSL=0 |ga_BSL=0 <!-- Besëlidhja --> |win_BUR=0 |draw_BUR=0 |loss_BUR=0 |gf_BUR=0 |ga_BUR=0 <!-- Burreli --> |win_BYL=0 |draw_BYL=0 |loss_BYL=0 |gf_BYL=0 |ga_BYL=0 <!-- Bylis --> |win_FLA=0 |draw_FLA=0 |loss_FLA=0 |gf_FLA=0 |ga_FLA=0 <!-- Flamurtari --> |win_ILI=0 |draw_ILI=0 |loss_ILI=0 |gf_ILI=0 |ga_ILI=0 <!-- Iliria --> |win_KAS=0 |draw_KAS=0 |loss_KAS=0 |gf_KAS=0 |ga_KAS=0 <!-- Kastrioti --> |win_KOR=0 |draw_KOR=0 |loss_KOR=0 |gf_KOR=0 |ga_KOR=0 <!-- Korabi --> |win_KUK=0 |draw_KUK=0 |loss_KUK=0 |gf_KUK=0 |ga_KUK=0 <!-- Kukësi --> |win_ORI=0 |draw_ORI=0 |loss_ORI=0 |gf_ORI=0 |ga_ORI=0 <!-- Oriku --> |win_POG=0 |draw_POG=0 |loss_POG=0 |gf_POG=0 |ga_POG=0 <!-- Pogradeci --> |win_SOP=0 |draw_SOP=0 |loss_SOP=0 |gf_SOP=0 |ga_SOP=0 <!-- Sopoti --> <!--Status--> |status_text_X=Ka garantuar play-off. |status_text_Y=Mund të garantojë maksimalisht play-out. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikët; 2) Pikët në përballje direkte; 3) Golaverazhi në përballje direkte; 4) Golat e shënuar në përballje direkte; 5) Golaverazhi; 6) Golat e shënuar; 7) Short. <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=PR |col_pro=green1 |text_pro=Ngjitje në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027-28]] |col_playoff=green3 |text_playoff=Play-off për [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027-28]] |col_RPO=red3 |text_RPO=Play-out për [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2027-28]] |col_REL=red1 |text_REL=Rënie në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2027-28]] }}</onlyinclude> ===Rezultatet=== ===Java 1–22=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] | update = future | start_date = 5 shtator 2026 | a_note = yes | matches_style = FBR | team1= BES | team2= BSL | team3= BUR | team4= BYL | team5= FLA | team6= ILI | team7= KAS | team8= KOR | team9= KUK | team10= ORI | team11= POG | team12= SOP |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] | match_BES_BSL = | match_BES_BUR = | match_BES_BYL = | match_BES_FLA = | match_BES_ILI = | match_BES_KAS = | match_BES_KOR = | match_BES_KUK = | match_BES_ORI = | match_BES_POG = | match_BES_SOP = | match_BSL_BES = | match_BSL_BUR = | match_BSL_BYL = | match_BSL_FLA = | match_BSL_ILI = | match_BSL_KAS = | match_BSL_KOR = | match_BSL_KUK = | match_BSL_ORI = | match_BSL_POG = | match_BSL_SOP = | match_BUR_BES = | match_BUR_BSL = | match_BUR_BYL = | match_BUR_FLA = | match_BUR_ILI = | match_BUR_KAS = | match_BUR_KOR = | match_BUR_KUK = | match_BUR_ORI = | match_BUR_POG = | match_BUR_SOP = | match_BYL_BES = | match_BYL_BSL = | match_BYL_BUR = | match_BYL_FLA = | match_BYL_ILI = | match_BYL_KAS = | match_BYL_KOR = | match_BYL_KUK = | match_BYL_ORI = | match_BYL_POG = | match_BYL_SOP = | match_FLA_BES = | match_FLA_BSL = | match_FLA_BUR = | match_FLA_BYL = | match_FLA_ILI = | match_FLA_KAS = | match_FLA_KOR = | match_FLA_KUK = | match_FLA_ORI = | match_FLA_POG = | match_FLA_SOP = | match_ILI_BES = | match_ILI_BSL = | match_ILI_BUR = | match_ILI_BYL = | match_ILI_FLA = | match_ILI_KAS = | match_ILI_KOR = | match_ILI_KUK = | match_ILI_ORI = | match_ILI_POG = | match_ILI_SOP = | match_KAS_BES = | match_KAS_BSL = | match_KAS_BUR = | match_KAS_BYL = | match_KAS_FLA = | match_KAS_ILI = | match_KAS_KOR = | match_KAS_KUK = | match_KAS_ORI = | match_KAS_POG = | match_KAS_SOP = | match_KOR_BES = | match_KOR_BSL = | match_KOR_BUR = | match_KOR_BYL = | match_KOR_FLA = | match_KOR_ILI = | match_KOR_KAS = | match_KOR_KUK = | match_KOR_ORI = | match_KOR_POG = | match_KOR_SOP = | match_KUK_BES = | match_KUK_BSL = | match_KUK_BUR = | match_KUK_BYL = | match_KUK_FLA = | match_KUK_ILI = | match_KUK_KAS = | match_KUK_KOR = | match_KUK_ORI = | match_KUK_POG = | match_KUK_SOP = | match_ORI_BES = | match_ORI_BSL = | match_ORI_BUR = | match_ORI_BYL = | match_ORI_FLA = | match_ORI_ILI = | match_ORI_KAS = | match_ORI_KOR = | match_ORI_KUK = | match_ORI_POG = | match_ORI_SOP = | match_POG_BES = | match_POG_BSL = | match_POG_BUR = | match_POG_BYL = | match_POG_FLA = | match_POG_ILI = | match_POG_KAS = | match_POG_KOR = | match_POG_KUK = | match_POG_ORI = | match_POG_SOP = | match_SOP_BES = | match_SOP_BSL = | match_SOP_BUR = | match_SOP_BYL = | match_SOP_FLA = | match_SOP_ILI = | match_SOP_KAS = | match_SOP_KOR = | match_SOP_KUK = | match_SOP_POG = | match_SOP_ORI = }} ===Java 23–33=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] | update = future | start_date = 2027 | a_note = yes | matches_style = FBR | team1= BES | team2= BSL | team3= BUR | team4= BYL | team5= FLA | team6= ILI | team7= KAS | team8= KOR | team9= KUK | team10= ORI | team11= POG | team12= SOP |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] | match_BES_BSL = | match_BES_BUR = | match_BES_BYL = | match_BES_FLA = | match_BES_ILI = | match_BES_KAS = | match_BES_KOR = | match_BES_KUK = | match_BES_ORI = | match_BES_POG = | match_BES_SOP = | match_BSL_BES = | match_BSL_BUR = | match_BSL_BYL = | match_BSL_FLA = | match_BSL_ILI = | match_BSL_KAS = | match_BSL_KOR = | match_BSL_KUK = | match_BSL_ORI = | match_BSL_POG = | match_BSL_SOP = | match_BUR_BES = | match_BUR_BSL = | match_BUR_BYL = | match_BUR_FLA = | match_BUR_ILI = | match_BUR_KAS = | match_BUR_KOR = | match_BUR_KUK = | match_BUR_ORI = | match_BUR_POG = | match_BUR_SOP = | match_BYL_BES = | match_BYL_BSL = | match_BYL_BUR = | match_BYL_FLA = | match_BYL_ILI = | match_BYL_KAS = | match_BYL_KOR = | match_BYL_KUK = | match_BYL_ORI = | match_BYL_POG = | match_BYL_SOP = | match_FLA_BES = | match_FLA_BSL = | match_FLA_BUR = | match_FLA_BYL = | match_FLA_ILI = | match_FLA_KAS = | match_FLA_KOR = | match_FLA_KUK = | match_FLA_ORI = | match_FLA_POG = | match_FLA_SOP = | match_ILI_BES = | match_ILI_BSL = | match_ILI_BUR = | match_ILI_BYL = | match_ILI_FLA = | match_ILI_KAS = | match_ILI_KOR = | match_ILI_KUK = | match_ILI_ORI = | match_ILI_POG = | match_ILI_SOP = | match_KAS_BES = | match_KAS_BSL = | match_KAS_BUR = | match_KAS_BYL = | match_KAS_FLA = | match_KAS_ILI = | match_KAS_KOR = | match_KAS_KUK = | match_KAS_ORI = | match_KAS_POG = | match_KAS_SOP = | match_KOR_BES = | match_KOR_BSL = | match_KOR_BUR = | match_KOR_BYL = | match_KOR_FLA = | match_KOR_ILI = | match_KOR_KAS = | match_KOR_KUK = | match_KOR_ORI = | match_KOR_POG = | match_KOR_SOP = | match_KUK_BES = | match_KUK_BSL = | match_KUK_BUR = | match_KUK_BYL = | match_KUK_FLA = | match_KUK_ILI = | match_KUK_KAS = | match_KUK_KOR = | match_KUK_ORI = | match_KUK_POG = | match_KUK_SOP = | match_ORI_BES = | match_ORI_BSL = | match_ORI_BUR = | match_ORI_BYL = | match_ORI_FLA = | match_ORI_ILI = | match_ORI_KAS = | match_ORI_KOR = | match_ORI_KUK = | match_ORI_POG = | match_ORI_SOP = | match_POG_BES = | match_POG_BSL = | match_POG_BUR = | match_POG_BYL = | match_POG_FLA = | match_POG_ILI = | match_POG_KAS = | match_POG_KOR = | match_POG_KUK = | match_POG_ORI = | match_POG_SOP = | match_SOP_BES = | match_SOP_BSL = | match_SOP_BUR = | match_SOP_BYL = | match_SOP_FLA = | match_SOP_ILI = | match_SOP_KAS = | match_SOP_KOR = | match_SOP_KUK = | match_SOP_POG = | match_SOP_ORI = }} 9wr7ub6kb1aj0jsx4iv82tgngh8smth 3028804 3028801 2026-08-31T14:38:31Z NotEnisi2011 169472 NotEnisi2011 zhvendosi faqen [[Kategoria e Parë 2026/27]] te [[Kategoria e Parë 2026-27]] 3028800 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Kategoria e Parë 2026–27}} {{Infobox football league season |image= |competition=[[Kategoria e Parë]] |season=2026–27 |winners= |promoted= |relegated= |matches= |total goals= |league topscorer= |biggest home win= |biggest away win= |highest scoring= |longest wins= |longest unbeaten= |longest winless= |longest losses= |highest attendance= |lowest attendance= |average attendance= |prevseason=[[Kategoria e Parë 2025-26|2025–26]] |nextseason=2027–28}} '''[[Kategoria e Parë]] 2026–27''' është sezoni i 79-të zyrtar i nivelit të dytë të futbollit shqiptar që nga themelimi i tij. Sezoni do të fillojë më 5 shtator 2026 dhe do të përfundojë më 2 maj 2027. Janë 12 ekipe që garojnë këtë sezon. Ekipet fituese dhe të dytat do të ngjiten në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027–28]], së bashku me fituesit e ndeshjeve eliminatore. Humbësi i finales së play-off-eve për ngjitje do të luajë një ndeshje play-off për ngjitje kundër ekipit të renditur të 9-të të Kategorisë Superiore 2026–27 . ==Ndryshime nga sezoni i kaluar== ====Nga Kategoria e Parë==== '''Ngjitur në [[Kategoria Superiore]]:''' * [[KF Laçi|Laçi]] * [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] '''Rënë në [[Kategoria e Dytë]]:''' * [[FK Apolonia Fier|Apolonia]] * [[AS Luftëtari|Luftëtari]] * [[KF Lushnja|Lushnja]] ====Në Kategoria e Parë==== '''Rënë nga [[Kategoria Superiore]]:''' * [[KF Bylis|Bylis]] * [[Flamurtari FC|Flamurtari]] '''Ngjitur nga [[Kategoria e Dytë]]:''' * [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] * [[KF Oriku|Oriku]] * [[KF Sopoti|Sopoti]] ==Vendndodhjet== {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Skuadrat e Kategorisë së Parë|places= {{location map~ |Albania |lat=41.1845 |long=19.5628 |label=<small>[[KF Besa Kavajë|Besa]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.7861 |long=19.6461 |label=<small>[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6089 |long=20.0063 |label=<small>[[KF Burreli|Burreli]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.5964 |long=19.7383 |label=<small>[[KF Bylis|Bylis]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.46667 |long=19.48972 |label=<small>[[Flamurtari FC|Flamurtari]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.4776 |long=19.7205 |label=<small>[[KF Iliria|Iliria]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.512111|long=19.786728|label=<small>[[KS Kastrioti|Kastrioti]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6849 |long=20.4292 |label=<small>[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=42.078889 |long=20.420278 |label=<small>[[FK Kukësi|Kukësi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.32528|long=19.47139|label=<small>[[KF Oriku|Oriku]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.9025 |long=20.6525 |label=<small>[[KF Pogradeci|Pogradeci]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=41.183333|long=20.316667|label=<small>[[KF Sopoti|Sopoti]]</small> |position=top}} }} ===Stadiumet=== {| class="wikitable sortable" |- ! Team !! Location !! Stadium !! Capacity |- | [[KF Besa Kavajë|Besa]] || [[Kavajë]] || || |- | [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] || [[Lezhë]] || [[Brian Filipi Stadium]] || 5,000 |- | [[KF Burreli|Burreli]] || [[Burrel]] || [[Stadiumi Liri Ballabani]] || 3,000 |- | [[KF Bylis|Bylis]] || [[Ballsh]] || [[Stadiumi Adush Muça]] || 2,464 |- | [[Flamurtari FC|Flamurtari]] || [[Vlorë]] || [[Stadiumi Flamurtari]] || 9,500 |- | [[KF Iliria|Iliria]] || [[Fushë-Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] || 1,000 |- | [[KS Kastrioti|Kastrioti]] || [[Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] || 1,000 |- | [[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] || [[Peshkopi]] || [[Stadiumi Korabi]] || 6,000 |- | [[FK Kukësi|Kukësi]] || [[Kukës]] || [[Stadiumi Zeqir Ymeri|Kukës Arena]] || 6,322 |- | [[KF Oriku|Oriku]] || [[Orikum]] || Stadiumi Orikumit || 2,000 |- | [[KF Pogradeci|Pogradeci]] || [[Pogradec]] || [[Stadiumi "Gjorgji Kyçyku"|Stadiumi Gjorgji Kyçyku]] || 10,700 |- | [[KF Sopoti|Sopoti]] || [[Librazhd]] || [[Stadiumi Sopoti]] || 3,000 |- |} ==Renditja== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] <!--Update team positions here--> |team1=BES |team2=BSL |team3=BUR |team4=BYL |team5=FLA |team6=ILI |team7=KAS |team8=KOR |team9=KUK |team10=ORI |team11=POG |team12=SOP <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=pro |result2=pro |result3=playoff |result4=playoff |result5=playoff |result6=playoff |result9=RPO |result10=RPO |result11=REL |result12=REL <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=future|start_date=5 shtator 2026 |win_BES=0 |draw_BES=0 |loss_BES=0 |gf_BES=0 |ga_BES=0 <!-- Besa --> |win_BSL=0 |draw_BSL=0 |loss_BSL=0 |gf_BSL=0 |ga_BSL=0 <!-- Besëlidhja --> |win_BUR=0 |draw_BUR=0 |loss_BUR=0 |gf_BUR=0 |ga_BUR=0 <!-- Burreli --> |win_BYL=0 |draw_BYL=0 |loss_BYL=0 |gf_BYL=0 |ga_BYL=0 <!-- Bylis --> |win_FLA=0 |draw_FLA=0 |loss_FLA=0 |gf_FLA=0 |ga_FLA=0 <!-- Flamurtari --> |win_ILI=0 |draw_ILI=0 |loss_ILI=0 |gf_ILI=0 |ga_ILI=0 <!-- Iliria --> |win_KAS=0 |draw_KAS=0 |loss_KAS=0 |gf_KAS=0 |ga_KAS=0 <!-- Kastrioti --> |win_KOR=0 |draw_KOR=0 |loss_KOR=0 |gf_KOR=0 |ga_KOR=0 <!-- Korabi --> |win_KUK=0 |draw_KUK=0 |loss_KUK=0 |gf_KUK=0 |ga_KUK=0 <!-- Kukësi --> |win_ORI=0 |draw_ORI=0 |loss_ORI=0 |gf_ORI=0 |ga_ORI=0 <!-- Oriku --> |win_POG=0 |draw_POG=0 |loss_POG=0 |gf_POG=0 |ga_POG=0 <!-- Pogradeci --> |win_SOP=0 |draw_SOP=0 |loss_SOP=0 |gf_SOP=0 |ga_SOP=0 <!-- Sopoti --> <!--Status--> |status_text_X=Ka garantuar play-off. |status_text_Y=Mund të garantojë maksimalisht play-out. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikët; 2) Pikët në përballje direkte; 3) Golaverazhi në përballje direkte; 4) Golat e shënuar në përballje direkte; 5) Golaverazhi; 6) Golat e shënuar; 7) Short. <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=PR |col_pro=green1 |text_pro=Ngjitje në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027-28]] |col_playoff=green3 |text_playoff=Play-off për [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027-28]] |col_RPO=red3 |text_RPO=Play-out për [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2027-28]] |col_REL=red1 |text_REL=Rënie në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2027-28]] }}</onlyinclude> ===Rezultatet=== ===Java 1–22=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] | update = future | start_date = 5 shtator 2026 | a_note = yes | matches_style = FBR | team1= BES | team2= BSL | team3= BUR | team4= BYL | team5= FLA | team6= ILI | team7= KAS | team8= KOR | team9= KUK | team10= ORI | team11= POG | team12= SOP |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] | match_BES_BSL = | match_BES_BUR = | match_BES_BYL = | match_BES_FLA = | match_BES_ILI = | match_BES_KAS = | match_BES_KOR = | match_BES_KUK = | match_BES_ORI = | match_BES_POG = | match_BES_SOP = | match_BSL_BES = | match_BSL_BUR = | match_BSL_BYL = | match_BSL_FLA = | match_BSL_ILI = | match_BSL_KAS = | match_BSL_KOR = | match_BSL_KUK = | match_BSL_ORI = | match_BSL_POG = | match_BSL_SOP = | match_BUR_BES = | match_BUR_BSL = | match_BUR_BYL = | match_BUR_FLA = | match_BUR_ILI = | match_BUR_KAS = | match_BUR_KOR = | match_BUR_KUK = | match_BUR_ORI = | match_BUR_POG = | match_BUR_SOP = | match_BYL_BES = | match_BYL_BSL = | match_BYL_BUR = | match_BYL_FLA = | match_BYL_ILI = | match_BYL_KAS = | match_BYL_KOR = | match_BYL_KUK = | match_BYL_ORI = | match_BYL_POG = | match_BYL_SOP = | match_FLA_BES = | match_FLA_BSL = | match_FLA_BUR = | match_FLA_BYL = | match_FLA_ILI = | match_FLA_KAS = | match_FLA_KOR = | match_FLA_KUK = | match_FLA_ORI = | match_FLA_POG = | match_FLA_SOP = | match_ILI_BES = | match_ILI_BSL = | match_ILI_BUR = | match_ILI_BYL = | match_ILI_FLA = | match_ILI_KAS = | match_ILI_KOR = | match_ILI_KUK = | match_ILI_ORI = | match_ILI_POG = | match_ILI_SOP = | match_KAS_BES = | match_KAS_BSL = | match_KAS_BUR = | match_KAS_BYL = | match_KAS_FLA = | match_KAS_ILI = | match_KAS_KOR = | match_KAS_KUK = | match_KAS_ORI = | match_KAS_POG = | match_KAS_SOP = | match_KOR_BES = | match_KOR_BSL = | match_KOR_BUR = | match_KOR_BYL = | match_KOR_FLA = | match_KOR_ILI = | match_KOR_KAS = | match_KOR_KUK = | match_KOR_ORI = | match_KOR_POG = | match_KOR_SOP = | match_KUK_BES = | match_KUK_BSL = | match_KUK_BUR = | match_KUK_BYL = | match_KUK_FLA = | match_KUK_ILI = | match_KUK_KAS = | match_KUK_KOR = | match_KUK_ORI = | match_KUK_POG = | match_KUK_SOP = | match_ORI_BES = | match_ORI_BSL = | match_ORI_BUR = | match_ORI_BYL = | match_ORI_FLA = | match_ORI_ILI = | match_ORI_KAS = | match_ORI_KOR = | match_ORI_KUK = | match_ORI_POG = | match_ORI_SOP = | match_POG_BES = | match_POG_BSL = | match_POG_BUR = | match_POG_BYL = | match_POG_FLA = | match_POG_ILI = | match_POG_KAS = | match_POG_KOR = | match_POG_KUK = | match_POG_ORI = | match_POG_SOP = | match_SOP_BES = | match_SOP_BSL = | match_SOP_BUR = | match_SOP_BYL = | match_SOP_FLA = | match_SOP_ILI = | match_SOP_KAS = | match_SOP_KOR = | match_SOP_KUK = | match_SOP_POG = | match_SOP_ORI = }} ===Java 23–33=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] | update = future | start_date = 2027 | a_note = yes | matches_style = FBR | team1= BES | team2= BSL | team3= BUR | team4= BYL | team5= FLA | team6= ILI | team7= KAS | team8= KOR | team9= KUK | team10= ORI | team11= POG | team12= SOP |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] | match_BES_BSL = | match_BES_BUR = | match_BES_BYL = | match_BES_FLA = | match_BES_ILI = | match_BES_KAS = | match_BES_KOR = | match_BES_KUK = | match_BES_ORI = | match_BES_POG = | match_BES_SOP = | match_BSL_BES = | match_BSL_BUR = | match_BSL_BYL = | match_BSL_FLA = | match_BSL_ILI = | match_BSL_KAS = | match_BSL_KOR = | match_BSL_KUK = | match_BSL_ORI = | match_BSL_POG = | match_BSL_SOP = | match_BUR_BES = | match_BUR_BSL = | match_BUR_BYL = | match_BUR_FLA = | match_BUR_ILI = | match_BUR_KAS = | match_BUR_KOR = | match_BUR_KUK = | match_BUR_ORI = | match_BUR_POG = | match_BUR_SOP = | match_BYL_BES = | match_BYL_BSL = | match_BYL_BUR = | match_BYL_FLA = | match_BYL_ILI = | match_BYL_KAS = | match_BYL_KOR = | match_BYL_KUK = | match_BYL_ORI = | match_BYL_POG = | match_BYL_SOP = | match_FLA_BES = | match_FLA_BSL = | match_FLA_BUR = | match_FLA_BYL = | match_FLA_ILI = | match_FLA_KAS = | match_FLA_KOR = | match_FLA_KUK = | match_FLA_ORI = | match_FLA_POG = | match_FLA_SOP = | match_ILI_BES = | match_ILI_BSL = | match_ILI_BUR = | match_ILI_BYL = | match_ILI_FLA = | match_ILI_KAS = | match_ILI_KOR = | match_ILI_KUK = | match_ILI_ORI = | match_ILI_POG = | match_ILI_SOP = | match_KAS_BES = | match_KAS_BSL = | match_KAS_BUR = | match_KAS_BYL = | match_KAS_FLA = | match_KAS_ILI = | match_KAS_KOR = | match_KAS_KUK = | match_KAS_ORI = | match_KAS_POG = | match_KAS_SOP = | match_KOR_BES = | match_KOR_BSL = | match_KOR_BUR = | match_KOR_BYL = | match_KOR_FLA = | match_KOR_ILI = | match_KOR_KAS = | match_KOR_KUK = | match_KOR_ORI = | match_KOR_POG = | match_KOR_SOP = | match_KUK_BES = | match_KUK_BSL = | match_KUK_BUR = | match_KUK_BYL = | match_KUK_FLA = | match_KUK_ILI = | match_KUK_KAS = | match_KUK_KOR = | match_KUK_ORI = | match_KUK_POG = | match_KUK_SOP = | match_ORI_BES = | match_ORI_BSL = | match_ORI_BUR = | match_ORI_BYL = | match_ORI_FLA = | match_ORI_ILI = | match_ORI_KAS = | match_ORI_KOR = | match_ORI_KUK = | match_ORI_POG = | match_ORI_SOP = | match_POG_BES = | match_POG_BSL = | match_POG_BUR = | match_POG_BYL = | match_POG_FLA = | match_POG_ILI = | match_POG_KAS = | match_POG_KOR = | match_POG_KUK = | match_POG_ORI = | match_POG_SOP = | match_SOP_BES = | match_SOP_BSL = | match_SOP_BUR = | match_SOP_BYL = | match_SOP_FLA = | match_SOP_ILI = | match_SOP_KAS = | match_SOP_KOR = | match_SOP_KUK = | match_SOP_POG = | match_SOP_ORI = }} 9wr7ub6kb1aj0jsx4iv82tgngh8smth 3028897 3028804 2026-08-31T21:20:11Z NotEnisi2011 169472 /* */ 3028897 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Kategoria e Parë 2026–27}} {{Infobox football league season |image= |competition=[[Kategoria e Parë]] |season=2026–27 |dates=5 shtator 2026<br />2 maj 2027 |winners= |promoted= |relegated= |matches= |total goals= |league topscorer= |biggest home win= |biggest away win= |highest scoring= |longest wins= |longest unbeaten= |longest winless= |longest losses= |highest attendance= |lowest attendance= |average attendance= |prevseason=[[Kategoria e Parë 2025-26|2025–26]] |nextseason=2027–28}} '''[[Kategoria e Parë]] 2026–27''' është sezoni i 79-të zyrtar i nivelit të dytë të futbollit shqiptar që nga themelimi i tij. Sezoni do të fillojë më 5 shtator 2026 dhe do të përfundojë më 2 maj 2027. Janë 12 ekipe që garojnë këtë sezon. Ekipet fituese dhe të dytat do të ngjiten në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027–28]], së bashku me fituesit e ndeshjeve eliminatore. Humbësi i finales së play-off-eve për ngjitje do të luajë një ndeshje play-off për ngjitje kundër ekipit të renditur të 9-të të Kategorisë Superiore 2026–27 . ==Ndryshime nga sezoni i kaluar== ====Nga Kategoria e Parë==== '''Ngjitur në [[Kategoria Superiore]]:''' * [[KF Laçi|Laçi]] * [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] '''Rënë në [[Kategoria e Dytë]]:''' * [[FK Apolonia Fier|Apolonia]] * [[AS Luftëtari|Luftëtari]] * [[KF Lushnja|Lushnja]] ====Në Kategoria e Parë==== '''Rënë nga [[Kategoria Superiore]]:''' * [[KF Bylis|Bylis]] * [[Flamurtari FC|Flamurtari]] '''Ngjitur nga [[Kategoria e Dytë]]:''' * [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] * [[KF Oriku|Oriku]] * [[KF Sopoti|Sopoti]] ==Vendndodhjet== {{location map+ |Albania |float=right |width=300 |caption=Skuadrat e Kategorisë së Parë|places= {{location map~ |Albania |lat=41.1845 |long=19.5628 |label=<small>[[KF Besa Kavajë|Besa]]</small> |position=right}} {{location map~ |Albania |lat=41.7861 |long=19.6461 |label=<small>[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6089 |long=20.0063 |label=<small>[[KF Burreli|Burreli]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=40.5964 |long=19.7383 |label=<small>[[KF Bylis|Bylis]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.46667 |long=19.48972 |label=<small>[[Flamurtari FC|Flamurtari]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.4776 |long=19.7205 |label=<small>[[KF Iliria|Iliria]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=41.512111|long=19.786728|label=<small>[[KS Kastrioti|Kastrioti]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=41.6849 |long=20.4292 |label=<small>[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]]</small> |position=bottom}} {{location map~ |Albania |lat=42.078889 |long=20.420278 |label=<small>[[FK Kukësi|Kukësi]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.32528|long=19.47139|label=<small>[[KF Oriku|Oriku]]</small> |position=left}} {{location map~ |Albania |lat=40.9025 |long=20.6525 |label=<small>[[KF Pogradeci|Pogradeci]]</small> |position=top}} {{location map~ |Albania |lat=41.183333|long=20.316667|label=<small>[[KF Sopoti|Sopoti]]</small> |position=top}} }} ===Stadiumet=== {| class="wikitable sortable" |- ! Team !! Location !! Stadium !! Capacity |- | [[KF Besa Kavajë|Besa]] || [[Kavajë]] || || |- | [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] || [[Lezhë]] || [[Brian Filipi Stadium]] || 5,000 |- | [[KF Burreli|Burreli]] || [[Burrel]] || [[Stadiumi Liri Ballabani]] || 3,000 |- | [[KF Bylis|Bylis]] || [[Ballsh]] || [[Stadiumi Adush Muça]] || 2,464 |- | [[Flamurtari FC|Flamurtari]] || [[Vlorë]] || [[Stadiumi Flamurtari]] || 9,500 |- | [[KF Iliria|Iliria]] || [[Fushë-Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] || 1,000 |- | [[KS Kastrioti|Kastrioti]] || [[Krujë]] || [[Stadiumi Redi Maloku]] || 1,000 |- | [[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] || [[Peshkopi]] || [[Stadiumi Korabi]] || 6,000 |- | [[FK Kukësi|Kukësi]] || [[Kukës]] || [[Stadiumi Zeqir Ymeri|Kukës Arena]] || 6,322 |- | [[KF Oriku|Oriku]] || [[Orikum]] || Stadiumi Orikumit || 2,000 |- | [[KF Pogradeci|Pogradeci]] || [[Pogradec]] || [[Stadiumi "Gjorgji Kyçyku"|Stadiumi Gjorgji Kyçyku]] || 10,700 |- | [[KF Sopoti|Sopoti]] || [[Librazhd]] || [[Stadiumi Sopoti]] || 3,000 |- |} ==Renditja== <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=WDL |source=[https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] <!--Update team positions here--> |team1=BES |team2=BSL |team3=BUR |team4=BYL |team5=FLA |team6=ILI |team7=KAS |team8=KOR |team9=KUK |team10=ORI |team11=POG |team12=SOP <!--Head-to-head--> <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1=pro |result2=pro |result3=playoff |result4=playoff |result5=playoff |result6=playoff |result9=RPO |result10=RPO |result11=REL |result12=REL <!--Update team results here and then (if needed) positions above. Don't forget to update the date (update parameter)--> |update=future|start_date=5 shtator 2026 |win_BES=0 |draw_BES=0 |loss_BES=0 |gf_BES=0 |ga_BES=0 <!-- Besa --> |win_BSL=0 |draw_BSL=0 |loss_BSL=0 |gf_BSL=0 |ga_BSL=0 <!-- Besëlidhja --> |win_BUR=0 |draw_BUR=0 |loss_BUR=0 |gf_BUR=0 |ga_BUR=0 <!-- Burreli --> |win_BYL=0 |draw_BYL=0 |loss_BYL=0 |gf_BYL=0 |ga_BYL=0 <!-- Bylis --> |win_FLA=0 |draw_FLA=0 |loss_FLA=0 |gf_FLA=0 |ga_FLA=0 <!-- Flamurtari --> |win_ILI=0 |draw_ILI=0 |loss_ILI=0 |gf_ILI=0 |ga_ILI=0 <!-- Iliria --> |win_KAS=0 |draw_KAS=0 |loss_KAS=0 |gf_KAS=0 |ga_KAS=0 <!-- Kastrioti --> |win_KOR=0 |draw_KOR=0 |loss_KOR=0 |gf_KOR=0 |ga_KOR=0 <!-- Korabi --> |win_KUK=0 |draw_KUK=0 |loss_KUK=0 |gf_KUK=0 |ga_KUK=0 <!-- Kukësi --> |win_ORI=0 |draw_ORI=0 |loss_ORI=0 |gf_ORI=0 |ga_ORI=0 <!-- Oriku --> |win_POG=0 |draw_POG=0 |loss_POG=0 |gf_POG=0 |ga_POG=0 <!-- Pogradeci --> |win_SOP=0 |draw_SOP=0 |loss_SOP=0 |gf_SOP=0 |ga_SOP=0 <!-- Sopoti --> <!--Status--> |status_text_X=Ka garantuar play-off. |status_text_Y=Mund të garantojë maksimalisht play-out. <!--Team status--> <!--Team definitions (wikilinks in table)--> |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] <!--Table settings and rules--> |show_limit=5 |class_rules=1) Pikët; 2) Pikët në përballje direkte; 3) Golaverazhi në përballje direkte; 4) Golat e shënuar në përballje direkte; 5) Golaverazhi; 6) Golat e shënuar; 7) Short. <!--Qualification and relegation column definitions--> |res_col_header=PR |col_pro=green1 |text_pro=Ngjitje në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027-28]] |col_playoff=green3 |text_playoff=Play-off për [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore 2027-28]] |col_RPO=red3 |text_RPO=Play-out për [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2027-28]] |col_REL=red1 |text_REL=Rënie në [[Kategoria e Dytë|Kategorinë e Dytë 2027-28]] }}</onlyinclude> ===Rezultatet=== ===Java 1–22=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] | update = future | start_date = 5 shtator 2026 | a_note = yes | matches_style = FBR | team1= BES | team2= BSL | team3= BUR | team4= BYL | team5= FLA | team6= ILI | team7= KAS | team8= KOR | team9= KUK | team10= ORI | team11= POG | team12= SOP |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] | match_BES_BSL = | match_BES_BUR = | match_BES_BYL = | match_BES_FLA = | match_BES_ILI = | match_BES_KAS = | match_BES_KOR = | match_BES_KUK = | match_BES_ORI = | match_BES_POG = | match_BES_SOP = | match_BSL_BES = | match_BSL_BUR = | match_BSL_BYL = | match_BSL_FLA = | match_BSL_ILI = | match_BSL_KAS = | match_BSL_KOR = | match_BSL_KUK = | match_BSL_ORI = | match_BSL_POG = | match_BSL_SOP = | match_BUR_BES = | match_BUR_BSL = | match_BUR_BYL = | match_BUR_FLA = | match_BUR_ILI = | match_BUR_KAS = | match_BUR_KOR = | match_BUR_KUK = | match_BUR_ORI = | match_BUR_POG = | match_BUR_SOP = | match_BYL_BES = | match_BYL_BSL = | match_BYL_BUR = | match_BYL_FLA = | match_BYL_ILI = | match_BYL_KAS = | match_BYL_KOR = | match_BYL_KUK = | match_BYL_ORI = | match_BYL_POG = | match_BYL_SOP = | match_FLA_BES = | match_FLA_BSL = | match_FLA_BUR = | match_FLA_BYL = | match_FLA_ILI = | match_FLA_KAS = | match_FLA_KOR = | match_FLA_KUK = | match_FLA_ORI = | match_FLA_POG = | match_FLA_SOP = | match_ILI_BES = | match_ILI_BSL = | match_ILI_BUR = | match_ILI_BYL = | match_ILI_FLA = | match_ILI_KAS = | match_ILI_KOR = | match_ILI_KUK = | match_ILI_ORI = | match_ILI_POG = | match_ILI_SOP = | match_KAS_BES = | match_KAS_BSL = | match_KAS_BUR = | match_KAS_BYL = | match_KAS_FLA = | match_KAS_ILI = | match_KAS_KOR = | match_KAS_KUK = | match_KAS_ORI = | match_KAS_POG = | match_KAS_SOP = | match_KOR_BES = | match_KOR_BSL = | match_KOR_BUR = | match_KOR_BYL = | match_KOR_FLA = | match_KOR_ILI = | match_KOR_KAS = | match_KOR_KUK = | match_KOR_ORI = | match_KOR_POG = | match_KOR_SOP = | match_KUK_BES = | match_KUK_BSL = | match_KUK_BUR = | match_KUK_BYL = | match_KUK_FLA = | match_KUK_ILI = | match_KUK_KAS = | match_KUK_KOR = | match_KUK_ORI = | match_KUK_POG = | match_KUK_SOP = | match_ORI_BES = | match_ORI_BSL = | match_ORI_BUR = | match_ORI_BYL = | match_ORI_FLA = | match_ORI_ILI = | match_ORI_KAS = | match_ORI_KOR = | match_ORI_KUK = | match_ORI_POG = | match_ORI_SOP = | match_POG_BES = | match_POG_BSL = | match_POG_BUR = | match_POG_BYL = | match_POG_FLA = | match_POG_ILI = | match_POG_KAS = | match_POG_KOR = | match_POG_KUK = | match_POG_ORI = | match_POG_SOP = | match_SOP_BES = | match_SOP_BSL = | match_SOP_BUR = | match_SOP_BYL = | match_SOP_FLA = | match_SOP_ILI = | match_SOP_KAS = | match_SOP_KOR = | match_SOP_KUK = | match_SOP_POG = | match_SOP_ORI = }} ===Java 23–33=== {{#invoke:sports results|main | source = [https://fshf.org/competition/kategoria-e-pare-23-24/] | update = future | start_date = 2027 | a_note = yes | matches_style = FBR | team1= BES | team2= BSL | team3= BUR | team4= BYL | team5= FLA | team6= ILI | team7= KAS | team8= KOR | team9= KUK | team10= ORI | team11= POG | team12= SOP |name_BES=[[KF Besa Kavajë|Besa]] |name_BSL=[[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja]] |name_BUR=[[KF Burreli|Burreli]] |name_BYL=[[KF Bylis|Bylis]] |name_FLA=[[Flamurtari FC|Flamurtari]] |name_ILI=[[KF Iliria|Iliria]] |name_KAS=[[KS Kastrioti|Kastrioti]] |name_KOR=[[KF Korabi Peshkopi|Korabi]] |name_KUK=[[FK Kukësi|Kukësi]] |name_ORI=[[KF Oriku|Oriku]] |name_POG=[[KF Pogradeci|Pogradeci]] |name_SOP=[[KF Sopoti|Sopoti]] | match_BES_BSL = | match_BES_BUR = | match_BES_BYL = | match_BES_FLA = | match_BES_ILI = | match_BES_KAS = | match_BES_KOR = | match_BES_KUK = | match_BES_ORI = | match_BES_POG = | match_BES_SOP = | match_BSL_BES = | match_BSL_BUR = | match_BSL_BYL = | match_BSL_FLA = | match_BSL_ILI = | match_BSL_KAS = | match_BSL_KOR = | match_BSL_KUK = | match_BSL_ORI = | match_BSL_POG = | match_BSL_SOP = | match_BUR_BES = | match_BUR_BSL = | match_BUR_BYL = | match_BUR_FLA = | match_BUR_ILI = | match_BUR_KAS = | match_BUR_KOR = | match_BUR_KUK = | match_BUR_ORI = | match_BUR_POG = | match_BUR_SOP = | match_BYL_BES = | match_BYL_BSL = | match_BYL_BUR = | match_BYL_FLA = | match_BYL_ILI = | match_BYL_KAS = | match_BYL_KOR = | match_BYL_KUK = | match_BYL_ORI = | match_BYL_POG = | match_BYL_SOP = | match_FLA_BES = | match_FLA_BSL = | match_FLA_BUR = | match_FLA_BYL = | match_FLA_ILI = | match_FLA_KAS = | match_FLA_KOR = | match_FLA_KUK = | match_FLA_ORI = | match_FLA_POG = | match_FLA_SOP = | match_ILI_BES = | match_ILI_BSL = | match_ILI_BUR = | match_ILI_BYL = | match_ILI_FLA = | match_ILI_KAS = | match_ILI_KOR = | match_ILI_KUK = | match_ILI_ORI = | match_ILI_POG = | match_ILI_SOP = | match_KAS_BES = | match_KAS_BSL = | match_KAS_BUR = | match_KAS_BYL = | match_KAS_FLA = | match_KAS_ILI = | match_KAS_KOR = | match_KAS_KUK = | match_KAS_ORI = | match_KAS_POG = | match_KAS_SOP = | match_KOR_BES = | match_KOR_BSL = | match_KOR_BUR = | match_KOR_BYL = | match_KOR_FLA = | match_KOR_ILI = | match_KOR_KAS = | match_KOR_KUK = | match_KOR_ORI = | match_KOR_POG = | match_KOR_SOP = | match_KUK_BES = | match_KUK_BSL = | match_KUK_BUR = | match_KUK_BYL = | match_KUK_FLA = | match_KUK_ILI = | match_KUK_KAS = | match_KUK_KOR = | match_KUK_ORI = | match_KUK_POG = | match_KUK_SOP = | match_ORI_BES = | match_ORI_BSL = | match_ORI_BUR = | match_ORI_BYL = | match_ORI_FLA = | match_ORI_ILI = | match_ORI_KAS = | match_ORI_KOR = | match_ORI_KUK = | match_ORI_POG = | match_ORI_SOP = | match_POG_BES = | match_POG_BSL = | match_POG_BUR = | match_POG_BYL = | match_POG_FLA = | match_POG_ILI = | match_POG_KAS = | match_POG_KOR = | match_POG_KUK = | match_POG_ORI = | match_POG_SOP = | match_SOP_BES = | match_SOP_BSL = | match_SOP_BUR = | match_SOP_BYL = | match_SOP_FLA = | match_SOP_ILI = | match_SOP_KAS = | match_SOP_KOR = | match_SOP_KUK = | match_SOP_POG = | match_SOP_ORI = }} emnsrb6wxod3gga7b5n2xhd33kcud61 1 405617 3028999 3027769 2026-09-01T08:37:54Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028999 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Fronti Antifashist i Grave në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3027768 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029140132/https://zeri.info/dosier/19534/femrat-gjakovare-qe-lane-gjurme/ për lidhjen http://zeri.info/dosier/19534/femrat-gjakovare-qe-lane-gjurme/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 gusht 2026 18:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Fronti Antifashist i Grave në Kosovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028998 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260814185339/https://dwp-balkan.org/womens-anti-fascist-front-in-kosovo/ për lidhjen https://dwp-balkan.org/womens-anti-fascist-front-in-kosovo/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260813215230/https://dwp-balkan.org/sq/fronti-antifashist-i-grave-ne-kosove/ për lidhjen https://dwp-balkan.org/sq/fronti-antifashist-i-grave-ne-kosove/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 10:37 (CEST) tqizh16j1bx3wovxtzb79pzbe0sirdt 0 405678 3028799 3028728 2026-08-31T14:35:22Z Fallbackintoreality 102113 3028799 wikitext text/x-wiki {{Infobox event|name=Përmbytjet e vitit 2026 në Nepal|image=Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|Image_Caption=Vërshimet masive godasin Portin Gyirong, në kufirin nepalezo-kinez.|date={{start date|2026|08|26|df=y}}|Location={{ubl |Distrikti Rasuwa dhe Distrikti Nuwakot, Nepal |Qarku Gyirong, Rajoni Autonom i Tibetit, Kinë }}|type=Përmbytje e menjëhershme|Deaths=750+|missing=3.000+|cause=|property_damage=Hidrocentralë dhe stacione elektrikë, shtëpi dhe ndërtesa zyrtare, rrugë, ura, diga.}}Përmbytjet e vitit 2026 në Nepal shënojnë tragjedinë e shkaktuar nga një seri përmbytjesh të menjëhershme të shkaktuara në mëngjesin e 26 gushtit 2026, në kufirin nepalo-kinez përgjatë lumit Trishuli.{{Efn|Pjesa e epërme e lumit Trishuli në Nepal njihet edhe si lumi Bhotekoshi; një lum më i madh 65 km kah lindja, poashtu i quajtur [[Lumi Bhotekoshi|Bhotekoshi]], nuk u ndikua.}} Përmbytjet tronditën dhjetëra vendbanime në distriktet Rasuwa dhe Nuwakot të Nepalit. Vërshimet e menjëhershme prekën edhe zonën e Portit Gyirong në kufirin Kinë-Nepal, një pikë e rëndësishme kufitare për tregtinë dhe turizmin ndërkufitar. Përmbytjet e menjëhershme dhe rrëshqitjet e dheut që vijuan shkaktuan dëme masive në zonat e populluara, me zyrtarët që raportuan të paktën 162 vdekje të konfirmuara në Nepal dhe tre në Kinë. Autoritetet kanë lëshuar paralajmërime për përmbytje për komunitetet përgjatë lumenjve në distriktet Rasuwa, Nuwakot, Dhading, Gorkha dhe Chitwan. == Sfondi == [[Skeda:River_in_Rasuwa.JPG|majtas|parapamje| Lumi Bhotekoshi (majtas) dhe lumi Lhende Khola (djathtas); ura kufitare Miteri është në ndërtim e sipër (2013)]] Lumi Trishuli (i njohur ndryshe edhe si Lumi Bhotekoshi) bashkohet me Lhende Khola (i njohur edhe si Lumi Lende), i cili buron në Qarkun Gyirong, [[Rajoni Autonom i Tibetit]], Kinë, përpara se të rrjedhë përtej Dhunche, poshtë rrjedhës së të cilit formon pjesë të sistemit të lumit Trishuli. <ref>{{Cite news |date=26 August 2026 |title=रसुवामा भीषण बाढी, मुग्लिङसम्म सतर्कता |language=ne |trans-title=Heavy flood in Rasuwa, alert up to Muglin |publisher=BBC |url=https://www.bbc.com/nepali/articles/c3wjp107jy9o |access-date=26 August 2026}}</ref> Autoritetet nepaleze ende nuk kanë përcaktuar një shkak të saktë të përmbytjeve. Ministri i Jashtëm i Nepalit, Shisir Khanal, deklaroi pas përmbytjeve se vlerësimet fillestare përcaktuan një tërmet që shkaktoi më pas një ortek që shkaktoi vërshimet. <ref>{{Cite web |date=26 August 2026 |title=Flash flood hits Rasuwa, damages hydropower projects and markets |url=https://kathmandupost.com/national/2026/08/26/major-flood-damages-syabrubesi-hydropower-projects-in-rasuwa |access-date=2026-08-26 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> Zyrtarët nepalezë fillimisht besonin se Lumi Lende mund të ishte bllokuar paraprakisht nga një [[Orteku|ortek]], ku një digë natyrore e shkaktuar nga mbetjet e ortekut kishte formuar një [[liqen akullnajor]]. Uji i bllokuar i liqenit, duket të jetë çliruar pas goditjes së ortekut të datës 26 gusht.<ref name="kathmandupost">{{Cite web |date=26 August 2026 |title=Ice avalanche, debris lake may have triggered Bhotekoshi flood |url=https://kathmandupost.com/national/2026/08/26/ice-avalanche-debris-lake-may-have-triggered-bhotekoshi-flood |access-date=2026-08-26 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 August 2026 |title=What triggered the catastrophic flood on the Nepal-Tibet border? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/environment/what-triggered-catastrophic-flood-nepal-tibet-border-2026-08-26/ |access-date=26 August 2026}}</ref> Dyshohet se rrëshqitja e dheut u shkaktua nga një tërmet me magnitudë 4.4, i regjistruar në Tibet në orën 08:37 sipas kohës lokale, me epiqendër në një thellësi prej 10 kilometrash.<ref name=":3">{{Cite web |title=Rrëshqitje masive të dheut mes Nepalit dhe Tibetit! Mbi 157 të vdekur dhe qindra të zhdukur, mes tyre 579 turistë të huaj! Shkak dyshohet shembja e një akullnaje (VIDEO) - Shqiptarja.com |url=https://shqiptarja.com/lajm/permbytje-te-medha-ne-nepal-8-te-vdekur-dhe-qindra-te-zhdukur-mes-tyre-291-turiste |access-date=2026-08-27 |website=shqiptarja.com |language=sq}}</ref> Kjo teori u përkrah dhe nga një zëdhënës i Qendrës Ndërkombëtare për Zhvillimin e Integruar të Maleve, i cili tha se një ortek goditi në lumin Lhende Khola, pas një tërmeti, shkak që mendohet se nisi dhe përmbytjen. <ref name="HT26a">{{Cite news |date=26 August 2026 |title=Hundreds missing after deadly floods hit Nepal-Tibet border |publisher=Helsinki Times |url=https://www.helsinkitimes.fi/world-int/29199-hundreds-missing-after-deadly-floods-hit-nepal-tibet-border.html |access-date=26 August 2026}}</ref> Nga ana tjetër, analiza e valëve sizmike me periudhë të gjatë nga Shërbimi Gjeologjik i Shteteve të Bashkuara tregoi shpejt se ato ishin në përputhje me një rrëshqitje toke, jo me një tërmet. <ref>{{Cite web |last=Bureau |first=The Hindu |date=27 August 2026 |title=Nepal flash floods LIVE: Nearly 160 killed, over 750 missing; rescuers search for survivors |url=https://www.thehindu.com/news/international/nepal-flash-floods-increasing-death-toll-many-missing-rescuers-search-for-survivors-live-updates-august-27-2026/article71394802.ece |via=www.thehindu.com}}</ref> Menjëherë pasi u zbuluan valët sizmike pati indikacione për një vërshim të dendur uji. Kombinimi i dy sinjaleve pothuajse të njëkohshme dhe shqyrtimi i imazheve të para satelitore i çuan studiuesit në përfundimin se një [[Orteku|ortek akulli]] i një pjese të një akullnaje me gjatësi 610m në gjerësi mund të ketë rënë 1200m, dhe se ishte kjo goditje rreth 64 kilometra në veri të [[Kathmandu|Katmandusë]] që mund të ketë qenë përgjegjëse për shkaktimin e përmbytjeve. <ref>{{Cite news |last=Sands |first=Leo |date=26 August 2026 |title=Deadly Nepal Flood May Have Been Caused by 'Ice Avalanche,' Scientists Say |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2026/08/26/world/asia/nepal-flood-glacier-ice-avalanche.html |access-date=26 August 2026 |issn=0362-4331 |quote=The deadly flooding in Nepal on Wednesday was likely set off at least in part by an enormous chunk of ice snapping off a glacier and cascading thousands of feet to the valley below, according to an initial assessment by a group of geologists and glaciologists. The phenomenon is known as an ice avalanche.... On Wednesday, a chunk of ice with a width of about 2,000 feet snapped cleanly off the glacier, Dr. Shugar said, sending a mixture of ice and water to the valley floor. By his assessment, the chunk of ice fell from an altitude of around 17,000 feet, dropping almost 4,000 feet.}}</ref> Qendra GFZ Helmholtz për Gjeoshkencat ndërkohë regjistroi një ngjarje sizmike me magnitudë 4.4 afërsisht shtatë minuta para se pamjet e [[Video vëzhgimi|kamerave të sigurisë]] të tregonin përmbytjen duke arritur në Portin Gyirong. == Viktima == [[Skeda:Mudslide_at_Gyirong_Port_2.webm|parapamje| Pamje [[Video vëzhgimi|nga kamerat e sigurisë]] të Portit Gyirong të goditur nga shpërthimi i ushqimit të shpejtë]] [[Skeda:Mudslide_at_Gyirong_Port_1.webm|parapamje| Më shumë pamje nga kamerat e sigurisë tregojnë përmbytjet që shkatërrojnë automjetet e parkuara jashtë Portit Gyirong.]] Të paktën 162 vdekje u konfirmuan në Nepal, <ref name="162 dead">{{Cite news |date=2026-08-26 |title=More than 750 missing in Tibet after floods that left hundreds also missing in Nepal |publisher=[[Associated Press]] |url=https://apnews.com/article/climate-change-nepal-tibet-glacier-collapse-floods-61b592d428e4631add31ce052d0daf1f |access-date=2026-08-26}}</ref> me 600 vendas të konfirmuar të zhdukur. <ref>{{Cite news |date=26 August 2026 |title=At least 95 dead and more than 600 missing due to the floods in northern Nepal, near the border with China |work=Democrata |url=https://www.democrata.es/en/international/expansion-at-least-95-dead-and-more-than-600-missing-due-to-the-floods-in-northern-nepal-near-the-border-with-china/ |access-date=26 August 2026}}</ref> Përveç kësaj, Bordi i Turizmit i Nepalit publikoi një shifër paraprake prej 579 personash të zhdukur<ref name=":3" />, përfshirë 466 të huaj. <ref>{{Cite news |date=26 August 2026 |title=Girl, 13, among dozens of Britons missing in Nepal flash floods |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/08/26/britons-missing-nepal-flash-floods/ |access-date=26 August 2026}}</ref> Sipas raportimeve filledtare, të paktën 47 turistë amerikanë dhe 34 australianë ishin midis të zhdukurve. <ref>{{Cite web |date=2026-08-26 |title=Hundreds missing, including 47 Americans, in deadly Nepal floods, local officials say |url=https://www.yahoo.com/news/world/articles/americans-reported-among-missing-nepal-102213902.html |access-date=2026-08-26 |website=Yahoo News |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news |date=2026-08-27 |title=Anthony Albanese says 34 Australians among hundreds of people missing in deadly Nepal flash floods |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2026/aug/27/australian-tourists-reported-missing-nepal-tibet-floods |access-date=2026-08-27 |issn=0261-3077}}</ref> Ministria e Jashtme e Koresë së Jugut raportoi tetë qytetarë të zhdukur. <ref name="kt26a">{{Cite news |date=26 August 2026 |title=8 Koreans missing, 10 stranded in flood in Nepal |work=The Korea Times |publisher= |agency=Yonhap |url=https://www.koreatimes.co.kr/world/20260826/8-koreans-missing-10-stranded-in-flood-in-nepal |access-date=26 August 2026}}</ref> Të paktën 105 indianë dhe 37 indianë jo-rezidentë rezultojnë gjithashtu të zhdukur. Shumë indianë po udhëtonin për në Kailash Manasarovar Yatra në një peregrinazh në Kinë dhe kishte rreth 59 pelegrinë. Bordi i Turizmit konfirmoi gjithashtu se rezultojnë të zhdukur edhe turistë nga Australia, Kanadaja, Malajzia, Mbretëria e Bashkuar, Afrika e Jugut dhe Holanda. <ref name="indiatoday26a">{{Cite news |date=26 August 2026 |title=Nepal flash flood from Tibet leaves 17 dead, 105 Indians missing |work=India Today |publisher= |url=https://www.indiatoday.in/world/story/nepal-flash-flood-tibet-rockslide-rasuwa-105-indians-missing-ptag-2980484-2026-08-26 |access-date=26 August 2026}}</ref> Gjithashtu u raportua se ishin të zhdukur nëntë anëtarë të Forcës së Policisë së Armatosur të stacionuar në postën kufitare Timur. <ref>{{Cite web |last=Devkota |first=Govinda |date=26 August 2026 |title=Bhotekoshi flood: What we know, what remains unclear |url=https://kathmandupost.com/national/2026/08/26/bhotekoshi-flood-what-we-know-what-remains-unclear |access-date=2026-08-26 |website=The Kathmandu Post |language=}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 August 2026 |title=Nepal flooding latest: 12 from UK among hundreds missing after deadly flash floods hit border area, tourism board says |work=[[Sky News]] |url=https://news.sky.com/story/nepal-tibet-flooding-latest-almost-300-foreign-nationals-among-hundreds-missing-tourism-board-says-13575720 |access-date=26 August 2026}}</ref> Njëzet e gjashtë policë, nëntë oficerë policie të armatosur dhe 44 anëtarë të ushtrisë u raportuan po ashtu të zhdukur. <ref name=":0">{{Cite web |last=Dahal |first=Phanindra |last2=Bicker |first2=Laura |date=2026-08-26 |title=Hundreds missing and 98 dead as flash flood hits Nepal-Tibet border |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx2zyerv2lmo |access-date=2026-08-26 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> == Dëmi == [[Skeda:Landsat_Nepal_flood_2026-08-26.png|parapamje| Imazhe satelitore të pasojave të përmbytjeve nga Landsat 9]] Ujërat e vërshimeve arritën në vendbanime deri në {{Convert|270|ft}} mbi nivelin e lumit. <ref name=":1">{{Cite web |last=Prasai |first=Kamal |last2=Gautam |first2=Dinesh |date=2026-08-26 |title=Rasuwa flood leaves trail of destruction from Rasuwagadhi to Bidur |url=https://english.onlinekhabar.com/rasuwa-flood-in-pictures.html |access-date=2026-08-26 |website=Online Khabar |language=en-GB}}</ref> Në Nuwakot, ujërat e përmbytjeve arritën të hynë në zona të banuara duke përfshirë Timure, Dunche, Mailung, Syafrubesi, Betrawati, Trishuli dhe Devighat . <ref name=":1" /> <ref name="Ratopati" /> Zyrtarët vendorë thanë se dëmet materiale ishin të shumta; vlerësimet po vazhdojnë. <ref name="Ratopati">{{Cite web |date=26 August 2026 |title=Flood Damages Property in Nuwakot Due to Rasuwa Border Overflow |url=http://english.ratopati.com/story/76358/nuwakot-cdo-says-there-has-been-a-lot-of-physical-damage |access-date=2026-08-26 |website=Ratopati |language=}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |last=Thompson |first=Angus |last2=Hoyle |first2=Craig |last3=Dahal |first3=Phanindra |last4=Bicker |first4=Laura |date=2026-08-26 |title=Flash flood on Nepal-Tibet border kills at least 95, with hundreds of foreign tourists missing |url=https://www.bbc.com/news/live/c6y8mjmnpxv0t |access-date=2026-08-26 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> Dëmtimi i infrastrukturës së prodhimit, transmetimit dhe shpërndarjes së energjisë elektrike ndërpreu furnizimin në zonat e prekura. Autoriteti i Energjisë Elektrike i Nepalit tha se gjashtë objekte të mëdha hidroenergjie dhe transmetimi ishin dëmtuar.<ref>{{Cite web |date=26 August 2026 |title=Rasuwa flood damages 6 major hydropower, transmission facilities, disrupts power supply |url=https://english.nepalnews.com/s/business/rasuwa-flood-damages-6-major-hydropower-transmission-facilities-disrupts-power-supply/ |access-date=26 August 2026 |website=Nepal News |location=Kathmandu}}</ref> == Reagime == Qeveria e Nepalit mobilizoi Ushtrinë e Nepalit, Forcën e Policisë së Armatosur dhe [[Policia e Nepalit|Policinë e Nepalit]], të mbështetura nga helikopterë dhe ekipe mjekësore, për të kryer operacione kërkim-shpëtimi dhe ndihme. <ref name="Onlinekhabar">{{Cite web |date=2026-08-26 |title=Flood leaves parts of Rasuwa and Nuwakot cut off |url=https://english.onlinekhabar.com/flood-rasuwa-and-nuwakot.html |access-date=2026-08-26 |website=OnlineKhabar |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 August 2026 |title=Rasuwa flashflood: NA teams, two choppers deployed for search, rescue |url=https://risingnepaldaily.com/news/85520 |access-date=2026-08-26 |website=The Rising Nepal}}</ref> Ushtria e Nepalit raportoi se të paktën 88 persona ishin shpëtuar. <ref name=":0" /> Sekretari i Përgjithshëm i Partisë Komuniste të Kinës (PKK) dhe Presidenti [[Xi Xhinping|Xi Jinping]] bënë thirrje për vazhdimin e përpjekjeve për të gjetur personat e zhdukur dhe përmirësime në sistemet e monitorimit dhe paralajmërimit të fatkeqësive. <ref name="Xinhua">{{Cite web |date=2026-08-26 |title= |script-title=zh:习近平对西藏日喀则市吉隆县遭受泥石流灾害作出重要指示 |trans-title=Xi Jinping Issues Important Instructions Regarding the Mudslide Disaster in Jilong County, Shigatse City, Tibet |url=https://www.news.cn/politics/leaders/20260826/e73cdedcfa6e4384b15cebedc9a13378/c.html |access-date=2026-08-26 |website=[[Xinhua News Agency]] |language=zh-cn}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 August 2026 |title=Hundreds missing and many feared dead after massive flash flood hits Nepal-China border |url=https://edition.cnn.com/2026/08/26/asia/nepal-flooding-flood-intl |access-date=26 August 2026 |website=CNN}}</ref> Qeveria e Tibetit mobilizoi gati 800 punonjës të emergjencës dhe 150 automjete, si dhe qen nuhatës dhe motoskafë për të ndihmuar përpjekjet e shpëtimit. <ref>{{Cite web |date=August 26, 2026 |title=Search for missing after Nepal-Tibet floods kill 165 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260826-nepal-floods-at-china-border-kill-8-cause-major-casualties-in-tibet |access-date=2026-08-27 |website=France 24 |language=en}}</ref> Karta Ndërkombëtare mbi Hapësirën dhe Fatkeqësitë e Mëdha, e cila parashikon mbulim të gjerë, megjithëse të kushtëzuar, me anë të satelitëve humanitarë, u aktivizua. <ref>{{Cite web |title=Flood in Nepal - Charter Activations &#124; The International Charter: Space And Major Disasters |url=https://disasterscharter.org/activations/flood-in-nepal-activation-1052- |website=disasterscharter.org}}</ref> == Viktimat == Sipas gazetës The Kathmandu Post, në orët e para të tragjedisë u kryen mbi 35 fluturime me helikopterë, 29 civilë dhe gjashtë ushtarakë, nga aeroporti ndërkombëtar Tribhuvan në Katmandu drejt zonave të përmbytura. Falë këtyre operacioneve arritën të shpëtohen 114 persona nga zona e lumit Bhote Koshi.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Z |first=Sh |date=2026-08-26 |title=Mbi 150 të vdekur - Si ndodhi tragjedia nga përmbytjet në kufirin Nepal-Tibet? |url=https://klankosova.tv/mbi-150-te-vdekur-si-ndodhi-tragjedia-nga-permbytjet-ne-kufirin-nepal-tibet |access-date=2026-08-27 |website=Klan Kosova |language=sq}}</ref> Operacionet e kërkim-shpëtimit të mbështetura nga helikopterë dhe dronë vazhduan të enjten, ndërsa numri i të vdekurve arriti në 362, me më shumë se 1.300 persona të zhdukur, mes të cilëve turistë, shtetas të huaj, zyrtarë civilë, ushtarë, policë dhe banorë vendas. Bordi i Turizmit raportoi më 27 gusht si të zhdukur 65 shtetas nga SHBA-ja, 53 nga Ukraina, 51 nga Malajzia, 35 nga Australia, 33 nga Mbretëria e Bashkuar, 25 nga Kanadaja, nëntë nga Singapori dhe Koreja e Jugut si dhe tetë nga Gjermania.<ref name=":4">{{Cite web |date=2026-08-27 |title=Përmbytjet në Nepal dhe Kinë: Numri i viktimave rritet në 362, mbi 1.300 persona mbeten të zhdukur |url=https://www.aa.com.tr/sq/bota/p%C3%ABrmbytjet-n%C3%AB-nepal-dhe-kin%C3%AB-numri-i-viktimave-rritet-n%C3%AB-362-mbi-1300-persona-mbeten-t%C3%AB-zhdukur/4038698 |access-date=2026-08-27 |website=Anadolu |language=tr}}</ref> Autoritetet kineze konfirmuan gjithashtu mbi gjendjen në Kinë tre vdekje si dhe 558 persona të zhdukur në Tibet. Midis të zhdukurve, 260 prej tyre janë shtetas të huaj. Rreth 100 shtetas kinezë njëkohësisht raportohen si të zhdukur në Nepal.<ref name=":4" /> Më 30 gusht, numri i viktimave arriti në 750, me më shumë se 3,000 të zhdukur. Organizata e Kryqit të Kuq ndërkohë ks vlerësuar se më shumë se 90,000 njerëz ka të ngjarë të jenë prekur nga katastrofa.<ref>{{Cite web |title=Përmbytjet masive në Nepal, shkon në 750 numri i viktimave! 3 mijë ende të zhdukur - Shqiptarja.com |url=https://shqiptarja.com/lajm/permbytjet-masive-ne-nepal-shkon-ne-750-numri-i-viktimave-3-mije-ende-te-zhdukur |access-date=2026-08-31 |website=shqiptarja.com |language=sq}}</ref> == Shënime == {{Listë shënimesh}} == Referime == [[Kategoria:Tragjedi natyrore]] [[Kategoria:Permbytje]] [[Kategoria:2026]] [[Kategoria:Nepal]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] jw1sz736nleyl366nalk6o4x0ozg5oj 0 405699 3028772 3028447 2026-08-31T12:05:36Z Arianit 106 pp 3028772 wikitext text/x-wiki {{pp|Probleme me stil, referimet e paplota, me gjase e shkruar me LLM}} __NOINDEX__ = Shyrete Tahiri = = Hyrje = Shyrete Tahiri është aktiviste kosovare për të drejtat e të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës në Kosovë (1998–1999). Ajo është bërë një nga zërat publikë të të mbijetuarve të dhunës seksuale të kryer gjatë luftës, duke kontribuar në thyerjen e heshtjes shoqërore dhe në rritjen e ndërgjegjësimit institucional dhe ndërkombëtar për këtë kategori të krimeve. Gjatë luftës në Kosovë, dhuna seksuale u dokumentua si pjesë e dhunës së ushtruar ndaj popullsisë civile shqiptare. Raportet e Kombeve të Bashkuara të kohës dokumentuan raste të përdhunimit dhe sulmeve seksuale ndaj grave kosovare, ndërsa raportet pasuese dokumentuan përhapjen e dhunës seksuale gjatë konfliktit (United Nations Population Fund, 1999; United Nations Commission on Human Rights, 2000). Përmes dëshmisë së saj publike dhe angazhimit në kërkimin e drejtësisë, Tahiri ka kontribuar në rritjen e vëmendjes publike ndaj të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës. Në vitin 2026, ajo u emërua, së bashku me Vasfije Krasniqi Goodman, e deleguar e posaçme për çështjen e të mbijetuarave të dhunës seksuale gjatë luftës (Presidenca e Republikës së Kosovës, 2026). == 1. Jeta Personale == Shyrete Tahiri është nga Kosova dhe ka përjetuar luftën e viteve 1998–1999, gjatë së cilës është viktimizuar nga dhuna seksuale. Për një periudhë të gjatë pas luftës, ajo nuk foli publikisht për përvojën e saj për shkak të traumës dhe stigmatizimit shoqëror që lidhej me këtë krim. Më vonë, ajo vendosi të flasë publikisht dhe të kërkojë drejtësi për atë që kishte përjetuar. Në vitin 2019, Tahiri vendosi ta bëjë publike përvojën e saj dhe të ndërmarrë hapa ligjorë për ndjekjen e autorëve. Dalja e saj publike u bë pjesë e përpjekjeve të të mbijetuarve për të thyer heshtjen dhe për të kërkuar drejtësi për krimet e kryera gjatë luftës (Balkan Insight, 2019). == 2. Organizatat dhe Aktivitetet Kryesore == Tahiri ka bashkëpunuar me organizata dhe institucione që merren me të drejtat e të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës. Ajo ka marrë pjesë në aktivitete ndërgjegjësuese dhe diskutime publike që lidhen me të drejtat e të mbijetuarve, dokumentimin e krimeve dhe luftimin e stigmatizimit. Në aktivitetet publike të viteve të fundit, Tahiri ka bashkëpunuar edhe me Vasfije Krasniqi Goodman në përpjekjet për rritjen e ndërgjegjësimit për të drejtat e të mbijetuarve. Më 14 prill 2024, në Ditën Memoriale të të Mbijetuarve të Dhunës Seksuale gjatë Luftës në Kosovë, Tahiri dhe Krasniqi Goodman morën pjesë në aktivitetin pranë memorialit “Heroinat” në Prishtinë, ku u bënë thirrje për më shumë mbështetje shoqërore dhe angazhim për drejtësi (Kryeministri i Republikës së Kosovës, 2024). Tahiri ka qenë gjithashtu pjesë e aktiviteteve publike që synojnë dokumentimin dhe dëgjimin e rrëfimeve të të mbijetuarve. Iniciativa të tilla, përfshirë projektet dokumentuese dhe ndërgjegjësuese për përvojat e grave gjatë luftës, kanë pasur rol në ruajtjen e kujtesës dhe në adresimin e stigmatizimit të të mbijetuarve. == 3. Aktivizmi Politik dhe Institucional == Në vitet e fundit, Shyrete Tahiri është përfshirë në angazhime institucionale në Kosovë lidhur me të drejtat e të mbijetuarve të dhunës seksuale dhe drejtësinë tranzicionale. Më 10 prill 2026, Ushtruesja e Detyrës së Presidentes së Kosovës, Albulena Haxhiu, emëroi Shyrete Tahirin dhe Vasfije Krasniqi Goodman '''të deleguara të posaçme për çështjen e të mbijetuarave të dhunës seksuale gjatë luftës'''. Sipas Presidencës së Kosovës, emërimi i tyre lidhet me rolin që kanë luajtur në thyerjen e heshtjes dhe në kërkimin e drejtësisë për viktimat e dhunës seksuale gjatë luftës në Kosovë. Presidenca theksoi gjithashtu se angazhimi i tyre tashmë ka edhe një dimension institucional (Presidenca e Republikës së Kosovës, 2026). Tahiri dhe Vasfije Krasniqi Goodman kanë pasur një angazhim të përbashkët në adresimin publik të çështjes së të mbijetuarave. Puna e tyre është lidhur me kërkesën për drejtësi, mbështetjen institucionale dhe luftimin e stigmatizimit të të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës. Në vitin 2025, Presidentja e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani, e dekoroi Shyrete Tahirin, së bashku me Vasfije Krasniqi Goodman dhe Ramadan Nishorin, me '''Urdhrin “Nderi i Republikës”'''. Sipas Presidencës, dekorata iu dha për guximin për të thyer heshtjen shumëvjeçare rreth krimeve të kryera gjatë luftës, si dhe për rolin e tyre në ndërgjegjësimin shoqëror dhe ndërkombëtar për të mbijetuarit e dhunës seksuale gjatë luftës (Presidenca e Republikës së Kosovës, 2025). == 4. Protestat dhe Veprimet e Drejtpërdrejta == Shyrete Tahiri u bë publike në vitin 2019, kur ajo dorëzoi kallëzim penal në Prokurorinë Speciale të Kosovës për ndjekjen e autorëve të dhunës seksuale gjatë luftës. Ky veprim përbënte një hap të drejtpërdrejtë në kërkimin e drejtësisë dhe në thyerjen e heshtjes rreth këtyre krimeve. Rasti i saj u raportua nga media ndërkombëtare si pjesë e përpjekjeve të të mbijetuarve të dhunës seksuale në Kosovë për të kërkuar ndjekjen penale të autorëve (Balkan Insight, 2019). Pas kallëzimit penal, Tahiri vazhdoi të flasë publikisht për përvojën e saj dhe për nevojën e drejtësisë për të mbijetuarit e dhunës seksuale gjatë luftës. Në këtë kuadër, ajo ka marrë pjesë në aktivitete publike dhe diskutime që kanë trajtuar çështjen e drejtësisë, kujtesës dhe të drejtave të të mbijetuarve. == 5. Ndikimi në Çështje Kombëtare == Kontributi i Shyrete Tahirit lidhet ngushtë me përpjekjet për drejtësi, dokumentimin e krimeve dhe njohjen institucionale të të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës në Kosovë. Dhuna seksuale në konflikt ishte e njohur në të drejtën ndërkombëtare si shkelje e rëndë dhe, në rrethana të caktuara, si krim lufte dhe krim kundër njerëzimit edhe para luftës së Kosovës. Raportet e Kombeve të Bashkuara gjatë dhe pas luftës dokumentuan raste të përdhunimit dhe dhunës seksuale ndaj grave kosovare (United Nations Population Fund, 1999; United Nations Commission on Human Rights, 2000). Në kontekstin e Kosovës, çështja e dhunës seksuale gjatë luftës është trajtuar edhe përmes proceseve të drejtësisë tranzicionale, njohjes së statusit të të mbijetuarve dhe krijimit të mekanizmave institucionalë për mbështetjen e tyre. Dalja publike e Tahirit dhe e të mbijetuarave të tjera ka kontribuar në vendosjen e kësaj çështjeje në debatin publik dhe institucional. Një pjesë e rëndësishme e këtij procesi është edhe memorializimi. Monumenti '''“Heroinat”''' në Prishtinë është një simbol i kujtesës publike për gratë dhe vajzat që përjetuan dhunë seksuale gjatë luftës. Më 14 prill 2024, në Ditën Memoriale të të Mbijetuarve të Dhunës Seksuale gjatë Luftës në Kosovë, Tahiri dhe Vasfije Krasniqi Goodman morën pjesë së bashku në aktivitetin pranë memorialit “Heroinat” dhe bënë thirrje për mbështetje shoqërore dhe drejtësi (Kryeministri i Republikës së Kosovës, 2024). Angazhimi i Tahirit lidhet kështu me një proces më të gjerë të thyerjes së heshtjes, kërkimit të drejtësisë dhe njohjes publike të përvojave të të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës. Në vitin 2025, dekorimi i saj me Urdhrin “Nderi i Republikës” dhe në vitin 2026 emërimi i saj si e deleguar e posaçme e Presidencës për çështjen e të mbijetuarave përbëjnë dy nga vlerësimet dhe angazhimet institucionale më të rëndësishme të lidhura me veprimtarinë e saj (Presidenca e Republikës së Kosovës, 2025, 2026). == Shihni gjithashtu == * Dhuna seksuale gjatë Luftës së Kosovës * Viktimat e luftës në Kosovë * Drejtësia tranzicionale në Kosovë * Monumenti “Heroinat” * Të drejtat e të mbijetuarve të dhunës seksuale * Organizatat për të drejtat e viktimave të luftës == Referimet == Balkan Insight. (2019, 14 tetor). ''Kosovo war rape survivor seeks attackers’ prosecution''. Balkan Insight Kryeministri i Republikës së Kosovës. (2024, 14 prill). ''Kryeministri Kurti bën nderime te memoriali “Heroinat” në Prishtinë''. Kryeministri i Republikës së Kosovës Presidenca e Republikës së Kosovës. (2025, 18 prill). ''Presidentja: Me krenarinë më të madhe, i ndava Titullin “Nderi i Republikës”, Vasfije Krasniqit, Shyrete Tahirit dhe Ramadan Nishorit''. Presidenca e Republikës së Kosovës Presidenca e Republikës së Kosovës. (2025, 18 prill). ''Fjalimi i Presidentes Osmani në ceremoninë e dekorimit të të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës''. Presidenca e Republikës së Kosovës Presidenca e Republikës së Kosovës. (2026, 10 prill). ''U.D. Presidentja Haxhiu emëron znj. Vasfije Krasniqi Goodman dhe znj. Shyrete Tahiri të deleguara të posaçme për çështjen e të mbijetuarave të dhunës seksuale gjatë luftës''. Presidenca e Republikës së Kosovës United Nations Commission on Human Rights. (2000). ''Report on the situation of human rights in Kosovo''. United Nations. United Nations Digital Library United Nations Population Fund. (1999, 25 maj). ''UN Population Fund reports rape, abduction among Kosovo refugees''. United Nations. United Nations 41wfr90y5tjtz0hde0lcfikbi5c344h 0 405700 3028773 3028448 2026-08-31T12:06:02Z Arianit 106 3028773 wikitext text/x-wiki {{pp|Probleme me stil, referimet e paplota, me gjase e shkruar me LLM}} == '''Lirije Osmani''' == === '''Hyrje''' === Lirije Osmani është juriste, aktiviste për të drejtat e njeriut dhe figurë e rëndësishme në sistemin juridik dhe jetën publike të Kosovës. Ajo njihet si një nga gratë pioniere në drejtësi, duke shërbyer si prokurore dhe gjyqtare në periudhën e socializmit në ish- Jugosllavi, si dhe në pas-socializëm luajtur rol aktiv në mbrojtjen e të drejtave të njeriut gjatë viteve 1990 dhe në ndërtimin e institucioneve pas luftës 1998-1999 në Kosovë. Kontributi i saj përfshin gjithashtu pjesëmarrjen në proceset e hartimit të Kushtetutës së Kosovës dhe zhvillimin e sistemit gjyqësor (Oral History Kosovo, 2023). === '''1. Jeta Personale''' === Lirije Osmani lindi më 28 qershor 1944 në Gjakovë, në një familje me tradita patriotike. Ajo u rrit në një kontekst shoqëror të karakterizuar nga sfida politike dhe shoqërore për shqiptarët në Kosovë. Arsimin e mesëm e ndoqi në Shkollën Normale, ndërsa studimet universitare i përfundoi në Fakultetin Juridik në vitin 1967. Formimi i saj profesional në drejtësi dhe përvoja personale në një periudhë të trazuar historike ndikuan drejtpërdrejt në orientimin e saj drejt angazhimit publik dhe mbrojtjes së të drejtave të njeriut. === '''2. Organizatat dhe Aktivitetet Kryesore''' === Gjatë viteve 1990, Osmani ishte një figurë kyçe në '''Këshillin për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut (KMDLNJ)''', ku kontribuoi në dokumentimin dhe raportimin e shkeljeve të të drejtave të shqiptarëve në Kosovë nga regjimi i Slobodan Millosheviqit. Në këtë rol, ajo bashkëpunoi me organizata vendore dhe ndërkombëtare, duke ndihmuar në raportimeve  mbi shkeljen e të drejtave të njeriut dhe dhunën policore  në Kosovë tek institucione ndërkombëtare dhe organizata për të drejtat e njeriut. Aktiviteti i saj përfshinte dhe mbrojtjen juridike të të burgosurve politikë dhe individëve të përndjekur nga regjimi. === '''3. Aktivizmi Politik dhe Kandidimet''' === Edhe pse nuk ishte e angazhuar në politikë partiake në mënyrë të drejtpërdrejtë, Osmani luajti një rol të rëndësishëm në proceset institucionale dhe shtetformuese. Pas luftës, ajo u përfshi në strukturat kyçe të sistemit juridik, duke u bërë: * kryetarja e parë grua e Odës së Avokatëve të Kosovës * kryesuese e Këshillit Gjyqësor të Kosovës Ajo gjithashtu kontribuoi në procesin e hartimit të Kushtetutës së Kosovës, duke qenë pjesë e grupeve punuese dhe aktiviteteve për informimin publik mbi draftin kushtetues. === '''4. Protestat dhe Veprimet e Drejtpërdrejta''' === Gjatë viteve 1990, Osmani ishte e përfshirë në forma të ndryshme të rezistencës paqësore. Përmes punës së saj si avokate, ajo mbrojti aktivistë dhe të burgosur politikë, shpesh në kushte të vështira dhe nën presion nga autoritetet. Për shkak të këtij angazhimi, ajo ishte nën mbikëqyrje nga autoritetet dhe u përball me ndalime dhe marrje në pyetje në disa raste. Megjithatë, nuk ka të dhëna të konfirmuara për burgosje afatgjatë === '''5. Ndikimi në Çështje të Drejtësisë''' === Gjatë luftës në Kosovë (1998–1999), Osmani kontribuoi në dokumentimin e shkeljeve dhe në informimin e opinionit ndërkombëtar për situatën humanitare. Ajo ishte e përfshirë në mbështetjen juridike dhe institucionale për qytetarët e prekur nga konflikti, si dhe në komunikimin me organizata ndërkombëtare për të rritur ndërgjegjësimin mbi zhvillimet në Kosovë. Pas luftës, ajo vazhdoi të kontribuojë në ndërtimin e institucioneve demokratike dhe në reformimin e sistemit të drejtësisë, duke luajtur rol në konsolidimin e strukturave gjyqësore dhe profesionale Nuk ka të dhëna të publikuara për libra ose vepra autoriale të saj. Megjithatë, kontributi dhe përvoja e saj janë dokumentuar në intervista dhe projekte arkivore, përfshirë Oral History Kosovo. === '''6. Çmime dhe Mirënjohje''' === Për kontributin e saj në drejtësi dhe në mbrojtjen e të drejtave të njeriut, Osmani është nderuar me mirënjohje nga institucione vendore dhe ndërkombëtare. Sipas dëshmive të saj, ajo është vlerësuar nga American Bar Association në Shtetet e Bashkuara të Amerikës për punën dhe angazhimin e saj profesional. Gjithashtu, ajo ka marrë mirënjohje nga institucione të drejtësisë në rajon, përfshirë Gjykatën Supreme të Shqipërisë '''Shihni gjithashtu''' * Këshilli për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut * Kushtetuta e Republikës së Kosovës * Sistemi gjyqësor në Kosovë * Gratë në drejtësi në Kosovë === '''Referimet''' === * Oral History Kosovo. (2023). ''Interview with Lirije Osmani''. * OSCE Kosovo. (n.d.). ''Judicial and institutional development in Kosovo''. gqaebynarneyenbhyu5n7817ybkz9q6 0 405701 3028774 3028449 2026-08-31T12:06:13Z Arianit 106 pp 3028774 wikitext text/x-wiki {{pp|Probleme me stil, referimet e paplota, me gjase e shkruar me LLM}} = Bahtije Abrashi = == Hyrje == Bahtije Abrashi është mësuese dhe aktiviste nga Kosova, e njohur për angazhimin e saj në arsim dhe në organizimin e grave në Prishtinë gjatë viteve 1980 dhe më vonë. Ajo ka qenë pjesë e proceseve shoqërore dhe institucionale që lidhen me zhvillimin e arsimit dhe përfshirjen e grave në jetën publike në Kosovë gjatë periudhës së socializmit në '''Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë (RSFJ)'''. Përmes veprimtarisë së saj në arsim dhe angazhimit në organizimin e grave, Abrashi ka qenë pjesëmarrëse në zhvillimet shoqërore e politike të Kosovës gjatë viteve 1980, përfshirë periudhën e tensioneve politike që kulmuan me Grevën e Minatorëve të Trepçës në vitin 1989 (Oral History Kosovo, 2022). == 1. Jeta Personale == Bahtije Abrashi lindi më '''10 janar 1944 në Mitrovicë'''. Ajo u rrit në një familje me gjashtë fëmijë. Babai i saj, Qazim Bajgora, kishte punuar si minator në Trepçë dhe kishte marrë pjesë në Luftën Nacionalçlirimtare gjatë Luftës së Dytë Botërore. Nëna e saj kishte një rol të rëndësishëm në edukimin e fëmijëve dhe në nxitjen e tyre për t'u shkolluar. Abrashi ndoqi shkollimin fillor dhe të mesëm në Mitrovicë dhe u regjistrua në Shkollën Normale të hapur pranë gjimnazit të Mitrovicës. Më pas, ajo vazhdoi shkollimin në Prishtinë dhe përfundoi '''Shkollën e Lartë Pedagogjike në Prishtinë'''. Në vitin 1979 filloi punën si mësuese në shkollën fillore '''“Emin Duraku” në Prishtinë'''. Ajo është e martuar me Aziz Abrashin dhe ka dy fëmijë (Oral History Kosovo, 2022). == 2. Organizatat dhe Aktivitetet Kryesore == Bahtije Abrashi ka qenë e angazhuar në struktura shoqërore që lidhen me organizimin e grave në Kosovë. Në periudhën '''1984–1989''', ajo shërbeu si '''Kryetare e Grave të Prishtinës''', duke kontribuar në organizimin dhe përfaqësimin e grave në jetën publike dhe shoqërore të kohës (Oral History Kosovo, 2022). Angazhimi i saj në organizimin e grave lidhej me një periudhë kur pjesëmarrja e grave në arsim, punësim dhe jetën publike po zgjerohej. Në rrëfimin e saj, Abrashi kujton edhe aktivitetet që lidhen me emancipimin dhe arsimimin e vajzave, duke përshkruar raste kur gratë shkonin shtëpi më shtëpi për t'i bindur familjet që t'i dërgonin vajzat në shkollë (Oral History Kosovo, 2022). == 3. Aktivizmi Politik dhe Institucional == Gjatë viteve 1980, Abrashi ishte e përfshirë në aktivitete shoqërore dhe organizative në nivel lokal në Prishtinë. Ajo e përshkruan veten si aktiviste të hershme të Rinisë dhe tregon se vazhdoi angazhimin e saj shoqëror edhe pas vendosjes në Prishtinë. Në shkollën ku punonte, ajo u zgjodh edhe në pozita drejtuese brenda kolektivit të punës. Në vitet e mëvonshme të dekadës, ajo u përfshi në zhvillimet shoqërore dhe politike që prekën Kosovën. Në intervistën e saj, Abrashi e përshkruan veçanërisht rolin e saj dhe të bashkëshortit të saj, Aziz Abrashit, në kontekstin e zhvillimeve të vitit 1989 dhe të Grevës së Minatorëve të Trepçës (Oral History Kosovo, 2022). == 4. Arsimi dhe Karriera Profesionale == Bahtije Abrashi filloi punën si mësuese në vitin '''1979 në shkollën fillore “Emin Duraku” në Prishtinë'''. Para kësaj, ajo kishte përfunduar Shkollën e Lartë Pedagogjike në Prishtinë. Në rrëfimin e saj, ajo kujton edhe përvojën e mëparshme arsimore në Mitrovicë dhe angazhimin për përfshirjen e vajzave në arsim. Ajo punoi për vite të tëra në sistemin arsimor të Kosovës, ndërsa më vonë doli në pension (Oral History Kosovo, 2022). == 5. Protestat dhe Veprimet e Drejtpërdrejta == Abrashi është '''dëshmitare dhe pjesëmarrëse në zhvillimet shoqërore dhe politike''' që karakterizuan Kosovën gjatë viteve 1980. Në rrëfimin e saj të dokumentuar nga Oral History Kosovo, ajo përshkruan në mënyrë të veçantë '''Grevën dhe marshin e Minatorëve të Trepçës në vitin 1989'''. Ajo tregon se në krye të marshit ishte bashkëshorti i saj, Aziz Abrashi, së bashku me Burhan Kavajën, Ibush Jonuzin, Avdi Ukën dhe persona të tjerë. Abrashi e përshkruan marshin si një shprehje të pakënaqësisë politike në Kosovë në periudhën pas ndryshimeve kushtetuese të vitit 1989 (Oral History Kosovo, 2022). Dëshmia e saj dokumenton gjithashtu përvojën personale të një gruaje të angazhuar në jetën publike gjatë kësaj periudhe dhe ofron një perspektivë mbi mënyrën se si zhvillimet politike të vitit 1989 u përjetuan nga familjet dhe komuniteti në Kosovë (Oral History Kosovo, 2022). == 6. Ndikimi në barazinë gjinore == Kontributi i Bahtije Abrashit lidhet me avancimin e rolit të grave në shoqërinë kosovare dhe me zhvillimin e arsimit në gjuhën shqipe. Përmes angazhimit të saj në organizimin e grave dhe në sistemin arsimor, ajo ka marrë pjesë në përpjekjet për rritjen e pjesëmarrjes së grave në jetën publike dhe në proceset shoqërore të kohës. Përvoja e saj në organizimin e grave dhe angazhimi për arsimimin e vajzave, përfshirë aktivitetet për bindjen e familjeve që t'i dërgonin vajzat në shkollë, përbëjnë pjesë të rëndësishme të dëshmisë së saj për ndryshimet shoqërore dhe emancipimin e grave në Kosovë (Oral History Kosovo, 2022). == Shihni gjithashtu == * Arsimi në Kosovë gjatë Jugosllavisë * Gratë në Kosovë * Organizimi i grave në Kosovë * Greva e Minatorëve të Trepçës * Oral History Kosovo == Referimet == # Oral History Kosovo. (2022, 14 shkurt). ''Bahtije Abrashi''. <nowiki>https://oralhistorykosovo.org/sq/bahtije-abrashi/</nowiki> # Oral History Kosovo. (n.d.). ''Greva e Minatorëve 1989''. <nowiki>https://oralhistorykosovo.org/sq/hulumtime/miners-strike-1989/</nowiki> # Oral History Kosovo. (n.d.). ''Video interviews playlist''. <nowiki>https://www.youtube.com/playlist?list=PLQMa9o1DvaL9kovJvY-BBFJkqo-VHv4ep</nowiki> fconomhqykqm44zoyrosio05da25xcm 3028791 3028774 2026-08-31T14:23:47Z Fallbackintoreality 102113 Faqja duhet të përmirësohet masivisht, nevojitet të shqyrtohet 3028791 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Probleme të shumta|{{Një burim|date=gusht 2026}}{{pp|date=gusht 2026}}{{Gjeneruar me IA|date=gusht 2026}}{{Pa fusnota|date=gusht 2026}}}} Bahtije Abrashi është mësuese dhe aktiviste nga Kosova, e njohur për angazhimin e saj në arsim dhe në organizimin e grave në Prishtinë gjatë viteve 1980 dhe më vonë. Ajo ka qenë pjesë e proceseve shoqërore dhe institucionale që lidhen me zhvillimin e arsimit dhe përfshirjen e grave në jetën publike në Kosovë gjatë periudhës së socializmit në '''Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë (RSFJ)'''. Përmes veprimtarisë së saj në arsim dhe angazhimit në organizimin e grave, Abrashi ka qenë pjesëmarrëse në zhvillimet shoqërore e politike të Kosovës gjatë viteve 1980, përfshirë periudhën e tensioneve politike që kulmuan me Grevën e Minatorëve të Trepçës në vitin 1989 (Oral History Kosovo, 2022). == 1. Jeta Personale == Bahtije Abrashi lindi më '''10 janar 1944 në Mitrovicë'''. Ajo u rrit në një familje me gjashtë fëmijë. Babai i saj, Qazim Bajgora, kishte punuar si minator në Trepçë dhe kishte marrë pjesë në Luftën Nacionalçlirimtare gjatë Luftës së Dytë Botërore. Nëna e saj kishte një rol të rëndësishëm në edukimin e fëmijëve dhe në nxitjen e tyre për t'u shkolluar. Abrashi ndoqi shkollimin fillor dhe të mesëm në Mitrovicë dhe u regjistrua në Shkollën Normale të hapur pranë gjimnazit të Mitrovicës. Më pas, ajo vazhdoi shkollimin në Prishtinë dhe përfundoi '''Shkollën e Lartë Pedagogjike në Prishtinë'''. Në vitin 1979 filloi punën si mësuese në shkollën fillore '''“Emin Duraku” në Prishtinë'''. Ajo është e martuar me Aziz Abrashin dhe ka dy fëmijë (Oral History Kosovo, 2022). == 2. Organizatat dhe Aktivitetet Kryesore == Bahtije Abrashi ka qenë e angazhuar në struktura shoqërore që lidhen me organizimin e grave në Kosovë. Në periudhën '''1984–1989''', ajo shërbeu si '''Kryetare e Grave të Prishtinës''', duke kontribuar në organizimin dhe përfaqësimin e grave në jetën publike dhe shoqërore të kohës (Oral History Kosovo, 2022). Angazhimi i saj në organizimin e grave lidhej me një periudhë kur pjesëmarrja e grave në arsim, punësim dhe jetën publike po zgjerohej. Në rrëfimin e saj, Abrashi kujton edhe aktivitetet që lidhen me emancipimin dhe arsimimin e vajzave, duke përshkruar raste kur gratë shkonin shtëpi më shtëpi për t'i bindur familjet që t'i dërgonin vajzat në shkollë (Oral History Kosovo, 2022). == 3. Aktivizmi Politik dhe Institucional == Gjatë viteve 1980, Abrashi ishte e përfshirë në aktivitete shoqërore dhe organizative në nivel lokal në Prishtinë. Ajo e përshkruan veten si aktiviste të hershme të Rinisë dhe tregon se vazhdoi angazhimin e saj shoqëror edhe pas vendosjes në Prishtinë. Në shkollën ku punonte, ajo u zgjodh edhe në pozita drejtuese brenda kolektivit të punës. Në vitet e mëvonshme të dekadës, ajo u përfshi në zhvillimet shoqërore dhe politike që prekën Kosovën. Në intervistën e saj, Abrashi e përshkruan veçanërisht rolin e saj dhe të bashkëshortit të saj, Aziz Abrashit, në kontekstin e zhvillimeve të vitit 1989 dhe të Grevës së Minatorëve të Trepçës (Oral History Kosovo, 2022). == 4. Arsimi dhe Karriera Profesionale == Bahtije Abrashi filloi punën si mësuese në vitin '''1979 në shkollën fillore “Emin Duraku” në Prishtinë'''. Para kësaj, ajo kishte përfunduar Shkollën e Lartë Pedagogjike në Prishtinë. Në rrëfimin e saj, ajo kujton edhe përvojën e mëparshme arsimore në Mitrovicë dhe angazhimin për përfshirjen e vajzave në arsim. Ajo punoi për vite të tëra në sistemin arsimor të Kosovës, ndërsa më vonë doli në pension (Oral History Kosovo, 2022). == 5. Protestat dhe Veprimet e Drejtpërdrejta == Abrashi është '''dëshmitare dhe pjesëmarrëse në zhvillimet shoqërore dhe politike''' që karakterizuan Kosovën gjatë viteve 1980. Në rrëfimin e saj të dokumentuar nga Oral History Kosovo, ajo përshkruan në mënyrë të veçantë '''Grevën dhe marshin e Minatorëve të Trepçës në vitin 1989'''. Ajo tregon se në krye të marshit ishte bashkëshorti i saj, Aziz Abrashi, së bashku me Burhan Kavajën, Ibush Jonuzin, Avdi Ukën dhe persona të tjerë. Abrashi e përshkruan marshin si një shprehje të pakënaqësisë politike në Kosovë në periudhën pas ndryshimeve kushtetuese të vitit 1989 (Oral History Kosovo, 2022). Dëshmia e saj dokumenton gjithashtu përvojën personale të një gruaje të angazhuar në jetën publike gjatë kësaj periudhe dhe ofron një perspektivë mbi mënyrën se si zhvillimet politike të vitit 1989 u përjetuan nga familjet dhe komuniteti në Kosovë (Oral History Kosovo, 2022). == 6. Ndikimi në barazinë gjinore == Kontributi i Bahtije Abrashit lidhet me avancimin e rolit të grave në shoqërinë kosovare dhe me zhvillimin e arsimit në gjuhën shqipe. Përmes angazhimit të saj në organizimin e grave dhe në sistemin arsimor, ajo ka marrë pjesë në përpjekjet për rritjen e pjesëmarrjes së grave në jetën publike dhe në proceset shoqërore të kohës. Përvoja e saj në organizimin e grave dhe angazhimi për arsimimin e vajzave, përfshirë aktivitetet për bindjen e familjeve që t'i dërgonin vajzat në shkollë, përbëjnë pjesë të rëndësishme të dëshmisë së saj për ndryshimet shoqërore dhe emancipimin e grave në Kosovë (Oral History Kosovo, 2022). == Shihni gjithashtu == * Arsimi në Kosovë gjatë Jugosllavisë * Gratë në Kosovë * Organizimi i grave në Kosovë * Greva e Minatorëve të Trepçës * Oral History Kosovo == Referimet == # Oral History Kosovo. (2022, 14 shkurt). ''Bahtije Abrashi''. <nowiki>https://oralhistorykosovo.org/sq/bahtije-abrashi/</nowiki> # Oral History Kosovo. (n.d.). ''Greva e Minatorëve 1989''. <nowiki>https://oralhistorykosovo.org/sq/hulumtime/miners-strike-1989/</nowiki> # Oral History Kosovo. (n.d.). ''Video interviews playlist''. <nowiki>https://www.youtube.com/playlist?list=PLQMa9o1DvaL9kovJvY-BBFJkqo-VHv4ep</nowiki> nof8roxd22ursmbe0pnf7hg9j1hz21m 3028793 3028791 2026-08-31T14:25:51Z Fallbackintoreality 102113 në mendimin e dytë, faqja nuk plotëson kushtet bazike për shquarësi ([[WP:N]]) 3028793 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Grise|pashquaresi|gusht 2026 }}{{Probleme të shumta|{{Një burim|date=gusht 2026}}{{pp|date=gusht 2026}}{{Gjeneruar me IA|date=gusht 2026}}{{Pa fusnota|date=gusht 2026}}}} Bahtije Abrashi është mësuese dhe aktiviste nga Kosova, e njohur për angazhimin e saj në arsim dhe në organizimin e grave në Prishtinë gjatë viteve 1980 dhe më vonë. Ajo ka qenë pjesë e proceseve shoqërore dhe institucionale që lidhen me zhvillimin e arsimit dhe përfshirjen e grave në jetën publike në Kosovë gjatë periudhës së socializmit në '''Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë (RSFJ)'''. Përmes veprimtarisë së saj në arsim dhe angazhimit në organizimin e grave, Abrashi ka qenë pjesëmarrëse në zhvillimet shoqërore e politike të Kosovës gjatë viteve 1980, përfshirë periudhën e tensioneve politike që kulmuan me Grevën e Minatorëve të Trepçës në vitin 1989 (Oral History Kosovo, 2022). == 1. Jeta Personale == Bahtije Abrashi lindi më '''10 janar 1944 në Mitrovicë'''. Ajo u rrit në një familje me gjashtë fëmijë. Babai i saj, Qazim Bajgora, kishte punuar si minator në Trepçë dhe kishte marrë pjesë në Luftën Nacionalçlirimtare gjatë Luftës së Dytë Botërore. Nëna e saj kishte një rol të rëndësishëm në edukimin e fëmijëve dhe në nxitjen e tyre për t'u shkolluar. Abrashi ndoqi shkollimin fillor dhe të mesëm në Mitrovicë dhe u regjistrua në Shkollën Normale të hapur pranë gjimnazit të Mitrovicës. Më pas, ajo vazhdoi shkollimin në Prishtinë dhe përfundoi '''Shkollën e Lartë Pedagogjike në Prishtinë'''. Në vitin 1979 filloi punën si mësuese në shkollën fillore '''“Emin Duraku” në Prishtinë'''. Ajo është e martuar me Aziz Abrashin dhe ka dy fëmijë (Oral History Kosovo, 2022). == 2. Organizatat dhe Aktivitetet Kryesore == Bahtije Abrashi ka qenë e angazhuar në struktura shoqërore që lidhen me organizimin e grave në Kosovë. Në periudhën '''1984–1989''', ajo shërbeu si '''Kryetare e Grave të Prishtinës''', duke kontribuar në organizimin dhe përfaqësimin e grave në jetën publike dhe shoqërore të kohës (Oral History Kosovo, 2022). Angazhimi i saj në organizimin e grave lidhej me një periudhë kur pjesëmarrja e grave në arsim, punësim dhe jetën publike po zgjerohej. Në rrëfimin e saj, Abrashi kujton edhe aktivitetet që lidhen me emancipimin dhe arsimimin e vajzave, duke përshkruar raste kur gratë shkonin shtëpi më shtëpi për t'i bindur familjet që t'i dërgonin vajzat në shkollë (Oral History Kosovo, 2022). == 3. Aktivizmi Politik dhe Institucional == Gjatë viteve 1980, Abrashi ishte e përfshirë në aktivitete shoqërore dhe organizative në nivel lokal në Prishtinë. Ajo e përshkruan veten si aktiviste të hershme të Rinisë dhe tregon se vazhdoi angazhimin e saj shoqëror edhe pas vendosjes në Prishtinë. Në shkollën ku punonte, ajo u zgjodh edhe në pozita drejtuese brenda kolektivit të punës. Në vitet e mëvonshme të dekadës, ajo u përfshi në zhvillimet shoqërore dhe politike që prekën Kosovën. Në intervistën e saj, Abrashi e përshkruan veçanërisht rolin e saj dhe të bashkëshortit të saj, Aziz Abrashit, në kontekstin e zhvillimeve të vitit 1989 dhe të Grevës së Minatorëve të Trepçës (Oral History Kosovo, 2022). == 4. Arsimi dhe Karriera Profesionale == Bahtije Abrashi filloi punën si mësuese në vitin '''1979 në shkollën fillore “Emin Duraku” në Prishtinë'''. Para kësaj, ajo kishte përfunduar Shkollën e Lartë Pedagogjike në Prishtinë. Në rrëfimin e saj, ajo kujton edhe përvojën e mëparshme arsimore në Mitrovicë dhe angazhimin për përfshirjen e vajzave në arsim. Ajo punoi për vite të tëra në sistemin arsimor të Kosovës, ndërsa më vonë doli në pension (Oral History Kosovo, 2022). == 5. Protestat dhe Veprimet e Drejtpërdrejta == Abrashi është '''dëshmitare dhe pjesëmarrëse në zhvillimet shoqërore dhe politike''' që karakterizuan Kosovën gjatë viteve 1980. Në rrëfimin e saj të dokumentuar nga Oral History Kosovo, ajo përshkruan në mënyrë të veçantë '''Grevën dhe marshin e Minatorëve të Trepçës në vitin 1989'''. Ajo tregon se në krye të marshit ishte bashkëshorti i saj, Aziz Abrashi, së bashku me Burhan Kavajën, Ibush Jonuzin, Avdi Ukën dhe persona të tjerë. Abrashi e përshkruan marshin si një shprehje të pakënaqësisë politike në Kosovë në periudhën pas ndryshimeve kushtetuese të vitit 1989 (Oral History Kosovo, 2022). Dëshmia e saj dokumenton gjithashtu përvojën personale të një gruaje të angazhuar në jetën publike gjatë kësaj periudhe dhe ofron një perspektivë mbi mënyrën se si zhvillimet politike të vitit 1989 u përjetuan nga familjet dhe komuniteti në Kosovë (Oral History Kosovo, 2022). == 6. Ndikimi në barazinë gjinore == Kontributi i Bahtije Abrashit lidhet me avancimin e rolit të grave në shoqërinë kosovare dhe me zhvillimin e arsimit në gjuhën shqipe. Përmes angazhimit të saj në organizimin e grave dhe në sistemin arsimor, ajo ka marrë pjesë në përpjekjet për rritjen e pjesëmarrjes së grave në jetën publike dhe në proceset shoqërore të kohës. Përvoja e saj në organizimin e grave dhe angazhimi për arsimimin e vajzave, përfshirë aktivitetet për bindjen e familjeve që t'i dërgonin vajzat në shkollë, përbëjnë pjesë të rëndësishme të dëshmisë së saj për ndryshimet shoqërore dhe emancipimin e grave në Kosovë (Oral History Kosovo, 2022). == Shihni gjithashtu == * Arsimi në Kosovë gjatë Jugosllavisë * Gratë në Kosovë * Organizimi i grave në Kosovë * Greva e Minatorëve të Trepçës * Oral History Kosovo == Referimet == # Oral History Kosovo. (2022, 14 shkurt). ''Bahtije Abrashi''. <nowiki>https://oralhistorykosovo.org/sq/bahtije-abrashi/</nowiki> # Oral History Kosovo. (n.d.). ''Greva e Minatorëve 1989''. <nowiki>https://oralhistorykosovo.org/sq/hulumtime/miners-strike-1989/</nowiki> # Oral History Kosovo. (n.d.). ''Video interviews playlist''. <nowiki>https://www.youtube.com/playlist?list=PLQMa9o1DvaL9kovJvY-BBFJkqo-VHv4ep</nowiki> lja3cn0tarfne31ojypz3s4wrara2ix 3028794 3028793 2026-08-31T14:26:59Z Fallbackintoreality 102113 lidhja e gabuar [[WP:SHQ]] 3028794 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Grise|pashquaresi|gusht 2026 }}{{Probleme të shumta|{{Një burim|date=gusht 2026}}{{pp|date=gusht 2026}}{{Gjeneruar me IA|date=gusht 2026}}{{Pa fusnota|date=gusht 2026}}}} Bahtije Abrashi është mësuese dhe aktiviste nga Kosova, e njohur për angazhimin e saj në arsim dhe në organizimin e grave në Prishtinë gjatë viteve 1980 dhe më vonë. Ajo ka qenë pjesë e proceseve shoqërore dhe institucionale që lidhen me zhvillimin e arsimit dhe përfshirjen e grave në jetën publike në Kosovë gjatë periudhës së socializmit në '''Republikën Socialiste Federative të Jugosllavisë (RSFJ)'''. Përmes veprimtarisë së saj në arsim dhe angazhimit në organizimin e grave, Abrashi ka qenë pjesëmarrëse në zhvillimet shoqërore e politike të Kosovës gjatë viteve 1980, përfshirë periudhën e tensioneve politike që kulmuan me Grevën e Minatorëve të Trepçës në vitin 1989 (Oral History Kosovo, 2022). == 1. Jeta Personale == Bahtije Abrashi lindi më '''10 janar 1944 në Mitrovicë'''. Ajo u rrit në një familje me gjashtë fëmijë. Babai i saj, Qazim Bajgora, kishte punuar si minator në Trepçë dhe kishte marrë pjesë në Luftën Nacionalçlirimtare gjatë Luftës së Dytë Botërore. Nëna e saj kishte një rol të rëndësishëm në edukimin e fëmijëve dhe në nxitjen e tyre për t'u shkolluar. Abrashi ndoqi shkollimin fillor dhe të mesëm në Mitrovicë dhe u regjistrua në Shkollën Normale të hapur pranë gjimnazit të Mitrovicës. Më pas, ajo vazhdoi shkollimin në Prishtinë dhe përfundoi '''Shkollën e Lartë Pedagogjike në Prishtinë'''. Në vitin 1979 filloi punën si mësuese në shkollën fillore '''“Emin Duraku” në Prishtinë'''. Ajo është e martuar me Aziz Abrashin dhe ka dy fëmijë (Oral History Kosovo, 2022). == 2. Organizatat dhe Aktivitetet Kryesore == Bahtije Abrashi ka qenë e angazhuar në struktura shoqërore që lidhen me organizimin e grave në Kosovë. Në periudhën '''1984–1989''', ajo shërbeu si '''Kryetare e Grave të Prishtinës''', duke kontribuar në organizimin dhe përfaqësimin e grave në jetën publike dhe shoqërore të kohës (Oral History Kosovo, 2022). Angazhimi i saj në organizimin e grave lidhej me një periudhë kur pjesëmarrja e grave në arsim, punësim dhe jetën publike po zgjerohej. Në rrëfimin e saj, Abrashi kujton edhe aktivitetet që lidhen me emancipimin dhe arsimimin e vajzave, duke përshkruar raste kur gratë shkonin shtëpi më shtëpi për t'i bindur familjet që t'i dërgonin vajzat në shkollë (Oral History Kosovo, 2022). == 3. Aktivizmi Politik dhe Institucional == Gjatë viteve 1980, Abrashi ishte e përfshirë në aktivitete shoqërore dhe organizative në nivel lokal në Prishtinë. Ajo e përshkruan veten si aktiviste të hershme të Rinisë dhe tregon se vazhdoi angazhimin e saj shoqëror edhe pas vendosjes në Prishtinë. Në shkollën ku punonte, ajo u zgjodh edhe në pozita drejtuese brenda kolektivit të punës. Në vitet e mëvonshme të dekadës, ajo u përfshi në zhvillimet shoqërore dhe politike që prekën Kosovën. Në intervistën e saj, Abrashi e përshkruan veçanërisht rolin e saj dhe të bashkëshortit të saj, Aziz Abrashit, në kontekstin e zhvillimeve të vitit 1989 dhe të Grevës së Minatorëve të Trepçës (Oral History Kosovo, 2022). == 4. Arsimi dhe Karriera Profesionale == Bahtije Abrashi filloi punën si mësuese në vitin '''1979 në shkollën fillore “Emin Duraku” në Prishtinë'''. Para kësaj, ajo kishte përfunduar Shkollën e Lartë Pedagogjike në Prishtinë. Në rrëfimin e saj, ajo kujton edhe përvojën e mëparshme arsimore në Mitrovicë dhe angazhimin për përfshirjen e vajzave në arsim. Ajo punoi për vite të tëra në sistemin arsimor të Kosovës, ndërsa më vonë doli në pension (Oral History Kosovo, 2022). == 5. Protestat dhe Veprimet e Drejtpërdrejta == Abrashi është '''dëshmitare dhe pjesëmarrëse në zhvillimet shoqërore dhe politike''' që karakterizuan Kosovën gjatë viteve 1980. Në rrëfimin e saj të dokumentuar nga Oral History Kosovo, ajo përshkruan në mënyrë të veçantë '''Grevën dhe marshin e Minatorëve të Trepçës në vitin 1989'''. Ajo tregon se në krye të marshit ishte bashkëshorti i saj, Aziz Abrashi, së bashku me Burhan Kavajën, Ibush Jonuzin, Avdi Ukën dhe persona të tjerë. Abrashi e përshkruan marshin si një shprehje të pakënaqësisë politike në Kosovë në periudhën pas ndryshimeve kushtetuese të vitit 1989 (Oral History Kosovo, 2022). Dëshmia e saj dokumenton gjithashtu përvojën personale të një gruaje të angazhuar në jetën publike gjatë kësaj periudhe dhe ofron një perspektivë mbi mënyrën se si zhvillimet politike të vitit 1989 u përjetuan nga familjet dhe komuniteti në Kosovë (Oral History Kosovo, 2022). == 6. Ndikimi në barazinë gjinore == Kontributi i Bahtije Abrashit lidhet me avancimin e rolit të grave në shoqërinë kosovare dhe me zhvillimin e arsimit në gjuhën shqipe. Përmes angazhimit të saj në organizimin e grave dhe në sistemin arsimor, ajo ka marrë pjesë në përpjekjet për rritjen e pjesëmarrjes së grave në jetën publike dhe në proceset shoqërore të kohës. Përvoja e saj në organizimin e grave dhe angazhimi për arsimimin e vajzave, përfshirë aktivitetet për bindjen e familjeve që t'i dërgonin vajzat në shkollë, përbëjnë pjesë të rëndësishme të dëshmisë së saj për ndryshimet shoqërore dhe emancipimin e grave në Kosovë (Oral History Kosovo, 2022). == Shihni gjithashtu == * Arsimi në Kosovë gjatë Jugosllavisë * Gratë në Kosovë * Organizimi i grave në Kosovë * Greva e Minatorëve të Trepçës * Oral History Kosovo == Referimet == # Oral History Kosovo. (2022, 14 shkurt). ''Bahtije Abrashi''. <nowiki>https://oralhistorykosovo.org/sq/bahtije-abrashi/</nowiki> # Oral History Kosovo. (n.d.). ''Greva e Minatorëve 1989''. <nowiki>https://oralhistorykosovo.org/sq/hulumtime/miners-strike-1989/</nowiki> # Oral History Kosovo. (n.d.). ''Video interviews playlist''. <nowiki>https://www.youtube.com/playlist?list=PLQMa9o1DvaL9kovJvY-BBFJkqo-VHv4ep</nowiki> 6afjqsttgnneatda26qb0tdaye5xozl 0 405702 3028775 3028450 2026-08-31T12:09:12Z Arianit 106 3028775 wikitext text/x-wiki {{pp|Probleme me stil, referimet të mangëta, me gjasë e shkruar me LLM, shquarsia vështire të përcaktohet nga burimet aktuale}.} == '''Ajnishahe Azemi''' == == '''Hyrje''' == Ajnishahe Azemi është mësuese, aktiviste politike dhe figurë e angazhuar në jetën shoqërore në Kosovë. Ajo njihet për kontributin e saj në arsim, përfshirjen në lëvizjet politike gjatë viteve 1990 dhe angazhimin në institucionet lokale pas luftës. Aktivizmi i saj lidhet ngushtë me zhvillimet e periudhës së viteve 1990, veçanërisht me organizimin paralel institucional dhe rolin e Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK), e cila ishte subjekti kryesor politik që organizoi rezistencën paqësore në Kosovë (Oral History Kosovo, 2020). === '''1. Jeta Personale dhe Arsimi''' === Ajnishahe Azemi lindi në vitin 1955 në fshatin Loxhë, komuna e Pejës. Ajo u rrit në një familje me tradita arsimdashëse. Studimet i përfundoi në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës, në degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe (viteve 1970). Pas diplomimit, ajo u vendos në Prishtinë, ku ndërtoi karrierën e saj profesionale dhe jetën familjare (Oral History Kosovo, 2020). === '''2. Angazhimi në Lidhjen Demokratike të Kosovës (LDK)''' === Që nga themelimi i Lidhjes Demokratike të Kosovës në vitin 1989, Ajnishahe Azemi ka qenë anëtare aktive e saj. Ajo ka qenë e përfshirë në strukturat organizative të partisë në nivel lokal në Prishtinë, duke kontribuar në: * Këshillin e degës së LDK-së në Prishtinë * Forumin e Gruas të LDK-së * Strukturat organizative për mobilizim qytetar dhe aktivitete humanitare Përmes këtyre strukturave, ajo ka marrë pjesë në organizimin e jetës politike dhe shoqërore gjatë viteve 1990, në përputhje me strategjinë e rezistencës paqësore të udhëhequr nga LDK. === '''3. Aktivitetet Shoqërore dhe Humanitare''' === Përveç angazhimit politik, Azemi ka kontribuar në aktivitete të ndryshme shoqërore dhe humanitare, duke përfshirë: * Organizimin e ndihmave për familjet në nevojë gjatë viteve 1990 * Mbështetjen e grave për përfshirje në jetën publike * Aktivitetet komunitare në lagjet e Prishtinës Këto iniciativa ishin pjesë e përpjekjeve më të gjera për të ruajtur kohezionin social në kushte të represionit politik. === '''4. Aktivizmi Institucional (2002–2017)''' === Pas luftës në Kosovë, Ajnishahe Azemi u përfshi në institucionet lokale. Ajo shërbeu si këshilltare në Asamblenë Komunale të Prishtinës për katër mandate radhazi, nga viti 2002 deri në vitin 2017. Gjatë kësaj periudhe, ajo ishte e angazhuar në: * Komitetin për Arsim * Çështjet e politikave sociale dhe shërbimeve publike * Vendimmarrjen në nivel lokal për zhvillimin e komunës === '''5. Arsimi dhe Sistemi Paralel gjatë viteve 1990''' === Ajnishahe Azemi ka punuar si profesoreshë në gjimnazin “Xhevdet Doda” në Prishtinë nga viti 1980 deri në pensionimin e saj në vitin 2020. Gjatë viteve 1990, ajo ishte pjesë e sistemit paralel të arsimit në Kosovë, i cili u organizua pas përjashtimit të nxënësve dhe mësimdhënësve shqiptarë nga objektet shkollore nga autoritetet serbe. Në këtë kontekst, ajo kontribuoi në organizimin e mësimit në të ashtuquajturat “shkolla-shtëpi”, ku procesi arsimor zhvillohej në kushte private, shpesh në shtëpi individuale. Ky sistem ishte një formë e rëndësishme e rezistencës paqësore dhe mbrojtjes së arsimit shqip në Kosovë. === '''6. Protestat dhe Veprimet e Drejtpërdrejta''' === Ajnishahe Azemi mori pjesë në demonstratat e vitit 1981 dhe në aktivitete të tjera qytetare gjatë viteve të mëvonshme. Ajo ishte e përfshirë në protesta që kërkonin: * Të drejta më të gjera arsimore * Përmirësim të pozitës politike të shqiptarëve në Kosovë Këto aktivitete zhvilloheshin në kushte presioni dhe rreziku, dhe konsideroheshin pjesë e rezistencës qytetare për demokraci dhe të drejta të njeriut. === '''7. Ndikimi në Çështje Kombëtare''' === Kontributi i Ajnishahe Azemit lidhet me ndërtimin dhe funksionimin e sistemit paralel arsimor në Kosovë dhe me angazhimin politik në kuadër të LDK-së gjatë viteve 1990. Përmes punës së saj si arsimtare dhe aktiviste, ajo ka kontribuar në: * Edukimin e gjeneratave të reja në kushte të vështira * Ruajtjen e sistemit arsimor në gjuhën shqipe * Forcimin e institucioneve lokale në periudhën e pasluftës '''Shihni gjithashtu''' * Arsimi paralel në Kosovë * Lidhja Demokratike e Kosovës * Protestat e vitit 1981 në Kosovë * Gratë në politikën kosovare === '''Referimet''' === * Oral History Kosovo. (2020). ''Intervistë me Ajnishahe Azemi''. <nowiki>https://oralhistorykosovo.org/sq/ajnishahe-azemi/</nowiki> * OSCE Kosovo / OMiK. (n.d.). ''Education and political developments in Kosovo'' * YouTube – Oral History Kosovo. (2022). ''Ajnishahe Azemi Interview Series'' r28yjrz90ob3lkz3r70bpa76rai2y9r 3028776 3028775 2026-08-31T12:09:28Z Arianit 106 pp 3028776 wikitext text/x-wiki {{pp|Probleme me stil, referimet të mangëta, me gjasë e shkruar me LLM, shquarsia vështire të përcaktohet nga burimet aktuale}} == '''Ajnishahe Azemi''' == == '''Hyrje''' == Ajnishahe Azemi është mësuese, aktiviste politike dhe figurë e angazhuar në jetën shoqërore në Kosovë. Ajo njihet për kontributin e saj në arsim, përfshirjen në lëvizjet politike gjatë viteve 1990 dhe angazhimin në institucionet lokale pas luftës. Aktivizmi i saj lidhet ngushtë me zhvillimet e periudhës së viteve 1990, veçanërisht me organizimin paralel institucional dhe rolin e Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK), e cila ishte subjekti kryesor politik që organizoi rezistencën paqësore në Kosovë (Oral History Kosovo, 2020). === '''1. Jeta Personale dhe Arsimi''' === Ajnishahe Azemi lindi në vitin 1955 në fshatin Loxhë, komuna e Pejës. Ajo u rrit në një familje me tradita arsimdashëse. Studimet i përfundoi në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës, në degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe (viteve 1970). Pas diplomimit, ajo u vendos në Prishtinë, ku ndërtoi karrierën e saj profesionale dhe jetën familjare (Oral History Kosovo, 2020). === '''2. Angazhimi në Lidhjen Demokratike të Kosovës (LDK)''' === Që nga themelimi i Lidhjes Demokratike të Kosovës në vitin 1989, Ajnishahe Azemi ka qenë anëtare aktive e saj. Ajo ka qenë e përfshirë në strukturat organizative të partisë në nivel lokal në Prishtinë, duke kontribuar në: * Këshillin e degës së LDK-së në Prishtinë * Forumin e Gruas të LDK-së * Strukturat organizative për mobilizim qytetar dhe aktivitete humanitare Përmes këtyre strukturave, ajo ka marrë pjesë në organizimin e jetës politike dhe shoqërore gjatë viteve 1990, në përputhje me strategjinë e rezistencës paqësore të udhëhequr nga LDK. === '''3. Aktivitetet Shoqërore dhe Humanitare''' === Përveç angazhimit politik, Azemi ka kontribuar në aktivitete të ndryshme shoqërore dhe humanitare, duke përfshirë: * Organizimin e ndihmave për familjet në nevojë gjatë viteve 1990 * Mbështetjen e grave për përfshirje në jetën publike * Aktivitetet komunitare në lagjet e Prishtinës Këto iniciativa ishin pjesë e përpjekjeve më të gjera për të ruajtur kohezionin social në kushte të represionit politik. === '''4. Aktivizmi Institucional (2002–2017)''' === Pas luftës në Kosovë, Ajnishahe Azemi u përfshi në institucionet lokale. Ajo shërbeu si këshilltare në Asamblenë Komunale të Prishtinës për katër mandate radhazi, nga viti 2002 deri në vitin 2017. Gjatë kësaj periudhe, ajo ishte e angazhuar në: * Komitetin për Arsim * Çështjet e politikave sociale dhe shërbimeve publike * Vendimmarrjen në nivel lokal për zhvillimin e komunës === '''5. Arsimi dhe Sistemi Paralel gjatë viteve 1990''' === Ajnishahe Azemi ka punuar si profesoreshë në gjimnazin “Xhevdet Doda” në Prishtinë nga viti 1980 deri në pensionimin e saj në vitin 2020. Gjatë viteve 1990, ajo ishte pjesë e sistemit paralel të arsimit në Kosovë, i cili u organizua pas përjashtimit të nxënësve dhe mësimdhënësve shqiptarë nga objektet shkollore nga autoritetet serbe. Në këtë kontekst, ajo kontribuoi në organizimin e mësimit në të ashtuquajturat “shkolla-shtëpi”, ku procesi arsimor zhvillohej në kushte private, shpesh në shtëpi individuale. Ky sistem ishte një formë e rëndësishme e rezistencës paqësore dhe mbrojtjes së arsimit shqip në Kosovë. === '''6. Protestat dhe Veprimet e Drejtpërdrejta''' === Ajnishahe Azemi mori pjesë në demonstratat e vitit 1981 dhe në aktivitete të tjera qytetare gjatë viteve të mëvonshme. Ajo ishte e përfshirë në protesta që kërkonin: * Të drejta më të gjera arsimore * Përmirësim të pozitës politike të shqiptarëve në Kosovë Këto aktivitete zhvilloheshin në kushte presioni dhe rreziku, dhe konsideroheshin pjesë e rezistencës qytetare për demokraci dhe të drejta të njeriut. === '''7. Ndikimi në Çështje Kombëtare''' === Kontributi i Ajnishahe Azemit lidhet me ndërtimin dhe funksionimin e sistemit paralel arsimor në Kosovë dhe me angazhimin politik në kuadër të LDK-së gjatë viteve 1990. Përmes punës së saj si arsimtare dhe aktiviste, ajo ka kontribuar në: * Edukimin e gjeneratave të reja në kushte të vështira * Ruajtjen e sistemit arsimor në gjuhën shqipe * Forcimin e institucioneve lokale në periudhën e pasluftës '''Shihni gjithashtu''' * Arsimi paralel në Kosovë * Lidhja Demokratike e Kosovës * Protestat e vitit 1981 në Kosovë * Gratë në politikën kosovare === '''Referimet''' === * Oral History Kosovo. (2020). ''Intervistë me Ajnishahe Azemi''. <nowiki>https://oralhistorykosovo.org/sq/ajnishahe-azemi/</nowiki> * OSCE Kosovo / OMiK. (n.d.). ''Education and political developments in Kosovo'' * YouTube – Oral History Kosovo. (2022). ''Ajnishahe Azemi Interview Series'' a22wvuhks8vm588jn5t0unkvlqabtk9 1 405730 3028971 3028642 2026-09-01T04:17:32Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kimia]] 3028971 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Chemistry|14 korrik 2026|1364130891}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 15 gusht 2026 10:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kimia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3026538 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181003061822/http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm për lidhjen http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110610111332/http://www.calmis.ca.gov/file/occguide/CHEMIST.HTM për lidhjen http://www.calmis.ca.gov/file/occguide/CHEMIST.HTM. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130615150135/http://www.laboratory-journal.com/science/chemistry-physics/international-year-chemistry-history-chemistry për lidhjen http://www.laboratory-journal.com/science/chemistry-physics/international-year-chemistry-history-chemistry. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240425134735/https://chemistry.unt.edu/sites/default/files/users/owj0001/agricola.pdf për lidhjen https://chemistry.unt.edu/sites/default/files/users/owj0001/agricola.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140104110225/http://webelements.com/ për lidhjen http://www.webelements.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080310214753/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-04 për lidhjen http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-04. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2026 01:09 (CEST) 9e8f0ly0q613wk98h63uypt3rb868eh 1 405752 3028779 2026-08-31T12:13:17Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028779 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Apostol Pango]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028778 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241214115931/https://ih-revista.edu.al/index.php/ih-revista/article/view/364/ për lidhjen https://ih-revista.edu.al/index.php/ih-revista/article/view/364/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 14:13 (CEST) oj46k6ii01xqnue967ar0x0facp0zzs 0 405753 3028802 2026-08-31T14:37:46Z NotEnisi2011 169472 NotEnisi2011 zhvendosi faqen [[Kategoria e Parë 2026–27]] te [[Kategoria e Parë 2026/27]] 3028802 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Kategoria e Parë 2026/27]] 05caauboz0saj4k9k2xw4eofd1rbpy3 0 405754 3028805 2026-08-31T14:38:31Z NotEnisi2011 169472 NotEnisi2011 zhvendosi faqen [[Kategoria e Parë 2026/27]] te [[Kategoria e Parë 2026-27]] 3028805 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Kategoria e Parë 2026-27]] cgsv1q38f862ducf71yxwzet9luy7p4 1 405755 3028821 2026-08-31T16:01:39Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028821 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Balil Gjini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028820 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260106113305/https://alterabooks.com/product/po-e-zi/ për lidhjen https://alterabooks.com/product/po-e-zi/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 gusht 2026 18:01 (CEST) myhu3qkzvaaxeimuacbzch1wq99udfn 1 405756 3028835 2026-08-31T18:57:19Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3028835 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Cyrus the Great|9 gusht 2026|1368446932}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 31 gusht 2026 20:57 (CEST) 5w1mre7yfasppd9k0tb3fr4jk9100or 1 405757 3028840 2026-08-31T19:03:36Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3028840 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Rembrandt|26 gusht 2026|1371431908}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:03 (CEST) p4g2uu65vjn3unqim1grs00nxro51s9 1 405758 3028844 2026-08-31T19:17:04Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3028844 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Virgil|11 korrik 2026|1363626195}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:17 (CEST) 0dtouyb8bg3buqx58g1ve6xtmo47sbd 1 405759 3028858 2026-08-31T20:05:58Z Arianit 106 /* Përtkthim */ pjesë e re 3028858 wikitext text/x-wiki == Përtkthim == {{Përkthyer nga|en|Abbasid Caliphate|26 gusht 2026|1371479635}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 31 gusht 2026 22:05 (CEST) tdzy1t196g7rf2s9yn3me36unazdpz9 0 405760 3028868 2026-08-31T20:38:17Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Nepërka]] 3028868 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Nepërka]] ozitnw1w11yemyje5afw60pv3hiltlr 3 405761 3028870 2026-08-31T20:48:52Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3028870 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Etlantarifi}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 31 gusht 2026 22:48 (CEST) 2wyhsq37yysaixaq95ek632637aiuik 0 405762 3028876 2026-08-31T20:58:01Z Leutrim.P 113691 faqe e re; https://en.wikipedia.org/wiki/Wired_communication 3028876 wikitext text/x-wiki '''Komunikimi me tela''' i referohet [[Transmetimi|transmetimit]] të [[Të dhënat (shkenca kompjuterike)|të dhënave]] nëpërmjet një teknologjie komunikimi me tela (kabllot e [[Telekomunikimet|telekomunikimeve]]). Shembujt përfshijnë rrjetet telefonike, televizionin kabllor ose aksesin në internet, dhe komunikimin me fibra optike. Shumica e rrjeteve me tela përdorin kabllo Ethernet për të transferuar të dhëna midis PC-ve të lidhur. Gjithashtu, valëpërçuesi (elektromagnetizmi), i përdorur për aplikime me fuqi të lartë, konsiderohet linjë me tela. Rrjetet lokale telefonike shpesh formojnë bazën për komunikimet me tela dhe përdoren nga klientët rezidencialë dhe biznesorë në zonë. Shumë rrjete sot mbështeten në përdorimin e teknologjisë së komunikimit me fibra optike si një mjet për të siguruar sinjalizim të qartë si për transmetimet hyrëse ashtu edhe për ato dalëse dhe po zëvendësojnë transmetimin me tela bakri. Teknologjia me fibra optike është e aftë të akomodojë shumë më tepër sinjale sesa telat e bakrit, duke ruajtur ende integritetin e sinjalit në distanca më të gjata. Si alternativë, teknologjitë e komunikimit që nuk mbështeten në tela për të transmetuar informacion (zë ose të dhëna) konsiderohen pa tela dhe përgjithësisht konsiderohen të kenë vonesë më të lartë dhe besueshmëri më të ulët. Përkufizimi ligjor i shumicës, nëse jo të gjitha, teknologjive pa tel sot ose "aparaturave dhe shërbimeve (ndër të tjera, marrjes, përcjelljes dhe dorëzimit të komunikimeve) të rastësishme për një transmetim të tillë" është një komunikim me tel siç përcaktohet në Aktin e Komunikimeve të vitit 1934 në 47 U.S.C. Kjo e bën çdo gjë online sot dhe të gjitha telefonat pa tel një përdorim të komunikimeve me tel me ligj,<ref>{{Cite web |title=47 U.S. Code § 153 - Definitions |url=https://www.law.cornell.edu/uscode/text/47/153 |access-date=2026-08-31 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> pavarësisht nëse një lidhje fizike me tel është e dukshme apo jo. Akti i Komunikimeve i vitit 1934 krijoi Komisionin Federal të Komunikimeve për të zëvendësuar Komisionin Federal të Radios. Nëse nuk do të kishte komunikime të vërteta me tel sot, nuk do të kishte online dhe nuk do të kishte telefona celularë. Komunikimet satelitore do të ishin e vetmja teknologji aktuale që konsiderohet pa tel. Në përgjithësi, komunikimet me tel konsiderohen si më të qëndrueshmet dhe më të mirat nga të gjitha llojet e shërbimeve të komunikimit. Ato janë relativisht të paprekshme ndaj kushteve të pafavorshme të motit në krahasim me zgjidhjet e komunikimit pa tel. Këto karakteristika kanë lejuar që komunikimet me tel të mbeten të njohura edhe pse zgjidhjet pa tel kanë vazhduar të përparojnë. == Shiko edhe == * [[Komunikimi pa tela]] * [[Telekomunikimet]] == Burime == ij3cm6sg9jznhv87231xk1ylp5e168m 3028878 3028876 2026-08-31T20:58:45Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Sisteme telekomunikimesh]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028878 wikitext text/x-wiki '''Komunikimi me tela''' i referohet [[Transmetimi|transmetimit]] të [[Të dhënat (shkenca kompjuterike)|të dhënave]] nëpërmjet një teknologjie komunikimi me tela (kabllot e [[Telekomunikimet|telekomunikimeve]]). Shembujt përfshijnë rrjetet telefonike, televizionin kabllor ose aksesin në internet, dhe komunikimin me fibra optike. Shumica e rrjeteve me tela përdorin kabllo Ethernet për të transferuar të dhëna midis PC-ve të lidhur. Gjithashtu, valëpërçuesi (elektromagnetizmi), i përdorur për aplikime me fuqi të lartë, konsiderohet linjë me tela. Rrjetet lokale telefonike shpesh formojnë bazën për komunikimet me tela dhe përdoren nga klientët rezidencialë dhe biznesorë në zonë. Shumë rrjete sot mbështeten në përdorimin e teknologjisë së komunikimit me fibra optike si një mjet për të siguruar sinjalizim të qartë si për transmetimet hyrëse ashtu edhe për ato dalëse dhe po zëvendësojnë transmetimin me tela bakri. Teknologjia me fibra optike është e aftë të akomodojë shumë më tepër sinjale sesa telat e bakrit, duke ruajtur ende integritetin e sinjalit në distanca më të gjata. Si alternativë, teknologjitë e komunikimit që nuk mbështeten në tela për të transmetuar informacion (zë ose të dhëna) konsiderohen pa tela dhe përgjithësisht konsiderohen të kenë vonesë më të lartë dhe besueshmëri më të ulët. Përkufizimi ligjor i shumicës, nëse jo të gjitha, teknologjive pa tel sot ose "aparaturave dhe shërbimeve (ndër të tjera, marrjes, përcjelljes dhe dorëzimit të komunikimeve) të rastësishme për një transmetim të tillë" është një komunikim me tel siç përcaktohet në Aktin e Komunikimeve të vitit 1934 në 47 U.S.C. Kjo e bën çdo gjë online sot dhe të gjitha telefonat pa tel një përdorim të komunikimeve me tel me ligj,<ref>{{Cite web |title=47 U.S. Code § 153 - Definitions |url=https://www.law.cornell.edu/uscode/text/47/153 |access-date=2026-08-31 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> pavarësisht nëse një lidhje fizike me tel është e dukshme apo jo. Akti i Komunikimeve i vitit 1934 krijoi Komisionin Federal të Komunikimeve për të zëvendësuar Komisionin Federal të Radios. Nëse nuk do të kishte komunikime të vërteta me tel sot, nuk do të kishte online dhe nuk do të kishte telefona celularë. Komunikimet satelitore do të ishin e vetmja teknologji aktuale që konsiderohet pa tel. Në përgjithësi, komunikimet me tel konsiderohen si më të qëndrueshmet dhe më të mirat nga të gjitha llojet e shërbimeve të komunikimit. Ato janë relativisht të paprekshme ndaj kushteve të pafavorshme të motit në krahasim me zgjidhjet e komunikimit pa tel. Këto karakteristika kanë lejuar që komunikimet me tel të mbeten të njohura edhe pse zgjidhjet pa tel kanë vazhduar të përparojnë. == Shiko edhe == * [[Komunikimi pa tela]] * [[Telekomunikimet]] == Burime == [[Kategoria:Sisteme telekomunikimesh]] 4cm4vp7iocmi80a3kxqh34liig6w2dp 0 405763 3028882 2026-08-31T21:03:25Z Leutrim.P 113691 faqe e re; https://en.wikipedia.org/wiki/Retrospective 3028882 wikitext text/x-wiki Një '''retrospektivë''' (nga [[latinishtja]]: ''retrospectare'', "shikim prapa"), në përgjithësi, është një vështrim prapa në ngjarjet që ndodhën ose veprat që u prodhuan në të kaluarën. Si emër, retrospektiva ka kuptime specifike në zhvillimin e softuerëve, kulturën popullore dhe artet. Zbatohet si mbiemër, sinonim i termit retroaktiv, për ligjet, standardet dhe çmimet. == Artet dhe kultura popullore == Retrospektivat e filmave zakonisht janë shfaqje filmash të grupuar rreth një teme ose një regjisori të caktuar. Ato organizohen si pjesë e shumë festivaleve të filmave, duke përfshirë seksionin Retrospektiv në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit në Berlin, Sundance, Festivalin e Filmit në Locarno, Festivalin e Filmit në Byron Bay. Ato mbahen gjithashtu nga kinematë ose lloje të ndryshme organizatash. Qendra Lincoln në New York City ka mbajtur shumë retrospektiva filmash në formën e shfaqjeve, si dhe podkasteve.<ref>{{Cite web |title=Retrospective Archives {{!}} Film at Lincoln Center |url=https://www.filmlinc.org/daily/category/retrospective/ |access-date=2026-08-31 |website=www.filmlinc.org |language=en}}</ref> Një ekspozitë arti retrospektive është një ekspozitë arti e artit vizual që paraqet vepra nga një periudhë e zgjatur e aktivitetit të një artisti.<ref>{{Cite web |title=REKOSPECTIVE: The Art of Reko Rennie {{!}} NGV |url=https://www.ngv.vic.gov.au/media_release/rekospective-the-art-of-reko-rennie/ |access-date=2026-08-31 |website=www.ngv.vic.gov.au |language=en-AU}}</ref> Një album përmbledhës retrospektiv është mbledhur nga materiali i kaluar i një artisti regjistrimi, shpesh hitet e tyre më të mëdha. Shpesh fjala përfshihet në titull, si p.sh. Retrospective: The Best of Buffalo Springfield, i publikuar pas shpërbërjes së grupit në vitin 1969, dhe Retrospective, një album këngësh i vitit 1978 nga kantautori australian Russell Morris. Një emision televiziv ose special në kioskë rreth një aktori, politikani ose ndonjë personazhi tjetër të famshëm do të paraqesë një retrospektivë të momenteve kryesore të karrierës së subjektit. Një akademik kryesor (zakonisht i moshuar) mund të nderohet me një Festschrift, një libër nderi artikujsh ose një seri leksionesh që lidhen tematikisht me një retrospektivë të karrierës së të nderuarit. Të famshmit tallen me mirësjellje me karrierën e të ftuarit të nderit, shpesh në një format retrospektiv. == Çmimet == Një çmim retrospektiv ose retroaktiv është ai që krijohet dhe më pas u jepet personave që do ta kishin marrë atë në një kohë kur çmimet nuk jepeshin, siç janë Çmimet Retrospective Hugo të vitit 1945 për shkencën fantastiko-shkencore.<ref>{{Cite web |last=Kevin |date=2021-01-26 |title=Retrospective Hugo Awards |url=https://www.thehugoawards.org/category/retrospective-hugo-awards/ |access-date=2026-08-31 |website=The Hugo Award |language=en-US}}</ref> == Ligji == Termi përdoret në situata kur ligji (statutor, civil ose rregullator) ndryshohet ose riinterpretohet, duke ndikuar në veprimet e kryera para ndryshimit. Kur ndryshime të tilla e bëjnë një akt të ligjshëm të kryer më parë tani të paligjshëm në mënyrë prapavepruese, kjo njihet si ligj ex post facto ose ligj prapaveprues. Meqenëse ligje të tilla ndëshkojnë të akuzuarin për akte që nuk ishin të paligjshme kur u kryen, ato janë të rralla dhe nuk lejohen në shumicën e sistemeve ligjore.<ref>{{Cite web |title=A common law principle |url=https://www.alrc.gov.au/publication/traditional-rights-and-freedoms-encroachments-by-commonwealth-laws-alrc-report-129/13-retrospective-laws/a-common-law-principle-12/ |access-date=2026-08-31 |website=ALRC |language=en-AU}}</ref> Ansjelltas, një formë e ligjit prapaveprues që zakonisht quhet ligj amnistie mund të dekriminalizojë akte të caktuara. Një falje ka një efekt të ngjashëm, në një rast specifik në vend të një klase rastesh. Një ndryshim in mitius mund të lehtësojë pasojat e mundshme për aktet e paligjshme (për shembull, duke zëvendësuar dënimin me vdekje me burgim të përjetshëm) në mënyrë prapavepruese. Së fundmi, kur një ligj i mëparshëm shfuqizohet ose anulohet ndryshe, ai nuk është më i zbatueshëm për situatat në të cilat kishte qenë, edhe nëse situata të tilla kanë lindur para se ligji të shfuqizohej; ky parim njihet si nullum crimen, nulla poena sine praevia lege poenali. == Zhvillimi i softuerëve == Termi përdoret gjithashtu në inxhinierinë e softuerëve, ku një retrospektivë është një takim i mbajtur nga një ekip projekti në fund të një projekti ose procesi (shpesh pas një përsëritjeje) për të diskutuar se çfarë ishte e suksesshme në lidhje me projektin ose periudhën kohore të mbuluar nga ajo retrospektivë, çfarë mund të përmirësohet dhe si të përfshihen sukseset dhe përmirësimet në përsëritjet ose projektet e ardhshme. Në zhvillimin agile, retrospektivat luajnë një rol shumë të rëndësishëm në zhvillimin iterativ dhe gradual. Në fund të çdo përsëritjeje, mbahet një retrospektivë për të kërkuar mënyra për të përmirësuar procesin për përsëritjen tjetër.<ref>{{Cite web |title=Agile Retrospective Guide: Definition, Benefits & Examples |url=https://www.neatro.io/blog/agile-retrospective/ |access-date=2026-08-31 |website=www.neatro.io |language=en}}</ref> == Standardet == Në kontekstin e standardeve shkencore dhe teknike, retrospektiva zbaton normat aktuale në materialin që i paraprin rregullave të reja. Një shembull i një standardi retrospektiv ose prapaveprues është Kodi Ndërkombëtar i Nomenklaturës Zoologjike (Kodi ICZN), një konventë që rregullon emërtimin formal shkencor të kafshëve, botimi i 4-të i të cilit është në fuqi që nga viti 2000. Të gjitha botimet e mëparshme të Kodit ICZN, ose rregullat dhe konventat e tjera të mëparshme, nuk merren parasysh sot, dhe emrat shkencorë të botuar në kohët e mëparshme duhet të vlerësohen vetëm sipas botimit aktual të Kodit ICZN. == Shiko edhe == * [[Kujtesa retrospektive]] == Burime == 2i0os6iwn462xzxehsgqly0cfiwx1tx 3028884 3028882 2026-08-31T21:04:27Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Zhanre filmike]]; +[[Kategoria:Ekspozita të arteve pamore]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028884 wikitext text/x-wiki Një '''retrospektivë''' (nga [[latinishtja]]: ''retrospectare'', "shikim prapa"), në përgjithësi, është një vështrim prapa në ngjarjet që ndodhën ose veprat që u prodhuan në të kaluarën. Si emër, retrospektiva ka kuptime specifike në zhvillimin e softuerëve, kulturën popullore dhe artet. Zbatohet si mbiemër, sinonim i termit retroaktiv, për ligjet, standardet dhe çmimet. == Artet dhe kultura popullore == Retrospektivat e filmave zakonisht janë shfaqje filmash të grupuar rreth një teme ose një regjisori të caktuar. Ato organizohen si pjesë e shumë festivaleve të filmave, duke përfshirë seksionin Retrospektiv në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit në Berlin, Sundance, Festivalin e Filmit në Locarno, Festivalin e Filmit në Byron Bay. Ato mbahen gjithashtu nga kinematë ose lloje të ndryshme organizatash. Qendra Lincoln në New York City ka mbajtur shumë retrospektiva filmash në formën e shfaqjeve, si dhe podkasteve.<ref>{{Cite web |title=Retrospective Archives {{!}} Film at Lincoln Center |url=https://www.filmlinc.org/daily/category/retrospective/ |access-date=2026-08-31 |website=www.filmlinc.org |language=en}}</ref> Një ekspozitë arti retrospektive është një ekspozitë arti e artit vizual që paraqet vepra nga një periudhë e zgjatur e aktivitetit të një artisti.<ref>{{Cite web |title=REKOSPECTIVE: The Art of Reko Rennie {{!}} NGV |url=https://www.ngv.vic.gov.au/media_release/rekospective-the-art-of-reko-rennie/ |access-date=2026-08-31 |website=www.ngv.vic.gov.au |language=en-AU}}</ref> Një album përmbledhës retrospektiv është mbledhur nga materiali i kaluar i një artisti regjistrimi, shpesh hitet e tyre më të mëdha. Shpesh fjala përfshihet në titull, si p.sh. Retrospective: The Best of Buffalo Springfield, i publikuar pas shpërbërjes së grupit në vitin 1969, dhe Retrospective, një album këngësh i vitit 1978 nga kantautori australian Russell Morris. Një emision televiziv ose special në kioskë rreth një aktori, politikani ose ndonjë personazhi tjetër të famshëm do të paraqesë një retrospektivë të momenteve kryesore të karrierës së subjektit. Një akademik kryesor (zakonisht i moshuar) mund të nderohet me një Festschrift, një libër nderi artikujsh ose një seri leksionesh që lidhen tematikisht me një retrospektivë të karrierës së të nderuarit. Të famshmit tallen me mirësjellje me karrierën e të ftuarit të nderit, shpesh në një format retrospektiv. == Çmimet == Një çmim retrospektiv ose retroaktiv është ai që krijohet dhe më pas u jepet personave që do ta kishin marrë atë në një kohë kur çmimet nuk jepeshin, siç janë Çmimet Retrospective Hugo të vitit 1945 për shkencën fantastiko-shkencore.<ref>{{Cite web |last=Kevin |date=2021-01-26 |title=Retrospective Hugo Awards |url=https://www.thehugoawards.org/category/retrospective-hugo-awards/ |access-date=2026-08-31 |website=The Hugo Award |language=en-US}}</ref> == Ligji == Termi përdoret në situata kur ligji (statutor, civil ose rregullator) ndryshohet ose riinterpretohet, duke ndikuar në veprimet e kryera para ndryshimit. Kur ndryshime të tilla e bëjnë një akt të ligjshëm të kryer më parë tani të paligjshëm në mënyrë prapavepruese, kjo njihet si ligj ex post facto ose ligj prapaveprues. Meqenëse ligje të tilla ndëshkojnë të akuzuarin për akte që nuk ishin të paligjshme kur u kryen, ato janë të rralla dhe nuk lejohen në shumicën e sistemeve ligjore.<ref>{{Cite web |title=A common law principle |url=https://www.alrc.gov.au/publication/traditional-rights-and-freedoms-encroachments-by-commonwealth-laws-alrc-report-129/13-retrospective-laws/a-common-law-principle-12/ |access-date=2026-08-31 |website=ALRC |language=en-AU}}</ref> Ansjelltas, një formë e ligjit prapaveprues që zakonisht quhet ligj amnistie mund të dekriminalizojë akte të caktuara. Një falje ka një efekt të ngjashëm, në një rast specifik në vend të një klase rastesh. Një ndryshim in mitius mund të lehtësojë pasojat e mundshme për aktet e paligjshme (për shembull, duke zëvendësuar dënimin me vdekje me burgim të përjetshëm) në mënyrë prapavepruese. Së fundmi, kur një ligj i mëparshëm shfuqizohet ose anulohet ndryshe, ai nuk është më i zbatueshëm për situatat në të cilat kishte qenë, edhe nëse situata të tilla kanë lindur para se ligji të shfuqizohej; ky parim njihet si nullum crimen, nulla poena sine praevia lege poenali. == Zhvillimi i softuerëve == Termi përdoret gjithashtu në inxhinierinë e softuerëve, ku një retrospektivë është një takim i mbajtur nga një ekip projekti në fund të një projekti ose procesi (shpesh pas një përsëritjeje) për të diskutuar se çfarë ishte e suksesshme në lidhje me projektin ose periudhën kohore të mbuluar nga ajo retrospektivë, çfarë mund të përmirësohet dhe si të përfshihen sukseset dhe përmirësimet në përsëritjet ose projektet e ardhshme. Në zhvillimin agile, retrospektivat luajnë një rol shumë të rëndësishëm në zhvillimin iterativ dhe gradual. Në fund të çdo përsëritjeje, mbahet një retrospektivë për të kërkuar mënyra për të përmirësuar procesin për përsëritjen tjetër.<ref>{{Cite web |title=Agile Retrospective Guide: Definition, Benefits & Examples |url=https://www.neatro.io/blog/agile-retrospective/ |access-date=2026-08-31 |website=www.neatro.io |language=en}}</ref> == Standardet == Në kontekstin e standardeve shkencore dhe teknike, retrospektiva zbaton normat aktuale në materialin që i paraprin rregullave të reja. Një shembull i një standardi retrospektiv ose prapaveprues është Kodi Ndërkombëtar i Nomenklaturës Zoologjike (Kodi ICZN), një konventë që rregullon emërtimin formal shkencor të kafshëve, botimi i 4-të i të cilit është në fuqi që nga viti 2000. Të gjitha botimet e mëparshme të Kodit ICZN, ose rregullat dhe konventat e tjera të mëparshme, nuk merren parasysh sot, dhe emrat shkencorë të botuar në kohët e mëparshme duhet të vlerësohen vetëm sipas botimit aktual të Kodit ICZN. == Shiko edhe == * [[Kujtesa retrospektive]] == Burime == [[Kategoria:Zhanre filmike]] [[Kategoria:Ekspozita të arteve pamore]] e0ynjkm4q4qd32ptg7wc01r3r5m9ok8 0 405764 3028888 2026-08-31T21:11:34Z Leutrim.P 113691 faqe e re; https://en.wikipedia.org/wiki/Neoliberalism 3028888 wikitext text/x-wiki '''Neoliberalizmi''' është një [[Ideologjia|ideologji]] politike dhe ekonomike që mbështet [[Tregu i lirë|kapitalizmin e tregut të lirë]] dhe që u bë dominuese në hartimin e politikave nga fundi i shekullit të 20-të e tutje. Termi ka përkufizime të shumta, konkurruese, dhe përdoret më shpesh në mënyrë pejorative. Në përdorimin shkencor, termi shpesh lihet i padefinuar ose përdoret për të përshkruar një mori fenomenesh. Megjithatë, ai përdoret kryesisht për të përcaktuar transformimin shoqëror që rezulton nga reformat e bazuara në treg. Neoliberalizmi shpesh shoqërohet me një sërë politikash të liberalizimit ekonomik, duke përfshirë taksa më të ulëta, privatizim, derregullim, depolitizim, zgjedhje të konsumatorit, fleksibilizim të tregut të punës, globalizim ekonomik, tregti të lirë, monetarizëm, masa shtrënguese dhe ulje të shpenzimeve qeveritare. Këto politika janë hartuar për të rritur rolin e sektorit privat në ekonomi dhe shoqëri. Për më tepër, projekti neoliberal është i orientuar drejt krijimit të institucioneve dhe është në thelb politik në natyrë, duke u shtrirë përtej konsideratave të thjeshta ekonomike. Neoliberalizmi është bërë një term gjithnjë e më i përhapur në dekadat e fundit. Ka qenë një faktor i rëndësishëm në përhapjen e organizatave konservatore dhe të djathta-libertariane, partive politike dhe grupeve të ekspertëve, dhe është mbështetur kryesisht prej tyre. Termi mungon kryesisht në revistat ekonomike. Kritikat e fundit argumentojnë se neoliberalizmi ka përkeqësuar pabarazinë e të ardhurave dhe pasurisë duke promovuar politika që i japin përparësi efikasitetit të tregut mbi mirëqenien sociale. Deregulimi i punës sipas axhendave neoliberale ka çuar në rritjen e marrëveshjeve jo standarde të punës, të tilla si kontratat me orë zero, të cilat shpesh nuk kanë siguri pune, të ardhura të qëndrueshme dhe qasje në përfitime. Këto kushte ndikojnë në mënyrë disproporcionale te punëtorët me paga të ulëta dhe kontribuojnë në ndarje më të gjera socioekonomike. Përveç kësaj, reformat neoliberale kanë inkurajuar privatizimin në arsim dhe kujdes shëndetësor, duke intensifikuar debatet rreth aksesit dhe përballueshmërisë. Kritikët pohojnë se ndërsa neoliberalizmi mund të synojë rritjen ekonomike, zbatimi i tij shpesh i anashkalon disavantazhet strukturore me të cilat përballen popullatat e margjinalizuara, duke ngritur pyetje në lidhje me barazinë dhe qëndrueshmërinë afatgjatë. Këto kritika kanë nxitur diskutime bashkëkohore të politikave rreth balancimit të lirisë së tregut me reformat ekonomike gjithëpërfshirëse. Termi përdoret rrallë nga mbështetësit e politikave të tregut të lirë. Kur termi hyri në përdorim të zakonshëm akademik gjatë viteve 1980 në lidhje me reformat ekonomike të Augusto Pinochet në Kili, ai shpejt fitoi konotacione negative dhe u përdor kryesisht nga kritikët e reformës së tregut dhe kapitalizmit laissez-faire. Studiuesit kishin tendencë ta shoqëronin atë me teoritë e ekonomistëve që punonin me Shoqërinë Mont Pelerin, duke përfshirë Friedrich Hayek, Milton Friedman, Ludwig von Mises dhe James M. Buchanan, së bashku me politikanë dhe politikëbërës si Margaret Thatcher, Ronald Reagan dhe Alan Greenspan. Pasi kuptimi i ri i neoliberalizmit u vendos si përdorim i zakonshëm midis studiuesve që flisnin spanjisht, ai u përhap në studimin e ekonomisë politike në gjuhën angleze. Deri në vitin 1994, termi hyri në qarkullim global dhe studimet rreth temës janë rritur gjatë dekadave të fundit. Neoliberalizmi filloi midis studiuesve liberalë evropianë gjatë viteve 1930. Ai u shfaq si një përgjigje ndaj rënies së perceptuar të popullaritetit të liberalizmit klasik, i cili shihej si hapje e një dëshire liberale sociale për të kontrolluar tregjet. Ky ndryshim në të menduar u formësua nga Depresioni i Madh dhe u manifestua në politika të hartuara për të kundërshtuar paqëndrueshmërinë e tregjeve të lira. Një motivim për zhvillimin e politikave të hartuara për të zbutur paqëndrueshmërinë e tregjeve të lira kapitaliste ishte dëshira për të shmangur përsëritjen e dështimeve ekonomike të fillimit të viteve 1930, të cilat i janë atribuar, pjesërisht, politikës ekonomike të liberalizmit klasik. Në kontekstin e hartimit të politikave, neoliberalizmi përdoret shpesh për të përshkruar një ndryshim paradigme që thuhej se pasoi dështimin e konsensusit të pasluftës dhe ekonomisë neokejnesiane për të adresuar stagflacionin e viteve 1970, megjithëse kriza e naftës e vitit 1973, një faktor shkaktar, ishte thjesht e jashtme dhe krijoi sfida politike që kornizat ekzistuese ekonomike luftuan për t'i adresuar. Sipas shumë studiuesve, shpërbërja e Bashkimit Sovjetik dhe fundi i Luftës së Ftohtë kanë lehtësuar rritjen e neoliberalizmit në Shtetet e Bashkuara, Mbretërinë e Bashkuar dhe në të gjithë botën. == Shiko edhe == * [[Liberalizmi]] == Burime == 8i43bg6wr2uknlrcnbfaupwqlsgyx41 3028889 3028888 2026-08-31T21:13:17Z Leutrim.P 113691 + 6 categories using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028889 wikitext text/x-wiki '''Neoliberalizmi''' është një [[Ideologjia|ideologji]] politike dhe ekonomike që mbështet [[Tregu i lirë|kapitalizmin e tregut të lirë]] dhe që u bë dominuese në hartimin e politikave nga fundi i shekullit të 20-të e tutje. Termi ka përkufizime të shumta, konkurruese, dhe përdoret më shpesh në mënyrë pejorative. Në përdorimin shkencor, termi shpesh lihet i padefinuar ose përdoret për të përshkruar një mori fenomenesh. Megjithatë, ai përdoret kryesisht për të përcaktuar transformimin shoqëror që rezulton nga reformat e bazuara në treg. Neoliberalizmi shpesh shoqërohet me një sërë politikash të liberalizimit ekonomik, duke përfshirë taksa më të ulëta, privatizim, derregullim, depolitizim, zgjedhje të konsumatorit, fleksibilizim të tregut të punës, globalizim ekonomik, tregti të lirë, monetarizëm, masa shtrënguese dhe ulje të shpenzimeve qeveritare. Këto politika janë hartuar për të rritur rolin e sektorit privat në ekonomi dhe shoqëri. Për më tepër, projekti neoliberal është i orientuar drejt krijimit të institucioneve dhe është në thelb politik në natyrë, duke u shtrirë përtej konsideratave të thjeshta ekonomike. Neoliberalizmi është bërë një term gjithnjë e më i përhapur në dekadat e fundit. Ka qenë një faktor i rëndësishëm në përhapjen e organizatave konservatore dhe të djathta-libertariane, partive politike dhe grupeve të ekspertëve, dhe është mbështetur kryesisht prej tyre. Termi mungon kryesisht në revistat ekonomike. Kritikat e fundit argumentojnë se neoliberalizmi ka përkeqësuar pabarazinë e të ardhurave dhe pasurisë duke promovuar politika që i japin përparësi efikasitetit të tregut mbi mirëqenien sociale. Deregulimi i punës sipas axhendave neoliberale ka çuar në rritjen e marrëveshjeve jo standarde të punës, të tilla si kontratat me orë zero, të cilat shpesh nuk kanë siguri pune, të ardhura të qëndrueshme dhe qasje në përfitime. Këto kushte ndikojnë në mënyrë disproporcionale te punëtorët me paga të ulëta dhe kontribuojnë në ndarje më të gjera socioekonomike. Përveç kësaj, reformat neoliberale kanë inkurajuar privatizimin në arsim dhe kujdes shëndetësor, duke intensifikuar debatet rreth aksesit dhe përballueshmërisë. Kritikët pohojnë se ndërsa neoliberalizmi mund të synojë rritjen ekonomike, zbatimi i tij shpesh i anashkalon disavantazhet strukturore me të cilat përballen popullatat e margjinalizuara, duke ngritur pyetje në lidhje me barazinë dhe qëndrueshmërinë afatgjatë. Këto kritika kanë nxitur diskutime bashkëkohore të politikave rreth balancimit të lirisë së tregut me reformat ekonomike gjithëpërfshirëse. Termi përdoret rrallë nga mbështetësit e politikave të tregut të lirë. Kur termi hyri në përdorim të zakonshëm akademik gjatë viteve 1980 në lidhje me reformat ekonomike të Augusto Pinochet në Kili, ai shpejt fitoi konotacione negative dhe u përdor kryesisht nga kritikët e reformës së tregut dhe kapitalizmit laissez-faire. Studiuesit kishin tendencë ta shoqëronin atë me teoritë e ekonomistëve që punonin me Shoqërinë Mont Pelerin, duke përfshirë Friedrich Hayek, Milton Friedman, Ludwig von Mises dhe James M. Buchanan, së bashku me politikanë dhe politikëbërës si Margaret Thatcher, Ronald Reagan dhe Alan Greenspan. Pasi kuptimi i ri i neoliberalizmit u vendos si përdorim i zakonshëm midis studiuesve që flisnin spanjisht, ai u përhap në studimin e ekonomisë politike në gjuhën angleze. Deri në vitin 1994, termi hyri në qarkullim global dhe studimet rreth temës janë rritur gjatë dekadave të fundit. Neoliberalizmi filloi midis studiuesve liberalë evropianë gjatë viteve 1930. Ai u shfaq si një përgjigje ndaj rënies së perceptuar të popullaritetit të liberalizmit klasik, i cili shihej si hapje e një dëshire liberale sociale për të kontrolluar tregjet. Ky ndryshim në të menduar u formësua nga Depresioni i Madh dhe u manifestua në politika të hartuara për të kundërshtuar paqëndrueshmërinë e tregjeve të lira. Një motivim për zhvillimin e politikave të hartuara për të zbutur paqëndrueshmërinë e tregjeve të lira kapitaliste ishte dëshira për të shmangur përsëritjen e dështimeve ekonomike të fillimit të viteve 1930, të cilat i janë atribuar, pjesërisht, politikës ekonomike të liberalizmit klasik. Në kontekstin e hartimit të politikave, neoliberalizmi përdoret shpesh për të përshkruar një ndryshim paradigme që thuhej se pasoi dështimin e konsensusit të pasluftës dhe ekonomisë neokejnesiane për të adresuar stagflacionin e viteve 1970, megjithëse kriza e naftës e vitit 1973, një faktor shkaktar, ishte thjesht e jashtme dhe krijoi sfida politike që kornizat ekzistuese ekonomike luftuan për t'i adresuar. Sipas shumë studiuesve, shpërbërja e Bashkimit Sovjetik dhe fundi i Luftës së Ftohtë kanë lehtësuar rritjen e neoliberalizmit në Shtetet e Bashkuara, Mbretërinë e Bashkuar dhe në të gjithë botën. == Shiko edhe == * [[Liberalizmi]] == Burime == [[Kategoria:Neoliberalizëm]] [[Kategoria:Liberalizëm klasik]] [[Kategoria:Liberalizëm konservator]] [[Kategoria:Globalizim ekonomik]] [[Kategoria:Liberalizëm ekonomik]] [[Kategoria:Ideologji të kapitalizmit]] jj0u2h1umb3ojuznfje13euwwncm5zu 14 405765 3028890 2026-08-31T21:13:39Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3028890 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3028891 3028890 2026-08-31T21:13:58Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Kapitalizëm]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028891 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Kapitalizëm]] fsd01u0dkyq2moum0ca572epfvmnok7 0 405766 3028892 2026-08-31T21:16:34Z Leutrim.P 113691 faqe e re; https://en.wikipedia.org/wiki/Modularity 3028892 wikitext text/x-wiki '''Modulariteti''' është shkalla në të cilën komponentët e një [[sistemi]] mund të ndahen dhe të rikombinohen, shpesh me përfitimin e fleksibilitetit dhe larmisë në përdorim.<ref>{{Cite web |title=Definition of MODULARITY |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/modularity |access-date=2026-08-31 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> Koncepti i modularitetit përdoret kryesisht për të zvogëluar kompleksitetin duke e ndarë një sistem në shkallë të ndryshme të ndërvarësisë dhe pavarësisë dhe "fshehur kompleksitetin e secilës pjesë pas një abstraksioni dhe ndërfaqeje". Megjithatë, koncepti i modularitetit mund të zgjerohet në disiplina të shumta, secila me nuancat e veta. Pavarësisht këtyre nuancave, mund të identifikohen tema të qëndrueshme në lidhje me sistemet modulare. <ref>{{Cite book |last=Garud |first=Raghu |url=https://books.google.com/books?id=i3kzJWdlfXkC&pg=PA203#v=onepage&q&f=false |title=Managing in the Modular Age: Architectures, Networks, and Organizations |last2=Kumaraswamy |first2=Arun |last3=Langlois |first3=Richard |date=2009-02-09 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-4194-9 |language=en}}</ref> Komponueshmëria është një nga parimet e programimit funksional. Kjo i bën programet funksionale modulare. == Shiko edhe == * [[Sistemi]] == Burime == hu8dy8u5pqs97q8gwifxhtxnb682rxi 3028894 3028892 2026-08-31T21:18:18Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Modularitet]]; +[[Kategoria:Menaxhim i operacioneve]]; +[[Kategoria:Abstraksion]]; +[[Kategoria:Sisteme]]; +[[Kategoria:Dizajn]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028894 wikitext text/x-wiki '''Modulariteti''' është shkalla në të cilën komponentët e një [[sistemi]] mund të ndahen dhe të rikombinohen, shpesh me përfitimin e fleksibilitetit dhe larmisë në përdorim.<ref>{{Cite web |title=Definition of MODULARITY |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/modularity |access-date=2026-08-31 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> Koncepti i modularitetit përdoret kryesisht për të zvogëluar kompleksitetin duke e ndarë një sistem në shkallë të ndryshme të ndërvarësisë dhe pavarësisë dhe "fshehur kompleksitetin e secilës pjesë pas një abstraksioni dhe ndërfaqeje". Megjithatë, koncepti i modularitetit mund të zgjerohet në disiplina të shumta, secila me nuancat e veta. Pavarësisht këtyre nuancave, mund të identifikohen tema të qëndrueshme në lidhje me sistemet modulare. <ref>{{Cite book |last=Garud |first=Raghu |url=https://books.google.com/books?id=i3kzJWdlfXkC&pg=PA203#v=onepage&q&f=false |title=Managing in the Modular Age: Architectures, Networks, and Organizations |last2=Kumaraswamy |first2=Arun |last3=Langlois |first3=Richard |date=2009-02-09 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-4194-9 |language=en}}</ref> Komponueshmëria është një nga parimet e programimit funksional. Kjo i bën programet funksionale modulare. == Shiko edhe == * [[Sistemi]] == Burime == [[Kategoria:Modularitet]] [[Kategoria:Menaxhim i operacioneve]] [[Kategoria:Abstraksion]] [[Kategoria:Sisteme]] [[Kategoria:Dizajn]] elyied5t1f2fxni8897exlwgtm50ifc 0 405767 3028898 2026-08-31T21:23:05Z Leutrim.P 113691 faqe e re; https://en.wikipedia.org/wiki/Data_Privacy_Day 3028898 wikitext text/x-wiki D'''ita e Privatësisë së të Dhënave''' (e njohur në Evropë si '''Dita e Mbrojtjes së të Dhënave''')<ref>{{Cite web |title= |url=https://web.archive.org/web/20131227074032/http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/dataprotection/Data_protection_day_en.asp |language=sq}}</ref> është një ngjarje ndërkombëtare që zhvillohet çdo vit më 28 janar. Qëllimi i Ditës së Privatësisë së të Dhënave është të rrisë ndërgjegjësimin dhe të promovojë praktikat më të mira të privatësisë dhe mbrojtjes së të dhënave. Është festuar në Shtetet e Bashkuara, Kanada, Katar, Nigeri, Izrael dhe 47 vende evropiane. == Qëllimi == Iniciativa edukative e Ditës së Privatësisë së të Dhënave fillimisht u përqendrua në rritjen e ndërgjegjësimit midis bizneseve dhe përdoruesve rreth rëndësisë së mbrojtjes së privatësisë së informacionit të tyre personal në internet, veçanërisht në kontekstin e rrjeteve sociale. Fokusi edukativ është zgjeruar me kalimin e viteve për të përfshirë familjet, konsumatorët dhe bizneset. Përveç iniciativave të saj edukative, Dita e Privatësisë së të Dhënave promovon ngjarje dhe aktivitete që stimulojnë zhvillimin e mjeteve teknologjike që promovojnë kontrollin individual mbi informacionin personal të identifikueshëm; inkurajojnë pajtueshmërinë me ligjet dhe rregulloret e privatësisë; dhe krijojnë dialog midis palëve të interesuara në avancimin e mbrojtjes së të dhënave dhe privatësisë. Festimi ndërkombëtar ofron mundësi për bashkëpunim midis qeverive, industrisë, akademisë, organizatave jofitimprurëse, profesionistëve të privatësisë dhe edukatorëve.<ref>{{Cite journal |last=De Capitani Di Vimercati |first=Sabrina |last2=Foresti |first2=Sara |last3=Livraga |first3=Giovanni |last4=Samarati |first4=Pierangela |date=2012-12 |title=Data privacy: definitions and techniques |url=https://www.worldscientific.com/doi/abs/10.1142/S0218488512400247 |journal=International Journal of Uncertainty, Fuzziness and Knowledge-Based Systems |publisher=World Scientific Publishing Co. |volume=20 |issue=06 |pages=793–817 |doi=10.1142/S0218488512400247 |issn=0218-4885}}</ref> == Historia == Konventa për Mbrojtjen e Individëve në Lidhje me Përpunimin Automatik të të Dhënave Personale u hap për nënshkrim nga Këshilli i Evropës më 28 janar 1981. Konventa e Budapestit mbi Krimin Kibernetik mbron gjithashtu integritetin e sistemeve të të dhënave dhe rrjedhimisht të privatësisë në hapësirën kibernetike. Privatësia, përfshirë mbrojtjen e të dhënave, mbrohet gjithashtu nga Neni 8 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Këshilli i Evropës mbajti për herë të parë një Ditë Evropiane të Mbrojtjes së të Dhënave në vitin 2007. Dy vjet më vonë, më 26 janar 2009, Dhoma e Përfaqësuesve e Shteteve të Bashkuara miratoi Rezolutën HR 31 të Dhomës së Përfaqësuesve me një votë prej 402-0, duke shpallur 28 janarin Ditën Kombëtare të Privatësisë së të Dhënave. Më 28 janar 2009, Senati miratoi Rezolutën e Senatit 25 duke njohur gjithashtu 28 janarin 2009 si Ditën Kombëtare të Privatësisë së të Dhënave. Senati i Shteteve të Bashkuara gjithashtu njohu Ditën e Privatësisë së të Dhënave në vitet 2010 dhe 2011. Organizatat pjesëmarrëse për Ditën e Privatësisë dhe Mbrojtjes së të Dhënave të 28 janarit 2016 përfshinin Grupin e Punës Kundër Phishing-ut, Universitetin Carnegie Mellon, Menaxherët e Rrezikut të të Dhënave Kibernetike, EDUCAUSE, Universitetin Georgetown, Komisionin Federal të Tregtisë (FTC), Komisionin Federal të Komunikimeve (FCC), Byronë Federale të Hetimeve (FBI), Këshillin e Vjedhjes së Identitetit, Komisionerin e Privatësisë së Kanadasë, Zyrën e Prokurorit të Përgjithshëm të Shtetit të Nju Jorkut, Komisionerin e Informacionit të Mbretërisë së Bashkuar dhe Këshillin e Sigurisë së të Dhënave të Indisë. == Shiko edhe == * [[Privatësia]] == Burime == ekymjtf0h6ti5bc9657mjdz27ved7hz 3028900 3028898 2026-08-31T21:24:38Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Privatësi e informacionit]]; +[[Kategoria:Ditë ndërkombëtare]]; +[[Kategoria:Privatësi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028900 wikitext text/x-wiki D'''ita e Privatësisë së të Dhënave''' (e njohur në Evropë si '''Dita e Mbrojtjes së të Dhënave''')<ref>{{Cite web |title= |url=https://web.archive.org/web/20131227074032/http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/dataprotection/Data_protection_day_en.asp |language=sq}}</ref> është një ngjarje ndërkombëtare që zhvillohet çdo vit më 28 janar. Qëllimi i Ditës së Privatësisë së të Dhënave është të rrisë ndërgjegjësimin dhe të promovojë praktikat më të mira të privatësisë dhe mbrojtjes së të dhënave. Është festuar në Shtetet e Bashkuara, Kanada, Katar, Nigeri, Izrael dhe 47 vende evropiane. == Qëllimi == Iniciativa edukative e Ditës së Privatësisë së të Dhënave fillimisht u përqendrua në rritjen e ndërgjegjësimit midis bizneseve dhe përdoruesve rreth rëndësisë së mbrojtjes së privatësisë së informacionit të tyre personal në internet, veçanërisht në kontekstin e rrjeteve sociale. Fokusi edukativ është zgjeruar me kalimin e viteve për të përfshirë familjet, konsumatorët dhe bizneset. Përveç iniciativave të saj edukative, Dita e Privatësisë së të Dhënave promovon ngjarje dhe aktivitete që stimulojnë zhvillimin e mjeteve teknologjike që promovojnë kontrollin individual mbi informacionin personal të identifikueshëm; inkurajojnë pajtueshmërinë me ligjet dhe rregulloret e privatësisë; dhe krijojnë dialog midis palëve të interesuara në avancimin e mbrojtjes së të dhënave dhe privatësisë. Festimi ndërkombëtar ofron mundësi për bashkëpunim midis qeverive, industrisë, akademisë, organizatave jofitimprurëse, profesionistëve të privatësisë dhe edukatorëve.<ref>{{Cite journal |last=De Capitani Di Vimercati |first=Sabrina |last2=Foresti |first2=Sara |last3=Livraga |first3=Giovanni |last4=Samarati |first4=Pierangela |date=2012-12 |title=Data privacy: definitions and techniques |url=https://www.worldscientific.com/doi/abs/10.1142/S0218488512400247 |journal=International Journal of Uncertainty, Fuzziness and Knowledge-Based Systems |publisher=World Scientific Publishing Co. |volume=20 |issue=06 |pages=793–817 |doi=10.1142/S0218488512400247 |issn=0218-4885}}</ref> == Historia == Konventa për Mbrojtjen e Individëve në Lidhje me Përpunimin Automatik të të Dhënave Personale u hap për nënshkrim nga Këshilli i Evropës më 28 janar 1981. Konventa e Budapestit mbi Krimin Kibernetik mbron gjithashtu integritetin e sistemeve të të dhënave dhe rrjedhimisht të privatësisë në hapësirën kibernetike. Privatësia, përfshirë mbrojtjen e të dhënave, mbrohet gjithashtu nga Neni 8 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Këshilli i Evropës mbajti për herë të parë një Ditë Evropiane të Mbrojtjes së të Dhënave në vitin 2007. Dy vjet më vonë, më 26 janar 2009, Dhoma e Përfaqësuesve e Shteteve të Bashkuara miratoi Rezolutën HR 31 të Dhomës së Përfaqësuesve me një votë prej 402-0, duke shpallur 28 janarin Ditën Kombëtare të Privatësisë së të Dhënave. Më 28 janar 2009, Senati miratoi Rezolutën e Senatit 25 duke njohur gjithashtu 28 janarin 2009 si Ditën Kombëtare të Privatësisë së të Dhënave. Senati i Shteteve të Bashkuara gjithashtu njohu Ditën e Privatësisë së të Dhënave në vitet 2010 dhe 2011. Organizatat pjesëmarrëse për Ditën e Privatësisë dhe Mbrojtjes së të Dhënave të 28 janarit 2016 përfshinin Grupin e Punës Kundër Phishing-ut, Universitetin Carnegie Mellon, Menaxherët e Rrezikut të të Dhënave Kibernetike, EDUCAUSE, Universitetin Georgetown, Komisionin Federal të Tregtisë (FTC), Komisionin Federal të Komunikimeve (FCC), Byronë Federale të Hetimeve (FBI), Këshillin e Vjedhjes së Identitetit, Komisionerin e Privatësisë së Kanadasë, Zyrën e Prokurorit të Përgjithshëm të Shtetit të Nju Jorkut, Komisionerin e Informacionit të Mbretërisë së Bashkuar dhe Këshillin e Sigurisë së të Dhënave të Indisë. == Shiko edhe == * [[Privatësia]] == Burime == [[Kategoria:Privatësi e informacionit]] [[Kategoria:Ditë ndërkombëtare]] [[Kategoria:Privatësi]] aeck7swpt7j421ma7nv0ov3auoniv1p 3028905 3028900 2026-08-31T21:34:36Z Leutrim.P 113691 3028905 wikitext text/x-wiki '''Dita e Privatësisë së të Dhënave''' (e njohur në [[Evropë]] si '''Dita e Mbrojtjes së të Dhënave''')<ref>{{Cite web |title= |url=https://web.archive.org/web/20131227074032/http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/dataprotection/Data_protection_day_en.asp |language=sq}}</ref> është një ngjarje ndërkombëtare që zhvillohet çdo vit më 28 janar. Qëllimi i Ditës së Privatësisë së të Dhënave është të rrisë ndërgjegjësimin dhe të promovojë praktikat më të mira të privatësisë dhe mbrojtjes së të dhënave. Është festuar në Shtetet e Bashkuara, Kanada, Katar, Nigeri, Izrael dhe 47 vende evropiane. == Qëllimi == Iniciativa edukative e Ditës së Privatësisë së të Dhënave fillimisht u përqendrua në rritjen e ndërgjegjësimit midis bizneseve dhe përdoruesve rreth rëndësisë së mbrojtjes së privatësisë së informacionit të tyre personal në internet, veçanërisht në kontekstin e rrjeteve sociale. Fokusi edukativ është zgjeruar me kalimin e viteve për të përfshirë familjet, konsumatorët dhe bizneset. Përveç iniciativave të saj edukative, Dita e Privatësisë së të Dhënave promovon ngjarje dhe aktivitete që stimulojnë zhvillimin e mjeteve teknologjike që promovojnë kontrollin individual mbi informacionin personal të identifikueshëm; inkurajojnë pajtueshmërinë me ligjet dhe rregulloret e privatësisë; dhe krijojnë dialog midis palëve të interesuara në avancimin e mbrojtjes së të dhënave dhe privatësisë. Festimi ndërkombëtar ofron mundësi për bashkëpunim midis qeverive, industrisë, akademisë, organizatave jofitimprurëse, profesionistëve të privatësisë dhe edukatorëve.<ref>{{Cite journal |last=De Capitani Di Vimercati |first=Sabrina |last2=Foresti |first2=Sara |last3=Livraga |first3=Giovanni |last4=Samarati |first4=Pierangela |date=2012-12 |title=Data privacy: definitions and techniques |url=https://www.worldscientific.com/doi/abs/10.1142/S0218488512400247 |journal=International Journal of Uncertainty, Fuzziness and Knowledge-Based Systems |publisher=World Scientific Publishing Co. |volume=20 |issue=06 |pages=793–817 |doi=10.1142/S0218488512400247 |issn=0218-4885}}</ref> == Historia == Konventa për Mbrojtjen e Individëve në Lidhje me Përpunimin Automatik të të Dhënave Personale u hap për nënshkrim nga Këshilli i Evropës më 28 janar 1981. Konventa e Budapestit mbi Krimin Kibernetik mbron gjithashtu integritetin e sistemeve të të dhënave dhe rrjedhimisht të privatësisë në hapësirën kibernetike. Privatësia, përfshirë mbrojtjen e të dhënave, mbrohet gjithashtu nga Neni 8 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Këshilli i Evropës mbajti për herë të parë një Ditë Evropiane të Mbrojtjes së të Dhënave në vitin 2007. Dy vjet më vonë, më 26 janar 2009, Dhoma e Përfaqësuesve e Shteteve të Bashkuara miratoi Rezolutën HR 31 të Dhomës së Përfaqësuesve me një votë prej 402-0, duke shpallur 28 janarin Ditën Kombëtare të Privatësisë së të Dhënave. Më 28 janar 2009, Senati miratoi Rezolutën e Senatit 25 duke njohur gjithashtu 28 janarin 2009 si Ditën Kombëtare të Privatësisë së të Dhënave. Senati i Shteteve të Bashkuara gjithashtu njohu Ditën e Privatësisë së të Dhënave në vitet 2010 dhe 2011. Organizatat pjesëmarrëse për Ditën e Privatësisë dhe Mbrojtjes së të Dhënave të 28 janarit 2016 përfshinin Grupin e Punës Kundër Phishing-ut, Universitetin Carnegie Mellon, Menaxherët e Rrezikut të të Dhënave Kibernetike, EDUCAUSE, Universitetin Georgetown, Komisionin Federal të Tregtisë (FTC), Komisionin Federal të Komunikimeve (FCC), Byronë Federale të Hetimeve (FBI), Këshillin e Vjedhjes së Identitetit, Komisionerin e Privatësisë së Kanadasë, Zyrën e Prokurorit të Përgjithshëm të Shtetit të Nju Jorkut, Komisionerin e Informacionit të Mbretërisë së Bashkuar dhe Këshillin e Sigurisë së të Dhënave të Indisë. == Shiko edhe == * [[Privatësia]] == Burime == [[Kategoria:Privatësi e informacionit]] [[Kategoria:Ditë ndërkombëtare]] [[Kategoria:Privatësi]] 31jrbtblilzv3bivjjsagjrq0tq3r56 3028952 3028905 2026-09-01T00:13:50Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3028952 wikitext text/x-wiki '''Dita e Privatësisë së të Dhënave''' (e njohur në [[Evropë]] si '''Dita e Mbrojtjes së të Dhënave''')<ref>{{Cite web |title= |url=http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/dataprotection/Data_protection_day_en.asp |language=sq |access-date=31 gusht 2026 |archive-date=27 dhjetor 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227074032/http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/dataprotection/Data_protection_day_en.asp |url-status=bot: unknown }}</ref> është një ngjarje ndërkombëtare që zhvillohet çdo vit më 28 janar. Qëllimi i Ditës së Privatësisë së të Dhënave është të rrisë ndërgjegjësimin dhe të promovojë praktikat më të mira të privatësisë dhe mbrojtjes së të dhënave. Është festuar në Shtetet e Bashkuara, Kanada, Katar, Nigeri, Izrael dhe 47 vende evropiane. == Qëllimi == Iniciativa edukative e Ditës së Privatësisë së të Dhënave fillimisht u përqendrua në rritjen e ndërgjegjësimit midis bizneseve dhe përdoruesve rreth rëndësisë së mbrojtjes së privatësisë së informacionit të tyre personal në internet, veçanërisht në kontekstin e rrjeteve sociale. Fokusi edukativ është zgjeruar me kalimin e viteve për të përfshirë familjet, konsumatorët dhe bizneset. Përveç iniciativave të saj edukative, Dita e Privatësisë së të Dhënave promovon ngjarje dhe aktivitete që stimulojnë zhvillimin e mjeteve teknologjike që promovojnë kontrollin individual mbi informacionin personal të identifikueshëm; inkurajojnë pajtueshmërinë me ligjet dhe rregulloret e privatësisë; dhe krijojnë dialog midis palëve të interesuara në avancimin e mbrojtjes së të dhënave dhe privatësisë. Festimi ndërkombëtar ofron mundësi për bashkëpunim midis qeverive, industrisë, akademisë, organizatave jofitimprurëse, profesionistëve të privatësisë dhe edukatorëve.<ref>{{Cite journal |last=De Capitani Di Vimercati |first=Sabrina |last2=Foresti |first2=Sara |last3=Livraga |first3=Giovanni |last4=Samarati |first4=Pierangela |date=2012-12 |title=Data privacy: definitions and techniques |url=https://www.worldscientific.com/doi/abs/10.1142/S0218488512400247 |journal=International Journal of Uncertainty, Fuzziness and Knowledge-Based Systems |publisher=World Scientific Publishing Co. |volume=20 |issue=06 |pages=793–817 |doi=10.1142/S0218488512400247 |issn=0218-4885}}</ref> == Historia == Konventa për Mbrojtjen e Individëve në Lidhje me Përpunimin Automatik të të Dhënave Personale u hap për nënshkrim nga Këshilli i Evropës më 28 janar 1981. Konventa e Budapestit mbi Krimin Kibernetik mbron gjithashtu integritetin e sistemeve të të dhënave dhe rrjedhimisht të privatësisë në hapësirën kibernetike. Privatësia, përfshirë mbrojtjen e të dhënave, mbrohet gjithashtu nga Neni 8 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Këshilli i Evropës mbajti për herë të parë një Ditë Evropiane të Mbrojtjes së të Dhënave në vitin 2007. Dy vjet më vonë, më 26 janar 2009, Dhoma e Përfaqësuesve e Shteteve të Bashkuara miratoi Rezolutën HR 31 të Dhomës së Përfaqësuesve me një votë prej 402-0, duke shpallur 28 janarin Ditën Kombëtare të Privatësisë së të Dhënave. Më 28 janar 2009, Senati miratoi Rezolutën e Senatit 25 duke njohur gjithashtu 28 janarin 2009 si Ditën Kombëtare të Privatësisë së të Dhënave. Senati i Shteteve të Bashkuara gjithashtu njohu Ditën e Privatësisë së të Dhënave në vitet 2010 dhe 2011. Organizatat pjesëmarrëse për Ditën e Privatësisë dhe Mbrojtjes së të Dhënave të 28 janarit 2016 përfshinin Grupin e Punës Kundër Phishing-ut, Universitetin Carnegie Mellon, Menaxherët e Rrezikut të të Dhënave Kibernetike, EDUCAUSE, Universitetin Georgetown, Komisionin Federal të Tregtisë (FTC), Komisionin Federal të Komunikimeve (FCC), Byronë Federale të Hetimeve (FBI), Këshillin e Vjedhjes së Identitetit, Komisionerin e Privatësisë së Kanadasë, Zyrën e Prokurorit të Përgjithshëm të Shtetit të Nju Jorkut, Komisionerin e Informacionit të Mbretërisë së Bashkuar dhe Këshillin e Sigurisë së të Dhënave të Indisë. == Shiko edhe == * [[Privatësia]] == Burime == [[Kategoria:Privatësi e informacionit]] [[Kategoria:Ditë ndërkombëtare]] [[Kategoria:Privatësi]] 3pznehcokturfw8pp9sviomfe1iruid 3 405768 3028899 2026-08-31T21:23:29Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3028899 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Mxhaferr}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 31 gusht 2026 23:23 (CEST) 3cuu9lgxffrmk8cydlfa59ndzj8w597 14 405769 3028901 2026-08-31T21:24:54Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3028901 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3028902 3028901 2026-08-31T21:26:02Z Leutrim.P 113691 + 5 categories using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028902 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Menaxhim i të dhënave]] [[Kategoria:Privatësi]] [[Kategoria:Siguri kibernetike]] [[Kategoria:Informacion]] [[Kategoria:Inxhinieri e sigurisë kibernetike]] 7zzb63dlb5bt5g9b962g7trjatwekp0 0 405770 3028903 2026-08-31T21:29:01Z Leutrim.P 113691 faqe e re; https://en.wikipedia.org/wiki/Foul_(sports) 3028903 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Football trip.jpg|parapamje|Një lojtar kryen një faull duke e penguar një kundërshtar gjatë një ndeshjeje futbolli të shoqatës.]] Në [[sport]], një '''faull''' është një veprim i papërshtatshëm ose i padrejtë nga një lojtar, siç konsiderohet nga një [[Gjyqtari (futboll)|gjyqtar]], zakonisht duke shkelur rregullat e sportit ose lojës. Një faull mund të jetë i qëllimshëm ose aksidental, dhe shpesh rezulton në një penallti. Edhe pse mund të mos jetë i qëllimshëm, faulli mund të shkaktojë dëmtime ose lëndime serioze për lojtarët kundërshtarë, ose edhe për lojtarët e tyre nëse nuk janë të vetëdijshëm për mjedisin përreth tyre gjatë situatave të veçanta në sport. Faullet përdoren në shumë sporte të ndryshme. Shpesh shokët e ekipit mund të përplasen dhe të faulojnë njëri-tjetrin aksidentalisht, siç është të qenit duke shkuar drejt dhe me sytë mbi një top në AFL. Faullet strategjike shkelin normat tradicionale të bashkëpunimit dhe marrëveshjes me rregullat dhe rregulloret thelbësore të lojës, ose ndoshta nuk janë pjesë e lojërave fare. Sportet individuale mund të kenë lloje të ndryshme faullesh. Për shembull, në basketboll, një faull personal përfshin kontakt të paligjshëm personal me një kundërshtar. Një faull teknik i referohet sjelljes josportive pa kontakt, një shkelje më serioze sesa një faull personal. Një faull flagrant përfshin sjellje josportive me kontakt, i konsideruar si faulli më serioz dhe shpesh rezulton në përjashtim nga loja. Në futbollin shoqëror, një faull është një veprim i padrejtë nga një lojtar, siç konsiderohet nga gjyqtari. Në futbollin shoqëror ose regbi, një faull profesional është një akt i qëllimshëm i lojës së faulluar, zakonisht për të parandaluar një kundërshtar të shënojë. Kinjite janë faulla të ndryshëm që një mundës sumo mund të kryejë që do të bëjnë që ai të humbasë ndeshjen. Penalimet e dhëna kundër faullave zakonisht ndikojnë menjëherë në rezultatin e lojës, siç shihet në shembujt e mësipërm. Megjithatë, në disa raste kryerja e një faulli mund të ketë pasoja të mëtejshme në formën e një gjobe (penalizimi), veçanërisht në garat profesionale. Për shembull, në Shoqatën Kombëtare të Basketbollit, lojtarëve u jepet një gjobë prej 2000 dollarësh për çdo faull teknik të kryer për pesë faullat e parë teknikë të kryer në sezonin e rregullt. Lojtarët gjithashtu mund të marrin gjoba deri në 50,000 dollarë për kryerjen e faullave të luftimit. Atletët e mëdhenj shtyjnë përpara rregullat, normat dhe kufijtë e lojërave të tyre në ndjekje të fitores/suksesit, megjithëse mund të ketë pasoja për kalimin e vijave dhe rezultate të padëshiruara, të tilla si pezullime ose ndalime nga lojërat krejtësisht. Trajnerët nuk janë të përjashtuar nga faullat. Në disa raste, trajnerët gjithashtu mund të marrin faulla. Për shembull, në basketboll, trajnerit mund t'i jepen faull teknik ose të përjashtohet menjëherë nga loja. Dy shembuj të një faulli teknik të kryer nga një trajner janë hyrja në fushë pa lejen e gjyqtarit ose kontakti fizik me një zyrtar. Në rast se merr dy faull teknik, trajneri do të përjashtohet nga loja. Një shembull se kur një trajner mund të përjashtohet menjëherë nga loja është nëse ai kryen një faull grushti. == Shiko edhe == * [[Futbolli]] == Burime == q5bhe8sxipmgmnt69l1o5o7smum4nzt 3028904 3028903 2026-08-31T21:30:38Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Terminologji e sportit]]; +[[Kategoria:Gjoba në sport]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028904 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Football trip.jpg|parapamje|Një lojtar kryen një faull duke e penguar një kundërshtar gjatë një ndeshjeje futbolli të shoqatës.]] Në [[sport]], një '''faull''' është një veprim i papërshtatshëm ose i padrejtë nga një lojtar, siç konsiderohet nga një [[Gjyqtari (futboll)|gjyqtar]], zakonisht duke shkelur rregullat e sportit ose lojës. Një faull mund të jetë i qëllimshëm ose aksidental, dhe shpesh rezulton në një penallti. Edhe pse mund të mos jetë i qëllimshëm, faulli mund të shkaktojë dëmtime ose lëndime serioze për lojtarët kundërshtarë, ose edhe për lojtarët e tyre nëse nuk janë të vetëdijshëm për mjedisin përreth tyre gjatë situatave të veçanta në sport. Faullet përdoren në shumë sporte të ndryshme. Shpesh shokët e ekipit mund të përplasen dhe të faulojnë njëri-tjetrin aksidentalisht, siç është të qenit duke shkuar drejt dhe me sytë mbi një top në AFL. Faullet strategjike shkelin normat tradicionale të bashkëpunimit dhe marrëveshjes me rregullat dhe rregulloret thelbësore të lojës, ose ndoshta nuk janë pjesë e lojërave fare. Sportet individuale mund të kenë lloje të ndryshme faullesh. Për shembull, në basketboll, një faull personal përfshin kontakt të paligjshëm personal me një kundërshtar. Një faull teknik i referohet sjelljes josportive pa kontakt, një shkelje më serioze sesa një faull personal. Një faull flagrant përfshin sjellje josportive me kontakt, i konsideruar si faulli më serioz dhe shpesh rezulton në përjashtim nga loja. Në futbollin shoqëror, një faull është një veprim i padrejtë nga një lojtar, siç konsiderohet nga gjyqtari. Në futbollin shoqëror ose regbi, një faull profesional është një akt i qëllimshëm i lojës së faulluar, zakonisht për të parandaluar një kundërshtar të shënojë. Kinjite janë faulla të ndryshëm që një mundës sumo mund të kryejë që do të bëjnë që ai të humbasë ndeshjen. Penalimet e dhëna kundër faullave zakonisht ndikojnë menjëherë në rezultatin e lojës, siç shihet në shembujt e mësipërm. Megjithatë, në disa raste kryerja e një faulli mund të ketë pasoja të mëtejshme në formën e një gjobe (penalizimi), veçanërisht në garat profesionale. Për shembull, në Shoqatën Kombëtare të Basketbollit, lojtarëve u jepet një gjobë prej 2000 dollarësh për çdo faull teknik të kryer për pesë faullat e parë teknikë të kryer në sezonin e rregullt. Lojtarët gjithashtu mund të marrin gjoba deri në 50,000 dollarë për kryerjen e faullave të luftimit. Atletët e mëdhenj shtyjnë përpara rregullat, normat dhe kufijtë e lojërave të tyre në ndjekje të fitores/suksesit, megjithëse mund të ketë pasoja për kalimin e vijave dhe rezultate të padëshiruara, të tilla si pezullime ose ndalime nga lojërat krejtësisht. Trajnerët nuk janë të përjashtuar nga faullat. Në disa raste, trajnerët gjithashtu mund të marrin faulla. Për shembull, në basketboll, trajnerit mund t'i jepen faull teknik ose të përjashtohet menjëherë nga loja. Dy shembuj të një faulli teknik të kryer nga një trajner janë hyrja në fushë pa lejen e gjyqtarit ose kontakti fizik me një zyrtar. Në rast se merr dy faull teknik, trajneri do të përjashtohet nga loja. Një shembull se kur një trajner mund të përjashtohet menjëherë nga loja është nëse ai kryen një faull grushti. == Shiko edhe == * [[Futbolli]] == Burime == [[Kategoria:Terminologji e sportit]] [[Kategoria:Gjoba në sport]] qsdnceetw51xuaqsg8p9jyey1y8vfy5 0 405771 3028906 2026-08-31T21:35:24Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Faulli]] 3028906 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Faulli]] t901q7pw9ga7n1t1h6zzhq38dn87nqz 0 405772 3028907 2026-08-31T21:36:01Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Dita e Privatësisë së të Dhënave]] 3028907 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Dita e Privatësisë së të Dhënave]] 4xv35k488hlxpnmyum65bcu8xn8o8b4 0 405773 3028908 2026-08-31T21:36:20Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Modulariteti]] 3028908 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Modulariteti]] dsnhw70byhlp3scbg7nce28wdutzv6w 0 405774 3028909 2026-08-31T21:36:22Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Modulariteti]] 3028909 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Modulariteti]] dsnhw70byhlp3scbg7nce28wdutzv6w 0 405775 3028910 2026-08-31T21:36:30Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Neoliberalizmi]] 3028910 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Neoliberalizmi]] sx56x37c7q4j1d8khckb2mjqty92rrx 0 405776 3028911 2026-08-31T21:36:39Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Retrospektiva]] 3028911 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Retrospektiva]] 8ylewm8tqncs3tg1gf03iv4chytd3rr 0 405777 3028912 2026-08-31T21:36:47Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Komunikimi me tela]] 3028912 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Komunikimi me tela]] 2d8hfq5dfmcp5f8phdaf4t7xi2ns79o 0 405778 3028913 2026-08-31T21:36:55Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Steroidi]] 3028913 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Steroidi]] r51hnm7tgz0b8z3c34vo9hrppw4k507 0 405779 3028914 2026-08-31T21:36:58Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Steroidi]] 3028914 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Steroidi]] r51hnm7tgz0b8z3c34vo9hrppw4k507 0 405780 3028915 2026-08-31T21:37:08Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Qepja]] 3028915 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Qepja]] ok9qqaux4f9z86mx1kcv6dklhwoiml7 0 405781 3028916 2026-08-31T21:37:19Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Izolimi (psikologji)]] 3028916 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Izolimi (psikologji)]] honctmlppi1tktfi9141lryn5tmjw2b 0 405782 3028921 2026-08-31T22:22:41Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Evangjelikalizmi]] te [[Evangjelizmi]]: Titull i gabuar 3028921 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Evangjelizmi]] r93w64rwteh51jpswe5slwnhvgvwmm6 1 405783 3028923 2026-08-31T22:22:41Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Diskutim:Evangjelikalizmi]] te [[Diskutim:Evangjelizmi]]: Titull i gabuar 3028923 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Diskutim:Evangjelizmi]] 2tg0nedw3u7xjb15ciosn0qtutb3714 14 405784 3028926 2026-08-31T22:26:48Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3028926 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3028927 3028926 2026-08-31T22:28:11Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Lëvizje teologjike të krishtera]]; +[[Kategoria:Degë të besimeve protestante]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028927 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lëvizje teologjike të krishtera]] [[Kategoria:Degë të besimeve protestante]] 025ll997l7tql4uuollvyr3kh0fqgkt 3028930 3028927 2026-08-31T22:31:38Z Leutrim.P 113691 removed [[Category:Degë të besimeve protestante]]; added [[Category:Degë të protestantizmit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028930 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lëvizje teologjike të krishtera]] [[Kategoria:Degë të protestantizmit]] jeymnb075i16bxn140ii60i6n5y814v 14 405785 3028928 2026-08-31T22:28:23Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3028928 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3028929 3028928 2026-08-31T22:31:31Z Leutrim.P 113691 Leutrim.P zhvendosi faqen [[Kategoria:Degë të besimeve protestante]] te [[Kategoria:Degë të protestantizmit]] pa lënë një ridrejtim 3028928 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3028931 3028929 2026-08-31T22:32:12Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Degë të krishtërimit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028931 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Degë të krishtërimit]] qtpxvhovphwks8g3xk87efj41g3w4za 3028932 3028931 2026-08-31T22:32:25Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Protestantizëm]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028932 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Degë të krishtërimit]] [[Kategoria:Protestantizëm]] o7ukst9trgmdqq2ta32s3x5142v7z97 1 405786 3028934 2026-08-31T22:42:49Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028934 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Defteri i Sanxhakut të Arvanidit i vitit 1431]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028933 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250503093831/https://ih-revista.edu.al/index.php/ih-revista/article/view/221 për lidhjen https://ih-revista.edu.al/index.php/ih-revista/article/view/221. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 00:42 (CEST) jvc8pn359s065czk7sktcjig9ykg0do 14 405787 3028936 2026-08-31T22:45:37Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3028936 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3028937 3028936 2026-08-31T22:47:16Z Leutrim.P 113691 + 7 categories using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3028937 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Vepra të lashta]] [[Kategoria:Tekste sanskrit]] [[Kategoria:Poema epike në sanskrit]] [[Kategoria:Mitologji hindu]] [[Kategoria:Filozofi hindu]] [[Kategoria:Tekste hindu]] [[Kategoria:Tregime kornizë]] og2nh7ew8atul8723h6twhwq4c8f1xw 0 405788 3028938 2026-08-31T22:49:20Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Ciao]] 3028938 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Ciao]] p7x0mdoongngk7ign3j8al6qcstzkf0 3 405789 3028941 2026-08-31T22:58:39Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3028941 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Aleks hoxhaa}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 1 shtator 2026 00:58 (CEST) armutchtf1q48qlvr39xe2atwvmjg5u 1 405791 3028945 2026-08-31T23:04:22Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028945 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Denzel Dumfries]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028944 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210813094731/https://it.finance.yahoo.com/notizie/dumfries-inter-carriera-caratteristiche-tecniche-133453896.html për lidhjen https://it.finance.yahoo.com/notizie/dumfries-inter-carriera-caratteristiche-tecniche-133453896.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 01:04 (CEST) tfnvq9bjjsnpdnjuh9vyqx5hdcifsre 3 405792 3028946 2026-08-31T23:07:06Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3028946 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Cela denis}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 1 shtator 2026 01:07 (CEST) 3p9xajg8hvmc2yodk0pb3hwgq5mw68u 1 405795 3028953 2026-09-01T00:13:50Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028953 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dita e Privatësisë së të Dhënave]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028952 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/dataprotection/Data_protection_day_en.asp. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 02:13 (CEST) r46w7bof0efxmek92r2j8hgx09rtz5a 1 405796 3028960 2026-09-01T01:55:34Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028960 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Edmond Buharaja]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028959 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240913061041/https://sot.com.al/kultura/ndahet-nga-jeta-profesor-edmond-buharaja-ua-studiues-dhe-kompozitor-i-permasave-boterore/ për lidhjen https://sot.com.al/kultura/ndahet-nga-jeta-profesor-edmond-buharaja-ua-studiues-dhe-kompozitor-i-permasave-boterore/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 03:55 (CEST) ncfhh98td2s10xadpcj1vfgzygjx6z8 1 405797 3028969 2026-09-01T04:17:00Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Agron Dalipaj]] 3028969 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Neutraliteti i faqes == Një redaktor IP po provon t'a shtyjë një narrativë përkatëse për sa i përket subjektit të faqes, duke shtuar fillimisht këtë pasazh në kreun e tekstit: <blockquote>{{!xt|Agron Dalipaj (Këlcyrë, 1963) është etimolog popullor që kërkon të afirmohet si profesionist. Pavarësisht përpjekjeve të tij, ai nuk mund ta fitojë këtë titull pasi idetë e tij nuk kanë asnjë bazë shkencore.}}</blockquote> Një rikujtim i rregullave të Wikipedisë: Një ndër [[WP:5|5 parimet]] kryesore është që '''Wikipedia është enciklopedi''', dhe si pasojë nuk është [[WP:PODIUM]] për mendimet personale. Të gjitha fjalët që shkruhen për një figurë publike në një artikull duhet të mbështeten nga një burim i besueshëm dhe i vërtetueshëm, edhe nëse personi në fjalë shtyn vet të pavërteta. Ftoj @[[Përdoruesi:185.38.193.97|185.38.193.97]] që të qartësojë këtë problem. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 4 korrik 2025 22:52 (CEST) :Zemërohesh, por e vërteta është e vërtetë. Mund të të sjell këtu me qindra link-e nga gjuhëtarë zyrtarë dhe të shohësh se çfarë përfaqëson ky individ, i cili as nuk duhet të përfshihet në Wikipedia. [[Speciale:Kontributet/185.38.193.97|185.38.193.97]] 4 korrik 2025 23:22 (CEST) ::Nuk jam i zemëruar, unë për herë të parë po e marr vesh për subjektin. Problemi është në mënyrën se si po shtrohet. Wikipedia e ka për detyrë me qenë e paanshme, dhe t'i paraqesë të dhënat sipas burimeve të ekzistojnë. A është a s'është "gjuhëtar" mund të jetë çështje opinioni, ama duhet të prezantohet ''si opinion'', e jo si fakt. Nëse një gjë e tillë po dhezë polemikë, duhet të prezantohet si e tillë, dhe jo të bashkangjitet Wikipedia në atë përplasje. Trajtimi i paanshëm i një artikulli ndalohet në Wikipedia, dhe shpalljet pa burime të besueshme duhet hequr nga artikulli. ::E për sa i përket @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Kleinit]], që e kemi administrator. Redaktimet nuk i bajmë për t'i "dhënë mësim" dikujt. Kjo shkon kundër shpirtit të projektit dhe t'kisha lutë me e mbajtë pak gjakun e ftohtë në këtë respekt. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 4 korrik 2025 23:30 (CEST) :::Merrni informacionet e duhura para se se të redaktoni. Agron Dalipaj nuk ështe etimolog. [[Speciale:Kontributet/185.38.193.97|185.38.193.97]] 4 korrik 2025 23:32 (CEST) ::::Nuk eshte etimolog shkencor. Pretendon te jete i tille, si nje mori individesh te pashkolle ne Shqiperine tone te mjere. [[Speciale:Kontributet/185.38.193.97|185.38.193.97]] 4 korrik 2025 23:34 (CEST) :Duke e paraqitur si etimolog, po disinformoni publikun e gjerë mbi statusin e këtij individi. Ju lutem informojuni mirë mbi artikujt që redaktoni. Nuk mund të thuash gënjeshtra për hir të neutralitetit të faqes. [[Speciale:Kontributet/185.38.193.97|185.38.193.97]] 4 korrik 2025 23:24 (CEST) ::T'lutem [[Wikipedia:Mirëbesimi|mos projekto]] ndonjë tentim të gënjeshtrës mbi mua; nuk kemi interes me gënjy dhe e kemi përgjegjësi që [[Wikipedia:Vërtetueshmëria|të gjitha artikujt të përmbajnë të vërteta]]. Mirëpo po mungon [[wikipedia:Pikëpamja neutrale|pikëpamja neutrale]] në redaktimet tuaja. Nëse "nuk është etimolog" por "pretendon të jetë i tillë", për të shkruar diçka që ngjan fare me redaktimin tuaj ajo do të duhej të jetë ''konsensus'' mes opinionit publik dhe opinionit në fushën e tij, dhe duhet prezantuar me peshën e duhur, e t'i qëndrojë larg kufirit të shpifjes. Dhe hiç më pak, duhet të duket si enciklopedi: pra nëse nuk e kishe lexu si në një enciklopedi tamam, nuk është toni i saktë. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 4 korrik 2025 23:42 (CEST) :::Shko fli daku se vajti vone, se u lodha dhe une. Nuk ia vlen te rrime pa gjume per nje idiot si Agroni. [[Speciale:Kontributet/185.38.193.97|185.38.193.97]] 4 korrik 2025 23:46 (CEST) ::::Për t'ia vënë një fund libri këtij diskutimi, unë e riformova artikullin që të jetë më përfaqësues dhe të drejtë ndaj së vërtetës. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 5 korrik 2025 00:51 (CEST) :::::Respekte për seriozitetin! [[Speciale:Kontributet/185.38.193.97|185.38.193.97]] 5 korrik 2025 01:10 (CEST) 9dy0j6x5d4bm11jkv4tg7eq5waau292 1 405798 3028977 2026-09-01T04:23:00Z MajavahBot 122738 U arkivuan 4 diskutime nga faqja [[Diskutim:Bijelo Dugme]] 3028977 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2502252 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/HuHlzl-UKsQ me https://web.archive.org/web/20200620000047/https://www.youtube.com/watch?v=HuHlzl-UKsQ te lidhja https://www.youtube.com/watch?v=HuHlzl-UKsQ. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 dhjetor 2022 02:07 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2504591 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190428151247/http://www.popboks.com/article/9277 për lidhjen http://www.popboks.com/article/9277. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190525124026/http://www.popboks.com/article/9215 për lidhjen http://www.popboks.com/article/9215. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181115030919/http://www.popboks.com/article/9347 për lidhjen http://www.popboks.com/article/9347. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 dhjetor 2022 15:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2634465 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160113204322/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=1238214 për lidhjen https://www.vreme.com/cms/view.php?id=1238214. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 janar 2024 09:45 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bijelo Dugme]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3005141 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.svastara.com/muzika/?tekst=20364. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180130204845/http://www.svastara.com/muzika/?tekst=12906 për lidhjen http://www.svastara.com/muzika/?tekst=12906. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 korrik 2026 15:48 (CEST) dazaou31c142lakrngphnfi7wbt1ks3 1 405799 3028984 2026-09-01T06:10:01Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3028984 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Festa e abetares]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3028983 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250929204720/https://albanianeducation.net/shkolla-elena-gjika-ne-prishtine-feston-ne-menyre-madheshtore-festen-e-abetares/ për lidhjen https://albanianeducation.net/shkolla-elena-gjika-ne-prishtine-feston-ne-menyre-madheshtore-festen-e-abetares/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 08:10 (CEST) sos0uxra8ruar06zvc5uzpt6llmu7de 1 405800 3029001 2026-09-01T08:47:36Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029001 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Fundi i Golemëve]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029000 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260609080455/https://sot.com.al/kultura/fundi-i-golemeve-nje-veper-e-fuqishme-historike-dhe-muzikore-opera-e-kompozitorit-nikolla-zoraqi-vjen-premiere/ për lidhjen https://sot.com.al/kultura/fundi-i-golemeve-nje-veper-e-fuqishme-historike-dhe-muzikore-opera-e-kompozitorit-nikolla-zoraqi-vjen-premiere/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 10:47 (CEST) fs7pit1gdv7yxobq5qplgtogglekm9k 3 405801 3029006 2026-09-01T10:18:39Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3029006 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Ana Shqip}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 1 shtator 2026 12:18 (CEST) lyuwrehf4gs8xlliims0kzrt00ol3uh 3 405802 3029007 2026-09-01T10:25:15Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3029007 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Soni9}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 1 shtator 2026 12:25 (CEST) pn3iuk2nkb80dvsb8epelmgdekot9ck 1 405803 3029010 2026-09-01T10:50:26Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3029010 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Timur|25 gusht 2026|1371187317}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 shtator 2026 12:50 (CEST) p5cepang2fcqyw34pkaqym4ewaa949l 0 405804 3029024 2026-09-01T11:33:52Z Soni9 192368 Faqe e re: __NOINDEX__ [[Skeda:Klaudio Ndreca.jpg|parapamje|Klaudio Ndreca, gazetar sportiv]] Klaudio Ndreca është një gazetar i njohur në Shqipëri. Prej 8 vitesh, kryeredaktor i Sport Ekspres dhe njëkohësisht është krijuesi i medias së madhe sportive, Koha Shtesë. Një kanal i njohur komunikimi ku flitet për futbollin shqiptar, atë në botë dhe njëkohësisht për Kombëtaren. Klaudio është një gazetar me stil shumë të veçantë shkrimi dhe i njohur edhe për mediat euro... 3029024 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Skeda:Klaudio Ndreca.jpg|parapamje|Klaudio Ndreca, gazetar sportiv]] Klaudio Ndreca është një gazetar i njohur në Shqipëri. Prej 8 vitesh, kryeredaktor i Sport Ekspres dhe njëkohësisht është krijuesi i medias së madhe sportive, Koha Shtesë. Një kanal i njohur komunikimi ku flitet për futbollin shqiptar, atë në botë dhe njëkohësisht për Kombëtaren. Klaudio është një gazetar me stil shumë të veçantë shkrimi dhe i njohur edhe për mediat europiane pasi ka zhvilluar intervista nga Koha Shtesë me trajnerë të Legia Varshavës, Granada, presidentin e Empolit. Koha Shtesë është kthyer në markë për gazetarin sportive shqiptare. == Jeta e hershme == Klaudio Ndreca ka lindur në vitin 1997, në 27 korrik. Në fillim ka punuar në Vip Sport për 1 vit, në 2018 dhe më pas ka marrë projektin e Shqiperia.Ch, duke punuar aty për 1 vit. Më pas nga 2019 filloi në rolin e kryeredaktorit të Sport Ekspres. == Karriera == Momenti më i rëndësishëm i tij ishte formimi i brendit Koha Shtesë, një media që numëron shumë shikime dhe e krijuar në vitin 2023. Sigurisht dhe marrja në 2019 e Sport Ekspres në rolin e kryeredaktorit ishte e rëndësishme për karrierën e tij në rolin e kryedaktorit dhe gazetarit sportiv. == Jeta personale == == Shiko edhe == https://sportekspres.com/ekskluzive-muci-me-mua-si-me-asnje-trajner-tjeter-ne-bote-trajneri-i-legia-earsaea-e-zgjon-ne-sport-ekspres-por-dhe-eshte-nje-por-e-madhe/ https://www.panorama.com.al/gazetari-i-njohur-polak-shqiperia-jo-vetem-qe-na-mundi-tani-po-iu-bejme-tatuazhe-para-lojtareve-tane/ https://www.gazetatema.net/sport/rrefimi-i-gjimshitit-u-merzita-shume-kur-ngela-jashte-euro-2016-por-se-men-i417471 https://www.goal.pl/kadra/ekspert-z-albanii-na-taki-mecz-czekalismy-cale-zycie-polska-nie-wzbudza-strachu-nasz-wywiad/<!-- Këtu mund të vendosësh në formë liste artikuj të tjerë të lidhur direkt me temën e trajtuar në artikullin tuaj. Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet. --> == Referime == {{Reflist}} {{NIA}} <!-- Këtu do të renditen automatikisht referimet e burimet e përdorura gjatë artikullit. Referimet duhet të vendosen në trupin e artikullit duke përdorur butonin "Citoni", jo këtu. Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet, por jo stampat {{reflist}} dhe {{NIA}} më sipër. --> defrxqqwqvdpt4kbnz9yqhwv1tvr159 3029025 3029024 2026-09-01T11:40:06Z Soni9 192368 Vendin e lindjes 3029025 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ [[Skeda:Klaudio Ndreca.jpg|parapamje|Klaudio Ndreca, gazetar sportiv]] Klaudio Ndreca është një gazetar i njohur në Shqipëri. Prej 8 vitesh, kryeredaktor i Sport Ekspres dhe njëkohësisht është krijuesi i medias së madhe sportive, Koha Shtesë. Një kanal i njohur komunikimi ku flitet për futbollin shqiptar, atë në botë dhe njëkohësisht për Kombëtaren. Klaudio është një gazetar me stil shumë të veçantë shkrimi dhe i njohur edhe për mediat europiane pasi ka zhvilluar intervista nga Koha Shtesë me trajnerë të Legia Varshavës, Granada, presidentin e Empolit. Koha Shtesë është kthyer në markë për gazetarin sportive shqiptare. == Jeta e hershme == Klaudio Ndreca ka lindur në vitin 1997, në 27 korrik në Lushnje. Në fillim ka punuar në Vip Sport për 1 vit, në 2018 dhe më pas ka marrë projektin e Shqiperia.Ch, duke punuar aty për 1 vit. Më pas nga 2019 filloi në rolin e kryeredaktorit të Sport Ekspres. == Karriera == Momenti më i rëndësishëm i tij ishte formimi i brendit Koha Shtesë, një media që numëron shumë shikime dhe e krijuar në vitin 2023. Sigurisht dhe marrja në 2019 e Sport Ekspres në rolin e kryeredaktorit ishte e rëndësishme për karrierën e tij në rolin e kryedaktorit dhe gazetarit sportiv. == Jeta personale == == Shiko edhe == https://sportekspres.com/ekskluzive-muci-me-mua-si-me-asnje-trajner-tjeter-ne-bote-trajneri-i-legia-earsaea-e-zgjon-ne-sport-ekspres-por-dhe-eshte-nje-por-e-madhe/ https://www.panorama.com.al/gazetari-i-njohur-polak-shqiperia-jo-vetem-qe-na-mundi-tani-po-iu-bejme-tatuazhe-para-lojtareve-tane/ https://www.gazetatema.net/sport/rrefimi-i-gjimshitit-u-merzita-shume-kur-ngela-jashte-euro-2016-por-se-men-i417471 https://www.goal.pl/kadra/ekspert-z-albanii-na-taki-mecz-czekalismy-cale-zycie-polska-nie-wzbudza-strachu-nasz-wywiad/<!-- Këtu mund të vendosësh në formë liste artikuj të tjerë të lidhur direkt me temën e trajtuar në artikullin tuaj. Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet. --> == Referime == {{Reflist}} {{NIA}} <!-- Këtu do të renditen automatikisht referimet e burimet e përdorura gjatë artikullit. Referimet duhet të vendosen në trupin e artikullit duke përdorur butonin "Citoni", jo këtu. Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet, por jo stampat {{reflist}} dhe {{NIA}} më sipër. --> c02554r18q5t5cflpvlyzphjdrsww8q