Wikipedia sqwiki https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Speciale Diskutim Përdoruesi Përdoruesi diskutim Wikipedia Wikipedia diskutim Skeda Skeda diskutim MediaWiki MediaWiki diskutim Stampa Stampa diskutim Ndihmë Ndihmë diskutim Kategoria Kategoria diskutim Portal Portal diskutim TimedText TimedText talk Moduli Moduli diskutim Event Event talk 0 1737 3029062 3026538 2026-09-01T15:22:16Z Kersti Nebelsiek 19246 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Protein RGS4 PDB 1agr.png]] → [[File:Protein RGS4 + GNAI1 PDB 1agr.png]] 3029062 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 3 | total_width = 382 | footer = Imazhe që lidhen me gjashtë degët kryesore të kimisë, duke filluar nga e majta lart, në kahun e akrepave të orës<ref group="shën"> Informacioni rreth imazheve në fusnotë u shkurtua; përshkrimet e plota janë më poshtë: *'''[[Kimia inorganike]]''': një përfaqësim dydimensional i një rrjeti qelqor prej fluorur berili(II) (BeF₂), që ilustron modelet e lidhjes amorfe (jo-kristalore) karakteristike për qelqet inorganike dhe strukturat e zgjeruara në rrjet. *'''[[Kimia organike]]''': një model molekular topa-shkopinj i [[Kafeina|kafeinës]], që tregon rregullimin e atomeve të [[Karboni|karbonit]] (gri), [[Hidrogjeni|hidrogjenit]] (bardhë), azotit (blu) dhe oksigjenit (kuq) në një heterociklë të zakonshme organike. *'''[[Kimia fizike]]''': një diagram i koordinatës së reaksionit që përshkruan konvertimin e reaktantit A në produktin C përmes një gjendjeje kalimtare, duke theksuar energjinë e aktivizimit (ΔG‡) dhe ndryshimin e energjisë së lirë Gibs (ΔG°), qendrore për kinetikën dhe termodinamikën kimike. *'''[[Kimia analitike]]''': një pjesë e një spektri protonik të rezonancës bërthamore magnetike (NMR, 300 MHz, CDCl₃) të një derivati të nitrobenzenit, që tregon rezonancat aromatike afër 6,6 ppm, përfaqësuese për metodat spektroskopike të përdorura për identifikimin dhe karakterizimin e përbërjeve kimike. *'''[[Biokimia]]''': një diagram me shirita i proteinës RGS4, bazuar në strukturën kristalore me numër PDB 1AGR, që ilustron motive të strukturës sekondare si α-helikset dhe lakoret, të përdorura zakonisht për të vizualizuar palosjen e proteinave. *'''Kimia e aplikuar''': një shkop ndriçues në të cilin peroksidi i hidrogjenit reagon me një ester fenil-oksalati për të formuar 1,2-dioksetandion, i cili dekompozohet dhe transferon energji te një fluoroforë që lëshon dritë si pjesë e një sekuence reaksionesh [[kemiluminishenca|kemiluminishence]]. Këto janë vetëm disa nga degët e shumta të kimisë. Të tjera përfshijnë (pa u kufizuar në): '''kiminë teorike''', '''termokiminë''', '''termodinamikën kimike''', '''kiminë mjekësore dhe farmaceutike''', '''kiminë e materialeve''', '''kiminë e mjedisit''', '''kiminë supramolekulare''', '''elektrokiminë''', '''kiminë kuantike''', '''kiminë e polimereve''', '''gjeokiminë''', '''kiminë bërthamore''' e të tjera. </ref>: një rrjet qelqor BeF₂ ('''kimia inorganike'''), një molekulë kafeine ('''kimia organike'''), një diagram i koordinatës së reaksionit ('''kimia fizike'''), një spektër protonik NMR ('''kimia analitike'''), proteina RGS4 ('''biokimia'''), dhe një shkop ndriçues me kemiluminishencë ('''kimia e aplikuar'''). | image1 = BeF2 glass.svg | image2 = Caffeine Jmol Ball and Stick Model.png | image3 = Reaction Coordinate Diagram.svg | image4 = Purple glowstick on black background in a ring.JPG | image5 = Protein RGS4 + GNAI1 PDB 1agr.png | image6 = 4-nitroaniline.png }} '''Kimia''' është studimi shkencor i vetive dhe sjelljes së [[Lënda|materies]].<ref name="brown2018">{{cite book |last1=Brown |first1=Theodore L. |last2=LeMay, Jr. |first2=H. Eugene |last3=Bursten |first3=Bruce E. |last4=Murphy |first4=Catherine J. |last5=Woodward |first5=Patrick M. |last6=Stoltzfus |first6=Matthew W. |last7=Lufaso |first7=Michael W. |chapter=Introduction: Matter, energy, and measurement |title=Chemistry: The Central Science |publisher=Pearson |edition=14th |date=2018 |location=New York |pages=46–85 |isbn=978-0134414232 |language=en}}</ref><ref name="missy2020">{{cite book |url=https://uen.pressbooks.pub/introductorychemistry/ |last1=Kofoed |first1=Melissa |last2=Miller |first2=Shawn |title=Introductory Chemistry |publisher=UEN Pressbooks |date=2020 |location=Utah State University |language=en}}</ref> Është një [[Shkenca fizike|shkencë fizike]] brenda [[Shkencat natyrore|shkencave natyrore]] që studion materien: përbërjen, strukturën, vetitë, sjelljen dhe ndryshimet që ajo pëson gjatë [[Reaksioni kimik|reaksioneve]] me [[Substanca|substanca]] të tjera.<ref name="definition">{{cite web |url=http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm |title=What is Chemistry? |publisher=Chemweb.ucc.ie |access-date=2011-06-12 |language=en |archive-date=3 tetor 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003061822/http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Definition of CHEMISTRY |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/chemistry |website=Merriam-Webster |access-date=2020-08-24 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Definition of chemistry {{!}} Dictionary.com |url=http://dictionary.reference.com/browse/Chemistry |website=www.dictionary.com |access-date=2020-08-24 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Chemistry Is Everywhere|url=https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/everywhere.html|website=American Chemical Society|access-date=2020-12-01|language=en}}</ref> Kimia trajton gjithashtu natyrën e [[Lidhja kimike|lidhjeve kimike]] në [[Përbërja kimike|përbërjet kimike]]. Në kuadër të lëndës së saj, kimia zë një pozitë të ndërmjetme mes [[Fizika|fizikës]] dhe [[Biologjia|biologjisë]].<ref>Carsten Reinhardt. ''Chemical Sciences in the 20th Century: Bridging Boundaries''. Wiley-VCH, 2001. {{ISBN|3-527-30271-9}}. f.&nbsp;1–2. (gjermanisht/anglisht)</ref> Ndonjëherë quhet "shkenca qendrore" sepse ofron një themel për të kuptuar disiplinat shkencore, si ato bazë ashtu edhe ato të aplikuara, në një nivel themelor.<ref>Theodore L. Brown, H. Eugene Lemay, Bruce Edward Bursten, H. Lemay. ''Chemistry: The Central Science''. Prentice Hall; bot. 8 (1999). {{ISBN|0-13-010310-1}}. f.&nbsp;3–4. (anglisht)</ref> Për shembull, kimia shpjegon aspekte të rritjes së bimëve ([[Botanika|botanikën]]), formimin e shkëmbinjve vullkanikë ([[Gjeologjia|gjeologjinë]]), mënyrën se si formohet [[ozoni]] atmosferik dhe si degradohen ndotësit mjedisorë ([[Ekologjia|ekologjinë]]), vetitë e dheut të Hënës (kozmokiminë), mënyrën se si veprojnë barnat ([[Farmakologjia|farmakologjinë]]), dhe si të mblidhet [[ADN]]-ja si provë në vendin e krimit (shkencën kriminalistike).<ref>{{cite web |title=How to translate chemistry to Indonesian? |url=https://www.kamus.net/english/chemistry?utm_source |access-date=2026-01-05 |website=www.kamus.net |language=en}}</ref> Kimia ka ekzistuar nën emra të ndryshëm që nga kohët e lashta.<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/science/chemistry/Chemistry-and-society|title=Chemistry – Chemistry and society |website=Britannica |access-date=2023-05-06 |language=en}}</ref> Ajo është zhvilluar, dhe sot kimia përfshin fusha të ndryshme specializimi, ose nëndisiplina, të cilat vazhdojnë të shtohen në numër dhe të ndërlidhen për të krijuar fusha të reja ndërdisiplinore studimi. Zbatimet e degëve të ndryshme të kimisë përdoren shpesh për qëllime ekonomike në [[industria kimike|industrinë kimike]].<ref>{{cite web |date=2018-05-20 |title=1.1: The Scope of Chemistry |url=https://chem.libretexts.org/Courses/College_of_Marin/CHEM_114%3A_Introductory_Chemistry/01%3A_The_Chemical_World/1.01%3A_The_Scope_of_Chemistry |access-date=2026-01-05 |website=Libretexts |language=en}}</ref> == Etimologjia == Fjala ''kimi'' vjen nga një ndryshim, gjatë [[Rilindja|Rilindjes]], i fjalës ''[[Alkimia|alkimi]]'', e cila i referohej një grupi më të hershëm praktikash që përfshinte elemente të kimisë, [[Metalurgjia|metalurgjisë]], [[filozofia|filozofisë]], [[Astrologjia|astrologjisë]], [[astronomia|astronomisë]], [[mistika|mistikës]] dhe [[mjekësia|mjekësisë]]. Alkimia shoqërohet shpesh me kërkimin për të shndërruar plumbin ose metale të tjera bazë në ar, megjithëse alkimistët interesoheshin edhe për shumë prej çështjeve të kimisë moderne.<ref>{{cite book |last=Ihde |first=Aaron J. |title=The development of modern chemistry |date=1984 |publisher=Dover |isbn=978-0-486-64235-2 |location=New York |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=Calian |first=George-Florin |title='Alkimia Operativa and Alkimia Speculativa'. Some Modern Controversies on the Historiography of Alchemy |url=https://ams.ceu.edu/2010/Calian.pdf |journal=Annual of Medieval Studies at CEU |date=2010 |volume=16 |pages=166–90 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=Newman |first=William R. |date=2011 |title=What Have We Learned from the Recent Historiography of Alchemy? |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/660140 |journal=Isis |volume=102 |issue=2 |pages=313–321 |doi=10.1086/660140 |pmid=21874691 |issn=0021-1753 |language=en}}</ref> Fjala moderne ''alkimi'' rrjedh nga ana e vet nga fjala [[Gjuha arabe|arabishte]] ا. Kjo mund të ketë origjinë [[gjuha egjiptiane|egjiptiane]], pasi al-kīmīā rrjedh nga [[greqishtja e vjetër]] χημία, e cila nga ana e vet rrjedh nga fjala ''Kemet'', emri i lashtë i Egjiptit në gjuhën egjiptiane.<ref name="oed">"alchemy", zë në ''The Oxford English Dictionary'', J.A. Simpson dhe E.S.C. Weiner, vëll. 1, bot. 2, 1989, {{ISBN|0-19-861213-3}}. (anglisht)</ref> Në një version tjetër, al-kīmīā mund të rrjedhë nga greqishtja e vjetër χημεία, "të hedhësh së bashku".<ref>Weekley, Ernest (1967). ''Etymological Dictionary of Modern English''. New York: Dover Publications. {{ISBN|0-486-21873-2}}. (anglisht)</ref> == Parimet moderne == [[File:Lab bench.jpg|thumb|upright=1.15|[[Laboratori|Laborator]] në Institutin e Biokimisë, [[:en:University of Cologne|Universiteti i Këlnit]], [[Gjermania]]]] Modeli aktual i strukturës atomike është modeli kuantomekanik.<ref>{{cite encyclopedia|title=chemical bonding|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/684121/chemical-bonding/43383/The-quantum-mechanical-model|encyclopedia=Britannica|publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=2012-11-01 |language=en}}</ref> Kimia tradicionale fillon me studimin e [[Grimca elementare|grimcave elementare]], [[Atomi|atomeve]], [[Molekula|molekulave]],<ref>Anthony Carpi. [https://www.visionlearning.com/library/module_viewer.php?mid=49 Matter: Atoms from Democritus to Dalton] (anglisht).</ref> [[Substanca|substancave]], [[Metalet|metaleve]], [[Kristali|kristaleve]] dhe agregateve të tjera të materies. Materia mund të studiohet në gjendje të ngurtë, të lëngët, të gaztë dhe [[Plazma (fizikë)|plazmatike]], e izoluar ose në kombinim. Ndërveprimet, reaksionet dhe transformimet që studiohen në kimi janë zakonisht rezultat i ndërveprimeve mes atomeve, që sjellin rirregullime të lidhjeve kimike që i mbajnë atomet së bashku. Sjellje të tilla studiohen në një [[Laboratori|laborator]] kimie. Laboratori i kimisë përdor stereotipisht forma të ndryshme qelqi laboratorik. Sidoqoftë qelqi nuk është qendror për kiminë, dhe një pjesë e madhe e kimisë eksperimentale (si dhe asaj të aplikuar/industriale) bëhet pa të. [[File:Chemicals in flasks.jpg|thumb|right|Tretësira substancash në shishe reagentësh, përfshirë hidroksidin e amonit dhe acidin nitrik, të ndriçuara në ngjyra të ndryshme]] Një [[Reaksioni kimik|reaksion kimik]] është shndërrimi i disa substancave në një ose më shumë substanca të ndryshme.<ref>IUPAC, ''IUPAC Gold Book'', [http://goldbook.iupac.org/C01033.html Përkufizimi] (anglisht).</ref> Baza e një shndërrimi të tillë kimik është rirregullimi i elektroneve në lidhjet kimike mes atomeve. Ky proces mund të përshkruhet simbolikisht përmes një ekuacioni kimik, i cili zakonisht ka atomet si subjekte. Numri i atomeve në të majtë dhe në të djathtë të ekuacionit për një shndërrim kimik është i barabartë. (Kur numri i atomeve në njërën anë është i pabarabartë, shndërrimi quhet [[Reaksioni bërthamor|reaksion bërthamor]] ose [[Dezintegrimi radioaktiv|zbërthim radioaktiv]].) Lloji i reaksioneve kimike që mund t'i nënshtrohet një substancë dhe ndryshimet e energjisë që mund ta shoqërojnë atë kufizohen nga rregulla themelore të caktuara, të njohura si ligjet kimike. [[Energjia]] dhe [[entropia]] janë konsiderata të rëndësishme pothuajse në të gjitha studimet kimike. Substancat kimike klasifikohen sipas strukturës, fazës, si dhe [[Përbërja kimike|përbërjes kimike]] të tyre. Ato mund të analizohen me anë të mjeteve të analizës kimike, p.sh. [[spektroskopia]] dhe [[kromatografia]]. Shkencëtarët e angazhuar në kërkim kimik njihen si kimistë.<ref>{{cite web |url=http://www.calmis.ca.gov/file/occguide/CHEMIST.HTM |title=California Occupational Guide Number 22: Chemists |publisher=Calmis.ca.gov |date=1999-10-29 |access-date=2011-06-12 |language=en |archive-date=10 qershor 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610111332/http://www.calmis.ca.gov/file/occguide/CHEMIST.HTM |url-status=dead }}</ref> Shumica e kimistëve specializohen në një ose më shumë nëndisiplina. Disa koncepte janë thelbësore për studimin e kimisë; disa prej tyre janë:<ref>{{cite web |url=http://antoine.frostburg.edu/chem/senese/101/matter/ |title=General Chemistry Online – Companion Notes: Matter |publisher=Antoine.frostburg.edu |access-date=2011-06-12 |language=en}}</ref> === Materia === {{Main|Lënda}} Në kimi, materia përkufizohet si çdo gjë që ka masë të mbetjes dhe vëllim (zë vend) dhe përbëhet nga [[Grimca|grimca]]. Grimcat që përbëjnë materien kanë gjithashtu masë të mbetjes – jo të gjitha grimcat kanë masë të mbetjes, siç është [[fotoni]]. Materia mund të jetë një [[Substanca|substancë]] kimike e pastër ose një [[përzierje]] substancash.<ref>{{cite book |last=Armstrong |first=James |title=General, Organic, and Biochemistry: An Applied Approach |publisher=Brooks/Cole |year=2012 |isbn=978-0-534-49349-3 |page=48 |language=en}}</ref> ==== Atomi ==== {{Main|Atomi}} [[File:Atom Diagram.svg|thumb|upright=0.75|left|Diagram i një atomi sipas [[Atomi sipas Radhërfordit|modelit të Radhërfordit]]]] [[Atomi]] është njësia bazë e kimisë. Ai përbëhet nga një bërthamë e dendur e quajtur [[Bërthama e atomit|bërthama atomike]], e rrethuar nga një hapësirë e zënë nga një re elektronike. Bërthama përbëhet nga [[Protoni|proton]]e të ngarkuara pozitivisht dhe [[Neutroni|neutron]]e të pangarkuara (së bashku të quajtura [[Nukloni|nukleone]]), ndërsa reja elektronike përbëhet nga [[Elektroni|elektron]]e të ngarkuara negativisht që rrotullohen rreth bërthamës. Në një atom neutral, elektronet e ngarkuara negativisht balancojnë ngarkesën pozitive të protoneve. Bërthama është e dendur; masa e një nukleoni është afërsisht 1.836 herë më e madhe se ajo e një elektroni, ndërkohë që rrezja e një atomi është rreth 10.000 herë më e madhe se ajo e bërthamës së tij.{{sfn|Burrows|Holman|Parsons|Pilling|2009|p=13}}{{sfn|Housecroft|Sharpe|2008|p=2}} Atomi është gjithashtu entiteti më i vogël që mund të konceptohet se ruan vetitë kimike të elementit, siç janë [[Elektronegativiteti|elektronegativiteti]], potenciali i jonizimit, gjendja(t) e preferuara e oksidimit, numri i koordinimit, dhe llojet e preferuara të lidhjeve që formon (p.sh., metalike, [[Lidhja jonike|jonike]], [[Lidhja kovalente|kovalente]]). ==== Elementi ==== [[File:Simple Periodic Table Chart-blocks.svg|thumb|right|upright=1.35|Forma standarde e [[tabela periodike e elementeve|tabelës periodike]] të elementeve kimike. Ngjyrat përfaqësojnë blloqe të ndryshme elementesh.]] {{Main|Lista e elementeve kimikë|l1=Elementi kimik}} Një element kimik është një substancë e pastër e përbërë nga një lloj i vetëm atomi, i karakterizuar nga numri i tij i veçantë i [[Protoni|proton]]eve në bërthamat e atomeve, i njohur si [[numri atomik]] dhe i shënuar me simbolin ''Z''. [[Numri i masës]] është shuma e numrit të protoneve dhe neutroneve në një bërthamë. Megjithëse të gjitha bërthamat e të gjithë atomeve që i përkasin një elementi kanë të njëjtin numër atomik, ato nuk kanë domosdoshmërisht të njëjtin numër mase; atomet e një elementi që kanë numra të ndryshëm mase njihen si [[Izotopi|izotop]]e. Për shembull, të gjithë atomet me 6 protone në bërthamat e tyre janë atome të elementit kimik [[karboni]], por atomet e karbonit mund të kenë numër mase 12 ose 13.{{sfn|Housecroft|Sharpe|2008|p=2}} Paraqitja standarde e elementeve kimike bëhet në [[tabela periodike e elementeve|tabelën periodike]], e cila i rendit elementet sipas numrit atomik. Tabela periodike është e organizuar në grupe, ose kolona, dhe periudha, ose rreshta. Tabela periodike është e dobishme për identifikimin e tendencave periodike.{{sfn|Burrows|Holman|Parsons|Pilling|2009|p=110}} ==== Përbërja ==== [[File:Carbon dioxide structure.png|thumb|left|upright=0.6|[[Dioksidi i karbonit]] (CO₂), një shembull i një përbërjeje kimike]] {{Main|Përbërja kimike}} Një ''përbërje'' është një substancë kimike e pastër e përbërë nga më shumë se një element. Vetitë e një përbërjeje ngjajnë pak me ato të elementeve që e përbëjnë.{{sfn|Burrows|Holman|Parsons|Pilling|2009|p=12}} Nomenklatura standarde e përbërjeve përcaktohet nga [[Bashkimi Ndërkombëtar i Kimisë së Pastër dhe të Aplikuar]] (IUPAC). Përbërjet organike emërtohen sipas sistemit të nomenklaturës organike.<ref>{{cite web |url=http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature/ |title=IUPAC Nomenclature of Organic Chemistry |publisher=Acdlabs.com |access-date=2011-06-12 |language=en}}</ref> Emrat për përbërjet inorganike krijohen sipas sistemit të nomenklaturës inorganike. Kur një përbërje ka më shumë se një përbërës, ata ndahen në dy klasa, përbërësit elektropozitivë dhe elektronegativë.<ref name="IUPAC">{{cite book |last1=Connelly |first1=Neil G. |last2=Damhus |first2=Ture |last3=Hartshom |first3=Richard M. |last4=Hutton |first4=Alan T. |title=Nomenclature of Inorganic Chemistry IUPAC Recommendations 2005 |date=2005 |publisher=Royal Society of Chemistry Publishing / IUPAC |location=Cambridge |isbn=0854044388 |language=en}}</ref> Për më tepër, Shërbimi i Përmbledhjeve Kimike (Chemical Abstracts Service, CAS) ka zhvilluar një metodë për të indeksuar substancat kimike. Sipas kësaj skeme, çdo substancë kimike identifikohet me një numër të njohur si numri i regjistrit CAS. ==== Molekula ==== {{Main|Molekula}} [[File:Caffeine (1) 3D ball.png|upright=1.05|thumb|right|Një përfaqësim topa-shkopinj i molekulës së [[kafeina|kafeinës]] (C₈H₁₀N₄O₂)]] Një ''molekulë'' është pjesa më e vogël e pandashme e një [[Substanca kimike|substance kimike]] të pastër që ka bashkësinë e saj unike të vetive kimike, domethënë, potencialin e saj për t'iu nënshtruar një bashkësie të caktuar reaksionesh kimike me substanca të tjera. Megjithatë, ky përkufizim funksionon mirë vetëm për substancat e përbëra nga molekula, gjë që nuk vlen për shumë substanca (shih më poshtë). Molekulat janë zakonisht një grup atomesh të lidhura së bashku me [[Lidhja kovalente|lidhje kovalente]], në atë mënyrë që struktura të jetë elektrikisht neutrale dhe të gjithë elektronet e valencës të jenë të çiftuar me elektrone të tjera, qoftë në lidhje apo në çifte të vetmuara. Kështu, molekulat ekzistojnë si njësi elektrikisht neutrale, ndryshe nga jonet. Kur ky rregull thyhet, duke i dhënë "molekulës" një ngarkesë, rezultati ndonjëherë quhet jon molekular ose jon poliatomik. Sidoqoftë, natyra diskrete dhe e ndarë e konceptit molekular zakonisht kërkon që jonet molekulare të jenë të pranishme vetëm në formë të mirë-ndarë, si p.sh. një rreze e drejtuar në vakum në një spektrometër mase. Grumbujt poliatomikë të ngarkuar që gjenden në trupa të ngurtë (për shembull, jonet e zakonshme të [[Sulfati|sulfatit]] ose [[Nitrati|nitratit]]) zakonisht nuk konsiderohen "molekula" në kimi. Disa molekula përmbajnë një ose më shumë elektrone të paçiftuara, duke krijuar [[Radikali (kimi)|radikale]]. Shumica e radikaleve janë relativisht reaktive, por disa, si oksidi nitrik (NO), mund të jenë të qëndrueshëm. [[File:Benzene-2D-full.svg|thumb|upright=0.7|left|Formula strukturore dydimensionale e një molekule [[benzeni]] (C₆H₆)]] Elementet e gaztë "inerte", ose [[Grupi i tetëmbëdhjetë i elementeve kimike|fisnikë]] ([[heliumi]], [[neoni]], [[argoni]], [[kriptoni]], [[ksenoni]] dhe [[radoni]]) përbëhen nga atome të vetmuara si njësia e tyre më e vogël diskrete, ndërsa elementet e tjera kimike të izoluara përbëhen ose nga molekula ose nga rrjete atomesh të lidhura me njëri-tjetrin në ndonjë mënyrë. Molekula të identifikueshme përbëjnë substanca të njohura si uji, ajri dhe shumë përbërje organike si alkooli, sheqeri, benzina dhe farmaceutikët e ndryshëm. Sidoqoftë, jo të gjitha substancat apo përbërjet kimike përbëhen nga molekula të veçanta, dhe në fakt shumica e substancave të ngurta që përbëjnë koren, mantelin dhe bërthamën e Tokës janë përbërje kimike pa molekula. Këto lloje të tjera substancash, si përbërjet jonike dhe trupat e ngurtë me rrjet kovalent, organizohen në atë mënyrë që u mungon ekzistenca e molekulave të identifikueshme ''si të tilla''. Në vend të kësaj, këto substanca diskutohen në terma të njësive të formulës ose qelizave njësi si struktura më e vogël përsëritëse brenda substancës. Shembuj të substancave të tilla janë kripërat minerale (si [[Kripa|kripa e tryezës]]), trupa të ngurtë si karboni dhe [[diamanti]], metalet, dhe silika, e njohur si dhe mineralet silikate, si kuarci dhe graniti. Një nga karakteristikat kryesore të një molekule është gjeometria e saj, shpesh e quajtur struktura e saj. Ndërsa struktura e molekulave diatomike, triatomike ose tetra-atomike mund të jetë e thjeshtë (lineare, kënddrejtë piramidale etj.), struktura e molekulave poliatomike, të përbëra nga më shumë se gjashtë atome (të disa elementeve), mund të jetë vendimtare për natyrën e saj kimike. ==== Substanca dhe përzierja ==== {{infobox | data1 = [[File:Cín.png|100px]] [[File:Sulfur-sample.jpg|100px]] | data2 = [[File:Diamants maclés 2(République d'Afrique du Sud).jpg|100px]] [[File:Sugar 2xmacro.jpg|100px]] | data3 = [[File:Sal (close).jpg|100px]] [[File:Sodium bicarbonate.jpg|100px]] | data5 = Shembuj të substancave kimike të pastra. Nga e majta në të djathtë: elementet [[Kallaj|kallaji]] (Sn) dhe [[Sulfuri|squfuri]] (S), [[diamanti]] (një alotrop i karbonit), [[sakaroza]] (sheqeri i pastër), si dhe klorur natriumi (kripa) dhe [[Bikarbonati i natriumit|bikarbonat natriumi]] (soda buke), të cilat janë të dyja përbërje jonike. }} Një substancë kimike është një lloj materie me përbërje dhe bashkësi vetish të caktuara.<ref>{{Cite book |last1=Hill |first1=J. W. |title=General Chemistry |last2=Petrucci |first2=R. H. |last3=McCreary |first3=T. W. |last4=Perry |first4=S. S. |publisher=Pearson Prentice Hall |year=2005 |edition=4th |location=Upper Saddle River, New Jersey |page=37 |language=en}}</ref> Një grumbullim substancash quhet [[përzierje]]. Shembuj përzierjesh janë ajri dhe [[Aliazhi|aliazhet]].<ref>{{cite book |last1=Avedesian |first1=M. M. |title=Magnesium and Magnesium Alloys |last2=Baker |first2=Hugh |publisher=ASM International |page=59 |language=en}}</ref> ==== Moli dhe sasia e substancës ==== {{Main|Moli}} Moli është një njësi matëse që tregon një sasi substance (e quajtur edhe sasi kimike). Një mol përkufizohet të përmbajë saktësisht 6,02214076 × 10²³ grimca (atome, molekula, jone ose elektrone), ku numri i grimcave për mol njihet si konstantja e Avogadros.{{sfn|Burrows|Holman|Parsons|Pilling|2009|p=16}} Përqendrimi molar është sasia e një substance të caktuar për vëllim tretësire, dhe raportohet zakonisht në mol/dm³.{{sfn|Atkins|de Paula|2009|p=9}} === Faza === [[File:Phase changes.svg|thumb|upright=1.25|Diagram që tregon marrëdhëniet ndërmjet fazave dhe termat e përdorura për të përshkruar ndryshimet e fazës]] Përveç vetive specifike kimike që dallojnë klasifikimet e ndryshme kimike, kimikatet mund të ekzistojnë në disa faza. Në pjesën më të madhe, klasifikimet kimike janë të pavarura nga këto klasifikime të fazës në masë; megjithatë, disa faza më ekzotike janë të papajtueshme me disa veti kimike. Një ''fazë'' është një bashkësi gjendjesh e një sistemi kimik që kanë veti të ngjashme strukturore në masë, gjatë një game kushtesh, siç janë presioni ose temperatura. Vetitë fizike, si [[Dendësia|dendësia]] dhe treguesi i thyerjes, priren të bien brenda vlerave karakteristike të fazës. Faza e materies përkufizohet nga ''kalimi i fazës'', që është kur energjia e futur ose e nxjerrë nga sistemi shkon drejt rirregullimit të strukturës së sistemit, në vend që të ndryshojë kushtet në masë. Ndonjëherë dallimi midis fazave mund të jetë i vazhdueshëm në vend që të ketë një kufi diskret; në këtë rast materia konsiderohet të jetë në një gjendje superkritike. Kur tre gjendje takohen bazuar në kushtet, kjo njihet si [[pika trefishe]], dhe meqë kjo është e pandryshueshme, është një mënyrë e përshtatshme për të përcaktuar një grup kushtesh. Shembujt më të njohur të fazave janë trupat e ngurtë, lëngjet dhe gazet. Shumë substanca shfaqin faza të shumta të ngurta. Për shembull, ekzistojnë tre faza të [[Hekuri|hekurit]] të ngurtë (alfa, gama dhe delta) që ndryshojnë sipas temperaturës dhe presionit. Një dallim kryesor midis fazave të ngurta është struktura kristalore, ose rregullimi, i atomeve. Një fazë tjetër e hasur zakonisht në studimin e kimisë është faza "ujore", që është gjendja e substancave të tretura në tretësirë ujore (domethënë, në ujë). Faza më pak të njohura përfshijnë [[Plazma (fizikë)|plazmat]], kondensatet Bose–Ajnshtajn dhe kondensatet fermionike, si dhe fazat [[Paramagnetizmi|paramagnetike]] dhe feromagnetike të materialeve magnetike. Ndërkohë që shumica e fazave të njohura kanë të bëjnë me sisteme tredimensionale, është gjithashtu e mundur të përkufizohen analoge në sisteme dydimensionale, gjë që ka tërhequr vëmendje për rëndësinë e saj në sistemet biologjike. === Lidhjet === {{Main|Lidhja kimike}} [[File:Ionic bonding animation.gif|thumb|right|upright=1.15|Animacion i procesit të lidhjes jonike mes [[natriumi]]t (Na) dhe [[klori]]t (Cl) për të formuar klorur natriumi, ose kripën e zakonshme të tryezës. Lidhja jonike përfshin marrjen e elektroneve të valencës nga një atom te tjetri (në krahasim me ndarjen, që ndodh në lidhjen kovalente).]] Atomet që ngjiten së bashku në molekula ose kristale thuhet se janë të lidhur me njëri-tjetrin. Një lidhje kimike mund të vizualizohet si balanca multipole midis ngarkesave pozitive në bërthama dhe ngarkesave negative që lëkunden rreth tyre.<ref>{{cite web |title=Chemical Bonding by Anthony Carpi, PhD |url=http://www.visionlearning.com/library/module_viewer.php?mid=55 |access-date=2011-06-12 |publisher=visionlearning |language=en}}</ref> Më shumë se thjesht tërheqje dhe përzënie, energjitë dhe shpërndarjet karakterizojnë disponueshmërinë e një elektroni për t'u lidhur me një atom tjetër. Lidhja kimike mund të jetë [[Lidhja kovalente|lidhje kovalente]], [[Lidhja jonike|lidhje jonike]], [[Lidhja e hidrogjenit|lidhje hidrogjeni]], ose thjesht për shkak të [[Forcat e Van der Valsit|forcave të Van der Valsit]]. Secilit prej këtyre llojeve të lidhjeve i atribuohet një potencial i caktuar. Këto potenciale krijojnë ndërveprimet që i mbajnë atomet së bashku në molekula ose kristale. Në shumë përbërje të thjeshta, teoria e lidhjes valente, modeli i Përzënies së Çifteve Elektronike të Shtresës së Valencës (VSEPR), dhe koncepti i [[Numri i oksidimit|numrit të oksidimit]] mund të përdoren për të shpjeguar strukturën dhe përbërjen molekulare. Një lidhje jonike formohet kur një metal humbet një ose më shumë elektrone, duke u bërë [[Joni|kation]] i ngarkuar pozitivisht, dhe elektronet fitohen më pas nga atomi jometalik, duke u bërë [[Joni|anion]] i ngarkuar negativisht. Dy jonet e ngarkuara në mënyrë të kundërt tërheqin njëri-tjetrin, dhe lidhja jonike është forca elektrostatike e tërheqjes mes tyre. Për shembull, natriumi (Na), një metal, humbet një elektron për t'u bërë kation Na⁺, ndërsa klori (Cl), një jometal, fiton këtë elektron për t'u bërë Cl⁻. Jonet mbahen së bashku për shkak të tërheqjes elektrostatike, dhe kështu formohet përbërja klorur natriumi (NaCl), ose kripa e zakonshme e tryezës. [[File:Elektronenformel Punkte CH4.svg|thumb|upright=0.75|left|Në molekulën e [[metani]]t (CH₄), atomi i karbonit ndan një çift elektronesh valente me secilin nga katër atomet e hidrogjenit. Kështu, rregulli i oktetit plotësohet për atomin e C-së (ka tetë elektrone në shtresën e tij të valencës), ndërsa rregulli i dyshes plotësohet për atomet e H-së (ato kanë dy elektrone në shtresat e tyre të valencës).]] Në një lidhje kovalente, një ose më shumë çifte elektronesh valente ndahen nga dy atome: grupi elektrikisht neutral i atomeve të lidhura që rezulton quhet molekulë. Atomet do ta ndajnë elektronet e valencës në atë mënyrë që të krijojnë një konfigurim elektronik të [[Grupi i tetëmbëdhjetë i elementeve kimike|gazit fisnik]] (tetë elektrone në shtresën e tyre më të jashtme) për secilin atom. Atomet që priren të kombinohen në atë mënyrë që secili të ketë tetë elektrone në shtresën e vet të valencës thuhet se ndjekin rregullin e oktetit. Sidoqoftë, disa elemente si [[hidrogjeni]] dhe [[litiumi]] kanë nevojë vetëm për dy elektrone në shtresën e tyre më të jashtme për të arritur këtë konfigurim të qëndrueshëm; për këto atome thuhet se ndjekin ''rregullin e dyshes'', dhe në këtë mënyrë ato arrijnë konfigurimin elektronik të gazit fisnik [[heliumi]], i cili ka dy elektrone në shtresën e tij të jashtme. Në mënyrë të ngjashme, teoritë nga [[Fizika klasike|fizika klasike]] mund të përdoren për të parashikuar shumë struktura jonike. Për përbërje më të ndërlikuara, siç janë kompleksët metalikë, teoria e lidhjes valente është më pak e zbatueshme dhe përdoren zakonisht qasje alternative, si teoria e orbitaleve molekulare. === Energjia === {{Main|Energjia}} Në kontekstin e kimisë, energjia është një atribut i një substance si pasojë e strukturës së saj atomike, molekulare ose agregate. Meqë një shndërrim kimik shoqërohet nga një ndryshim në një ose më shumë nga këto lloj strukturash, ai shoqërohet gjithmonë nga një rritje ose ulje e energjisë së substancave të përfshira. Diçka energji transferohet mes mjedisit dhe reaktantëve të reaksionit në formën e nxehtësisë ose dritës; kështu produktet e një reaksioni mund të kenë më shumë ose më pak energji se reaktantët. Një reaksion thuhet se është ekzergonik nëse gjendja përfundimtare është më e ulët në shkallën e energjisë se gjendja fillestare; në rastin e reaksioneve endergonike situata është e kundërt. Një reaksion thuhet se është ekzotermik nëse reaksioni lëshon nxehtësi në mjedis; në rastin e reaksioneve endotermike, reaksioni thith nxehtësi nga mjedisi. Reaksionet kimike janë gjithmonë të pamundura përveçse nëse reaktantët tejkalojnë një pengesë energjie të njohur si energjia e aktivizimit. ''Shpejtësia'' e një reaksioni kimik (në një temperaturë të dhënë T) lidhet me energjinë e aktivizimit E, nëpërmjet faktorit të popullimit të Bolcmanit <math>e^{-E/kT} </math> – që është probabiliteti që një molekulë të ketë energji më të madhe ose të barabartë me E në temperaturën e dhënë T. Kjo varësi eksponenciale e shpejtësisë së reaksionit nga temperatura njihet si ekuacioni i Arrenit. Energjia e aktivizimit e nevojshme që të ndodhë një reaksion kimik mund të jetë në formën e nxehtësisë, dritës, elektricitetit ose forcës mekanike në formën e ultrazërit.<ref>Reilly, Michael. (2007). [https://www.newscientist.com/article/dn11427-mechanical-force-induces-chemical-reaction.html Mechanical force induces chemical reaction] (anglisht), NewScientist.com news service.</ref> Një koncept i lidhur, energjia e lirë, i cili përfshin gjithashtu konsiderata entropie, është një mjet shumë i dobishëm për të parashikuar realizueshmërinë e një reaksioni dhe për të përcaktuar gjendjen e ekuilibrit të një reaksioni kimik, në termodinamikën kimike. Një reaksion është i realizueshëm vetëm nëse ndryshimi total në energjinë e lirë të Gibsit është negativ, <math> \Delta G \le 0 \,</math>; nëse është i barabartë me zero, reaksioni kimik thuhet se është në [[Ekuilibri kimik|ekuilibër]]. Ekzistojnë vetëm gjendje të kufizuara të mundshme energjie për elektronet, atomet dhe molekulat. Këto përcaktohen nga rregullat e [[mekanika kuantike|mekanikës kuantike]], të cilat kërkojnë kuantizimin e energjisë së një sistemi të lidhur. Atomet/molekulat në një gjendje më të lartë energjie thuhet se janë të eksituara. Molekulat/atomet e një substance në një gjendje energjie të eksituar janë shpesh shumë më reaktive; domethënë, më të prirura ndaj reaksioneve kimike. Faza e një substance përcaktohet gjithmonë nga energjia e saj dhe energjia e mjedisit të saj. Kur forcat ndërmolekulare të një substance janë të tilla që energjia e mjedisit nuk mjafton për t'i kapërcyer, ajo ndodh në një fazë më të renditur, si e lëngët apo e ngurtë, siç është rasti me ujin (H₂O); një lëng në temperaturën e dhomës sepse molekulat e tij lidhen me lidhje hidrogjeni.<ref>[http://www.chem4kids.com/files/matter_changes.html Changing States of Matter] (anglisht), Chemforkids.com.</ref> Ndërsa [[Acidi Sulfhidrik|hidrogjensulfuri]] (H₂S) është gaz në temperaturën e dhomës dhe presionin standard, pasi molekulat e tij lidhen me ndërveprime më të dobëta dipol-dipol. Transferimi i energjisë nga një substancë kimike te tjetra varet nga ''madhësia'' e kuanteve të energjisë të lëshuara nga një substancë. Sidoqoftë, energjia termike shpesh transferohet më lehtë nga pothuajse çdo substancë te tjetra, sepse fononet përgjegjëse për nivelet e energjisë vibruese dhe rrotulluese në një substancë kanë shumë më pak energji se [[Fotoni|foton]]et e përfshira në transferimin e energjisë elektronike. Kështu, meqë nivelet e energjisë vibruese dhe rrotulluese janë më afër njëra-tjetrës se nivelet e energjisë elektronike, nxehtësia transferohet më lehtë mes substancave në krahasim me dritën ose forma të tjera të energjisë elektronike. Për shembull, [[Rrezet ultravjollcë|rrezatimi ultravjollcë]] elektromagnetik nuk transferohet me aq efikasitet nga një substancë te tjetra sa energjia termike apo elektrike. Ekzistenca e niveleve karakteristike të energjisë për substanca të ndryshme kimike është e dobishme për identifikimin e tyre përmes analizës së vijave spektrale. Lloje të ndryshme spektrash përdoren shpesh në spektroskopinë kimike, p.sh. IR, mikrovalë, NMR, ESR, etj. Spektroskopia përdoret gjithashtu për të identifikuar përbërjen e objekteve të largëta – si yjet dhe galaktikat e largëta – duke analizuar spektrat e tyre të rrezatimit. [[File:Emission spectrum-Fe.svg|thumb|upright=2.2|Spektri i emetimit të [[hekuri]]t]] Termi energjia kimike përdoret shpesh për të treguar potencialin e një substance kimike për t'iu nënshtruar një shndërrimi përmes një reaksioni kimik, ose për të shndërruar substanca të tjera kimike. === Reaksioni === {{Main|Reaksioni kimik}} [[File:VysokePece1.jpg|thumb|right|Gjatë reaksioneve kimike, lidhjet mes atomeve thyhen dhe formohen, duke rezultuar në substanca të ndryshme me veti të ndryshme. Në një furrë të lartë, oksidi i hekurit, një përbërje, reagon me monoksidin e karbonit për të formuar hekur, një nga elementet kimike, dhe dioksid karboni.]] Kur një substancë kimike shndërrohet si rezultat i ndërveprimit të saj me një substancë tjetër ose me energji, thuhet se ka ndodhur një reaksion kimik. Një ''reaksion kimik'' është pra një koncept i lidhur me "reagimin" e një substance kur ajo vjen në kontakt të ngushtë me një tjetër, qoftë si përzierje apo si tretësirë; ekspozimi ndaj ndonjë forme energjie, ose të dyja. Kjo rezulton në një shkëmbim energjie mes përbërësve të reaksionit, si dhe me mjedisin e sistemit, i cili mund të jetë enë të projektuara – shpesh qelq laboratorik. Reaksionet kimike mund të rezultojnë në formimin ose disociimin e molekulave, domethënë, molekulat që copëtohen për të formuar dy ose më shumë molekula, ose rirregullimin e atomeve brenda ose mes molekulave. Reaksionet kimike zakonisht përfshijnë krijimin ose thyerjen e lidhjeve kimike. [[Oksido-Reduktimi|Oksidimi, reduktimi]], disociimi, neutralizimi acid-bazë dhe rirregullimi molekular janë disa shembuj reaksionesh kimike të zakonshme. Një reaksion kimik mund të përshkruhet simbolikisht përmes një ekuacioni kimik. Ndërsa në një reaksion kimik jo-bërthamor numri dhe lloji i atomeve në të dyja anët e ekuacionit janë të barabartë, për një reaksion bërthamor kjo vlen vetëm për grimcat bërthamore, domethënë protonet dhe neutronet.<ref>[http://goldbook.iupac.org/C01034.html Chemical Reaction Equation] (anglisht), IUPAC Goldbook.</ref> Sekuenca e hapave në të cilën mund të ndodhë rirregullimi i lidhjeve kimike gjatë një reaksioni kimik quhet mekanizmi i reaksionit. Një reaksion kimik mund të imagjinohet të zhvillohet në një numër hapash, secili prej të cilëve mund të ketë një shpejtësi të ndryshme. Shumë ndërmjetës reaksioni me qëndrueshmëri të ndryshueshme mund të imagjinohen kështu gjatë rrjedhës së një reaksioni. Mekanizmat e reaksioneve propozohen për të shpjeguar kinetikën dhe përzierjen relative të produkteve të një reaksioni. Shumë kimistë fizikë specializohen në eksplorimin dhe propozimin e mekanizmave të reaksioneve të ndryshme kimike. Disa rregulla empirike, si rregullat Vudvard–Hofman, shpesh vijnë në ndihmë gjatë propozimit të një mekanizmi për një reaksion kimik. Sipas librit të artë të IUPAC-ut, një reaksion kimik është "një proces që rezulton në ndërkonvertimin e specieve kimike".<ref>Libri i Artë [http://goldbook.iupac.org/C01033.html Chemical Reaction] (anglisht), IUPAC Goldbook.</ref> Prandaj, një reaksion kimik mund të jetë një reaksion elementar ose një reaksion me hapa. Bëhet edhe një kualifikim shtesë, në atë që ky përkufizim përfshin rastet kur ndërkonvertimi i konformerëve është i vëzhgueshëm eksperimentalisht. Reaksione të tilla kimike të zbulueshme normalisht përfshijnë grupe entitetesh molekulare, siç tregohet nga ky përkufizim, por shpesh është konceptualisht e përshtatshme të përdoret termi edhe për ndryshime që përfshijnë entitete të vetme molekulare (domethënë "ngjarje kimike mikroskopike"). === Jonet dhe kripërat === [[File:Potassium-chloride-3D-ionic.png|thumb|upright=0.75|Struktura e rrjetit kristalor të klorur kaliumi (KCl), një kripë e formuar për shkak të tërheqjes së kationeve K⁺ dhe anioneve Cl⁻. Ngarkesa e përgjithshme e përbërjes jonike është zero.]] {{Main|Joni}} Një ''jon'' është një specie e ngarkuar, një atom ose një molekulë, që ka humbur ose fituar një ose më shumë elektrone. Kur një atom humbet një elektron dhe kështu ka më shumë protone se elektrone, atomi është një jon i ngarkuar pozitivisht, ose kation. Kur një atom fiton një elektron dhe kështu ka më shumë elektrone se protone, atomi është një jon i ngarkuar negativisht, ose anion. Kationet dhe anionet mund të formojnë një rrjet kristalor kripërash neutrale, siç është rasti i joneve Na⁺ dhe Cl⁻ që formojnë klorur natriumin, ose NaCl. Shembuj jonesh poliatomike që nuk ndahen gjatë reaksioneve acid-bazë janë hidroksidi (OH⁻) dhe [[Fosfati|fosfati]] (PO₄³⁻). [[Plazma (fizikë)|Plazma]] përbëhet nga materie e gaztë që është jonizuar plotësisht, zakonisht përmes temperaturës së lartë. === Aciditeti dhe baziciteti === [[File:Hydrogen-bromide-3D-vdW.svg|thumb|left|upright=0.8|[[Bromidi i hidrogjenit]] ekziston në fazën e gaztë si molekulë diatomike.]] {{Main|Acidet dhe Bazat}} Një substancë shpesh mund të klasifikohet si [[Acidi|acid]] ose bazë. Ekzistojnë disa teori të ndryshme që shpjegojnë sjelljen acid-bazë. Më e thjeshta është teoria e Arrenit, sipas së cilës një acid është një substancë që prodhon jone hidroniumi kur tretet në ujë, dhe një bazë është ajo që prodhon jone hidroksidi kur tretet në ujë. Sipas teorisë acid-bazë Bronsted–Louri, acidet janë substanca që dhurojnë një jon pozitiv hidrogjeni te një substancë tjetër në një reaksion kimik; nga ana tjetër, një bazë është substanca që merr atë jon hidrogjeni. Një teori e tretë e zakonshme është teoria acid-bazë e Luisit, e cila bazohet në formimin e lidhjeve të reja kimike. Teoria e Luisit shpjegon se një acid është një substancë e aftë të pranojë një çift elektronesh nga një substancë tjetër gjatë procesit të formimit të lidhjes, ndërsa një bazë është një substancë që mund të japë një çift elektronesh për të formuar një lidhje të re. Ekzistojnë disa mënyra të tjera në të cilat një substancë mund të klasifikohet si acid ose bazë, siç dëshmohet në historinë e këtij koncepti.<ref>{{cite web |url=https://h2g2.com/edited_entry/A708257 |title=History of Acidity |publisher=BBC |date=2004-05-27 |access-date=2011-06-12 |language=en}}</ref> Forca e acidit matet zakonisht me dy metoda. Një matje, e bazuar në përkufizimin e Arrenit të aciditetit, është [[PH|pH-ja]], e cila është një matje e përqendrimit të joneve hidronium në një tretësirë, e shprehur në një shkallë logaritmike negative. Kështu, tretësirat që kanë pH të ulët kanë përqendrim të lartë jonesh hidroniumi dhe mund të thuhet se janë më acide. Matja tjetër, e bazuar në përkufizimin Bronsted–Louri, është konstantja e disociimit të acidit (K_a), e cila mat aftësinë relative të një substance për të vepruar si acid sipas përkufizimit Bronsted–Louri të një acidi. Domethënë, substancat me K_a më të lartë kanë më shumë gjasa të dhurojnë jone hidrogjeni në reaksione kimike sesa ato me vlera K_a më të ulëta. === Redoksi === {{Main|Reaksionet redoks}} Reaksionet redoks (''red''uktim-''oks''idim) përfshijnë të gjitha reaksionet kimike në të cilat atomet ndryshojnë gjendjen e tyre të oksidimit, qoftë duke fituar elektrone (reduktim) ose duke humbur elektrone (oksidim). Substancat që kanë aftësinë të oksidojnë substanca të tjera thuhet se janë oksiduese dhe njihen si agjentë oksidues, oksidantë ose oksidues. Një oksidant heq elektrone nga një substancë tjetër. Në mënyrë të ngjashme, substancat që kanë aftësinë të reduktojnë substanca të tjera thuhet se janë reduktuese dhe njihen si agjentë reduktues, reduktantë, ose reduktues. Një reduktant transferon elektrone te një substancë tjetër dhe kështu oksidohet vetë. Dhe meqë "dhuron" elektrone, quhet gjithashtu dhurues elektronesh. Oksidimi dhe reduktimi i referohen mirëfilli një ndryshimi në numrin e oksidimit – transferimi i vërtetë i elektroneve mund të mos ndodhë kurrë. Kështu, oksidimi përkufizohet më mirë si rritje e numrit të oksidimit, dhe reduktimi si ulje e numrit të oksidimit. === Ekuilibri === {{Main|Ekuilibri kimik}} Megjithëse koncepti i ekuilibrit përdoret gjerësisht në shkenca të ndryshme, në kontekstin e kimisë, ai lind sa herë që janë të mundshme disa gjendje të ndryshme të përbërjes kimike, si për shembull, në një përzierje disa përbërjesh kimike që mund të reagojnë me njëra-tjetrën, ose kur një substancë mund të jetë e pranishme në më shumë se një lloj faze. Një sistem substancash kimike në ekuilibër, edhe pse ka një përbërje të pandryshuar, më së shpeshti nuk është statik; molekulat e substancave vazhdojnë të reagojnë me njëra-tjetrën, duke krijuar kështu një [[Ekuilibri dinamik|ekuilibër dinamik]]. Kështu koncepti përshkruan gjendjen në të cilën parametra si përbërja kimike mbeten të pandryshuar me kalimin e kohës. === Ligjet kimike === Reaksionet kimike qeverisen nga ligje të caktuara, të cilat janë bërë koncepte themelore në kimi. Disa prej tyre janë: {{div col|colwidth=30em}} * Ligji i Avogadros * Ligji Bir–Lambert * [[Ligji i Bojl-Mariotit|Ligji i Bojlit]] (1662, që lidh presionin dhe vëllimin) * Ligji i Çarllit (1787, që lidh vëllimin dhe temperaturën) * [[Ligji i Daltonit]] (1803, ligji i presioneve të pjesshme) * Ligjet e Fikut të difuzionit * Ligji i Gei-Lysakut (1809, që lidh presionin dhe temperaturën) * [[Ligji i gazit ideal|Ligji i gazeve ideale]] * Parimi i Le Shatelierit * Ligji i Henrit * [[Ligji i Hesit]] * [[Ligji i ruajtjes së energjisë]], që çon te konceptet e rëndësishme të ekuilibrit, termodinamikës, dhe kinetikës kimike. * [[Ligji i ruajtjes së masës]] vazhdon të respektohet në sisteme të izoluara, edhe në fizikën moderne. Megjithatë, [[Teoria speciale e relativitetit|relativiteti special]] tregon se, për shkak të ekuivalencës masë-energji, sa herë që "energji" jomateriale (nxehtësi, dritë, energji kinetike) hiqet nga një sistem jo-i-izoluar, do të humbasë me të edhe një sasi mase. Humbjet e larta të energjisë rezultojnë në humbje sasish mase të matshme, temë e rëndësishme në kiminë bërthamore. * Ligji i përpjesëtimeve të caktuara, megjithëse në shumë sisteme (veçanërisht biomakromolekulat dhe mineralet) raportet priren të kërkojnë numra të mëdhenj, dhe shpesh paraqiten si thyesa. * Ligji i Raultit {{div col end}} == Historia == {{Main|Historia e kimisë}} [[Historia e kimisë|Historia]] e kimisë përfshin një periudhë nga e kaluara e lashtë deri në ditët e sotme. Që nga disa mijëvjeçarë para erës sonë, qytetërimet përdornin teknologji që me kohë do të formonin bazën e degëve të ndryshme të kimisë. Shembuj përfshijnë nxjerrjen e metaleve nga xeherorët, prodhimin e qeramikave dhe smalteve, fermentimin e birrës dhe verës, nxjerrjen e substancave kimike nga bimët për mjekësi dhe parfum, shndërrimin e yndyrës në sapun, prodhimin e qelqit, dhe prodhimin e aliazheve si [[bronzi]]. Kimia u paraprijë nga protoshkenca e saj, [[alkimia]], e cila operonte me një qasje jo-shkencore ndaj kuptimit të përbërësve të materies dhe ndërveprimeve të tyre. Megjithëse nuk arriti të shpjegonte natyrën e materies dhe shndërrimet e saj, alkimistët hodhën themelet për kiminë moderne duke kryer eksperimente dhe duke regjistruar rezultatet. [[Robert Boyle]], megjithëse skeptik ndaj elementeve dhe i bindur nga alkimia, luajti një rol kyç në ngritjen e "artit të shenjtë" si një disiplinë e pavarur, themelore dhe filozofike, në veprën e tij ''The Sceptical Chymist'' (1661).<ref name=":0">{{Cite journal |last=Principe |first=L. |date=2011 |title=In retrospect: The Sceptical Chymist |journal=Nature |volume=469 |issue=7328 |pages=30–31 |doi=10.1038/469030a |bibcode=2011Natur.469...30P |s2cid=6490305 |issn=1476-4687|doi-access=free |language=en}}</ref> Ndërkohë që si alkimia ashtu edhe kimia merreshin me materien dhe shndërrimet e saj, dallimi vendimtar ishte [[metoda shkencore]] që përdornin kimistët në punën e tyre. Kimia, si trup njohurish i dallueshëm nga alkimia, u bë një shkencë e themeluar me punën e Antoine Lavoazisë, i cili zhvilloi një ligj të ruajtjes së masës që kërkonte matje të kujdesshme dhe vëzhgime sasiore të dukurive kimike. Historia e kimisë më pas është e ndërthurur me historinë e termodinamikës, veçanërisht përmes punës së Willard Gibsit.<ref>{{Cite web |url=http://web.lemoyne.edu/~giunta/papers.html |title=Selected Classic Papers from the History of Chemistry |access-date=2017-10-08 |language=en}}</ref> === Përkufizimi === Përkufizimi i kimisë ka ndryshuar me kalimin e kohës, ndërkohë që zbulime dhe teori të reja i shtohen funksionalitetit të shkencës. Termi "chymistry", sipas shkencëtarit të njohur Robert Boyle në vitin 1661, nënkuptonte lëndën e parimeve materiale të trupave të përzier.<ref>{{Cite book |last=Boyle |first=Robert |title=The Sceptical Chymist |publisher=Dover Publications, Incorporated (ribotim) |year=1661 |isbn=978-0-486-42825-3 |location=New York |language=en}}</ref> Në vitin 1663, kimisti Christopher Glaser e përshkroi "chymistry"-n si një art shkencor, me anë të të cilit dikush mëson të tretë trupat, dhe të nxjerrë prej tyre substancat e ndryshme sipas përbërjes së tyre, si dhe si t'i bashkojë sërish dhe t'i çojë drejt një përsosurie më të lartë.<ref>{{Cite book| last=Glaser | first = Christopher |title= Traite de la chymie|location=Paris | year=1663 |language=fr}} siç gjendet në: {{Cite book| last = Kim | first = Mi Gyung | title = Affinity, That Elusive Dream – A Genealogy of the Chemical Revolution | publisher = The MIT Press | year = 2003 | isbn = 978-0-262-11273-4 |language=en}}</ref> Përkufizimi i vitit 1730 i fjalës "kimi", siç e përdori Georg Ernst Shtali, nënkuptonte artin e zgjidhjes së trupave të përzier, të përbërë ose të agreguar në parimet e tyre, dhe të përbërjes së trupave të tillë nga këto parime.<ref>{{Cite book |last=Stahl |first=George |title=Philosophical Principles of Universal Chemistry |year=1730 |location=London, England |language=en}}</ref> Në vitin 1837, Zhan-Batist Dyma e konsideroi fjalën "kimi" t'i referohej shkencës që merret me ligjet dhe efektet e forcave molekulare.<ref>Dumas, J. B. (1837). 'Affinite' (shënime leksioni), vii, f. 4. "Statique chimique", Paris, Francë: Académie des Sciences. (frëngjisht)</ref> Ky përkufizim vazhdoi të evoluonte deri sa, në vitin 1947, erdhi të nënkuptonte shkencën e substancave: strukturën, vetitë dhe reaksionet e tyre që i shndërrojnë në substanca të tjera – një karakterizim i pranuar nga [[Linus Pauling]].<ref>{{Cite book | last = Pauling | first = Linus | title = General Chemistry | publisher = Dover Publications, Inc. | year = 1947 | isbn = 978-0-486-65622-9 | url = https://archive.org/details/generalchemistry00paul_0 |language=en}}</ref> Më kohët e fundit, në vitin 1998, profesor Rejmond Çangu e zgjeroi përkufizimin e "kimisë" për të nënkuptuar studimin e materies dhe ndryshimeve që ajo pëson.<ref>{{Cite book|author=Chang, Raymond |title=Chemistry, 6th Ed.|location=New York | publisher=McGraw Hill|year=1998|isbn=978-0-07-115221-1|language=en}}</ref> === Sfondi === [[File:Epicurus Louvre.jpg|thumb|upright=0.8|Filozofia atomiste e [[Demokriti]]t u përqafua më pas nga [[Epikuri]] (341–270 p.e.s.).]] Qytetërimet e hershme, si [[Egjipti i Lashtë|egjiptianët]],<ref>[https://www.newscientist.com/article/mg16121734.300-first-chemists.html First chemists] (anglisht), 13 shkurt 1999, New Scientist.</ref> babilonasit, dhe indianët,<ref>{{cite book|title=Textiles in Indian Ocean Societies|year=2004|url=https://archive.org/details/textilesindianoc00barn|url-access=limited|first=Ruth|last=Barnes|page=1|publisher=Routledge|isbn=978-0415297660|language=en}}</ref> grumbulluan njohuri praktike lidhur me artet e metalurgjisë, qeramikës dhe bojrave, por nuk zhvilluan një teori sistematike. Një hipotezë bazë kimike u shfaq për herë të parë në [[Greqinë e Lashtë|Greqinë klasike]] me teorinë e [[Katër elementet|katër elementeve]], siç u shpreh përfundimisht nga [[Aristoteli]], sipas së cilës zjarri, ajri, dheu dhe uji ishin elementet themelore nga kombinimi i të cilave formohej gjithçka. Atomizmi grek daton që në vitin 440 p.e.s., duke lindur në veprat e filozofëve si Demokriti dhe Epikuri. Në vitin 50 p.e.s., filozofi romak [[Lukreci]] e zgjeroi teorinë në poemën e tij ''De rerum natura'' (Mbi natyrën e gjërave).<ref>{{cite web|url=http://classics.mit.edu/Carus/nature_things.html|title=de Rerum Natura (On the Nature of Things)|last=Lucretius|publisher=Massachusetts Institute of Technology|work=The Internet Classics Archive|access-date=2007-01-09|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=Simpson|first=David|title=Lucretius (c. 99–55 BCE)|work=The Internet History of Philosophy|date=2005-06-29|url=https://iep.utm.edu/lucretiu/|access-date=2020-11-10|language=en}}</ref> Ndryshe nga konceptet moderne të shkencës, atomizmi grek ishte thjesht filozofik në natyrë, me pak interes për vëzhgimet empirike dhe pa asnjë interes për eksperimentet kimike.<ref>{{cite book|last=Strodach|first=George K.|title=The Art of Happiness|year=2012|publisher=Penguin Classics|isbn=978-0-14-310721-7|pages=7–8|location=New York|language=en}}</ref> Një formë e hershme e idesë së ligjit të ruajtjes së masës është nocioni se "asgjë nuk vjen nga asgjëja" në filozofinë e lashtë greke, që gjendet te Empedokli (rreth shekullit të 4-t p.e.s.): "Sepse është e pamundur që diçka të vijë nga ajo çka nuk është, dhe nuk mund të sillet apo dëgjohet që ajo çka është të shkatërrohet plotësisht."<ref>Fr. 12; shih f. 291–292 të {{Cite book |last1=Kirk |first1=G. S. |title=The Presocratic Philosophers |last2=Raven |first2=J. E. |last3=Schofield |first3=Malcolm |publisher=Cambridge University Press |year=1983 |isbn=978-0-521-27455-5 |edition=2nd |location=Cambridge |language=en}}</ref> dhe Epikuri (shekulli i 3-të p.e.s.), i cili, duke përshkruar natyrën e Universit, shkroi se "tërësia e gjërave ka qenë gjithmonë siç është tani, dhe do të jetë gjithmonë".<ref>{{Cite book |last1=Long |first1=A. A. |title=The Hellenistic Philosophers. Vol 1: Translations of the principal sources with philosophical commentary |last2=Sedley |first2=D. N. |publisher=Cambridge University Press |year=1987 |isbn=978-0-521-27556-9 |location=Cambridge |pages=25–26 |chapter=Epicureanism: The principals of conservation |language=en}}</ref> [[File:Man Florence, Ashburnham 1166 fol 12r.jpg|left|thumb|250x250px|Përshtypje artistike e shekullit XV e [[Xhabir ibën Hajan]]it (Geberi), alkimist perso-arab dhe pionier i kimisë organike]] Në botën helenistike u përhap për herë të parë arti i alkimisë, që ndërthurte magjinë dhe okultizmin me studimin e substancave natyrore, me qëllimin përfundimtar për të shndërruar elementet në ar dhe për të zbuluar eliksirin e jetës së përjetshme.<ref>{{cite web|url=http://www.laboratory-journal.com/science/chemistry-physics/international-year-chemistry-history-chemistry|title=International Year of Chemistry – The History of Chemistry|publisher=G.I.T. Laboratory Journal Europe|date=2011-02-25|access-date=2013-03-12|language=en|archive-date=15 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615150135/http://www.laboratory-journal.com/science/chemistry-physics/international-year-chemistry-history-chemistry|url-status=dead}}</ref> Puna, veçanërisht zhvillimi i distilimit, vazhdoi në periudhën e hershme bizantine, me praktikuesin më të famshëm grek-egjiptian të shekullit IV, Zosimi nga Panopolisi.<ref>{{cite book |last1=Bunch |first1=Bryan H. |url=https://archive.org/details/isbn_9780618221233/page/88 |title=The History of Science and Technology |last2=Hellemans |first2=Alexander |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=2004 |isbn=978-0-618-22123-3 |page=88 |language=en}}</ref> Alkimia vazhdoi të zhvillohej dhe të praktikohej në të gjithë botën arabe pas pushtimeve myslimane të hershme,<ref>Morris Kline (1985) [https://books.google.com/books?id=f-e0bro-0FUC&pg=PA284 ''Mathematics for the nonmathematician''] (anglisht). Courier Dover Publications. f. 284. {{ISBN|0-486-24823-2}}.</ref> dhe që andej, si dhe nga mbetjet bizantine,<ref>Marcelin Berthelot, ''Collection des anciens alchimistes grecs'' (3 vëll., Paris, Francë, 1887–1888, f. 161) (frëngjisht); F. Sherwood Taylor, "The Origins of Greek Alchemy", ''Ambix'' 1 (1937), f. 40. (anglisht)</ref> u përhap në Evropën mesjetare dhe të Rilindjes përmes përkthimeve latine. Veprat arabe që i atribuohen [[Xhabir ibën Hajan]]it prezantuan një klasifikim sistematik të substancave kimike, dhe dhanë udhëzime për nxjerrjen e një përbërjeje inorganike (klorur amoni) nga substanca organike (si bimë, gjak dhe flokë) me anë kimike.<ref>{{cite journal |last1=Stapleton |first1=Henry Enest |last2=Azo |first2=R. F. |last3=Hidayat Husain |first3=M. |year=1927 |title=Chemistry in Iraq and Persia in the Tenth Century A.D. |url=http://www.southasiaarchive.com/Content/sarf.100203/231270 |journal=Memoirs of the Asiatic Society of Bengal |volume=VIII |issue=6 |pages=317–418 |oclc=706947607 |language=en}} f. 338–340; {{Cite book |last=Kraus |first=Paul |title=Jâbir ibn Hayyân: Contribution à l'histoire des idées scientifiques dans l'Islam. I. Le corpus des écrits jâbiriens. II. Jâbir et la science grecque |publisher=Institut Français d'Archéologie Orientale |year=1942–1943 |isbn=978-3-487-09115-0 |location=Cairo |oclc=468740510 |language=fr}} vëll. II, f. 41–42.</ref> Disa vepra arabe xhabiriane (p.sh., "Libri i Mëshirës" dhe "Libri i Shtatëdhjetës") u përkthyen më vonë në latinisht nën emrin e latinizuar "Geber",<ref>Darmstaedter, Ernst. "Liber Misericordiae Geber: Eine lateinische Übersetzung des gröβeren Kitâb l-raḥma", ''Archiv für Geschichte der Medizin'', 17/4, 1925, f. 181–197 (gjermanisht); Berthelot, Marcellin. "Archéologie et Histoire des sciences", ''Mémoires de l'Académie des sciences de l'Institut de France'', 49, 1906, f. 308–363 (frëngjisht); shih edhe Forster, Regula. [https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/jabir-b-hayyan-COM_32665 "Jābir b. Ḥayyān"] (anglisht), ''Encyclopaedia of Islam, Three''.</ref> dhe në shekullin XIII, në Evropë, një shkrimtar anonim, i njohur zakonisht si pseudo-Geberi, filloi të prodhonte shkrime alkimike dhe metalurgjike nën këtë emër.<ref>Newman, William R. "New Light on the Identity of Geber", ''Sudhoffs Archiv'', 1985, 69, f. 76–90; Newman, William R. ''The Summa perfectionis of Pseudo-Geber: A critical ed., translation and study'', Leiden: Brill, 1991, f. 57–103 (anglisht). Është argumentuar nga Ahmad Y. Al-Hassan se veprat pseudo-Geber ishin në fakt përkthyer në latinisht nga arabishtja (shih Al-Hassan, Ahmad Y. "The Arabic Origin of the ''Summa'' and Geber Latin Works: A Refutation of Berthelot, Ruska, and Newman Based on Arabic Sources", në: Ahmad Y. Al-Hassan. ''Studies in al-Kimya': Critical Issues in Latin and Arabic Alchemy and Chemistry''. Hildesheim: Georg Olms Verlag, 2009, f. 53–104).</ref> Filozofë të tjerë myslimanë me ndikim, si [[El-Biruniu|Ebu Rejhan el-Biruni]]<ref>{{cite journal | doi = 10.2307/2851429 | last1 = Marmura | first1 = Michael E. | last2 = Nasr | first2 = Seyyed Hossein| year = 1965 | title = ''An Introduction to Islamic Cosmological Doctrines. Conceptions of Nature and Methods Used for Its Study by the Ikhwan Al-Safa'an, Al-Biruni, and Ibn Sina'' by Seyyed Hossein Nasr | jstor = 2851429| journal = Speculum | volume = 40 | issue = 4| pages = 744–746 |language=en}}</ref> dhe [[Ibn Sina]] (Avicena),<ref>Robert Briffault (1938). ''The Making of Humanity'', f. 196–197. (anglisht)</ref> kundërshtuan teoritë e alkimisë, veçanërisht teorinë e shndërrimit të metaleve. [[File:Georgius Agricola.jpg|thumb|upright=0.8|[[Georgius Agricola]], autor i veprës ''De re metallica'', ishte i pari që hoqi nyjen arabe ''al-'', duke shkruar ekskluzivisht ''chymia'' dhe ''chymista'', duke i dhënë kimisë emrin e saj modern.<ref name="Hexagon2005">{{cite journal |last1=Marshall |first1=James L. |last2=Marshall |first2=Virginia R. |title=Rediscovery of the Elements: Agricola |journal=The Hexagon |date=Autumn 2005 |volume=96 |issue=3 |page=59 |url=https://chemistry.unt.edu/sites/default/files/users/owj0001/agricola.pdf |access-date=2024-01-07 |publisher=Alpha Chi Sigma |issn=0164-6109 |oclc=4478114 |language=en |archive-date=25 prill 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425134735/https://chemistry.unt.edu/sites/default/files/users/owj0001/agricola.pdf |url-status=dead }}</ref>]] Përmirësimi i rafinimit të xeherorëve dhe nxjerrjes së tyre për të shkrirë metale ishte një burim informacioni gjerësisht i përdorur për kimistët e hershëm në shekullin XVI, ndër ta [[Georgius Agricola|Georg Agrikola]] (1494–1555), i cili e botoi veprën e tij kryesore ''De re metallica'' në vitin 1556. Vepra e tij, që përshkruante procese shumë të zhvilluara dhe komplekse të shfrytëzimit të xeherorëve metalikë dhe nxjerrjes së metaleve, ishte kulmi i metalurgjisë së kohës. Qasja e tij hoqi çdo mistikë të lidhur me këtë lëndë, duke krijuar bazën praktike mbi të cilën të tjerë mund të ndërtonin. Vepra përshkruan llojet e ndryshme të furrave të përdorura për të shkrirë xehen, dhe stimuloi interesin për mineralet dhe përbërjen e tyre. Agrikola është përshkruar si "atë i metalurgjisë" dhe themeluesi i gjeologjisë si disiplinë shkencore.<ref>Karl Alfred von Zittel (1901). ''History of Geology and Palaeontology'', f. 15. (anglisht)</ref><ref name="berk">{{cite web |title=Georgius Agricola |url=https://ucmp.berkeley.edu/history/agricola.html |access-date=2019-04-04 |publisher=University of California – Museum of Paleontology |language=en}}</ref><ref name="Rafferty 2012 p. 10">Rafferty, John P. (2012). ''Geological Sciences; Geology: Landforms, Minerals, and Rocks''. New York: Britannica Educational Publishing, f. 10. {{ISBN|9781615305445}} (anglisht)</ref> Nën ndikimin e [[Revolucioni Shkencor|Revolucionit Shkencor]] dhe metodave të tij të reja empirike të propozuara nga [[Francis Bacon|Sir Frensis Bekoni]] dhe të tjerë, një grup kimistësh në [[Oksford]], Robert Boyle, [[Robert Huk|Robert Huku]] dhe John Mayow, filluan të riformësonin traditat e vjetra alkimike në një disiplinë shkencore. Boyle në veçanti vuri në dyshim disa teori kimike të përhapura gjerësisht dhe argumentoi që praktikuesit e kimisë të ishin më "filozofikë" dhe më pak të fokusuar komercialisht, në veprën ''The Sceptical Chymist''.<ref name=":0" /> Ai formuloi [[Ligji i Bojl-Mariotit|ligjin e Boyle-it]], hodhi poshtë "katër elementet" klasike dhe propozoi një alternativë mekanicike të atomeve dhe reaksioneve kimike që mund t'i nënshtroheshin eksperimentit rigoroz.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/boyle_robert.shtml |title=History – Robert Boyle (1627–1691) |publisher=BBC |access-date=2011-06-12 |language=en}}</ref> [[File:David - Portrait of Monsieur Lavoisier (cropped).jpg|thumb|upright=0.8|Antoine-Laurent de Lavoazie konsiderohet "Ati i Kimisë Moderne".<ref>{{Cite journal |last1=Eagle |first1=Cassandra T. |last2=Sloan |first2=Jennifer |year=1998 |title=Marie Anne Paulze Lavoisier: The Mother of Modern Chemistry |journal=The Chemical Educator |volume=3 |issue=5 |pages=1–18 |doi=10.1007/s00897980249a |s2cid=97557390 |language=en}}</ref>]] Në dekadat e mëpasshme, u bënë shumë zbulime të rëndësishme, siç ishte natyra e 'ajrit', i cili u zbulua se përbëhej nga shumë gazra të ndryshëm. Kimisti skocez [[Joseph Black|Joseph Bleku]] dhe flamani [[Johan Baptista van Helmont|Johan Baptista van Helmonti]] zbuluan [[dioksidi i karbonit|dioksidin e karbonit]], ose ç'ka Bleku e quajti 'ajër i fiksuar', në vitin 1754; [[Henry Cavendish|Henry Kevendishi]] zbuloi [[Hidrogjeni|hidrogjenin]] dhe sqaroi vetitë e tij, ndërsa [[Joseph Priestley|Joseph Pristli]] dhe, në mënyrë të pavarur, [[Carl Wilhelm Scheele|Karl Vilhelm Sheele]], izoluan [[Oksigjeni|oksigjenin]] e pastër. Teoria e flogjistonit (një substancë në rrënjë të çdo djegieje) u propozua nga gjermani Georg Ernst Shtal në fillim të shekullit XVIII dhe u përmbys vetëm në fund të shekullit nga kimisti francez Antoine Lavoazie, analogu kimik i Njutonit në fizikë. Lavoazie bëri më shumë se kushdo tjetër për të vendosur shkencën e re mbi baza të përshtatshme teorike, duke sqaruar parimin e ruajtjes së masës dhe duke zhvilluar një sistem të ri nomenklature kimike që përdoret edhe sot.<ref>{{Cite book |author=Kim |first=Mi Gyung |url=https://archive.org/details/affinitythatelus00kimm_807 |title=Affinity, that Elusive Dream: A Genealogy of the Chemical Revolution |publisher=MIT Press |year=2003 |isbn=978-0-262-11273-4 |page=440 |url-access=limited |language=en}}</ref> Shkencëtari anglez [[John Dalton]] propozoi teorinë moderne të atomeve; se të gjitha substancat përbëhen nga 'atome' të pandashme materie dhe se atome të ndryshme kanë pesha atomike të ndryshme. Zhvillimi i teorisë elektrokimike të kombinimeve kimike ndodhi në fillim të shekullit XIX si rezultat i punës së dy shkencëtarëve në veçanti, [[Jöns Jacob Berzelius|Jöns Jakob Berzeliusit]] dhe [[Humphry Davy|Hemfri Dejvit]], i mundësuar nga shpikja e mëparshme e shtyllës voltaike nga [[Alessandro Volta|Alesandro Volta]]. Dejvi zbuloi nëntë elemente të reja, përfshirë [[Metalet alkaline|metalet alkaline]], duke i nxjerrë ato nga oksidet e tyre me anë të rrymës elektrike.<ref>{{cite journal|first=Humphry|last=Davy|title=On some new Phenomena of Chemical Changes produced by Electricity, particularly the Decomposition of the fixed Alkalies, and the Exhibition of the new Substances, which constitute their Bases|pages=1–45|year=1808|volume=98|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society|url=https://books.google.com/books?id=Kg9GAAAAMAAJ|doi=10.1098/rstl.1808.0001|doi-access=free|access-date=2020-11-30|language=en}}</ref> [[File:Дмитрий Иванович Менделеев 4.gif|thumb|left|Në tabelën e tij periodike, [[Dmitri Mendelejev]] parashikoi ekzistencën e 7 elementeve të reja,<ref>{{cite web|work=Chemistry 412 course notes|title=A Brief History of the Development of Periodic Table|publisher=Western Oregon University|url=https://people.wou.edu/~courtna/ch412/perhist.htm|access-date=2015-07-20|language=en}}</ref> dhe i vendosi të gjitha 60 elementet e njohura në atë kohë në vendet e tyre të sakta.<ref>[http://www.rsc.org/education/teachers/resources/periodictable/pre16/develop/index.htm Shënim] (anglisht). "...it is surely true that had Mendeleev never lived modern chemists would be using a Periodic Table" dhe {{cite web |title=Dmitri Mendeleev |url=http://www.rsc.org/education/teachers/resources/periodictable/pre16/develop/mendeleev.htm |access-date=2015-07-18 |publisher=Royal Society of Chemistry |language=en}}</ref>]] Britaniku William Prout propozoi i pari renditjen e të gjitha elementeve sipas peshës së tyre atomike, pasi të gjithë atomet kishin një peshë që ishte një shumëfish i saktë i peshës atomike të hidrogjenit. J.A.R. Newlands hartoi një tabelë të hershme elementesh, e cila më pas u zhvillua në tabelën periodike moderne të elementeve<ref name="WebElements_dot_com">{{cite web |url = http://www.webelements.com/ |title = WebElements: the periodic table on the web |last = Winter |first = Mark |publisher = University of Sheffield |access-date = 2014-01-27 |language = en |archive-date = 4 janar 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140104110225/http://webelements.com/ |url-status = dead }}</ref> në vitet 1860 nga Dmitri Mendelejevi dhe në mënyrë të pavarur nga disa shkencëtarë të tjerë, përfshirë Julius Lothar Meyerin.<ref>{{cite web|url=https://www.sciencehistory.org/historical-profile/julius-lothar-meyer-and-dmitri-ivanovich-mendeleev|title=Julius Lothar Meyer and Dmitri Ivanovich Mendeleev|publisher=Science History Institute|access-date=2018-03-20|date=June 2016|language=en}}</ref><ref>"What makes these family likenesses among the elements? In the 1860s everyone was scratching their heads about that, and several scientists moved towards rather similar answers. The man who solved the problem most triumphantly was a young Russian called Dmitri Ivanovich Mendeleev, who visited the salt mine at Wieliczka in 1859." {{cite book|title=The Ascent of Man|author=Bronowski, Jacob|publisher=Little, Brown and Company|isbn=978-0-316-10930-7|year=1973|page=322|language=en}}</ref> [[Grupi i tetëmbëdhjetë i elementeve kimike|Gazrat inertë]], quajtur më vonë gazra fisnikë, u zbuluan nga William Ramsay në bashkëpunim me Lord Rejlin në fund të shekullit, duke plotësuar kështu strukturën bazë të tabelës. Kimia organike u zhvillua nga Justus fon Libigu dhe të tjerë, pas sintezës së ureas nga Friedrich Wöhleri.<ref>{{Cite book| title = The Development of Modern Chemistry | author = Ihde, Aaron John | publisher = Courier Dover Publications | year = 1984 | page = 164 | isbn = 978-0-486-64235-2 |language=en}}</ref> Përparime të tjera vendimtare të shekullit XIX ishin: kuptimi i lidhjes së valencës (Edward Frankland në vitin 1852) dhe zbatimi i termodinamikës në kimi (J. W. Gibbs dhe [[Svante Arrhenius|Svante Arreniusi]] në vitet 1870). [[File:Rutherford gold foil experiment results.svg|right|upright|thumb|''Sipër:'' Rezultatet e pritura: grimcat alfa duke kaluar pa u penguar përmes modelit të "pudingut me kumbulla" të atomit.<br> ''Poshtë:'' Rezultatet e vëzhguara: një pjesë e vogël e grimcave u devijua, duke treguar një ngarkesë të vogël dhe të përqendruar.]] Në kthesën e shekullit XX, themelet teorike të kimisë u kuptuan më në fund, falë një sërë zbulimesh të jashtëzakonshme që arritën të hulumtonin dhe zbulonin vetë natyrën e strukturës së brendshme të atomeve. Në vitin 1897, [[Joseph John Thomson|J.J. Thomson]] i [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Kembrixhit]] zbuloi [[Elektroni|elektron]]in, dhe menjëherë pas kësaj shkencëtari francez [[Bekuerel]] si dhe çifti Pierre dhe [[Marie Curie|Marie Kyri]] hulumtuan dukurinë e [[radioaktiviteti]]t. Në një seri eksperimentesh pioniere të shpërndarjes, [[Ernest Rutherford]] në Universitetin e Mançesterit zbuloi strukturën e brendshme të atomit dhe ekzistencën e protonit, klasifikoi dhe shpjegoi llojet e ndryshme të radioaktivitetit, dhe transmutoi me sukses elementin e parë duke bombarduar [[Azoti|azotin]] me grimca alfa. Punën e tij mbi strukturën atomike e përmirësuan nxënësit e tij, fizikanti danez [[Niels Bohr]], anglezi Henry Moseley, dhe gjermani [[Otto Hahn]], i cili u bë babai i kimisë bërthamore në zhvillim e sipër dhe zbuloi [[fisioni bërthamor|fisionin bërthamor]]. Teoria elektronike e lidhjeve kimike dhe orbitaleve molekulare u zhvillua nga shkencëtarët amerikanë [[Linus Pauling]] dhe [[Gilbert Newton Lewis|Gilbert Njuton Lewis]]. Viti 2011 u shpall nga Kombet e Bashkuara si Viti Ndërkombëtar i Kimisë.<ref>{{Cite web |last=Zielinski |first=Sarah |date=2010-12-30 |title=Looking Forward to the International Year of Chemistry |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/looking-forward-to-the-international-year-of-chemistry-41160497/ |access-date=2026-04-23 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Si një prej shumë emërtimeve të Viteve Ndërkombëtare të Kombeve të Bashkuara, ky ishte një nismë për të zgjeruar informimin dhe kuptimin publik të kimisë. Viti u zgjodh si përvjetori i 100-të i marrjes së [[Çmimi Nobel|Çmimit Nobel]] në Kimi nga Marie Kyri.<ref>{{Cite journal |date=2011 |title=Chemistry's year |url=https://www.nature.com/articles/nchem.933 |journal=Nature Chemistry |volume=3 |issue=1 |pages=1–1 |doi=10.1038/nchem.933 |issn=1755-4349 |language=en}}</ref> Disa vjet më vonë, në vitin 2019, OKB shpalli Vitin Ndërkombëtar të Tabelës Periodike.<ref>{{Cite web |last=Dumé |first=Isabelle |date=2019-02-01 |title=The International Year of the Periodic Table has begun |url=https://physicsworld.com/a/the-international-year-of-the-periodic-table-has-begun/ |access-date=2026-04-23 |website=Physics World |language=en}}</ref> == Praktika == Në praktikën e kimisë, '''kimia e pastër''' është studimi i parimeve themelore të kimisë, ndërsa '''kimia e aplikuar''' zbaton këto njohuri për të zhvilluar teknologji dhe për të zgjidhur probleme të botës reale. === Nëndisiplinat === Kimia zakonisht ndahet në disa nëndisiplina kryesore. Ekzistojnë gjithashtu disa fusha kryesore ndërdisiplinore dhe më të specializuara të kimisë.<ref>{{Cite web |title=Chemistry Subdisciplines |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/chemistry-subdisciplines |access-date=2024-04-01 |website=www.thecanadianencyclopedia.ca |language=en}}</ref> * [[Kimia analitike]] është analiza e mostrave materiale për të kuptuar përbërjen dhe strukturën e tyre kimike. Kimia analitike përfshin metoda eksperimentale të standardizuara në kimi. Këto metoda mund të përdoren në të gjitha nëndisiplinat e kimisë, përveç kimisë thjesht teorike.<ref>{{Cite web |title=Analytical Chemistry |url=https://www.acs.org/careers/chemical-sciences/areas/analytical-chemistry.html |access-date=2024-04-01 |website=American Chemical Society |language=en}}</ref> [[File:DU640_spectrophotometer.jpg|thumb|upright=1.4|Në kiminë analitike, [[spektroskopia]] studion ndërveprimet mes rrezatimit elektromagnetik (dritës) dhe materies.<ref>{{Cite book |last1=Skoog |first1=Douglas A. |title=Principles of instrumental analysis |last2=Holler |first2=F. James |last3=Crouch |first3=Stanley R. |date=2018 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1-305-57721-3 |edition=7th |location=Australia |pages=120 |language=en}}</ref> Një spektrofotometer është një makinë e përdorur për të matur efektin që drita ka mbi materien. Modeli i fotografuar është Beckman DU-640.]] * [[Biokimia]] është studimi i kimikateve, reaksioneve kimike dhe ndërveprimeve që ndodhin në organizmat e gjallë. Biokimia është shumë ndërdisiplinore, duke përfshirë kiminë mjekësore, neurokiminë, biologjinë molekulare, mjekësinë ligjore, shkencën e bimëve dhe gjenetikën.<ref>{{Cite web |title=Studying Biochemistry |url=https://www.biochemistry.org/careers-and-education/studying-biochemistry/ |access-date=2024-04-11 |website=www.biochemistry.org |language=en}}</ref> Neurokimia është studimi i neurokimikateve, përfshirë transmetuesit, peptidet, proteinat, lipidet, sheqernat dhe acidet nukleike; ndërveprimet e tyre, dhe rolet që luajnë në formimin, mirëmbajtjen dhe modifikimin e sistemit nervor. * [[Kimia inorganike]] tradicionalisht ishte studimi i metaleve dhe mineraleve,<ref>{{Cite web |title=Inorganic Chemistry |url=https://www.acs.org/careers/chemical-sciences/areas/inorganic-chemistry.html |access-date=2024-04-01 |website=American Chemical Society |language=en}}</ref> por sot merret kryesisht me strukturën dhe sjelljen e përbërjeve të prejardhura nga metalet dhe elementet kryegrupore. Dallimi mes disiplinave organike dhe inorganike nuk është absolut, dhe ka mbivendosje të konsiderueshme, më së shumti në nëndisiplinën e kimisë organometalike. * Kimia e materialeve është përgatitja, karakterizimi dhe kuptimi i përbërësve ose pajisjeve në gjendje të ngurtë me një funksion të dobishëm aktual ose të ardhshëm.<ref>{{Cite book |last=Fahlman |first=Bradley D. |title=Materials Chemistry |date=2011 |publisher=Springer Netherlands Springer e-books Imprint: Springer |isbn=978-94-007-0693-4 |edition=1st |location=Dordrecht |pages=1–4 |language=en}}</ref> Kjo fushë është një drejtim relativisht i ri studimi në programet pasuniversitare, dhe integron elemente nga të gjitha fushat klasike të kimisë, si [[kimia organike]], [[kimia inorganike]] dhe kristalografia, me fokus në çështje themelore unike për materialet. Sistemet kryesore të studimit përfshijnë kiminë e fazave të kondensuara (trupa të ngurtë, lëngje, polimere) dhe ndërfaqet mes fazave të ndryshme. * [[Kimia organike]] është studimi i strukturës, vetive, përbërjes, mekanizmave dhe reaksioneve të përbërjeve organike. Një përbërje organike përkufizohet si çdo përbërje e bazuar në një skelet karboni. Përbërjet organike mund të klasifikohen, organizohen dhe kuptohen në reaksione sipas grupeve të tyre funksionore, atomeve apo molekulave njësi që shfaqin veti kimike karakteristike në një përbërje.<ref>{{Cite book |last1=Brown |first1=William Henry |title=Organic chemistry |last2=Iverson |first2=Brent L. |last3=Anslyn |first3=Eric V. |last4=Foote |first4=Christopher S. |date=2018 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1-305-58035-0 |edition=8th |location=Boston, Massachusetts |pages=19 |language=en}}</ref> [[File:Uranium hexafluoride dimensions.svg|thumb|upright=0.7|Heksafluoruri i uraniumit është përbërja inorganike që lejon pastrimin e ²³⁵U-së.]] * [[Kimia fizike]] është studimi i bazës fizike dhe themelore të sistemeve dhe proceseve kimike. Në veçanti, energjetika dhe dinamika e sistemeve dhe proceseve të tilla janë me interes për kimistët fizikë. Fusha të rëndësishme studimi përfshijnë termodinamikën kimike, kinetikën kimike, [[elektrokimia|elektrokiminë]], [[Mekanika statistike|mekanikën statistike]], spektroskopinë, dhe, më së fundi, astrokiminë. Kimia fizike ka mbivendosje të madhe me fizikën molekulare. Kimia fizike përfshin përdorimin e kalkulusit infinitezimal në nxjerrjen e ekuacioneve. Zakonisht shoqërohet me kiminë kuantike dhe kiminë teorike. Kimia fizike është një disiplinë e dallueshme nga fizika kimike, por sërish ka mbivendosje shumë të fortë. * [[Kimia teorike]] është studimi i kimisë përmes arsyetimit themelor teorik (zakonisht brenda matematikës ose fizikës). Në veçanti, zbatimi i mekanikës kuantike në kimi quhet kimia kuantike. Që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore, zhvillimi i kompjuterëve ka lejuar një zhvillim sistematik të kimisë kompjuterike, që është arti i zhvillimit dhe zbatimit të programeve kompjuterike për zgjidhjen e problemeve kimike. Kimia teorike ka mbivendosje të madhe me [[Fizika e materies së kondensuar|fizikën e materies së kondensuar]] (teorike dhe eksperimentale) dhe fizikën molekulare. [[File:Solvay_conference_1927.jpg|thumb|upright=1.6|Konferencat e Solvejit i janë kushtuar zgjidhjes së problemeve të pazgjidhura në kimi dhe fizikë që nga themelimi i tyre në vitin 1911. Konferenca e vitit 1927 (pjesëmarrësit në foto) diskutoi elektronet dhe fotonet.]] Nëndarje të tjera përfshijnë [[elektrokimia|elektrokiminë]], femtokiminë, kiminë e aromave, kiminë e rrjedhës, imunohistokiminë, kiminë e hidrogjenizimit, kiminë matematike, mekanikën molekulare, kiminë e produkteve natyrore, kiminë organometalike, petrokiminë, fotokiminë, kiminë fiziko-organike, [[kimia makromolekulare|kiminë e polimereve]], radiokiminë, sonokiminë, kiminë supramolekulare, kiminë sintetike, dhe shumë të tjera. === Ndërdisiplinore === Fushat ndërdisiplinore përfshijnë agrokiminë, astrokiminë (dhe kozmokiminë), kiminë atmosferike, [[inxhinieria kimike|inxhinierinë kimike]], biologjinë kimike, kimoinformatikën, kiminë e mjedisit, [[gjeokimia|gjeokiminë]], kiminë e gjelbër, imunokiminë, [[kimia detare|kiminë e detit]], [[shkenca e materialeve|shkencën e materialeve]], mekanokiminë, kiminë mjekësore, biologjinë molekulare, [[nanoteknologjia|nanoteknologjinë]], enologjinë, [[farmakologjia|farmakologjinë]], fitokiminë, kiminë e trupit të ngurtë, shkencën e sipërfaqes, [[termokimia|termokiminë]], dhe shumë të tjera. === Industria === {{Main|Industria kimike}} [[Industria kimike|Industria kimike]] përfaqëson një aktivitet të rëndësishëm ekonomik në mbarë botën. 50 prodhuesit më të mëdhenj botërorë të kimikateve në vitin 2013 patën shitje prej 980,5 miliardë [[Dollari i Shteteve të Bashkuara|dollarësh amerikanë]] (US$), me një marzh fitimi prej 10,3%.<ref name="c&en2013">{{cite news |last=Tullo |first=Alexander H. |date=2014-07-28 |title=C&EN's Global Top 50 Chemical Firms For 2014 |url=https://cen.acs.org/articles/92/i30/CENs-Global-Top-50-Chemical.html |newspaper=Chemical & Engineering News |publisher=American Chemical Society |access-date=2014-08-22 |language=en}}</ref> === Shoqatat profesionale === {{div col|colwidth=25em}} * American Chemical Society (Shoqata Amerikane e Kimisë) * American Society for Neurochemistry * Chemical Institute of Canada * Chemical Society of Peru * [[Bashkimi Ndërkombëtar i Kimisë së Pastër dhe të Aplikuar]] * Royal Australian Chemical Institute * Royal Netherlands Chemical Society * Royal Society of Chemistry * Society of Chemical Industry * World Association of Theoretical and Computational Chemists {{div col end}} == Shiko edhe == {{div col|colwidth=30em}} * [[Lista e kimistëve]] * [[Lista e përbërjeve kimike]] {{div col end}} == Shënime == {{Reflist|group="shën"}} == Referime == {{Reflist}} == Bibliografia == {{Refbegin}} * {{cite book |last1=Atkins |first1=Peter |last2=de Paula |first2=Julio |title=Elements of Physical Chemistry |edition=5th |year=2009 |orig-year=1992 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=978-0-19-922672-6 |language=en}} * {{cite book |last1=Burrows |first1=Andrew |last2=Holman |first2=John |last3=Parsons |first3=Andrew |last4=Pilling |first4=Gwen |last5=Price |first5=Gareth |title=Chemistry³ |year=2009 |publisher=Oxford University Press |location=Italy |isbn=978-0-19-927789-6 |language=en}} * {{cite book |last1=Housecroft |first1=Catherine E. |last2=Sharpe |first2=Alan G. |title=Inorganic Chemistry |edition=3rd |year=2008 |orig-year=2001 |publisher=Pearson Education |location=Harlow, Essex |isbn=978-0-13-175553-6 |language=en}} {{Refend}} == Lexime shtesë == '''Literaturë popullore''' * Atkins, P. W. ''Galileo's Finger'' (Oxford University Press) {{ISBN|0-19-860941-8}} * Atkins, P. W. ''Atkins' Molecules'' (Cambridge University Press) {{ISBN|0-521-82397-8}} * Kean, Sam. ''The Disappearing Spoon – and Other True Tales from the Periodic Table'' (Black Swan) Londër, Angli, 2010 {{ISBN|978-0-552-77750-6}} * Levi, Primo. ''Tabela periodike'' (''The Periodic Table'', Penguin Books) [1975] përkthyer nga italishtja nga Raymond Rosenthal (1984) {{ISBN|978-0-14-139944-7}} * Stwertka, A. ''A Guide to the Elements'' (Oxford University Press) {{ISBN|0-19-515027-9}} * {{cite web |title=Dictionary of the History of Ideas |url=http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-04 |language=en |access-date=15 gusht 2026 |archive-date=10 mars 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080310214753/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-04 |url-status=dead }} * {{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=11th |title=Chemistry |volume=6 |pages=33–76 |year=1911 |language=en}} '''Tekste universitare hyrëse''' * Atkins, P.W., Overton, T., Rourke, J., Weller, M. dhe Armstrong, F. ''Shriver and Atkins Inorganic Chemistry'' (bot. 4) 2006 (Oxford University Press) {{ISBN|0-19-926463-5}} * Chang, Raymond. ''Chemistry'' bot. 6. Boston, Massachusetts: James M. Smith, 1998. {{ISBN|0-07-115221-0}} * Clayden, J., Greeves, N., Warren, S. ''Organic Chemistry'' (Oxford University Press) * {{cite book |last=Tucker |first=William |title=Chemistry: Energy, Matter, and Change |year=2024 |isbn=9781003479338 |publisher=CRC Press |url=https://doi.org/10.1201/9781003479338 |language=en}} '''Tekste të nivelit të lartë universitar ose pasuniversitar''' * Atkins, P. W. ''Physical Chemistry'' (Oxford University Press) {{ISBN|0-19-879285-9}} * Atkins, P. W. et al. ''Molecular Quantum Mechanics'' (Oxford University Press) * McWeeny, R. ''Coulson's Valence'' (Oxford Science Publications) {{ISBN|0-19-855144-4}} * Pauling, L. ''The Nature of the chemical bond'' (Cornell University Press) {{ISBN|0-8014-0333-2}} * Pauling, L., dhe Wilson, E. B. ''Introduction to Quantum Mechanics with Applications to Chemistry'' (Dover Publications) {{ISBN|0-486-64871-0}} * Smart dhe Moore. ''Solid State Chemistry: An Introduction'' (Chapman and Hall) {{ISBN|0-412-40040-5}} * Stephenson, G. ''Mathematical Methods for Science Students'' (Longman) {{ISBN|0-582-44416-0}} == Lidhje të jashtme == {{Commonscat|Chemistry|Kiminë}} * [http://www.saylor.org/site/textbooks/General%20Chemistry%20Principles,%20Patterns,%20and%20Applications.pdf Parimet, modelet dhe zbatimet e kimisë së përgjithshme] (anglisht). [[Kategoria:Kimi| ]] [[Kategoria:Shkencë]] tg1lk6jthu9b3hy79lbezdw8xqy9n4a 3 3117 3029080 3028885 2026-09-01T16:41:15Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Ernest Rutherford */ 3029080 wikitext text/x-wiki Mire se erdhe tek Wikipedia (zyrtarisht :) [[Përdoruesi:Dori|Dori]] | [[Përdoruesi diskutim:Dori|Diskutim]] 2005 Mars 21 05:50 (UTC) :Kam kenaqesine. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2005 Mars 21 05:59 (UTC) --- Me pelqen shume ideja e "Highlanders" :)! [[Përdoruesi:Joni|Joni]] == Tung == perdoruesi Hipi Zhdripi C´fare shfetuesi ki. ::Jaran, dy kerkesa pi teje,1) kyçu kur t'shkrune se qysh e di une a je ti apo dikush tjeter tu e perdorë emnin ton. masnej veq i nenshkrune tekstet tuja "<nowiki>~~~~</nowiki>" 2) e bone mehallen e geces ma trimen n'gjakove e edoni pi mullajusufit ka mu rroke keqas me ty. ::u shishe pi aeroplanit qe je gjakovar papapa :). une perdori firefox, munesh mi gjete edhe n'ship nqs sje mire me anglisht e je kone najhere n'pushime n'durres. ::O rrush, e paske pa prej aeroplanit se jam Gjakovar, a? Atehere mos u brengose se nese e perdore emrin Hipi Zhdripi ndokush tjeter. Me teknik sotit gjithcka falsfikohet po shqpirti i fjales se shqiptarit nuk falsifikohet, JO!. Per kete po theme per femijet ne perendim nuk ashte interesant se ne cilen gjuhe shpehen por ne cilen fryme. Teknika me e persosure eshte natyra e vete njeriut. ::E kam harrua si te kyqem ne #sq.Wikipedia. Po provoje te kyqem ne ate dhome. '''perdoruesi Hipi Zhdripi mendone se:''' :''Amerika dje indian, kauboje, sot teknologji, neser? (si Turqia e Italia). Shipnija dje Shipni, sot Shipni, neser Shipni me te njajten teknologji (Sa uji kalone nere ure, me nise e me notu mas tine?).'' == Familja moderne == Ne mujshim mi ppullarizu e mi qite ne familjen moderne ateher kom me te propuzu per administratore --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Mars 29 00:31 (UTC) :hihihihi. kqyre qfare ideje, k'sej i thojin brain storming n'amerike. ti koke mjeshter per product placement :). qysh e kishe realizu ti kete ide, nimom pak. psh, a kish bo pune ni kuti e qumshtit (meno vita vita) me mbishkrimin wiki wiki? :dan eshte hipi zhdripi a? hajde befasi hajde. duna mi menu edhe une ni alter ego zajabant :). :seriozisht tash: veshtire pak mu realizu kjo se ata nuk jan fort pergjegjes ndaj qytetareve t'kosoves. psh: ju pata terheke verejtjen per pirjen e duhanit prej yllkes, personi ma kulle n'shpi, e ke perserite mas nje kohe prap. sinqerisht, nese ki ide t'ngjajshme propozoj te faqja promovimi pa marre parasysh se t'quditshme jane. nisja me qysh e kishe bo keta ma nelt.rrespekt [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ::Shka thu ti mi nxerre ata naj shtose per ne. Ha, fole. ::Ju en Amerike en Evrope (per cigare) shka po menone a po done ti mi bo krejt Amerikan e Evropian a? Lej se ata nuk jone budalle ata kane pa shume Amerika. A din c´ka menojin ata per neve qe jena jashte "Robota" (Teneçe insón). Kush jane Amerikant Xhoni i Bellusheve ju ka kallxu kush áshte mjeshter per '''product placement''' lexo librin per t´a. Mes e harro "Bluse Brothers".-Hipi se nuk kom kohe me duhet me shku ne pune. == Tifozat Kuq e zi == I kam lajmruar tifozat kuq e zi per foton ne commons dhe i kam thirre ne ndihme. Disa nuk po e kuptojin se si duhet vepruar (i kane informatat siperfaqesore). Tekste qe i kam shkru jane te kesaj forme: ''Shikoni dhe ndihmoni Arianitin : (nyja per foto)'' ''Shkruani per futbollin shqiptare ne gjuhen angleze (varsist prej vendit ku jetojne ata), p.sh greke, gjermane etj. dhe ne gjuhen shqipe shkruani per futbollin ne pergjithesi.'' ''(nyja per wiki shqip)'' ''Me nderime Dani.'' Kishte per te qene mire nese ti ju dergone nje E-mail me shqarime se si te regjistrohen, dhe te votoin per foto dhe ne nje kryeradhe e shkruan adresen e sq.wikipedia ==Shqiponja.net== Tifozet e basketbollit jane pergjegjur ne leteren e me poshteme: E nderuara redaksi, http://sq.wikipedia.org eshte pjese e projektit nderkombetar Wikipedia, \"e cila ka per qellim krijimin e një enciklopedie të plotë, pa gabime, në të gjitha gjuhët, e korigjueshme nga të gjithë dhe e lirë për përdorim.\" Ju lutemi vizitojeni adresen, dhe mundesisht, ndani deshiren tone te zjarrte per nje enciklopedi gjitheshqitpare me percjellesit e medias suaj. Kishit bo mire me shkru per basketbollin shqitare ne guhet tjera dhe per basketbollin ne pergjithsi ne gjuhen shqipe. Ju lutem informoni tifozet e juaj Ju falemnderit, Dan - wikipedian shqiptarë pergjegje: ''Dani, do te perpiqem qe per kete inciative ti njoftoj anaret e shqiponjat.net permes forumit.'' ''Mire kishte me qen sikurse Ju ta pergaditni nje shkrim, dhe une pastaj permes Newsletter t'ia u dergoj pothuajse 1500 anetareve tone.'' ''Pergadite ate dhe une me knaqesi do t'iu dergoj te gjitheve qe jan te anetaresuar tek shqiponjat.net'' ''Te pershendes.'' ''ARIANi'' Bone zemren guri e ftyren nuri e pregatite nje tekste po pak ma te nxehte ne kryerreshtin e pare te dytin shkruje si te regjistrohen (qe ata te mos humbin kohe per ta gjete deren) te tretin per ata qe dine gjuhe te huaja dhe te katertin ju ofrone bajraktarin(banner a qysh po i thojin). Ta provojim nashta bone boom. Mbasi te ju kesh shkruar letrat te lute me lajmro. TUNG --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Prill 14 22:35 (UTC) :Letra është gati. A ke farë emaili apo ta postoj te ''Promovime''? ::co_uk@hotmail.com == Posta == Kujdes me variablen sepse ne te gjitha fletat eshte e shkruare variabla numriipostes--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) ==Qyetet== Qytete e kosoves per ndryshim nga ato te Shqiperise (nuk behet dallimi ne mes Qytetit dhe Qytezes), jane me te njohura se bashku me rrethinen (po thuaj se ne te gjitha gjuhet e edhe ne gjuhen shqipe). Edhe pasi qe qendrat e qyteteve te Kosoves kane nderruar vendin brenda ketyre shtate rretheve, me eshte dukur me mire nje prezentim i tille. P.sh: Ulpiana, Novoberda, etj. Nese ke ndonje ide tjeter me trego.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) == A je gjallë a? == Mirëse u ktheve. Ku je mër, je hup si Faksi tyneher.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Janar 15 07:27 (UTC) : Gezohem qe t'paskna mungu :). Gjate luftes TV Kukesi n'shirit thojke Filon Fystyki "gjendet shendosh e mire n'spital t'Kukesit". Paj, e kom percell aktivitetin ketu kohe mas kohe edhe pse skome pase kohe me ndihmu. M'vjen mire qe ti i ki qendru besnik ketij ideali -- krejt ndryshe prej gjakovareve tjere a!!!. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Janar 15 19:13 (UTC) == Personat me biografi të gjata == Po mendojë se për personat me të cilët kanë të bëjnë shumë gjëra d.m.th me interes më të gjërë për shoqërin duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Është e pamundur të përmbledhet p.sh i gjithë materiali që gjendet në sq.Wikipedia që ka të bëjë me Skenderbeun, në jë fletë. Në këto raste duhet të krijohen nën-artikuj mendoj se edhe ti e di këtë. Sa i përket artikullit Enver Hoxha unë mendojë se aty duhet paraqitur kryetarin e Shqipërisë ndërsa për metodat e gjërat e tilla duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Të kisha propozuar që ta pregatitësh një seksion ku e prekë në pika të shkurta karieren e tij ndërsa për më thellësish shkruan (nëse ke material) në artiullin p.sh. <nowiki>[[Kariera e Fillon Fistikit]]</nowiki>. Edhe nëse e ki njetë me u shprazë është ma mirë mu shprazë në nëmartikull 1. Kur ka shumë tekst nuk bjenë në sy (pritojin njerzit me lexu) 2. Teknikisht për lexuesi e kyqur në internet në Kosovë e Shqipëri është ma mirë mir qenë artikujt e shkurt.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Mars 3 21:44 (UTC) :Dan, te kuptoj. Ama veprimet e tij gjate 40 vjeteshit te fundit nuk jane per artikull dytesor. Nuk kam asgje personale ndaj Enverit por nuk besoj qe dikush me logjike te shendosh mund te argumentoj qe Enveri nuk ka qene diktator (ata persona do ta quanin Enverin diktator dashamires (benevolent dictator) - diktatura eshte thjeshte nje sistem politik ku e drejta e zgjedhjes i mirret qytetarit nga nje person apo klike e vogel. Bile une kisha thone qe fjala komunist (qe ai e ka konsideru veten) eshte me e pasakte per Enverin se termi diktator. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Mars 3 21:57 (UTC) == Per faqen e redaktimit te artikujve. == Aranit, do me pelqente qe te krijonim nje faqe ku mund te beja komentet e mia per ndryshim dhe redaktimin e sakte te artikujve. Ke mundesi te me krijosh nje faqe? Me respekt —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 4 21:48 (UTC) :Aranit, falemindrit per shembullin qe me dhe por prap nuk e mora vesh. Mund te besh nje shembull konkret sesi te perdor Wikipedia:Drejtshkrim?! —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 6 09:37 (UTC) == figura perlati == nëse ke mundësi ngarkoe edhe njëherë figurën e Perlat Sula se e grisa gabim. Provova ta restauroj, por nuk po funksionon. tung —[[Përdoruesi:Bet 0|bet_0]] 2006 Mars 11 09:19 (UTC) == Ftese == Pershendetje djema e vajza. Me sa shoh shumica prej jush din anglisht. Edhe me sa verej jeni shqiptare qofte nga Kosova a vende tjera. Ju mirepres ne faqen [http://en.wikipedia.org/wiki/Kosovo] ku po kemi problem me disa qe po e vandalizojne faqen e Kosoves. Ndihma e juaj eshte e mireseardhur. Me sa duket me kete adrese qe keni nuk mundeni me editu aty, po me hape adrese tjeter ju duhen vetem 2 min, pra mos pritoni. Shpresoj te shihemi atje se shpejti. Me respekt, [[Përdoruesi:Ilir pz|Ilir pz]] 2006 Prill 8 23:46 (UTC) == Përvojat dhe sugjerimet == Shkruj dishka qitu [[Wikipedia:Për Anëtarë]]. Normal qe ki qefë, osht mirë për të tjerët qe bea edhe për ne se qashtu e dimë shka po ju bjenë njerzve në sy ma tepër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 5 Shtator 2006 03:03 (UTC) == Foto pa lisence == Figures Perlati2.jpg i mungonte licensa per ate dhe u gris. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 3 Dhjetor 2007 21:22 (UTC)) == ayhi == A ki kohë me kontrollu gramatiken edhe drejtshkrimin për copat e paraqitura në [[:B:HTML|këtë fletë]]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 31 Mars 2009 23:29 (CEST) == HI == Hey, whats happening. —[[Përdoruesi:Mdupont|Mdupont]] 29 Qershor 2009 14:24 (CEST) == Kosovoguide == A mund të kontaktoni administratorin ne Kosovoguide per perdorimin e përmbajteve te faqes - http://www.kosovoguide.com/?cid=1,218,1018&view=all? --[[Përdoruesi:Mikullovci11|Mikullovci]] 20 Janar 2011 14:29 (CET) == Kontrolla e cilësisë == [[Skeda:Besicles 180508.jpg|80px|majtas|]] Pershendetje Arianit, Tashmë ti je [[Wikipedia:Kontrolluesit|Kontrollues]]. Për më shumë informacion shiko tek [[Wikipedia:Kuvendi]] (seksionin ''Vandalism on sq.wikipedia'' ose ''[[Ndihmë:Kontrolli i faqes|Flagged Revisions]]''). Për pyetje rreth privilegjeve të reja më pyet edhe ma. Përdori me përgjegjshmëri këto privilegje. Një punë të mbarë.--'''[[Përdoruesi:Euriditi|<span style="text-shadow:#000 0.1em 0.1em 0.1em; background: #C44747; color:white;">&nbsp;Euriditi&nbsp;</span>]]''' 29 nëntor 2012 13:33 (CET) == Kategorite == Dy here ([http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237467] dhe [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237474]) i hoqe, te [[Mehmet Konica]] dhe te "zhbera" (pjeserisht) te dyja heret. Sapo t'u dha statusi i kontrolluesit dhe ke 7 vjet eksperience ne wiki, nuk mund te besh editime te tilla pa i shpjeguar fare. Ke ndonje aresye qe e ben kete? [[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 15:37 (CET) : E verejta edhe une qe e kisha kategorizuar gabimisht. Derisa po e permirsoja ti po e beje te njejten gje dhe me shkaktoi huti me disa faqe te tjera qe po redaktojsha ne te njejten kohe. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:30 (CET) ::Ah, ok, faleminderit, dhe me fal per tonin: kujtova se po ma beje per inat, :-).[[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:41 (CET) :::Pa problem. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 19:13 (CET) == Ftesë për pjesëmarrje në diskutimin mbi heqjen arbitrare të referencave mbi dënimet me vdekje të [[Kristaq Rama]] == Të lutem, ndiqeni debatin tek Kuvendi (http://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Diskutim_mbi_referencat_e_d.C3.ABnimeve_me_vdekje_nga_Kristaq_Rama). Po bëhen disa veprime absurde e arbitrare. Me respekt!--[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|<span style="background-color:olive; color:#fff;"> '''Mr. Pseudo''' </span>]] [[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo |'''diskuto''']] 25 shkurt 2013 23:58 (CET) ==Pershendetje Maratones..== Përshëndetje, nëaw ne Kukës do të mbahet një maratonë e e tille e Wikipedias në gjuhën shqipe me pjesëmarrës. ka vullnetar që dëshirojnë të ndihmojnë me pranim dhe ligjërim në tema të ndryshme të Wikipedia-s, nese na mundesohet nen kushtet e tilla do te jemi edhe ne... pune te mbare --Koka11 21 Dhjetor 2014 00:03 (CET) :Pershendetje, faleminderit. A ma dergon te lutem ne privat nje adrese emaili dhe numer telefoni dhe me tregon per cfare tema do t'mund te ligjerosh. Te lajmeroj prej fundit te janarit kur t'kemi me shume informata konkrete. Faleminderit! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 21 Dhjetor 2014 08:14 (CET) ==Pershendetje mik i nderuar une kam kandiduar[[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për admin...== --Rrjedha 23 Shkurt 2015 10:52 (CET)[[Përdoruesi:Rrjedha|Rrjedha]], po kandidoj [[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për administrues edhe unë kërkoi një votë për kandidatin tim dhe po kërkoj mështetjen tënde. Faliminderit . me nderime PS: Votimi bëhet këtu: [[Wikipedia:Administruesit#Kandidatura_p.C3.ABr_administrues|WP:Kandidatura për administrues]] --[[User:Rrjedha]] == Fakte jo llafe == # Leeturtle është bllokuar në bazë të normave të wikipedias. Këto janë akuzat, fyerjet, përçmimet dhe nënkuptimet drejtë përsronit tim. Unë në fakt kisha përmendur një fakt. Që ai person, që është edhe një ndër organizatorët është i përfshirë në politikë aktivisht si këshilltar i ministrisë së kulturës. Ky është fakt jo akuzë personale dhe nuk kishte të bënte me ndonjë ndërhyrje të tijën. Më poshtë janë fjalë që janë nxjerrë nga postimi i tij i gjatë që nuk kishte ndonjë argument apo fakt brenda por vetëm karikaturizimie rreth karakterit tim. Mendoj se kjo qasje është e patolerueshme. {{collapse top|title=Sulmet personale të lëshuara nga Redon Skikuli (Leeturtle)}} *... mësimet për militantizëm politik '''jo me mua të lutem''' *... nga ana tjetër me këtë sjellje që ke '''është më mirë që nuk njihemi''' *Duke parë '''arrogancën që ke''' në mënyrën si shprehesh drejt kontribuesve *...më kujton Eric Cartman nga Southpark kur fitoi pak pushtet si përgjegjës për të mbajtur rregull gjatë pushimit të gjatë dhe terrorizonte të gjithë në shkollën e tij provinciale * ...'''je i pasjellshëm me njerëz që kontribojnë''' *...po hyj direkt në temë '''pa humbur kohë me karakterin tënd'''. *...ngaqë '''asnjë nga të gjithë 'ekspertët' e Wikipedias shqiptare''' nuk ka marrë mundin të bëjë asgjë tjetër '''përveç se të 'bërtasë': respekto autoritetin tim!''' * Ti mund të mendosh që nuk ka pasur impakt asnjë nga aktivitetet, megjithëse mendoj të kundërtën, por nuk mund '''të hakmerresh në këtë mënyrë''' ndaj njerëzve që janë të apasionuar ndaj projektit. * Mund të jesh i kënaqur '''duke sulmuar kontribues të tjerë''' dhe '''duke shfrytëzuar pozicionin që ke''', por e vërteta është që kanë kaluar kaq vite dhe cilësia e Wikipedia-s në shqip lë për të dëshiruar. Ndoshta bën diçka gabim që kemi ngelur në këtë pikë. * Me keqardhje për agresivitetin dhe '''mosdëshirën tënde për bashkëpunim''', * '''të uroj krijimin e teorive sa më kreative konspirative''', {{collapse bottom}} # Çështja mbi artikullin e Miilena Haritos u mbyll me ndërhyrjen e burokratit Punëtori. Të lutem mos e rihap më përndryshe kësaj radhe do të shkoj ta raportoj vërtet çështjen tek meta.wikimedia dhe do të vë në dukje qasjen tuaj, që është tejet klanore meqë po bëheni grup kundër meje, pa paraqitur fakte dhe argumente por vetëm duke bërë propagandë... Edhe unë punoj vullnetarisht këtu, por ndrysh enga ju nuk shkoj të redaktoj artiikujt e ministrave me të cilët jam takuar dhe kam marrëdhënie politike për më tepër duke postuar materiale të kopjuara dhe promovuese politike. Nëse nuk i kupton normat e wikipedias të këshillojë ti lexosh sërisht. # Si pasojë, të lutem që herë tjetër nëse më drejtohesh mua të paraqesësh fakte dhe jo llafe në ajër. Gjithë të mirat! -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:1px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 27 Maj 2015 21:13 (CEST) == Pjesmmarrje në votim dhe diskutim == Përshëndetje [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], Për shkak se shpesh hapen votime, diskutime, ide, dhe nuk përmbyllen, unë ju ftoj që të merrni pjesë nëse dëshironi të thoni mendimin dhe të jepni votën tuaj. Ju lutem shprehni lirshëm mendimin tuaj '''PRO''', '''KUNDËR''' apo '''NEUTRAL''', un nuk jam SPONZOR, thjesht dua që këto procese të mbarojnë, për të lënë hapësirë për artikuj të tjerë të votohen dhe diskutohen. [[Përdoruesi:Liridon/TO DO/am|Në këtë listë]] janë disa artikuj të propozua për artikull të Mirë dhe të Përkryer. Ndërsa aktualisht është i hapur një diskutim në [[Wikipedia:Kuvendi#Faqe për Wikipedian në Facebook|Kuvend për një Wikiprojekt]], Faqe për Wikipedian në Facebook. Aktualisht akoma është i hapur votimi për krijimin e projektit, ndërsa mund të jepni ide të reja, të kundërshtoni ato aktuale dhe të votoni ashtu si mendoni se është më mirë. --[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 8 shtator 2015 20:44 (CEST) == Wishlist == List of articles in German WP missing (good) images: [[:de:Portal:Albanien/Bilderwünsche]] --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 5 dhjetor 2015 14:34 (CET) :: Moved it to :sq :: → [[Përdoruesi:Albinfo/Livadhi]] :: Translation needs to be completed and checked. I would move it to [[Wikipedia:Requested pictures]] or so. :: Best regards, --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:04 (CEST) :::Duly noted. I'll complete, post it and let you know when it's up. Many thanks! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:10 (CEST) == News from international CEE Spring 2016 == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear local organizer of [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016|CEE Spring 2016]]! We have some news and updates. * There are '''new countries and projects''' that joined the contest after it started, these are Belarusian classic Wikipedia, [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Croatia|Croatia]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kazakhstan|Kazakhstan]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kosovo|Kosovo]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Sakha|Sakha]] and [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Turkey|Turkey]]. Our [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Timeline|Timeline]] is updated, so please update your plans as well. If some other countries join the contest on the go, we will inform you! * There are two types of '''statistics''' gathered: ** Using the proposed lists of articles. See [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Statistics]] (it counts only articles in the [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure|lists]]). ** Using the template <nowiki>{{CEE Spring 2016}}</nowiki> on the articles talk pages. See [[:m:User:BaseBot/CEES/MMXVI]] and subpages. *: If you don't use the template yet, here is an example: [[:m:w:uk:Special:Permalink/17787507|uk:Template:CEE Spring 2016]]. Its usage looks like: <code><nowiki>{{CEE Spring 2016 |user= |topic= |topic2= |topic3= |country= |country2= |country3= }}</nowiki></code> *: If you are using it but don't see your project in the stats then, perhaps, you are not using it properly. Only articles created (or improved if the rules allow this) for the contest during its period should have the template on respective talk pages. * Let us remind you, that as the contest is held simultaneously in many Wikipedias, it is vital that all articles, contest templates and categories are linked with '''Wikidata'''. Don't forget about this :) * If your local contest has some special needs (e.g. stats by weeks), let us know. Having local '''rules''' [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Local rules|briefly described on Meta page]] is compulsory for well-mannered organisers :) Please '''let us know if you need help''' with anything! [[:m:Talk:Wikimedia CEE Spring 2016|Any questions leave here]]. If someone wants to receive such updates from CEE Spring on their talk page, they may add their username on [[:m:User:Base/MassMessage/CEE Spring-2016-locals|this page]]. It might also be useful to join WMCEE-l mailing list (wmcee-l[[File:At_sign.svg|17px|@|link=]]tools.wikimedia.pl, [http://tools.wikimedia.pl/mailman/listinfo/wmcee-l registration]). Best regards from international organizers, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 3 prill 2016 03:32 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15493994 --> == WALUG (votimi për rregulloren) == Përshëndetje Arianit, [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedians of Albanian Language User Group]] është një grup i wikimedianëve shqiptarë tashmë i njohur nga Fondacioni i Wikimedias, që aktualisht po përpilon rregulloren/strategjinë e funksionimit. Propozimet, votimi dhe diskutimi për [[Wikipedia_diskutim:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group#Vizioni_2|Vizionin e User Grupit]] është deri më 23:59 CEST 3 korrik 2016. Jeni i ftuar të jepni propozime/ide ose të votoni për propozimet e dhëna.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 29 qershor 2016 00:00 (CEST) == Picture from Wikimania == Have you seen this? --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 10 korrik 2016 19:59 (CEST) [[Skeda:Cerimonia di chiusura - Wikimania 2016 12.jpg|thumb|Albanian Wikipedians with Jimmy Wales]] == CEE Spring 2016 Survey == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear CEE Spring 2016 organisers! I am sorry for writing in English again. The international organisers of the contest ask all the participants to complete the survey about the contest. It is very short. It gives us a bit of statistics and helps make the next contest better. We will use MassMessage to give [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 the survey link] to all the participants. Obviously, not all of them speak English, so please, [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ABase%2FMassMessage%2FCEE+Spring-2016-participants%2FSurvey help us with translating this request] and encourage them to complete the survey. Best regards, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 26 gusht 2016 20:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15863493 --> == Feedback request == Greetings, The team that made [[mw:ORES|ORES]] is working on a new tool called [[mw:JADE|JADE]]. The new tool is for humans to review the work of ORES, to provide human feedback and oversight. The team would like to hear about how your experience using ORES has been on your wiki, and what you might expect from a tool like the one proposed. If you are interested, you can comment on [[mw:Talk:JADE|this page on mediawiki.org]]. The team is also interested in sharing updates with you as JADE is developed. Short messages will be sent to this talk page every month or two, linking to a page with further information. Is this something you would like to sign up for? Simply reply to me here if so and I will put your name on the list. Happy editing to you. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 4 tetor 2017 21:17 (CEST) :You can also [[m:Global_message_delivery/Targets/JADE|sign yourself up]] for updates anytime. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 6 tetor 2017 18:46 (CEST) == JADE: topics to discuss == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello, Here are some topics the [[mw:JADE|JADE]] team would like to discuss. If you are interested, follow the link to join the conversation: *[[mw:Topic:Tzw0uv2bucrdprm4| Judgments, Endorsements, and Preference]] *[[mw:Topic:Tzw4ebq17wbdog74|Free text comments and suppression]] *[[mw:Topic:Tzw3qg8qiqow10d8|Should we integrate JADE with Flow?]] *[[mw:Topic:Tzw5fix7hbs4ui8j|Thematic and quant analysis of judgements]] Thank you. On behalf of the Scoring Platform Team, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]]([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 13 tetor 2017 23:09 (CEST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/JADE&oldid=17319199 --> == Ftese për Wiki Weekend Tirana 2017== Komuniteti i Open Labs zhvillojnë për të katërtin vit rradhazi [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wiki_Weekend_Tirana_2017 Wiki Wekeend Tirana 2017] me qëllimin për të pasuruar artikujt në gjuhën shqipe në Wikipedia. Ky aktivitet do të zhvillohet gjatë fundjavës së dytë të dhjetorit, përkatësisht në datat 9 dhe 10 dhjetor, ku pjesëmarrësit do të mblidhen në ambientet e Open Labs Hackerspace (Tiranë) në një program që kombinon puntoritë (workshops) me prezantimet nga wikipedianët nga Tirana, Elbasani, Durrësi, Prishtina, Gjilani, Zyrihu etj. Do të ketë gjithashtu workshope/editathons të ndryshme rreth Wikidata, Wiki Loves Maps, Wikiprojekti LGBT dhe Wikimedia Commons. Wiki Weekend synon që të ndërtohen ura bashkëpunimi me wikimedianë të tjerë nga vendi dhe rajoni, të inspirohen wikimedianë të rinj që të bashkohen me komunitetin, të njihet publiku me projektet e Wikimedias, të organizohen editathone dhe të rritet ndërgjegjësimi i mediave lokale dhe institucioneve rreth rëndësisë së ndarjes së dijes përmes projekteve të lidhura me platformat dhe kulturën bashkëpunuese wiki. Aktiviteti fillon në 9:30 dhe mbaron në 16:00 (të shtunën dhe të dielën). Ju ftojme të bashkoheni në abientet e [https://openlabs.cc/ Open Labs]. --[[Përdoruesi:Nafie shehu|Nafie shehu]] ([[Përdoruesi diskutim:Nafie shehu|diskutimet]]) 7 dhjetor 2017 22:14 (CET) :{{ping|Arianit}} Edhe [[Teqeja e Turballi Sulltanit]] (afer [[Teqeja e Frashërit]])?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 22 shkurt 2019 23:37 (CET) ::Pa pergjigje?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 21:33 (CET) Nuk e kuptoj mesazhin. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 22:11 (CET) :{{ping|Arianit}} Dëshironi ta plotësoni artikullin në [[Teqeja e Turballi Sulltanit|këtë]] Tekke si artikull [[Teqeja e Frasherit|Tekke në Frasher]]?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 1 mars 2019 20:20 (CET) ::Jo :) tjetren e bera per shkak te rolit patriotik. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 mars 2019 21:34 (CET) == Pyetje == Pershendetje ju lutem shumë a mund t'më n'dimoni ose ma sakt a mundë t'më tregoni se si mundë të postoj biografi per persona të "famshem" ne Wikipedia ? :Tung, a e ke pa ndihmen [[Ndihm%C3%AB:P%C3%ABrmbajtja|këtu]]? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 28 mars 2019 21:42 (CET) == Faqet me ndryshime në pritje == Përshëndetje! Ky është një mesazh gjysmë i automatizuar i dërguar te të gjithë personat që kanë veglat e kontrolluesit (duke përjashtuar administratorët). Kontrollimi është një privilegj i cili u jepet vullnetarëve, redaktimet e të cilëve kanë qenë të sakta dhe i kanë shërbyer komunitetit. Përveç privilegjit që t'u pranohen menjëherë redaktimet që bëjnë, kushdo që ka veglat e kontrolluesit ka gjithashtu përgjegjësinë për të kontrolluar redaktimet e të tjerëve. Kjo gjë mund të realizohet lehtësisht duke parë ndryshimet më të fundit me anë të një shtypjeje te butoni majtas që lexon ''Ndryshimet më të fundit''. Një mënyrë tjetër për ta realizuar këtë gjë, është me anë të faqes [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges këtu] e cila gjendet te ''Faqet speciale''. Faqja e mësipërme liston të gjitha faqet me ndryshime në pritje sipas kohës që ato janë kryer. Aktualisht, ''Wikipedia'' ka 148 kontrollues e megjithatë së shpejti do të kapim numrin e 500 faqeve me ndryshime në pritje nëse nuk fillohet kontrollimi masiv i tyre. Faqet me më shumë kohë në pritje kanë rreth 1 muaj aty. Nëse për 1 muaj bëhen rreth 500 faqe me ndryshime në pritje atëherë kuptohet që procesi i mirëmbajtes është një proces i cili duhet të jetë i vazhdueshëm pasi mund të dalë jashtë kontrollit me shpejtësi. Ju lutem, ndihmoni të kontrollojmë ndryshimet në pritje dhe ç'është më e rëndësishmja, ndihmoni të ndërgjegjësojmë vullnetarët kontrollues në komunitetin tonë për privilegjet e përgjegjësitë që ata kanë. Konsideroni gjithashtu mundësinë e vendosjes së stampës <nowiki>{{Kontrollues topicon}}</nowiki> në faqen tuaj të përdoruesit për të treguar gjendjen tuaj si kontrollues si dhe për të bërë më të lehtë gjetjen dhe kontaktimin tuaj nga komuniteti në rast nevoje. Për çdo pyetje në lidhje me procesin e kontrollimit apo të vendosjes së stampës mos ngurroni të më shkruani në faqen time të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 24 maj 2019 11:46 (CEST) == Pershendetje == Sa i perket nje artikulli ne wikipedia sq ,ka dhe te tjere te ngjashem ,nese do perdoret dy standarte nuk eshte problem je i lire ta heqesh artikullin nese mendon se ne wikipedia nuk ka artikuj te tjere te ngjashem dhe ky eshte i vetmi ateher gabohesh . Faleminderit - [[Përdoruesi:R1337|R1337]] :Pershendeteje {{Ping|R1337}} nuk ishte asgje personale. Mund te kete raste sic po thua, por mendoj qe standardet duhet te na ngrisin larte, jo te na ulin te pjestuesi me i vogel i perbashket. Shpresoj ne mirekuptim. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 prill 2020 10:02 (CEST) Ok {{Ping|Arianit}} ne kete rast si te veprojme, te hiqet artikulli bashk me artikujt e ngjashem apo mos te lejohen me artikuj te tille ne te ardhmen ? :{{Ping|R1337}} rregullat vlejne per te gjithe njejte. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) Ok {{Ping|Arianit}} Artikujt e ngjashem jane akoma aktiv do hiqen ? :{{Ping|R1337}} duhet por m'varet prej Wikipedianve ta bejne. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 qershor 2020 16:07 (CEST) == Per te krijuar nje faqe te re! == Pershendetje Arianit Mendoj se ka shume artista qe duhet te shtohen ne faqen e wikipedia. si mund te kontribuoj edhe une? Te pershendes Nela--[[Përdoruesi:WikiEDDE|WikiEDDE]] ([[Përdoruesi diskutim:WikiEDDE|diskutimet]]) 3 janar 2021 22:09 (CET) :Pershendetje {{ping|WikiEDDE}} te rekomandoj te fillosh [[Wikipedia:Fillimi|ketu]]. Pastaj te livadhi personal (lidhja te menyja larte) draftoje artikullin edhe kerko ndihme per ndonje ceshtje specifike nese te duhet. Te lutem perdore referenca te besueshme pasi biografite e personave te gjalle jane me te ndjeshme pasi nuk deshirojme te akuzohet Wikipedia per shpifje. Poashtu puno artikuj vetem per persona te shquar mjaftueshem, dmth qe jane trajtuar nga burime detysore te besueshem mjaftueshem. Nje menyre me e lehte e kontributit eshte t'i rregullosh artikujt ekzistues ku ka mjaft nevoje per ndihme. Faleminderit per kontributin dhe me njofto nese te duhet ndihme. ----[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 5 janar 2021 14:30 (CET) == Kontroll == Përshëndetje! Ky është një mesazh automatik i dërguar te të gjithë kontrolluesit shqipfolës që kanë qenë aktivë së fundmi. Aktualisht në listën e faqeve me ndryshime në pritje gjenden rreth 4000 faqe, disa prej tyre në pritje për më shumë se 1 viti. Kontrollimi i ndryshimeve në pritje është një nga përgjegjësitë bazë të çdo komuniteti Wiki kështu që ju ftojmë të ndihmoni ta zbrazim atë listë. Lista mund të gjendet [[Speciale:PendingChanges|këtu]]. - [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 16 mars 2022 15:04 (CET) <!-- Message sent by User:Klein Muçi@sqwiki using the list at https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontrolluesit_aktiv%C3%AB&oldid=2421118 --> == Bllokimi i përdoruesit == Unë do ta bllokoj këtë përdorues për 20 vjet. [[Speciale:Kontributet/79.106.209.165|79.106.209.165]] 20 korrik 2022 13:04 (CEST) == Ndihme rreth faqeve == Pershendetje meqe jeni perdorues i vjeter i Wikipedia Shqip, do doja brenda mundesive nese mund te pranoni pending changes ne versionin e, ne faqet ne vijim : [[Ledja Liku]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]], dhe ndonje ndihme,(kontribut) rreth formatit te citimeve do ishte e mirepritur,faleminderit. [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 14 tetor 2024 15:23 (CEST) == Kerkese per Ndihme == Pershendetje duke qene se je Wikipedian i vjeter,do doja nese do mundeshe te me ndihmoje me pranimin e pending changes duke lene stabel versionin e fundit si redaktim ne faqet respektive : [[Ledja Liku]] , [[Zaho Balili]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]] . Te falenderoj [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 15 tetor 2024 10:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2727223|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Pikësim shtesë|Pikësim shtesë]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra me shenja pikësimi të panevojshme. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: extra punctuation|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20dhjetor%202024,%2009:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 10:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shkurt%202025,%2012:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shkurt 2025 13:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2011:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 12:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2017:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 18:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2019:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 20:21 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2023:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 00:23 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2003:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 04:24 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2006:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 07:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2010:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 11:02 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2012:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 13:50 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2019:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 20:53 (CET) == Artikuj mbi shkolla publike == Hej a mundemi me i ra ma ngadalë krijimit të artikujve për [[:Kategoria:Shkolla në Kosovë|shkolla publike kosovare]]? Nuk kemi mjaft burime të denja për krejt shkollat në Kosovë, aq ma pak që kanë të gjithat mjaft shquarësi dhe material për një artikull në Wikipedia. Idealisht na kish vyjt pak ma shumë material kur fillojmë artikuj me një redaktim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 maj 2025 17:24 (CEST) :Mendoj qe si tema vetvetiu kualifikohen per shquaresi. Burime bazike duhet te kete: per fusheveprimin, arritjet e shkolles, numrin e nxenesve, menaxhmentin etj. Përdoruesi:Edukatori ka fillu te punoj ne shkollat nje nga nje (kjo ia lehteson atij procesin) dhe me Grupin e Wikimedianeve te Gjuhes Shqipe do te organizojme kampanja publike per t'i ftuar nxenesit te kontribuojne. Artikulli i shkolles do te jete ngacmim i mire per ta mesuar procesin e redaktimit. Vec i kam krijuar artikujt e tyre ne Wikidata. Na jep pak kohe qe ta zhvillojme procesin. Faleminderit per mirekuptimin! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 maj 2025 18:03 (CEST) == Të ftoj në diskutim, ku edhe mund të votosh == @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], të përfundohet edhe një qështje që ka kohë që diskutohet; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj%20heqjen%20e%20privilegjeve%20t%C3%AB%20administrator%C3%ABve%20joaktiv%C3%AB . [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 korrik 2025 18:38 (CEST) == Përshëndetje Arianit == Të përgëzoj për intervistën që paske bërë për wikipedian e gjuhës shqipe [https://www.youtube.com/watch?v=D6AD42wKG2Y në këtë emision], shumë e pasur e informuese. Punë të mbarë. @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 nëntor 2025 18:52 (CET) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Faleminderit! -- [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 9 nëntor 2025 14:55 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algoritmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2879262|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algoritmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20dhjetor%202025,%2021:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 dhjetor 2025 22:03 (CET) == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 06:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909477|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon emri|Mungon emri]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime me emra pa specifikuar mbiemrat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing name|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20mars%202026,%2014:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 mars 2026 15:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dle Yaman]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2979985|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dle Yaman]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20maj%202026,%2019:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 maj 2026 21:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fatos Geci]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980246|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fatos Geci]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20maj%202026,%2019:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 maj 2026 21:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sylvia Plath]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981156|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sylvia Plath]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202026,%2013:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:45 (CEST) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"reviewer"''' (Kontrolluesit) do të përfundojnë më '''"28 maj 2026, 09:58 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 21 maj 2026 21:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aristoteli]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017432|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aristoteli]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: DOI i lirë i pashënjuar|DOI i lirë i pashënjuar]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra DOI me vlera që njihen si të lira por që nuk janë shënjuar si të tilla. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unflagged free DOI|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2014:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 16:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sokrati]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017476|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sokrati]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2020:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 22:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arkimedi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017920|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arkimedi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2010:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 12:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vaksinimi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017925|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vaksinimi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017928|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arti]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018166|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arti]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Përdorim i gabuar i et al.|Përdorim i gabuar i et al.]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë një përdorim të gabuar të et al.. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: explicit use of et al.|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20gusht%202026,%2015:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 gusht 2026 17:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Bizantine]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018673|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Bizantine]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20gusht%202026,%2011:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 gusht 2026 13:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Djalli (mitologji)]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3022694|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Djalli (mitologji)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20gusht%202026,%2020:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 gusht 2026 22:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ora e maleve]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3023007|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ora e maleve]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20gusht%202026,%2017:39)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 gusht 2026 19:39 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kimia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025813|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kimia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2008:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 10:35 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Floçka]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025820|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Floçka]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2012:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 14:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjeografia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026062|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjeografia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2006:57)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 08:57 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Infeksioni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026066|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Infeksioni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Greqia e Lashtë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026068|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Greqia e Lashtë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ndryshimet klimatike]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026209|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ndryshimet klimatike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametri display|Parametri display]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin display. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: display-names|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2017:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 19:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Nelson Mandela]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026214|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Nelson Mandela]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2018:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 20:18 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Mongole]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026290|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Mongole]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2013:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 15:03 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Osmane]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026385|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Osmane]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2018:27)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 20:27 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Galeni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3027887|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Galeni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20gusht%202026,%2010:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 gusht 2026 12:37 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dialektika]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028565|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dialektika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:00 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Njeriu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028568|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Njeriu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:30 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kiri i Madh]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028834|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kiri i Madh]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Moisiu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028836|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Moisiu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:13)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028848|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:48 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Natyra]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028850|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Natyra]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:55)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:55 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Abasitët]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028857|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Abasitët]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2020:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 22:20 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Matematika]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028865|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Matematika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2020:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 22:40 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Epoka e Iluminizmit]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028871|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Epoka e Iluminizmit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2021:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 23:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ernest Rutherford]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3029077|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ernest Rutherford]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20shtator%202026,%2016:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 shtator 2026 18:41 (CEST) l0gppp583xjej1ho08d6ix9lxsyh97j 3029089 3029080 2026-09-01T17:17:31Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Xhames Klerk Maxwell */ 3029089 wikitext text/x-wiki Mire se erdhe tek Wikipedia (zyrtarisht :) [[Përdoruesi:Dori|Dori]] | [[Përdoruesi diskutim:Dori|Diskutim]] 2005 Mars 21 05:50 (UTC) :Kam kenaqesine. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2005 Mars 21 05:59 (UTC) --- Me pelqen shume ideja e "Highlanders" :)! [[Përdoruesi:Joni|Joni]] == Tung == perdoruesi Hipi Zhdripi C´fare shfetuesi ki. ::Jaran, dy kerkesa pi teje,1) kyçu kur t'shkrune se qysh e di une a je ti apo dikush tjeter tu e perdorë emnin ton. masnej veq i nenshkrune tekstet tuja "<nowiki>~~~~</nowiki>" 2) e bone mehallen e geces ma trimen n'gjakove e edoni pi mullajusufit ka mu rroke keqas me ty. ::u shishe pi aeroplanit qe je gjakovar papapa :). une perdori firefox, munesh mi gjete edhe n'ship nqs sje mire me anglisht e je kone najhere n'pushime n'durres. ::O rrush, e paske pa prej aeroplanit se jam Gjakovar, a? Atehere mos u brengose se nese e perdore emrin Hipi Zhdripi ndokush tjeter. Me teknik sotit gjithcka falsfikohet po shqpirti i fjales se shqiptarit nuk falsifikohet, JO!. Per kete po theme per femijet ne perendim nuk ashte interesant se ne cilen gjuhe shpehen por ne cilen fryme. Teknika me e persosure eshte natyra e vete njeriut. ::E kam harrua si te kyqem ne #sq.Wikipedia. Po provoje te kyqem ne ate dhome. '''perdoruesi Hipi Zhdripi mendone se:''' :''Amerika dje indian, kauboje, sot teknologji, neser? (si Turqia e Italia). Shipnija dje Shipni, sot Shipni, neser Shipni me te njajten teknologji (Sa uji kalone nere ure, me nise e me notu mas tine?).'' == Familja moderne == Ne mujshim mi ppullarizu e mi qite ne familjen moderne ateher kom me te propuzu per administratore --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Mars 29 00:31 (UTC) :hihihihi. kqyre qfare ideje, k'sej i thojin brain storming n'amerike. ti koke mjeshter per product placement :). qysh e kishe realizu ti kete ide, nimom pak. psh, a kish bo pune ni kuti e qumshtit (meno vita vita) me mbishkrimin wiki wiki? :dan eshte hipi zhdripi a? hajde befasi hajde. duna mi menu edhe une ni alter ego zajabant :). :seriozisht tash: veshtire pak mu realizu kjo se ata nuk jan fort pergjegjes ndaj qytetareve t'kosoves. psh: ju pata terheke verejtjen per pirjen e duhanit prej yllkes, personi ma kulle n'shpi, e ke perserite mas nje kohe prap. sinqerisht, nese ki ide t'ngjajshme propozoj te faqja promovimi pa marre parasysh se t'quditshme jane. nisja me qysh e kishe bo keta ma nelt.rrespekt [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ::Shka thu ti mi nxerre ata naj shtose per ne. Ha, fole. ::Ju en Amerike en Evrope (per cigare) shka po menone a po done ti mi bo krejt Amerikan e Evropian a? Lej se ata nuk jone budalle ata kane pa shume Amerika. A din c´ka menojin ata per neve qe jena jashte "Robota" (Teneçe insón). Kush jane Amerikant Xhoni i Bellusheve ju ka kallxu kush áshte mjeshter per '''product placement''' lexo librin per t´a. Mes e harro "Bluse Brothers".-Hipi se nuk kom kohe me duhet me shku ne pune. == Tifozat Kuq e zi == I kam lajmruar tifozat kuq e zi per foton ne commons dhe i kam thirre ne ndihme. Disa nuk po e kuptojin se si duhet vepruar (i kane informatat siperfaqesore). Tekste qe i kam shkru jane te kesaj forme: ''Shikoni dhe ndihmoni Arianitin : (nyja per foto)'' ''Shkruani per futbollin shqiptare ne gjuhen angleze (varsist prej vendit ku jetojne ata), p.sh greke, gjermane etj. dhe ne gjuhen shqipe shkruani per futbollin ne pergjithesi.'' ''(nyja per wiki shqip)'' ''Me nderime Dani.'' Kishte per te qene mire nese ti ju dergone nje E-mail me shqarime se si te regjistrohen, dhe te votoin per foto dhe ne nje kryeradhe e shkruan adresen e sq.wikipedia ==Shqiponja.net== Tifozet e basketbollit jane pergjegjur ne leteren e me poshteme: E nderuara redaksi, http://sq.wikipedia.org eshte pjese e projektit nderkombetar Wikipedia, \"e cila ka per qellim krijimin e një enciklopedie të plotë, pa gabime, në të gjitha gjuhët, e korigjueshme nga të gjithë dhe e lirë për përdorim.\" Ju lutemi vizitojeni adresen, dhe mundesisht, ndani deshiren tone te zjarrte per nje enciklopedi gjitheshqitpare me percjellesit e medias suaj. Kishit bo mire me shkru per basketbollin shqitare ne guhet tjera dhe per basketbollin ne pergjithsi ne gjuhen shqipe. Ju lutem informoni tifozet e juaj Ju falemnderit, Dan - wikipedian shqiptarë pergjegje: ''Dani, do te perpiqem qe per kete inciative ti njoftoj anaret e shqiponjat.net permes forumit.'' ''Mire kishte me qen sikurse Ju ta pergaditni nje shkrim, dhe une pastaj permes Newsletter t'ia u dergoj pothuajse 1500 anetareve tone.'' ''Pergadite ate dhe une me knaqesi do t'iu dergoj te gjitheve qe jan te anetaresuar tek shqiponjat.net'' ''Te pershendes.'' ''ARIANi'' Bone zemren guri e ftyren nuri e pregatite nje tekste po pak ma te nxehte ne kryerreshtin e pare te dytin shkruje si te regjistrohen (qe ata te mos humbin kohe per ta gjete deren) te tretin per ata qe dine gjuhe te huaja dhe te katertin ju ofrone bajraktarin(banner a qysh po i thojin). Ta provojim nashta bone boom. Mbasi te ju kesh shkruar letrat te lute me lajmro. TUNG --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Prill 14 22:35 (UTC) :Letra është gati. A ke farë emaili apo ta postoj te ''Promovime''? ::co_uk@hotmail.com == Posta == Kujdes me variablen sepse ne te gjitha fletat eshte e shkruare variabla numriipostes--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) ==Qyetet== Qytete e kosoves per ndryshim nga ato te Shqiperise (nuk behet dallimi ne mes Qytetit dhe Qytezes), jane me te njohura se bashku me rrethinen (po thuaj se ne te gjitha gjuhet e edhe ne gjuhen shqipe). Edhe pasi qe qendrat e qyteteve te Kosoves kane nderruar vendin brenda ketyre shtate rretheve, me eshte dukur me mire nje prezentim i tille. P.sh: Ulpiana, Novoberda, etj. Nese ke ndonje ide tjeter me trego.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) == A je gjallë a? == Mirëse u ktheve. Ku je mër, je hup si Faksi tyneher.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Janar 15 07:27 (UTC) : Gezohem qe t'paskna mungu :). Gjate luftes TV Kukesi n'shirit thojke Filon Fystyki "gjendet shendosh e mire n'spital t'Kukesit". Paj, e kom percell aktivitetin ketu kohe mas kohe edhe pse skome pase kohe me ndihmu. M'vjen mire qe ti i ki qendru besnik ketij ideali -- krejt ndryshe prej gjakovareve tjere a!!!. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Janar 15 19:13 (UTC) == Personat me biografi të gjata == Po mendojë se për personat me të cilët kanë të bëjnë shumë gjëra d.m.th me interes më të gjërë për shoqërin duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Është e pamundur të përmbledhet p.sh i gjithë materiali që gjendet në sq.Wikipedia që ka të bëjë me Skenderbeun, në jë fletë. Në këto raste duhet të krijohen nën-artikuj mendoj se edhe ti e di këtë. Sa i përket artikullit Enver Hoxha unë mendojë se aty duhet paraqitur kryetarin e Shqipërisë ndërsa për metodat e gjërat e tilla duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Të kisha propozuar që ta pregatitësh një seksion ku e prekë në pika të shkurta karieren e tij ndërsa për më thellësish shkruan (nëse ke material) në artiullin p.sh. <nowiki>[[Kariera e Fillon Fistikit]]</nowiki>. Edhe nëse e ki njetë me u shprazë është ma mirë mu shprazë në nëmartikull 1. Kur ka shumë tekst nuk bjenë në sy (pritojin njerzit me lexu) 2. Teknikisht për lexuesi e kyqur në internet në Kosovë e Shqipëri është ma mirë mir qenë artikujt e shkurt.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Mars 3 21:44 (UTC) :Dan, te kuptoj. Ama veprimet e tij gjate 40 vjeteshit te fundit nuk jane per artikull dytesor. Nuk kam asgje personale ndaj Enverit por nuk besoj qe dikush me logjike te shendosh mund te argumentoj qe Enveri nuk ka qene diktator (ata persona do ta quanin Enverin diktator dashamires (benevolent dictator) - diktatura eshte thjeshte nje sistem politik ku e drejta e zgjedhjes i mirret qytetarit nga nje person apo klike e vogel. Bile une kisha thone qe fjala komunist (qe ai e ka konsideru veten) eshte me e pasakte per Enverin se termi diktator. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Mars 3 21:57 (UTC) == Per faqen e redaktimit te artikujve. == Aranit, do me pelqente qe te krijonim nje faqe ku mund te beja komentet e mia per ndryshim dhe redaktimin e sakte te artikujve. Ke mundesi te me krijosh nje faqe? Me respekt —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 4 21:48 (UTC) :Aranit, falemindrit per shembullin qe me dhe por prap nuk e mora vesh. Mund te besh nje shembull konkret sesi te perdor Wikipedia:Drejtshkrim?! —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 6 09:37 (UTC) == figura perlati == nëse ke mundësi ngarkoe edhe njëherë figurën e Perlat Sula se e grisa gabim. Provova ta restauroj, por nuk po funksionon. tung —[[Përdoruesi:Bet 0|bet_0]] 2006 Mars 11 09:19 (UTC) == Ftese == Pershendetje djema e vajza. Me sa shoh shumica prej jush din anglisht. Edhe me sa verej jeni shqiptare qofte nga Kosova a vende tjera. Ju mirepres ne faqen [http://en.wikipedia.org/wiki/Kosovo] ku po kemi problem me disa qe po e vandalizojne faqen e Kosoves. Ndihma e juaj eshte e mireseardhur. Me sa duket me kete adrese qe keni nuk mundeni me editu aty, po me hape adrese tjeter ju duhen vetem 2 min, pra mos pritoni. Shpresoj te shihemi atje se shpejti. Me respekt, [[Përdoruesi:Ilir pz|Ilir pz]] 2006 Prill 8 23:46 (UTC) == Përvojat dhe sugjerimet == Shkruj dishka qitu [[Wikipedia:Për Anëtarë]]. Normal qe ki qefë, osht mirë për të tjerët qe bea edhe për ne se qashtu e dimë shka po ju bjenë njerzve në sy ma tepër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 5 Shtator 2006 03:03 (UTC) == Foto pa lisence == Figures Perlati2.jpg i mungonte licensa per ate dhe u gris. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 3 Dhjetor 2007 21:22 (UTC)) == ayhi == A ki kohë me kontrollu gramatiken edhe drejtshkrimin për copat e paraqitura në [[:B:HTML|këtë fletë]]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 31 Mars 2009 23:29 (CEST) == HI == Hey, whats happening. —[[Përdoruesi:Mdupont|Mdupont]] 29 Qershor 2009 14:24 (CEST) == Kosovoguide == A mund të kontaktoni administratorin ne Kosovoguide per perdorimin e përmbajteve te faqes - http://www.kosovoguide.com/?cid=1,218,1018&view=all? --[[Përdoruesi:Mikullovci11|Mikullovci]] 20 Janar 2011 14:29 (CET) == Kontrolla e cilësisë == [[Skeda:Besicles 180508.jpg|80px|majtas|]] Pershendetje Arianit, Tashmë ti je [[Wikipedia:Kontrolluesit|Kontrollues]]. Për më shumë informacion shiko tek [[Wikipedia:Kuvendi]] (seksionin ''Vandalism on sq.wikipedia'' ose ''[[Ndihmë:Kontrolli i faqes|Flagged Revisions]]''). Për pyetje rreth privilegjeve të reja më pyet edhe ma. Përdori me përgjegjshmëri këto privilegje. Një punë të mbarë.--'''[[Përdoruesi:Euriditi|<span style="text-shadow:#000 0.1em 0.1em 0.1em; background: #C44747; color:white;">&nbsp;Euriditi&nbsp;</span>]]''' 29 nëntor 2012 13:33 (CET) == Kategorite == Dy here ([http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237467] dhe [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237474]) i hoqe, te [[Mehmet Konica]] dhe te "zhbera" (pjeserisht) te dyja heret. Sapo t'u dha statusi i kontrolluesit dhe ke 7 vjet eksperience ne wiki, nuk mund te besh editime te tilla pa i shpjeguar fare. Ke ndonje aresye qe e ben kete? [[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 15:37 (CET) : E verejta edhe une qe e kisha kategorizuar gabimisht. Derisa po e permirsoja ti po e beje te njejten gje dhe me shkaktoi huti me disa faqe te tjera qe po redaktojsha ne te njejten kohe. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:30 (CET) ::Ah, ok, faleminderit, dhe me fal per tonin: kujtova se po ma beje per inat, :-).[[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:41 (CET) :::Pa problem. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 19:13 (CET) == Ftesë për pjesëmarrje në diskutimin mbi heqjen arbitrare të referencave mbi dënimet me vdekje të [[Kristaq Rama]] == Të lutem, ndiqeni debatin tek Kuvendi (http://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Diskutim_mbi_referencat_e_d.C3.ABnimeve_me_vdekje_nga_Kristaq_Rama). Po bëhen disa veprime absurde e arbitrare. Me respekt!--[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|<span style="background-color:olive; color:#fff;"> '''Mr. Pseudo''' </span>]] [[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo |'''diskuto''']] 25 shkurt 2013 23:58 (CET) ==Pershendetje Maratones..== Përshëndetje, nëaw ne Kukës do të mbahet një maratonë e e tille e Wikipedias në gjuhën shqipe me pjesëmarrës. ka vullnetar që dëshirojnë të ndihmojnë me pranim dhe ligjërim në tema të ndryshme të Wikipedia-s, nese na mundesohet nen kushtet e tilla do te jemi edhe ne... pune te mbare --Koka11 21 Dhjetor 2014 00:03 (CET) :Pershendetje, faleminderit. A ma dergon te lutem ne privat nje adrese emaili dhe numer telefoni dhe me tregon per cfare tema do t'mund te ligjerosh. Te lajmeroj prej fundit te janarit kur t'kemi me shume informata konkrete. Faleminderit! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 21 Dhjetor 2014 08:14 (CET) ==Pershendetje mik i nderuar une kam kandiduar[[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për admin...== --Rrjedha 23 Shkurt 2015 10:52 (CET)[[Përdoruesi:Rrjedha|Rrjedha]], po kandidoj [[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për administrues edhe unë kërkoi një votë për kandidatin tim dhe po kërkoj mështetjen tënde. Faliminderit . me nderime PS: Votimi bëhet këtu: [[Wikipedia:Administruesit#Kandidatura_p.C3.ABr_administrues|WP:Kandidatura për administrues]] --[[User:Rrjedha]] == Fakte jo llafe == # Leeturtle është bllokuar në bazë të normave të wikipedias. Këto janë akuzat, fyerjet, përçmimet dhe nënkuptimet drejtë përsronit tim. Unë në fakt kisha përmendur një fakt. Që ai person, që është edhe një ndër organizatorët është i përfshirë në politikë aktivisht si këshilltar i ministrisë së kulturës. Ky është fakt jo akuzë personale dhe nuk kishte të bënte me ndonjë ndërhyrje të tijën. Më poshtë janë fjalë që janë nxjerrë nga postimi i tij i gjatë që nuk kishte ndonjë argument apo fakt brenda por vetëm karikaturizimie rreth karakterit tim. Mendoj se kjo qasje është e patolerueshme. {{collapse top|title=Sulmet personale të lëshuara nga Redon Skikuli (Leeturtle)}} *... mësimet për militantizëm politik '''jo me mua të lutem''' *... nga ana tjetër me këtë sjellje që ke '''është më mirë që nuk njihemi''' *Duke parë '''arrogancën që ke''' në mënyrën si shprehesh drejt kontribuesve *...më kujton Eric Cartman nga Southpark kur fitoi pak pushtet si përgjegjës për të mbajtur rregull gjatë pushimit të gjatë dhe terrorizonte të gjithë në shkollën e tij provinciale * ...'''je i pasjellshëm me njerëz që kontribojnë''' *...po hyj direkt në temë '''pa humbur kohë me karakterin tënd'''. *...ngaqë '''asnjë nga të gjithë 'ekspertët' e Wikipedias shqiptare''' nuk ka marrë mundin të bëjë asgjë tjetër '''përveç se të 'bërtasë': respekto autoritetin tim!''' * Ti mund të mendosh që nuk ka pasur impakt asnjë nga aktivitetet, megjithëse mendoj të kundërtën, por nuk mund '''të hakmerresh në këtë mënyrë''' ndaj njerëzve që janë të apasionuar ndaj projektit. * Mund të jesh i kënaqur '''duke sulmuar kontribues të tjerë''' dhe '''duke shfrytëzuar pozicionin që ke''', por e vërteta është që kanë kaluar kaq vite dhe cilësia e Wikipedia-s në shqip lë për të dëshiruar. Ndoshta bën diçka gabim që kemi ngelur në këtë pikë. * Me keqardhje për agresivitetin dhe '''mosdëshirën tënde për bashkëpunim''', * '''të uroj krijimin e teorive sa më kreative konspirative''', {{collapse bottom}} # Çështja mbi artikullin e Miilena Haritos u mbyll me ndërhyrjen e burokratit Punëtori. Të lutem mos e rihap më përndryshe kësaj radhe do të shkoj ta raportoj vërtet çështjen tek meta.wikimedia dhe do të vë në dukje qasjen tuaj, që është tejet klanore meqë po bëheni grup kundër meje, pa paraqitur fakte dhe argumente por vetëm duke bërë propagandë... Edhe unë punoj vullnetarisht këtu, por ndrysh enga ju nuk shkoj të redaktoj artiikujt e ministrave me të cilët jam takuar dhe kam marrëdhënie politike për më tepër duke postuar materiale të kopjuara dhe promovuese politike. Nëse nuk i kupton normat e wikipedias të këshillojë ti lexosh sërisht. # Si pasojë, të lutem që herë tjetër nëse më drejtohesh mua të paraqesësh fakte dhe jo llafe në ajër. Gjithë të mirat! -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:1px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 27 Maj 2015 21:13 (CEST) == Pjesmmarrje në votim dhe diskutim == Përshëndetje [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], Për shkak se shpesh hapen votime, diskutime, ide, dhe nuk përmbyllen, unë ju ftoj që të merrni pjesë nëse dëshironi të thoni mendimin dhe të jepni votën tuaj. Ju lutem shprehni lirshëm mendimin tuaj '''PRO''', '''KUNDËR''' apo '''NEUTRAL''', un nuk jam SPONZOR, thjesht dua që këto procese të mbarojnë, për të lënë hapësirë për artikuj të tjerë të votohen dhe diskutohen. [[Përdoruesi:Liridon/TO DO/am|Në këtë listë]] janë disa artikuj të propozua për artikull të Mirë dhe të Përkryer. Ndërsa aktualisht është i hapur një diskutim në [[Wikipedia:Kuvendi#Faqe për Wikipedian në Facebook|Kuvend për një Wikiprojekt]], Faqe për Wikipedian në Facebook. Aktualisht akoma është i hapur votimi për krijimin e projektit, ndërsa mund të jepni ide të reja, të kundërshtoni ato aktuale dhe të votoni ashtu si mendoni se është më mirë. --[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 8 shtator 2015 20:44 (CEST) == Wishlist == List of articles in German WP missing (good) images: [[:de:Portal:Albanien/Bilderwünsche]] --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 5 dhjetor 2015 14:34 (CET) :: Moved it to :sq :: → [[Përdoruesi:Albinfo/Livadhi]] :: Translation needs to be completed and checked. I would move it to [[Wikipedia:Requested pictures]] or so. :: Best regards, --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:04 (CEST) :::Duly noted. I'll complete, post it and let you know when it's up. Many thanks! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:10 (CEST) == News from international CEE Spring 2016 == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear local organizer of [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016|CEE Spring 2016]]! We have some news and updates. * There are '''new countries and projects''' that joined the contest after it started, these are Belarusian classic Wikipedia, [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Croatia|Croatia]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kazakhstan|Kazakhstan]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kosovo|Kosovo]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Sakha|Sakha]] and [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Turkey|Turkey]]. Our [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Timeline|Timeline]] is updated, so please update your plans as well. If some other countries join the contest on the go, we will inform you! * There are two types of '''statistics''' gathered: ** Using the proposed lists of articles. See [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Statistics]] (it counts only articles in the [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure|lists]]). ** Using the template <nowiki>{{CEE Spring 2016}}</nowiki> on the articles talk pages. See [[:m:User:BaseBot/CEES/MMXVI]] and subpages. *: If you don't use the template yet, here is an example: [[:m:w:uk:Special:Permalink/17787507|uk:Template:CEE Spring 2016]]. Its usage looks like: <code><nowiki>{{CEE Spring 2016 |user= |topic= |topic2= |topic3= |country= |country2= |country3= }}</nowiki></code> *: If you are using it but don't see your project in the stats then, perhaps, you are not using it properly. Only articles created (or improved if the rules allow this) for the contest during its period should have the template on respective talk pages. * Let us remind you, that as the contest is held simultaneously in many Wikipedias, it is vital that all articles, contest templates and categories are linked with '''Wikidata'''. Don't forget about this :) * If your local contest has some special needs (e.g. stats by weeks), let us know. Having local '''rules''' [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Local rules|briefly described on Meta page]] is compulsory for well-mannered organisers :) Please '''let us know if you need help''' with anything! [[:m:Talk:Wikimedia CEE Spring 2016|Any questions leave here]]. If someone wants to receive such updates from CEE Spring on their talk page, they may add their username on [[:m:User:Base/MassMessage/CEE Spring-2016-locals|this page]]. It might also be useful to join WMCEE-l mailing list (wmcee-l[[File:At_sign.svg|17px|@|link=]]tools.wikimedia.pl, [http://tools.wikimedia.pl/mailman/listinfo/wmcee-l registration]). Best regards from international organizers, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 3 prill 2016 03:32 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15493994 --> == WALUG (votimi për rregulloren) == Përshëndetje Arianit, [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedians of Albanian Language User Group]] është një grup i wikimedianëve shqiptarë tashmë i njohur nga Fondacioni i Wikimedias, që aktualisht po përpilon rregulloren/strategjinë e funksionimit. Propozimet, votimi dhe diskutimi për [[Wikipedia_diskutim:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group#Vizioni_2|Vizionin e User Grupit]] është deri më 23:59 CEST 3 korrik 2016. Jeni i ftuar të jepni propozime/ide ose të votoni për propozimet e dhëna.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 29 qershor 2016 00:00 (CEST) == Picture from Wikimania == Have you seen this? --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 10 korrik 2016 19:59 (CEST) [[Skeda:Cerimonia di chiusura - Wikimania 2016 12.jpg|thumb|Albanian Wikipedians with Jimmy Wales]] == CEE Spring 2016 Survey == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear CEE Spring 2016 organisers! I am sorry for writing in English again. The international organisers of the contest ask all the participants to complete the survey about the contest. It is very short. It gives us a bit of statistics and helps make the next contest better. We will use MassMessage to give [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 the survey link] to all the participants. Obviously, not all of them speak English, so please, [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ABase%2FMassMessage%2FCEE+Spring-2016-participants%2FSurvey help us with translating this request] and encourage them to complete the survey. Best regards, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 26 gusht 2016 20:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15863493 --> == Feedback request == Greetings, The team that made [[mw:ORES|ORES]] is working on a new tool called [[mw:JADE|JADE]]. The new tool is for humans to review the work of ORES, to provide human feedback and oversight. The team would like to hear about how your experience using ORES has been on your wiki, and what you might expect from a tool like the one proposed. If you are interested, you can comment on [[mw:Talk:JADE|this page on mediawiki.org]]. The team is also interested in sharing updates with you as JADE is developed. Short messages will be sent to this talk page every month or two, linking to a page with further information. Is this something you would like to sign up for? Simply reply to me here if so and I will put your name on the list. Happy editing to you. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 4 tetor 2017 21:17 (CEST) :You can also [[m:Global_message_delivery/Targets/JADE|sign yourself up]] for updates anytime. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 6 tetor 2017 18:46 (CEST) == JADE: topics to discuss == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello, Here are some topics the [[mw:JADE|JADE]] team would like to discuss. If you are interested, follow the link to join the conversation: *[[mw:Topic:Tzw0uv2bucrdprm4| Judgments, Endorsements, and Preference]] *[[mw:Topic:Tzw4ebq17wbdog74|Free text comments and suppression]] *[[mw:Topic:Tzw3qg8qiqow10d8|Should we integrate JADE with Flow?]] *[[mw:Topic:Tzw5fix7hbs4ui8j|Thematic and quant analysis of judgements]] Thank you. On behalf of the Scoring Platform Team, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]]([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 13 tetor 2017 23:09 (CEST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/JADE&oldid=17319199 --> == Ftese për Wiki Weekend Tirana 2017== Komuniteti i Open Labs zhvillojnë për të katërtin vit rradhazi [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wiki_Weekend_Tirana_2017 Wiki Wekeend Tirana 2017] me qëllimin për të pasuruar artikujt në gjuhën shqipe në Wikipedia. Ky aktivitet do të zhvillohet gjatë fundjavës së dytë të dhjetorit, përkatësisht në datat 9 dhe 10 dhjetor, ku pjesëmarrësit do të mblidhen në ambientet e Open Labs Hackerspace (Tiranë) në një program që kombinon puntoritë (workshops) me prezantimet nga wikipedianët nga Tirana, Elbasani, Durrësi, Prishtina, Gjilani, Zyrihu etj. Do të ketë gjithashtu workshope/editathons të ndryshme rreth Wikidata, Wiki Loves Maps, Wikiprojekti LGBT dhe Wikimedia Commons. Wiki Weekend synon që të ndërtohen ura bashkëpunimi me wikimedianë të tjerë nga vendi dhe rajoni, të inspirohen wikimedianë të rinj që të bashkohen me komunitetin, të njihet publiku me projektet e Wikimedias, të organizohen editathone dhe të rritet ndërgjegjësimi i mediave lokale dhe institucioneve rreth rëndësisë së ndarjes së dijes përmes projekteve të lidhura me platformat dhe kulturën bashkëpunuese wiki. Aktiviteti fillon në 9:30 dhe mbaron në 16:00 (të shtunën dhe të dielën). Ju ftojme të bashkoheni në abientet e [https://openlabs.cc/ Open Labs]. --[[Përdoruesi:Nafie shehu|Nafie shehu]] ([[Përdoruesi diskutim:Nafie shehu|diskutimet]]) 7 dhjetor 2017 22:14 (CET) :{{ping|Arianit}} Edhe [[Teqeja e Turballi Sulltanit]] (afer [[Teqeja e Frashërit]])?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 22 shkurt 2019 23:37 (CET) ::Pa pergjigje?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 21:33 (CET) Nuk e kuptoj mesazhin. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 22:11 (CET) :{{ping|Arianit}} Dëshironi ta plotësoni artikullin në [[Teqeja e Turballi Sulltanit|këtë]] Tekke si artikull [[Teqeja e Frasherit|Tekke në Frasher]]?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 1 mars 2019 20:20 (CET) ::Jo :) tjetren e bera per shkak te rolit patriotik. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 mars 2019 21:34 (CET) == Pyetje == Pershendetje ju lutem shumë a mund t'më n'dimoni ose ma sakt a mundë t'më tregoni se si mundë të postoj biografi per persona të "famshem" ne Wikipedia ? :Tung, a e ke pa ndihmen [[Ndihm%C3%AB:P%C3%ABrmbajtja|këtu]]? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 28 mars 2019 21:42 (CET) == Faqet me ndryshime në pritje == Përshëndetje! Ky është një mesazh gjysmë i automatizuar i dërguar te të gjithë personat që kanë veglat e kontrolluesit (duke përjashtuar administratorët). Kontrollimi është një privilegj i cili u jepet vullnetarëve, redaktimet e të cilëve kanë qenë të sakta dhe i kanë shërbyer komunitetit. Përveç privilegjit që t'u pranohen menjëherë redaktimet që bëjnë, kushdo që ka veglat e kontrolluesit ka gjithashtu përgjegjësinë për të kontrolluar redaktimet e të tjerëve. Kjo gjë mund të realizohet lehtësisht duke parë ndryshimet më të fundit me anë të një shtypjeje te butoni majtas që lexon ''Ndryshimet më të fundit''. Një mënyrë tjetër për ta realizuar këtë gjë, është me anë të faqes [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges këtu] e cila gjendet te ''Faqet speciale''. Faqja e mësipërme liston të gjitha faqet me ndryshime në pritje sipas kohës që ato janë kryer. Aktualisht, ''Wikipedia'' ka 148 kontrollues e megjithatë së shpejti do të kapim numrin e 500 faqeve me ndryshime në pritje nëse nuk fillohet kontrollimi masiv i tyre. Faqet me më shumë kohë në pritje kanë rreth 1 muaj aty. Nëse për 1 muaj bëhen rreth 500 faqe me ndryshime në pritje atëherë kuptohet që procesi i mirëmbajtes është një proces i cili duhet të jetë i vazhdueshëm pasi mund të dalë jashtë kontrollit me shpejtësi. Ju lutem, ndihmoni të kontrollojmë ndryshimet në pritje dhe ç'është më e rëndësishmja, ndihmoni të ndërgjegjësojmë vullnetarët kontrollues në komunitetin tonë për privilegjet e përgjegjësitë që ata kanë. Konsideroni gjithashtu mundësinë e vendosjes së stampës <nowiki>{{Kontrollues topicon}}</nowiki> në faqen tuaj të përdoruesit për të treguar gjendjen tuaj si kontrollues si dhe për të bërë më të lehtë gjetjen dhe kontaktimin tuaj nga komuniteti në rast nevoje. Për çdo pyetje në lidhje me procesin e kontrollimit apo të vendosjes së stampës mos ngurroni të më shkruani në faqen time të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 24 maj 2019 11:46 (CEST) == Pershendetje == Sa i perket nje artikulli ne wikipedia sq ,ka dhe te tjere te ngjashem ,nese do perdoret dy standarte nuk eshte problem je i lire ta heqesh artikullin nese mendon se ne wikipedia nuk ka artikuj te tjere te ngjashem dhe ky eshte i vetmi ateher gabohesh . Faleminderit - [[Përdoruesi:R1337|R1337]] :Pershendeteje {{Ping|R1337}} nuk ishte asgje personale. Mund te kete raste sic po thua, por mendoj qe standardet duhet te na ngrisin larte, jo te na ulin te pjestuesi me i vogel i perbashket. Shpresoj ne mirekuptim. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 prill 2020 10:02 (CEST) Ok {{Ping|Arianit}} ne kete rast si te veprojme, te hiqet artikulli bashk me artikujt e ngjashem apo mos te lejohen me artikuj te tille ne te ardhmen ? :{{Ping|R1337}} rregullat vlejne per te gjithe njejte. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) Ok {{Ping|Arianit}} Artikujt e ngjashem jane akoma aktiv do hiqen ? :{{Ping|R1337}} duhet por m'varet prej Wikipedianve ta bejne. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 qershor 2020 16:07 (CEST) == Per te krijuar nje faqe te re! == Pershendetje Arianit Mendoj se ka shume artista qe duhet te shtohen ne faqen e wikipedia. si mund te kontribuoj edhe une? Te pershendes Nela--[[Përdoruesi:WikiEDDE|WikiEDDE]] ([[Përdoruesi diskutim:WikiEDDE|diskutimet]]) 3 janar 2021 22:09 (CET) :Pershendetje {{ping|WikiEDDE}} te rekomandoj te fillosh [[Wikipedia:Fillimi|ketu]]. Pastaj te livadhi personal (lidhja te menyja larte) draftoje artikullin edhe kerko ndihme per ndonje ceshtje specifike nese te duhet. Te lutem perdore referenca te besueshme pasi biografite e personave te gjalle jane me te ndjeshme pasi nuk deshirojme te akuzohet Wikipedia per shpifje. Poashtu puno artikuj vetem per persona te shquar mjaftueshem, dmth qe jane trajtuar nga burime detysore te besueshem mjaftueshem. Nje menyre me e lehte e kontributit eshte t'i rregullosh artikujt ekzistues ku ka mjaft nevoje per ndihme. Faleminderit per kontributin dhe me njofto nese te duhet ndihme. ----[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 5 janar 2021 14:30 (CET) == Kontroll == Përshëndetje! Ky është një mesazh automatik i dërguar te të gjithë kontrolluesit shqipfolës që kanë qenë aktivë së fundmi. Aktualisht në listën e faqeve me ndryshime në pritje gjenden rreth 4000 faqe, disa prej tyre në pritje për më shumë se 1 viti. Kontrollimi i ndryshimeve në pritje është një nga përgjegjësitë bazë të çdo komuniteti Wiki kështu që ju ftojmë të ndihmoni ta zbrazim atë listë. Lista mund të gjendet [[Speciale:PendingChanges|këtu]]. - [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 16 mars 2022 15:04 (CET) <!-- Message sent by User:Klein Muçi@sqwiki using the list at https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontrolluesit_aktiv%C3%AB&oldid=2421118 --> == Bllokimi i përdoruesit == Unë do ta bllokoj këtë përdorues për 20 vjet. [[Speciale:Kontributet/79.106.209.165|79.106.209.165]] 20 korrik 2022 13:04 (CEST) == Ndihme rreth faqeve == Pershendetje meqe jeni perdorues i vjeter i Wikipedia Shqip, do doja brenda mundesive nese mund te pranoni pending changes ne versionin e, ne faqet ne vijim : [[Ledja Liku]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]], dhe ndonje ndihme,(kontribut) rreth formatit te citimeve do ishte e mirepritur,faleminderit. [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 14 tetor 2024 15:23 (CEST) == Kerkese per Ndihme == Pershendetje duke qene se je Wikipedian i vjeter,do doja nese do mundeshe te me ndihmoje me pranimin e pending changes duke lene stabel versionin e fundit si redaktim ne faqet respektive : [[Ledja Liku]] , [[Zaho Balili]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]] . Te falenderoj [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 15 tetor 2024 10:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2727223|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Pikësim shtesë|Pikësim shtesë]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra me shenja pikësimi të panevojshme. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: extra punctuation|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20dhjetor%202024,%2009:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 10:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shkurt%202025,%2012:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shkurt 2025 13:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2011:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 12:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2017:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 18:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2019:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 20:21 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2023:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 00:23 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2003:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 04:24 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2006:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 07:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2010:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 11:02 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2012:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 13:50 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2019:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 20:53 (CET) == Artikuj mbi shkolla publike == Hej a mundemi me i ra ma ngadalë krijimit të artikujve për [[:Kategoria:Shkolla në Kosovë|shkolla publike kosovare]]? Nuk kemi mjaft burime të denja për krejt shkollat në Kosovë, aq ma pak që kanë të gjithat mjaft shquarësi dhe material për një artikull në Wikipedia. Idealisht na kish vyjt pak ma shumë material kur fillojmë artikuj me një redaktim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 maj 2025 17:24 (CEST) :Mendoj qe si tema vetvetiu kualifikohen per shquaresi. Burime bazike duhet te kete: per fusheveprimin, arritjet e shkolles, numrin e nxenesve, menaxhmentin etj. Përdoruesi:Edukatori ka fillu te punoj ne shkollat nje nga nje (kjo ia lehteson atij procesin) dhe me Grupin e Wikimedianeve te Gjuhes Shqipe do te organizojme kampanja publike per t'i ftuar nxenesit te kontribuojne. Artikulli i shkolles do te jete ngacmim i mire per ta mesuar procesin e redaktimit. Vec i kam krijuar artikujt e tyre ne Wikidata. Na jep pak kohe qe ta zhvillojme procesin. Faleminderit per mirekuptimin! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 maj 2025 18:03 (CEST) == Të ftoj në diskutim, ku edhe mund të votosh == @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], të përfundohet edhe një qështje që ka kohë që diskutohet; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj%20heqjen%20e%20privilegjeve%20t%C3%AB%20administrator%C3%ABve%20joaktiv%C3%AB . [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 korrik 2025 18:38 (CEST) == Përshëndetje Arianit == Të përgëzoj për intervistën që paske bërë për wikipedian e gjuhës shqipe [https://www.youtube.com/watch?v=D6AD42wKG2Y në këtë emision], shumë e pasur e informuese. Punë të mbarë. @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 nëntor 2025 18:52 (CET) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Faleminderit! -- [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 9 nëntor 2025 14:55 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algoritmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2879262|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algoritmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20dhjetor%202025,%2021:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 dhjetor 2025 22:03 (CET) == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 06:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909477|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon emri|Mungon emri]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime me emra pa specifikuar mbiemrat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing name|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20mars%202026,%2014:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 mars 2026 15:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dle Yaman]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2979985|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dle Yaman]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20maj%202026,%2019:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 maj 2026 21:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fatos Geci]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980246|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fatos Geci]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20maj%202026,%2019:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 maj 2026 21:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sylvia Plath]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981156|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sylvia Plath]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202026,%2013:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:45 (CEST) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"reviewer"''' (Kontrolluesit) do të përfundojnë më '''"28 maj 2026, 09:58 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 21 maj 2026 21:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aristoteli]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017432|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aristoteli]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: DOI i lirë i pashënjuar|DOI i lirë i pashënjuar]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra DOI me vlera që njihen si të lira por që nuk janë shënjuar si të tilla. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unflagged free DOI|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2014:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 16:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sokrati]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017476|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sokrati]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20korrik%202026,%2020:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 korrik 2026 22:45 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arkimedi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017920|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arkimedi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2010:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 12:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vaksinimi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017925|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vaksinimi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3017928|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Lista e Pajisjeve të Forcave të Armatosura Serbe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Mungon shtëpia botuese te vendodhja|Mungon shtëpia botuese te vendodhja]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren libra apo enciklopedi nga vitet 1850 që nuk përmbajnë një shtëpi botuese. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: location missing publisher|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20gusht%202026,%2011:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 gusht 2026 13:29 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arti]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018166|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arti]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Përdorim i gabuar i et al.|Përdorim i gabuar i et al.]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë një përdorim të gabuar të et al.. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: explicit use of et al.|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(2%20gusht%202026,%2015:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 2 gusht 2026 17:16 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Bizantine]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3018673|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Bizantine]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20gusht%202026,%2011:15)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 gusht 2026 13:15 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Djalli (mitologji)]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3022694|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Djalli (mitologji)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20gusht%202026,%2020:26)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 gusht 2026 22:26 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ora e maleve]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3023007|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ora e maleve]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20gusht%202026,%2017:39)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 gusht 2026 19:39 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kimia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025813|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kimia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2008:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 10:35 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Floçka]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3025820|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Floçka]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20gusht%202026,%2012:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 gusht 2026 14:21 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjeografia]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026062|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjeografia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2006:57)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 08:57 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Infeksioni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026066|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Infeksioni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:04)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:04 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Greqia e Lashtë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026068|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Greqia e Lashtë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2007:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 09:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ndryshimet klimatike]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026209|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ndryshimet klimatike]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametri display|Parametri display]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin display. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: display-names|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2017:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 19:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Nelson Mandela]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026214|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Nelson Mandela]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20gusht%202026,%2018:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 gusht 2026 20:18 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Mongole]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026290|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Mongole]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2013:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 15:03 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Perandoria Osmane]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3026385|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Perandoria Osmane]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20gusht%202026,%2018:27)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 gusht 2026 20:27 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Galeni]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3027887|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Galeni]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(25%20gusht%202026,%2010:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 25 gusht 2026 12:37 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dialektika]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028565|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dialektika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Citimi referon vetveten|Citimi referon vetveten]] - Referimet shfaqin këtë problem kur vendosin te parametri {{!}}ref= vlera të njejta me ato te CITEREF të krijuara në mënyrë automatike nga vetë stampa e citimit. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: ref duplicates default|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:00)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:00 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Njeriu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028568|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Njeriu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20gusht%202026,%2008:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 gusht 2026 10:30 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kiri i Madh]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028834|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kiri i Madh]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:11 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Moisiu]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028836|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Moisiu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:13)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028848|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Muhamed ibn Musa el-Kuarizmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:48 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Natyra]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028850|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Natyra]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2019:55)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 21:55 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Abasitët]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028857|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Abasitët]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2020:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 22:20 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Matematika]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028865|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Matematika]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2020:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 22:40 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Epoka e Iluminizmit]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3028871|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Epoka e Iluminizmit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi|Vlerë e madhe vëllimi]] - Referimet shfaqin këtë mesazh kur parametri volume ka vlera me më shumë se 4 shifra apo me simbole të tjera përveç numrave arabë e romakë. Mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1: long volume value|këtu]]. <!-- Pages with reference errors --> Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20gusht%202026,%2021:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 gusht 2026 23:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ernest Rutherford]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3029077|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ernest Rutherford]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20shtator%202026,%2016:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 shtator 2026 18:41 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Xhames Klerk Maxwell]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3029086|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Xhames Klerk Maxwell]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20shtator%202026,%2017:17)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 shtator 2026 19:17 (CEST) f9vcqdgu5pvpp4ham9h441af7y2io07 0 5745 3029075 2941052 2026-09-01T16:10:07Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Johannes Kepler, versioni i datës 25 gusht 2026 (revizioni 1371250920) 3029075 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Johannes Kepler | image = JKepler.jpg | caption = Portret, rreth 1910, sipas një origjinali të vitit 1620 | birth_date = 27 dhjetor 1571 | birth_place = {{ill|Qyteti i lirë Perandorak i Weil der Stadt|en|Weil der Stadt}}, [[Perandoria e Shenjtë Romake]] | death_date = 15 nëntor 1630 (58 vjeç) | death_place = Qyteti i lirë Perandorak i Regensburg, [[Perandoria e Shenjtë Romake]] | field = [[Astronomi]], [[Astrologjia|astrologji]], [[Matematika|matematikë]], [[Filozofia natyrore|filozofi natyrore]] | education = {{ill|Tübinger Stift|en|Tübinger Stift}}, [[Universiteti i Tybingenit]] (M.A.)<ref>{{cite encyclopedia |last=Liscia |first=Daniel A. Di |title=Johannes Kepler |url=https://plato.stanford.edu/entries/kepler/ |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |editor-first=Edward N. |editor-last=Zalta |editor-link=Edward N. Zalta |language=en}}</ref> | doctoral_advisor = {{ill|Michael Maestlin|en|Michael Maestlin}} | known_for = {{Plainlist| * [[Ligjet e Keplerit]] për lëvizjen planetare * {{ill|Hamendësimi i Keplerit|en|Kepler conjecture}} * Ekuacioni i Keplerit * ''{{ill|Rudolphine Tables|en|Rudolphine Tables}}'' }} | influences = [[Nikola Koperniku]]<br />{{ill|Tycho Brahe|en|Tycho Brahe}}<br />[[Pitagora]] | influenced = [[Isak Njutoni]]<br />[[Benoit Mandelbrot]]<br />Thomas Browne | signature = Unterschrift Kepler.svg }} '''Johannes Kepler''' (27 dhjetor 1571 – 15 nëntor 1630) ishte një polimath gjerman, [[astronom]], [[Matematikani|matematikan]], [[Astrologjia|astrolog]], [[Filozofia natyrore|filozof natyror]] dhe teoricien muzike.<ref>{{cite encyclopedia |last=Jeans |first=Susi |others=Rishikuar nga H. Floris Cohen |year=2013 |orig-year=2001 |encyclopedia=Grove Music Online |title=Kepler [Keppler], Johannes |publisher=Oxford University Press |location=Oksford |access-date=2021-09-26 |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.14903 |isbn=978-1-56159-263-0 |url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000014903 |url-access=subscription |language=en}}</ref> Ai është një figurë kyçe në [[Revolucioni shkencor|Revolucionin Shkencor]] të shekullit XVII, i njohur më së shumti për [[Ligjet e Keplerit|ligjet e tij të lëvizjes planetare]] dhe librat e tij ''{{ill|Astronomia nova|en|Astronomia nova}}'', ''{{ill|Harmonice Mundi|en|Harmonice Mundi}}'' dhe ''{{ill|Epitome Astronomiae Copernicanae|en|Epitome Astronomiae Copernicanae}}''. Larmia dhe ndikimi i veprës së tij e bënë Keplerin një nga themeluesit e [[astronomi]]së moderne, [[Metoda shkencore|metodës shkencore]], shkencës natyrore dhe shkencës moderne.<ref>{{cite web |url=https://www.dpma.de/english/our_office/publications/milestones/greatinventors/johanneskepler/index.html |title=DPMA {{!}} Johannes Kepler |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/kepler/education/johannes |title=Johannes Kepler: His Life, His Laws and Times |publisher=NASA |access-date=2023-09-01 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624003856/https://www.nasa.gov/kepler/education/johannes/ |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://micro.magnet.fsu.edu/optics/timeline/people/kepler.html |title=Molecular Expressions: Science, Optics and You – Timeline – Johannes Kepler |publisher=Florida State University |language=en}}</ref> Është quajtur "ati i [[Fantashkenca|fantashkencës]]" për romanin e tij ''{{ill|Somnium|en|Somnium (novel)}}''.<ref>{{cite web |url=https://www.bbvaopenmind.com/en/science/leading-figures/kepler-the-father-of-science-fiction/ |title=Kepler, the Father of Science Fiction |date=2015-11-16 |website=bbvaopenmind.com |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.themarginalian.org/2019/12/26/katharina-kepler-witchcraft-dream/ |title=How Kepler Invented Science Fiction and Defended His Mother in a Witchcraft Trial While Revolutionizing Our Understanding of the Universe |first=Maria |last=Popova |website=themarginalian.org |date=2019-12-27 |language=en}}</ref> Kepler ishte mësues matematike në një shkollë seminari në [[Grac]], ku u bë bashkëpunëtor i princit Hans Ulrich von Eggenberg. Më vonë u bë asistent i astronomit {{ill|Tycho Brahe|en|Tycho Brahe}} në [[Praga|Pragë]], dhe përfundimisht matematikan perandorak i Perandorit Rudolf II dhe dy pasardhësve të tij Matias dhe Ferdinandit II. Ai gjithashtu dha matematikë në [[Linc]] dhe ishte këshilltar i gjeneralit Wallenstein. Kepleri jetoi në një epokë kur nuk kishte dallim të qartë midis [[Astronomia|astronomisë]] dhe [[Astrologjia|astrologjisë]],<ref>{{cite journal |last=Dooley |first=Brendan |date=June 2021 |doi=10.1515/bthz-2021-0010 |issue=1 |journal=Berliner Theologische Zeitschrift |quote=From ancient times through the seventeenth century European astronomy and astrology remained two sides of the same coin |pages=156–175 |publisher=Walter de Gruyter GmbH |title=From astrology to astronomy: renaissance and early modern perspectives |volume=38 |language=en}}</ref> por kishte një ndarje të fortë midis astronomisë (një degë e [[Matematika|matematikës]] brenda [[Shtatë artet e lira|arteve të lira]]) dhe [[Fizika|fizikës]] (një degë e [[Filozofia natyrore|filozofisë natyrore]]).<ref>{{cite journal |last=Omodeo |first=Pietro Daniel |date=August 2015 |doi=10.1002/andp.201500238 |issue=7–8 |journal=Annalen der Physik |publisher=Wiley |title=The 'Impiety' of Kepler's shift from mathematical astronomy to celestial physics |volume=527 |bibcode=2015AnP...527A..71O |language=en}}</ref> Kepleri gjithashtu përfshiu argumente dhe arsyetime fetare në punën e tij, i motivuar nga bindja dhe besimi fetar se Zoti e kishte krijuar botën sipas një plani të kuptueshëm, të arritshëm përmes dritës natyrore të [[Arsyeja|arsyes]].<ref>Barker dhe Goldstein. "Theological Foundations of Kepler's Astronomy", ''Osiris'', 16, 2001, f. 112–113. (anglisht)</ref> Kepleri e përshkroi astronominë e tij të re si "fizikë qiellore",<ref>Kepler. ''New Astronomy'', faqja e titullit, përkth. Donohue, f. 26–27. (anglisht)</ref> si "një ekskursion në ''[[Metafizika (Aristoteli)|Metafizikën]]'' e Aristotelit",<ref>Kepler. ''New Astronomy'', f. 48. (anglisht)</ref> dhe si "një shtesë e ''On the Heavens'' të Aristotelit",<ref>''Epitome of Copernican Astronomy'' në ''Great Books of the Western World'', vëll. 15, f. 845. (anglisht)</ref> duke transformuar traditën e lashtë të kozmologjisë fizike, duke e trajtuar astronominë si pjesë të një fizike matematikore universale.<ref>Stephenson. ''Kepler's Physical Astronomy'', f. 1–2; Dear, ''Revolutionizing the Sciences'', f. 74–78. (anglisht)</ref> Për më tepër, bëri punë themelore në fushën e [[Optika|optikës]], duke u quajtur ati i optikës moderne,<ref>{{cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0960077922008748 |doi=10.1016/j.chaos.2022.112695 |title=Kepler in search of the 'Anaclastic' |date=2022 |last1=Coullet |first1=Pierre |last2=San Martin |first2=Jaime |last3=Tirapegui |first3=Enrique |journal=Chaos, Solitons & Fractals |volume=164 |article-number=112695 |bibcode=2022CSF...16412695C |language=en}}</ref> në veçanti për veprën e tij ''Astronomiae pars optica''. Ai gjithashtu shpiku një version të përmirësuar të teleskopit përthyes, teleskopin Kepler, i cili u bë baza e teleskopit modern përthyes,<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/science/Keplerian-telescope |title=Keplerian telescope {{!}} Optical Design, Refracting, Astronomy |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |language=en}}</ref> duke përmirësuar edhe modelin e teleskopit të [[Galileo Galilei]]t,<ref>{{cite book |title=Optics |last=Tunnacliffe |first=AH |author2=Hirst JG |date=1996 |location=Kent, Angli |isbn=978-0-900099-15-1 |pages=233–237 |language=en}}</ref> i cili i përmendi zbulimet e Keplerit në veprën e tij. Kepleri parashtroi {{ill|hamendësimin e Keplerit|en|Kepler conjecture}}. Ai ndikoi, ndër të tjerë, [[Isak Njuton]]in, duke ofruar një nga themelet për teorinë e tij të [[Ligji gravitacional universal i Njutonit|gravitetit universal]].<ref>{{Cite journal |last=Voelkel |first=James R. |date=2001 |title=Commentary on Ernan McMullin, "The Impact of Newton's Principia on the Philosophy of Science" |url=https://www.jstor.org/stable/3080920 |journal=Philosophy of Science |volume=68 |issue=3 |pages=319–326 |doi=10.1086/392885 |jstor=3080920 |s2cid=144781947 |issn=0031-8248 |language=en}}</ref> == Jeta e hershme == === Fëmijëria (1571–1590) === [[Skeda:Kepler-Geburtshaus.jpg|thumb|majtas|upright=0.7|Shtëpia e lindjes së Keplerit, në [[Weil der Stadt]], Gjermani]] Kepleri lindi më 27 dhjetor 1571, në Qytetin e lirë Perandorak të {{ill|Weil der Stadt|en|Weil der Stadt}} (sot pjesë e rajonit të Shtutgartit, në landin gjerman [[Baden-Württemberg]]). Prindërit e tij ishin luteranë, por supozohet se ai u pagëzua katolik, pasi pagëzimet protestante nuk lejoheshin në Weil në atë kohë.<ref>{{cite book |last1=Osterhage |first1=Wolfgang |title=Johannes Kepler |publisher=Springer |date=2020 |isbn=978-3-030-46857-6 |page=68 |language=en}}</ref><ref name="Hübner">{{cite journal |last1=Hübner |first1=Jürgen |title=Kepler's praise of the Creator |journal=Vistas in Astronomy |volume=18 |date=1975 |issue=1 |doi=10.1016/0083-6656(75)90113-0 |pages=369–382 |bibcode=1975VA.....18..369H |language=en}}</ref> Gjyshi i tij, Sebald Kepler, kishte qenë kryebashkiak i qytetit. Kur lindi Johannesi, pasuria e familjes Kepler ishte në rënie. I ati, Heinrich Kepler, jetonte prekarisht si [[mercenar]], dhe e la familjen kur Johannesi ishte pesë vjeç. Besohet se vdiq në Lufta Tetëdhjetëvjeçare në Vendet e Ulëta, ku, megjithëse protestant, luftonte në ushtrinë katolike spanjolle.<ref name=Albinus>{{Cite journal |last=Albinus |first=Hans-Joachim |date=June 2002 |title=Joannes Keplerus Leomontanus: Kepler's childhood in Weil der Stadt and Leonberg 1571–1584 |journal=The Mathematical Intelligencer |volume=24 |issue=3 |pages=50–58 |doi=10.1007/BF03024733 |s2cid=123965600 |issn=0343-6993 |language=en}}</ref> E ëma, Katharina Guldenmann, bijë hanxhiu, ishte shëruese dhe bimëmjekuese. Johannesi kishte gjashtë vëllezër e motra, prej të cilëve dy vëllezër dhe një motër arritën moshën madhore. I lindur para kohe, ai pretendonte se kishte qenë i dobët dhe i sëmurë si fëmijë. Megjithatë, shpesh i mahniste udhëtarët në hanin e gjyshit të tij me aftësinë e tij të jashtëzakonshme matematikore.<ref>Caspar. ''Kepler'', f. 29–36; Connor. ''Kepler's Witch'', f. 23–46. (anglisht)</ref> [[Skeda:Von einem Schrecklichen vnd Wunderbarlichen Cometen so sich den Dienstag nach Martini dieses lauffenden M. D. Lxxvij. Jahrs am Himmel erzeiget hat (grayscale).png|thumb|Si fëmijë, Kepleri dëshmoi [[Kometa e Madhe e 1577|Kometën e Madhe të 1577]]-s, e cila tërhoqi vëmendjen e astronomëve në të gjithë Evropën.]] Ai u fut në kontakt me astronominë që në moshë të re dhe zhvilloi një pasion të fortë për të, që do të zgjaste gjatë gjithë jetës. Në moshën gjashtë vjeç, vëzhgoi Kometën e Madhe të 1577-s, duke shkruar se "e mora nëna [ime] në një vend të lartë për ta parë."<ref name=Koestler234 /> Në 1580, në moshën nëntë vjeç, vëzhgoi një ngjarje tjetër astronomike, një eklips hënor, duke kujtuar se e "thirrën jashtë" për ta parë, dhe se [[Hëna]] "dukej fare e kuqe".<ref name=Koestler234>Koestler. ''The Sleepwalkers'', f. 234 (përkthyer nga horoskopi i familjes së Keplerit). (anglisht)</ref> Megjithatë, lija e fëmijërisë i la shikimin të dobët dhe duart të gjymtuara, duke kufizuar aftësinë e tij në aspektet vëzhguese të astronomisë.<ref>Caspar. ''Kepler'', f. 36–38; Connor. ''Kepler's Witch'', f. 25–27. (anglisht)</ref> Kepleri ndoqi shkollën fillore në Weil deri në 1577, kur familja u shpërngul në Leonberg, në Württembergun protestant.<ref>{{cite book |last1=Baumgardt |first1=Carola |title=Johannes Kepler: Life and Letters |publisher=Philosophical Library |date=1951 |pages=22–27 |language=en}}</ref> Ndoqi shkollën gjermane fillore në Leonberg për një vit, dhe pastaj shkollën latine gramatikore, ku të gjitha mësimet dhe librat ishin në latinisht. Më pas ndoqi dy shkolla manastiresh, nga 1584 në Adelberg dhe nga 1586 në seminarin e Maulbronn.<ref name=Albinus /> Në shtator 1589, Kepleri hyri në {{ill|Tübinger Stift|en|Tübinger Stift}} të [[Universiteti i Tybingenit|Universitetit të Tybingenit]], një seminar që përgatiste pastorë luteranë për Württembergun. Aty studioi filozofi te Vitus Müller<ref>Connor, James A. ''Kepler's Witch'' (2004), f. 58. (anglisht)</ref> dhe [[Teologjia|teologji]] te Jacob Heerbrand (student i Philipp Melanchthon-it në Wittenberg), i cili gjithashtu i dha mësim {{ill|Michael Maestlin|en|Michael Maestlin}}it si student, derisa u bë kancelar i Tybingenit në 1590.<ref name="Barker2001">Barker, Peter; Goldstein, Bernard R. "Theological Foundations of Kepler's Astronomy", ''Osiris'', seria e dytë, vëll. 16, ''Science in Theistic Contexts: Cognitive Dimensions'' (2001), f. 96. (anglisht)</ref> Ai u tregua matematikan i shkëlqyer dhe fitoi reputacionin e astrologut të aftë, duke hedhur horoskope për shokët e klasës. Nën udhëzimin e Michael Maestlinit, profesor matematike në Tybingen nga 1583 deri 1631,<ref name="Barker2001" /> ai mësoi si sistemin ptolemaik ashtu edhe sistemin kopernikan të lëvizjes planetare. Në atë kohë u bë [[Nikola Koperniku|kopernikan]]. Në një disputë studentore, e mbrojti [[heliocentrizmi]]n si nga këndvështrimi teorik ashtu edhe teologjik, duke mbajtur qëndrimin se [[Dielli]] ishte burimi kryesor i fuqisë lëvizëse në univers.<ref>Westman, Robert S. "Kepler's Early Physico-Astrological Problematic," ''Journal for the History of Astronomy'', 32 (2001): 227–236. (anglisht)</ref> Pavarësisht dëshirës për t'u bërë pastor i kishës luterane, atij iu mohua shugurimi për shkak të bindjeve në kundërshtim me Formulën e Concord-it, deklaratën e besimit luteran, të miratuar në 1577.<ref>{{Cite journal |last1=Barker |first1=Peter |last2=Goldstein |first2=Bernard R. |date=January 2001 |title=Theological Foundations of Kepler's Astronomy |url=http://dx.doi.org/10.1086/649340 |journal=Osiris |volume=16 |pages=88–113 |doi=10.1086/649340 |s2cid=145170215 |issn=0369-7827 |language=en}}</ref> Drejt fundit të studimeve, Kepleri u rekomandua për një pozicion mësuesi matematike dhe astronomie në shkollën protestante në Grac, në Stiri, Austrinë e Brendshme. E pranoi pozicionin në prill 1594, në moshën 22 vjeç.<ref>Caspar. ''Kepler'', f. 38–52; Connor. ''Kepler's Witch'', f. 49–69. (anglisht)</ref> === Graci (1594–1600) === Gjatë kohës në Grac (1594–1600), lëshoi shumë kalendarë zyrtarë dhe parashikime që rritën reputacionin e tij si astrolog. Megjithëse Kepleri kishte ndjenja të përziera për astrologjinë dhe i përçmonte shumë praktika të zakonshme të astrologëve, besonte thellësisht në një lidhje mes kozmosit dhe individit. Përfundimisht botoi disa nga idetë që kishte pasur si student në ''Mysterium Cosmographicum'' (1596), botuar pak më shumë se një vit pas mbërritjes së tij në Grac.<ref>Caspar, ''Kepler''. f. 58–65. (anglisht)</ref> Në dhjetor 1595, Keplerit iu prezantua Barbara Müller, një e ve 23-vjeçare (dy herë e ve) me një vajzë të vogël, Regina Lorenz, dhe filloi ta bënte oborr. Müller, trashëgimtare e pasurive të bashkëshortëve të saj të ndjerë, ishte gjithashtu vajza e një pronari të suksesshëm mulliri. I ati, Jobst, fillimisht kundërshtoi martesën. Edhe pse Kepleri kishte trashëguar fisnikërinë e gjyshit të tij, varfëria e tij e bënte një kandidat të papranueshëm. Jobst u zbut pasi Kepleri përfundoi punën për ''Mysterium'', por fejesa pothuajse u prish ndërkohë që Kepleri ishte larg, duke u marrë me detajet e botimit. Megjithatë, zyrtarë protestantë — që kishin ndihmuar në krijimin e çiftit — bënë presion mbi familjen Müller që ta nderonte marrëveshjen. Barbara dhe Johannesi u martuan më 27 prill 1597.<ref>Caspar, ''Kepler''. f. 71–75. (anglisht)</ref> Në vitet e para të martesës, çifti Kepler pati dy fëmijë (Heinrich dhe Susanna), të cilët të dy vdiqën foshnjë. Në 1602 patën një vajzë (Susanna); në 1604, një djalë (Friedrich); dhe në 1607, edhe një djalë (Ludwig).<ref>Connor. ''Kepler's Witch'', f. 89–100, 114–116; Caspar. ''Kepler'', f. 75–77. (anglisht)</ref> ==== Kërkime të tjera ==== Pas botimit të ''Mysterium'' dhe me bekimin e inspektorëve të shkollës së Gracit, Kepleri filloi një program ambicioz për të zgjeruar dhe zhvilluar punën e tij. Planifikoi katër libra shtesë: një mbi aspektet statike të universit (Diellin dhe yjet fikse); një mbi planetët dhe lëvizjet e tyre; një mbi natyrën fizike të planetëve dhe formimin e tipareve gjeografike (fokusuar veçanërisht te Toka); dhe një mbi efektet e qiejve në Tokë, duke përfshirë optikën atmosferike, meteorologjinë dhe astrologjinë.<ref>Caspar. ''Kepler'', f. 85–86. (anglisht)</ref> Ai kërkoi gjithashtu mendimet e shumë astronomëve të cilëve u kishte dërguar ''Mysterium''-in, ndër ta Reimarus Ursus (Nicolaus Reimers Bär) — matematikani perandorak i Rudolfit II dhe rival i ashpër i Tycho Brahes. Ursus nuk u përgjigj drejtpërdrejt, por ribotoi letrën lajkatare të Keplerit për të ndjekur mosmarrëveshjen e tij të përparësisë rreth (asaj që sot quhet) sistemit tikonik me Tychon. Pavarësisht kësaj njolle, Tycho gjithashtu filloi korrespondencë me Keplerin, duke nisur me një kritikë të ashpër por të ligjshme të sistemit të Keplerit; ndër shumë objeksione, Tycho e kundërshtoi përdorimin e të dhënave numerike të pasakta të marra nga Koperniku. Përmes letrave, Tycho dhe Kepleri diskutuan një gamë të gjerë problemesh astronomike, duke u ndalur në fenomenet hënore dhe teorinë kopernikane (veçanërisht qëndrueshmërinë e saj teologjike). Por pa të dhënat dukshëm më të sakta të observatorit të Tychos, Kepleri nuk kishte mënyrë t'i trajtonte shumicën e këtyre çështjeve.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 86–89. (anglisht)</ref> Në vend të kësaj, ia ktheu vëmendjen kronologjisë dhe "harmonisë", marrëdhënieve numerologjike mes muzikës, matematikës dhe botës fizike, dhe pasojave të tyre astrologjike. Duke supozuar që Toka kishte një shpirt (një veti që më vonë do ta përdorte për të shpjeguar si Dielli shkakton lëvizjen e planetëve), krijoi një sistem spekulativ që lidhte aspektet astrologjike dhe distancat astronomike me motin dhe fenomene të tjera tokësore. Deri në 1599, megjithatë, e ndjeu përsëri punën e tij të kufizuar nga pasaktësia e të dhënave të disponueshme — pikërisht ndërsa tensioni në rritje fetar kërcënonte edhe punësimin e tij të vazhdueshëm në Grac. ==== Dëbimi nga Graci ==== Graci ishte një qytet kryesisht protestant, në shumicë luteran, ndërkohë që sundimtari i Austrisë së Brendshme ishte një [[Shtëpia e Habsburgëve|Habsburg]] katolik. Në 1578, Duka Karli II kishte dhënë privilegje të konsiderueshme protestantëve në Paqësimin e Brukut. Karli vdiq në 1590, kur i biri dhe trashëgimtari, Ferdinandi II, ishte 12 vjeç. Ferdinandi u edukua në Kolegjin Jezuit dhe Universitetin e Ingolstadt-it, dhe u bë sundimtar i plotë i Austrisë së Brendshme në 1596. Udhëtoi në Itali në 1598, dhe u kthye i vendosur për ta rivendosur besimin e vërtetë katolik dhe për të eliminuar herezinë. Kepleri i shkroi një miku në qershor të atij viti, duke shprehur parandjenjën e tij për të ardhmen.<ref>{{cite book |last1=Franzl |first1=Johann |title=Ferdinand II. [i.e. der Zweite]: Kaiser im Zwiespalt d. Zeit |publisher=Verlag Styria |date=1978 |isbn=978-3-222-11119-8 |language=de |page=57}}</ref> Siç shkroi biografi i Ferdinandit, Robert L. Bireley, frikat e tij ishin të justifikuara, pasi [[Kundërreforma]] fitoi forcë.<ref name=Bireley>{{cite book |last1=Bireley |first1=Robert |title=Ferdinand II, Counter-Reformation Emperor, 1578–1637 |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |date=2014 |isbn=978-1-107-06715-8 |pages=25–31 |language=en}}</ref> [[Skeda:Tycho Brahe.JPG|thumb|upright=.9|[[Tycho Brahe]]]] Në shtator 1598, Ferdinandi urdhëroi që të gjithë predikuesit dhe mësuesit protestantë ta linin vendin. Kepleri u përjashtua nga dekreti, por nuk u ndje i sigurt, dhe kërkoi alternativa. Mësoi se Tycho Brahe ishte emëruar Matematikan Perandorak në Pragë, dhe Kepleri rivendosi kontaktin. Në dhjetor 1599, Tycho e ftoi Keplerin ta vizitonte në Pragë; më 1 janar 1600 (para se ta merrte fare ftesën), Kepleri u nis me shpresën se patronazhi i Tychos mund t'i zgjidhte problemet e tij filozofike, po ashtu edhe ato sociale dhe financiare.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 89–100. (anglisht)</ref> Më 4 shkurt 1600, Kepleri takoi Tycho Brahen dhe asistentët e tij, Franz Tengnagel dhe Longomontanus, në Benátky nad Jizerou (35&nbsp;km nga Praga), vendi ku po ndërtohej observatori i ri i Tychos. Gjatë dy muajve në vazhdim, qëndroi si mysafir, duke analizuar disa nga vëzhgimet e Tychos për Marsin; Tycho i ruante me kujdes të dhënat e tij, por u impresionua nga idetë teorike të Keplerit dhe së shpejti i dha më shumë qasje. Kepleri planifikoi ta testonte teorinë e tij nga ''Mysterium Cosmographicum'' bazuar në të dhënat e Marsit, por vlerësoi se puna do të zgjaste deri në dy vjet (pasi nuk i lejohej thjesht t'i kopjonte të dhënat për përdorim vetjak). Me ndihmën e Johannes Jessenius-it, Kepleri u përpoq të negocionte një marrëveshje punësimi më zyrtare me Tychon, por negociatat u prishën në një grindje të ashpër dhe Kepleri u nis për në Pragë më 6 prill. Kepleri dhe Tycho u pajtuan shpejt dhe përfundimisht arritën një marrëveshje për pagën dhe kushtet e jetesës, dhe në qershor, Kepleri u kthye në Grac për ta marrë familjen e tij.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 100–108. (anglisht)</ref> Situata në Grac e bënte të pamundur kthimin e menjëhershëm te Brahe; me shpresën për t'i vazhduar studimet astronomike, Kepleri kërkoi një emërim si matematikan i Dukës Ferdinand. Për këtë qëllim, Kepleri shkroi një ese — kushtuar Ferdinandit — në të cilën propozoi një teori të lëvizjes hënore të bazuar në forcë: "In Terra inest virtus, quae Lunam ciet" ("Ka një forcë në tokë që e shtyn Hënën të lëvizë").<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 110. (anglisht)</ref> Megjithëse eseja nuk i siguroi një vend në oborrin e Ferdinandit, detajoi një metodë të re për matjen e eklipseve hënore, të cilën e zbatoi gjatë eklipsit të 10 korrikut në Grac. Këto vëzhgime formuan bazën e eksplorimeve të tij të ligjeve të optikës, që do të kulmonin në ''Astronomiae Pars Optica''.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 108–111. (anglisht)</ref> Pastaj më 17 korrik u shpall një dekret i ri, duke urdhëruar që të gjithë banorët ose ta braktisnin besimin protestant ose ta linin provincën. Këtë herë nuk pati përjashtim për Keplerin, dhe ai, gruaja dhe njerka e tij u nisën nga Graci për në Pragë më 30 shtator 1600.<ref>{{cite book |last1=Burke-Gaffney |first1=Michael Walter |title=Kepler and the Jesuits |publisher=Bruce publishing Company |date=1944 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Osterhage |first1=Wolfgang |title=Johannes Kepler |publisher=Springer |date=2020 |isbn=978-3-030-46857-6 |pages=48–49 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Methuen |first1=Charlotte |chapter=Kepler, Religion and Natural Philosophy: A Theological Biography |title=Reading the Mind of God: Johannes Kepler and the Reform of Astronomy |publisher=Springer Netherlands |publication-place=Dordrecht |date=2024 |isbn=978-94-024-2248-1 |doi=10.1007/978-94-024-2250-4 |pages=1–24 |language=en}}</ref> == Karriera shkencore == === Praga (1600–1612) === Pasi u vendos në Pragë, u mbështet drejtpërdrejt nga Tycho, i cili e caktoi të analizonte vëzhgimet planetare dhe të shkruante një traktat kundër rivalit të Tychos (tashmë të ndjerë), Ursus. Në shtator, Tycho i siguroi një komision si bashkëpunëtor në projektin e ri që i kishte propozuar perandorit: ''{{ill|Tabelat Rudolfine|en|Rudolphine Tables}}'', që do të zëvendësonin ''Tabelat Prutenike'' të Erasmus Reinhold-it. Dy ditë pas vdekjes së papritur të Tychos më 24 tetor 1601, Kepleri u emërua pasardhës i tij si matematikan perandorak, me përgjegjësinë për ta përfunduar punën e tij të papërfunduar. 11 vjetët në vazhdim si matematikan perandorak do të ishin më prodhimtaret e jetës së tij.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 111–122. (anglisht)</ref> === Këshilltar perandorak === Detyrimi kryesor i Keplerit si matematikan perandorak ishte t'i jepte këshilla astrologjike perandorit, Rudolfi II. Megjithëse Kepleri kishte një vlerësim të ulët për përpjekjet e astrologëve bashkëkohorë për të parashikuar saktësisht të ardhmen apo për të parashikuar ngjarje specifike, ai kishte hedhur horoskope të detajuara e të mirëpritura për miq, familjarë dhe patronë që kur ishte student në Tybingen. Përveç horoskopeve për aleatë dhe udhëheqës të huaj, perandori kërkoi këshillën e Keplerit në kohë trazirash politike. Rudolfi ishte aktivisht i interesuar për punën e shumë studiuesve të oborrit të tij (përfshirë shumë alkimistë) dhe ndiqte edhe punën e Keplerit në astronominë fizike.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 149–153. (anglisht)</ref> Zyrtarisht, të vetmet doktrina fetare të pranueshme në Pragë ishin katolike dhe utrakiste, por pozicioni i Keplerit në oborrin perandorak i lejonte ta praktikonte besimin luteran pa pengesa. Perandori i siguronte nominalisht familjes së tij një të ardhur të mjaftueshme, por vështirësitë e thesarit perandorak të mbingarkuar bënin që marrja e mjaftueshme e parave për t'i përmbushur detyrimet financiare të ishte një luftë e vazhdueshme. Pjesërisht për shkak të vështirësive financiare, jeta e tij në shtëpi me Barbarën ishte e pakëndshme, e mbushur me grindje dhe periudha sëmundjeje. Jeta e oborrit, megjithatë, e vuri Keplerin në kontakt me studiues të tjerë të shquar (Johannes Matthäus Wackher von Wackhenfels, Jost Bürgi, David Fabricius, Martin Bachazek dhe Johannes Brengger, ndër të tjerë) dhe puna astronomike përparoi me shpejtësi.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 146–148, 159–177. (anglisht)</ref> === Supernova e 1604-s === {{Kryesor|Supernova e Keplerit}} [[Skeda:Keplers supernova.jpg|thumb|upright=.9|Mbetjet e supernovës së Keplerit, [[SN 1604]]]] Në tetor 1604, u shfaq një yll i ri i ndritshëm mbrëmjeje (SN 1604), por Kepleri nuk u besoi thashethemeve derisa e pa vetë.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 151. (anglisht)</ref> Kepleri filloi ta vëzhgonte sistematikisht supernovën. Astrologjikisht, fundi i 1603-s shënonte fillimin e një trigoni zjarri, fillimin e ciklit prej rreth 800 vjetësh të "bashkimeve të mëdha"; astrologët i lidhnin dy periudhat e mëparshme të tilla me ngritjen e Karlit të Madh (rreth 800 vjet më parë) dhe lindjen e Krishtit (rreth 1600 vjet më parë), dhe kështu prisnin ngjarje me shenjë të madhe, veçanërisht në lidhje me perandorin.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 151–153. (anglisht)</ref> Ishte në këtë kontekst, si matematikan perandorak dhe astrolog i perandorit, që Kepleri e përshkroi yllin e ri dy vjet më vonë në veprën e tij ''De Stella Nova''. Në të, Kepleri trajtoi vetitë astronomike të yllit, ndërkohë që mbante një qasje skeptike ndaj interpretimeve të shumta astrologjike që qarkullonin atëherë. Vuri re zbehjen e ndriçimit të tij, spekuloi mbi origjinën e tij, dhe përdori mungesën e paralaksit të vëzhguar për të argumentuar se ndodhej përtej orbitave planetare, dhe kështu në sferën e yjeve fikse, duke minuar më tej doktrinën e pandryshueshmërisë së qiejve (ideja e pranuar që nga Aristoteli, se sferat qiellore ishin të përsosura dhe të pandryshueshme). Lindja e një ylli të ri nënkuptonte ndryshueshmërinë e qiejve. Kepleri gjithashtu bashkangjiti një shtojcë ku diskutoi punën e fundit kronologjike të historianit polak Laurentius Suslyga; llogariti se, nëse Suslyga kishte të drejtë që kronologjitë e pranuara ishin katër vjet prapa, atëherë Ylli i Betlehemit — analog me yllin e ri të tanishëm — do të përkonte me bashkimin e madh të parë të ciklit të mëparshëm prej 800 vjetësh.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 153–157. (anglisht)</ref> Në vitet në vazhdim, Kepleri u përpoq (pa sukses) të fillonte një bashkëpunim me astronomin italian Giovanni Antonio Magini, dhe u mor me kronologjinë, veçanërisht me datimin e ngjarjeve në jetën e Jezusit. Rreth 1611, Kepleri qarkulloi një dorëshkrim, që përfundimisht do të botohej (pas vdekjes) si ''{{ill|Somnium|en|Somnium (novel)}}'' [Ëndrra]. Pjesë e qëllimit të ''Somnium''-it ishte të përshkruante si do të ishte praktikimi i astronomisë nga këndvështrimi i një planeti tjetër, për ta treguar realizueshmërinë e një sistemi jo-gjeocentrik. Dorëshkrimi, i cili u zhduk pasi ndërroi disa duar, përshkruante një udhëtim fantastik në Hënë; ishte pjesërisht alegori, pjesërisht autobiografi, dhe pjesërisht traktat mbi udhëtimin ndërplanetar (dhe ndonjëherë përshkruhet si vepra e parë e fantashkencës). Vite më vonë, një version i shtrembëruar i tregimit mund të ketë shkaktuar gjyqin për shtrigëri kundër nënës së tij, pasi nëna e rrëfimtarit konsulton një demon për të mësuar mënyrën e udhëtimit në hapësirë. Pas shpalljes së pafajshme të saj, Kepleri shkroi 223 shënime në fund të tregimit — disa herë më të gjata se vetë teksti — që shpjegonin aspektet alegorike, si dhe përmbajtjen e konsiderueshme shkencore (veçanërisht mbi gjeografinë hënore) të fshehur brenda tekstit.<ref>Lear, ''Kepler's Dream'', f. 1–78. (anglisht)</ref> == Jeta e mëvonshme == === Vështirësi === [[Skeda:Karlova str No4, Prague Old Town.jpg|thumb|majtas|upright=0.8|Rruga Karlova, në Qytetin e Vjetër të Pragës — shtëpia ku jetoi Kepleri, sot muze]] Gjatë kohës së Keplerit në Pragë, tensionet fetare dhe politike po rriteshin në Perandori, si midis protestantëve dhe katolikëve, ashtu edhe brenda dinastisë së Habsburgëve mbi çështjen e trashëgimisë. Situata në Pragë, qytet kozmopolit, u bë gjithnjë e më e vështirë, dhe Kepleri mendoi ta transferonte familjen në Württemberg, të cilin e konsideronte atdheun e tij. Në 1609 i shkroi dukës, Johann Frederick-ut, duke kërkuar një pozicion në Universitetin e Tybingenit. Duka e refuzoi kërkesën, por dërgoi një dhuratë si shenjë vullneti të mirë. Kepleri u përgjigj, dhe në letrën e tij përmblodhi pozicionin mbi çështjet doktrinore që kishin shkaktuar probleme në të kaluarën. Duka nuk iu përgjigj kësaj. Dy vjet më vonë, u përpoq përsëri, por këtë herë kërkesa iu referua konsistorit teologjik në Shtutgart, i cili e refuzoi kërkesën e Keplerit më 25 prill 1611, duke denoncuar prirjet e tij kalviniste, si në rezervat e tij mbi Formulën e Concord-it, ashtu edhe në këmbënguljen e tij se kalvinistët, pavarësisht mosmarrëveshjeve, duhej të konsideroheshin "vëllezër në Krisht".<ref>{{cite book |last1=Rothman |first1=Aviva |title=The Pursuit of Harmony: Kepler on Cosmos, Confession, and Community |publisher=University of Chicago Press |date=2017 |isbn=978-0-226-49697-9 |doi=10.7208/chicago/9780226497020.003.0003 |pages=79–82 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vassányi |first1=Miklos |title=Past and Present Political Theology |chapter=Kepler, the supra-confessional Lutheran |publisher=Routledge |publication-place=Abingdon New York (N.Y.) |date=2020 |isbn=978-0-367-40755-1 |pages=11–34 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |title=Johannes Kepler Gesammelte Werke Band 16 Briefe 1607–1611 |date=1954 |publisher=C. H. Beck'sche Verlagsbuchhandlung |location=Mynih |language=de |pages=464–465}}</ref> Në 1611, shëndeti i perandorit Rudolf po dobësohej, dhe u detyrua të abdikonte si Mbret i Bohemisë nga vëllai i tij, Matias. Të dyja palët kërkuan këshillën astrologjike të Keplerit, një mundësi që ai e përdori për të dhënë këshilla politike pajtuese (me pak referenca ndaj yjeve, përveç deklaratave të përgjithshme për të dekurajuar veprime drastike). Megjithatë, ishte e qartë se perspektivat e ardhshme të Keplerit në oborrin e Matias-it ishin të errëta.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 202–204. (anglisht)</ref> Po atë vit, gruaja e Keplerit, Barbara, u infektua me ethet me pika hungareze dhe filloi të kishte konvulsione. Ndërsa po rimëkëmbej, të tre fëmijët u sëmurën me lija, dhe Friedrichu gjashtëvjeçar vdiq. Përveç afrimit të tij me Württembergun, Kepleri ishte në kontakt me Padovën. Universiteti i Padovës — me rekomandimin e Galileos, i cili po largohej — kërkoi Keplerin ta zinte katedrën e matematikës, por Kepleri, duke preferuar ta mbante familjen në territorin gjerman, udhëtoi në vend të kësaj në Austri për të organizuar një pozicion si mësues dhe matematikan distrikti në Linc. Megjithatë, Barbara ra sërish e sëmurë dhe vdiq shkurt pas kthimit të Keplerit.<ref>Connor, ''Kepler's Witch'', f. 222–226; Caspar, ''Kepler'', f. 204–207. (anglisht)</ref> Duke e shtyrë transferimin në Linc, Kepleri mbeti në Pragë deri në vdekjen e Rudolfit në fillim të 1612-s, megjithëse trazirat politike, tensioni fetar dhe tragjedia familjare (bashkë me mosmarrëveshjen ligjore mbi pasurinë e gruas së tij) e penguan të bënte ndonjë kërkim. Në vend të kësaj, montoi një dorëshkrim kronologjik, ''Eclogae Chronicae'', nga korrespondenca dhe punë të mëparshme. Pas ngjitjes së tij si Perandor i Shenjtë Romak, Matias e rikonfirmoi pozicionin (dhe pagën) e Keplerit si matematikan perandorak, por i lejoi të transferohej në Linc.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 208–211. (anglisht)</ref> === Linci (1612–1626) === [[Skeda:Kepler Statue Linz.jpg|thumb|Një statujë e Keplerit në [[Linc]]]] Në Linc, Kepleri u emërua Matematikan i Distriktit dhe mësues në shkollën e distriktit, duke ruajtur edhe pozicionin e matematikanit të oborrit të perandorit. Detyra e tij e parë ishte përfundimi i Tabelave Rudolfine, por shumë aktivitete të tjera i tërhoqën vëmendjen para se ato të përfundoheshin.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 210–211. (anglisht)</ref> Tabelat nuk u botuan deri në 1627.<ref>{{cite journal |last1=Cooker |first1=Mark J. |title=Johannes Kepler and his making of the Rudolphine Tables |journal=The Mathematical Gazette |volume=105 |issue=564 |date=2021 |issn=0025-5572 |doi=10.1017/mag.2021.109 |pages=425–432 |language=en}}</ref> ==== Përjashtimi kishtar ==== Në Linc, vështirësitë e Keplerit me ortodoksinë luterane u ringjallën. Kundërreforma ende nuk kishte pasur ndikim të madh në Austrinë e Sipërme. Ndërkohë që sundimtari ishte katolik, shumica e popullsisë ishte luterane dhe mund ta praktikonte besimin e vet. Por pastori i kongregacionit luteran, Daniel Hitzler, ia mohoi kungimin Keplerit për shkak të mospranimit të plotë të Formulës së Concord-it. Çështja kryesore ishte qëndrimi i Keplerit ndaj doktrinës së kudondodhjes, ose bashkimit sakramental, besimit në praninë e vërtetë të trupit dhe gjakut të Krishtit në Eukaristi, të cilën Kepleri nuk mund ta pranonte. Kepleri iu ankua Konsistorit të Shtutgartit kundër përjashtimit të tij, dhe kjo çoi në një korrespondencë të gjatë.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 213–220. (anglisht)</ref> Kjo përfshiu teologë të ndryshëm, përfshirë Matthias Hafenreffer-in. Hafenreffer kishte qenë mik, por për këtë çështje u vu në krah të autoriteteve teologjike. Në 1619 përjashtimi i tij u shpall përfundimisht dhe pa mëdyshje.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 258–262. (anglisht)</ref> ==== Martesa me Susanna Reuttinger ==== Në korrik 1612, Kepleri e njohu Matthias Bernegger-in, studiuesin humanist dhe astronomin. Bernegger e njihte Keplerin nga reputacioni dhe e kishte kërkuar. Të dy u bënë miq dhe patën një korrespondencë të gjerë për pothuajse njëzet vjet, megjithëse nuk u takuan më. Max Caspar e përshkroi si "mikun më të mirë dhe më besnik që ai gjeti ndonjëherë".<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 226–227. (anglisht)</ref> Në një letër të hershme drejtuar Bernegger-it, në tetor 1613, Kepleri i tregon mikut të tij për martesën e ardhshme dhe e shpall datën si "ditën e eklipsit të hënës, kur shpirti astronomik fshihet, pasi dua ta gëzoj ditën e festës".<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 117. (anglisht)</ref> Data ishte 30 tetor 1613, dhe gruaja e dytë e Keplerit ishte Susanna Reuttinger, nga Eferding afër. Pas vdekjes së gruas së parë, Barbarës, Kepleri kishte marrë në konsideratë 11 kandidate të ndryshme brenda dy vjetësh (një proces vendimmarrjeje i formalizuar më vonë si "problemi i martesës").<ref name="ferguson">{{cite journal |last=Ferguson |first=Thomas S. |title=Who solved the secretary problem ? |journal=Statistical Science |volume=4 |issue=3 |date=1989 |pages=282–289 |jstor=2245639 |doi=10.1214/ss/1177012493 |language=en}}</ref> Përfundimisht u kthye te Reuttinger-i (kandidatja e pestë), e cila, shkroi ai, "më fitoi me dashuri, besnikëri të përulur, ekonomi shtëpiake, punë të palodhur, dhe dashurinë që u dha thjeshtërve".<ref>Citim nga Connor, ''Kepler's Witch'', f. 252, përkthyer nga një letër e 23 tetorit 1613, e Keplerit drejtuar një fisniku anonim. (anglisht)</ref> Tani Kepleri ishte në gjendje t'i sillte fëmijët e tij në Linc nga Wels-i, ku kishin qëndruar te një i afërm. Tre fëmijët e parë të martesës me Susannën (Margareta Regina, Katharina, dhe Sebald) vdiqën në fëmijëri. Tre të tjerë mbijetuan deri në moshën madhore: Cordula (lindur 1621); Fridmar (lindur 1623); dhe Hildebert (lindur 1625). Sipas biografëve të Keplerit, kjo ishte një martesë shumë më e lumtur se e para.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 220–224; Connor, ''Kepler's Witch'', f. 251–254. (anglisht)</ref> ==== Gjyqi për shtrigëri i nënës së Keplerit ==== Në dhjetor 1615, Kepleri mori një letër nga familja e tij në Württemberg, që e informonte se e ëma, Katharina, ishte akuzuar për shtrigëri më herët atë vit. Katharina jetonte në qytetin protestant të Leonberg-ut. Akuza fillestare u bë nga Ursula Reinbold, e cila pretendonte se Katharina i kishte dhënë një pije që e sëmuri. Ndërsa rasti u bë i njohur, u përhapën më shumë thashetheme dhe akuza, dhe familja e Katharinës ngriti padi për shpifje kundër akuzuesve. Kepleri u betua se do ta mbronte nënën e tij, gjë që bëri si me dërgesa drejtuar autoriteteve në Leonberg, ashtu edhe me vizita personale. Rasti u zvarrit disa vjet, me Katharinën e mbajtur në burg nga 1620 deri 1621. Faza përfundimtare u zhvillua në Tybingen, nën autoritetin e Dukës, ku u vendos se duhej pyetur nën kërcënimin e torturës. Ajo refuzoi të pranonte, duke thënë se i besonte Zotit që ta nxirrte të vërtetën në dritë. Më pas u absolvua dhe u lirua, më 4 tetor 1621. Vdiq rreth gjashtë muaj më vonë.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 240–258. (anglisht)</ref> Procesi kundër nënës së Keplerit, që filloi shpejt pas përjashtimit të tij fillestar kishtar, është parë si pjesë e një sulmi nga autoritetet luterane kundër vetë Keplerit.<ref>{{Cite book |title=Shifting the Earth: The Mathematical Quest to Understand the Motion of the Universe |last=Mazer |first=Arthur |publisher=John Wiley & Sons, Inc. |year=2010 |isbn=978-1-118-02427-0 |location=Hoboken, NJ |language=en}}</ref> ==== Ndikimi i luftës ==== Kepleri pati edhe vështirësi të tjera në këtë kohë. Në 1618 nisi konflikti që do të bëhej [[Lufta Tridhjetëvjeçare]], me Kryengritjen Boheme kundër sundimit të Habsburgëve. Ferdinandi II, që u bë perandor në gusht 1619, siguroi mbështetjen e Maksimilianit, Dukë i Bavarisë, kundër bohemëve. Në korrik 1620, ushtria bavareze hyri në Linc, në rrugë për në Bohemi. Kjo përbënte një kërcënim për protestantët e Lincit në përgjithësi, si dhe për Keplerin, simpatitë e të cilit ishin me bohemët, tashmë të udhëhequr nga protestanti Frederik, i shpallur Mbret i Bohemisë. Kepleri kishte shprehur haptazi admirimin e tij për vjehrrin e Frederikut, Xhejms VI dhe I, Mbret i Anglisë dhe Skocisë, të cilin e konsideronte një ruajtës të rëndësishëm të paqes. La Lincin për në Württemberg në shtator 1620, për ta mbrojtur nënën e tij, duke e marrë familjen me vete, pasi nuk e dinte nëse do të mund të kthehej.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 251–252. (anglisht)</ref> Në nëntor të atij viti, forcat boheme u mundën në Betejën e Malit të Bardhë, dhe Frederiku ("Mbreti i Dimrit") iku në mërgim. Në nëntor 1621, pas lirimit të nënës së tij, Kepleri u kthye vërtet në Linc. Në dhjetor, perandori Ferdinand e rikonfirmoi në pozicionin e matematikanit të oborrit. Në 1622, predikuesit dhe mësuesit protestantë u dëbuan nga Austria e Sipërme, por Kepleri u përjashtua pasi ishte në shërbim perandorak. Do të qëndronte në Linc edhe katër vjet të tjerë dhe do t'i përfundonte Tabelat Rudolfine.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 304–318. (anglisht)</ref> ==== Puna ==== Gjatë kohës në Linc, Kepleri botoi një sërë veprash. E para ishte një traktat mbi vitin e lindjes së Jezusit. Kjo u botua fillimisht në gjermanisht në 1613; një version i zgjeruar latinisht u botua vitin pasues, si ''De vero anno''. Në 1613, u përfshi në një çështje tjetër kronologjike, kur perandori e thirri në Regensburg për të marrë pjesë në deliberimet mbi kalendarin. [[Kalendari gregorian]], ai në përdorim të përgjithshëm sot, ishte prezantuar me autoritetin e Papa Gregorit XIII në 1582, dhe u miratua në shumicën e Evropës katolike. Ndryshimet kryesore nga [[Kalendari julian]], të cilin e zëvendësoi, ishin heqja e tri viteve të brishta çdo katërqind vjet, që ta afronte vitin kalendarik me vitin diellor, dhe futja e 10 ditëve për ta korrigjuar "shmangien" që kishte ndodhur që nga futja e kalendarit julian, kështu që e enjtja, 4 tetor 1582, u pasua nga e premtja, 15 tetor 1582. Kalendari i ri u denoncua nga autoritetet protestante si, në rastin më të mirë, një përpjekje për ta rivendosur autoritetin papnor në tokat protestante, dhe, në rastin më të keq, si vepër e Djallit.<ref>{{cite journal |last1=Methuen |first1=Charlotte |title=Time Human or Time Divine? Theological Aspects in the Opposition to Gregorian Calendar Reform |journal=Reformation & Renaissance Review |volume=3 |issue=1 |date=2001 |issn=1462-2459 |doi=10.1558/rrr.v3i1.36 |pages=36–50 |language=en}}</ref> Kepleri e mbështeti kalendarin e ri për arsye praktike dhe astronomike, por reforma nuk u pranua — do të duheshin deri në 1700 që kalendari i ri të miratohej në të gjithë Gjermaninë.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 227–232. (anglisht)</ref> Vepra tjetër e Keplerit kishte të bënte me matjen. Kepleri, duke blerë verë për shtëpinë e tij në 1613, vëzhgoi drejtpërdrejt metodën standarde për përcaktimin e vëllimit të një fuçie, duke futur një shufër matëse diagonalisht nga hapja deri në fund të saj. Kjo e çoi drejt një analize të vëllimeve të enëve me forma të ndryshme. Duke gjetur se asnjë shtypshkronjë në Augsburg nuk ishte e gatshme ta botonte një libër në latinisht, e solli shtypësin Johannes Plank nga Erfurti në Linc. Plank shtypi ''Nova stereometria doliorum vinariorum'' në 1615, libri i parë i shtypur në Linc, me shpenzimet e vetë Keplerit. Një version më i shkurtër gjermanisht u botua vitin pasues. Vepra tjetër e Keplerit ishte ''Epitome Astronomiae Copernicanae'', një përmbledhje e teorisë kopernikane, botuar në dy vëllime në 1618.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 233–249. (anglisht)</ref> Vitin pasues, vepra e Keplerit mbi kometat, ''De cometis libelli tres'', u botua në Augsburg. Ky libër përfshinte shumë të dhëna vëzhguese dhe llogaritje, si dhe interpretim astrologjik.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 300–304. (anglisht)</ref> Gjithashtu në 1619 u botua ''Harmonice Mundi'' e Keplerit. Kjo vepër, që përafronte harmonitë qiellore me ato muzikore, pati një gestacion të gjatë. Kepleri e kishte skicuar për herë të parë në 1599. Në 1618, vajza e tij e vogël, Katharina, vdiq, dhe babai i pikëlluar i la mënjanë tabelat, që kërkonin qetësi, dhe iu kthye të menduarit mbi harmoninë. Po atë vit, zbuloi atë që sot quhet [[Ligjet e Keplerit#Ligji i tretë|Ligji i tretë i Keplerit]], që lidh periudhën orbitale të një planeti me distancën e tij nga Dielli. Ky zbulim u shpreh për herë të parë në ''Harmonice''-n.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 264–290. (anglisht)</ref> Në 1617, ndërsa punonte në Tabela, Kepleri lexoi për herë të parë veprën e Napierit mbi [[Logaritmi|logaritmet]], botuar në 1614. Kuptoi vlerën e metodës për thjeshtimin e llogaritjeve të shumta të kërkuara në Tabela, por nuk ishte i kënaqur që Napieri paraqiste vetëm metodën, jo prejardhjen e saj. Kështu e zhvilloi idenë nga parimet aritmetike, dhe nxori tabelat e veta prej tyre. Këto tabela kishin avantazhin se mund të përdoreshin drejtpërdrejt mbi numra të plotë, jo vetëm mbi funksione trigonometrike.<ref>{{cite book |last1=Hutton |first1=Charles |title=Mathematical Tables: Containing Common, Hyperbolic, and Logistic Logarithms. Also Sines, Tangents, Secants, and Versed-sines |publisher=G. G. J. and J. Robinson, and R. Baldwin, Paternoster Row |date=1785 |page=31 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Thorvaldsen |first1=Steinar |title=Early Numerical Analysis in Kepler's New Astronomy |journal=Science in Context |volume=23 |issue=1 |date=2010 |issn=0269-8897 |doi=10.1017/S0269889709990238 |pages=39–63 |language=en}}</ref> Kjo u botua si ''Chilias logarithmorum ad totidem numeros rotundos'' në 1624. Po atë vit, përfundoi punën për ''Tabelat Rudolfine''. Pati negociata me familjen Brahe para se vepra të ishte gati për shtyp, dhe pastaj çështje financimi dhe zgjedhjeje shtypshkronje. Kepleri preferonte Ulm-in, sepse kërkesat teknike të punës mund të plotësoheshin më lehtë atje, por perandori këmbënguli që të shtypej në Austri, çka në praktikë do të thoshte Linc, kështu që Kepleri u përpoq të siguronte pajisje, shkronja, letër dhe punëtorë të përshtatshëm, duke udhëtuar në Vjenë dhe Nyrnberg. Por para se puna të fillonte plotësisht, qyteti i Lincit u rrethua nga qershori deri gusht 1626 gjatë Luftës Fshatare të Austrisë së Sipërme. Kepleri mbeti i padëmtuar, por shtëpia dhe shtypshkronja, që ndodheshin në periferi të qytetit, u shkatërruan nga zjarri. Duke qenë e pamundur ta përfundonte shtypjen në Linc, Kepleri i kërkoi perandorit leje ta transferohej në Ulm. Kjo iu dha, dhe u nis për në Ulm në nëntor, duke e lënë gruan dhe familjen në Regensburg.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 308–320. (anglisht)</ref> === Ulm dhe Sagani, 1626–1630 === Kepleri kishte identifikuar tashmë një shtypshkronjë të përshtatshëm në Ulm, dorëshkrimi i tij nuk ishte dëmtuar në zjarr, dhe shtypja e Tabelave nisi shpejt, duke u përfunduar në shtator 1627.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 321–325. (anglisht)</ref> Kepleri tani kërkonte një pozicion të qëndrueshëm. Lufta kishte shkuar mirë për Perandorinë. Kryengritja Fshatare ishte shtypur, dhe komandantët perandorakë Wallenstein dhe Tilly kishin mundur forcat protestante, përfshirë ushtrinë daneze nën Mbretin Kristian IV, që kishte hyrë në luftë në anën protestante. Kepleri udhëtoi në Pragë t'ia paraqiste Tabelat perandorit. Ishte i shqetësuar për pritjen, pasi rritja e fuqisë katolike mund ta bënte pozicionin e tij të vështirë. Por mori një mirëpritje të ngrohtë nga perandori, që ishte shumë i interesuar për Tabelat.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 331–334. (anglisht)</ref> Wallenstein-i ishte gjithashtu në Pragë në atë kohë, dhe kishte marrë kohët e fundit Dukatin e Saganit, në Silezi. Të dy burrat kishin qenë në kontakt më parë, kur Kepleri i kishte dhënë një horoskop përmes një ndërmjetësi, por nuk e takoi Wallenstein-in personalisht. Wallenstein-i negocioi me perandorin, dhe e ftoi Keplerin ta merrte banesën në Sagan. Kepleri udhëtoi në Linc për t'i mbyllur punët e tij atje, pastaj udhëtoi me familjen për në Sagan, ku mbërriti më 20 korrik 1628. Kepleri u ndje i izoluar në këtë qytet të Gjermanisë Veriore, me dialektin e tij të huaj.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 338–347. (anglisht)</ref> I shkroi Bernegger-it në mars 1629: {{Blockquote|text=Është vetmia që më shtyp këtu, larg qyteteve të mëdha, dhe letrat vijnë e shkojnë vetëm ngadalë, duke shkaktuar shpenzime të mëdha.|author=Johannes Kepler<ref>{{cite book |last1=Baumgardt |first1=Carola |title=Johannes Kepler |publisher=Open Road Media |date=2021-10-26 |isbn=978-1-5040-6800-0 |pages=174–175 |language=en}}</ref>}} Në dhjetor 1629, Kepleri arriti të ngrinte një shtypshkronjë, e cila botoi ''Efemeridat'' e tij për vitet 1621–1639.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 348–351. (anglisht)</ref> [[Skeda:Regensburg Peterskirchlein Gedenktafel Kepler.jpg|thumb|upright=0.85|Regensburg, kisha Peterskirchlein, pllaka përkujtimore për varrin e Johannes Keplerit]] Transferimi në Sagan nuk i kishte zgjidhur problemet financiare të Keplerit. Mori pak ndihmë nga Wallenstein-i, përveç pagës së tij, dhe Efemeridat u shtypën me shpenzimet e veta. Ende i detyroheshin shuma të konsiderueshme nga thesari perandorak për punë të bëra më parë, prandaj më 8 tetor 1630, u nis për një udhëtim në Lajpcig, Nyrnberg, Dietën e Regensburgut, dhe Linc, me shpresën se do të arkëtonte të paktën diçka. Megjithatë, pak ditë pas mbërritjes në Regensburg, u sëmur dhe u përkeqësua përparimisht. Kepleri vdiq më 15 nëntor 1630, pak më shumë se një muaj pas mbërritjes së tij. U varros pak jashtë mureve të Regensburgut, në varrezën protestante të Shën Pjetrit, e cila u shkatërrua disa vjet më vonë gjatë luftës.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 358–360. (anglisht)</ref> === Krishterimi === Besimi i Keplerit se Zoti e krijoi kozmosin në mënyrë të rregullt e shtyu të përpiqej t'i përcaktonte dhe kuptonte ligjet që qeverisin botën natyrore, më thellësisht në astronomi.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/biography/Johannes-Kepler |title=Johannes Kepler {{!}} Biography, Discoveries, & Facts |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |date=2023-08-31 |language=en}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/science/astronomy/The-techniques-of-astronomy |title=Astronomy – the techniques of astronomy |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |date=2024-07-26 |language=en}}</ref> Fraza "Thjesht jam duke i menduar mendimet e Zotit pas Tij" i atribuohet atij, megjithëse kjo ka gjasa të jetë një version i përmbledhur i një shkrimi nga dora e tij: <blockquote>Ato ligje [të natyrës] janë brenda kapacitetit të mendjes njerëzore; Zoti donte që t'i njihnim, duke na krijuar sipas shëmbëlltyrës së Tij, në mënyrë që të mund t'i ndanim mendimet e Tij.<ref>Letër (9/10 prill 1599) drejtuar kancelarit bavarez Herwart von Hohenburg. Përfshirë në Carola Baumgardt dhe Jamie Callan, ''Johannes Kepler Life and Letters'' (1953), f. 50. (anglisht)</ref></blockquote>Kepleri avokoi tolerancën mes konfesioneve të krishtera, për shembull duke argumentuar se katolikët dhe luteranët duhej të mund të merrnin kungim së bashku. Shkroi: "Krishti Zot as nuk qe as nuk është luteran, as kalvinist, as papist."<ref>{{Cite journal |last=Rothman |first=Aviva |date=2020-01-01 |title=Johannes Kepler's pursuit of harmony |url=http://physicstoday.scitation.org/doi/10.1063/PT.3.4388 |journal=Physics Today |volume=73 |issue=1 |pages=36–42 |doi=10.1063/PT.3.4388 |bibcode=2020PhT....73a..36R |s2cid=214144110 |issn=0031-9228 |language=en}}</ref> == Astronomia == === ''Mysterium Cosmographicum'' === [[Skeda:Kepler-solar-system-1.png|thumb|Modeli i Keplerit me [[Trupat platonikë|trupa platonikë]] të [[Sistemi Diellor|Sistemit Diellor]], nga ''Mysterium Cosmographicum'' (1596)]] Vepra e parë e madhe astronomike e Keplerit ishte ''Mysterium Cosmographicum'' (''Misteri kozmografik'', 1596). Kepleri pretendonte se pati një epifani më 19 korrik 1595, ndërsa jepte mësim në Grac, duke demonstruar bashkimin periodik të [[Saturni]]t dhe [[Jupiteri]]t në zodiak: kuptoi se poligonet e rregullta lidhin nga një rreth të brendashkruar dhe një të jashtëshkruar në raporte të caktuara, gjë që, arsyetoi, mund të ishte baza gjeometrike e universit. Pasi dështoi ta gjente një rregullim unik poligonesh që të përshtatej me vëzhgimet e njohura astronomike (edhe me planetë shtesë të shtuar në sistem), Kepleri filloi të eksperimentonte me poliedra tredimensionale. Zbuloi se secili nga pesë trupat platonikë mund të brendashkruhej dhe jashtëshkruhej nga sfera; futja e këtyre trupave njëri brenda tjetrit, secili i mbyllur në një sferë, do të prodhonte gjashtë shtresa, që përputheshin me gjashtë planetët e njohur — [[Mërkuri (planet)|Mërkurin]], [[Afërdita|Afërditën]], [[Toka|Tokën]], [[Marsi (planet)|Marsin]], Jupiterin dhe Saturnin. Duke i renditur trupat në mënyrë selektive — oktaedri, ikozaedri, dodekaedri, tetraedri, kubi — Kepleri zbuloi se sferat mund të vendoseshin në intervale që përputheshin me madhësitë relative të orbitës së secilit planet, duke supozuar se planetët rrotullohen rreth Diellit. Kepleri gjithashtu gjeti një formulë që lidhte madhësinë e orbitës së secilit planet me kohëzgjatjen e periudhës së tij orbitale. Kepleri mendonte se ''Mysterium'' kishte zbuluar planin gjeometrik të Zotit për universin. Pjesa më e madhe e entuziazmit të Keplerit për sistemin kopernikan buronte nga bindjet e tij teologjike mbi lidhjen mes fizikes dhe shpirtërores; vetë universi ishte një imazh i Zotit, me Diellin që i përgjigjej Atit, sferën yjore Birit, dhe hapësirën mes tyre Shpirtit të Shenjtë. Dorëshkrimi i tij i parë i ''Mysterium''-it përfshinte një kapitull të gjerë që e pajtonte heliocentrizmin me pasazhet biblike që dukej se mbështesnin gjeocentrizmin.<ref>Barker dhe Goldstein. "Theological Foundations of Kepler's Astronomy," f. 99–103, 112–113. (anglisht)</ref> Me mbështetjen e mentorit të tij, Michael Maestlin, Kepleri mori leje nga senati i Universitetit të Tybingenit ta botonte dorëshkrimin, me kusht që të hiqej ekzegjeza biblike dhe të shtohej një përshkrim më i thjeshtë e i kuptueshëm i sistemit kopernikan, si dhe i ideve të reja të Keplerit. ''Mysterium'' u botua nga fundi i 1596-s, dhe Kepleri i mori kopjet e tij dhe filloi t'ua dërgonte astronomëve dhe patronëve të shquar në fillim të 1597-s; nuk u lexua gjerësisht, por vendosi reputacionin e Keplerit si astronom shumë i aftë. Dedikimi i tepruar, ndaj patronëve të fuqishëm si dhe ndaj burrave që kontrollonin pozicionin e tij në Grac, gjithashtu i hapi një derë vendimtare drejt sistemit të patronazhit.<ref>Caspar. ''Kepler'', f. 65–71. (anglisht)</ref> Në 1621, Kepleri botoi një botim të dytë, të zgjeruar të ''Mysterium''-it, gjysmë sa më i gjatë se i pari, duke detajuar në fusnota korrigjimet dhe përmirësimet e arritura në 25 vjetët që nga botimi i parë.<ref>Field. ''Kepler's Geometrical Cosmology'', kapitulli IV, f. 73 e në vazhdim. (anglisht)</ref> Për sa i përket ndikimit, ''Mysterium''-i mund të shihet si një hap i parë i rëndësishëm në modernizimin e teorisë së propozuar nga Koperniku në veprën e tij ''De revolutionibus orbium coelestium''. Ndërsa Koperniku kërkoi ta avanconte një sistem heliocentrik në këtë libër, iu drejtua pajisjeve ptolemaike (d.m.th. epiciklet dhe rrathët eksentrikë) për ta shpjeguar ndryshimin në shpejtësinë orbitale të planetëve, dhe gjithashtu vazhdoi ta përdorte si pikë referimi qendrën e orbitës së Tokës, jo atë të Diellit,<ref>Dreyer, J.L.E. ''A History of Astronomy from Thales to Kepler'', Dover Publications, 1953. f. 343. (anglisht)</ref><ref>Wootton, David. ''The Invention of Science: A New History of the Scientific Revolution'' (Penguin, 2015). f. 152. (anglisht)</ref> "si ndihmë për llogaritjen dhe për të mos e ngatërruar lexuesin duke u larguar shumë nga Ptolemeu". Astronomia moderne i detyrohet shumë ''Mysterium Cosmographicum''-it, pavarësisht të metave në tezën e tij kryesore, "pasi përfaqëson hapin e parë në pastrimin e sistemit kopernikan nga mbetjet e teorisë ptolemaike që ende i ngjiteshin".<ref>Dreyer, J.L.E. ''A History of Astronomy from Thales to Kepler'', Dover Publications, 1953, f. 331, 377–379. (anglisht)</ref> Kepleri nuk e braktisi kurrë teorinë e tij të pesë trupave, duke botuar edicionin e dytë të ''Mysterium''-it në 1621 dhe duke pohuar besimin e tij të vazhdueshëm në vlefshmërinë e modelit. Megjithëse vuri re se kishte mospërputhje mes të dhënave vëzhguese dhe parashikimeve të modelit të tij, nuk mendoi se ato ishin mjaftueshëm të mëdha sa ta zhvlerësonin teorinë.<ref>{{Cite book |last=Field |first=Judith Veronica |title=Kepler's geometrical cosmology |date=2013 |publisher=Bloomsbury |isbn=978-1-4725-0703-7 |location=Londër |page=94 |language=en}}</ref> === ''Astronomia Nova'' === [[Skeda:Kepler Mars retrograde.jpg|thumb|upright=.9|Diagram i trajektores gjeocentrike të Marsit gjatë disa periudhave të lëvizjes së dukshme prapavajtëse, në ''Astronomia Nova'' (1609)]] Vija e zgjeruar e kërkimit që kulmoi në ''{{ill|Astronomia Nova|en|Astronomia nova}}'' (''Një astronomi e re'') — duke përfshirë dy ligjet e para të lëvizjes planetare — filloi me analizën, nën drejtimin e Tychos, të orbitës së Marsit. Në këtë vepër, Kepleri prezantoi konceptin revolucionar të orbitës planetare, një shteg i një planeti në hapësirë, që rezulton nga veprimi i shkaqeve fizike, i dallueshëm nga koncepti i mëparshëm i sferës planetare (një guaskë sferike te e cila lidhet planeti). Si rezultat i këtij zbulimi, fenomenet astronomike filluan të shihen si të qeverisura nga ligje fizike.<ref>{{Cite journal|last1=Goldstein|first1=Bernard|last2=Hon|first2=Giora|date=2005|title=Kepler's Move from Orbs to Orbits: Documenting a Revolutionary Scientific Concept|journal=Perspectives on Science|volume=13|pages=74–111|doi=10.1162/1063614053714126|s2cid=57559843|language=en}}</ref> Kepleri llogariti dhe rillogariti afrime të ndryshme të orbitës së Marsit, duke përdorur një ekuant (mjeti matematikor që Koperniku e kishte eliminuar me sistemin e tij), duke krijuar përfundimisht një model që në përgjithësi përputhej me vëzhgimet e Tychos brenda dy minutave harkut (gabimi mesatar i matjes). Por nuk ishte i kënaqur me rezultatin kompleks dhe ende pak të pasaktë; në disa pika, modeli ndryshonte nga të dhënat deri në tetë minuta harku. Pasi metodat tradicionale të astronomisë matematikore dështuan, Kepleri filloi të përpiqej t'i përshtaste një orbitë vezake të dhënave.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 123–128. (anglisht)</ref> Në pikëpamjen fetare të Keplerit për kozmosin, Dielli (simbol i Perëndisë Atë) ishte burimi i forcës lëvizëse në Sistemin Diellor. Si bazë fizike, Kepleri u mbështet me analogji te teoria e William Gilbert-it mbi shpirtin magnetik të Tokës, nga ''De Magnete'' (1600), dhe te puna e tij mbi optikën. Kepleri supozoi se fuqia lëvizëse e rrezatuar nga Dielli dobësohet me distancën, duke shkaktuar lëvizje më të shpejtë ose më të ngadaltë ndërsa planetët i afrohen ose largohen prej tij.<ref>Koyré, ''The Astronomical Revolution'', f. 199–202. (anglisht)</ref> Përdorimi i një modeli fizik për të nxjerrë një trajektore ishte një zbulim i madh. Kepleri nuk supozoi thjesht një orbitë rrethore, por u përpoq të gjente shkakun e saj, dhe e bëri këtë para se ta zbulonte ligjin e sipërfaqeve.<ref>Peter Barker dhe Bernard R. Goldstein, "Distance and Velocity in Kepler's Astronomy", ''Annals of Science'', 51 (1994): 59–73, f. 60. (anglisht)</ref> Ndoshta ky supozim nënkuptonte një marrëdhënie matematikore që do ta rivendoste rregullin astronomik. Bazuar në matjet e afeliut dhe periheliut të Tokës dhe Marsit, krijoi një formulë sipas së cilës shpejtësia e lëvizjes së një planeti është në përpjesëtim të zhdrejtë me distancën e tij nga Dielli. Verifikimi i kësaj marrëdhënieje gjatë gjithë ciklit orbital kërkonte llogaritje shumë të gjera; për ta thjeshtuar këtë detyrë, deri në fund të 1602-s, Kepleri e riformuloi përpjesëtimin në terma gjeometrikë: ''planetët fshijnë sipërfaqe të barabarta në kohë të barabarta'' — ligji i tij i dytë i lëvizjes planetare.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 129–132. (anglisht)</ref> Më pas iu vu llogaritjes së gjithë orbitës së Marsit, duke përdorur ligjin gjeometrik të sipërfaqeve dhe duke supozuar një orbitë vezake me formë veje. Pas rreth 40 përpjekjesh të dështuara, në fund të 1604-s, arriti më në fund te ideja e një [[Elipsa|elipse]],<ref>Dreyer, John Louis Emil. ''History of the Planetary Systems from Thales to Kepler'', Cambridge University Press, 1906, f. 402. (anglisht)</ref> të cilën më parë e kishte supozuar si zgjidhje shumë të thjeshtë për t'u anashkaluar nga astronomët e mëparshëm.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 133. (anglisht)</ref> Duke gjetur se një orbitë eliptike u përshtatej të dhënave të Marsit (hipoteza vikare), Kepleri arriti menjëherë në përfundimin se ''të gjithë planetët lëvizin në elipsa, me Diellin në një fokus'' — ligji i tij i parë i lëvizjes planetare. Për shkak se nuk kishte asistentë llogaritjeje, nuk e zgjeroi analizën matematikore përtej Marsit. Deri në fund të vitit, përfundoi dorëshkrimin për ''Astronomia nova'', megjithëse nuk do të botohej deri në 1609, për shkak të mosmarrëveshjeve ligjore mbi përdorimin e vëzhgimeve të Tychos, pronë e trashëgimtarëve të tij.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 131–140; Koyré, ''The Astronomical Revolution'', f. 277–279. (anglisht)</ref> === ''Epitome Astronomiae Copernicanae'' === Pasi e përfundoi ''Astronomia Nova''-n, Kepleri kishte synuar të hartonte një libër shkollor astronomie që do të mbulonte të gjitha bazat e astronomisë heliocentrike.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 239–240, 293–300. (anglisht)</ref> Kepleri kaloi disa vjet të tjerë duke punuar në atë që do të bëhej ''Epitome Astronomiae Copernicanae'' (''Përmbledhje e astronomisë kopernikane''). Pavarësisht titullit, i cili vetëm sa nënkupton heliocentrizmin, ''Epitome'' ka të bëjë më pak me veprën e Kopernikut dhe më shumë me sistemin astronomik të vetë Keplerit. ''Epitome'' përmbante të tria ligjet e lëvizjes planetare dhe u përpoq t'i shpjegonte lëvizjet qiellore përmes shkaqeve fizike.<ref name="Gingerich302">Gingerich, "Kepler, Johannes" nga ''Dictionary of Scientific Biography'', f. 302–304. (anglisht)</ref> Megjithëse i shtriu shprehimisht dy ligjet e para të lëvizjes planetare (të aplikuara te Marsi në ''Astronomia nova'') te të gjithë planetët, si dhe te Hëna dhe satelitët mediçean të Jupiterit, nuk shpjegoi si mund të nxirreshin orbitat eliptike nga të dhënat vëzhguese.<ref>Wolf, ''A History of Science, Technology and Philosophy'', f. 140–141; Pannekoek, ''A History of Astronomy'', f. 252. (anglisht)</ref> Fillimisht e menduar si hyrje për të painiciuarit, Kepleri kërkoi ta modelonte ''Epitome''-n e tij sipas asaj të mësuesit të tij, Michael Maestlin, i cili botoi një libër të mirëvlerësuar që shpjegonte bazat e astronomisë gjeocentrike për jo-ekspertët.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Rothman|first=A.|date=2021|title=Kepler's Epitome of Copernican Astronomy in context|journal=Centaurus|volume=63|pages=171–191|doi=10.1111/1600-0498.12356|issn=0008-8994|s2cid=230613099|language=en}}</ref> Kepleri e përfundoi të parin nga tre vëllimet, që përbëhej nga librat I–III, deri në 1615, në të njëjtin format pyetje-përgjigje si ai i Maestlinit, dhe e shtypi në 1617.<ref>{{Cite journal|last=Gingerich|first=Owen|date=1990|title=Five Centuries of Astronomical Textbooks and Their Role in Teaching|journal=The Teaching of Astronomy, Proceedings of IAU Colloq. 105, Held in Williamstown, MA, 27–30 July 1988|pages=189|bibcode=1990teas.conf..189G|language=en}}</ref> Megjithatë, ndalimi i librave kopernikanë nga Kisha Katolike, si dhe fillimi i Luftës Tridhjetëvjeçare, bënë që botimi i dy vëllimeve të tjera të vonohej. Ndërkohë, dhe për ta shmangur ndalimin, Kepleri e ndryshoi audiencën e ''Epitome''-s nga fillestarët te astronomët dhe matematikanët ekspertë, ndërsa argumentet u bënë gjithnjë e më të sofistikuara dhe kërkonin matematikë të avancuar për t'u kuptuar.<ref name=":1" /> Vëllimi i dytë, që përbëhej nga libri IV, u botua në 1620, i ndjekur nga vëllimi i tretë, që përbëhej nga librat V–VII, në 1621. === ''Tabelat Rudolfine'' === [[Skeda:Rudolphine tables.jpg|thumb|upright=1.2|Dy faqe nga Tabelat Rudolfine të Keplerit, që tregojnë eklipse të Diellit dhe Hënës]] Në vitet pas përfundimit të ''Astronomia Nova''-s, pjesa më e madhe e kërkimit të Keplerit u fokusua në përgatitjet për ''Tabelat Rudolfine'' dhe një grup gjithëpërfshirës efemeridash (parashikime specifike të pozicioneve të planetëve dhe yjeve) bazuar në tabelë, megjithëse asnjëra nuk do të përfundonte për shumë vjet.<ref>Caspar, ''Kepler''. f. 178–179. (anglisht)</ref> Kepleri, më në fund, i përfundoi ''Tabelat Rudolfine'' në 1623, të cilat në atë kohë konsideroheshin vepra e tij kryesore. Megjithatë, për shkak të kërkesave botuese të perandorit dhe negociatave me trashëgimtarin e Tycho Brahes, nuk do të shtypeshin deri në 1627.<ref>Robert J. King, "Johannes Kepler and Australia", ''The Globe'', nr. 90, 2021, f. 15–24. (anglisht)</ref> == Baticat dhe graviteti == Shkrimet e Keplerit mbi baticat gjenden në një sërë veprash të tij. Në Tezën 15 të ''De fundamentis Astrologiae Certioribus'' (Mbi themelet më të sigurta të astrologjisë, 1601), ai thotë "Është vërtetuar nga përvoja se gjithçka që lagështohet njësoj fryhet me shtimin e Hënës dhe tërhiqet me pakësimin e Hënës", dhe më vonë, në Tezën 47, lidh një cikël 19-vjeçar të baticave me një cikël të ngjashëm të Hënës.<ref name=Brackenridge>{{cite journal |last1=Brackenridge |first1=J. Bruce |last2=Rossi |first2=Mary Ann |title=Johannes Kepler's on the More Certain Fundamentals of Astrology Prague 1601 |journal=Proceedings of the American Philosophical Society |publisher=American Philosophical Society |volume=123 |issue=2 |year=1979 |issn=0003-049X |jstor=986232 |pages=85–116 |language=en}}</ref> Kjo mendohet të jetë referenca e parë ndaj një cikli baticash 19-vjeçar.<ref name=Woodworth>{{cite book |last=Woodworth |first=Philip L. |title=A Journey Through Tides |chapter=Tidal science before and after Newton |publisher=Elsevier |date=2023 |isbn=978-0-323-90851-1 |doi=10.1016/b978-0-323-90851-1.00002-9 |page=3-36 |language=en}}</ref> Në shënimet e tij te ''Somnium'' (Ëndrra, roman i shkruar në 1608, por i pabotuar deri në 1634), spekulon se baticat vijnë nga tërheqja e ujërave të Tokës nga Hëna, me një forcë të ngjashme me magnetizmin.<ref name=Woodworth /> I zhvilloi më tej idetë mbi gravitetin dhe baticat në ''Astronomia Nova'' (Astronomia e re, 1609), e cila liston një seri aksiomash. Graviteti përkufizohet si "Një tërheqje e ndërsjellë trupore mes trupave të lidhur." Trupat e rëndë nuk tërhiqen nga qendra e universit, siç thoshte astronomia klasike, por nga qendra e një trupi të rrumbullakët të lidhur, si Toka. Është i qartë se tërheqja është e ndërsjellë, dhe se forcat tërheqëse që ushtrojnë dy trupa, si Toka dhe Hëna, mbi njëri-tjetrin, janë në përpjesëtim me masat e tyre përkatëse. E lidh tërheqjen gravitacionale me baticat, duke thënë se "nëse Toka do të pushonte t'i tërhiqte ujërat e saj, të gjitha ujërat detare do të ngriheshin dhe do të rridhnin drejt trupit të hënës".<ref name=Harris>{{cite book |last1=Harris |first1=Rollin A. |title=Manual of Tides Part I. Introduction and historical treatment of the subject |date=1898 |publisher=Government Printing Office |location=Uashington |pages=398-405 |language=en}}</ref> Edward Rosen diskuton vendin e konceptit të Keplerit mbi gravitetin, në periudhën e hershme moderne, deri te ligji gravitacional universal i Njutonit, në një shtojcë të përkthimit të tij të ''Somnium''-it.<ref name=Somnium /> Para Kopernikut, koncepti kryesor i gravitetit ishte ai i Aristotelit, i cili mendonte se trupat e rëndë lëviznin drejt qendrës së universit. Meqë Toka supozohej e palëvizshme, me qendrën e saj në qendër të universit, ata do të binin drejt qendrës së Tokës.<ref>Aristoteli; Guthrie, W.K.C. ''Aristotle On the heavens'' Libri II, Kapitulli 14, William Heinemann, 1939, f. 240–255. (anglisht)</ref> Koperniku e theu këtë lidhje kur e vendosi Diellin në qendër, me Tokën duke u rrotulluar rreth tij. Për Kopernikun, graviteti ishte "një dëshirë e caktuar natyrore me të cilën janë pajisur pjesët", e pranishme në Diell, Hënë dhe planetë, që i çonte drejt ruajtjes së formës së tyre sferike,<ref>Koperniku, Nikolla. ''On the revolutions of heavenly spheres'' Libri I, Kapitulli 9, Polish Scientific Publishers, Krakov, 1978, f. 18. (anglisht)</ref> por siç vë në dukje Rosen, këto trupa nuk tërhiqnin njëri-tjetrin. Kepleri e zgjeroi më tej konceptin, duke e përgjithësuar te tërheqja mes trupave të lidhur, që përfshinte Diellin, Hënën dhe planetët, si dhe gurët. Por nuk e përdori këtë koncept për t'i shpjeguar lëvizjet orbitale të planetëve, të cilat Kepleri i besonte se vinin nga një forcë rrotulluese e emetuar nga Dielli. Për më tepër, nuk e shtriu idenë e tërheqjes së ndërsjellë te yjet përtej orbitave planetare. Kështu, e tija nuk ishte një teori e gravitetit universal, që do të duhej të priste Njutonin.<ref name=Somnium>{{cite book |last1=Kepler |first1=Johannes |last2=Rosen |first2=Edward |title=Somnium: The Dream, Or Posthumous Work on Lunar Astronomy |publisher=University of Wisconsin Press |date=1967 |isbn=978-0-608-30222-5 |language=en}}</ref> [[Galileo Galilei]] e refuzoi konceptin e Keplerit mbi gravitetin, sepse e konsideronte atë që sot e quajmë veprim në distancë si një formë mistike.<ref name=Woodworth /> Galileo kishte teorinë e vet, të cilën e konsideronte një provë të rëndësishme se Toka lëviz, dhe madje pretendonte se baticat ishin fenomeni i vetëm i vëzhgueshëm që nuk mund të shpjegohej duke përdorur një model ptolemaik me Tokën në qendër.<ref>{{cite journal |last=Shea |first=W. R. J. |title=Galileo's Claim to Fame: The Proof That the Earth Moves from the Evidence of the Tides |journal=The British Journal for the History of Science |volume=5 |issue=2 |year=1970 |issn=00070874 |jstor=4025413 |pages=111-127 |language=en}}</ref><ref name=Harris /> Duke e krahasuar teorinë e tij me veprën e të tjerëve, Galileo e veçoi Keplerin për përbuzje: "Jam më i habitur nga Kepleri sesa nga cilido tjetër. Pavarësisht mendjes së tij të hapur dhe të mprehtë, dhe megjithëse i ka në majë të gishtave lëvizjet që i atribuohen Tokës, ai megjithatë ia ka dhënë veshin dhe pëlqimin sundimit të hënës mbi ujërat, vetive okulte, dhe budallallëqeve të tilla."<ref>{{cite journal |last=Burstyn |first=Harold L. |title=Galileo's Attempt to Prove That the Earth Moves |journal=Isis |volume=53 |issue=2 |year=1962 |issn=00211753 |jstor=228028 |pages=161-185 |language=en}}</ref> Kepleri vuri në dukje se teoria e Galileos nuk kishte mënyrë të përshtatshme për ta shpjeguar lidhjen e kohës së baticave me fazat e Hënës, një lidhje e njohur që nga antikiteti dhe e konfirmuar përsëri e përsëri.<ref name=Harris /><ref>{{cite journal |last=Naylor |first=Ron |title=Galileo's Tidal Theory |journal=Isis |volume=98 |issue=1 |date=2007 |issn=0021-1753 |doi=10.1086/512829 |pages=1-22 |language=en}}</ref> == Astrologjia == [[Skeda:Kepler-Wallenstein-Horoskop.jpg|thumb|upright=0.9|Horoskopi i Keplerit për gjeneralin Wallenstein]] Ashtu si [[Ptolemeu]], Kepleri e konsideronte astrologjinë si homologen e astronomisë, me interes dhe vlerë të barabartë. Megjithatë, në vitet pasuese, dy lëndët u ndanë, derisa astrologjia nuk u praktikua më mes astronomëve profesionistë.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Field|first=J. V.|date=1984|title=A Lutheran Astrologer: Johannes Kepler|journal=Archive for History of Exact Sciences|volume=31|issue=3|pages=189–272|doi=10.1007/BF00327703|jstor=41133735|bibcode=1984AHES...31..189F|s2cid=119811074|issn=0003-9519|language=en}}</ref> Sir Oliver Lodge vuri re se Kepleri ishte disi përbuzës ndaj astrologjisë në kohën e tij, pasi "sulmonte dhe hidhte sarkazëm vazhdimisht ndaj astrologjisë, por ishte e vetmja gjë për të cilën njerëzit e paguanin, dhe prej saj, në një farë mënyre, jetoi.<ref>{{cite book |author=Lodge, O. J. |contribution=Johann Kepler |title=The World of Mathematics, Vol. 1 |year=1956 |publisher=Simon and Schuster |page=231 |language=en}}</ref> Sidoqoftë, Kepleri kaloi një sasi të madhe kohe duke u përpjekur ta rivendoste astrologjinë mbi një bazë filozofike më të fortë, duke hartuar kalendarë të shumtë astrologjikë, më shumë se 800 hartë lindjeje, dhe një sërë traktatesh që trajtonin vetë çështjen e astrologjisë.<ref>{{Cite journal|last=Boner|first=P. J.|date=2005|title=Soul-Searching with Kepler: An Analysis of Anima in His Astrology|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=36|issue=1|pages=7–20|doi=10.1177/002182860503600102|bibcode=2005JHA....36....7B|s2cid=124764022|language=en}}</ref> === ''De Fundamentis'' === Në përpjekjen e tij për t'u bërë astronom perandorak, Kepleri shkroi ''De Fundamentis'' (1601), titulli i plotë i të cilit mund të përkthehet si "Mbi themelimin e astrologjisë në baza më të shëndosha", si një parathënie e shkurtër e njërit prej almanakëve të tij vjetorë.<ref>{{Cite journal|last=Simon|first=G.|date=1975|title=Kepler's astrology: The direction of a reform|journal=Vistas in Astronomy|volume=18|issue=1|pages=439–448|doi=10.1016/0083-6656(75)90122-1|bibcode=1975VA.....18..439S|language=en}}</ref> Në këtë vepër, Kepleri i përshkruan efektet e Diellit, Hënës dhe planetëve në aspektin e dritës dhe ndikimit të tyre mbi lëngjet trupore, duke përfunduar me pikëpamjen e Keplerit se Toka posedon një shpirt me një farë kuptimi gjeometrik. E nxitur nga konvergjenca gjeometrike e rrezeve që formohen rreth saj, shpirti-i-botës është ndijues, por jo i vetëdijshëm. Ashtu si një bari kënaqet nga tingëllimi i një fyelli pa e kuptuar teorinë e harmonisë muzikore, po ashtu Toka i përgjigjet këndeve dhe aspekteve të krijuara nga qiejt, por jo në mënyrë të vetëdijshme. Eklipset janë të rëndësishme si shenja, sepse aftësia kafshërore e Tokës trazohet dhunshëm nga ndërprerja e papritur e dritës, duke përjetuar diçka si emocion, dhe duke vazhduar në të për ca kohë.<ref name=":0" /> Kepleri supozon se Toka ka "cikle lëngjesh", ashtu si kafshët e gjalla, dhe jep si shembull: "baticat më të larta të detit thuhet nga detarët se rikthehen çdo nëntëmbëdhjetë vjet, rreth të njëjtave ditë të vitit". (Kjo mund t'i referohet ciklit 18,6-vjeçar të precesionit të nyjeve hënore.) Kepleri avokon kërkimin e cikleve të tilla duke mbledhur vëzhgime gjatë një periudhe shumë vjetësh, "dhe deri tani ky vëzhgim nuk është bërë".<ref name=Brackenridge /> === ''Tertius Interveniens'' === Kepleri dhe Helisaeus Roeslin u përfshinë në një seri sulmesh dhe kundërsulmesh të botuara mbi rëndësinë e astrologjisë, pas supernovës së 1604-s; rreth të njëjtës kohë, mjeku Philip Feselius botoi një vepër që e hidhte poshtë astrologjinë tërësisht (dhe veprën e Roeslinit në veçanti).<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 178–181. (anglisht)</ref> Në përgjigje të asaj që Kepleri e shihte si teprim i astrologjisë, nga njëra anë, dhe refuzim i tepruar i saj, nga ana tjetër, Kepleri përgatiti ''Tertius Interveniens'' (1610). Nominalisht, kjo vepër — kushtuar patronit të përbashkët të Roeslinit dhe Feseliusit — ishte një ndërmjetësim neutral mes studiuesve në grindje (titulli do të thotë "Ndërhyrjet e palës së tretë"), por gjithashtu parashtronte pikëpamjet e përgjithshme të Keplerit mbi vlerën e astrologjisë, duke përfshirë disa mekanizma të hipotezuar ndërveprimi mes planetëve dhe shpirtrave individualë. Ndërsa Kepleri i konsideronte shumicën e rregullave dhe metodave tradicionale të astrologjisë si "bajga me erë të keqe", në të cilën gërmon "një pulë e zellshme", kishte "raste ndonjë kokërr-fara, madje edhe një perlë apo një copë ari", që mund ta gjente astrologu shkencor i ndërgjegjshëm.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 181–185. (anglisht)</ref> == Muzika == === ''Harmonice Mundi'' === [[Skeda:Kepler-1619-pl-3.jpg|thumb|upright=.9|Harmonitë gjeometrike nga ''Harmonice Mundi'' (1619)]] Kepleri ishte i bindur "se gjërat gjeometrike i kanë siguruar Krijuesit modelin për ta zbukuruar gjithë botën".<ref>Citim nga Caspar, ''Kepler'', f. 265–266, përkthyer nga ''Harmonice Mundi''. (anglisht)</ref> Në ''Harmonice Mundi'' (1619), u përpoq t'i shpjegonte përpjesëtimet e botës natyrore — veçanërisht aspektet astronomike dhe astrologjike — në terma muzikorë. Grupi qendror i "harmonive" ishte ''musica universalis'' ose "muzika e sferave", e cila ishte studiuar nga Pitagora, Ptolemeu dhe të tjerë para Keplerit; në fakt, shpejt pas botimit të ''Harmonice Mundi'', Kepleri u përfshi në një mosmarrëveshje përparësie me Robert Fludd-in, i cili kishte botuar kohët e fundit teorinë e vet harmonike.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 264–266, 290–293. (anglisht)</ref> Kepleri filloi duke eksploruar poligonet e rregullta dhe trupat e rregullt, përfshirë figurat që do të njiheshin si trupat e Keplerit. Që andej, e zgjeroi analizën e tij harmonike te muzika, meteorologjia dhe astrologjia; harmonia rezultonte nga tonet e prodhuara nga shpirtrat e trupave qiellorë — dhe, në rastin e astrologjisë, ndërveprimi mes atyre toneve dhe shpirtrave njerëzorë. Në pjesën përfundimtare të veprës (Libri V), Kepleri u mor me lëvizjet planetare, veçanërisht marrëdhëniet mes shpejtësisë orbitale dhe distancës orbitale nga Dielli. Marrëdhënie të ngjashme ishin përdorur nga astronomë të tjerë, por Kepleri — me të dhënat e Tychos dhe teoritë e tij astronomike — i trajtoi ato shumë më me saktësi, dhe u bashkangjiti kuptim të ri fizik.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 266–290. (anglisht)</ref> Ndër shumë harmoni të tjera, Kepleri artikuloi atë që do të njihej si ligji i tretë i lëvizjes planetare. Provoi shumë kombinime, derisa zbuloi se (afërsisht) "Katrorët e kohëve periodike janë me njëri-tjetrin siç janë kubet e distancave mesatare." Megjithëse jep datën e kësaj epifanie (8 mars 1618), nuk jep asnjë detaj se si arriti në këtë përfundim.<ref>{{Cite book |last=Miller |first=Arthur I. |title=Deciphering the cosmic number: the strange friendship of Wolfgang Pauli and Carl Jung |date=2009 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0-393-06532-9 |page=80 |language=en}}</ref> Megjithatë, rëndësia më e gjerë e këtij ligji thjesht kinematik për dinamikën planetare nuk u kuptua deri në vitet 1660. Kur u bashkua me ligjin e sapo zbuluar të forcës centrifugale të Christiaan Huygens-it, mundësoi që Isak Njutoni, Edmond Halley, dhe ndoshta Christopher Wren dhe Robert Hooke, ta demonstronin në mënyrë të pavarur se tërheqja e supozuar gravitacionale mes Diellit dhe planetëve të tij zvogëlohej me katrorin e distancës mes tyre.<ref>Westfall, ''Never at Rest'', f. 143, 152, 402–403; Toulmin dhe Goodfield, ''The Fabric of the Heavens'', f. 248; De Gandt, 'Force and Geometry in Newton's Principia', kapitulli 2; Wolf, ''History of Science, Technology and Philosophy'', f. 150; Westfall, ''The Construction of Modern Science'', kapitujt 7 dhe 8. (anglisht)</ref> Kjo e hodhi poshtë supozimin tradicional të fizikës skolastike, se fuqia e tërheqjes gravitacionale mbetej konstante me distancën, sa herë që aplikohej mes dy trupave, siç e supozonte Kepleri, si dhe Galileo në ligjin e tij të gabuar universal, se rënia gravitacionale ishte e përshpejtuar në mënyrë uniforme, si dhe studenti i Galileos, Borrelli, në mekanikën e tij qiellore të 1666-s.<ref>Koyré, ''The Astronomical Revolution'', f. 502. (anglisht)</ref> == Optika == === ''Astronomiae Pars Optica'' === [[Skeda:Kepler Optica.jpg|thumb|upright=.8|Një pllakë nga ''Astronomiae Pars Optica'', që ilustron strukturën e syve të llojeve të ndryshme]] Ndërsa Kepleri vazhdonte ngadalë t'i analizonte vëzhgimet e Tychos për Marsin — tashmë të disponueshme për të tërësisht — dhe filloi procesin e ngadaltë të tabelimit të ''Tabelave Rudolfine'', Kepleri gjithashtu e rimori hetimin e ligjeve të optikës, nga eseja e tij hënore e 1600-s. Si eklipset hënore ashtu edhe ato diellore paraqisnin fenomene të pashpjeguara, si madhësi hijesh të papritura, ngjyra e kuqe e një eklipsi total hënor, dhe drita e pazakontë e raportuar rreth një eklipsi total diellor. Çështje të lidhura të refraksionit atmosferik zbatoheshin te ''të gjitha'' vëzhgimet astronomike. Gjatë pjesës më të madhe të 1603-s, Kepleri e ndërpreu punën e tij tjetër për t'u përqendruar te teoria optike; dorëshkrimi që rezultoi, i paraqitur perandorit më 1 janar 1604, u botua si ''Astronomiae Pars Optica'' (Pjesa optike e astronomisë). Në të, Kepleri përshkroi ligjin e katrorit të zhdrejtë që qeveris intensitetin e dritës, reflektimin nga pasqyra të rrafshëta dhe të lakuara, dhe parimet e kamerave me vrimë gjilpëre, si dhe implikimet astronomike të optikës, si paralaksi dhe madhësitë e dukshme të trupave qiellorë. Gjithashtu e zgjeroi studimin e tij të optikës te syri njerëzor, dhe konsiderohet përgjithësisht nga neuroshkencëtarët i pari që njohu se imazhet projektohen të përmbysura dhe të kthyera nga lente e syrit mbi retinë. Zgjidhja e kësaj dileme nuk pati rëndësi të veçantë për Keplerin, pasi nuk e shihte si diçka që i përkiste optikës, megjithëse sugjeroi se imazhi korrigjohej më vonë "në zgavrat e trurit", për shkak të "veprimtarisë së Shpirtit".<ref>Finger, "Origins of Neuroscience," f. 74. Oxford University Press, 2001. (anglisht)</ref> Sot, ''Astronomiae Pars Optica'' njihet përgjithësisht si baza e optikës moderne (megjithëse ligji i refraksionit mungon dukshëm).<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 142–146. (anglisht)</ref> Në lidhje me fillimet e gjeometrisë projektive, Kepleri prezantoi idenë e ndryshimit të vazhdueshëm të një entiteti matematikor në këtë vepër. Argumentoi se, nëse një fokus i një prerjeje konike lejohej të lëvizte përgjatë vijës që bashkon fokuset, forma gjeometrike do të shndërrohej ose degjenerohej, njëra në tjetrën. Në këtë mënyrë, një elipsë bëhet një parabolë kur një fokus lëviz drejt pafundësisë, dhe kur dy fokuset e një elipse bashkohen njëri me tjetrin, formohet një rreth. Ndërsa fokuset e një hiperbole bashkohen njëri me tjetrin, hiperbola bëhet një çift vijash të drejta. Gjithashtu supozoi se, nëse një vijë e drejtë zgjatet deri në pafundësi, do të takojë veten në një pikë të vetme në pafundësi, duke pasur kështu vetitë e një rrethi të madh.<ref>Morris Kline, ''Mathematical Thought from Ancient to Modern Times'', f. 299. Oxford University Press, 1972. (anglisht)</ref> === ''Dioptrice'' === Në muajt e parë të 1610-s, [[Galileo Galilei]] — duke përdorur teleskopin e tij të ri e të fuqishëm — zbuloi katër satelitë që orbitonin Jupiterin. Pasi e botoi rrëfimin e tij si ''Sidereus Nuncius'' [Lajmëtari yjor], Galileo kërkoi mendimin e Keplerit, pjesërisht për ta forcuar besueshmërinë e vëzhgimeve të tij. Kepleri iu përgjigj me entuziazëm, me një përgjigje të shkurtër të botuar, ''Dissertatio cum Nuncio Sidereo'' [Bisedë me lajmëtarin yjor]. I miratoi vëzhgimet e Galileos dhe ofroi një gamë spekulimesh mbi kuptimin dhe implikimet e zbulimeve dhe metodave teleskopike të Galileos, për astronominë dhe optikën, si dhe kozmologjinë dhe astrologjinë. Më vonë atë vit, Kepleri botoi vëzhgimet e tij teleskopike të hënave, në ''Narratio de Jovis Satellitibus'', duke i dhënë mbështetje të mëtejshme Galileos. Për zhgënjimin e Keplerit, megjithatë, Galileo nuk botoi kurrë reagimet e tij (nëse pati) ndaj ''Astronomia Nova''-s.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 192–197. (anglisht)</ref> Kepleri gjithashtu nisi një hetim teorik dhe eksperimental të lenteve teleskopike, duke përdorur një teleskop të huazuar nga Duka Ernest i Këlnit.<ref>Koestler, ''The Sleepwalkers'', f. 384. (anglisht)</ref> Dorëshkrimi që rezultoi u përfundua në shtator 1610 dhe u botua si ''Dioptrice'' në 1611. Në të, Kepleri parashtroi bazën teorike të lenteve konvergjente dykonvekse dhe lenteve divergjente dykonkave — dhe si kombinohen për të prodhuar një teleskop galileian — si dhe konceptet e imazheve reale kundrejt atyre virtuale, imazheve të drejta kundrejt atyre të përmbysura, dhe efektet e distancës fokale mbi zmadhimin dhe zvogëlimin. Gjithashtu përshkroi një teleskop të përmirësuar — sot i njohur si teleskopi astronomik, ose teleskopi Kepler — te i cili dy lente konvekse mund të prodhojnë zmadhim më të lartë sesa kombinimi i Galileos i lenteve konvekse dhe konkave.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 198–202. (anglisht)</ref> == Matematika dhe fizika == [[Skeda:Kepler conjecture 1.jpg|thumb|upright=.9|Diagram që ilustron hamendësimin e Keplerit, nga ''Strena Seu de Nive Sexangula'' (1611)]] Si dhuratë Viti i Ri i atij viti (1611), gjithashtu hartoi për mikun dhe patronin e tij të kohëpaskohshëm, baronin Wackher von Wackhenfels, një broshurë të shkurtër të titulluar ''Strena Seu de Nive Sexangula'' (''Një dhuratë Viti i Ri prej dëbore gjashtëkëndore''). Në këtë traktat, botoi përshkrimin e parë të simetrisë gjashtëkëndore të thekonave të borës, dhe, duke e shtrirë diskutimin në një bazë fizike hipotetike atomistike për simetrinë e tyre, parashtroi atë që më vonë do të njihej si hamendësimi i Keplerit, një pohim mbi rregullimin më efikas për paketimin e sferave.<ref>Schneer, "Kepler's New Year's Gift of a Snowflake," f. 531–545. (anglisht)</ref><ref>{{Cite book |last1=Kepler |first1=Johannes |title=De nive sexangula |date=1966 |orig-year=1611 |publisher=Clarendon Press |location=Oksford |language=en}}</ref> Ky problem i rëndësishëm matematikor ka aplikime praktike në kuptimin e trupave të ngurtë kristalorë; u zgjidh formalisht nga Thomas Hales në 2017.<ref>{{Cite journal |last1=Royall |first1=C. Patrick |last2=Charbonneau |first2=Patrick |last3=Dijkstra |first3=Marjolein |last4=Russo |first4=John |last5=Smallenburg |first5=Frank |last6=Speck |first6=Thomas |last7=Valeriani |first7=Chantal |date=2024-11-12 |title=Colloidal hard spheres: Triumphs, challenges, and mysteries |journal=Reviews of Modern Physics |volume=96 |issue=4 |article-number=045003 |doi=10.1103/RevModPhys.96.045003 |issn=0034-6861 |arxiv=2305.02452 |bibcode=2024RvMP...96d5003R |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hales |first1=Thomas |title=A Formal Proof of the Kepler Conjecture |journal=Forum of Mathematics, Pi |volume=5 |article-number=e2 |date=January 2017 |doi=10.1017/fmp.2017.1 |issn=2050-5086 |hdl=2066/176365 |language=en}}</ref> Kepleri shkroi traktatin ndikues matematikor ''Nova stereometria doliorum vinariorum'' në 1613, mbi matjen e vëllimit të enëve, si fuçitë e verës, i cili u botua në 1615.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 209–220, 227–240. (anglisht)</ref> Kepleri gjithashtu kontribuoi në zhvillimin e metodave infinitezimale dhe analizës numerike, përfshirë afrimet përsëritëse, infinitezimalët, dhe përdorimin e hershëm të logaritmeve dhe ekuacioneve transhendentale.<ref>{{Cite journal|last=Belyi|first=Y. A.|date=1975|title=Johannes Kepler and the development of mathematics|journal=Vistas in Astronomy|volume=18|issue=1|pages=643–660|doi=10.1016/0083-6656(75)90149-X|bibcode=1975VA.....18..643B|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Thorvaldsen|first=S.|date=2010|title=Early Numerical Analysis in Kepler's New Astronomy|journal=Science in Context|volume=23|issue=1|pages=39–63|doi=10.1017/S0269889709990238|s2cid=122605799|language=en}}</ref> Puna e Keplerit mbi llogaritjen e vëllimeve të formave, dhe mbi gjetjen e formës optimale të një fuçie vere, ishin hapa të rëndësishëm drejt zhvillimit të [[Analiza matematike|kalkulusit]].<ref>{{Cite web |last=Cardil |first=Roberto |date=2020 |title=Kepler: The Volume of a Wine Barrel |url=https://www.maa.org/book/export/html/117621 |access-date=2022-07-16 |website=Mathematical Association of America |language=en}}</ref> Rregulli i Simpsonit, një metodë afrimi e përdorur në kalkulusin integral, njihet në gjermanisht si ''Keplersche Fassregel'' (rregulli i fuçisë së Keplerit).<ref name=Albinus /> == Trashëgimia == === Pritja e astronomisë së tij === Ligjet e Keplerit të lëvizjes planetare nuk u pranuan menjëherë. Disa figura të mëdha, si Galileo dhe René Descartes, e injoruan tërësisht ''Astronomia nova''-n e Keplerit. Shumë astronomë, përfshirë mësuesin e Keplerit, Michael Maestlin, kundërshtuan prezantimin e fizikës në astronominë e Keplerit. Disa miratuan pozicione kompromisi. Ismaël Bullialdus e pranoi orbitat eliptike, por e zëvendësoi ligjin e sipërfaqeve të Keplerit me lëvizje uniforme në lidhje me fokusin bosh të elipsës, ndërsa Seth Ward përdori një orbitë eliptike me lëvizje të përcaktuara nga një ekuant.<ref>Për një studim të detajuar të pritjes së astronomisë së Keplerit, shih Wilbur Applebaum, "Keplerian Astronomy after Kepler: Researches and Problems," ''History of Science'', 34 (1996): 451–504. (anglisht)</ref><ref>Koyré, ''The Astronomical Revolution'', f. 362–364. (anglisht)</ref><ref>North, ''History of Astronomy and Cosmology'', f. 355–360. (anglisht)</ref> Disa astronomë e testuan teorinë e Keplerit, dhe modifikimet e saj të ndryshme, kundrejt vëzhgimeve astronomike. Dy tranzitet e Afërditës dhe Mërkurit përmes faqes së Diellit ofruan teste të ndjeshme të teorisë, në rrethana kur këta planetë normalisht nuk mund të vëzhgoheshin. Në rastin e tranzitit të Mërkurit në 1631, Kepleri kishte qenë jashtëzakonisht i pasigurt për parametrat e Mërkurit, dhe këshilloi vëzhguesit ta kërkonin tranzitin ditën para dhe pas datës së parashikuar. Pierre Gassendi e vëzhgoi tranzitin në datën e parashikuar, një konfirmim i parashikimit të Keplerit.<ref>{{cite journal |first=Albert |last=van Helden |title=The Importance of the Transit of Mercury of 1631 |journal=Journal for the History of Astronomy |volume=7 |year=1976 |pages=1–10 |bibcode=1976JHA.....7....1V |doi=10.1177/002182867600700101 |s2cid=220916972 |language=en}}</ref> Ky ishte vëzhgimi i parë i një tranziti të Mërkurit. Megjithatë, përpjekja e tij për ta vëzhguar tranzitin e Afërditës vetëm një muaj më vonë ishte e pasuksesshme, për shkak të pasaktësive në Tabelat Rudolfine. Gassendi nuk e kuptoi se nuk ishte i dukshëm nga shumica e Evropës, përfshirë Parisin.<ref>{{cite web |author=HM Nautical Almanac Office |url=http://www.nao.rl.ac.uk/nao/transit/V_1631/ |title=1631 Transit of Venus |date=2004-06-10 |access-date=2006-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061001062918/http://www.nao.rl.ac.uk/nao/transit/V_1631/ |archive-date=2006-10-01 |url-status=dead |language=en}}</ref> Jeremiah Horrocks, që vëzhgoi tranzitin e Afërditës të 1639-s, i kishte përdorur vëzhgimet e veta për t'i rregulluar parametrat e modelit kepleran, e parashikoi tranzitin, dhe pastaj ndërtoi aparaturë për ta vëzhguar tranzitin. Mbeti një avokat i palëkundur i modelit kepleran.<ref>Allan Chapman, "Jeremiah Horrocks, the transit of Venus, and the 'New Astronomy' in early 17th-century England," ''Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society'', 31 (1990): 333–357. (anglisht)</ref><ref>North, ''History of Astronomy and Cosmology'', f. 348–349. (anglisht)</ref><ref>Wilbur Applebaum dhe Robert Hatch, "Boulliau, Mercator, and Horrock's Venus in sole visa: Three Unpublished Letters," Journal for the History of Astronomy, 14 (1983): 166–179. (anglisht)</ref> ''Epitome of Copernican Astronomy'' u lexua nga astronomë në të gjithë Evropën, dhe pas vdekjes së Keplerit, ishte mjeti kryesor për përhapjen e ideve të Keplerit. Në periudhën 1630–1650, ky libër ishte teksti më i përdorur i astronomisë, duke fituar shumë të kthyer te astronomia e bazuar në elipsa.<ref name="Gingerich302" /> Megjithatë, pak vetë i miratuan idetë e tij mbi bazën fizike të lëvizjeve qiellore. Në fund të shekullit XVII, një sërë teorish të astronomisë fizike, që buronin nga vepra e Keplerit — veçanërisht ato të Giovanni Alfonso Borelli-t dhe Robert Hooke-ut — filluan të përfshinin forca tërheqëse (megjithëse jo speciet lëvizëse kuazi-shpirtërore të hipotezuara nga Kepleri) dhe konceptin kartezian të inercisë.<ref>Lawrence Nolan (red.), ''The Cambridge Descartes Lexicon'', Cambridge University Press, 2016, "Inertia." (anglisht)</ref> Në ''Philosophiae Naturalis Principia Mathematica'' (1687), Isak Njutoni i nxori ligjet e Keplerit të lëvizjes planetare nga një teori e bazuar në forcë e gravitetit universal,<ref>Kuhn, ''The Copernican Revolution'', f. 238, 246–252. (anglisht)</ref> një sfidë matematikore që më vonë u njoh si "zgjidhja e problemit të Keplerit".<ref name=":02">{{Cite book |last1=Frautschi |first1=Steven C. |last2=Olenick |first2=Richard P. |last3=Apostol |first3=Tom M. |last4=Goodstein |first4=David L. |title=The Mechanical Universe: Mechanics and Heat |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-71590-4 |edition=Advanced |location=Kembrixh |page=451 |language=en}}</ref> === Historia e shkencës === [[Skeda:Brahe kepler.jpg|thumb|upright=1.3|djathtas|Monument kushtuar Tycho Brahes dhe Keplerit, në Pragë, Republika Çeke]] Përtej rolit të tij në zhvillimin historik të astronomisë dhe filozofisë natyrore, Kepleri ka luajtur një rol të madh në filozofinë dhe historiografinë e shkencës. Kepleri dhe ligjet e tij të lëvizjes ishin qendrore për historitë e hershme të astronomisë, si ''Histoire des mathématiques'' e Jean-Étienne Montucla-s (1758) dhe ''Histoire de l'astronomie moderne'' e Jean-Baptiste Delambre-s (1821). Këto dhe historira të tjera, të shkruara nga një këndvështrim iluminist, i trajtuan argumentet metafizike dhe fetare të Keplerit me skepticizëm dhe mospëlqim, por filozofë natyrorë të mëvonshëm të epokës romantike i shihnin këto elemente si qendrore për suksesin e tij. William Whewell, në veprën e tij ndikuese ''History of the Inductive Sciences'' (1837), e gjeti Keplerin si arketipin e gjeniut shkencor induktiv; në ''Philosophy of the Inductive Sciences'' (1840), Whewell e paraqiti Keplerin si mishërimin e formave më të avancuara të metodës shkencore. Në mënyrë të ngjashme, Ernst Friedrich Apelt — i pari që studioi gjerësisht dorëshkrimet e Keplerit, pas blerjes së tyre nga Katerina e Madhe — e identifikoi Keplerin si çelës i "Revolucionit të shkencave". Apelt, i cili i shihte matematikën, ndjeshmërinë estetike, idetë fizike dhe teologjinë e Keplerit si pjesë e një sistemi të unifikuar mendimi, prodhoi analizën e parë të zgjeruar të jetës dhe veprës së Keplerit.<ref>Jardine, "Koyré's Kepler/Kepler's Koyré," f. 363–367. (anglisht)</ref> Vepra e Alexandre Koyré-s mbi Keplerin ishte, pas Apelt-it, gurë-kilometri i parë i madh në interpretimet historike të kozmologjisë së Keplerit dhe ndikimit të saj. Në vitet 1930 dhe 1940, Koyré, dhe një numër të tjerësh nga gjenerata e parë e historianëve profesionistë të shkencës, e përshkruan "Revolucionin shkencor" si ngjarjen qendrore në historinë e shkencës, dhe Keplerin si një figurë qendrore (ndoshta ''figura'' qendrore) e revolucionit. Koyré e vendosi teorizimin e Keplerit, jo punën e tij empirike, në qendër të transformimit intelektual nga botëkuptimet e lashta te ato moderne. Që nga vitet 1960, vëllimi i studimeve historike mbi Keplerin është zgjeruar shumë, duke përfshirë studime mbi astrologjinë dhe meteorologjinë e tij, metodat e tij gjeometrike, rolin e pikëpamjeve të tij fetare në punën e tij, metodat e tij letrare dhe retorike, ndërveprimin e tij me rrymat më të gjera kulturore dhe filozofike të kohës së tij, madje edhe rolin e tij si historian i shkencës.<ref>Jardine, "Koyré's Kepler/Kepler's Koyré," f. 367–372; Shapin, ''The Scientific Revolution'', f. 1–2. (anglisht)</ref> Filozofë të shkencës — si Charles Sanders Peirce, Norwood Russell Hanson, Stephen Toulmin dhe Karl Popper — janë kthyer vazhdimisht te Kepleri: shembuj të pakrahasueshmërisë, arsyetimit analogjik, falsifikimit, dhe shumë koncepteve të tjera filozofike janë gjetur në veprën e Keplerit. Fizikani Wolfgang Pauli madje e përdori mosmarrëveshjen e përparësisë së Keplerit me Robert Fludd-in për ta eksploruar ndikimin e psikologjisë analitike mbi hetimin shkencor.<ref>Pauli, "The Influence of Archetypical Ideas." (anglisht)</ref> === Botime dhe përkthime === Përkthime moderne të një numri librash të Keplerit u shfaqën në fund të shekullit XIX dhe fillim të shekullit XX; botimi sistematik i veprave të tij të mbledhura nisi në 1937 (dhe po i afrohet përfundimit në fillim të shekullit XXI). Një edicion në tetë vëllime, ''Kepleri Opera omnia'', u përgatit nga Christian Frisch (1807–1881), gjatë 1858–1871, me rastin e 300-vjetorit të lindjes së Keplerit. Edicioni i Frisch-it përfshinte vetëm latinishten e Keplerit, me komentar në latinisht. Një edicion i ri u planifikua duke filluar nga 1914 nga Walther von Dyck (1856–1934). Dyck mblodhi kopje të dorëshkrimeve të papërpunuara të Keplerit, duke përdorur kontakte diplomatike ndërkombëtare për t'i bindur autoritetet sovjetike t'ia huazonin dorëshkrimet e ruajtura në Leningrad, për riprodhim fotografik. Këto dorëshkrime përmbanin disa vepra të Keplerit që nuk i ishin vënë në dispozicion Frisch-it. Fotografitë e Dyck-ut mbeten baza për edicionet moderne të dorëshkrimeve të pabotuara të Keplerit. Max Caspar (1880–1956) botoi përkthimin e tij gjerman të ''Mysterium Cosmographicum''-it të Keplerit në 1923. Si Dyck ashtu edhe Caspar u ndikuan në interesin e tyre për Keplerin nga matematikani Alexander von Brill (1842–1935). Caspar u bë bashkëpunëtor i Dyck-ut, duke e pasuar si drejtues projekti në 1934, duke themeluar ''Kepler-Kommission''-in vitin pasues. I ndihmuar nga Martha List (1908–1992) dhe Franz Hammer (1898–1969), Caspar e vazhdoi punën editoriale gjatë Luftës së Dytë Botërore. Max Caspar botoi gjithashtu një biografi të Keplerit në 1948.<ref>Gingerich, hyrje te ''Kepler'' i Caspar-it, f. 3–4. (anglisht)</ref> Komisioni më vonë u drejtua nga Volker Bialas (1976–2003), Ulrich Grigull (1984–1999) dhe Roland Bulirsch (1998–2014).<ref>Ulrich Grigull, "Sechzig Jahre Kepler-Kommission", në: Sitzungsberichte der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, 1996. (gjermanisht)</ref> === Ndikimi kulturor dhe eponimia === Kepleri ka fituar një imazh popullor si ikonë e modernitetit shkencor dhe njeri para kohës së tij; popullarizuesi i shkencës Carl Sagan e përshkroi si "astrofizikanin e parë dhe astrologun e fundit shkencor".<ref>Citim nga Carl Sagan, ''Cosmos: A Personal Voyage'', episodi III: "The Harmony of the Worlds". (anglisht)</ref> Debati mbi vendin e Keplerit në Revolucionin Shkencor ka prodhuar një larmi trajtimesh filozofike dhe popullore. Një nga më ndikuesit është libri i Arthur Koestler-it i 1959-s, ''The Sleepwalkers: A History of Man's Changing Vision of the Universe'', ku Kepleri është pa mëdyshje heroi (moralisht dhe teologjikisht, si dhe intelektualisht) i revolucionit.<ref>Stephen Toulmin, recension i ''The Sleepwalkers'' në ''The Journal of Philosophy'', vëll. 59, nr. 18 (1962), f. 500–503. (anglisht)</ref> Romani historik i mirëpritur i John Banville-it, ''Kepler'' (1981), eksploroi shumë nga temat e zhvilluara në rrëfimin jo-fiction të Koestler-it, dhe në filozofinë e shkencës.<ref>William Donahue, "A Novelist's Kepler," ''Journal for the History of Astronomy'', vëll. 13 (1982), f. 135–136. (anglisht)</ref> Një libër jo-fiction i 2004-s, ''Heavenly Intrigue'', spekuloi se Kepleri e vrau Tycho Brahen për të pasur qasje në të dhënat e tij.<ref>Marcelo Gleiser, "Kepler in the Dock", recension i ''Heavenly Intrigue'' të Gilder dhe Gilder, ''Journal for the History of Astronomy'', vëll. 35, pj. 4 (2004), f. 487–489. (anglisht)</ref> Në 2010, Tycho Brahe u zhvarros nga një ekip holandezo-çek, dhe eshtrat, dhëmbët dhe mjekra e tij u analizuan për merkur. Rezultatet e eliminuan përfundimisht helmimin me merkur si shkak të vdekjes së Brahes.<ref>{{cite web |title=Mercury poisoning ruled out as cause of Danish astronomer Tycho Brahe's death |url=https://phys.org/news/2012-11-mercury-poisoning-tycho-brahe-death.html |work=Phys.org |date=2012-11-15 |access-date=2025-10-20 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Rasmussen |first1=K. L. |last2=Kučera |first2=J. |last3=Skytte |first3=L. |last4=Kameník |first4=J. |last5=Havránek |first5=V. |last6=Smolík |first6=J. |last7=Velemínský |first7=P. |last8=Lynnerup |first8=N. |last9=Bruzek |first9=J. |last10=Vellev |first10=J. |date=December 2013 |title=Was He Murdered Or Was He Not?—Part I: Analyses of Mercury in the Remains of Tycho Brahe |journal=Archaeometry |volume=55 |issue=6 |pages=1187–1195 |doi=10.1111/j.1475-4754.2012.00729.x |bibcode=2013Archa..55.1187R |issn=0003-813X |language=en}}</ref> Në Austri, u prodhua në 2002 një monedhë argjendi përkujtimore prej 10 eurosh, me Johannes Keplerin. Ana e pasme e monedhës ka portretin e Keplerit, i cili kaloi ca kohë duke dhënë mësim në Grac dhe rrethinat e tij. Kepleri e njihte personalisht princin Hans Ulrich von Eggenberg, dhe me sa duket ndikoi te ndërtimi i Kalasë Eggenberg (motivi i anës së parë të monedhës). Përpara tij, në monedhë, ndodhet modeli i sferave dhe poliedrave të futura brenda njëra-tjetrës, nga ''Mysterium Cosmographicum''.<ref>{{cite web |url=http://austrian-mint.at/silbermuenzen?l=en&muenzeSubTypeId=108&muenzeId=336 |title=Eggenberg Palace coin |publisher=Austrian Mint |access-date=2009-09-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110531210659/http://www.austrian-mint.at/silbermuenzen?l=en |archive-date=2011-05-31 |language=en}}</ref> Kompozitori gjerman Paul Hindemith shkroi një operë mbi Keplerin, të titulluar ''Die Harmonie der Welt'' (1957), dhe gjatë procesit të zgjatur të krijimit të saj, shkroi njëkohësisht një simfoni me të njëjtin titull, bazuar në idetë muzikore që kishte zhvilluar për operën.<ref>{{Cite journal |last=MacDonald |first=Calum |date=2004 |title=Review of Hindemith: Die Harmonie der Welt |journal=Tempo |volume=58 |issue=227 |pages=63–66 |doi=10.1017/S0040298204210063 |jstor=3878689 |issn=0040-2982 |language=en}}</ref> Vepra e Hindemith-it e frymëzoi John Rodgers-in dhe Willie Ruff-in, të Universitetit Yale, të krijonin një kompozim sintetizatori bazuar në skemën e Keplerit për ta paraqitur lëvizjen planetare me muzikë.<ref>{{Cite journal |last1=Rodgers |first1=John |last2=Ruff |first2=Willie |date=1979 |title=Kepler's Harmony of the World: A Realization for the Ear |journal=American Scientist |volume=67 |issue=3 |pages=286–292 |jstor=27849220 |bibcode=1979AmSci..67..286R |issn=0003-0996 |language=en}}</ref> Philip Glass shkroi një operë të titulluar ''Kepler'' (2009), bazuar në jetën e Keplerit, me libret në gjermanisht dhe latinisht nga Martina Winkel.<ref>{{Cite journal |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |last2=Pasachoff |first2=Naomi |date=December 2009 |title=Third physics opera for Philip Glass |journal=Nature |volume=462 |issue=7274 |pages=724 |doi=10.1038/462724a |bibcode=2009Natur.462..724P |s2cid=4391370 |issn=0028-0836 |language=en}}</ref> Të quajtur drejtpërdrejt sipas kontributit të Keplerit në shkencë janë: Ligjet e Keplerit të lëvizjes planetare; Supernova e Keplerit SN 1604, të cilën ai e vëzhgoi dhe përshkroi; poliedrat Kepler-Poinsot (një grup ndërtimesh gjeometrike), dy prej të cilave u përshkruan prej tij; dhe hamendësimi i Keplerit mbi paketimin e sferave. Vendet dhe entitetet e quajtura në nder të tij përfshijnë rrugë e sheshe të shumta qytetesh, disa institucione arsimore, një asteroid, një krater hënor, dhe një krater marsian. [[Skeda:Kepler-62f with 62e as Morning Star.jpg|thumb|Përfytyrim artistik i [[Kepler-62f]], një ekzoplanet potencialisht i banueshëm, zbuluar me të dhëna të transmetuara nga teleskopi hapësinor Kepler]] Teleskopi hapësinor Kepler ka vëzhguar 530.506 yje dhe ka zbuluar 2.778 planetë të konfirmuar (deri më 16 qershor 2023), shumë prej tyre të quajtur sipas teleskopit dhe vetë Keplerit.<ref>{{Cite web |title=Exoplanet and Candidate Statistics |url=https://exoplanetarchive.ipac.caltech.edu/docs/counts_detail.html |access-date=2023-06-16 |website=exoplanetarchive.ipac.caltech.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Dennis Overbye |url=https://www.nytimes.com/2018/10/30/science/nasa-kepler-exoplanet.html |title=Kepler, the Little NASA Spacecraft That Could, No Longer Can |website=Nytimes.com |date=2018-10-30 |access-date=2018-10-31 |language=en}}</ref> == Veprat == * ''Mysterium Cosmographicum'' (''Misteri i shenjtë i kozmosit'') (1596) * ''De Fundamentis Astrologiae Certioribus'' (''Mbi themelet më të sigurta të astrologjisë'') (1601) * ''Astronomiae pars optica'' (1604) * ''De Stella nova in pede Serpentarii'' (''Mbi yllin e ri te këmba e Gjarpërmbajtësit'') (1606) * ''Astronomia nova'' (''Astronomia e re'') (1609) * ''Tertius Interveniens'' (''Ndërhyrjet e palës së tretë'') (1610) * ''Dissertatio cum Nuncio Sidereo'' (''Bisedë me lajmëtarin yjor'') (1610) * ''Dioptrice'' (1611) * ''De nive sexangula'' (''Mbi thekonën gjashtëkëndore të borës'') (1611) * ''De vero Anno, quo aeternus Dei Filius humanam naturam in Utero benedictae Virginis Mariae assumpsit'' (1614) * ''Eclogae Chronicae'' (1615, botuar bashkë me ''Dissertatio cum Nuncio Sidereo'') * ''Nova stereometria doliorum vinariorum'' (''Stereometria e re e fuçive të verës'') (1615) * ''Ephemerides nouae motuum coelestium'' (1617–1630) * ''Epitome astronomiae copernicanae'' (1618) * ''De cometis'' (1619) * ''Harmonice Mundi'' (''Harmonia e botëve'') (1619) * ''Mysterium cosmographicum'', edicioni i dytë (1621) * ''Tabulae Rudolphinae'' (''Tabelat Rudolfine'') (1627) * ''Somnium'' (''Ëndrra'') (1634) * ''Johannes Kepler Gesammelte Werke'' (KGW), edicion kritik në 22 vëllime, botuar nga ''Kepler-Kommission''-i (themeluar 1935), në emër të Akademisë Bavareze të Shkencave. Kepler-Kommission-i boton gjithashtu ''Bibliographia Kepleriana'' (edicioni i dytë, List, 1968), një bibliografi e plotë e edicioneve të veprave të Keplerit, me një vëllim shtesë për edicionin e dytë (red. Hamel 1998). == Shiko edhe == * [[Fizika teorike]] * {{ill|Parimi i Cavalierit|en|Cavalieri's principle}} * [[Historia e astronomisë]] * {{ill|Historia e fizikës|en|History of physics}} * {{ill|Orbita e Keplerit|en|Kepler orbit}} * {{ill|Trekëndëshi i Keplerit|en|Kepler triangle}} * {{ill|Konstantja Kepler–Bouwkamp|en|Kepler–Bouwkamp constant}} * {{ill|Pllakosja Penrose|en|Penrose tiling}} * {{ill|Trysnia e rrezatimit|en|Radiation pressure}} == Referime == {{Reflist}} == Burimet == {{refbegin}} * Barker, Peter dhe Bernard R. Goldstein: "Theological Foundations of Kepler's Astronomy". ''Osiris'', vëll. 16. ''Science in Theistic Contexts.'' University of Chicago Press, 2001, f. 88–113. (anglisht) * Caspar, Max. ''Kepler''; përkth. dhe red. C. Doris Hellman; me hyrje dhe referenca të reja nga Owen Gingerich; citime bibliografike nga Owen Gingerich dhe Alain Segonds. New York: Dover, 1993. ISBN 978-0-486-67605-0. (anglisht) * Connor, James A. ''Kepler's Witch: An Astronomer's Discovery of Cosmic Order Amid Religious War, Political Intrigue, and the Heresy Trial of His Mother''. HarperSanFrancisco, 2004. ISBN 978-0-06-052255-1. (anglisht) * De Gandt, Francois. ''Force and Geometry in Newton's Principia'', përkth. Curtis Wilson, Princeton University Press, 1995. ISBN 978-0-691-03367-9. (anglisht) * Dreyer, J. L. E. ''A History of Astronomy from Thales to Kepler''. Dover Publications Inc, 1967. ISBN 0-486-60079-3. (anglisht) * Field, J. V. ''Kepler's geometrical cosmology''. University of Chicago Press, 1988. ISBN 978-0-226-24823-3. (anglisht) * Gilder, Joshua dhe Anne-Lee Gilder: ''Heavenly Intrigue: Johannes Kepler, Tycho Brahe, and the Murder Behind One of History's Greatest Scientific Discoveries'', Doubleday, 2004. ISBN 978-0-385-50844-5. (anglisht) * Gingerich, Owen. ''The Eye of Heaven: Ptolemy, Copernicus, Kepler''. American Institute of Physics, 1993. ISBN 978-0-88318-863-7. (anglisht) * Gingerich, Owen: "Kepler, Johannes" në ''Dictionary of Scientific Biography'', vëll. VII. Charles Coulston Gillispie, red. New York: Charles Scribner's Sons, 1973. (anglisht) * Jardine, Nick: "Koyré's Kepler/Kepler's Koyré," ''History of Science'', vëll. 38 (2000), f. 363–376. (anglisht) * Kepler, Johannes. ''Johannes Kepler New Astronomy'', përkth. W. Donahue, parathënie O. Gingerich, Cambridge University Press, 1993. ISBN 0-521-30131-9. (anglisht) * Kepler, Johannes dhe Christian Frisch. ''Joannis Kepleri Astronomi Opera Omnia'' (''Xhon Kepleri, astronom; veprat e plota''), 8 vëllime (1858–1871). Frankfurt am Main dhe Erlangen, Heyder & Zimmer. (latinisht) * Kepler, Johannes, et al. ''Great Books of the Western World. Volume 16: Ptolemy, Copernicus, Kepler'', Çikago: Encyclopædia Britannica, Inc., 1952. (anglisht) * Koestler, Arthur. ''The Sleepwalkers: A History of Man's Changing Vision of the Universe.'' (1959). ISBN 978-0-14-019246-9. (anglisht) * Koyré, Alexandre: ''Galilean Studies'' Harvester Press, 1977. ISBN 978-0-85527-354-5. (anglisht) * Koyré, Alexandre: ''The Astronomical Revolution: Copernicus-Kepler-Borelli'' Ithaca, NY: Cornell University Press, 1973. ISBN 978-0-8014-0504-4. (anglisht) * Kuhn, Thomas S. ''The Copernican Revolution: Planetary Astronomy in the Development of Western Thought''. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1957. ISBN 978-0-674-17103-9. (anglisht) * Lindberg, David C.: "The Genesis of Kepler's Theory of Light: Light Metaphysics from Plotinus to Kepler." ''Osiris'', N.S. 2. University of Chicago Press, 1986, f. 5–42. (anglisht) * Lear, John. ''Kepler's Dream''. Berkeley: University of California Press, 1965. (anglisht) * North, John. ''The Fontana History of Astronomy and Cosmology,'' Fontana Press, 1994. ISBN 978-0-00-686177-5. (anglisht) * Pannekoek, Anton: ''A History of Astronomy'', Dover Publications Inc 1989. ISBN 978-0-486-65994-7. (anglisht) * Pauli, Wolfgang. ''Wolfgang Pauli – Writings on physics and philosophy'', përkth. Robert Schlapp, red. P. Enz dhe Karl von Meyenn (Springer Verlag, Berlin, 1994). ISBN 978-3-540-56859-9. (anglisht) * Schneer, Cecil: "Kepler's New Year's Gift of a Snowflake." ''Isis'', vëll. 51, nr. 4. University of Chicago Press, 1960, f. 531–545. (anglisht) * Shapin, Steven. ''The Scientific Revolution''. Çikago: University of Chicago Press, 1996. ISBN 978-0-226-75020-0. (anglisht) * Stephenson, Bruce. ''Kepler's physical astronomy''. New York: Springer, 1987. ISBN 978-0-387-96541-3. (anglisht) * Stephenson, Bruce. ''The Music of the Heavens: Kepler's Harmonic Astronomy'', Princeton University Press, 1994. ISBN 978-0-691-03439-3. (anglisht) * Toulmin, Stephen dhe June Goodfield. ''The Fabric of the Heavens: The Development of Astronomy and Dynamics''. Pelican, 1963. (anglisht) * Westfall, Richard S. ''The Construction of Modern Science: Mechanism and Mechanics''. John Wiley and Sons, 1971. ISBN 0-471-93531-X. (anglisht) * Westfall, Richard S. ''Never at Rest: A Biography of Isaac Newton''. Cambridge University Press, 1981. ISBN 978-0-521-23143-5. (anglisht) * Wolf, A. ''A History of Science, Technology and Philosophy in the 16th and 17th centuries''. George Allen & Unwin, 1950. (anglisht) {{refend}} == Lidhje të jashtme == * [http://digitalcollections.library.cmu.edu/awweb/awarchive?type=file&item=393654 Kepler's Conversation with the Starry Messenger] (përkthim anglisht i ''Dissertatio cum Nuncio Sidereo''-s) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201017152550/http://digitalcollections.library.cmu.edu/awweb/awarchive?type=file&item=393654 |date=2020-10-17}} (anglisht) * [https://kepler.badw.de/kepler-digital.html Botimi i veprave të Johannes Keplerit] (me lidhje te skanime dixhitale të vëllimeve të botuara) (gjermanisht) * [https://mathgenealogy.org/id.php?id=127098 Johannes Kepler] në Mathematics Genealogy Project (anglisht) * [https://www.gutenberg.org/ebooks/author/43585 Veprat e Johannes Keplerit] në Project Gutenberg (të ndryshme) * [https://archive.org/search?query=creator%3A%22Kepler%2C+Johannes%2C+1571-1630%22 Veprat e Johannes Keplerit] në Internet Archive (të ndryshme) * Plant, David, [https://web.archive.org/web/20120512064724/http://www.skyscript.co.uk/kepler.html Kepler and the "Music of the Spheres"] (anglisht) * [https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Kepler/ Johannes Kepler] në MacTutor History of Mathematics (anglisht) [[Kategoria:Lindje 1571]] [[Kategoria:Vdekje 1630]] [[Kategoria:Njerëz nga Weil der Stadt]] [[Kategoria:Matematikanë gjermanë të shekullit XVI]] [[Kategoria:Astronomë gjermanë të shekullit XVII]] [[Kategoria:Matematikanë gjermanë të shekullit XVII]] [[Kategoria:Gjermanë të mërguar në Austri]] [[Kategoria:Shkencëtarë nga Praga]] [[Kategoria:Luteranë austriakë]] [[Kategoria:Astrologë të krishterë]] [[Kategoria:Kozmologë gjermanë]] [[Kategoria:Astrologë gjermanë]] [[Kategoria:Luteranë gjermanë]] [[Kategoria:Teoricienë muzike gjermanë]] [[Kategoria:Filozofë natyrorë]] [[Kategoria:Revolucioni kopernikan]] [[Kategoria:Matematikanë nga Praga]] [[Kategoria:Anëtarë të Akademisë Linçeane]] [[Kategoria:Alumni të Universitetit të Tybingenit]] [[Kategoria:Filozofë gjermanë]] 5t95axw6jpmfmdqbes9m3uuduf1269k 3029104 3029075 2026-09-01T19:14:34Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029104 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Johannes Kepler | image = JKepler.jpg | caption = Portret, rreth 1910, sipas një origjinali të vitit 1620 | birth_date = 27 dhjetor 1571 | birth_place = {{ill|Qyteti i lirë Perandorak i Weil der Stadt|en|Weil der Stadt}}, [[Perandoria e Shenjtë Romake]] | death_date = 15 nëntor 1630 (58 vjeç) | death_place = Qyteti i lirë Perandorak i Regensburg, [[Perandoria e Shenjtë Romake]] | field = [[Astronomi]], [[Astrologjia|astrologji]], [[Matematika|matematikë]], [[Filozofia natyrore|filozofi natyrore]] | education = {{ill|Tübinger Stift|en|Tübinger Stift}}, [[Universiteti i Tybingenit]] (M.A.)<ref>{{cite encyclopedia |last=Liscia |first=Daniel A. Di |title=Johannes Kepler |url=https://plato.stanford.edu/entries/kepler/ |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |editor-first=Edward N. |editor-last=Zalta |editor-link=Edward N. Zalta |language=en}}</ref> | doctoral_advisor = {{ill|Michael Maestlin|en|Michael Maestlin}} | known_for = {{Plainlist| * [[Ligjet e Keplerit]] për lëvizjen planetare * {{ill|Hamendësimi i Keplerit|en|Kepler conjecture}} * Ekuacioni i Keplerit * ''{{ill|Rudolphine Tables|en|Rudolphine Tables}}'' }} | influences = [[Nikola Koperniku]]<br />{{ill|Tycho Brahe|en|Tycho Brahe}}<br />[[Pitagora]] | influenced = [[Isak Njutoni]]<br />[[Benoit Mandelbrot]]<br />Thomas Browne | signature = Unterschrift Kepler.svg }} '''Johannes Kepler''' (27 dhjetor 1571 – 15 nëntor 1630) ishte një polimath gjerman, [[astronom]], [[Matematikani|matematikan]], [[Astrologjia|astrolog]], [[Filozofia natyrore|filozof natyror]] dhe teoricien muzike.<ref>{{cite encyclopedia |last=Jeans |first=Susi |others=Rishikuar nga H. Floris Cohen |year=2013 |orig-year=2001 |encyclopedia=Grove Music Online |title=Kepler [Keppler], Johannes |publisher=Oxford University Press |location=Oksford |access-date=2021-09-26 |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.14903 |isbn=978-1-56159-263-0 |url=https://www.oxfordmusiconline.com/grovemusic/view/10.1093/gmo/9781561592630.001.0001/omo-9781561592630-e-0000014903 |url-access=subscription |language=en}}</ref> Ai është një figurë kyçe në [[Revolucioni shkencor|Revolucionin Shkencor]] të shekullit XVII, i njohur më së shumti për [[Ligjet e Keplerit|ligjet e tij të lëvizjes planetare]] dhe librat e tij ''{{ill|Astronomia nova|en|Astronomia nova}}'', ''{{ill|Harmonice Mundi|en|Harmonice Mundi}}'' dhe ''{{ill|Epitome Astronomiae Copernicanae|en|Epitome Astronomiae Copernicanae}}''. Larmia dhe ndikimi i veprës së tij e bënë Keplerin një nga themeluesit e [[astronomi]]së moderne, [[Metoda shkencore|metodës shkencore]], shkencës natyrore dhe shkencës moderne.<ref>{{cite web |url=https://www.dpma.de/english/our_office/publications/milestones/greatinventors/johanneskepler/index.html |title=DPMA {{!}} Johannes Kepler |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/kepler/education/johannes |title=Johannes Kepler: His Life, His Laws and Times |publisher=NASA |access-date=2023-09-01 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624003856/https://www.nasa.gov/kepler/education/johannes/ |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://micro.magnet.fsu.edu/optics/timeline/people/kepler.html |title=Molecular Expressions: Science, Optics and You – Timeline – Johannes Kepler |publisher=Florida State University |language=en}}</ref> Është quajtur "ati i [[Fantashkenca|fantashkencës]]" për romanin e tij ''{{ill|Somnium|en|Somnium (novel)}}''.<ref>{{cite web |url=https://www.bbvaopenmind.com/en/science/leading-figures/kepler-the-father-of-science-fiction/ |title=Kepler, the Father of Science Fiction |date=2015-11-16 |website=bbvaopenmind.com |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.themarginalian.org/2019/12/26/katharina-kepler-witchcraft-dream/ |title=How Kepler Invented Science Fiction and Defended His Mother in a Witchcraft Trial While Revolutionizing Our Understanding of the Universe |first=Maria |last=Popova |website=themarginalian.org |date=2019-12-27 |language=en}}</ref> Kepler ishte mësues matematike në një shkollë seminari në [[Grac]], ku u bë bashkëpunëtor i princit Hans Ulrich von Eggenberg. Më vonë u bë asistent i astronomit {{ill|Tycho Brahe|en|Tycho Brahe}} në [[Praga|Pragë]], dhe përfundimisht matematikan perandorak i Perandorit Rudolf II dhe dy pasardhësve të tij Matias dhe Ferdinandit II. Ai gjithashtu dha matematikë në [[Linc]] dhe ishte këshilltar i gjeneralit Wallenstein. Kepleri jetoi në një epokë kur nuk kishte dallim të qartë midis [[Astronomia|astronomisë]] dhe [[Astrologjia|astrologjisë]],<ref>{{cite journal |last=Dooley |first=Brendan |date=June 2021 |doi=10.1515/bthz-2021-0010 |issue=1 |journal=Berliner Theologische Zeitschrift |quote=From ancient times through the seventeenth century European astronomy and astrology remained two sides of the same coin |pages=156–175 |publisher=Walter de Gruyter GmbH |title=From astrology to astronomy: renaissance and early modern perspectives |volume=38 |language=en}}</ref> por kishte një ndarje të fortë midis astronomisë (një degë e [[Matematika|matematikës]] brenda [[Shtatë artet e lira|arteve të lira]]) dhe [[Fizika|fizikës]] (një degë e [[Filozofia natyrore|filozofisë natyrore]]).<ref>{{cite journal |last=Omodeo |first=Pietro Daniel |date=August 2015 |doi=10.1002/andp.201500238 |issue=7–8 |journal=Annalen der Physik |publisher=Wiley |title=The 'Impiety' of Kepler's shift from mathematical astronomy to celestial physics |volume=527 |bibcode=2015AnP...527A..71O |language=en}}</ref> Kepleri gjithashtu përfshiu argumente dhe arsyetime fetare në punën e tij, i motivuar nga bindja dhe besimi fetar se Zoti e kishte krijuar botën sipas një plani të kuptueshëm, të arritshëm përmes dritës natyrore të [[Arsyeja|arsyes]].<ref>Barker dhe Goldstein. "Theological Foundations of Kepler's Astronomy", ''Osiris'', 16, 2001, f. 112–113. (anglisht)</ref> Kepleri e përshkroi astronominë e tij të re si "fizikë qiellore",<ref>Kepler. ''New Astronomy'', faqja e titullit, përkth. Donohue, f. 26–27. (anglisht)</ref> si "një ekskursion në ''[[Metafizika (Aristoteli)|Metafizikën]]'' e Aristotelit",<ref>Kepler. ''New Astronomy'', f. 48. (anglisht)</ref> dhe si "një shtesë e ''On the Heavens'' të Aristotelit",<ref>''Epitome of Copernican Astronomy'' në ''Great Books of the Western World'', vëll. 15, f. 845. (anglisht)</ref> duke transformuar traditën e lashtë të kozmologjisë fizike, duke e trajtuar astronominë si pjesë të një fizike matematikore universale.<ref>Stephenson. ''Kepler's Physical Astronomy'', f. 1–2; Dear, ''Revolutionizing the Sciences'', f. 74–78. (anglisht)</ref> Për më tepër, bëri punë themelore në fushën e [[Optika|optikës]], duke u quajtur ati i optikës moderne,<ref>{{cite journal |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0960077922008748 |doi=10.1016/j.chaos.2022.112695 |title=Kepler in search of the 'Anaclastic' |date=2022 |last1=Coullet |first1=Pierre |last2=San Martin |first2=Jaime |last3=Tirapegui |first3=Enrique |journal=Chaos, Solitons & Fractals |volume=164 |article-number=112695 |bibcode=2022CSF...16412695C |language=en}}</ref> në veçanti për veprën e tij ''Astronomiae pars optica''. Ai gjithashtu shpiku një version të përmirësuar të teleskopit përthyes, teleskopin Kepler, i cili u bë baza e teleskopit modern përthyes,<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/science/Keplerian-telescope |title=Keplerian telescope {{!}} Optical Design, Refracting, Astronomy |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |language=en}}</ref> duke përmirësuar edhe modelin e teleskopit të [[Galileo Galilei]]t,<ref>{{cite book |title=Optics |last=Tunnacliffe |first=AH |author2=Hirst JG |date=1996 |location=Kent, Angli |isbn=978-0-900099-15-1 |pages=233–237 |language=en}}</ref> i cili i përmendi zbulimet e Keplerit në veprën e tij. Kepleri parashtroi {{ill|hamendësimin e Keplerit|en|Kepler conjecture}}. Ai ndikoi, ndër të tjerë, [[Isak Njuton]]in, duke ofruar një nga themelet për teorinë e tij të [[Ligji gravitacional universal i Njutonit|gravitetit universal]].<ref>{{Cite journal |last=Voelkel |first=James R. |date=2001 |title=Commentary on Ernan McMullin, "The Impact of Newton's Principia on the Philosophy of Science" |url=https://www.jstor.org/stable/3080920 |journal=Philosophy of Science |volume=68 |issue=3 |pages=319–326 |doi=10.1086/392885 |jstor=3080920 |s2cid=144781947 |issn=0031-8248 |language=en}}</ref> == Jeta e hershme == === Fëmijëria (1571–1590) === [[Skeda:Kepler-Geburtshaus.jpg|thumb|majtas|upright=0.7|Shtëpia e lindjes së Keplerit, në [[Weil der Stadt]], Gjermani]] Kepleri lindi më 27 dhjetor 1571, në Qytetin e lirë Perandorak të {{ill|Weil der Stadt|en|Weil der Stadt}} (sot pjesë e rajonit të Shtutgartit, në landin gjerman [[Baden-Württemberg]]). Prindërit e tij ishin luteranë, por supozohet se ai u pagëzua katolik, pasi pagëzimet protestante nuk lejoheshin në Weil në atë kohë.<ref>{{cite book |last1=Osterhage |first1=Wolfgang |title=Johannes Kepler |publisher=Springer |date=2020 |isbn=978-3-030-46857-6 |page=68 |language=en}}</ref><ref name="Hübner">{{cite journal |last1=Hübner |first1=Jürgen |title=Kepler's praise of the Creator |journal=Vistas in Astronomy |volume=18 |date=1975 |issue=1 |doi=10.1016/0083-6656(75)90113-0 |pages=369–382 |bibcode=1975VA.....18..369H |language=en}}</ref> Gjyshi i tij, Sebald Kepler, kishte qenë kryebashkiak i qytetit. Kur lindi Johannesi, pasuria e familjes Kepler ishte në rënie. I ati, Heinrich Kepler, jetonte prekarisht si [[mercenar]], dhe e la familjen kur Johannesi ishte pesë vjeç. Besohet se vdiq në Lufta Tetëdhjetëvjeçare në Vendet e Ulëta, ku, megjithëse protestant, luftonte në ushtrinë katolike spanjolle.<ref name=Albinus>{{Cite journal |last=Albinus |first=Hans-Joachim |date=June 2002 |title=Joannes Keplerus Leomontanus: Kepler's childhood in Weil der Stadt and Leonberg 1571–1584 |journal=The Mathematical Intelligencer |volume=24 |issue=3 |pages=50–58 |doi=10.1007/BF03024733 |s2cid=123965600 |issn=0343-6993 |language=en}}</ref> E ëma, Katharina Guldenmann, bijë hanxhiu, ishte shëruese dhe bimëmjekuese. Johannesi kishte gjashtë vëllezër e motra, prej të cilëve dy vëllezër dhe një motër arritën moshën madhore. I lindur para kohe, ai pretendonte se kishte qenë i dobët dhe i sëmurë si fëmijë. Megjithatë, shpesh i mahniste udhëtarët në hanin e gjyshit të tij me aftësinë e tij të jashtëzakonshme matematikore.<ref>Caspar. ''Kepler'', f. 29–36; Connor. ''Kepler's Witch'', f. 23–46. (anglisht)</ref> [[Skeda:Von einem Schrecklichen vnd Wunderbarlichen Cometen so sich den Dienstag nach Martini dieses lauffenden M. D. Lxxvij. Jahrs am Himmel erzeiget hat (grayscale).png|thumb|Si fëmijë, Kepleri dëshmoi [[Kometa e Madhe e 1577|Kometën e Madhe të 1577]]-s, e cila tërhoqi vëmendjen e astronomëve në të gjithë Evropën.]] Ai u fut në kontakt me astronominë që në moshë të re dhe zhvilloi një pasion të fortë për të, që do të zgjaste gjatë gjithë jetës. Në moshën gjashtë vjeç, vëzhgoi Kometën e Madhe të 1577-s, duke shkruar se "e mora nëna [ime] në një vend të lartë për ta parë."<ref name=Koestler234 /> Në 1580, në moshën nëntë vjeç, vëzhgoi një ngjarje tjetër astronomike, një eklips hënor, duke kujtuar se e "thirrën jashtë" për ta parë, dhe se [[Hëna]] "dukej fare e kuqe".<ref name=Koestler234>Koestler. ''The Sleepwalkers'', f. 234 (përkthyer nga horoskopi i familjes së Keplerit). (anglisht)</ref> Megjithatë, lija e fëmijërisë i la shikimin të dobët dhe duart të gjymtuara, duke kufizuar aftësinë e tij në aspektet vëzhguese të astronomisë.<ref>Caspar. ''Kepler'', f. 36–38; Connor. ''Kepler's Witch'', f. 25–27. (anglisht)</ref> Kepleri ndoqi shkollën fillore në Weil deri në 1577, kur familja u shpërngul në Leonberg, në Württembergun protestant.<ref>{{cite book |last1=Baumgardt |first1=Carola |title=Johannes Kepler: Life and Letters |publisher=Philosophical Library |date=1951 |pages=22–27 |language=en}}</ref> Ndoqi shkollën gjermane fillore në Leonberg për një vit, dhe pastaj shkollën latine gramatikore, ku të gjitha mësimet dhe librat ishin në latinisht. Më pas ndoqi dy shkolla manastiresh, nga 1584 në Adelberg dhe nga 1586 në seminarin e Maulbronn.<ref name=Albinus /> Në shtator 1589, Kepleri hyri në {{ill|Tübinger Stift|en|Tübinger Stift}} të [[Universiteti i Tybingenit|Universitetit të Tybingenit]], një seminar që përgatiste pastorë luteranë për Württembergun. Aty studioi filozofi te Vitus Müller<ref>Connor, James A. ''Kepler's Witch'' (2004), f. 58. (anglisht)</ref> dhe [[Teologjia|teologji]] te Jacob Heerbrand (student i Philipp Melanchthon-it në Wittenberg), i cili gjithashtu i dha mësim {{ill|Michael Maestlin|en|Michael Maestlin}}it si student, derisa u bë kancelar i Tybingenit në 1590.<ref name="Barker2001">Barker, Peter; Goldstein, Bernard R. "Theological Foundations of Kepler's Astronomy", ''Osiris'', seria e dytë, vëll. 16, ''Science in Theistic Contexts: Cognitive Dimensions'' (2001), f. 96. (anglisht)</ref> Ai u tregua matematikan i shkëlqyer dhe fitoi reputacionin e astrologut të aftë, duke hedhur horoskope për shokët e klasës. Nën udhëzimin e Michael Maestlinit, profesor matematike në Tybingen nga 1583 deri 1631,<ref name="Barker2001" /> ai mësoi si sistemin ptolemaik ashtu edhe sistemin kopernikan të lëvizjes planetare. Në atë kohë u bë [[Nikola Koperniku|kopernikan]]. Në një disputë studentore, e mbrojti [[heliocentrizmi]]n si nga këndvështrimi teorik ashtu edhe teologjik, duke mbajtur qëndrimin se [[Dielli]] ishte burimi kryesor i fuqisë lëvizëse në univers.<ref>Westman, Robert S. "Kepler's Early Physico-Astrological Problematic," ''Journal for the History of Astronomy'', 32 (2001): 227–236. (anglisht)</ref> Pavarësisht dëshirës për t'u bërë pastor i kishës luterane, atij iu mohua shugurimi për shkak të bindjeve në kundërshtim me Formulën e Concord-it, deklaratën e besimit luteran, të miratuar në 1577.<ref>{{Cite journal |last1=Barker |first1=Peter |last2=Goldstein |first2=Bernard R. |date=January 2001 |title=Theological Foundations of Kepler's Astronomy |url=http://dx.doi.org/10.1086/649340 |journal=Osiris |volume=16 |pages=88–113 |doi=10.1086/649340 |s2cid=145170215 |issn=0369-7827 |language=en}}</ref> Drejt fundit të studimeve, Kepleri u rekomandua për një pozicion mësuesi matematike dhe astronomie në shkollën protestante në Grac, në Stiri, Austrinë e Brendshme. E pranoi pozicionin në prill 1594, në moshën 22 vjeç.<ref>Caspar. ''Kepler'', f. 38–52; Connor. ''Kepler's Witch'', f. 49–69. (anglisht)</ref> === Graci (1594–1600) === Gjatë kohës në Grac (1594–1600), lëshoi shumë kalendarë zyrtarë dhe parashikime që rritën reputacionin e tij si astrolog. Megjithëse Kepleri kishte ndjenja të përziera për astrologjinë dhe i përçmonte shumë praktika të zakonshme të astrologëve, besonte thellësisht në një lidhje mes kozmosit dhe individit. Përfundimisht botoi disa nga idetë që kishte pasur si student në ''Mysterium Cosmographicum'' (1596), botuar pak më shumë se një vit pas mbërritjes së tij në Grac.<ref>Caspar, ''Kepler''. f. 58–65. (anglisht)</ref> Në dhjetor 1595, Keplerit iu prezantua Barbara Müller, një e ve 23-vjeçare (dy herë e ve) me një vajzë të vogël, Regina Lorenz, dhe filloi ta bënte oborr. Müller, trashëgimtare e pasurive të bashkëshortëve të saj të ndjerë, ishte gjithashtu vajza e një pronari të suksesshëm mulliri. I ati, Jobst, fillimisht kundërshtoi martesën. Edhe pse Kepleri kishte trashëguar fisnikërinë e gjyshit të tij, varfëria e tij e bënte një kandidat të papranueshëm. Jobst u zbut pasi Kepleri përfundoi punën për ''Mysterium'', por fejesa pothuajse u prish ndërkohë që Kepleri ishte larg, duke u marrë me detajet e botimit. Megjithatë, zyrtarë protestantë — që kishin ndihmuar në krijimin e çiftit — bënë presion mbi familjen Müller që ta nderonte marrëveshjen. Barbara dhe Johannesi u martuan më 27 prill 1597.<ref>Caspar, ''Kepler''. f. 71–75. (anglisht)</ref> Në vitet e para të martesës, çifti Kepler pati dy fëmijë (Heinrich dhe Susanna), të cilët të dy vdiqën foshnjë. Në 1602 patën një vajzë (Susanna); në 1604, një djalë (Friedrich); dhe në 1607, edhe një djalë (Ludwig).<ref>Connor. ''Kepler's Witch'', f. 89–100, 114–116; Caspar. ''Kepler'', f. 75–77. (anglisht)</ref> ==== Kërkime të tjera ==== Pas botimit të ''Mysterium'' dhe me bekimin e inspektorëve të shkollës së Gracit, Kepleri filloi një program ambicioz për të zgjeruar dhe zhvilluar punën e tij. Planifikoi katër libra shtesë: një mbi aspektet statike të universit (Diellin dhe yjet fikse); një mbi planetët dhe lëvizjet e tyre; një mbi natyrën fizike të planetëve dhe formimin e tipareve gjeografike (fokusuar veçanërisht te Toka); dhe një mbi efektet e qiejve në Tokë, duke përfshirë optikën atmosferike, meteorologjinë dhe astrologjinë.<ref>Caspar. ''Kepler'', f. 85–86. (anglisht)</ref> Ai kërkoi gjithashtu mendimet e shumë astronomëve të cilëve u kishte dërguar ''Mysterium''-in, ndër ta Reimarus Ursus (Nicolaus Reimers Bär) — matematikani perandorak i Rudolfit II dhe rival i ashpër i Tycho Brahes. Ursus nuk u përgjigj drejtpërdrejt, por ribotoi letrën lajkatare të Keplerit për të ndjekur mosmarrëveshjen e tij të përparësisë rreth (asaj që sot quhet) sistemit tikonik me Tychon. Pavarësisht kësaj njolle, Tycho gjithashtu filloi korrespondencë me Keplerin, duke nisur me një kritikë të ashpër por të ligjshme të sistemit të Keplerit; ndër shumë objeksione, Tycho e kundërshtoi përdorimin e të dhënave numerike të pasakta të marra nga Koperniku. Përmes letrave, Tycho dhe Kepleri diskutuan një gamë të gjerë problemesh astronomike, duke u ndalur në fenomenet hënore dhe teorinë kopernikane (veçanërisht qëndrueshmërinë e saj teologjike). Por pa të dhënat dukshëm më të sakta të observatorit të Tychos, Kepleri nuk kishte mënyrë t'i trajtonte shumicën e këtyre çështjeve.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 86–89. (anglisht)</ref> Në vend të kësaj, ia ktheu vëmendjen kronologjisë dhe "harmonisë", marrëdhënieve numerologjike mes muzikës, matematikës dhe botës fizike, dhe pasojave të tyre astrologjike. Duke supozuar që Toka kishte një shpirt (një veti që më vonë do ta përdorte për të shpjeguar si Dielli shkakton lëvizjen e planetëve), krijoi një sistem spekulativ që lidhte aspektet astrologjike dhe distancat astronomike me motin dhe fenomene të tjera tokësore. Deri në 1599, megjithatë, e ndjeu përsëri punën e tij të kufizuar nga pasaktësia e të dhënave të disponueshme — pikërisht ndërsa tensioni në rritje fetar kërcënonte edhe punësimin e tij të vazhdueshëm në Grac. ==== Dëbimi nga Graci ==== Graci ishte një qytet kryesisht protestant, në shumicë luteran, ndërkohë që sundimtari i Austrisë së Brendshme ishte një [[Shtëpia e Habsburgëve|Habsburg]] katolik. Në 1578, Duka Karli II kishte dhënë privilegje të konsiderueshme protestantëve në Paqësimin e Brukut. Karli vdiq në 1590, kur i biri dhe trashëgimtari, Ferdinandi II, ishte 12 vjeç. Ferdinandi u edukua në Kolegjin Jezuit dhe Universitetin e Ingolstadt-it, dhe u bë sundimtar i plotë i Austrisë së Brendshme në 1596. Udhëtoi në Itali në 1598, dhe u kthye i vendosur për ta rivendosur besimin e vërtetë katolik dhe për të eliminuar herezinë. Kepleri i shkroi një miku në qershor të atij viti, duke shprehur parandjenjën e tij për të ardhmen.<ref>{{cite book |last1=Franzl |first1=Johann |title=Ferdinand II. [i.e. der Zweite]: Kaiser im Zwiespalt d. Zeit |publisher=Verlag Styria |date=1978 |isbn=978-3-222-11119-8 |language=de |page=57}}</ref> Siç shkroi biografi i Ferdinandit, Robert L. Bireley, frikat e tij ishin të justifikuara, pasi [[Kundërreforma]] fitoi forcë.<ref name=Bireley>{{cite book |last1=Bireley |first1=Robert |title=Ferdinand II, Counter-Reformation Emperor, 1578–1637 |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |date=2014 |isbn=978-1-107-06715-8 |pages=25–31 |language=en}}</ref> [[Skeda:Tycho Brahe.JPG|thumb|upright=.9|[[Tycho Brahe]]]] Në shtator 1598, Ferdinandi urdhëroi që të gjithë predikuesit dhe mësuesit protestantë ta linin vendin. Kepleri u përjashtua nga dekreti, por nuk u ndje i sigurt, dhe kërkoi alternativa. Mësoi se Tycho Brahe ishte emëruar Matematikan Perandorak në Pragë, dhe Kepleri rivendosi kontaktin. Në dhjetor 1599, Tycho e ftoi Keplerin ta vizitonte në Pragë; më 1 janar 1600 (para se ta merrte fare ftesën), Kepleri u nis me shpresën se patronazhi i Tychos mund t'i zgjidhte problemet e tij filozofike, po ashtu edhe ato sociale dhe financiare.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 89–100. (anglisht)</ref> Më 4 shkurt 1600, Kepleri takoi Tycho Brahen dhe asistentët e tij, Franz Tengnagel dhe Longomontanus, në Benátky nad Jizerou (35&nbsp;km nga Praga), vendi ku po ndërtohej observatori i ri i Tychos. Gjatë dy muajve në vazhdim, qëndroi si mysafir, duke analizuar disa nga vëzhgimet e Tychos për Marsin; Tycho i ruante me kujdes të dhënat e tij, por u impresionua nga idetë teorike të Keplerit dhe së shpejti i dha më shumë qasje. Kepleri planifikoi ta testonte teorinë e tij nga ''Mysterium Cosmographicum'' bazuar në të dhënat e Marsit, por vlerësoi se puna do të zgjaste deri në dy vjet (pasi nuk i lejohej thjesht t'i kopjonte të dhënat për përdorim vetjak). Me ndihmën e Johannes Jessenius-it, Kepleri u përpoq të negocionte një marrëveshje punësimi më zyrtare me Tychon, por negociatat u prishën në një grindje të ashpër dhe Kepleri u nis për në Pragë më 6 prill. Kepleri dhe Tycho u pajtuan shpejt dhe përfundimisht arritën një marrëveshje për pagën dhe kushtet e jetesës, dhe në qershor, Kepleri u kthye në Grac për ta marrë familjen e tij.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 100–108. (anglisht)</ref> Situata në Grac e bënte të pamundur kthimin e menjëhershëm te Brahe; me shpresën për t'i vazhduar studimet astronomike, Kepleri kërkoi një emërim si matematikan i Dukës Ferdinand. Për këtë qëllim, Kepleri shkroi një ese — kushtuar Ferdinandit — në të cilën propozoi një teori të lëvizjes hënore të bazuar në forcë: "In Terra inest virtus, quae Lunam ciet" ("Ka një forcë në tokë që e shtyn Hënën të lëvizë").<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 110. (anglisht)</ref> Megjithëse eseja nuk i siguroi një vend në oborrin e Ferdinandit, detajoi një metodë të re për matjen e eklipseve hënore, të cilën e zbatoi gjatë eklipsit të 10 korrikut në Grac. Këto vëzhgime formuan bazën e eksplorimeve të tij të ligjeve të optikës, që do të kulmonin në ''Astronomiae Pars Optica''.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 108–111. (anglisht)</ref> Pastaj më 17 korrik u shpall një dekret i ri, duke urdhëruar që të gjithë banorët ose ta braktisnin besimin protestant ose ta linin provincën. Këtë herë nuk pati përjashtim për Keplerin, dhe ai, gruaja dhe njerka e tij u nisën nga Graci për në Pragë më 30 shtator 1600.<ref>{{cite book |last1=Burke-Gaffney |first1=Michael Walter |title=Kepler and the Jesuits |publisher=Bruce publishing Company |date=1944 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Osterhage |first1=Wolfgang |title=Johannes Kepler |publisher=Springer |date=2020 |isbn=978-3-030-46857-6 |pages=48–49 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Methuen |first1=Charlotte |chapter=Kepler, Religion and Natural Philosophy: A Theological Biography |title=Reading the Mind of God: Johannes Kepler and the Reform of Astronomy |publisher=Springer Netherlands |publication-place=Dordrecht |date=2024 |isbn=978-94-024-2248-1 |doi=10.1007/978-94-024-2250-4 |pages=1–24 |language=en}}</ref> == Karriera shkencore == === Praga (1600–1612) === Pasi u vendos në Pragë, u mbështet drejtpërdrejt nga Tycho, i cili e caktoi të analizonte vëzhgimet planetare dhe të shkruante një traktat kundër rivalit të Tychos (tashmë të ndjerë), Ursus. Në shtator, Tycho i siguroi një komision si bashkëpunëtor në projektin e ri që i kishte propozuar perandorit: ''{{ill|Tabelat Rudolfine|en|Rudolphine Tables}}'', që do të zëvendësonin ''Tabelat Prutenike'' të Erasmus Reinhold-it. Dy ditë pas vdekjes së papritur të Tychos më 24 tetor 1601, Kepleri u emërua pasardhës i tij si matematikan perandorak, me përgjegjësinë për ta përfunduar punën e tij të papërfunduar. 11 vjetët në vazhdim si matematikan perandorak do të ishin më prodhimtaret e jetës së tij.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 111–122. (anglisht)</ref> === Këshilltar perandorak === Detyrimi kryesor i Keplerit si matematikan perandorak ishte t'i jepte këshilla astrologjike perandorit, Rudolfi II. Megjithëse Kepleri kishte një vlerësim të ulët për përpjekjet e astrologëve bashkëkohorë për të parashikuar saktësisht të ardhmen apo për të parashikuar ngjarje specifike, ai kishte hedhur horoskope të detajuara e të mirëpritura për miq, familjarë dhe patronë që kur ishte student në Tybingen. Përveç horoskopeve për aleatë dhe udhëheqës të huaj, perandori kërkoi këshillën e Keplerit në kohë trazirash politike. Rudolfi ishte aktivisht i interesuar për punën e shumë studiuesve të oborrit të tij (përfshirë shumë alkimistë) dhe ndiqte edhe punën e Keplerit në astronominë fizike.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 149–153. (anglisht)</ref> Zyrtarisht, të vetmet doktrina fetare të pranueshme në Pragë ishin katolike dhe utrakiste, por pozicioni i Keplerit në oborrin perandorak i lejonte ta praktikonte besimin luteran pa pengesa. Perandori i siguronte nominalisht familjes së tij një të ardhur të mjaftueshme, por vështirësitë e thesarit perandorak të mbingarkuar bënin që marrja e mjaftueshme e parave për t'i përmbushur detyrimet financiare të ishte një luftë e vazhdueshme. Pjesërisht për shkak të vështirësive financiare, jeta e tij në shtëpi me Barbarën ishte e pakëndshme, e mbushur me grindje dhe periudha sëmundjeje. Jeta e oborrit, megjithatë, e vuri Keplerin në kontakt me studiues të tjerë të shquar (Johannes Matthäus Wackher von Wackhenfels, Jost Bürgi, David Fabricius, Martin Bachazek dhe Johannes Brengger, ndër të tjerë) dhe puna astronomike përparoi me shpejtësi.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 146–148, 159–177. (anglisht)</ref> === Supernova e 1604-s === {{Kryesor|Supernova e Keplerit}} [[Skeda:Keplers supernova.jpg|thumb|upright=.9|Mbetjet e supernovës së Keplerit, [[SN 1604]]]] Në tetor 1604, u shfaq një yll i ri i ndritshëm mbrëmjeje (SN 1604), por Kepleri nuk u besoi thashethemeve derisa e pa vetë.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 151. (anglisht)</ref> Kepleri filloi ta vëzhgonte sistematikisht supernovën. Astrologjikisht, fundi i 1603-s shënonte fillimin e një trigoni zjarri, fillimin e ciklit prej rreth 800 vjetësh të "bashkimeve të mëdha"; astrologët i lidhnin dy periudhat e mëparshme të tilla me ngritjen e Karlit të Madh (rreth 800 vjet më parë) dhe lindjen e Krishtit (rreth 1600 vjet më parë), dhe kështu prisnin ngjarje me shenjë të madhe, veçanërisht në lidhje me perandorin.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 151–153. (anglisht)</ref> Ishte në këtë kontekst, si matematikan perandorak dhe astrolog i perandorit, që Kepleri e përshkroi yllin e ri dy vjet më vonë në veprën e tij ''De Stella Nova''. Në të, Kepleri trajtoi vetitë astronomike të yllit, ndërkohë që mbante një qasje skeptike ndaj interpretimeve të shumta astrologjike që qarkullonin atëherë. Vuri re zbehjen e ndriçimit të tij, spekuloi mbi origjinën e tij, dhe përdori mungesën e paralaksit të vëzhguar për të argumentuar se ndodhej përtej orbitave planetare, dhe kështu në sferën e yjeve fikse, duke minuar më tej doktrinën e pandryshueshmërisë së qiejve (ideja e pranuar që nga Aristoteli, se sferat qiellore ishin të përsosura dhe të pandryshueshme). Lindja e një ylli të ri nënkuptonte ndryshueshmërinë e qiejve. Kepleri gjithashtu bashkangjiti një shtojcë ku diskutoi punën e fundit kronologjike të historianit polak Laurentius Suslyga; llogariti se, nëse Suslyga kishte të drejtë që kronologjitë e pranuara ishin katër vjet prapa, atëherë Ylli i Betlehemit — analog me yllin e ri të tanishëm — do të përkonte me bashkimin e madh të parë të ciklit të mëparshëm prej 800 vjetësh.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 153–157. (anglisht)</ref> Në vitet në vazhdim, Kepleri u përpoq (pa sukses) të fillonte një bashkëpunim me astronomin italian Giovanni Antonio Magini, dhe u mor me kronologjinë, veçanërisht me datimin e ngjarjeve në jetën e Jezusit. Rreth 1611, Kepleri qarkulloi një dorëshkrim, që përfundimisht do të botohej (pas vdekjes) si ''{{ill|Somnium|en|Somnium (novel)}}'' [Ëndrra]. Pjesë e qëllimit të ''Somnium''-it ishte të përshkruante si do të ishte praktikimi i astronomisë nga këndvështrimi i një planeti tjetër, për ta treguar realizueshmërinë e një sistemi jo-gjeocentrik. Dorëshkrimi, i cili u zhduk pasi ndërroi disa duar, përshkruante një udhëtim fantastik në Hënë; ishte pjesërisht alegori, pjesërisht autobiografi, dhe pjesërisht traktat mbi udhëtimin ndërplanetar (dhe ndonjëherë përshkruhet si vepra e parë e fantashkencës). Vite më vonë, një version i shtrembëruar i tregimit mund të ketë shkaktuar gjyqin për shtrigëri kundër nënës së tij, pasi nëna e rrëfimtarit konsulton një demon për të mësuar mënyrën e udhëtimit në hapësirë. Pas shpalljes së pafajshme të saj, Kepleri shkroi 223 shënime në fund të tregimit — disa herë më të gjata se vetë teksti — që shpjegonin aspektet alegorike, si dhe përmbajtjen e konsiderueshme shkencore (veçanërisht mbi gjeografinë hënore) të fshehur brenda tekstit.<ref>Lear, ''Kepler's Dream'', f. 1–78. (anglisht)</ref> == Jeta e mëvonshme == === Vështirësi === [[Skeda:Karlova str No4, Prague Old Town.jpg|thumb|majtas|upright=0.8|Rruga Karlova, në Qytetin e Vjetër të Pragës — shtëpia ku jetoi Kepleri, sot muze]] Gjatë kohës së Keplerit në Pragë, tensionet fetare dhe politike po rriteshin në Perandori, si midis protestantëve dhe katolikëve, ashtu edhe brenda dinastisë së Habsburgëve mbi çështjen e trashëgimisë. Situata në Pragë, qytet kozmopolit, u bë gjithnjë e më e vështirë, dhe Kepleri mendoi ta transferonte familjen në Württemberg, të cilin e konsideronte atdheun e tij. Në 1609 i shkroi dukës, Johann Frederick-ut, duke kërkuar një pozicion në Universitetin e Tybingenit. Duka e refuzoi kërkesën, por dërgoi një dhuratë si shenjë vullneti të mirë. Kepleri u përgjigj, dhe në letrën e tij përmblodhi pozicionin mbi çështjet doktrinore që kishin shkaktuar probleme në të kaluarën. Duka nuk iu përgjigj kësaj. Dy vjet më vonë, u përpoq përsëri, por këtë herë kërkesa iu referua konsistorit teologjik në Shtutgart, i cili e refuzoi kërkesën e Keplerit më 25 prill 1611, duke denoncuar prirjet e tij kalviniste, si në rezervat e tij mbi Formulën e Concord-it, ashtu edhe në këmbënguljen e tij se kalvinistët, pavarësisht mosmarrëveshjeve, duhej të konsideroheshin "vëllezër në Krisht".<ref>{{cite book |last1=Rothman |first1=Aviva |title=The Pursuit of Harmony: Kepler on Cosmos, Confession, and Community |publisher=University of Chicago Press |date=2017 |isbn=978-0-226-49697-9 |doi=10.7208/chicago/9780226497020.003.0003 |pages=79–82 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vassányi |first1=Miklos |title=Past and Present Political Theology |chapter=Kepler, the supra-confessional Lutheran |publisher=Routledge |publication-place=Abingdon New York (N.Y.) |date=2020 |isbn=978-0-367-40755-1 |pages=11–34 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |title=Johannes Kepler Gesammelte Werke Band 16 Briefe 1607–1611 |date=1954 |publisher=C. H. Beck'sche Verlagsbuchhandlung |location=Mynih |language=de |pages=464–465}}</ref> Në 1611, shëndeti i perandorit Rudolf po dobësohej, dhe u detyrua të abdikonte si Mbret i Bohemisë nga vëllai i tij, Matias. Të dyja palët kërkuan këshillën astrologjike të Keplerit, një mundësi që ai e përdori për të dhënë këshilla politike pajtuese (me pak referenca ndaj yjeve, përveç deklaratave të përgjithshme për të dekurajuar veprime drastike). Megjithatë, ishte e qartë se perspektivat e ardhshme të Keplerit në oborrin e Matias-it ishin të errëta.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 202–204. (anglisht)</ref> Po atë vit, gruaja e Keplerit, Barbara, u infektua me ethet me pika hungareze dhe filloi të kishte konvulsione. Ndërsa po rimëkëmbej, të tre fëmijët u sëmurën me lija, dhe Friedrichu gjashtëvjeçar vdiq. Përveç afrimit të tij me Württembergun, Kepleri ishte në kontakt me Padovën. Universiteti i Padovës — me rekomandimin e Galileos, i cili po largohej — kërkoi Keplerin ta zinte katedrën e matematikës, por Kepleri, duke preferuar ta mbante familjen në territorin gjerman, udhëtoi në vend të kësaj në Austri për të organizuar një pozicion si mësues dhe matematikan distrikti në Linc. Megjithatë, Barbara ra sërish e sëmurë dhe vdiq shkurt pas kthimit të Keplerit.<ref>Connor, ''Kepler's Witch'', f. 222–226; Caspar, ''Kepler'', f. 204–207. (anglisht)</ref> Duke e shtyrë transferimin në Linc, Kepleri mbeti në Pragë deri në vdekjen e Rudolfit në fillim të 1612-s, megjithëse trazirat politike, tensioni fetar dhe tragjedia familjare (bashkë me mosmarrëveshjen ligjore mbi pasurinë e gruas së tij) e penguan të bënte ndonjë kërkim. Në vend të kësaj, montoi një dorëshkrim kronologjik, ''Eclogae Chronicae'', nga korrespondenca dhe punë të mëparshme. Pas ngjitjes së tij si Perandor i Shenjtë Romak, Matias e rikonfirmoi pozicionin (dhe pagën) e Keplerit si matematikan perandorak, por i lejoi të transferohej në Linc.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 208–211. (anglisht)</ref> === Linci (1612–1626) === [[Skeda:Kepler Statue Linz.jpg|thumb|Një statujë e Keplerit në [[Linc]]]] Në Linc, Kepleri u emërua Matematikan i Distriktit dhe mësues në shkollën e distriktit, duke ruajtur edhe pozicionin e matematikanit të oborrit të perandorit. Detyra e tij e parë ishte përfundimi i Tabelave Rudolfine, por shumë aktivitete të tjera i tërhoqën vëmendjen para se ato të përfundoheshin.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 210–211. (anglisht)</ref> Tabelat nuk u botuan deri në 1627.<ref>{{cite journal |last1=Cooker |first1=Mark J. |title=Johannes Kepler and his making of the Rudolphine Tables |journal=The Mathematical Gazette |volume=105 |issue=564 |date=2021 |issn=0025-5572 |doi=10.1017/mag.2021.109 |pages=425–432 |language=en}}</ref> ==== Përjashtimi kishtar ==== Në Linc, vështirësitë e Keplerit me ortodoksinë luterane u ringjallën. Kundërreforma ende nuk kishte pasur ndikim të madh në Austrinë e Sipërme. Ndërkohë që sundimtari ishte katolik, shumica e popullsisë ishte luterane dhe mund ta praktikonte besimin e vet. Por pastori i kongregacionit luteran, Daniel Hitzler, ia mohoi kungimin Keplerit për shkak të mospranimit të plotë të Formulës së Concord-it. Çështja kryesore ishte qëndrimi i Keplerit ndaj doktrinës së kudondodhjes, ose bashkimit sakramental, besimit në praninë e vërtetë të trupit dhe gjakut të Krishtit në Eukaristi, të cilën Kepleri nuk mund ta pranonte. Kepleri iu ankua Konsistorit të Shtutgartit kundër përjashtimit të tij, dhe kjo çoi në një korrespondencë të gjatë.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 213–220. (anglisht)</ref> Kjo përfshiu teologë të ndryshëm, përfshirë Matthias Hafenreffer-in. Hafenreffer kishte qenë mik, por për këtë çështje u vu në krah të autoriteteve teologjike. Në 1619 përjashtimi i tij u shpall përfundimisht dhe pa mëdyshje.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 258–262. (anglisht)</ref> ==== Martesa me Susanna Reuttinger ==== Në korrik 1612, Kepleri e njohu Matthias Bernegger-in, studiuesin humanist dhe astronomin. Bernegger e njihte Keplerin nga reputacioni dhe e kishte kërkuar. Të dy u bënë miq dhe patën një korrespondencë të gjerë për pothuajse njëzet vjet, megjithëse nuk u takuan më. Max Caspar e përshkroi si "mikun më të mirë dhe më besnik që ai gjeti ndonjëherë".<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 226–227. (anglisht)</ref> Në një letër të hershme drejtuar Bernegger-it, në tetor 1613, Kepleri i tregon mikut të tij për martesën e ardhshme dhe e shpall datën si "ditën e eklipsit të hënës, kur shpirti astronomik fshihet, pasi dua ta gëzoj ditën e festës".<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 117. (anglisht)</ref> Data ishte 30 tetor 1613, dhe gruaja e dytë e Keplerit ishte Susanna Reuttinger, nga Eferding afër. Pas vdekjes së gruas së parë, Barbarës, Kepleri kishte marrë në konsideratë 11 kandidate të ndryshme brenda dy vjetësh (një proces vendimmarrjeje i formalizuar më vonë si "problemi i martesës").<ref name="ferguson">{{cite journal |last=Ferguson |first=Thomas S. |title=Who solved the secretary problem ? |journal=Statistical Science |volume=4 |issue=3 |date=1989 |pages=282–289 |jstor=2245639 |doi=10.1214/ss/1177012493 |language=en}}</ref> Përfundimisht u kthye te Reuttinger-i (kandidatja e pestë), e cila, shkroi ai, "më fitoi me dashuri, besnikëri të përulur, ekonomi shtëpiake, punë të palodhur, dhe dashurinë që u dha thjeshtërve".<ref>Citim nga Connor, ''Kepler's Witch'', f. 252, përkthyer nga një letër e 23 tetorit 1613, e Keplerit drejtuar një fisniku anonim. (anglisht)</ref> Tani Kepleri ishte në gjendje t'i sillte fëmijët e tij në Linc nga Wels-i, ku kishin qëndruar te një i afërm. Tre fëmijët e parë të martesës me Susannën (Margareta Regina, Katharina, dhe Sebald) vdiqën në fëmijëri. Tre të tjerë mbijetuan deri në moshën madhore: Cordula (lindur 1621); Fridmar (lindur 1623); dhe Hildebert (lindur 1625). Sipas biografëve të Keplerit, kjo ishte një martesë shumë më e lumtur se e para.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 220–224; Connor, ''Kepler's Witch'', f. 251–254. (anglisht)</ref> ==== Gjyqi për shtrigëri i nënës së Keplerit ==== Në dhjetor 1615, Kepleri mori një letër nga familja e tij në Württemberg, që e informonte se e ëma, Katharina, ishte akuzuar për shtrigëri më herët atë vit. Katharina jetonte në qytetin protestant të Leonberg-ut. Akuza fillestare u bë nga Ursula Reinbold, e cila pretendonte se Katharina i kishte dhënë një pije që e sëmuri. Ndërsa rasti u bë i njohur, u përhapën më shumë thashetheme dhe akuza, dhe familja e Katharinës ngriti padi për shpifje kundër akuzuesve. Kepleri u betua se do ta mbronte nënën e tij, gjë që bëri si me dërgesa drejtuar autoriteteve në Leonberg, ashtu edhe me vizita personale. Rasti u zvarrit disa vjet, me Katharinën e mbajtur në burg nga 1620 deri 1621. Faza përfundimtare u zhvillua në Tybingen, nën autoritetin e Dukës, ku u vendos se duhej pyetur nën kërcënimin e torturës. Ajo refuzoi të pranonte, duke thënë se i besonte Zotit që ta nxirrte të vërtetën në dritë. Më pas u absolvua dhe u lirua, më 4 tetor 1621. Vdiq rreth gjashtë muaj më vonë.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 240–258. (anglisht)</ref> Procesi kundër nënës së Keplerit, që filloi shpejt pas përjashtimit të tij fillestar kishtar, është parë si pjesë e një sulmi nga autoritetet luterane kundër vetë Keplerit.<ref>{{Cite book |title=Shifting the Earth: The Mathematical Quest to Understand the Motion of the Universe |last=Mazer |first=Arthur |publisher=John Wiley & Sons, Inc. |year=2010 |isbn=978-1-118-02427-0 |location=Hoboken, NJ |language=en}}</ref> ==== Ndikimi i luftës ==== Kepleri pati edhe vështirësi të tjera në këtë kohë. Në 1618 nisi konflikti që do të bëhej [[Lufta Tridhjetëvjeçare]], me Kryengritjen Boheme kundër sundimit të Habsburgëve. Ferdinandi II, që u bë perandor në gusht 1619, siguroi mbështetjen e Maksimilianit, Dukë i Bavarisë, kundër bohemëve. Në korrik 1620, ushtria bavareze hyri në Linc, në rrugë për në Bohemi. Kjo përbënte një kërcënim për protestantët e Lincit në përgjithësi, si dhe për Keplerin, simpatitë e të cilit ishin me bohemët, tashmë të udhëhequr nga protestanti Frederik, i shpallur Mbret i Bohemisë. Kepleri kishte shprehur haptazi admirimin e tij për vjehrrin e Frederikut, Xhejms VI dhe I, Mbret i Anglisë dhe Skocisë, të cilin e konsideronte një ruajtës të rëndësishëm të paqes. La Lincin për në Württemberg në shtator 1620, për ta mbrojtur nënën e tij, duke e marrë familjen me vete, pasi nuk e dinte nëse do të mund të kthehej.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 251–252. (anglisht)</ref> Në nëntor të atij viti, forcat boheme u mundën në Betejën e Malit të Bardhë, dhe Frederiku ("Mbreti i Dimrit") iku në mërgim. Në nëntor 1621, pas lirimit të nënës së tij, Kepleri u kthye vërtet në Linc. Në dhjetor, perandori Ferdinand e rikonfirmoi në pozicionin e matematikanit të oborrit. Në 1622, predikuesit dhe mësuesit protestantë u dëbuan nga Austria e Sipërme, por Kepleri u përjashtua pasi ishte në shërbim perandorak. Do të qëndronte në Linc edhe katër vjet të tjerë dhe do t'i përfundonte Tabelat Rudolfine.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 304–318. (anglisht)</ref> ==== Puna ==== Gjatë kohës në Linc, Kepleri botoi një sërë veprash. E para ishte një traktat mbi vitin e lindjes së Jezusit. Kjo u botua fillimisht në gjermanisht në 1613; një version i zgjeruar latinisht u botua vitin pasues, si ''De vero anno''. Në 1613, u përfshi në një çështje tjetër kronologjike, kur perandori e thirri në Regensburg për të marrë pjesë në deliberimet mbi kalendarin. [[Kalendari gregorian]], ai në përdorim të përgjithshëm sot, ishte prezantuar me autoritetin e Papa Gregorit XIII në 1582, dhe u miratua në shumicën e Evropës katolike. Ndryshimet kryesore nga [[Kalendari julian]], të cilin e zëvendësoi, ishin heqja e tri viteve të brishta çdo katërqind vjet, që ta afronte vitin kalendarik me vitin diellor, dhe futja e 10 ditëve për ta korrigjuar "shmangien" që kishte ndodhur që nga futja e kalendarit julian, kështu që e enjtja, 4 tetor 1582, u pasua nga e premtja, 15 tetor 1582. Kalendari i ri u denoncua nga autoritetet protestante si, në rastin më të mirë, një përpjekje për ta rivendosur autoritetin papnor në tokat protestante, dhe, në rastin më të keq, si vepër e Djallit.<ref>{{cite journal |last1=Methuen |first1=Charlotte |title=Time Human or Time Divine? Theological Aspects in the Opposition to Gregorian Calendar Reform |journal=Reformation & Renaissance Review |volume=3 |issue=1 |date=2001 |issn=1462-2459 |doi=10.1558/rrr.v3i1.36 |pages=36–50 |language=en}}</ref> Kepleri e mbështeti kalendarin e ri për arsye praktike dhe astronomike, por reforma nuk u pranua — do të duheshin deri në 1700 që kalendari i ri të miratohej në të gjithë Gjermaninë.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 227–232. (anglisht)</ref> Vepra tjetër e Keplerit kishte të bënte me matjen. Kepleri, duke blerë verë për shtëpinë e tij në 1613, vëzhgoi drejtpërdrejt metodën standarde për përcaktimin e vëllimit të një fuçie, duke futur një shufër matëse diagonalisht nga hapja deri në fund të saj. Kjo e çoi drejt një analize të vëllimeve të enëve me forma të ndryshme. Duke gjetur se asnjë shtypshkronjë në Augsburg nuk ishte e gatshme ta botonte një libër në latinisht, e solli shtypësin Johannes Plank nga Erfurti në Linc. Plank shtypi ''Nova stereometria doliorum vinariorum'' në 1615, libri i parë i shtypur në Linc, me shpenzimet e vetë Keplerit. Një version më i shkurtër gjermanisht u botua vitin pasues. Vepra tjetër e Keplerit ishte ''Epitome Astronomiae Copernicanae'', një përmbledhje e teorisë kopernikane, botuar në dy vëllime në 1618.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 233–249. (anglisht)</ref> Vitin pasues, vepra e Keplerit mbi kometat, ''De cometis libelli tres'', u botua në Augsburg. Ky libër përfshinte shumë të dhëna vëzhguese dhe llogaritje, si dhe interpretim astrologjik.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 300–304. (anglisht)</ref> Gjithashtu në 1619 u botua ''Harmonice Mundi'' e Keplerit. Kjo vepër, që përafronte harmonitë qiellore me ato muzikore, pati një gestacion të gjatë. Kepleri e kishte skicuar për herë të parë në 1599. Në 1618, vajza e tij e vogël, Katharina, vdiq, dhe babai i pikëlluar i la mënjanë tabelat, që kërkonin qetësi, dhe iu kthye të menduarit mbi harmoninë. Po atë vit, zbuloi atë që sot quhet [[Ligjet e Keplerit#Ligji i tretë|Ligji i tretë i Keplerit]], që lidh periudhën orbitale të një planeti me distancën e tij nga Dielli. Ky zbulim u shpreh për herë të parë në ''Harmonice''-n.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 264–290. (anglisht)</ref> Në 1617, ndërsa punonte në Tabela, Kepleri lexoi për herë të parë veprën e Napierit mbi [[Logaritmi|logaritmet]], botuar në 1614. Kuptoi vlerën e metodës për thjeshtimin e llogaritjeve të shumta të kërkuara në Tabela, por nuk ishte i kënaqur që Napieri paraqiste vetëm metodën, jo prejardhjen e saj. Kështu e zhvilloi idenë nga parimet aritmetike, dhe nxori tabelat e veta prej tyre. Këto tabela kishin avantazhin se mund të përdoreshin drejtpërdrejt mbi numra të plotë, jo vetëm mbi funksione trigonometrike.<ref>{{cite book |last1=Hutton |first1=Charles |title=Mathematical Tables: Containing Common, Hyperbolic, and Logistic Logarithms. Also Sines, Tangents, Secants, and Versed-sines |publisher=G. G. J. and J. Robinson, and R. Baldwin, Paternoster Row |date=1785 |page=31 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Thorvaldsen |first1=Steinar |title=Early Numerical Analysis in Kepler's New Astronomy |journal=Science in Context |volume=23 |issue=1 |date=2010 |issn=0269-8897 |doi=10.1017/S0269889709990238 |pages=39–63 |language=en}}</ref> Kjo u botua si ''Chilias logarithmorum ad totidem numeros rotundos'' në 1624. Po atë vit, përfundoi punën për ''Tabelat Rudolfine''. Pati negociata me familjen Brahe para se vepra të ishte gati për shtyp, dhe pastaj çështje financimi dhe zgjedhjeje shtypshkronje. Kepleri preferonte Ulm-in, sepse kërkesat teknike të punës mund të plotësoheshin më lehtë atje, por perandori këmbënguli që të shtypej në Austri, çka në praktikë do të thoshte Linc, kështu që Kepleri u përpoq të siguronte pajisje, shkronja, letër dhe punëtorë të përshtatshëm, duke udhëtuar në Vjenë dhe Nyrnberg. Por para se puna të fillonte plotësisht, qyteti i Lincit u rrethua nga qershori deri gusht 1626 gjatë Luftës Fshatare të Austrisë së Sipërme. Kepleri mbeti i padëmtuar, por shtëpia dhe shtypshkronja, që ndodheshin në periferi të qytetit, u shkatërruan nga zjarri. Duke qenë e pamundur ta përfundonte shtypjen në Linc, Kepleri i kërkoi perandorit leje ta transferohej në Ulm. Kjo iu dha, dhe u nis për në Ulm në nëntor, duke e lënë gruan dhe familjen në Regensburg.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 308–320. (anglisht)</ref> === Ulm dhe Sagani, 1626–1630 === Kepleri kishte identifikuar tashmë një shtypshkronjë të përshtatshëm në Ulm, dorëshkrimi i tij nuk ishte dëmtuar në zjarr, dhe shtypja e Tabelave nisi shpejt, duke u përfunduar në shtator 1627.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 321–325. (anglisht)</ref> Kepleri tani kërkonte një pozicion të qëndrueshëm. Lufta kishte shkuar mirë për Perandorinë. Kryengritja Fshatare ishte shtypur, dhe komandantët perandorakë Wallenstein dhe Tilly kishin mundur forcat protestante, përfshirë ushtrinë daneze nën Mbretin Kristian IV, që kishte hyrë në luftë në anën protestante. Kepleri udhëtoi në Pragë t'ia paraqiste Tabelat perandorit. Ishte i shqetësuar për pritjen, pasi rritja e fuqisë katolike mund ta bënte pozicionin e tij të vështirë. Por mori një mirëpritje të ngrohtë nga perandori, që ishte shumë i interesuar për Tabelat.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 331–334. (anglisht)</ref> Wallenstein-i ishte gjithashtu në Pragë në atë kohë, dhe kishte marrë kohët e fundit Dukatin e Saganit, në Silezi. Të dy burrat kishin qenë në kontakt më parë, kur Kepleri i kishte dhënë një horoskop përmes një ndërmjetësi, por nuk e takoi Wallenstein-in personalisht. Wallenstein-i negocioi me perandorin, dhe e ftoi Keplerin ta merrte banesën në Sagan. Kepleri udhëtoi në Linc për t'i mbyllur punët e tij atje, pastaj udhëtoi me familjen për në Sagan, ku mbërriti më 20 korrik 1628. Kepleri u ndje i izoluar në këtë qytet të Gjermanisë Veriore, me dialektin e tij të huaj.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 338–347. (anglisht)</ref> I shkroi Bernegger-it në mars 1629: {{Blockquote|text=Është vetmia që më shtyp këtu, larg qyteteve të mëdha, dhe letrat vijnë e shkojnë vetëm ngadalë, duke shkaktuar shpenzime të mëdha.|author=Johannes Kepler<ref>{{cite book |last1=Baumgardt |first1=Carola |title=Johannes Kepler |publisher=Open Road Media |date=2021-10-26 |isbn=978-1-5040-6800-0 |pages=174–175 |language=en}}</ref>}} Në dhjetor 1629, Kepleri arriti të ngrinte një shtypshkronjë, e cila botoi ''Efemeridat'' e tij për vitet 1621–1639.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 348–351. (anglisht)</ref> [[Skeda:Regensburg Peterskirchlein Gedenktafel Kepler.jpg|thumb|upright=0.85|Regensburg, kisha Peterskirchlein, pllaka përkujtimore për varrin e Johannes Keplerit]] Transferimi në Sagan nuk i kishte zgjidhur problemet financiare të Keplerit. Mori pak ndihmë nga Wallenstein-i, përveç pagës së tij, dhe Efemeridat u shtypën me shpenzimet e veta. Ende i detyroheshin shuma të konsiderueshme nga thesari perandorak për punë të bëra më parë, prandaj më 8 tetor 1630, u nis për një udhëtim në Lajpcig, Nyrnberg, Dietën e Regensburgut, dhe Linc, me shpresën se do të arkëtonte të paktën diçka. Megjithatë, pak ditë pas mbërritjes në Regensburg, u sëmur dhe u përkeqësua përparimisht. Kepleri vdiq më 15 nëntor 1630, pak më shumë se një muaj pas mbërritjes së tij. U varros pak jashtë mureve të Regensburgut, në varrezën protestante të Shën Pjetrit, e cila u shkatërrua disa vjet më vonë gjatë luftës.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 358–360. (anglisht)</ref> === Krishterimi === Besimi i Keplerit se Zoti e krijoi kozmosin në mënyrë të rregullt e shtyu të përpiqej t'i përcaktonte dhe kuptonte ligjet që qeverisin botën natyrore, më thellësisht në astronomi.<ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/biography/Johannes-Kepler |title=Johannes Kepler {{!}} Biography, Discoveries, & Facts |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |date=2023-08-31 |language=en}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/science/astronomy/The-techniques-of-astronomy |title=Astronomy – the techniques of astronomy |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |date=2024-07-26 |language=en}}</ref> Fraza "Thjesht jam duke i menduar mendimet e Zotit pas Tij" i atribuohet atij, megjithëse kjo ka gjasa të jetë një version i përmbledhur i një shkrimi nga dora e tij: <blockquote>Ato ligje [të natyrës] janë brenda kapacitetit të mendjes njerëzore; Zoti donte që t'i njihnim, duke na krijuar sipas shëmbëlltyrës së Tij, në mënyrë që të mund t'i ndanim mendimet e Tij.<ref>Letër (9/10 prill 1599) drejtuar kancelarit bavarez Herwart von Hohenburg. Përfshirë në Carola Baumgardt dhe Jamie Callan, ''Johannes Kepler Life and Letters'' (1953), f. 50. (anglisht)</ref></blockquote>Kepleri avokoi tolerancën mes konfesioneve të krishtera, për shembull duke argumentuar se katolikët dhe luteranët duhej të mund të merrnin kungim së bashku. Shkroi: "Krishti Zot as nuk qe as nuk është luteran, as kalvinist, as papist."<ref>{{Cite journal |last=Rothman |first=Aviva |date=2020-01-01 |title=Johannes Kepler's pursuit of harmony |url=http://physicstoday.scitation.org/doi/10.1063/PT.3.4388 |journal=Physics Today |volume=73 |issue=1 |pages=36–42 |doi=10.1063/PT.3.4388 |bibcode=2020PhT....73a..36R |s2cid=214144110 |issn=0031-9228 |language=en}}</ref> == Astronomia == === ''Mysterium Cosmographicum'' === [[Skeda:Kepler-solar-system-1.png|thumb|Modeli i Keplerit me [[Trupat platonikë|trupa platonikë]] të [[Sistemi Diellor|Sistemit Diellor]], nga ''Mysterium Cosmographicum'' (1596)]] Vepra e parë e madhe astronomike e Keplerit ishte ''Mysterium Cosmographicum'' (''Misteri kozmografik'', 1596). Kepleri pretendonte se pati një epifani më 19 korrik 1595, ndërsa jepte mësim në Grac, duke demonstruar bashkimin periodik të [[Saturni]]t dhe [[Jupiteri]]t në zodiak: kuptoi se poligonet e rregullta lidhin nga një rreth të brendashkruar dhe një të jashtëshkruar në raporte të caktuara, gjë që, arsyetoi, mund të ishte baza gjeometrike e universit. Pasi dështoi ta gjente një rregullim unik poligonesh që të përshtatej me vëzhgimet e njohura astronomike (edhe me planetë shtesë të shtuar në sistem), Kepleri filloi të eksperimentonte me poliedra tredimensionale. Zbuloi se secili nga pesë trupat platonikë mund të brendashkruhej dhe jashtëshkruhej nga sfera; futja e këtyre trupave njëri brenda tjetrit, secili i mbyllur në një sferë, do të prodhonte gjashtë shtresa, që përputheshin me gjashtë planetët e njohur — [[Mërkuri (planet)|Mërkurin]], [[Afërdita|Afërditën]], [[Toka|Tokën]], [[Marsi (planet)|Marsin]], Jupiterin dhe Saturnin. Duke i renditur trupat në mënyrë selektive — oktaedri, ikozaedri, dodekaedri, tetraedri, kubi — Kepleri zbuloi se sferat mund të vendoseshin në intervale që përputheshin me madhësitë relative të orbitës së secilit planet, duke supozuar se planetët rrotullohen rreth Diellit. Kepleri gjithashtu gjeti një formulë që lidhte madhësinë e orbitës së secilit planet me kohëzgjatjen e periudhës së tij orbitale. Kepleri mendonte se ''Mysterium'' kishte zbuluar planin gjeometrik të Zotit për universin. Pjesa më e madhe e entuziazmit të Keplerit për sistemin kopernikan buronte nga bindjet e tij teologjike mbi lidhjen mes fizikes dhe shpirtërores; vetë universi ishte një imazh i Zotit, me Diellin që i përgjigjej Atit, sferën yjore Birit, dhe hapësirën mes tyre Shpirtit të Shenjtë. Dorëshkrimi i tij i parë i ''Mysterium''-it përfshinte një kapitull të gjerë që e pajtonte heliocentrizmin me pasazhet biblike që dukej se mbështesnin gjeocentrizmin.<ref>Barker dhe Goldstein. "Theological Foundations of Kepler's Astronomy," f. 99–103, 112–113. (anglisht)</ref> Me mbështetjen e mentorit të tij, Michael Maestlin, Kepleri mori leje nga senati i Universitetit të Tybingenit ta botonte dorëshkrimin, me kusht që të hiqej ekzegjeza biblike dhe të shtohej një përshkrim më i thjeshtë e i kuptueshëm i sistemit kopernikan, si dhe i ideve të reja të Keplerit. ''Mysterium'' u botua nga fundi i 1596-s, dhe Kepleri i mori kopjet e tij dhe filloi t'ua dërgonte astronomëve dhe patronëve të shquar në fillim të 1597-s; nuk u lexua gjerësisht, por vendosi reputacionin e Keplerit si astronom shumë i aftë. Dedikimi i tepruar, ndaj patronëve të fuqishëm si dhe ndaj burrave që kontrollonin pozicionin e tij në Grac, gjithashtu i hapi një derë vendimtare drejt sistemit të patronazhit.<ref>Caspar. ''Kepler'', f. 65–71. (anglisht)</ref> Në 1621, Kepleri botoi një botim të dytë, të zgjeruar të ''Mysterium''-it, gjysmë sa më i gjatë se i pari, duke detajuar në fusnota korrigjimet dhe përmirësimet e arritura në 25 vjetët që nga botimi i parë.<ref>Field. ''Kepler's Geometrical Cosmology'', kapitulli IV, f. 73 e në vazhdim. (anglisht)</ref> Për sa i përket ndikimit, ''Mysterium''-i mund të shihet si një hap i parë i rëndësishëm në modernizimin e teorisë së propozuar nga Koperniku në veprën e tij ''De revolutionibus orbium coelestium''. Ndërsa Koperniku kërkoi ta avanconte një sistem heliocentrik në këtë libër, iu drejtua pajisjeve ptolemaike (d.m.th. epiciklet dhe rrathët eksentrikë) për ta shpjeguar ndryshimin në shpejtësinë orbitale të planetëve, dhe gjithashtu vazhdoi ta përdorte si pikë referimi qendrën e orbitës së Tokës, jo atë të Diellit,<ref>Dreyer, J.L.E. ''A History of Astronomy from Thales to Kepler'', Dover Publications, 1953. f. 343. (anglisht)</ref><ref>Wootton, David. ''The Invention of Science: A New History of the Scientific Revolution'' (Penguin, 2015). f. 152. (anglisht)</ref> "si ndihmë për llogaritjen dhe për të mos e ngatërruar lexuesin duke u larguar shumë nga Ptolemeu". Astronomia moderne i detyrohet shumë ''Mysterium Cosmographicum''-it, pavarësisht të metave në tezën e tij kryesore, "pasi përfaqëson hapin e parë në pastrimin e sistemit kopernikan nga mbetjet e teorisë ptolemaike që ende i ngjiteshin".<ref>Dreyer, J.L.E. ''A History of Astronomy from Thales to Kepler'', Dover Publications, 1953, f. 331, 377–379. (anglisht)</ref> Kepleri nuk e braktisi kurrë teorinë e tij të pesë trupave, duke botuar edicionin e dytë të ''Mysterium''-it në 1621 dhe duke pohuar besimin e tij të vazhdueshëm në vlefshmërinë e modelit. Megjithëse vuri re se kishte mospërputhje mes të dhënave vëzhguese dhe parashikimeve të modelit të tij, nuk mendoi se ato ishin mjaftueshëm të mëdha sa ta zhvlerësonin teorinë.<ref>{{Cite book |last=Field |first=Judith Veronica |title=Kepler's geometrical cosmology |date=2013 |publisher=Bloomsbury |isbn=978-1-4725-0703-7 |location=Londër |page=94 |language=en}}</ref> === ''Astronomia Nova'' === [[Skeda:Kepler Mars retrograde.jpg|thumb|upright=.9|Diagram i trajektores gjeocentrike të Marsit gjatë disa periudhave të lëvizjes së dukshme prapavajtëse, në ''Astronomia Nova'' (1609)]] Vija e zgjeruar e kërkimit që kulmoi në ''{{ill|Astronomia Nova|en|Astronomia nova}}'' (''Një astronomi e re'') — duke përfshirë dy ligjet e para të lëvizjes planetare — filloi me analizën, nën drejtimin e Tychos, të orbitës së Marsit. Në këtë vepër, Kepleri prezantoi konceptin revolucionar të orbitës planetare, një shteg i një planeti në hapësirë, që rezulton nga veprimi i shkaqeve fizike, i dallueshëm nga koncepti i mëparshëm i sferës planetare (një guaskë sferike te e cila lidhet planeti). Si rezultat i këtij zbulimi, fenomenet astronomike filluan të shihen si të qeverisura nga ligje fizike.<ref>{{Cite journal|last1=Goldstein|first1=Bernard|last2=Hon|first2=Giora|date=2005|title=Kepler's Move from Orbs to Orbits: Documenting a Revolutionary Scientific Concept|journal=Perspectives on Science|volume=13|pages=74–111|doi=10.1162/1063614053714126|s2cid=57559843|language=en}}</ref> Kepleri llogariti dhe rillogariti afrime të ndryshme të orbitës së Marsit, duke përdorur një ekuant (mjeti matematikor që Koperniku e kishte eliminuar me sistemin e tij), duke krijuar përfundimisht një model që në përgjithësi përputhej me vëzhgimet e Tychos brenda dy minutave harkut (gabimi mesatar i matjes). Por nuk ishte i kënaqur me rezultatin kompleks dhe ende pak të pasaktë; në disa pika, modeli ndryshonte nga të dhënat deri në tetë minuta harku. Pasi metodat tradicionale të astronomisë matematikore dështuan, Kepleri filloi të përpiqej t'i përshtaste një orbitë vezake të dhënave.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 123–128. (anglisht)</ref> Në pikëpamjen fetare të Keplerit për kozmosin, Dielli (simbol i Perëndisë Atë) ishte burimi i forcës lëvizëse në Sistemin Diellor. Si bazë fizike, Kepleri u mbështet me analogji te teoria e William Gilbert-it mbi shpirtin magnetik të Tokës, nga ''De Magnete'' (1600), dhe te puna e tij mbi optikën. Kepleri supozoi se fuqia lëvizëse e rrezatuar nga Dielli dobësohet me distancën, duke shkaktuar lëvizje më të shpejtë ose më të ngadaltë ndërsa planetët i afrohen ose largohen prej tij.<ref>Koyré, ''The Astronomical Revolution'', f. 199–202. (anglisht)</ref> Përdorimi i një modeli fizik për të nxjerrë një trajektore ishte një zbulim i madh. Kepleri nuk supozoi thjesht një orbitë rrethore, por u përpoq të gjente shkakun e saj, dhe e bëri këtë para se ta zbulonte ligjin e sipërfaqeve.<ref>Peter Barker dhe Bernard R. Goldstein, "Distance and Velocity in Kepler's Astronomy", ''Annals of Science'', 51 (1994): 59–73, f. 60. (anglisht)</ref> Ndoshta ky supozim nënkuptonte një marrëdhënie matematikore që do ta rivendoste rregullin astronomik. Bazuar në matjet e afeliut dhe periheliut të Tokës dhe Marsit, krijoi një formulë sipas së cilës shpejtësia e lëvizjes së një planeti është në përpjesëtim të zhdrejtë me distancën e tij nga Dielli. Verifikimi i kësaj marrëdhënieje gjatë gjithë ciklit orbital kërkonte llogaritje shumë të gjera; për ta thjeshtuar këtë detyrë, deri në fund të 1602-s, Kepleri e riformuloi përpjesëtimin në terma gjeometrikë: ''planetët fshijnë sipërfaqe të barabarta në kohë të barabarta'' — ligji i tij i dytë i lëvizjes planetare.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 129–132. (anglisht)</ref> Më pas iu vu llogaritjes së gjithë orbitës së Marsit, duke përdorur ligjin gjeometrik të sipërfaqeve dhe duke supozuar një orbitë vezake me formë veje. Pas rreth 40 përpjekjesh të dështuara, në fund të 1604-s, arriti më në fund te ideja e një [[Elipsa|elipse]],<ref>Dreyer, John Louis Emil. ''History of the Planetary Systems from Thales to Kepler'', Cambridge University Press, 1906, f. 402. (anglisht)</ref> të cilën më parë e kishte supozuar si zgjidhje shumë të thjeshtë për t'u anashkaluar nga astronomët e mëparshëm.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 133. (anglisht)</ref> Duke gjetur se një orbitë eliptike u përshtatej të dhënave të Marsit (hipoteza vikare), Kepleri arriti menjëherë në përfundimin se ''të gjithë planetët lëvizin në elipsa, me Diellin në një fokus'' — ligji i tij i parë i lëvizjes planetare. Për shkak se nuk kishte asistentë llogaritjeje, nuk e zgjeroi analizën matematikore përtej Marsit. Deri në fund të vitit, përfundoi dorëshkrimin për ''Astronomia nova'', megjithëse nuk do të botohej deri në 1609, për shkak të mosmarrëveshjeve ligjore mbi përdorimin e vëzhgimeve të Tychos, pronë e trashëgimtarëve të tij.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 131–140; Koyré, ''The Astronomical Revolution'', f. 277–279. (anglisht)</ref> === ''Epitome Astronomiae Copernicanae'' === Pasi e përfundoi ''Astronomia Nova''-n, Kepleri kishte synuar të hartonte një libër shkollor astronomie që do të mbulonte të gjitha bazat e astronomisë heliocentrike.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 239–240, 293–300. (anglisht)</ref> Kepleri kaloi disa vjet të tjerë duke punuar në atë që do të bëhej ''Epitome Astronomiae Copernicanae'' (''Përmbledhje e astronomisë kopernikane''). Pavarësisht titullit, i cili vetëm sa nënkupton heliocentrizmin, ''Epitome'' ka të bëjë më pak me veprën e Kopernikut dhe më shumë me sistemin astronomik të vetë Keplerit. ''Epitome'' përmbante të tria ligjet e lëvizjes planetare dhe u përpoq t'i shpjegonte lëvizjet qiellore përmes shkaqeve fizike.<ref name="Gingerich302">Gingerich, "Kepler, Johannes" nga ''Dictionary of Scientific Biography'', f. 302–304. (anglisht)</ref> Megjithëse i shtriu shprehimisht dy ligjet e para të lëvizjes planetare (të aplikuara te Marsi në ''Astronomia nova'') te të gjithë planetët, si dhe te Hëna dhe satelitët mediçean të Jupiterit, nuk shpjegoi si mund të nxirreshin orbitat eliptike nga të dhënat vëzhguese.<ref>Wolf, ''A History of Science, Technology and Philosophy'', f. 140–141; Pannekoek, ''A History of Astronomy'', f. 252. (anglisht)</ref> Fillimisht e menduar si hyrje për të painiciuarit, Kepleri kërkoi ta modelonte ''Epitome''-n e tij sipas asaj të mësuesit të tij, Michael Maestlin, i cili botoi një libër të mirëvlerësuar që shpjegonte bazat e astronomisë gjeocentrike për jo-ekspertët.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Rothman|first=A.|date=2021|title=Kepler's Epitome of Copernican Astronomy in context|journal=Centaurus|volume=63|pages=171–191|doi=10.1111/1600-0498.12356|issn=0008-8994|s2cid=230613099|language=en}}</ref> Kepleri e përfundoi të parin nga tre vëllimet, që përbëhej nga librat I–III, deri në 1615, në të njëjtin format pyetje-përgjigje si ai i Maestlinit, dhe e shtypi në 1617.<ref>{{Cite journal|last=Gingerich|first=Owen|date=1990|title=Five Centuries of Astronomical Textbooks and Their Role in Teaching|journal=The Teaching of Astronomy, Proceedings of IAU Colloq. 105, Held in Williamstown, MA, 27–30 July 1988|pages=189|bibcode=1990teas.conf..189G|language=en}}</ref> Megjithatë, ndalimi i librave kopernikanë nga Kisha Katolike, si dhe fillimi i Luftës Tridhjetëvjeçare, bënë që botimi i dy vëllimeve të tjera të vonohej. Ndërkohë, dhe për ta shmangur ndalimin, Kepleri e ndryshoi audiencën e ''Epitome''-s nga fillestarët te astronomët dhe matematikanët ekspertë, ndërsa argumentet u bënë gjithnjë e më të sofistikuara dhe kërkonin matematikë të avancuar për t'u kuptuar.<ref name=":1" /> Vëllimi i dytë, që përbëhej nga libri IV, u botua në 1620, i ndjekur nga vëllimi i tretë, që përbëhej nga librat V–VII, në 1621. === ''Tabelat Rudolfine'' === [[Skeda:Rudolphine tables.jpg|thumb|upright=1.2|Dy faqe nga Tabelat Rudolfine të Keplerit, që tregojnë eklipse të Diellit dhe Hënës]] Në vitet pas përfundimit të ''Astronomia Nova''-s, pjesa më e madhe e kërkimit të Keplerit u fokusua në përgatitjet për ''Tabelat Rudolfine'' dhe një grup gjithëpërfshirës efemeridash (parashikime specifike të pozicioneve të planetëve dhe yjeve) bazuar në tabelë, megjithëse asnjëra nuk do të përfundonte për shumë vjet.<ref>Caspar, ''Kepler''. f. 178–179. (anglisht)</ref> Kepleri, më në fund, i përfundoi ''Tabelat Rudolfine'' në 1623, të cilat në atë kohë konsideroheshin vepra e tij kryesore. Megjithatë, për shkak të kërkesave botuese të perandorit dhe negociatave me trashëgimtarin e Tycho Brahes, nuk do të shtypeshin deri në 1627.<ref>Robert J. King, "Johannes Kepler and Australia", ''The Globe'', nr. 90, 2021, f. 15–24. (anglisht)</ref> == Baticat dhe graviteti == Shkrimet e Keplerit mbi baticat gjenden në një sërë veprash të tij. Në Tezën 15 të ''De fundamentis Astrologiae Certioribus'' (Mbi themelet më të sigurta të astrologjisë, 1601), ai thotë "Është vërtetuar nga përvoja se gjithçka që lagështohet njësoj fryhet me shtimin e Hënës dhe tërhiqet me pakësimin e Hënës", dhe më vonë, në Tezën 47, lidh një cikël 19-vjeçar të baticave me një cikël të ngjashëm të Hënës.<ref name=Brackenridge>{{cite journal |last1=Brackenridge |first1=J. Bruce |last2=Rossi |first2=Mary Ann |title=Johannes Kepler's on the More Certain Fundamentals of Astrology Prague 1601 |journal=Proceedings of the American Philosophical Society |publisher=American Philosophical Society |volume=123 |issue=2 |year=1979 |issn=0003-049X |jstor=986232 |pages=85–116 |language=en}}</ref> Kjo mendohet të jetë referenca e parë ndaj një cikli baticash 19-vjeçar.<ref name=Woodworth>{{cite book |last=Woodworth |first=Philip L. |title=A Journey Through Tides |chapter=Tidal science before and after Newton |publisher=Elsevier |date=2023 |isbn=978-0-323-90851-1 |doi=10.1016/b978-0-323-90851-1.00002-9 |page=3-36 |language=en}}</ref> Në shënimet e tij te ''Somnium'' (Ëndrra, roman i shkruar në 1608, por i pabotuar deri në 1634), spekulon se baticat vijnë nga tërheqja e ujërave të Tokës nga Hëna, me një forcë të ngjashme me magnetizmin.<ref name=Woodworth /> I zhvilloi më tej idetë mbi gravitetin dhe baticat në ''Astronomia Nova'' (Astronomia e re, 1609), e cila liston një seri aksiomash. Graviteti përkufizohet si "Një tërheqje e ndërsjellë trupore mes trupave të lidhur." Trupat e rëndë nuk tërhiqen nga qendra e universit, siç thoshte astronomia klasike, por nga qendra e një trupi të rrumbullakët të lidhur, si Toka. Është i qartë se tërheqja është e ndërsjellë, dhe se forcat tërheqëse që ushtrojnë dy trupa, si Toka dhe Hëna, mbi njëri-tjetrin, janë në përpjesëtim me masat e tyre përkatëse. E lidh tërheqjen gravitacionale me baticat, duke thënë se "nëse Toka do të pushonte t'i tërhiqte ujërat e saj, të gjitha ujërat detare do të ngriheshin dhe do të rridhnin drejt trupit të hënës".<ref name=Harris>{{cite book |last1=Harris |first1=Rollin A. |title=Manual of Tides Part I. Introduction and historical treatment of the subject |date=1898 |publisher=Government Printing Office |location=Uashington |pages=398-405 |language=en}}</ref> Edward Rosen diskuton vendin e konceptit të Keplerit mbi gravitetin, në periudhën e hershme moderne, deri te ligji gravitacional universal i Njutonit, në një shtojcë të përkthimit të tij të ''Somnium''-it.<ref name=Somnium /> Para Kopernikut, koncepti kryesor i gravitetit ishte ai i Aristotelit, i cili mendonte se trupat e rëndë lëviznin drejt qendrës së universit. Meqë Toka supozohej e palëvizshme, me qendrën e saj në qendër të universit, ata do të binin drejt qendrës së Tokës.<ref>Aristoteli; Guthrie, W.K.C. ''Aristotle On the heavens'' Libri II, Kapitulli 14, William Heinemann, 1939, f. 240–255. (anglisht)</ref> Koperniku e theu këtë lidhje kur e vendosi Diellin në qendër, me Tokën duke u rrotulluar rreth tij. Për Kopernikun, graviteti ishte "një dëshirë e caktuar natyrore me të cilën janë pajisur pjesët", e pranishme në Diell, Hënë dhe planetë, që i çonte drejt ruajtjes së formës së tyre sferike,<ref>Koperniku, Nikolla. ''On the revolutions of heavenly spheres'' Libri I, Kapitulli 9, Polish Scientific Publishers, Krakov, 1978, f. 18. (anglisht)</ref> por siç vë në dukje Rosen, këto trupa nuk tërhiqnin njëri-tjetrin. Kepleri e zgjeroi më tej konceptin, duke e përgjithësuar te tërheqja mes trupave të lidhur, që përfshinte Diellin, Hënën dhe planetët, si dhe gurët. Por nuk e përdori këtë koncept për t'i shpjeguar lëvizjet orbitale të planetëve, të cilat Kepleri i besonte se vinin nga një forcë rrotulluese e emetuar nga Dielli. Për më tepër, nuk e shtriu idenë e tërheqjes së ndërsjellë te yjet përtej orbitave planetare. Kështu, e tija nuk ishte një teori e gravitetit universal, që do të duhej të priste Njutonin.<ref name=Somnium>{{cite book |last1=Kepler |first1=Johannes |last2=Rosen |first2=Edward |title=Somnium: The Dream, Or Posthumous Work on Lunar Astronomy |publisher=University of Wisconsin Press |date=1967 |isbn=978-0-608-30222-5 |language=en}}</ref> [[Galileo Galilei]] e refuzoi konceptin e Keplerit mbi gravitetin, sepse e konsideronte atë që sot e quajmë veprim në distancë si një formë mistike.<ref name=Woodworth /> Galileo kishte teorinë e vet, të cilën e konsideronte një provë të rëndësishme se Toka lëviz, dhe madje pretendonte se baticat ishin fenomeni i vetëm i vëzhgueshëm që nuk mund të shpjegohej duke përdorur një model ptolemaik me Tokën në qendër.<ref>{{cite journal |last=Shea |first=W. R. J. |title=Galileo's Claim to Fame: The Proof That the Earth Moves from the Evidence of the Tides |journal=The British Journal for the History of Science |volume=5 |issue=2 |year=1970 |issn=00070874 |jstor=4025413 |pages=111-127 |language=en}}</ref><ref name=Harris /> Duke e krahasuar teorinë e tij me veprën e të tjerëve, Galileo e veçoi Keplerin për përbuzje: "Jam më i habitur nga Kepleri sesa nga cilido tjetër. Pavarësisht mendjes së tij të hapur dhe të mprehtë, dhe megjithëse i ka në majë të gishtave lëvizjet që i atribuohen Tokës, ai megjithatë ia ka dhënë veshin dhe pëlqimin sundimit të hënës mbi ujërat, vetive okulte, dhe budallallëqeve të tilla."<ref>{{cite journal |last=Burstyn |first=Harold L. |title=Galileo's Attempt to Prove That the Earth Moves |journal=Isis |volume=53 |issue=2 |year=1962 |issn=00211753 |jstor=228028 |pages=161-185 |language=en}}</ref> Kepleri vuri në dukje se teoria e Galileos nuk kishte mënyrë të përshtatshme për ta shpjeguar lidhjen e kohës së baticave me fazat e Hënës, një lidhje e njohur që nga antikiteti dhe e konfirmuar përsëri e përsëri.<ref name=Harris /><ref>{{cite journal |last=Naylor |first=Ron |title=Galileo's Tidal Theory |journal=Isis |volume=98 |issue=1 |date=2007 |issn=0021-1753 |doi=10.1086/512829 |pages=1-22 |language=en}}</ref> == Astrologjia == [[Skeda:Kepler-Wallenstein-Horoskop.jpg|thumb|upright=0.9|Horoskopi i Keplerit për gjeneralin Wallenstein]] Ashtu si [[Ptolemeu]], Kepleri e konsideronte astrologjinë si homologen e astronomisë, me interes dhe vlerë të barabartë. Megjithatë, në vitet pasuese, dy lëndët u ndanë, derisa astrologjia nuk u praktikua më mes astronomëve profesionistë.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Field|first=J. V.|date=1984|title=A Lutheran Astrologer: Johannes Kepler|journal=Archive for History of Exact Sciences|volume=31|issue=3|pages=189–272|doi=10.1007/BF00327703|jstor=41133735|bibcode=1984AHES...31..189F|s2cid=119811074|issn=0003-9519|language=en}}</ref> Sir Oliver Lodge vuri re se Kepleri ishte disi përbuzës ndaj astrologjisë në kohën e tij, pasi "sulmonte dhe hidhte sarkazëm vazhdimisht ndaj astrologjisë, por ishte e vetmja gjë për të cilën njerëzit e paguanin, dhe prej saj, në një farë mënyre, jetoi.<ref>{{cite book |author=Lodge, O. J. |contribution=Johann Kepler |title=The World of Mathematics, Vol. 1 |year=1956 |publisher=Simon and Schuster |page=231 |language=en}}</ref> Sidoqoftë, Kepleri kaloi një sasi të madhe kohe duke u përpjekur ta rivendoste astrologjinë mbi një bazë filozofike më të fortë, duke hartuar kalendarë të shumtë astrologjikë, më shumë se 800 hartë lindjeje, dhe një sërë traktatesh që trajtonin vetë çështjen e astrologjisë.<ref>{{Cite journal|last=Boner|first=P. J.|date=2005|title=Soul-Searching with Kepler: An Analysis of Anima in His Astrology|journal=Journal for the History of Astronomy|volume=36|issue=1|pages=7–20|doi=10.1177/002182860503600102|bibcode=2005JHA....36....7B|s2cid=124764022|language=en}}</ref> === ''De Fundamentis'' === Në përpjekjen e tij për t'u bërë astronom perandorak, Kepleri shkroi ''De Fundamentis'' (1601), titulli i plotë i të cilit mund të përkthehet si "Mbi themelimin e astrologjisë në baza më të shëndosha", si një parathënie e shkurtër e njërit prej almanakëve të tij vjetorë.<ref>{{Cite journal|last=Simon|first=G.|date=1975|title=Kepler's astrology: The direction of a reform|journal=Vistas in Astronomy|volume=18|issue=1|pages=439–448|doi=10.1016/0083-6656(75)90122-1|bibcode=1975VA.....18..439S|language=en}}</ref> Në këtë vepër, Kepleri i përshkruan efektet e Diellit, Hënës dhe planetëve në aspektin e dritës dhe ndikimit të tyre mbi lëngjet trupore, duke përfunduar me pikëpamjen e Keplerit se Toka posedon një shpirt me një farë kuptimi gjeometrik. E nxitur nga konvergjenca gjeometrike e rrezeve që formohen rreth saj, shpirti-i-botës është ndijues, por jo i vetëdijshëm. Ashtu si një bari kënaqet nga tingëllimi i një fyelli pa e kuptuar teorinë e harmonisë muzikore, po ashtu Toka i përgjigjet këndeve dhe aspekteve të krijuara nga qiejt, por jo në mënyrë të vetëdijshme. Eklipset janë të rëndësishme si shenja, sepse aftësia kafshërore e Tokës trazohet dhunshëm nga ndërprerja e papritur e dritës, duke përjetuar diçka si emocion, dhe duke vazhduar në të për ca kohë.<ref name=":0" /> Kepleri supozon se Toka ka "cikle lëngjesh", ashtu si kafshët e gjalla, dhe jep si shembull: "baticat më të larta të detit thuhet nga detarët se rikthehen çdo nëntëmbëdhjetë vjet, rreth të njëjtave ditë të vitit". (Kjo mund t'i referohet ciklit 18,6-vjeçar të precesionit të nyjeve hënore.) Kepleri avokon kërkimin e cikleve të tilla duke mbledhur vëzhgime gjatë një periudhe shumë vjetësh, "dhe deri tani ky vëzhgim nuk është bërë".<ref name=Brackenridge /> === ''Tertius Interveniens'' === Kepleri dhe Helisaeus Roeslin u përfshinë në një seri sulmesh dhe kundërsulmesh të botuara mbi rëndësinë e astrologjisë, pas supernovës së 1604-s; rreth të njëjtës kohë, mjeku Philip Feselius botoi një vepër që e hidhte poshtë astrologjinë tërësisht (dhe veprën e Roeslinit në veçanti).<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 178–181. (anglisht)</ref> Në përgjigje të asaj që Kepleri e shihte si teprim i astrologjisë, nga njëra anë, dhe refuzim i tepruar i saj, nga ana tjetër, Kepleri përgatiti ''Tertius Interveniens'' (1610). Nominalisht, kjo vepër — kushtuar patronit të përbashkët të Roeslinit dhe Feseliusit — ishte një ndërmjetësim neutral mes studiuesve në grindje (titulli do të thotë "Ndërhyrjet e palës së tretë"), por gjithashtu parashtronte pikëpamjet e përgjithshme të Keplerit mbi vlerën e astrologjisë, duke përfshirë disa mekanizma të hipotezuar ndërveprimi mes planetëve dhe shpirtrave individualë. Ndërsa Kepleri i konsideronte shumicën e rregullave dhe metodave tradicionale të astrologjisë si "bajga me erë të keqe", në të cilën gërmon "një pulë e zellshme", kishte "raste ndonjë kokërr-fara, madje edhe një perlë apo një copë ari", që mund ta gjente astrologu shkencor i ndërgjegjshëm.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 181–185. (anglisht)</ref> == Muzika == === ''Harmonice Mundi'' === [[Skeda:Kepler-1619-pl-3.jpg|thumb|upright=.9|Harmonitë gjeometrike nga ''Harmonice Mundi'' (1619)]] Kepleri ishte i bindur "se gjërat gjeometrike i kanë siguruar Krijuesit modelin për ta zbukuruar gjithë botën".<ref>Citim nga Caspar, ''Kepler'', f. 265–266, përkthyer nga ''Harmonice Mundi''. (anglisht)</ref> Në ''Harmonice Mundi'' (1619), u përpoq t'i shpjegonte përpjesëtimet e botës natyrore — veçanërisht aspektet astronomike dhe astrologjike — në terma muzikorë. Grupi qendror i "harmonive" ishte ''musica universalis'' ose "muzika e sferave", e cila ishte studiuar nga Pitagora, Ptolemeu dhe të tjerë para Keplerit; në fakt, shpejt pas botimit të ''Harmonice Mundi'', Kepleri u përfshi në një mosmarrëveshje përparësie me Robert Fludd-in, i cili kishte botuar kohët e fundit teorinë e vet harmonike.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 264–266, 290–293. (anglisht)</ref> Kepleri filloi duke eksploruar poligonet e rregullta dhe trupat e rregullt, përfshirë figurat që do të njiheshin si trupat e Keplerit. Që andej, e zgjeroi analizën e tij harmonike te muzika, meteorologjia dhe astrologjia; harmonia rezultonte nga tonet e prodhuara nga shpirtrat e trupave qiellorë — dhe, në rastin e astrologjisë, ndërveprimi mes atyre toneve dhe shpirtrave njerëzorë. Në pjesën përfundimtare të veprës (Libri V), Kepleri u mor me lëvizjet planetare, veçanërisht marrëdhëniet mes shpejtësisë orbitale dhe distancës orbitale nga Dielli. Marrëdhënie të ngjashme ishin përdorur nga astronomë të tjerë, por Kepleri — me të dhënat e Tychos dhe teoritë e tij astronomike — i trajtoi ato shumë më me saktësi, dhe u bashkangjiti kuptim të ri fizik.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 266–290. (anglisht)</ref> Ndër shumë harmoni të tjera, Kepleri artikuloi atë që do të njihej si ligji i tretë i lëvizjes planetare. Provoi shumë kombinime, derisa zbuloi se (afërsisht) "Katrorët e kohëve periodike janë me njëri-tjetrin siç janë kubet e distancave mesatare." Megjithëse jep datën e kësaj epifanie (8 mars 1618), nuk jep asnjë detaj se si arriti në këtë përfundim.<ref>{{Cite book |last=Miller |first=Arthur I. |title=Deciphering the cosmic number: the strange friendship of Wolfgang Pauli and Carl Jung |date=2009 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0-393-06532-9 |page=80 |language=en}}</ref> Megjithatë, rëndësia më e gjerë e këtij ligji thjesht kinematik për dinamikën planetare nuk u kuptua deri në vitet 1660. Kur u bashkua me ligjin e sapo zbuluar të forcës centrifugale të Christiaan Huygens-it, mundësoi që Isak Njutoni, Edmond Halley, dhe ndoshta Christopher Wren dhe Robert Hooke, ta demonstronin në mënyrë të pavarur se tërheqja e supozuar gravitacionale mes Diellit dhe planetëve të tij zvogëlohej me katrorin e distancës mes tyre.<ref>Westfall, ''Never at Rest'', f. 143, 152, 402–403; Toulmin dhe Goodfield, ''The Fabric of the Heavens'', f. 248; De Gandt, 'Force and Geometry in Newton's Principia', kapitulli 2; Wolf, ''History of Science, Technology and Philosophy'', f. 150; Westfall, ''The Construction of Modern Science'', kapitujt 7 dhe 8. (anglisht)</ref> Kjo e hodhi poshtë supozimin tradicional të fizikës skolastike, se fuqia e tërheqjes gravitacionale mbetej konstante me distancën, sa herë që aplikohej mes dy trupave, siç e supozonte Kepleri, si dhe Galileo në ligjin e tij të gabuar universal, se rënia gravitacionale ishte e përshpejtuar në mënyrë uniforme, si dhe studenti i Galileos, Borrelli, në mekanikën e tij qiellore të 1666-s.<ref>Koyré, ''The Astronomical Revolution'', f. 502. (anglisht)</ref> == Optika == === ''Astronomiae Pars Optica'' === [[Skeda:Kepler Optica.jpg|thumb|upright=.8|Një pllakë nga ''Astronomiae Pars Optica'', që ilustron strukturën e syve të llojeve të ndryshme]] Ndërsa Kepleri vazhdonte ngadalë t'i analizonte vëzhgimet e Tychos për Marsin — tashmë të disponueshme për të tërësisht — dhe filloi procesin e ngadaltë të tabelimit të ''Tabelave Rudolfine'', Kepleri gjithashtu e rimori hetimin e ligjeve të optikës, nga eseja e tij hënore e 1600-s. Si eklipset hënore ashtu edhe ato diellore paraqisnin fenomene të pashpjeguara, si madhësi hijesh të papritura, ngjyra e kuqe e një eklipsi total hënor, dhe drita e pazakontë e raportuar rreth një eklipsi total diellor. Çështje të lidhura të refraksionit atmosferik zbatoheshin te ''të gjitha'' vëzhgimet astronomike. Gjatë pjesës më të madhe të 1603-s, Kepleri e ndërpreu punën e tij tjetër për t'u përqendruar te teoria optike; dorëshkrimi që rezultoi, i paraqitur perandorit më 1 janar 1604, u botua si ''Astronomiae Pars Optica'' (Pjesa optike e astronomisë). Në të, Kepleri përshkroi ligjin e katrorit të zhdrejtë që qeveris intensitetin e dritës, reflektimin nga pasqyra të rrafshëta dhe të lakuara, dhe parimet e kamerave me vrimë gjilpëre, si dhe implikimet astronomike të optikës, si paralaksi dhe madhësitë e dukshme të trupave qiellorë. Gjithashtu e zgjeroi studimin e tij të optikës te syri njerëzor, dhe konsiderohet përgjithësisht nga neuroshkencëtarët i pari që njohu se imazhet projektohen të përmbysura dhe të kthyera nga lente e syrit mbi retinë. Zgjidhja e kësaj dileme nuk pati rëndësi të veçantë për Keplerin, pasi nuk e shihte si diçka që i përkiste optikës, megjithëse sugjeroi se imazhi korrigjohej më vonë "në zgavrat e trurit", për shkak të "veprimtarisë së Shpirtit".<ref>Finger, "Origins of Neuroscience," f. 74. Oxford University Press, 2001. (anglisht)</ref> Sot, ''Astronomiae Pars Optica'' njihet përgjithësisht si baza e optikës moderne (megjithëse ligji i refraksionit mungon dukshëm).<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 142–146. (anglisht)</ref> Në lidhje me fillimet e gjeometrisë projektive, Kepleri prezantoi idenë e ndryshimit të vazhdueshëm të një entiteti matematikor në këtë vepër. Argumentoi se, nëse një fokus i një prerjeje konike lejohej të lëvizte përgjatë vijës që bashkon fokuset, forma gjeometrike do të shndërrohej ose degjenerohej, njëra në tjetrën. Në këtë mënyrë, një elipsë bëhet një parabolë kur një fokus lëviz drejt pafundësisë, dhe kur dy fokuset e një elipse bashkohen njëri me tjetrin, formohet një rreth. Ndërsa fokuset e një hiperbole bashkohen njëri me tjetrin, hiperbola bëhet një çift vijash të drejta. Gjithashtu supozoi se, nëse një vijë e drejtë zgjatet deri në pafundësi, do të takojë veten në një pikë të vetme në pafundësi, duke pasur kështu vetitë e një rrethi të madh.<ref>Morris Kline, ''Mathematical Thought from Ancient to Modern Times'', f. 299. Oxford University Press, 1972. (anglisht)</ref> === ''Dioptrice'' === Në muajt e parë të 1610-s, [[Galileo Galilei]] — duke përdorur teleskopin e tij të ri e të fuqishëm — zbuloi katër satelitë që orbitonin Jupiterin. Pasi e botoi rrëfimin e tij si ''Sidereus Nuncius'' [Lajmëtari yjor], Galileo kërkoi mendimin e Keplerit, pjesërisht për ta forcuar besueshmërinë e vëzhgimeve të tij. Kepleri iu përgjigj me entuziazëm, me një përgjigje të shkurtër të botuar, ''Dissertatio cum Nuncio Sidereo'' [Bisedë me lajmëtarin yjor]. I miratoi vëzhgimet e Galileos dhe ofroi një gamë spekulimesh mbi kuptimin dhe implikimet e zbulimeve dhe metodave teleskopike të Galileos, për astronominë dhe optikën, si dhe kozmologjinë dhe astrologjinë. Më vonë atë vit, Kepleri botoi vëzhgimet e tij teleskopike të hënave, në ''Narratio de Jovis Satellitibus'', duke i dhënë mbështetje të mëtejshme Galileos. Për zhgënjimin e Keplerit, megjithatë, Galileo nuk botoi kurrë reagimet e tij (nëse pati) ndaj ''Astronomia Nova''-s.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 192–197. (anglisht)</ref> Kepleri gjithashtu nisi një hetim teorik dhe eksperimental të lenteve teleskopike, duke përdorur një teleskop të huazuar nga Duka Ernest i Këlnit.<ref>Koestler, ''The Sleepwalkers'', f. 384. (anglisht)</ref> Dorëshkrimi që rezultoi u përfundua në shtator 1610 dhe u botua si ''Dioptrice'' në 1611. Në të, Kepleri parashtroi bazën teorike të lenteve konvergjente dykonvekse dhe lenteve divergjente dykonkave — dhe si kombinohen për të prodhuar një teleskop galileian — si dhe konceptet e imazheve reale kundrejt atyre virtuale, imazheve të drejta kundrejt atyre të përmbysura, dhe efektet e distancës fokale mbi zmadhimin dhe zvogëlimin. Gjithashtu përshkroi një teleskop të përmirësuar — sot i njohur si teleskopi astronomik, ose teleskopi Kepler — te i cili dy lente konvekse mund të prodhojnë zmadhim më të lartë sesa kombinimi i Galileos i lenteve konvekse dhe konkave.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 198–202. (anglisht)</ref> == Matematika dhe fizika == [[Skeda:Kepler conjecture 1.jpg|thumb|upright=.9|Diagram që ilustron hamendësimin e Keplerit, nga ''Strena Seu de Nive Sexangula'' (1611)]] Si dhuratë Viti i Ri i atij viti (1611), gjithashtu hartoi për mikun dhe patronin e tij të kohëpaskohshëm, baronin Wackher von Wackhenfels, një broshurë të shkurtër të titulluar ''Strena Seu de Nive Sexangula'' (''Një dhuratë Viti i Ri prej dëbore gjashtëkëndore''). Në këtë traktat, botoi përshkrimin e parë të simetrisë gjashtëkëndore të thekonave të borës, dhe, duke e shtrirë diskutimin në një bazë fizike hipotetike atomistike për simetrinë e tyre, parashtroi atë që më vonë do të njihej si hamendësimi i Keplerit, një pohim mbi rregullimin më efikas për paketimin e sferave.<ref>Schneer, "Kepler's New Year's Gift of a Snowflake," f. 531–545. (anglisht)</ref><ref>{{Cite book |last1=Kepler |first1=Johannes |title=De nive sexangula |date=1966 |orig-year=1611 |publisher=Clarendon Press |location=Oksford |language=en}}</ref> Ky problem i rëndësishëm matematikor ka aplikime praktike në kuptimin e trupave të ngurtë kristalorë; u zgjidh formalisht nga Thomas Hales në 2017.<ref>{{Cite journal |last1=Royall |first1=C. Patrick |last2=Charbonneau |first2=Patrick |last3=Dijkstra |first3=Marjolein |last4=Russo |first4=John |last5=Smallenburg |first5=Frank |last6=Speck |first6=Thomas |last7=Valeriani |first7=Chantal |date=2024-11-12 |title=Colloidal hard spheres: Triumphs, challenges, and mysteries |journal=Reviews of Modern Physics |volume=96 |issue=4 |article-number=045003 |doi=10.1103/RevModPhys.96.045003 |issn=0034-6861 |arxiv=2305.02452 |bibcode=2024RvMP...96d5003R |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Hales |first1=Thomas |title=A Formal Proof of the Kepler Conjecture |journal=Forum of Mathematics, Pi |volume=5 |article-number=e2 |date=January 2017 |doi=10.1017/fmp.2017.1 |issn=2050-5086 |hdl=2066/176365 |language=en}}</ref> Kepleri shkroi traktatin ndikues matematikor ''Nova stereometria doliorum vinariorum'' në 1613, mbi matjen e vëllimit të enëve, si fuçitë e verës, i cili u botua në 1615.<ref>Caspar, ''Kepler'', f. 209–220, 227–240. (anglisht)</ref> Kepleri gjithashtu kontribuoi në zhvillimin e metodave infinitezimale dhe analizës numerike, përfshirë afrimet përsëritëse, infinitezimalët, dhe përdorimin e hershëm të logaritmeve dhe ekuacioneve transhendentale.<ref>{{Cite journal|last=Belyi|first=Y. A.|date=1975|title=Johannes Kepler and the development of mathematics|journal=Vistas in Astronomy|volume=18|issue=1|pages=643–660|doi=10.1016/0083-6656(75)90149-X|bibcode=1975VA.....18..643B|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Thorvaldsen|first=S.|date=2010|title=Early Numerical Analysis in Kepler's New Astronomy|journal=Science in Context|volume=23|issue=1|pages=39–63|doi=10.1017/S0269889709990238|s2cid=122605799|language=en}}</ref> Puna e Keplerit mbi llogaritjen e vëllimeve të formave, dhe mbi gjetjen e formës optimale të një fuçie vere, ishin hapa të rëndësishëm drejt zhvillimit të [[Analiza matematike|kalkulusit]].<ref>{{Cite web |last=Cardil |first=Roberto |date=2020 |title=Kepler: The Volume of a Wine Barrel |url=https://www.maa.org/book/export/html/117621 |access-date=2022-07-16 |website=Mathematical Association of America |language=en |archive-date=13 korrik 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230713062114/https://www.maa.org/book/export/html/117621 |url-status=dead }}</ref> Rregulli i Simpsonit, një metodë afrimi e përdorur në kalkulusin integral, njihet në gjermanisht si ''Keplersche Fassregel'' (rregulli i fuçisë së Keplerit).<ref name=Albinus /> == Trashëgimia == === Pritja e astronomisë së tij === Ligjet e Keplerit të lëvizjes planetare nuk u pranuan menjëherë. Disa figura të mëdha, si Galileo dhe René Descartes, e injoruan tërësisht ''Astronomia nova''-n e Keplerit. Shumë astronomë, përfshirë mësuesin e Keplerit, Michael Maestlin, kundërshtuan prezantimin e fizikës në astronominë e Keplerit. Disa miratuan pozicione kompromisi. Ismaël Bullialdus e pranoi orbitat eliptike, por e zëvendësoi ligjin e sipërfaqeve të Keplerit me lëvizje uniforme në lidhje me fokusin bosh të elipsës, ndërsa Seth Ward përdori një orbitë eliptike me lëvizje të përcaktuara nga një ekuant.<ref>Për një studim të detajuar të pritjes së astronomisë së Keplerit, shih Wilbur Applebaum, "Keplerian Astronomy after Kepler: Researches and Problems," ''History of Science'', 34 (1996): 451–504. (anglisht)</ref><ref>Koyré, ''The Astronomical Revolution'', f. 362–364. (anglisht)</ref><ref>North, ''History of Astronomy and Cosmology'', f. 355–360. (anglisht)</ref> Disa astronomë e testuan teorinë e Keplerit, dhe modifikimet e saj të ndryshme, kundrejt vëzhgimeve astronomike. Dy tranzitet e Afërditës dhe Mërkurit përmes faqes së Diellit ofruan teste të ndjeshme të teorisë, në rrethana kur këta planetë normalisht nuk mund të vëzhgoheshin. Në rastin e tranzitit të Mërkurit në 1631, Kepleri kishte qenë jashtëzakonisht i pasigurt për parametrat e Mërkurit, dhe këshilloi vëzhguesit ta kërkonin tranzitin ditën para dhe pas datës së parashikuar. Pierre Gassendi e vëzhgoi tranzitin në datën e parashikuar, një konfirmim i parashikimit të Keplerit.<ref>{{cite journal |first=Albert |last=van Helden |title=The Importance of the Transit of Mercury of 1631 |journal=Journal for the History of Astronomy |volume=7 |year=1976 |pages=1–10 |bibcode=1976JHA.....7....1V |doi=10.1177/002182867600700101 |s2cid=220916972 |language=en}}</ref> Ky ishte vëzhgimi i parë i një tranziti të Mërkurit. Megjithatë, përpjekja e tij për ta vëzhguar tranzitin e Afërditës vetëm një muaj më vonë ishte e pasuksesshme, për shkak të pasaktësive në Tabelat Rudolfine. Gassendi nuk e kuptoi se nuk ishte i dukshëm nga shumica e Evropës, përfshirë Parisin.<ref>{{cite web |author=HM Nautical Almanac Office |url=http://www.nao.rl.ac.uk/nao/transit/V_1631/ |title=1631 Transit of Venus |date=2004-06-10 |access-date=2006-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061001062918/http://www.nao.rl.ac.uk/nao/transit/V_1631/ |archive-date=2006-10-01 |url-status=dead |language=en}}</ref> Jeremiah Horrocks, që vëzhgoi tranzitin e Afërditës të 1639-s, i kishte përdorur vëzhgimet e veta për t'i rregulluar parametrat e modelit kepleran, e parashikoi tranzitin, dhe pastaj ndërtoi aparaturë për ta vëzhguar tranzitin. Mbeti një avokat i palëkundur i modelit kepleran.<ref>Allan Chapman, "Jeremiah Horrocks, the transit of Venus, and the 'New Astronomy' in early 17th-century England," ''Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society'', 31 (1990): 333–357. (anglisht)</ref><ref>North, ''History of Astronomy and Cosmology'', f. 348–349. (anglisht)</ref><ref>Wilbur Applebaum dhe Robert Hatch, "Boulliau, Mercator, and Horrock's Venus in sole visa: Three Unpublished Letters," Journal for the History of Astronomy, 14 (1983): 166–179. (anglisht)</ref> ''Epitome of Copernican Astronomy'' u lexua nga astronomë në të gjithë Evropën, dhe pas vdekjes së Keplerit, ishte mjeti kryesor për përhapjen e ideve të Keplerit. Në periudhën 1630–1650, ky libër ishte teksti më i përdorur i astronomisë, duke fituar shumë të kthyer te astronomia e bazuar në elipsa.<ref name="Gingerich302" /> Megjithatë, pak vetë i miratuan idetë e tij mbi bazën fizike të lëvizjeve qiellore. Në fund të shekullit XVII, një sërë teorish të astronomisë fizike, që buronin nga vepra e Keplerit — veçanërisht ato të Giovanni Alfonso Borelli-t dhe Robert Hooke-ut — filluan të përfshinin forca tërheqëse (megjithëse jo speciet lëvizëse kuazi-shpirtërore të hipotezuara nga Kepleri) dhe konceptin kartezian të inercisë.<ref>Lawrence Nolan (red.), ''The Cambridge Descartes Lexicon'', Cambridge University Press, 2016, "Inertia." (anglisht)</ref> Në ''Philosophiae Naturalis Principia Mathematica'' (1687), Isak Njutoni i nxori ligjet e Keplerit të lëvizjes planetare nga një teori e bazuar në forcë e gravitetit universal,<ref>Kuhn, ''The Copernican Revolution'', f. 238, 246–252. (anglisht)</ref> një sfidë matematikore që më vonë u njoh si "zgjidhja e problemit të Keplerit".<ref name=":02">{{Cite book |last1=Frautschi |first1=Steven C. |last2=Olenick |first2=Richard P. |last3=Apostol |first3=Tom M. |last4=Goodstein |first4=David L. |title=The Mechanical Universe: Mechanics and Heat |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-71590-4 |edition=Advanced |location=Kembrixh |page=451 |language=en}}</ref> === Historia e shkencës === [[Skeda:Brahe kepler.jpg|thumb|upright=1.3|djathtas|Monument kushtuar Tycho Brahes dhe Keplerit, në Pragë, Republika Çeke]] Përtej rolit të tij në zhvillimin historik të astronomisë dhe filozofisë natyrore, Kepleri ka luajtur një rol të madh në filozofinë dhe historiografinë e shkencës. Kepleri dhe ligjet e tij të lëvizjes ishin qendrore për historitë e hershme të astronomisë, si ''Histoire des mathématiques'' e Jean-Étienne Montucla-s (1758) dhe ''Histoire de l'astronomie moderne'' e Jean-Baptiste Delambre-s (1821). Këto dhe historira të tjera, të shkruara nga një këndvështrim iluminist, i trajtuan argumentet metafizike dhe fetare të Keplerit me skepticizëm dhe mospëlqim, por filozofë natyrorë të mëvonshëm të epokës romantike i shihnin këto elemente si qendrore për suksesin e tij. William Whewell, në veprën e tij ndikuese ''History of the Inductive Sciences'' (1837), e gjeti Keplerin si arketipin e gjeniut shkencor induktiv; në ''Philosophy of the Inductive Sciences'' (1840), Whewell e paraqiti Keplerin si mishërimin e formave më të avancuara të metodës shkencore. Në mënyrë të ngjashme, Ernst Friedrich Apelt — i pari që studioi gjerësisht dorëshkrimet e Keplerit, pas blerjes së tyre nga Katerina e Madhe — e identifikoi Keplerin si çelës i "Revolucionit të shkencave". Apelt, i cili i shihte matematikën, ndjeshmërinë estetike, idetë fizike dhe teologjinë e Keplerit si pjesë e një sistemi të unifikuar mendimi, prodhoi analizën e parë të zgjeruar të jetës dhe veprës së Keplerit.<ref>Jardine, "Koyré's Kepler/Kepler's Koyré," f. 363–367. (anglisht)</ref> Vepra e Alexandre Koyré-s mbi Keplerin ishte, pas Apelt-it, gurë-kilometri i parë i madh në interpretimet historike të kozmologjisë së Keplerit dhe ndikimit të saj. Në vitet 1930 dhe 1940, Koyré, dhe një numër të tjerësh nga gjenerata e parë e historianëve profesionistë të shkencës, e përshkruan "Revolucionin shkencor" si ngjarjen qendrore në historinë e shkencës, dhe Keplerin si një figurë qendrore (ndoshta ''figura'' qendrore) e revolucionit. Koyré e vendosi teorizimin e Keplerit, jo punën e tij empirike, në qendër të transformimit intelektual nga botëkuptimet e lashta te ato moderne. Që nga vitet 1960, vëllimi i studimeve historike mbi Keplerin është zgjeruar shumë, duke përfshirë studime mbi astrologjinë dhe meteorologjinë e tij, metodat e tij gjeometrike, rolin e pikëpamjeve të tij fetare në punën e tij, metodat e tij letrare dhe retorike, ndërveprimin e tij me rrymat më të gjera kulturore dhe filozofike të kohës së tij, madje edhe rolin e tij si historian i shkencës.<ref>Jardine, "Koyré's Kepler/Kepler's Koyré," f. 367–372; Shapin, ''The Scientific Revolution'', f. 1–2. (anglisht)</ref> Filozofë të shkencës — si Charles Sanders Peirce, Norwood Russell Hanson, Stephen Toulmin dhe Karl Popper — janë kthyer vazhdimisht te Kepleri: shembuj të pakrahasueshmërisë, arsyetimit analogjik, falsifikimit, dhe shumë koncepteve të tjera filozofike janë gjetur në veprën e Keplerit. Fizikani Wolfgang Pauli madje e përdori mosmarrëveshjen e përparësisë së Keplerit me Robert Fludd-in për ta eksploruar ndikimin e psikologjisë analitike mbi hetimin shkencor.<ref>Pauli, "The Influence of Archetypical Ideas." (anglisht)</ref> === Botime dhe përkthime === Përkthime moderne të një numri librash të Keplerit u shfaqën në fund të shekullit XIX dhe fillim të shekullit XX; botimi sistematik i veprave të tij të mbledhura nisi në 1937 (dhe po i afrohet përfundimit në fillim të shekullit XXI). Një edicion në tetë vëllime, ''Kepleri Opera omnia'', u përgatit nga Christian Frisch (1807–1881), gjatë 1858–1871, me rastin e 300-vjetorit të lindjes së Keplerit. Edicioni i Frisch-it përfshinte vetëm latinishten e Keplerit, me komentar në latinisht. Një edicion i ri u planifikua duke filluar nga 1914 nga Walther von Dyck (1856–1934). Dyck mblodhi kopje të dorëshkrimeve të papërpunuara të Keplerit, duke përdorur kontakte diplomatike ndërkombëtare për t'i bindur autoritetet sovjetike t'ia huazonin dorëshkrimet e ruajtura në Leningrad, për riprodhim fotografik. Këto dorëshkrime përmbanin disa vepra të Keplerit që nuk i ishin vënë në dispozicion Frisch-it. Fotografitë e Dyck-ut mbeten baza për edicionet moderne të dorëshkrimeve të pabotuara të Keplerit. Max Caspar (1880–1956) botoi përkthimin e tij gjerman të ''Mysterium Cosmographicum''-it të Keplerit në 1923. Si Dyck ashtu edhe Caspar u ndikuan në interesin e tyre për Keplerin nga matematikani Alexander von Brill (1842–1935). Caspar u bë bashkëpunëtor i Dyck-ut, duke e pasuar si drejtues projekti në 1934, duke themeluar ''Kepler-Kommission''-in vitin pasues. I ndihmuar nga Martha List (1908–1992) dhe Franz Hammer (1898–1969), Caspar e vazhdoi punën editoriale gjatë Luftës së Dytë Botërore. Max Caspar botoi gjithashtu një biografi të Keplerit në 1948.<ref>Gingerich, hyrje te ''Kepler'' i Caspar-it, f. 3–4. (anglisht)</ref> Komisioni më vonë u drejtua nga Volker Bialas (1976–2003), Ulrich Grigull (1984–1999) dhe Roland Bulirsch (1998–2014).<ref>Ulrich Grigull, "Sechzig Jahre Kepler-Kommission", në: Sitzungsberichte der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, 1996. (gjermanisht)</ref> === Ndikimi kulturor dhe eponimia === Kepleri ka fituar një imazh popullor si ikonë e modernitetit shkencor dhe njeri para kohës së tij; popullarizuesi i shkencës Carl Sagan e përshkroi si "astrofizikanin e parë dhe astrologun e fundit shkencor".<ref>Citim nga Carl Sagan, ''Cosmos: A Personal Voyage'', episodi III: "The Harmony of the Worlds". (anglisht)</ref> Debati mbi vendin e Keplerit në Revolucionin Shkencor ka prodhuar një larmi trajtimesh filozofike dhe popullore. Një nga më ndikuesit është libri i Arthur Koestler-it i 1959-s, ''The Sleepwalkers: A History of Man's Changing Vision of the Universe'', ku Kepleri është pa mëdyshje heroi (moralisht dhe teologjikisht, si dhe intelektualisht) i revolucionit.<ref>Stephen Toulmin, recension i ''The Sleepwalkers'' në ''The Journal of Philosophy'', vëll. 59, nr. 18 (1962), f. 500–503. (anglisht)</ref> Romani historik i mirëpritur i John Banville-it, ''Kepler'' (1981), eksploroi shumë nga temat e zhvilluara në rrëfimin jo-fiction të Koestler-it, dhe në filozofinë e shkencës.<ref>William Donahue, "A Novelist's Kepler," ''Journal for the History of Astronomy'', vëll. 13 (1982), f. 135–136. (anglisht)</ref> Një libër jo-fiction i 2004-s, ''Heavenly Intrigue'', spekuloi se Kepleri e vrau Tycho Brahen për të pasur qasje në të dhënat e tij.<ref>Marcelo Gleiser, "Kepler in the Dock", recension i ''Heavenly Intrigue'' të Gilder dhe Gilder, ''Journal for the History of Astronomy'', vëll. 35, pj. 4 (2004), f. 487–489. (anglisht)</ref> Në 2010, Tycho Brahe u zhvarros nga një ekip holandezo-çek, dhe eshtrat, dhëmbët dhe mjekra e tij u analizuan për merkur. Rezultatet e eliminuan përfundimisht helmimin me merkur si shkak të vdekjes së Brahes.<ref>{{cite web |title=Mercury poisoning ruled out as cause of Danish astronomer Tycho Brahe's death |url=https://phys.org/news/2012-11-mercury-poisoning-tycho-brahe-death.html |work=Phys.org |date=2012-11-15 |access-date=2025-10-20 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Rasmussen |first1=K. L. |last2=Kučera |first2=J. |last3=Skytte |first3=L. |last4=Kameník |first4=J. |last5=Havránek |first5=V. |last6=Smolík |first6=J. |last7=Velemínský |first7=P. |last8=Lynnerup |first8=N. |last9=Bruzek |first9=J. |last10=Vellev |first10=J. |date=December 2013 |title=Was He Murdered Or Was He Not?—Part I: Analyses of Mercury in the Remains of Tycho Brahe |journal=Archaeometry |volume=55 |issue=6 |pages=1187–1195 |doi=10.1111/j.1475-4754.2012.00729.x |bibcode=2013Archa..55.1187R |issn=0003-813X |language=en}}</ref> Në Austri, u prodhua në 2002 një monedhë argjendi përkujtimore prej 10 eurosh, me Johannes Keplerin. Ana e pasme e monedhës ka portretin e Keplerit, i cili kaloi ca kohë duke dhënë mësim në Grac dhe rrethinat e tij. Kepleri e njihte personalisht princin Hans Ulrich von Eggenberg, dhe me sa duket ndikoi te ndërtimi i Kalasë Eggenberg (motivi i anës së parë të monedhës). Përpara tij, në monedhë, ndodhet modeli i sferave dhe poliedrave të futura brenda njëra-tjetrës, nga ''Mysterium Cosmographicum''.<ref>{{cite web |url=http://austrian-mint.at/silbermuenzen?l=en&muenzeSubTypeId=108&muenzeId=336 |title=Eggenberg Palace coin |publisher=Austrian Mint |access-date=2009-09-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110531210659/http://www.austrian-mint.at/silbermuenzen?l=en |archive-date=2011-05-31 |language=en}}</ref> Kompozitori gjerman Paul Hindemith shkroi një operë mbi Keplerin, të titulluar ''Die Harmonie der Welt'' (1957), dhe gjatë procesit të zgjatur të krijimit të saj, shkroi njëkohësisht një simfoni me të njëjtin titull, bazuar në idetë muzikore që kishte zhvilluar për operën.<ref>{{Cite journal |last=MacDonald |first=Calum |date=2004 |title=Review of Hindemith: Die Harmonie der Welt |journal=Tempo |volume=58 |issue=227 |pages=63–66 |doi=10.1017/S0040298204210063 |jstor=3878689 |issn=0040-2982 |language=en}}</ref> Vepra e Hindemith-it e frymëzoi John Rodgers-in dhe Willie Ruff-in, të Universitetit Yale, të krijonin një kompozim sintetizatori bazuar në skemën e Keplerit për ta paraqitur lëvizjen planetare me muzikë.<ref>{{Cite journal |last1=Rodgers |first1=John |last2=Ruff |first2=Willie |date=1979 |title=Kepler's Harmony of the World: A Realization for the Ear |journal=American Scientist |volume=67 |issue=3 |pages=286–292 |jstor=27849220 |bibcode=1979AmSci..67..286R |issn=0003-0996 |language=en}}</ref> Philip Glass shkroi një operë të titulluar ''Kepler'' (2009), bazuar në jetën e Keplerit, me libret në gjermanisht dhe latinisht nga Martina Winkel.<ref>{{Cite journal |last1=Pasachoff |first1=Jay M. |last2=Pasachoff |first2=Naomi |date=December 2009 |title=Third physics opera for Philip Glass |journal=Nature |volume=462 |issue=7274 |pages=724 |doi=10.1038/462724a |bibcode=2009Natur.462..724P |s2cid=4391370 |issn=0028-0836 |language=en}}</ref> Të quajtur drejtpërdrejt sipas kontributit të Keplerit në shkencë janë: Ligjet e Keplerit të lëvizjes planetare; Supernova e Keplerit SN 1604, të cilën ai e vëzhgoi dhe përshkroi; poliedrat Kepler-Poinsot (një grup ndërtimesh gjeometrike), dy prej të cilave u përshkruan prej tij; dhe hamendësimi i Keplerit mbi paketimin e sferave. Vendet dhe entitetet e quajtura në nder të tij përfshijnë rrugë e sheshe të shumta qytetesh, disa institucione arsimore, një asteroid, një krater hënor, dhe një krater marsian. [[Skeda:Kepler-62f with 62e as Morning Star.jpg|thumb|Përfytyrim artistik i [[Kepler-62f]], një ekzoplanet potencialisht i banueshëm, zbuluar me të dhëna të transmetuara nga teleskopi hapësinor Kepler]] Teleskopi hapësinor Kepler ka vëzhguar 530.506 yje dhe ka zbuluar 2.778 planetë të konfirmuar (deri më 16 qershor 2023), shumë prej tyre të quajtur sipas teleskopit dhe vetë Keplerit.<ref>{{Cite web |title=Exoplanet and Candidate Statistics |url=https://exoplanetarchive.ipac.caltech.edu/docs/counts_detail.html |access-date=2023-06-16 |website=exoplanetarchive.ipac.caltech.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Dennis Overbye |url=https://www.nytimes.com/2018/10/30/science/nasa-kepler-exoplanet.html |title=Kepler, the Little NASA Spacecraft That Could, No Longer Can |website=Nytimes.com |date=2018-10-30 |access-date=2018-10-31 |language=en}}</ref> == Veprat == * ''Mysterium Cosmographicum'' (''Misteri i shenjtë i kozmosit'') (1596) * ''De Fundamentis Astrologiae Certioribus'' (''Mbi themelet më të sigurta të astrologjisë'') (1601) * ''Astronomiae pars optica'' (1604) * ''De Stella nova in pede Serpentarii'' (''Mbi yllin e ri te këmba e Gjarpërmbajtësit'') (1606) * ''Astronomia nova'' (''Astronomia e re'') (1609) * ''Tertius Interveniens'' (''Ndërhyrjet e palës së tretë'') (1610) * ''Dissertatio cum Nuncio Sidereo'' (''Bisedë me lajmëtarin yjor'') (1610) * ''Dioptrice'' (1611) * ''De nive sexangula'' (''Mbi thekonën gjashtëkëndore të borës'') (1611) * ''De vero Anno, quo aeternus Dei Filius humanam naturam in Utero benedictae Virginis Mariae assumpsit'' (1614) * ''Eclogae Chronicae'' (1615, botuar bashkë me ''Dissertatio cum Nuncio Sidereo'') * ''Nova stereometria doliorum vinariorum'' (''Stereometria e re e fuçive të verës'') (1615) * ''Ephemerides nouae motuum coelestium'' (1617–1630) * ''Epitome astronomiae copernicanae'' (1618) * ''De cometis'' (1619) * ''Harmonice Mundi'' (''Harmonia e botëve'') (1619) * ''Mysterium cosmographicum'', edicioni i dytë (1621) * ''Tabulae Rudolphinae'' (''Tabelat Rudolfine'') (1627) * ''Somnium'' (''Ëndrra'') (1634) * ''Johannes Kepler Gesammelte Werke'' (KGW), edicion kritik në 22 vëllime, botuar nga ''Kepler-Kommission''-i (themeluar 1935), në emër të Akademisë Bavareze të Shkencave. Kepler-Kommission-i boton gjithashtu ''Bibliographia Kepleriana'' (edicioni i dytë, List, 1968), një bibliografi e plotë e edicioneve të veprave të Keplerit, me një vëllim shtesë për edicionin e dytë (red. Hamel 1998). == Shiko edhe == * [[Fizika teorike]] * {{ill|Parimi i Cavalierit|en|Cavalieri's principle}} * [[Historia e astronomisë]] * {{ill|Historia e fizikës|en|History of physics}} * {{ill|Orbita e Keplerit|en|Kepler orbit}} * {{ill|Trekëndëshi i Keplerit|en|Kepler triangle}} * {{ill|Konstantja Kepler–Bouwkamp|en|Kepler–Bouwkamp constant}} * {{ill|Pllakosja Penrose|en|Penrose tiling}} * {{ill|Trysnia e rrezatimit|en|Radiation pressure}} == Referime == {{Reflist}} == Burimet == {{refbegin}} * Barker, Peter dhe Bernard R. Goldstein: "Theological Foundations of Kepler's Astronomy". ''Osiris'', vëll. 16. ''Science in Theistic Contexts.'' University of Chicago Press, 2001, f. 88–113. (anglisht) * Caspar, Max. ''Kepler''; përkth. dhe red. C. Doris Hellman; me hyrje dhe referenca të reja nga Owen Gingerich; citime bibliografike nga Owen Gingerich dhe Alain Segonds. New York: Dover, 1993. ISBN 978-0-486-67605-0. (anglisht) * Connor, James A. ''Kepler's Witch: An Astronomer's Discovery of Cosmic Order Amid Religious War, Political Intrigue, and the Heresy Trial of His Mother''. HarperSanFrancisco, 2004. ISBN 978-0-06-052255-1. (anglisht) * De Gandt, Francois. ''Force and Geometry in Newton's Principia'', përkth. Curtis Wilson, Princeton University Press, 1995. ISBN 978-0-691-03367-9. (anglisht) * Dreyer, J. L. E. ''A History of Astronomy from Thales to Kepler''. Dover Publications Inc, 1967. ISBN 0-486-60079-3. (anglisht) * Field, J. V. ''Kepler's geometrical cosmology''. University of Chicago Press, 1988. ISBN 978-0-226-24823-3. (anglisht) * Gilder, Joshua dhe Anne-Lee Gilder: ''Heavenly Intrigue: Johannes Kepler, Tycho Brahe, and the Murder Behind One of History's Greatest Scientific Discoveries'', Doubleday, 2004. ISBN 978-0-385-50844-5. (anglisht) * Gingerich, Owen. ''The Eye of Heaven: Ptolemy, Copernicus, Kepler''. American Institute of Physics, 1993. ISBN 978-0-88318-863-7. (anglisht) * Gingerich, Owen: "Kepler, Johannes" në ''Dictionary of Scientific Biography'', vëll. VII. Charles Coulston Gillispie, red. New York: Charles Scribner's Sons, 1973. (anglisht) * Jardine, Nick: "Koyré's Kepler/Kepler's Koyré," ''History of Science'', vëll. 38 (2000), f. 363–376. (anglisht) * Kepler, Johannes. ''Johannes Kepler New Astronomy'', përkth. W. Donahue, parathënie O. Gingerich, Cambridge University Press, 1993. ISBN 0-521-30131-9. (anglisht) * Kepler, Johannes dhe Christian Frisch. ''Joannis Kepleri Astronomi Opera Omnia'' (''Xhon Kepleri, astronom; veprat e plota''), 8 vëllime (1858–1871). Frankfurt am Main dhe Erlangen, Heyder & Zimmer. (latinisht) * Kepler, Johannes, et al. ''Great Books of the Western World. Volume 16: Ptolemy, Copernicus, Kepler'', Çikago: Encyclopædia Britannica, Inc., 1952. (anglisht) * Koestler, Arthur. ''The Sleepwalkers: A History of Man's Changing Vision of the Universe.'' (1959). ISBN 978-0-14-019246-9. (anglisht) * Koyré, Alexandre: ''Galilean Studies'' Harvester Press, 1977. ISBN 978-0-85527-354-5. (anglisht) * Koyré, Alexandre: ''The Astronomical Revolution: Copernicus-Kepler-Borelli'' Ithaca, NY: Cornell University Press, 1973. ISBN 978-0-8014-0504-4. (anglisht) * Kuhn, Thomas S. ''The Copernican Revolution: Planetary Astronomy in the Development of Western Thought''. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1957. ISBN 978-0-674-17103-9. (anglisht) * Lindberg, David C.: "The Genesis of Kepler's Theory of Light: Light Metaphysics from Plotinus to Kepler." ''Osiris'', N.S. 2. University of Chicago Press, 1986, f. 5–42. (anglisht) * Lear, John. ''Kepler's Dream''. Berkeley: University of California Press, 1965. (anglisht) * North, John. ''The Fontana History of Astronomy and Cosmology,'' Fontana Press, 1994. ISBN 978-0-00-686177-5. (anglisht) * Pannekoek, Anton: ''A History of Astronomy'', Dover Publications Inc 1989. ISBN 978-0-486-65994-7. (anglisht) * Pauli, Wolfgang. ''Wolfgang Pauli – Writings on physics and philosophy'', përkth. Robert Schlapp, red. P. Enz dhe Karl von Meyenn (Springer Verlag, Berlin, 1994). ISBN 978-3-540-56859-9. (anglisht) * Schneer, Cecil: "Kepler's New Year's Gift of a Snowflake." ''Isis'', vëll. 51, nr. 4. University of Chicago Press, 1960, f. 531–545. (anglisht) * Shapin, Steven. ''The Scientific Revolution''. Çikago: University of Chicago Press, 1996. ISBN 978-0-226-75020-0. (anglisht) * Stephenson, Bruce. ''Kepler's physical astronomy''. New York: Springer, 1987. ISBN 978-0-387-96541-3. (anglisht) * Stephenson, Bruce. ''The Music of the Heavens: Kepler's Harmonic Astronomy'', Princeton University Press, 1994. ISBN 978-0-691-03439-3. (anglisht) * Toulmin, Stephen dhe June Goodfield. ''The Fabric of the Heavens: The Development of Astronomy and Dynamics''. Pelican, 1963. (anglisht) * Westfall, Richard S. ''The Construction of Modern Science: Mechanism and Mechanics''. John Wiley and Sons, 1971. ISBN 0-471-93531-X. (anglisht) * Westfall, Richard S. ''Never at Rest: A Biography of Isaac Newton''. Cambridge University Press, 1981. ISBN 978-0-521-23143-5. (anglisht) * Wolf, A. ''A History of Science, Technology and Philosophy in the 16th and 17th centuries''. George Allen & Unwin, 1950. (anglisht) {{refend}} == Lidhje të jashtme == * [http://digitalcollections.library.cmu.edu/awweb/awarchive?type=file&item=393654 Kepler's Conversation with the Starry Messenger] (përkthim anglisht i ''Dissertatio cum Nuncio Sidereo''-s) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201017152550/http://digitalcollections.library.cmu.edu/awweb/awarchive?type=file&item=393654 |date=2020-10-17}} (anglisht) * [https://kepler.badw.de/kepler-digital.html Botimi i veprave të Johannes Keplerit] (me lidhje te skanime dixhitale të vëllimeve të botuara) (gjermanisht) * [https://mathgenealogy.org/id.php?id=127098 Johannes Kepler] në Mathematics Genealogy Project (anglisht) * [https://www.gutenberg.org/ebooks/author/43585 Veprat e Johannes Keplerit] në Project Gutenberg (të ndryshme) * [https://archive.org/search?query=creator%3A%22Kepler%2C+Johannes%2C+1571-1630%22 Veprat e Johannes Keplerit] në Internet Archive (të ndryshme) * Plant, David, [https://web.archive.org/web/20120512064724/http://www.skyscript.co.uk/kepler.html Kepler and the "Music of the Spheres"] (anglisht) * [https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Kepler/ Johannes Kepler] në MacTutor History of Mathematics (anglisht) [[Kategoria:Lindje 1571]] [[Kategoria:Vdekje 1630]] [[Kategoria:Njerëz nga Weil der Stadt]] [[Kategoria:Matematikanë gjermanë të shekullit XVI]] [[Kategoria:Astronomë gjermanë të shekullit XVII]] [[Kategoria:Matematikanë gjermanë të shekullit XVII]] [[Kategoria:Gjermanë të mërguar në Austri]] [[Kategoria:Shkencëtarë nga Praga]] [[Kategoria:Luteranë austriakë]] [[Kategoria:Astrologë të krishterë]] [[Kategoria:Kozmologë gjermanë]] [[Kategoria:Astrologë gjermanë]] [[Kategoria:Luteranë gjermanë]] [[Kategoria:Teoricienë muzike gjermanë]] [[Kategoria:Filozofë natyrorë]] [[Kategoria:Revolucioni kopernikan]] [[Kategoria:Matematikanë nga Praga]] [[Kategoria:Anëtarë të Akademisë Linçeane]] [[Kategoria:Alumni të Universitetit të Tybingenit]] [[Kategoria:Filozofë gjermanë]] hl74jj2yuzxs4bt280qmx3g6d30gv16 0 17521 3029198 3029005 2026-09-02T09:07:11Z Arianit 106 3029198 wikitext text/x-wiki {{Short description|Lumi i dytë më i gjatë në Evropë}} {{Use dmy dates|date=November 2023}} {{Infobox river | name = Danubi | native_name = {{native name list |tag1=de |name1=Donau |tag2=sk |name2=Dunaj |tag3=hu |name3=Duna |tag4=hr |name4=Dunav |tag5=sr |name5={{lang|sr-Cyrl|Дунав}} / {{lang|sr-Latn|Dunav}} |tag6=bg |name6=Дунав |tag7=ro |name7=Dunărea |tag8=uk |name8=Дунай}} <!-- FOTO & HARTA --> | image = View from Gellért Hill to the Danube, Hungary - Budapest (28493220635).jpg | image_caption = Danubi në [[Budapesti]]n | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-stroke-color = #4287f5 | map_caption = Rrjedha e Danubit <!-- VENDNDODHJA --> | subdivision_type1 = Shtetet | subdivision_name1 = {{hlist|[[Gjermania]]|[[Austria]]|[[Sllovakia]]|[[Hungaria]]|[[Kroacia]]|[[Serbia]]|[[Bullgaria]]|[[Rumania]]|[[Moldavia]]|[[Ukraina]]}} | subdivision_type5 = Qytetet | subdivision_name5 = {{hlist|Ulm|Ingolstadt|Regensburg|Passau|[[Linc|Linz]]|[[Vjena]]|[[Bratisllava|Bratislava]]|Győr|Komárno/Komárom|[[Budapesti]]|Dunaújváros||Mohács|Apatin|[[Vukovar]]||Ilok|Bačka Palanka||[[Novi Sadi|Novi Sad]]||Sremski Karlovci|[[Beogradi]]|Pançevë|[[Smedereva|Smederevo]]|Drobeta-Turnu Severin|Vidin|Calafat|Giurgiu|Ruse|Silistra|Călărași|Brăila|[[Galaci|Galați]]|[[Tulcea]]|Reni|Izmail|Kiliia|Sulina}} <!-- KARAKTERISTIKAT FIZIKE --> | length_km = 2.850 | length_ref = <ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Danube-River|title=Danube River|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|edition=Online|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref> | width_min = Danubi i mesëm (Portat e Hekurit) {{cvt|150|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm (Brăila) {{cvt|400|m|abbr=on}}<ref name="LongTermMorph" /> | width_avg = Danubi i sipërm {{cvt|300|m|abbr=on}}; Danubi i mesëm {{cvt|400-800|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|900-1,000|m|abbr=on}}<ref name="Hydromorphological balance">{{cite web|url=https://www.osce.org/files/f/documents/0/8/32944.pdf|title=Hydromorphological balance of the Danube River Channel on the Sector between Bazias (km 1072.2) and Danube Delta Inlet (km 80.5)|last=Bondar|first=Constantin|publisher=osce.org|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref><ref name="LongTermMorph" /><ref name="ICPDR">{{cite web|url=http://www.icpdr.org|title=ICPDR|language=en}}</ref> | width_max = Danubi i mesëm {{cvt|1,500|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|1,700|m|abbr=on}}<ref name="ICPDR" /><ref name="LongTermMorph">{{cite web|url=https://www.interreg.eu|title=Long-term Morphological Development of the Danube in Relation to the Sediment Balance|language=en}}</ref> | depth_min = {{cvt|1|m|abbr=on}} (Danubi i sipërm)<ref name="ICPDR" /> | depth_avg = Danubi i sipërm {{cvt|8|m|abbr=on}}; Danubi i mesëm {{cvt|6-10|m|abbr=on}}, {{cvt|53|m|abbr=on}} (Portat e Hekurit); Danubi i poshtëm {{cvt|9|m|abbr=on}}<ref name="Hydromorphological balance" /><ref name="LongTermMorph" /><ref name="ICPDR" /><ref name="Republic Hydrometeorological Service of Serbia">{{cite web|url=http://www.hidmet.gov.rs|title=Republic Hydrometeorological Service of Serbia|language=en, sr}}</ref> | depth_max = Danubi i mesëm (Portat e Hekurit) {{cvt|90|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|34|m|abbr=on}}<ref name="LongTermMorph" /> | river_system = Danubi | progression = [[Deti i Zi]] | discharge1_location= Delta e Danubit | discharge1_min = {{convert|1,790|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogycal">{{citation|chapter-url=https://www.limnology.ro/water2012/Proceedings/001.pdf|chapter=The Danube River in the Pontic Sector – Hidrologycal Regime|last1=Gâştescu|first1=Petre|last2=Țuchiu|first2=Elena|title=Water resources and wetlands: Conference Proceedings|location=Tulcea, Rumani|editor-first1=Petre|editor-last1=Gâştescu|editor-first2=William|editor-last2=Lewis William Jr|editor-first3=Petre|editor-last3=Breţcan|date=2012|isbn=978-606-605-038-8|page=18|language=en}}</ref><ref name="hidrogeog">{{cite web|url=https://www.limnology.ro/wrw2023/proceedings.html|title=THE DANUBE RIVER AND ITS DELTA, HYDROGEOGRAPHYC CHARACTERISTICS-ACTUAL SYNTHESIS|language=en}}</ref> | discharge1_avg = (Periudha: 1931–2020) {{cvt|6,452|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /><ref name="auto">{{cite web|url=https://unece.org/DAM/env/documents/2019/ece/Restart/Ukraine_S1/Points_of_view_expressed_by_the_Romanian_authorutues_and_scientific_research_institute.pdf|title=Points of view expressed by the Romanian authorities and scientific research on the Ukraine's document "Annotated Report on Scientific Research – Complex Environmental Monitoring for the Danube – Black Sea Deep Water Navigation Canal operation in 2017–2018. The Sea Approach Canal Zone"|publisher=unece.org|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref> | discharge1_max = {{convert|15,900|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogycal" /><ref name="hidrogeog" /> | discharge5_location= Passau ([[Bavaria|Bavari]], 30&nbsp;km para qytetit) | discharge5_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|580|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge4_location= [[Vjena]] | discharge4_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|1,920|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge3_location= [[Budapesti]] | discharge3_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|2,350|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge2_location= [[Beogradi]] | discharge2_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|5,300|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> <!-- TIPARET E PELLGUT --> | source1 = [[Breg (lumë)|Breg]] | source1_location = Furtwangen im Schwarzwald, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source1_coordinates= {{coord|48|05|44|N|08|09|18|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1,078|m|abbr=on}} | source2 = Brigach | source2_location = St. Georgen im Schwarzwald, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source2_coordinates= {{coord|48|06|24|N|08|16|51|E|display=inline}} | source2_elevation = {{convert|940|m|abbr=on}} | source_confluence_location = Donaueschingen, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source_confluence_coordinates= {{coord|47|57|03|N|08|31|13|E|display=inline}} | mouth = Delta e Danubit | mouth_location = Rumani | mouth_coordinates = {{coord|45|13|3|N|29|45|41|E|display=inline,title}} | basin_size_km2 = 801.463 | basin_size_ref = <ref name="ICPDR" /> }} '''Danubi''' ({{IPAc-en|ˈ|d|æ|n|.|j|uː|b}} {{respell|DAN|jub}}; shih edhe [[#Emrat dhe etimologjia|emrat e tjerë]]) është një [[Lumi|lumë]] në Evropë, i dyti më i gjati pas [[Lumi i Vollgës|Vollgës]].<ref>{{Cite web|last=Water|first=Connor Brighton|date=2023-02-01|title=10 Longest Rivers In Europe|url=https://www.worldatlas.com/rivers/10-longest-rivers-in-europe.html|access-date=2026-03-30|website=WorldAtlas|language=en}}</ref> Ai rrjedh nëpër Evropën Qendrore dhe Juglindore, nga Shvarcvalldi (Pylli i Zi) i Gjermanisë<ref name=":0">{{Cite news|title=Danube River {{!}} Map, Cities, Countries, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Danube-River|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230221834/https://www.britannica.com/place/Danube-River|archive-date=2025-12-30|access-date=2026-03-30|work=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> në jug, përmes {{ill|Deltës së Danubit|en|Danube Delta}} në Rumani, derisa derdhet në [[Deti i Zi|Detin e Zi]].<ref name=":0" /> I madh dhe me rëndësi të thellë historike, Danubi ka qenë dikur kufi i [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]]. Në shekullin e 21-të, ai lidh dhjetë vende evropiane, duke kaluar nëpër territoret e tyre ose duke shënuar kufirin mes tyre. Me origjinë në Gjermani, Danubi rrjedh drejt juglindjes për {{convert|2850|km|mi|sp=us|abbr=on}}, duke kaluar nëpër ose duke kufizuar me Austrinë, Sllovakinë, Hungarinë, Kroacinë, Serbinë, Rumaninë, Bullgarinë, Moldavinë dhe Ukrainën.<ref>{{Cite web|last=yakubova@upenn.edu|date=2017-09-01|title=Danube River|url=https://rees.sas.upenn.edu/about/spotlight/danube-river|access-date=2026-03-30|website=Russian and East European Studies|language=en}}</ref> Mes shumë qyteteve në bregun e tij gjenden katër kryeqytete kombëtare: [[Vjena]], [[Bratisllava|Bratislava]],<ref>{{Cite web|title=Danube River in Bratislava {{!}} bratislava-city.sk|url=https://bratislava-city.sk/danube-river/|access-date=2026-03-30|language=cs}}</ref> [[Budapesti]]<ref>{{Cite web|last=Péter|first=László|date=23 mars 2026|title=Budapest|url=https://www.britannica.com/place/Budapest/People|url-status=live|language=en}}</ref> dhe [[Beogradi]]. Pellgu i tij lëndëmbledhës arrin {{Convert|817000|km2|abbr=on}} dhe shtrihet edhe në nëntë vende të tjera. Rrjedha e parë e Danubit, [[Breg (lumë)|Bregu]], buron në Furtwangen im Schwarzwald, ndërsa lumi merr emrin nga pika e bashkimit të burimeve, në parkun e pallatit të Donaueschingen-it. Që nga kohët e lashta, Danubi ka qenë rrugë tregtare tradicionale në Evropë. Sot, {{convert|2415|km|mi|abbr=on}} të gjatësisë së tij totale janë të lundrueshme. Danubi lidhet me [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] përmes {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}}, duke e bashkuar Danubin te Kelheim me [[Lumi i Majnit|Majnin]] te Bamberg. Lumi është gjithashtu burim i rëndësishëm [[hidroenergjia|hidroenergjie]] dhe uji të pijshëm. Pellgu i lumit Danub është vendbanim për lloje peshqish si mizoreshë (''Esox lucius''), sandër (''Sander lucioperca''), hukja (''Hucho hucho''), sominat (''Silurus glanis''), mustak (''Lota lota'') dhe temblat (''Tinca tinca''). Ai është gjithashtu vendbanim i llojeve të shumta të [[blini]]t dhe krapit, si dhe i [[salmoni]]t dhe [[Trofta|troftës]]. Disa lloje peshqish euryhalinë, si levreku evropian i detit, qefulli dhe ngjala evropiane, banojnë në Deltën e Danubit dhe në pjesën e poshtme të lumit. == Emrat dhe etimologjia == Sot lumi e mban emrin e tij nga bashkimi i burimeve në [[Donaueschingen]], Gjermani, e deri te derdhja në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në Rumani dhe Ukrainë. Në gjuhët e vendeve që përshkon, lumi njihet si {{native name list |tag1=de |name1=Donau |tag2=sk |name2=Dunaj |tag3=hu |name3=Duna |tag4=hr |name4=Dunav |tag5=sr |name5={{lang|sr-Cyrl|Дунав}} / {{lang|sr-Latn|Dunav}} |tag6=bg |name6=Дунав |tag7=ro |name7=Dunărea |tag8=uk |name8=Дунай}}. Lumi ishte i njohur për [[Greqia e lashtë|grekët e lashtë]] si ''Istros'' ({{lang|grc|Ἴστρος}})<ref>{{Cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0016.tlg001.perseus-grc1:4.48|title=Herodotus, The Histories, book 4, chapter 48|website=www.perseus.tufts.edu|language=en}}</ref>, nga një rrënjë e cila gjendet ndoshta edhe në emrin e lashtë të Dniestrit (''Danaster'' në latinisht, ''Tiras'' në greqisht) dhe që lidhet me gjuhët iranike (iranishten) ''turos'' "i shpejtë" dhe [[sanskritishtja|sanskritishten]] ''iṣiras'' ({{lang|sa|इषिरस्}}) "i shpejtë", nga rrënja [[Gjuha proto-indo-evropiane|proto-indoevropiane]] ''isro-'', ''sreu'' "të rrjedhësh".<ref name="Felecan">{{cite journal|title=Straturi etimologice reflectate în hidronimia românească|first1=Oliviu|last1=Felecan|first2=Nicolae|last2=Felecan|page=254|journal=Quaderns de Filologia: Estudis Lingüístics|volume=20|year=2015|issue=1|publisher=Universitat de València|doi=10.7203/qfilologia.20.7521|url=http://roderic.uv.es/bitstream/10550/49693/1/5283423.pdf|doi-access=free|language=ro}}</ref> Në Mesjetë, greqishtja ''Tiras'' u huazua në italisht si ''Tyrlo'' dhe në gjuhët turke si ''Tyrla''; kjo e fundit u huazua më tej në rumanisht si rajonalizëm (''Turlă'').<ref name="Felecan" /> Emri trako-[[gjuha frigase|frigas]] ishte ''Matoas''<ref>{{cite journal|title=Matoas, the Thraco-Phrygian name for the Danube, and the IE root *madų|first=Robert|last=Dyer|journal=Glotta|volume=52|year=1974|issue=1/2|pages=91–95|publisher=Vandenhoeck & Ruprecht (GmbH & Co. KG)|jstor=40266286|language=en}}</ref>, "sjellësi i fatit".<ref name="Sasel2009">{{cite book|first=Marjeta|last=Šašel Kos|language=sl, en|url=http://iza.zrc-sazu.si/pdf/Sasel_Kos_Ukrocena_lepotica.pdf|pages=42–50|chapter=Reka kot božanstvo — Sava v antiki|trans-chapter=Lumi si hyjni — Sava në antikitet|editor-first=Jožef|editor-last=Barachini|title=Ukročena lepotica: Sava in njene zgodbe|trans-title=Bukuroshja e zbutur: Sava dhe historitë e saj|isbn=978-961-92735-0-0|year=2009|place=Sevnica|publisher=Javni zavod za kulturo, šport, turizem in mladinske dejavnosti|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041135/http://iza.zrc-sazu.si/pdf/Sasel_Kos_Ukrocena_lepotica.pdf|archive-date=4 mars 2016}}</ref> Emri [[gjuha mongole e mesme|mongolisht e mesme]] për Danubin u transliterua si ''Tho-na'' në vitin 1829 nga [[Jean-Pierre Abel-Rémusat]].<ref name="Abel-Remusat">{{cite book|last=Abel-Rémusat|first=Jean-Pierre|title=Nouveaus Mélanges Asiatiques|volume=2|location=Paris|publisher=Schubart and Heidelhoff|year=1829|pages=96–97|language=fr}}</ref> Gjuhët moderne të folura në pellgun e Danubit e përdorin të gjitha emra të prejardhur nga emri latin ''Danubius'': {| class="wikitable sortable" style="border-collapse: collapse;" !style="text-align:left"|Gjuha !style="text-align:left"|Emri !style="text-align:left"|Shqiptimi ([[Alfabeti fonetik ndërkombëtar|IPA]]) !style="text-align:left" data-sort-type=text|Rendi i rrjedhjes{{efn|Rendi i rrjedhjes nga bashkimi i burimeve në [[Gjermania|Gjermani]] deri te derdhja përfundimtare në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në [[Rumania|Rumani]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]].<br />Shih edhe seksionin [[#Gjeografia|Gjeografia]].}} |- |[[Gjuha latine|Latinisht]] |Danubius, Dānuvius | |N/A |- |[[Gjuha gjermane|Gjermanisht]] |Donau |{{IPA|de|ˈdoːnaʊ}} | 1 [[Gjermania]]<br /> 2 [[Austria]] |- |[[Gjuha bavareze|Bavarezisht]] |Doana | |N/A |- |[[Gjuha silesiane|Silesianisht]] |Dōnaj | |N/A |- |[[Sorbishtja e sipërme]] |Dunaj |{{IPA|hsb|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha çeke|Çekisht]] |Dunaj |{{IPA|cs|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha sllovake|Sllovakisht]] |Dunaj |{{IPA|sk|ˈdunaj}} | 3 [[Sllovakia]] |- |[[Gjuha polake|Polonisht]] |Dunaj |{{IPA|pl|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha hungareze|Hungarisht]] |Duna |{{IPA|hu|ˈdunɒ}} | 4 [[Hungaria]] |- |[[Gjuha sllovene|Sllovenisht]] |Donava |{{IPA|sl|ˈdóːnaʋa}} |N/A |- |[[Gjuha serbokroate|Serbokroatisht]] |Dunav / Дунав |{{IPA|sh|dǔna(ː)v}} | 5 [[Kroacia]]<br />6 [[Serbia]] |- |[[Gjuha maqedonase|Maqedonisht]] |Дунав |{{IPA|mk|ˈdunaf}} |N/A |- |[[Gjuha rumune|Rumanisht]] |Dunăre,<br />forma e shquar Dunărea |{{IPA|ro|ˈdunəre}}, {{IPA|ro|ˈdunəre̯a|label=forma e shquar}}<ref name="Vekony">{{Cite book|last=Vékony|first=Gábor|year=2000|title=Dacians, Romans, Romanians|publisher=Matthias Corvinus Publishing|isbn=978-1-882785-13-1|page=210|url-access=registration|url=https://archive.org/details/daciansromansrom0000veko/page/210|language=en}}</ref> |7 [[Rumania]]<br />9 [[Moldavia]] |- |[[Gjuha bullgare|Bullgarisht]] |Дунав (Dúnav) |{{IPA|bg|ˈdunɐf}} | 8 [[Bullgaria]] |- |[[Gjuha ukrainase|Ukrainisht]] |Дунай (Dunáy) |{{IPA|uk|dʊˈnɑj}} |10 [[Ukraina]] |- |[[Gjuha greke|Greqisht]] |Δούναβης (Doúnavis) |{{IPA|el|ˈðunavis}} |N/A |- |[[Gjuha frënge|Frëngjisht]] |Danube |{{IPA|fr|danyb}} |N/A |- |[[Gjuha italiane|Italisht]] |Danubio |{{IPA|it|daˈnuːbjo}} |N/A |- |[[Gjuha portugeze|Portugalisht]] |Danúbio |{{IPA|pt-PT|dɐˈnuβju}} |N/A |- |[[Gjuha spanjolle|Spanjisht]] |Danubio |{{IPA|es|daˈnuβjo}} |N/A |- |[[Gjuha ruse|Rusisht]] |Дунай (Dunáy) |{{IPA|ru|dʊˈnaj}} |N/A |- |[[Gjuha turke|Turqisht]] |Tuna |{{IPA|tr|tuˈna}} |N/A |- |[[Gjuha retoromane|Retoromanisht]] |Danubi | |N/A |- |[[Gjuha shqipe|Shqip]] |Danub,<br />forma e shquar: Danubi<ref>{{citation|page=624|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Kulturës Popullore, Sektori i Prozës dhe Poezisë|editor1=Kozma Vasili|editor2=Arsen Mustaqi|title=Lirika popullore|trans-title=Folk lyrics|series=Folklor Shqiptar|volume=4|language=sq|issue=3 – Kenge per nizamet dhe kurbetin|year=1981|location=Tirana|quote=Tunë-a lumi i Danubit}}</ref> | |N/A |} === Etimologjia === ''Danube'' është një emër lumi [[Hidronimia e Evropës së vjetër|i Evropës së vjetër]] i prejardhur nga [[gjuhët keltike|keltishtja]] ''Danu'' ose ''Don''<ref name="Bromwich">Triad 35. Bromwich, ''Trioedd Ynys Prydein'', f. 280–285.</ref> (të dyja hyjni [[hyjnitë keltike|keltike]]), e cila vetë rrjedh nga [[Gjuha proto-indo-evropiane|proto-indo-evropianishtja]] ''*deh₂nu''. Emra të tjerë lumenjsh evropianë nga e njëjta rrënjë përfshijnë Dunajec-in, Dzvina/Daugava-n, Donin, Donetsin, [[Dniepri]]n, [[Lumi Dniestri|Dniestrin]], Dysna-n dhe Tana/Deatnu-në. Në sanskritishten [[Rigveda|rigvedike]], ''Danu'' (दनु) do të thotë "lëng, pikë vese" (edhe emër i një perëndeshe [[Feja vedike historike|vedike]]) dhe ''Danuja'' (दनुज) do të thotë "i lindur nga Danu" ose "i lindur nga pikat e vesës". Në [[gjuha avestane|avestanisht]], fjala ''Dānu'' do të thotë "lumë". Fjala [[gjuha finlandeze|finlandeze]] për Danubin është ''Tonava'', e cila me shumë gjasë vjen nga emri i lumit në gjermanisht, ''Donau''. Emri i tij [[gjuhët samike|sami]], ''Deatnu'', do të thotë "Lumi i Madh". Është e mundur që ''Dānu'' në [[gjuha skitase|skitisht]] të ketë qenë, si në avestanisht, një fjalë e përgjithshme për "lumë": ''Dnieper'' dhe ''Dniestr'', nga ''Danapris'' dhe ''Danastius'', supozohet të vazhdojnë skitishten ''*dānu apara'' "lumi i largët" dhe ''*dānu nazdya-'' "lumi i afërt", përkatësisht.<ref name="Mallory">{{cite book|author-link1=J. P. Mallory|last1=Mallory|first1=J.P|author-link2=Victor H. Mair|first2=Victor H.|last2=Mair|title=The Tarim Mummies: Ancient China and the Mystery of the Earliest Peoples from the West|url=https://archive.org/details/tarimmummiesanci00mall|url-access=registration|location=London|publisher=Thames and Hudson|year=2000|page=106|isbn=978-0-500-05101-6|language=en}}. {{cite book|url=http://i.ironau.ru/pdf/osjazfolk1949.pdf|script-title=ru:Осетинский язык и фольклор|trans-title=Ossetian language and folklore|author=V. I. Abaev|location=Moscow|publisher=Publishing house of Soviet Academy of Sciences|year=1949|page=236|language=ru}}</ref> Në latinisht, Danubi njihej ndryshe si ''Danubius'', ''Danuvius'', ''Ister''<ref>{{cite book|title=Ancient Languages of the Balkans, Part One|location=Paris|publisher=Mouton|year=1976|page=144|language=en}}</ref> ose ''Hister''. Emri latin është mashkullor, ashtu siç janë të gjithë emrat e tij [[gjuhët sllave|sllave]], me përjashtim të sllovenishtes (edhe emri i [[Lumi i Rinit|Rinit]] (Rajnit) është mashkullor në latinisht, në shumicën e gjuhëve sllave, si dhe në gjermanisht). Gjermanishtja ''Donau'' (gjermanishtja e hershme moderne ''Donaw'', ''Tonaw''<ref>''Tonaw'' te {{cite book|author=Sebastian Franck|title=Weltbuch|year=1542|url=https://books.google.com/books?id=dk9QLBxWmxcC&q=tonach&pg=PT167|page=81|language=de}} ''Donaw'' p.sh. te {{cite book|author=Leonhard Thurneisser zum Thurn|title=Pison|year=1572|url=https://books.google.com/books?id=PWhWAAAAcAAJ&pg=PR186|page=186|language=de}} Drejtshkrimi ''Donau'' që nga shekulli 17.</ref>, gjermanishtja e lartë e mesme ''Tuonowe'')<ref>{{cite book|author=Grimm|title=Deutsche Grammatik|page=407|title-link=Deutsche Grammatik|language=de}}</ref> është femërore, pasi është ripërdorur si duke përmbajtur prapashtesën ''-ouwe'' "moçal, tokë e lagësht". [[Gjuha rumune|Rumanishtja]] dallon nga gjuhët e tjera përreth në caktimin e lumit me një term femëror, ''Dunărea'' ({{IPA|ro|ˈdunəre̯a}}).<ref name="Felecan" /> Kjo formë nuk u trashëgua nga latinishtja, megjithëse rumanishtja është gjuhë romane.<ref name="Vekony" /> Për të shpjeguar humbjen e emrit latin, studiuesit që supozojnë se rumanishtja u zhvillua pranë lumit të madh propozojnë<ref name="Vekony" /> që emri rumun rrjedh nga një trakishte e hipotetizuar ''*Donaris''. Rrënja proto-indo-evropiane e këtij emri të supozuar lidhet me fjalën iranike "don-"/"dan-", ndërsa prapashtesa e supozuar ''-aris'' gjendet në emrin e lashtë të lumit Ialomița, ''Naparis'', dhe në lumin e paidentifikuar ''Miliare'' të përmendur nga Jordanes në ''Getica''-n e tij.<ref name="Felecan" /> Gábor Vékony thotë se kjo hipotezë nuk është e besueshme, sepse grekët e huazuan formën ''Istros'' nga [[Trakët]] vendas.<ref name="Vekony" /> Ai propozon që emri rumun është huazim nga një [[gjuhët turke|gjuhë turke]] ([[gjuha kumane|kumanishtja]] ose [[gjuha peçenege|peçenegishtja]]).<ref name="Vekony" /> == Gjeografia == [[Skeda:Danube basin.png|thumb|[[Pellgu i Danubit]]]] [[Skeda:Bregquelle 01.jpg|thumb|Burimi hidrogjeografik i Danubit te Kisha e Shën Martinit në Furtwangen im Schwarzwald, Gjermani: ''Bregquelle'', burimi i rrjedhës më të gjatë të Danubit, [[Breg (lumë)|Breg]], ku Danubi simbolizohet nga alegoria romake e lumit, ''Danuvius''.]] [[Skeda:Donauquelle Donaueschingen im Sommer.jpg|thumb|Burimi simbolik i Danubit në [[Donaueschingen]]: burimi i ''Donaubach''-ut (''Përroi i Danubit''), i cili derdhet në Brigach.]] I klasifikuar si [[rrugë ndërkombëtare ujore]], ai buron në qytetin e [[Donaueschingen]], në [[Pylli i Zi|Pyllin e Zi]] të Gjermanisë, te bashkimi i lumenjve Brigach dhe [[Breg (lumë)|Breg]]. Danubi më pas rrjedh drejt juglindjes për rreth {{cvt|2730|km}}, duke kaluar nëpër katër kryeqytete ([[Vjena]], [[Bratislava]], [[Budapesti]] dhe [[Beogradi]]) para se të derdhet në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në [[Rumania|Rumani]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]]. === Statusi ndërkombëtar === Dikur kufi i qëndrueshëm i [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]], lumi kalon nëpër ose prek kufijtë e 10 vendeve. [[Pellgu lëndëmbledhës|Pellgu]] i tij shtrihet edhe në nëntë vende të tjera (dhjetë nëse përfshihet [[Kosova]]).<ref name="icpdr">{{cite web|url=http://www.icpdr.org/icpdr-pages/countries.htm|title=Countries of the Danube River Basin|publisher=International Commission for the protection of the Danube River|access-date=13 nëntor 2010|language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="border-collapse: collapse;" !style="text-align:left"|Nr.<br />rendor !style="text-align:left"|Shteti !style="text-align:left"|Pjesa e<br />pellgut<ref name=icpdr /> !style="text-align:left"|Emri<br />vendas !style="text-align:left"|Pika interesi |- |style="text-align:center"|1 |[[Gjermania]] |style="text-align:right"|7% | rowspan="2" |Donau |[[Donaueschingen]] – burimi |- |style="text-align:center"|2 |[[Austria]] |style="text-align:right"|10% |[[Vjena]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|3 |[[Sllovakia]] |style="text-align:right"|5,9% |Dunaj |[[Bratislava]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|4 |[[Hungaria]] |style="text-align:right"|11,6% |Duna |[[Budapesti]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|5 |[[Kroacia]] |style="text-align:right"|4,4% | rowspan="2" |Dunav | |- |style="text-align:center"|6 |[[Serbia]] |style="text-align:right"|10,2% |[[Beogradi]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|7 |[[Rumania]] |style="text-align:right"|29% |Dunărea |[[Delta e Danubit]] – [[Deti i Zi]] |- |style="text-align:center"|8 |[[Bullgaria]]{{efn|name="sequence_8"|Qyteti-port [[Vidin]] në Bullgari ndodhet poshtë rrjedhës në raport me qytetin [[Moldova Nouă]] në Rumani.}} |style="text-align:right"|5,9% |Дунав | |- |style="text-align:center"|9 |[[Moldavia]] |style="text-align:right"|1,6% |Dunărea | |- |style="text-align:center"|10 |[[Ukraina]] |style="text-align:right"|3,8% |Дунай |[[Delta e Danubit]] – [[Deti i Zi]] |} === Pellgu lëndëmbledhës === Përveç shteteve kufitare (shih më lart), [[pellgu lëndëmbledhës]] përfshin pjesë të nëntë vendeve të tjera: [[Bosnja dhe Hercegovina]] (4,6% e sipërfaqes së pellgut), [[Republika Çeke]] (2,9%), [[Sllovenia]] (2,0%), [[Mali i Zi]] (0,9%), [[Zvicra]] (0,2%), [[Italia]] (<0,15%), [[Polonia]] (<0,1%), [[Maqedonia e Veriut]] (<0,1%) dhe [[Shqipëria]] (<0,1%).<ref name=icpdr /> Pellgu total lëndëmbledhës ka sipërfaqe {{convert|801463|km2|abbr=on}} dhe është vendbanim për 83 milionë njerëz.<ref name="ICPDR-Basin" /> Pika më e lartë e pellgut lëndëmbledhës është maja e ''[[Piz Bernina]]'' në kufirin [[Itali]]–[[Zvicër]], me {{convert|4049|m|sp=us|abbr=on}}.<ref>{{cite book|url=http://www.unece.org/fileadmin//DAM/env/water/publications/pub76.htm|title=Our Waters: Joining Hands Across Borders. First Assessment of Transboundary Rivers, Lakes and Groundwaters|year=2007|chapter=Drainage basin of the Black Sea|chapter-url=http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/black.pdf|publisher=United Nations Economic Commission for Europe|language=en}}</ref> Pellgu i lumit Danub ndahet në tre pjesë kryesore, të ndara nga "portat" ku lumi detyrohet të presë përmes seksioneve malore:<ref name="ICPDR-Basin">{{Cite web|url=https://www.icpdr.org/main/danube-basin/river-basin|title=River Basin — ICPDR – International Commission for the Protection of the Danube River|website=www.icpdr.org|language=en}}</ref> * '''Pellgu i sipërm''', nga burimet deri te [[Porta e Devinit]]. * '''Pellgu i mesëm''', zakonisht i quajtur [[Pellgu Panonik]] ose Pellgu Karpatik, mes [[Porta e Devinit|Portës së Devinit]] dhe [[Portat e Hekurit|Portave të Hekurit]]. Përfshin fushat hungareze [[Kisalföld]] dhe [[Alföld]]. * '''Pellgu i poshtëm''', nga [[Portat e Hekurit]] deri te [[grykëderdhja]], duke përfshirë [[Delta e Danubit|Deltën e Danubit]]. == Rrjedha == {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rrjedha mesatare vjetore në stacionet hidrologjike (periudha 2000–2025)}} ! rowspan="2" |Viti ! colspan="7" |Rrjedha mesatare vjetore në m³/s (cu ft/s) |- !Reni<br />Isaccea !Silistra !Pristol !Batina<br />Bezdan !Nagymaros<br />Szob !Bratislava<br />Wolfsthal !Untergriesbach |- |2000 |{{convert|6,580.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,198.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,585.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,669.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,627.2|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,337.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,667.2|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2001 |{{convert|6,304.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,919.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,421.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,432.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,382.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,231.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,627.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2002 |{{convert|6,837.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,100.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,392|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,824.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,855.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,683|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,803.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2003 |{{convert|5,021|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,571|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|3,825|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,786|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,722|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,647|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,153|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2004 |{{convert|6,524|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,088|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,233|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,025|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,013|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,852|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,213|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2005 |{{convert|8,711|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,659|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,396|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,420|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,329|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,115|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,359|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2006 |{{convert|8,428|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,370|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,616|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,110|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,503|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,186|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,396|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2007 |{{convert|5,626|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,195|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,512|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,182|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,136|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,916|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,287|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2008 |{{convert|5,909|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,358|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,736|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,163|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,079|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,876|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,339|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2009 |{{convert|6,492|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,990|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,412|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,607|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,441|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,186|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,433|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2010 |{{convert|9,598|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|8,515|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,424|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,879|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,615|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,130|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,420|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2011 |{{convert|5,303|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,827|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,182|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,000|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,882|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,700|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,218|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2012 |{{convert|5,053|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,665|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,321|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,216|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,120|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,517|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2013 |{{convert|7,164|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,558|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,946|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,863|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,684|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,417|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,671|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2014 |{{convert|7,446|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,901|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,756|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,198|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,036|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,788|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,237|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2015 |{{convert|6,138|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,722|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,971|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,030|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,903|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,629|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2016 |{{convert|6,465|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,993|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,339|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,261|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,196|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,944|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,412|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2017 |{{convert|5,202|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,813|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,270|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,143|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,041|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,844|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,307|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2018 |{{convert|6,487.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,875.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,891|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,906.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,808.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,644.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,227.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2019 |{{convert|5,579|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,168|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,593|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,253|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,114|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,962|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,446|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2020 |{{convert|4,893.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,659|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,095|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,215|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,026|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,841|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,285|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2021 |{{convert|5,998|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,505|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,696|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,178|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,028|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,838|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,304|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2022 |{{convert|4,373|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,107|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|3,633|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,180|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,751|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,557|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,134|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2023 |{{convert|6,665|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,267|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,534|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,264|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,968|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,443|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2024 |{{convert|5,776.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | |{{convert|2,690|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | | |- |2025 |{{convert|4,091.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | | | | | |- | colspan="8" |Burimi:<ref name="ICPDR" /><ref name="RHZSrb">{{cite web|url=https://www.hidmet.gov.rs|title=Republički hidrometeorološki zavod|language=sr}}</ref><ref name="ICPDR-pub">{{cite web|url=https://www.icpdr.org/library/publications?f%5B0%5D=category%3A233|title=ICPDR-International Commission for the Protection of the Danube River|language=en}}</ref><ref name="hidroRo">{{cite web|url=https://www.hidro.ro/bulletin_type/diagnoza-si-prognoza-pentru-dunare|title=DIAGNOZA ŞI PROGNOZA PENTRU DUNĂRE|language=ro}}</ref><ref name="TNMN">{{cite report|url=https://www.icpdr.org/library/publications/tnmn-yearbooks|title=TNMN Yearbooks|docket=Water Quality in the Danube River Basin|last=Igor|first=Liska|publisher=International Commission for the Protection of the Danube River (ICPDR)|location=Vjenë (Austri)|website=www.icpdr.org|language=en}}</ref> |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rrjedha mesatare, minimale dhe maksimale shumëvjeçare (periudha ujore 1876–2010)}} ! rowspan="2" |Stacioni ! colspan="3" |Rrjedha (m³/s) ! colspan="3" |Rrjedha (cu ft/s) |- !Min. !Mes. !Maks. !Min. !Mes. !Maks. |- |Ceatal Izmail |1.889 |6.489 |14.673 |{{convert|1,889|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,489|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,673|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Reni, Isaccea |1.805 |6.564 |14.820 |{{convert|1,805|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,564|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,820|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Zimnicea, Svishtov |1.411 |6.018 |14.510 |{{convert|1,411|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,018|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,510|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Orșova |1.672 |5.572 |13.324 |{{convert|1,672|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,572|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|13,324|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Veliko Gradište |1.461 |5.550 |14.152 |{{convert|1,461|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,550|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,152|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Pančevo |1.454 |5.310 |13.080 |{{convert|1,454|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,310|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|13,080|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Bogojevo |959 |2.889 |8.153 |{{convert|959|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,889|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|8,153|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Bezdan, Batina |749 |2.353 |7.043 |{{convert|749|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,353|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,043|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Mohács |667 |2.336 |7.227 |{{convert|667|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,336|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,227|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Nagymaros, Szob |628 |2.333 |7.057 |{{convert|628|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,333|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,057|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |[[Bratislava]] |633 |2.059 |7.324 |{{convert|633|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,059|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,324|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |[[Vjena]] |506 |1.917 |6.062 |{{convert|506|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,917|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,062|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Krems an der Donau |596 |1.845 |5.986 |{{convert|596|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,845|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,986|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Linz |468 |1.451 |4.783 |{{convert|468|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,451|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|4,783|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Hofkirchen |211 |638 |1.943 |{{convert|211|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|638|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,943|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Regensburg |128 |444 |1.330 |{{convert|128|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|444|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,330|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Ingolstadt |83 |312 |965 |{{convert|83|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|312|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|965|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Ulm |6 |38 |153 |{{convert|6|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|38|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|153|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- | colspan="7" |Burimi:<ref name="Pekarova">{{cite book|title=Flood Regime of Rivers in the Danube River Basin|year=2019|doi=10.31577/2019.9788089139460|last1=Pekárová|first1=Pavla|last2=Miklánek|first2=Pavol|isbn=978-80-89139-46-0|s2cid=131234947|language=en}}</ref><ref name="auto" /> |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rezultate të simuluara të ujit dhe ngarkesës së sedimenteve pezull nga një studim dekadal me bazë klimatike (me devijim standard nëpër dekadën përkatëse)}} !rowspan=2|Periudha ([[Era jonë|EJ]]) !rowspan=2|Skenari !colspan=2|P !colspan=2|T !colspan=2|Rr !colspan=2|S |- !mm !in !°C !°F !m³/s !cu ft/s !ton metrik<br />(milionë) !ton amerikan<br />(milionë) |- | colspan="10" |'''[[Epoka e Vogël e Akullit]]''' |- |1530–1540 |I ftohtë/i thatë |{{convert|794|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.0|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|6,207|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|72.9|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1650–1660 |I ftohtë/i lagësht |{{convert|885|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.4|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,929|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|67.3|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1709–1719 |I ngrohtë/i lagësht |{{convert|861|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.3|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,616|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|52.9|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1770–1780 |I ngrohtë/i thatë |{{convert|865|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.9|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,728|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|74.1|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- | colspan="10" |'''Epoka moderne''' |- |1940–1950 |I ftohtë/i thatë |{{convert|778|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.9|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,209|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|55.0|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1960–1970 |I ftohtë/i lagësht |{{convert|850|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.8|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,399|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|73.0|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1975–1985 |I ngrohtë/i lagësht |{{convert|818|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.0|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,186|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|77.8|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1990–2000 |I ngrohtë/i thatë |{{convert|790|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.5|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|5,068|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|73.8|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- | colspan="10" |'''P''' – Reshjet mesatare të simuluara në pellgun e Danubit; '''T''' – Temperatura mesatare e simuluar në pellgun e Danubit; '''Rr''' – Rrjedha mesatare e simuluar e lumit Danub te delta; '''S''' – Ngarkesa e sedimenteve e simuluar e lumit Danub te [[Delta e Danubit|delta]]; |- | colspan="10" |Burimi:<ref>{{cite journal|title=Simulating fluvial fluxes in the Danube watershed: The "Little Ice Age" versus modern day|date=2021|doi=10.1177/0959683611409778|last1=McCarney-Castle|first1=K.|last2=Voulgaris|first2=G.|last3=Kettner|first3=A.J.|last4=Giosan|first4=L.|journal=The Holocene|volume=22|pages=91–105|s2cid=129864432|language=en}}</ref> |} <!-- SHËNIM PËR REDAKTORËT: Në artikullin origjinal anglisht ekziston edhe një tabelë shumë e madhe ("Discharge chronology") me të dhëna rrjedhe vjetore të rindërtuara/matura nga viti 1742 deri më 2025 (rreth 280 vlera vjetore, ~700 rreshta wikitext) për stacionin Ceatal Izmail. Për shkak të gjatësisë së saj ekstreme dhe vlerës informative shtesë të kufizuar përtej tabelave më sipër, kjo tabelë NUK është përfshirë në këtë përkthim. Mund të shtohet si punë vijuese nëse kërkohet — shih en:Danube#Discharge_chronology. --> == Degët == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Lista e degëve të Danubit|en|List of tributaries of the Danube}}}} [[Skeda:Szeged-tisza3.jpg|thumb|[[Lumi Tisa|Tisa]] është dega më e gjatë e Danubit.]]Toka e ujëmbledhur nga Danubi shtrihet edhe në shumë vende të tjera. Shumë nga degët e Danubit janë lumenj të rëndësishëm në vetvete, të lundrueshëm nga barka dhe anije të tjera me zhytje të vogël. Nga burimi i tij deri te derdhja në Detin e Zi, degët kryesore janë (sipas rendit të hyrjes): {{Div col|colwidth=20em}} # Iller (hyn te Ulm) # Lech (lumë) # Altmühl (hyn te Kelheim) # Naab (hyn te Regensburg) # Regen (lumë) (hyn te Regensburg) # Isar # Inn (lumë) (hyn te Passau) # Ilz (hyn te Passau) # Enns (hyn te qyteti Enns) # Morava (lumë) (hyn afër Kështjellës së Devinit) # Rába (hyn te Győr) # Váh (hyn te Komárno) # Hron (hyn te Štúrovo) # Ipeľ # Sió # Drava (hyn afër Osijekut) # Vuka (lumë) (hyn te Vukovar) # [[Lumi Tisa|Tisa]] (hyn afër Titelit) # [[Lumi i Savës|Sava]] (hyn te Beogradi) # Timiș (lumë) (hyn te Pançevë) # Morava e Madhe (hyn afër Smederevës) # Mlava (hyn afër Kostolacit) # Karaš (hyn afër Banatska Palankës) # Jiu (lumë) (hyn te Bechet) # Iskar (lumë) (hyn afër Gigenit) # Olt (lumë) (hyn te Turnu Măgurele) # Osam (hyn afër Nikopolit të Bullgarisë) # Yantra (lumë) (hyn afër Svishtovit) # Argeș (lumë) (hyn te Oltenița) # Ialomița # Siret (lumë) (hyn afër Galacit) # Prut (hyn afër Galacit) {{Div col end}} == Galeria == <gallery> Skeda:Donaueschingen Donauzusammenfluss 20080714.jpg|Bashkimi i burimeve të Danubit në [[Donaueschingen]]: ''Donauzusammenfluss'', bashkimi i Breg-ut dhe Brigach-ut. Skeda:Háros-Szigetcsúcs.ogg|Danubi në Budapest – maja e Ishullit Háros në Budafok Skeda:Дунайський біосферний заповідник 2.JPG|0&nbsp;km, Delta e Danubit, Ukraina Skeda:Danube Delta ESA23450088.jpeg|Ku Danubi takon Detin e Zi (foto satelitore [[Sentinel-2]] e [[Agjencia Kozmike Evropiane|Agjencisë Kozmike Evropiane]]) Skeda:The Danube Spills into the Black Sea.jpg|Danubi derdhet në Detin e Zi (trupi i sipërm i ujit në foto). </gallery> == Qytetet dhe qytezat == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Lista e qyteteve në lumin Danub|en|List of cities and towns on the river Danube}}}} [[Skeda:Aerial image of Passau.jpg|thumb|Bashkimi trengjyrësh (nga e majta në të djathtë) i lumenjve Inn, Danub dhe Ilz në Passau]] Danubi kalon nëpër shumë qytete, përfshirë katër kryeqytete kombëtare (të shënuar me shkronja të trasha më poshtë), më shumë se çdo lumë tjetër në botë. Sipas rendit nga burimi te grykëderdhja, ato janë: *Gjermania **[[Donaueschingen]] në landin [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]] – lumenjtë Brigach dhe [[Breg (lumë)|Breg]] bashkohen për të formuar Danubin **Möhringen an der Donau në Baden-Württemberg **Tuttlingen në Baden-Württemberg **Sigmaringen në Baden-Württemberg **Riedlingen në Baden-Württemberg **Munderkingen në Baden-Württemberg **Ehingen në Baden-Württemberg **Erbach në Baden-Württemberg **Ulm në Baden-Württemberg **Neu-Ulm në [[Bavaria|Bavari]] **Günzburg në Bavari **Dillingen an der Donau në Bavari **Donauwörth në Bavari **Neuburg an der Donau në Bavari **Ingolstadt në Bavari **Kelheim në Bavari **Regensburg në Bavari **Straubing në Bavari **Deggendorf në Bavari **Passau në Bavari [[Skeda:Linz Ars electronica center lila DL.jpg|thumb|Danubi në Linz, Austri]] *Austria **Linz, kryeqyteti i Austrisë së Sipërme **Krems an der Donau, në Austrinë e Poshtme **Tulln an der Donau, në Austrinë e Poshtme **'''[[Vjena]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Austria|Austrisë]] dhe qyteti më i populluar në bregun e Danubit, ku fusha përmbytëse e lumit njihet si ''Lobau'', ndonëse ''Innere Stadt'' (qendra historike) sot ndodhet larg rrjedhës kryesore të Danubit (megjithatë kufizohet ende nga ''Donaukanal'' – "kanali i Danubit"). [[Skeda:Danube Bratislava 6.jpg|thumb|Danubi në Bratislavë, Sllovaki]] *Sllovakia **'''[[Bratisllava|Bratislava]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Sllovakia|Sllovakisë]] **Komárno **Štúrovo [[Skeda:Várhegy2.JPG|thumb|Bazilika e Esztergomit, Hungari]] *Hungaria **Mosonmagyaróvár **Győr **Komárom **Esztergom **Visegrád&nbsp;– kjo pjesë e lumit njihet edhe si ''Ana e Danubit'' (Danube Bend). **Vác **Szentendre **Göd **Dunakeszi **'''[[Budapesti]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Hungaria|Hungarisë]], qyteti dhe aglomerimi më i madh në Danub (rreth 3.300.000 banorë). **Szigetszentmiklós **Százhalombatta **Ráckeve **Adony **Dunaújváros **Dunaföldvár **Paks **Kalocsa **Baja **Mohács *Kroacia **Vukovar **Ilok [[Skeda:Petrovaradinska tvrđava, 12.jpg|thumb|Kalaja e Petrovaradinit mbi Danub dhe Novi Sadin, kryeqytetin rajonal të Vojvodinës në Serbi]] [[Skeda:Kalemegdanska terasa Apr 2011.jpg|thumb|Bashkimi i lumit Sava me Danubin nën kalanë e Beogradit, kryeqytetin e Serbisë]] *Serbia **Apatin **Bačka Palanka **Čerević **Futog **Veternik **[[Novi Sadi|Novi Sad]]&nbsp;– kryeqyteti rajonal i Vojvodinës **Sremski Karlovci **Zemun **'''[[Beogradi]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Serbia|Serbisë]] **Pançevë **[[Smedereva|Smederevo]] **Kovin **Veliko Gradište **Golubac **Donji Milanovac **Kladovo [[Skeda:Nikopol-danube.jpg|thumb|Danubi te Nikopoli i Bullgarisë, në dimër]] *Bullgaria **Vidin **Lom **Kozloduy **Oryahovo **Nikopol **Belene **Svishtov **Ruse **Tutrakan **Silistra [[Skeda:Cazaresulinaoras2.jpg|thumb|Danubi në Sulina, Rumani]] *Rumania **Moldova Nouă **Orșova **Drobeta-Turnu Severin **Calafat **Bechet **Dăbuleni **Corabia **Turnu Măgurele **Zimnicea **Giurgiu **Oltenița **Călărași **Fetești **Cernavodă **Hârșova **Brăila&nbsp;– kufiri i sektorit detar të Danubit **[[Galaci|Galați]]&nbsp;– porti më i madh në Danub **Isaccea **Tulcea **Sulina *Moldavia **Giurgiulești *Ukraina **Reni **Izmail **Kiliia **Vylkove {{wide image|Panorama of Danube in Vienna.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Vjenë}} {{wide image|DonauknieVisegrad 2.jpg|1000px|Ana e Danubit (Danube Bend) është një kthesë e Danubit në Hungari, pranë qytetit Visegrád. Malet Transdanubiane ndodhen në bregun e djathtë (ana e majtë e fotos), ndërsa Malet e Hungarisë Veriore në bregun e majtë (ana e djathtë e fotos).}} {{wide image|Budapest view with Parliament.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Budapest, me Parlamentin Hungarez (majtas)}} {{wide image|Budapest from Gellert Hill MC.jpg|1000px|Budapesti natën}} {{wide image|Novi Sad - Gigapixelna panorama2.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Novi Sad, nga Kalaja e Petrovaradinit, Serbi}} {{wide image|The confluence of the Sava into the Danube at Belgrade.jpg|900px|Bashkimi i Savës me Danubin te Beogradi, fotografuar nga Kalaja e Beogradit, Serbi}} {{Wide image|Belgrade Panorama.jpg|1000px|Panoramë e lumenjve Danub dhe Sava, nga Kalemegdani, Beograd, Serbi}} {{wide image|Pano-Donau-Danube.jpg|1000px|Danubi duke hyrë te Portat e Hekurit, në Malet Karpate. Rumania në të majtë, Kalaja e Golubacit dhe Serbia në të djathtë.}} == Ishujt == {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Lista e ishujve në Danub|en|List of islands in the Danube}}}} [[Skeda:Budapest by air.jpg|thumb|Pamje ajrore e Ishullit Margaret, Budapest, Hungari. Në Budapest ka 15 ura mbi Danub.]] [[Skeda:Belgrade Aerial K1.jpg|thumb|Ishulli i Madh i Luftës (Great War Island) në Beograd, Serbi. Ndodhet te bashkimi i Savës me Danubin.]] [[Skeda:Ada Kaleh.jpg|thumb|Ishulli Ada Kaleh, sot në Rumani, u harrua gjatë bisedimeve për paqe në Kongresin e Berlinit më 1878. U përmbyt gjatë ndërtimit të hidrocentralit të Portave të Hekurit më 1970.]] * Ada Kaleh * Ostrovul Mare, Gogoșu * Balta Ialomiței * Belene Island * Ishulli Csepel * Čakljanac Island * Donauinsel * Forkontumac Island * Great Brăila Island * Ishulli i Madh i Luftës (Great War Island) * Ishulli i Mohaçit * Koh Chang Island, Sremski Karlovci * Kozloduy Island * Ishulli Margaret * Ostrovo (Kostolac) * Ostrovul Ciocănești * Ostrovul Mare, Islaz * Paradajz Island * {{ill|Ribarsko Ostrvo|sr|Споменик природе Рибарско острво}}, Novi Sad * Ishulli i Šarengradit * Szigetköz * Ishulli i Szentendres * Vardim Island * Ishulli i Vukovarit * Žitný ostrov == Ndarja në seksione == * Seksioni i sipërm: Nga burimi deri te Porta e Devinit, në kufirin e Austrisë me Sllovakinë. Danubi mbetet lumë malor karakteristik deri te Passau, me pjerrësi mesatare të shtratit 0,12% (1200 ppm); nga Passau deri te Porta e Devinit pjerrësia zbutet në 0,06% (600 ppm). * Seksioni i mesëm: Nga Porta e Devinit deri te Portat e Hekurit, në kufirin e Serbisë me Rumaninë. Shtrati i lumit zgjerohet dhe pjerrësia mesatare e shtratit bëhet vetëm 0,006% (60 ppm). * Seksioni i poshtëm: Nga Portat e Hekurit deri te Pătlăgeanca, me pjerrësi mesatare vetëm 0,003% (30 ppm). * Delta: Nga Pătlăgeanca deri te Sulina, ku Danubi takon Detin e Zi. Lumi ndahet në tre degë kryesore.<ref>{{Cite journal|last1=Strat|first1=Daniela|last2=Gheorghe|first2=Iuliana|date=2023-04-17|title=Conservation Status and Effectiveness of the National and International Policies for the Protection and Conservation of Sturgeons in the Danube River and Black Sea Basin|journal=Diversity|volume=15|issue=4|pages=568|doi=10.3390/d15040568|doi-access=free|bibcode=2023Diver..15..568S|issn=1424-2818|language=en}}</ref> == Lundrimi modern == [[Skeda:Parliament Budapest Hungary.jpg|thumb|Danubi në Budapest]] [[Skeda:DanubedeltaSulinaarm2.jpg|thumb|Peshkatar në Deltën e Danubit]] [[Skeda:Freight-ship-danube-320x240.ogg|thumb|Anije transporti (barkë) e shtyrë në Danub, pranë Vjenës]] Danubi është i lundrueshëm nga anije detare, nga Deti i Zi deri te Brăila në Rumani (sektori detar i lumit), dhe më tej nga anije lumore deri te Kelheim, Bavari, Gjermani; mjete më të vogla mund të lundrojnë edhe më lart, deri te Ulm, Vyrtemberg, Gjermani. Rreth 60 nga degët e tij janë gjithashtu të lundrueshme. Që nga përfundimi i {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}} gjerman më 1992, lumi është pjesë e një rruge ujore trans-evropiane nga Roterdami në Detin e Veriut deri te Sulina në Detin e Zi, në një distancë prej {{convert|3500|km|sp=us|abbr=on}}. Më 1994, Danubi u shpall një nga dhjetë [[Korridori Pan-Evropian|korridoret pan-evropiane]], rrugë në Evropën Qendrore dhe Lindore që kërkonin investime të mëdha gjatë dhjetë deri pesëmbëdhjetë viteve në vijim. Sasia e mallrave të transportuara në Danub u rrit në rreth 100 milionë tonë më 1987. Më 1999, transporti në lumë u vështirësua nga bombardimi i NATO-s i tri urave në Serbi gjatë [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]]. Pastrimi i rrënojave përfundoi më 2002, kurse një urë ponton e përkohshme që pengonte lundrimin u hoq më 2005. Te {{ill|Portat e Hekurit|en|Iron Gate (Danube)}}, Danubi kalon nëpër një gryk që formon pjesë të kufirit mes Serbisë dhe Rumanisë; aty ndodhet {{ill|Hidrocentrali Portat e Hekurit I|en|Iron Gate I Hydroelectric Power Station}}, i pasuar rreth {{convert|60|km|sp=us|abbr=on}} më poshtë rrjedhës (jashtë gryke) nga {{ill|Hidrocentrali Portat e Hekurit II|en|Iron Gate II Hydroelectric Power Station}}. Më 13 prill 2006, u regjistrua një rrjedhje maksimale rekord te Diga e Portave të Hekurit, që arriti {{convert|15400|m3/s|sp=us|abbr=on}}. Ekzistojnë tri kanale artificiale të ndërtuara në Danub: Kanali Danub-Tisa-Danub (DTD) në rajonet e Banatit dhe Bačkës (Vojvodinë, provincë veriore e Serbisë); Kanali Danub–Deti i Zi, i gjatë {{convert|64|km|sp=us|abbr=on}}, mes Cernavodës dhe Konstancës (Rumani), i përfunduar më 1984, i cili shkurton distancën deri në Detin e Zi me {{convert|400|km|sp=us|abbr=on}}; dhe Kanali Rajn–Main–Danub, rreth {{convert|171|km|sp=us|abbr=on}}, i përfunduar më 1992, që lidh Detin e Veriut me Detin e Zi.<ref>{{Cite web|url=http://ines-danube.info/goto.php?target=file_1442_download&client_id=viailias4|title=Danube navigation at a glance|website=INeS Danube|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226160839/http://ines-danube.info/goto.php?target=file_1442_download&client_id=viailias4|archive-date=26 shkurt 2021|language=en}}</ref> Është propozuar edhe një kanal Danub-Egje.<ref>{{Cite web|last=Tzimas|first=Stavros|title=Chinese interests could make plan to link Danube and Aegean a reality|url=https://www.ekathimerini.com/economy/221159/chinese-interests-could-make-plan-to-link-danube-and-aegean-a-reality/|access-date=11 korrik 2022|website=eKathimerini.com|date=28 gusht 2017|language=en}}</ref> Kryqëzimi (river cruising) në Danub është aktivitet popullor turistik, sidomos mes Passaut, Gjermani, dhe Budapestit, Hungari.<ref>{{Cite web|last=Sarna|first=Heidi|date=15 gusht 2019|title=10 Best River Cruises|url=https://www.frommers.com/slideshows/818945-10-best-river-cruises|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230921093944/https://www.frommers.com/slideshows/818945-10-best-river-cruises|archive-date=21 shtator 2023|website=Frommer's|language=en}}</ref> == Piratëria == Në periudhën 2010–2012, kompani anijesh, sidomos nga Ukraina, pretenduan se anijet e tyre pësonin "sulme të rregullta pirate" në sektorët serbë dhe rumunë të Danubit.<ref>{{cite web|url=http://www.jutarnji.hr/rijecni-gusari-u-srbiji-pljackaju-hrvatske-brodove--zadnja-zrtva-brod--quot-sloga-quot--sisackog--quot-dunavskog-lloyda-quot-/980402/|title=Riječni gusari u Srbiji pljačkaju hrvatske brodove|first=Mate|last=Piškor|date=12 tetor 2011|website=Jutarnji list|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301213528/https://www.jutarnji.hr/vijesti/crna-kronika/rijecni-gusari-u-srbiji-pljackaju-hrvatske-brodove-sa-sloge-ukrali-opremu-vrijednu-60-tisuca-eura/1724961/|archive-date=1 mars 2020|language=hr}}</ref><ref>{{cite web|url=http://un.ua/eng/article/369989.html|title=Ukrainian Danube Shipping Company Says Its Ships Are Being Attacked Frequently in Romanian Part Of River Danube|publisher=Ukrainian News|date=13 janar 2012|access-date=11 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114032713/http://un.ua/eng/article/369989.html|archive-date=14 janar 2012|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://gazeta.ua/articles/np/_ukrajinski-korabli-vse-chastishe-stayut-zhertvami-rumunskih-pirativ/419063|title=Українські кораблі все частіше стають жертвами румунських піратів|trans-title=Romanian Pirates Attack Ukrainian Ships More Frequently|website=Gazeta.ua|date=20 janar 2012|first=Олена|last=Гордієва|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405202115/https://gazeta.ua/articles/np/_ukrayinski-korabli-vse-chastishe-stayut-zhertvami-rumunskih-pirativ/419063|archive-date=5 prill 2023|language=uk}}</ref> Megjithatë, shkeljet mund të mos konsiderohen akte piraterie, siç përcaktohen sipas Konventës së Kombeve të Bashkuara mbi të Drejtën e Detit, por më tepër raste "vjedhjeje lumore".<ref>{{cite web|url=http://www.rivercruiseinfo.com/content/pirates-lower-danube|title=Pirates on the lower Danube|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214175158/http://www.rivercruiseinfo.com/content/pirates-lower-danube|archive-date=14 dhjetor 2013|website=rivercruiseinfo|author=Ingo_Eigen|date=27 shkurt 2012|language=en}}</ref> Raportime mediatike sugjerojnë se ekuipazhet e transportit shpesh përvetësojnë ngarkesën, duke e shitur atë për përfitim personal e duke ia atribuar humbjet sulmeve pirate. Këto incidente shpesh nuk karakterizohen si piraterie, por si vjedhje oportuniste dhe kontrabandë përgjatë lumit.<ref>{{Cite news|last=Tomiuc|first=Eugen|date=2012-02-05|title=Reports Of 'Pirates Of The Danube' Get The Old Heave-Ho|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|url=https://www.rferl.org/a/romania_danube_river_pirates_ukraine/24474067.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230909064917/https://www.rferl.org/a/romania_danube_river_pirates_ukraine/24474067.html|archive-date=9 shtator 2023|language=en}}</ref> == Delta e Danubit == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Delta e Danubit|en|Danube Delta}}}} [[Skeda:Вилково, Дунайские плавни 1962 г.JPG|thumb|Lipovanë rusishtfolës në Deltën e Danubit]] {{ill|Delta e Danubit|en|Danube Delta}} ({{lang|ro|Delta Dunării}}; ukrainisht: Дельта Дунаю, ''Del'ta Dunayu'') është delta lumore më e madhe në [[Bashkimi Evropian|Bashkimin Evropian]]. Pjesa më e madhe e Deltës së Danubit ndodhet në Rumani (rrethi i Tulcesë), ndërsa pjesa veriore e saj, në bregun e majtë të degës Kilia, ndodhet në Ukrainë (Oblasti i Odesës). Sipërfaqja e përafërt është {{convert|4152|km2|sp=us|abbr=on}}, prej të cilave {{convert|3446|km2|sp=us|abbr=on}} ndodhen në Rumani. Nëse përfshihen edhe lagunat e Razim-Sinoesë ({{convert|1015|km2|sp=us|abbr=on}}, prej të cilave {{convert|865|km2|sp=us|abbr=on}} sipërfaqe uji), të cilat ndodhen në jug të deltës së mirëfilltë, por lidhen me të gjeologjikisht dhe ekologjikisht (territori i tyre i bashkuar është pjesë e Vendit të Trashëgimisë Botërore), sipërfaqja totale e Deltës së Danubit arrin {{convert|5165|km2|sp=us|abbr=on}}. Delta e Danubit është gjithashtu delta lumore më e mirëruajtur në Evropë, [[Vende të trashëgimisë botërore|Vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s]] (që nga 1991) dhe [[Konventa Ramsar|Vend Ramsar]]. Liqenet dhe kënetat e saj mbështesin 45 lloje peshqish të ujërave të ëmbla. Zonat e saj të lagëta mbështesin tufa të mëdha shpendësh migrues nga mbi 300 lloje, përfshirë kormoranin xhuxh (''Microcarbo pygmaeus'') të rrezikuar. Këto kërcënohen nga skemat rivale të kanalizimit dhe kullimit, si Kanali Bystroye.<ref>{{cite book|url=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/eia/documents/inquiry/Rom.1.pdf|title=Documentation on the likely significant transboundary impact of the Ukrainian deep-water navigation canal Danube-black sea in the context of Espoo Convention, 1991|year=2005|author=Staras, Mircea|publisher=Danube Delta National Institute|publication-date=shkurt 2005|location=Tulcea, Rumani|archive-date=3 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803080734/https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/eia/documents/inquiry/Rom.1.pdf|access-date=20 shtator 2020|url-status=live|language=en}}</ref> == Bashkëpunimi ndërkombëtar == === Ekologjia dhe mjedisi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub|en|International Commission for the Protection of the Danube River}}}} [[Skeda:Pelicani din Delta Dunarii.PNG|thumb|right|Pelikanë në Deltën e Danubit, Rumani]] Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub (ICPDR) është një organizatë e përbërë nga 14 shtete anëtare (Gjermania, Austria, Republika Çeke, Sllovakia, Sllovenia, Hungaria, Kroacia, Bosnja dhe Hercegovina, Serbia, Bullgaria, Rumania, Moldavia, Mali i Zi dhe Ukraina) dhe Bashkimi Evropian. Komisioni, i themeluar më 1998, merret me të gjithë pellgun e lumit Danub, i cili përfshin degët dhe burimet e ujërave nëntokësore. Qëllimi i tij është zbatimi i Konventës për Mbrojtjen e Lumit Danub, duke promovuar dhe koordinuar menaxhimin e qëndrueshëm dhe të drejtë të ujërave, përfshirë ruajtjen, përmirësimin dhe përdorimin racional të ujërave, si dhe zbatimin e Direktivës Kuadër të BE-së për Ujërat dhe Strategjisë së Danubit. === Lundrimi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Komisioni i Danubit|en|Danube Commission}}}} Komisioni i Danubit merret me mirëmbajtjen dhe përmirësimin e kushteve të lundrimit në lumë. U themelua më 1948 nga shtatë shtete kufitare me lumin. Anëtarët përfshijnë përfaqësues nga Austria, Bullgaria, Kroacia, Gjermania, Hungaria, Moldavia, Sllovakia, Rumania, Rusia, Ukraina dhe Serbia; mblidhet rregullisht dy herë në vit. Gjithashtu thërret grupe ekspertësh për të shqyrtuar çështje të parapara në planet e punës së komisionit. Komisioni daton nga Konferencat e Parisit të viteve 1856 dhe 1921, të cilat vendosën për herë të parë një regjim ndërkombëtar për të garantuar lundrimin e lirë në Danub. Sot Komisioni përfshin shtete bregdetare (riparian) dhe joriparian. == Gjeologjia == [[Skeda:Evening at Danube gorge.jpg|thumb|right|Portat e Hekurit, kufiri Serbi-Rumani]] [[Skeda:Dam Serbia Djerdap 2.jpg|thumb|right|Hidrocentrali Portat e Hekurit II, Rumani-Serbi]] Megjithëse burimet e sotme të Danubit janë relativisht të vogla, gjeologjikisht Danubi është shumë më i vjetër se [[Lumi i Rinit|Rajni]], me të cilin pellgu i tij ujëmbledhës konkurron sot në Gjermaninë jugore. Kjo sjell disa ndërlikime gjeologjike interesante. Meqë Rajni rrjedh drejt veriut, drejt Detit të Veriut, një ndarje kontinentale që fillon te Piz Lunghin ndan pjesë të mëdha të Gjermanisë jugore, e cila ndonjëherë quhet Ndarja Evropiane e Ujërave. [[Skeda:Danube Iron Gorge La Cazane.JPG|thumb|Portat e Hekurit, në kufirin serbo-rumun (Parku Natyror Portat e Hekurit dhe Parku Kombëtar Đerdap)]] Para akullnajës së fundit në Pleistocen, Rajni fillonte në skajin juglindor të Pyllit të Zi, ndërsa ujërat nga Alpet që sot ushqejnë Rajnin bartéshin nga i ashtuquajturi ''Urdonau'' (Danubi i lashtë). Pjesë të shtratit të këtij lumi të lashtë, i cili ishte shumë më i madh se Danubi i sotëm, mund të shihen ende në kanione (sot pa ujë) në peizazhin e sotëm të Alb-it Shvabian. Erozioni i luginës së Rajnit të Sipërm shpuri në "kapjen e rrjedhës" (stream capture); ujërat nga Alpet e ndryshuan drejtimin dhe filluan të ushqenin Rajnin. Danubi i sipërm i sotëm është kështu një rrjedhë e nën-përshtatur (underfit stream). Meqë Alb-i Shvabian është kryesisht i formuar nga gëlqeror poroz, dhe meqë niveli i Rajnit është shumë më i ulët se ai i Danubit, sot lumenj nëntokësorë bartin shumë ujë nga Danubi drejt Rajnit. Në shumë ditë vere, kur Danubi bart pak ujë, ai fundoset plotësisht në këto kanale nëntokësore në dy vende në Alb-in Shvabian, të njohura si ''Donauversickerung'' (Fundosja e Danubit). Shumica e këtij uji del sërish në sipërfaqe vetëm {{convert|12|km|mi|sp=us|abbr=on}} në jug, te Aachtopf, burimi me rrjedhjen më të lartë në Gjermani, me mesatare {{convert|8500|L/s|cuft/s|sp=us|abbr=on}}, në veri të Liqenit të Bodenit — duke ushqyer kështu Rajnin. Ndarja Evropiane e Ujërave vlen vetëm për ato ujëra që kalojnë përtej kësaj pike, gjë që ndodh vetëm në ditët e vitit kur Danubi bart ujë të mjaftueshëm për t'i mbijetuar gropave në Donauversickerung. Meqë sasi kaq të mëdha uji nëntokësor gërryejnë shumë nga gëlqerori përreth, parashikohet se rrjedha e sipërme e Danubit do të zhduket një ditë tërësisht në favor të Rajnit, ngjarje e quajtur "kapje e rrjedhës". Parametrat hidrologjikë të Danubit monitorohen rregullisht në Kroaci te Batina, Dalj, Vukovar dhe Ilok.<ref>{{cite web|url=http://hidro.hr/hidro_e.php?id=hidro&param=Podaci_e|title=Daily hydrological report|publisher=State Hydrometeorological Bureau of the Republic of Croatia|access-date=9 shtator 2010|archive-date=30 maj 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100530062812/http://hidro.hr/hidro_e.php?id=hidro&param=Podaci_e|language=en}}</ref> == Historia == [[Skeda:Guerre d'orient, combat sur le Danube.jpg|thumb|Betejë mes forcave ruse dhe osmane në Danub më 1854, gjatë [[Lufta e Krimesë|Luftës së Krimesë]] (1853–1856)]] Pellgu i Danubit ishte vendngjarja e disa prej kulturave më të hershme njerëzore. Kulturat Neolitike Danubiane përfshijnë kulturat e Qeramikës Vijëzuese (Linear Pottery) të pellgut të mesëm të Danubit. Shumë vendbanime të Kulturës së Vinçës (Vinça, Serbi), të mijëvjeçarit të gjashtë deri të tretë p.e.s., ndodhen përgjatë Danubit. {{ill|Kultura e Vučedolit|en|Vučedol culture}} e mijëvjeçarit të tretë p.e.s. (nga vendbanimi i Vučedolit pranë Vukovarit, Kroaci) njihet për qeramikën e saj. [[Dari i Madh]], mbreti i Persisë, e kaloi lumin në fund të shekullit të 6-të p.e.s. për të pushtuar Skitinë Evropiane dhe për t'i nënshtruar [[Skithët]]. [[Aleksandri i Madh]] i mundi mbretin triball Sirmus dhe fiset e veriut trake e ilire, duke përparuar nga Maqedonia deri te Danubi, më 336 p.e.s. Nën romakët, Danubi formoi kufirin e Perandorisë me fiset në veri, pothuajse nga burimi deri te grykëderdhja. Njëkohësisht, ishte rrugë për transportin e trupave dhe furnizimin e vendbanimeve poshtë rrjedhës. Nga viti 37 e.s. deri në kohën e perandorit [[Valentiniani I]] (364–375), Limesi Danubian ishte kufiri verilindor i Perandorisë, me ndërprerje të rastësishme, siç ishte rënia e Limesit Danubian më 259. Kalimi i Danubit drejt Dakisë nga ''Imperium Romanum'' u arrit fillimisht në dy beteja më 102 dhe pastaj më 106, pas ndërtimit të një ure më 101 pranë qytetit garnizon të Drobetës, te Portat e Hekurit. Kjo fitore mbi Dakinë e [[Decebali]]t mundësoi krijimin e Provincës së Dakisë, e cila megjithatë u braktis nga perandori [[Aureliani]] më 271. Avarët e përdorën lumin si kufirin e tyre juglindor në shekullin e 6-të. <gallery widths="200px" heights="160px"> Skeda:Trajan's Bridge Across the Danube, Modern Reconstruction.jpg|Ilustrim i Urës së Trajanit, hapësira e parë e Danubit të Poshtëm (mes Serbisë dhe Rumanisë së sotme). E ndërtuar nga Apollodori i Damaskut mes viteve 103–105 e.s., u shkatërrua më 270 e.s. Skeda:Mária Valéria´s bridge.jpg|Te Esztergomi dhe Štúrovo, Danubi ndan Hungarinë nga Sllovakia. Skeda:Vena 06.jpg|Danubi në Vjenë Skeda:Danube at belene.jpg|Danubi mes Belenes dhe Ishullit Belene, Bullgari Skeda:Frozen Danube Reichsbrücke.JPG|Pamje nga rrjedha e sipërme, nga Donauinsel-i në Vjenë, Austri, gjatë një dimri jashtëzakonisht të ftohtë (shkurt 2006), pasi lumi ngrin rrallë atje<ref name="ORFDonau2006">{{cite news|date=2 shkurt 2006|title=Eis auf der Donau nicht betreten|url=https://wiev1.orf.at/stories/87132|work=wien.ORF.at|publisher=ORF|access-date=31 maj 2026|language=de}}</ref> Skeda:Bratislavaminorflood.jpg|Bratislava zakonisht nuk pëson përmbytje të mëdha, por Danubi ndonjëherë del nga bregu i djathtë. </gallery> === Perspektiva kulturore të lashta mbi Danubin e poshtëm === Pjesa e lumenjve Danubius apo Istros njihej gjithashtu (së bashku me Detin e Zi) si ''Okeanos'' në kohët e lashta, e quajtur ''Okeanos Potamos'' (Lumi Okeanos). Danubi i poshtëm quhej edhe ''Keras Okeanoio'' (Gjiri ose Briri i Okeanos-it) në ''Argonautikën'' e Apolonit të Rodosit (Argon. IV. 282). Në fund të ''Okeanos Potamos'', ndodhet ishulli i shenjtë i Albës (Leuke, Pytho Nisi, Ishulli i Gjarpërinjve), i shenjtë për Apollonin pellazgjik (e më vonë, grek), duke përshëndetur diellin që ngrihet në lindje. Hekateu Abderiti i referohet ishullit të Apollonit nga rajoni i Hiperboreanëve, në Okeanos. Sipas njërës version të legjendës, ishte në Leuke ku u varros heroi Akili (deri më sot, njëra nga grykëderdhjet e Danubit quhet Kilia). Këngë të vjetra popullore rumune tregojnë për një manastir të bardhë në një ishull të bardhë me nëntë priftërinj.<ref name="Densusianu">[http://www.pelasgians.org/ Dacia Preistorica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080707015920/http://www.pelasgians.org/|date=7 korrik 2008}}, Nicolae Densusianu (1913).</ref> === Rivaliteti dhe tregtia përgjatë Danubit === [[Skeda:Reprise Buda 1686.jpg|thumb|Liga e Shenjtë (1684) e mori Budën osmane pas një rrethimi të gjatë më 1686.]] Mes fundit të shekullit 14 dhe fundit të shekullit 19, Perandoria Osmane u përball fillimisht me Mbretërinë e Serbisë, Perandorinë e Dytë Bullgare, Mbretërinë e Hungarisë, Principatën e Vllahisë, Principatën e Moldavisë, e më vonë me monarkinë Habsburge, Bashkësinë Polako-Lituaneze dhe Perandorinë Ruse, për kontrollin e Danubit (طونه, ''Tuna'' në turqisht), i cili u bë kufi verior i Perandorisë Osmane për shekuj me radhë. Shumë nga Luftërat Osmano-Hungareze (1366–1526) dhe Luftërat Osmano-Habsburge (1526–1791) u zhvilluan përgjatë lumit. Ndër luftërat më të rëndësishme të Perandorisë Osmane përgjatë Danubit përfshihen Beteja e Nikopojës (1396), Rrethimi i Beogradit (1456), Beteja e Mohaçit (1526), rrethimi i parë turk i Vjenës (1529), Rrethimi i Esztergomit (1543), Lufta e Gjatë (1591–1606), Beteja e Vjenës (1683), Lufta e Madhe Turke (1683–1699), Lufta e Krimesë (1853–1856) dhe Lufta Ruso-Turke (1877–1878). Në shekullin e 19-të, kastori u gjuajt deri në zhdukje përgjatë Danubit në Bavari.<ref>{{Cite web|url=https://www.economist.com/1843/2015/09/17/dam-it|title=Dam it!|author1=Isabella Tree|date=17 shtator 2015|publisher=The Economist|language=en}}</ref> Popullata e blinit beluga gjithashtu u shemb; blinjtë e Danubit ishin shfrytëzuar tregtarisht për mish dhe havjar që nga shekulli i 5-të p.e.s. Skemat e rregullimit të lumit filluan në shekullin e 19-të dhe vazhduan në shekullin e 20-të. Lumi Danub ka gjithsej 18 diga kryesore, përfshirë Melkun dhe Freudenau-në në Vjenë.<ref>{{Cite book|title=Rivers of Europe|editor1=Klement Tockner|editor2=Urs Uehlinger|editor3=Christopher T. Robinson|date=2009|publisher=Academic Press|isbn=978-0-08-091908-9|language=en}}</ref> === Lufta e Dytë Botërore === Gjatë rinovimit të vitit 2011 të Urës Margaret, Budapest, u zbuluan mbetje njerëzore. Mbetjet, kryesisht hebreje, ishin viktima të Partisë së Kryqit të Shigjetave, e djathta ekstreme, e cila qeverisi shkurtimisht Hungarinë që nga viti 1944.<ref>{{cite news|agency=The Associated Press|title=Hungary buries remains of Holocaust victims executed by Nazis on banks of the Danube River|url=https://nationalpost.com/news/world/hungary-buries-remains-of-holocaust-victims-executed-by-nazis-on-banks-of-the-danube-river|website=National Post|access-date=16 shkurt 2022|date=15 prill 2016|language=en}}</ref> === Nivelet rekord të ulëta dhe zbulimi i mbetjeve === Në korrik dhe gusht 2026, një valë e zgjatur nxehtësie dhe thatësire në Evropë shkaktoi rënien e niveleve të ujit përgjatë Danubit dhe lumenjve të tjerë të mëdhenj, përfshirë Rajnin, në nivele rekord të ulëta në disa zona. Pranë Ryahovos, në veri të Bullgarisë, tërheqja e ujit zbuloi mbetjet e një mamuthi, përfshirë nofullën, dy fildisha dhe eshtra brinjësh, që besohet t'i kenë përkitur një individi të ri. Zyrtarë vendorë thanë se zona konsiderohej prej kohësh një moçal ku mamuthët kishin ngordhur mijëra vjet më parë.<ref>{{Cite web|date=2026-08-01|title=Danube dries in heat: skeleton of giant mammoth uncovered in Bulgaria|url=https://www.euronews.com/2026/08/01/danube-dries-in-heat-skeleton-of-giant-mammoth-uncovered-in-bulgaria|access-date=2026-08-03|website=euronews|language=en}}</ref> Pranë Prahovos, Serbi, u zbuluan mbi 20 anije gjermane të fundosura, të cilat ishin fundosur qëllimisht më 1944 gjatë tërheqjes gjermane në Luftën e Dytë Botërore.<ref>{{cite web|last=Drobnjakovic|first=Marko|url=https://apnews.com/article/serbia-danube-river-drought-ships-7f938261b92ebbc88330d5f1b892fb2e|title=The Danube River's water is dropping so low that World War II ships are emerging|publisher=AP News|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Gigenit, Bullgari, uji i ulët zbuloi pjesë të themeleve të Urës së Konstantinit, një urë romake mbi Danub.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/business/environment/low-danube-water-levels-bulgaria-expose-roman-era-bridge-2026-08-06/|title=Low Danube water levels in Bulgaria expose Roman-era bridge|publisher=Reuters|date=6 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Virtit, Sllovaki, doli në sipërfaqe edhe një bombë tjetër e madhe britanike e Luftës së Dytë Botërore, e shkatërruar më pas në një shpërthim të kontrolluar; ajo lidhej ndoshta me fushatën e minimit lumor të Forcave Ajrore Mbretërore Britanike (RAF) të vitit 1944, {{ill|Operacioni Gardening|de|Gardening (RAF-Deckname)}}.<ref>{{cite web|last=Dawson|first=Neve|url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/slovakia-bomb-detonated-danube-river-water-levels-b3029446.html|title=Gigantic WW2 bomb detonated in Slovakia after surfacing in Danube River|publisher=The Independent|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Në Budapest, pjesë të ish-Urës Franz Joseph, të shkatërruar më 1945, gjithashtu u bënë të dukshme nën Urën e Lirisë.<ref name="hungarytoday" /> Pranë Budapestit, shtrati i zbuluar i lumit nxori në pah një motoçikletë gjermane {{ill|DKW NZ 350-1|de|DKW NZ 250/350}}, mbetjet e dy ushtarëve të ''Wehrmachtit'', dhe disa lëndë plasëse të Luftës së Dytë Botërore, përfshirë mina kundërtank.<ref>{{cite web|last=Müller|first=Franziska|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/07/danube-wehrmacht-soldiers-and-wwii-motorbike-recovered-after-80-years|title=Danube: Wehrmacht soldiers and WWII motorbike recovered after 80 years|publisher=Euronews|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Kisoroszit, Hungari, u zbulua një minë detare britanike e Luftës së Dytë Botërore prej 460 kilogramësh, e cila u hoq në mënyrë të sigurt nga ekspertë të çminimit.<ref name="hungarytoday">{{cite web|url=https://hungarytoday.hu/low-danube-reveals-460-kilogram-wwii-naval-mine/|title=Receding Danube Reveals 460-Kilogram WWII Naval Mine|publisher=Hungary Today|date=9 gusht 2026|language=en}}</ref> Përveç kësaj, mbetje anijesh luftarake të Luftës së Dytë Botërore u zbuluan pranë Mohaçit dhe Bajës.<ref>{{cite web|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/10/historic-drought-rivers-reveal-hunger-stones-warships-and-mammoth-remains|title=Historic drought: rivers reveal hunger stones, warships and mammoth remains|publisher=Euronews|date=10 gusht 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.reutersconnect.com/item/remains-of-an-old-world-war-ii-era-ship-in-hungary/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMUFOQURMMDAwRkhOT1JG|title=Remains of an old World War II-era ship in Hungary|publisher=Reuters Connect|date=8 gusht 2026|language=en}}</ref> Centrali Bërthamor i Paksit, centrali bërthamor më i madh i Hungarisë, ka qenë duke ulur prodhimin, pasi nivelet rekord të ulëta të Danubit reduktuan disponueshmërinë e ujit ftohës, i cili normalisht furnizon gati gjysmën e energjisë elektrike të vendit.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2026/aug/01/eastern-europe-dried-up-rivers-tourism-energy-mammoth|title=Lost income, energy fears and a woolly mammoth: what Europe's dried-up rivers have yielded|publisher=The Guardian|date=1 gusht 2026|language=en}}</ref> Autoritetet hungareze planifikuan të ndërtonin një prag shkëmbor pranë Paksit për të ngritur nivelin e Danubit deri në {{convert|1|m}}, me dy pontonë që potencialisht mund të shtonin edhe {{convert|20|cm}} te pompat ftohëse të centralit.<ref>{{cite web|last=Spike|first=Justin|url=https://apnews.com/article/hungary-nuclear-plant-danube-low-water-levels-b77673cd90df9cd7435726fc9c5f2c9e|title=Hungary's government plans interventions on Danube River to keep nuclear plant running|publisher=AP News|date=12 gusht 2026|language=en}}</ref> Në Rumani, u prek nga thatësira edhe Centrali Bërthamor i Cernavodës. Forcat detare rumune përdorën 180&nbsp;kg lëndë plasëse në një shpërthim të kontrolluar për të zhvendosur një gur të madh që kufizonte rrjedhën e ujit të Danubit drejt sistemit ftohës të centralit.<ref>{{cite web|last=Tondo|first=Lorenzo|url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/03/romania-blasts-divert-danube-water-nuclear-reactor-energy-crisis-hungary|title=Romania blasts rock to divert water from drought-hit Danube to nuclear reactor|publisher=The Guardian|date=3 gusht 2026|language=en}}</ref> Edhe Serbia vuajti nga thatësira e rëndë dhe nivelet e ulëta të ujit të Danubit. Me rreth 65% të energjisë elektrike të prodhuar nga qymyri dhe 25% nga hidroenergjia, periudhat e zgjatura të thatësirës paraqitën një sfidë madhore. Hidrocentralet e Portave të Hekurit I dhe II prodhonin shumë nën mesataren, ndërsa centralet me qymyr Kostolac A dhe B duhej të ulnin prodhimin për shkak të ujit të kufizuar ftohës.<ref>{{cite web|last=Verseck|first=Keno|url=https://www.dw.com/en/drought-europe-electricity-supplies-danube/a-78269916|title=How drought threatens Europe's electricity supplies|publisher=DW|date=6 gusht 2026|language=en}}</ref> == Ekonomia == === Uji i pijshëm === Përgjatë rrjedhës së tij, Danubi është burim uji të pijshëm për rreth 20 milionë njerëz.<ref>{{Cite web|title=About Us|url=https://www.icpdr.org/main/icpdr/about-us|access-date=5 shkurt 2021|website=International Commission for the Protection of the Danube River|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Blue River|url=https://wwf.panda.org/discover/knowledge_hub/where_we_work/black_sea_basin/danube_carpathian/our_solutions/freshwater/danube_river_basin/?|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412152545/https://wwf.panda.org/discover/knowledge_hub/where_we_work/black_sea_basin/danube_carpathian/our_solutions/freshwater/danube_river_basin/?|archive-date=12 prill 2021|access-date=5 shkurt 2021|website=wwf.panda.org|language=en}}</ref> Në Baden-Württemberg, Gjermani, pothuajse 30 përqind (të dhëna 2004) e ujit për zonën mes Shtutgartit, Bad Mergentheimit, Aalenit dhe rrethit Alb-Donau vjen nga uji i pastruar i Danubit. Qytete të tjera si Ulm dhe Passau gjithashtu përdorin ujë nga Danubi. Në Austri dhe Hungari, shumica e ujit merret nga burime nëntokësore dhe malore, dhe vetëm rrallë përdoret ujë nga Danubi. Shumica e shteteve e konsiderojnë gjithashtu shumë të vështirë pastrimin e ujit për shkak të ndotjes së madhe; vetëm pjesë të Rumanisë, ku uji është më i pastër, vazhdojnë të marrin rregullisht ujë të pijshëm nga Danubi.<ref>{{cite web|url=http://www.iawd.at/cms/pages/en/the-danube.php|title=The Danube|publisher=International Association of Water Supply Companies in the Danube River Catchment Area|access-date=28 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120519200631/http://www.iawd.at/cms/pages/en/the-danube.php|archive-date=19 maj 2012|language=en}}</ref> === Lundrimi dhe transporti === [[Skeda:Fischerzille LüA 10 m Donau bei Greifenstein Niederösterreich.jpg|thumb|right|Peshkim nga një ''Zille'' në Danub, në Austrinë e Poshtme, 1982]] Në shekullin e 19-të, Danubi ishte një rrugë ujore e rëndësishme, por, siç e shprehu ''The Times'' i Londrës, "çdo vit fshihej nga akulli që mund të ngrinte një anije të madhe jashtë ujit ose ta priste më dysh sikur të ishte karotë."<ref>{{Cite web|url=https://www.thetimes.com/|title=The Times & The Sunday Times|website=The Times|language=en}}</ref> Sot, si "Korridori VII" i Bashkimit Evropian, Danubi është një rrugë e rëndësishme transporti. Që nga hapja e {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}}, lumi lidh Portin e Roterdamit dhe qendrat industriale të Evropës Perëndimore me Detin e Zi, si dhe, përmes Kanalit Danub–Deti i Zi, me Portin e Konstancës. Rruga ujore është projektuar për anije të mëdha lumore (110&nbsp;× 11,45&nbsp;m), por mund të bartë anije shumë më të mëdha në pjesën më të madhe të rrjedhës së saj. Danubi është kanalizuar pjesërisht në Gjermani (5 gjirize) dhe Austri (10 gjirize). Propozimet për ndërtimin e disa gjirizeve të reja për të përmirësuar lundrimin nuk kanë përparuar, pjesërisht për shkak të shqetësimeve mjedisore. Poshtë rrjedhës nga gjirizet e Freudenau-së në Vjenë, kanalizimi i Danubit u kufizua te diga dhe gjirizet e Gabčíkovës pranë Bratislavës, si dhe te dy gjirizet e dyfishta të Portave të Hekurit, në sektorin kufitar të Danubit mes Serbisë dhe Rumanisë. Këto gjiriza kanë dimensione më të mëdha. Poshtë Portave të Hekurit, lumi rrjedh lirshëm deri në Detin e Zi, në një distancë prej mbi {{convert|860|km|mi}}. Danubi lidhet me Kanalin Rajn–Main–Danub te Kelheim, me ''Donaukanal''-in në Vjenë, dhe me Kanalin Danub–Deti i Zi te Cernavodë. Përveç disa degëve dytësore të lundrueshme, lumenjtë e vetëm të mëdhenj të lundrueshëm të lidhur me Danubin janë Drava, [[Lumi i Savës|Sava]] dhe [[Lumi Tisa|Tisa]]. Në Serbi, një rrjet kanalesh lidhet gjithashtu me lumin; rrjeti, i njohur si Kanalet Danub–Tisa–Danub, lidh seksione poshtë rrjedhës. Në seksionet austriake dhe gjermane të Danubit, u zhvillua një lloj i veçantë barke me fund të sheshtë, i quajtur ''Zille'', për përdorim përgjatë lumit. ''Zillen'' përdoren ende sot për peshkim, transport pasagjerësh dhe mallrash në këtë zonë. === Peshkimi === Rëndësia e peshkimit në Danub, i cili ishte thelbësor në Mesjetë, ka rënë ndjeshëm. Disa peshkatarë janë ende aktivë në pika të caktuara të lumit, dhe Delta e Danubit ka ende një industri të rëndësishme. Megjithatë, disa nga burimet e lumit janë menaxhuar në mënyrë të paqëndrueshme mjedisore në të kaluarën, duke çuar në dëmtime nga ndotja, ndryshimet e shtratit dhe zhvillimi i infrastrukturës së madhe, përfshirë digat e mëdha hidroenergjetike.<ref>{{cite book|last=Holcik|first=Juraj|date=1989|title=The freshwater fishes of Europe Vol.I Part II General introduction to fishes|location=Wiesbaden|publisher=Aula Verlag|language=en}}</ref> Popullatat e blinit të lidhura me pellgun e lumit Danub kanë formuar, gjatë shekujve, bazën e një peshkimi tregtar të madh dhe të rëndësishëm, të njohur në mbarë botën. Ndërtimi i digave, përveç mbipeshkimit dhe ndotjes së lumit, ka luajtur rol të rëndësishëm në rënien e popullatës së blinit, sepse krijon pengesë për llojet migratore të peshqve që zakonisht shumohen në pjesët e sipërme të lumit.<ref>{{cite book|last1=Hensel|first1=K|last2=Holcik|first2=J|date=1997|title=Past and current status of sturgeons in the upper and middle Danube River.|url=https://www.researchgate.net/publication/226596320|language=en}}</ref> Zonat e shumimit të llojeve migratore të peshqve janë reduktuar ndjeshëm nga ndërtimi i sistemeve hidroenergjetike dhe lundrimore te Portat e Hekurit I (1974) dhe Portat e Hekurit II (1984).<ref>{{cite web|author=Corda|date=1988|title=Iron gates II design and performance of dams- geotechnical considerations|url=https://scholarsmine.mst.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1503&context=icchge|publisher=International Conference on Case Histories in Geotechnical Engineering|language=en}}</ref> Projektimi fillestar i këtyre digave nuk ka përfshirë asnjë kalim për peshqit.<ref>{{cite conference|url=https://www.danube-iad.eu/docs/IAD39_Proceeding_Book_lores.pdf|title=Have sturgeons a future in the Danube River?|author=Suciu Radu, Guti Gabor|year=2012|conference=39th IAD Conference: Living Danube|location=Szentendre, Hungari|language=en}}</ref> Mundësia e ndërtimit të një kalimi artificial peshqish që mundëson migrimin për llojet e peshqve, përfshirë blinin, është aktualisht në shqyrtim nga projekte të tilla si We Pass.<ref>{{cite AV media|date=11 nëntor 2019|title=We Pass – Facilitating Fish Migration and Conservation at the Iron Gates|language=en|url=https://www.youtube.com/watch?v=81i25THmBws|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211215/81i25THmBws|archive-date=15 dhjetor 2021|url-status=live|publisher=ICPDR}}</ref> Ekoregjioni i Danubit të Sipërm ka vetëm rreth 60 lloje peshqish, ndërsa ekoregjioni i Danubit të Poshtëm–Dniestrit ka afërsisht dyfishin.<ref name=FEW>Hales, J. (2013). [http://www.feow.org/ecoregions/details/417 Upper Danube]. Freshwater Ecoregions of the World. Marrë më 25 shkurt 2013.</ref> Mes tyre gjendet një larmi jashtëzakonisht e lartë blinjsh, gjithsej gjashtë lloje (blini beluga, blini rus, blini bastard, sterleti, blini me yje dhe blini evropian i detit), por të gjithë këto janë të kërcënuar dhe kanë kryesisht — ose tërësisht, në rastin e blinit evropian të detit — zhdukur nga lumi.<ref name=FEW /> Hukja, një nga llojet më të mëdha të salmonit, është endemike në pellgun e Danubit, por është përhapur edhe në vende të tjera nga njeriu.<ref>{{cite web|title=Hucho hucho|publisher=FishBase|date=February 2013|language=en}}</ref> === Turizmi === [[Skeda:Ruine Aggstein 03.JPG|thumb|right|Rrënojat e Kalasë Aggstein mbi Danub]] [[Skeda:Wachau (3).JPG|thumb|Lugina e {{ill|Wachau|en|Wachau}}, pranë Spitz, Austri]] Vende të rëndësishme turistike dhe natyrore përgjatë Danubit përfshijnë luginën e {{ill|Wachau|en|Wachau}}, Parkun Kombëtar Donau-Auen në Austri, Gemenc në Hungari, Naturpark Obere Donau në Gjermani, Kopački rit në Kroaci, Portat e Hekurit në Serbi dhe Rumani, Deltën e Danubit në Rumani, dhe Rezervatin Natyror Srebarna në Bullgari. Gjithashtu, kryqëzimet e argëtimit dhe udhëtimit në lumë kanë rëndësi të konsiderueshme. Përveç rrugës shpesh të ndjekur mes Vjenës dhe Budapestit, disa anije shkojnë madje nga Passau, Gjermani, deri te Delta e Danubit, e mbrapsht. Gjatë sezonit të lartë, mbi 70 anije kryqëzimi përdoren në lumë, ndërsa pjesët e sipërme, pa trafik, mund të eksplorohen vetëm me kanoe apo barka. Në vetëm Austri, ka mbi 14 milionë netë qëndrimi dhe rreth 6,5 milionë mbërritje në vit.<ref name="kaiserundkoenige">{{cite web|url=http://www.strassederkaiserundkoenige.at/fileadmin/user_upload/Brosch%C3%BCren/ARGE_Donau_%C3%96sterreich2013.pdf|title=Press release of the "ARGE Donau Österreich"|access-date=1 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313154833/http://www.strassederkaiserundkoenige.at/fileadmin/user_upload/Brosch%C3%BCren/ARGE_Donau_%C3%96sterreich2013.pdf|archive-date=13 mars 2014|language=de}}</ref> Bregdeti i Danubit në Budapest është pjesë e vendeve të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, dhe mund të shihen nga disa kryqëzime turistike të ofruara në qytet. Ana e Danubit (Danube Bend) është gjithashtu një destinacion turistik popullor. ==== Shtegu me biçikletë i Danubit ==== [[Skeda:Donauradweg Schloegener Schlinge - Aschach.jpg|thumb|Shtegu me biçikletë i Danubit përgjatë ''Schlögener Schlinge'', një gryk lumor në Masivin Boheman]] [[Skeda:LinzDonaulaende.jpg|thumb|Shtegu me biçikletë i Danubit që kalon nëpër qytetin e Linzit]] ''Donauradweg'' (Shtegu ose Rruga me Biçikletë e Danubit) është një shteg biçiklete përgjatë lumit. Sidomos pjesët nëpër Gjermani dhe Austri janë shumë të popullarizuara, gjë që e bën një nga 10 shtigjet më të njohura me biçikletë në Gjermani.<ref>{{cite web|title=''Die ADFC-Radreiseanalyse 2013'' – Zahlen, Daten und Fakten|url=http://www.adfc.de/radreiseanalyse/die-adfc-radreiseanalyse-2013|access-date=12 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618233337/http://www.adfc.de/radreiseanalyse/die-adfc-radreiseanalyse-2013|archive-date=18 qershor 2017|language=de}}</ref> Shtegu me biçikletë i Danubit fillon te burimi i Danubit dhe përfundon aty ku lumi derdhet në Detin e Zi. Ndahet në katër seksione: # Donaueschingen–Passau ({{Convert|559|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Passau–Vjenë ({{Convert|340|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Vjenë–Budapest ({{Convert|306|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Budapest–Deti i Zi ({{Convert|1670|km|mi|abbr=on|disp=or}}) ==== Shtegu i Sulltanëve ==== {{ill|Shtegu i Sulltanëve|en|Sultans Trail}} është një shteg këmbësor që përshkon lumin mes Vjenës dhe Smederevës në Serbi. Që andej, shtegu largohet nga Danubi, duke përfunduar në Stamboll. Seksionet përgjatë lumit janë si më poshtë. # Vjenë–Budapest ({{Convert|323|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Budapest–Smederevë ({{Convert|595|km|mi|abbr=on|disp=or}}) ==== Donausteig ==== [[Skeda:Donausteig Rastplatz.jpg|thumb|Zonë pushimi përgjatë shtegut këmbësor ''Donausteig'', pranë Bad Kreuzen]] Më 2010, u hap ''Donausteig''-u, një shteg këmbësor nga Passau deri te Grein. Është i gjatë {{convert|450|km|mi|sp=us|abbr=on}} dhe ndahet në 23 etapa. Rruga kalon nëpër pesë komuna bavareze dhe 40 austriake. Peizazhi dhe pikat panoramike përgjatë lumit janë pikat kryesore të ''Donausteig''-ut.<ref>{{cite web|title=Donausteig|url=http://www.traildino.com/trace/continents-Europe/countries-Austria/trails-Donausteig|website=Traildino.com|access-date=1 prill 2014|archive-date=7 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407064821/http://www.traildino.com/trace/continents-Europe/countries-Austria/trails-Donausteig|url-status=dead|language=en}}</ref> ==== Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve ==== Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve është një rrugë ndërkombëtare turistike që shkon nga Regensburg deri në Budapest, duke kaluar nëpër Passau, Linz dhe Vjenë.<ref>{{Cite web|url=https://www.routeofemperorsandkings.com/|title=Welcome|website=Straße der Kaiser und Könige|language=de}}</ref> Konsorciumi ndërkombëtar ''ARGE Die Donau-Straße der Kaiser und Könige'', i përbërë nga dhjetë organizata turistike, kompani lundrimi dhe qytete, punon për ruajtjen dhe zhvillimin turistik të rajonit të Danubit.<ref name="kaiserundkoenige" /> Në Regensburgun mesjetar, me qendrën e tij të vjetër të ruajtur, urën prej guri dhe katedralen, fillon Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve. Vazhdon deri te Engelhartszell, me manastirin e vetëm trapist në Austri. Ndalesa të tjera të rëndësishme përgjatë Danubit përfshijnë "Schlögener Schlinge"-n, qytetin e Linzit, i cili ishte Kryeqyteti Evropian i Kulturës më 2009 me pasurinë e tij të artit bashkëkohor, Manastirin e Melkut, qytetin universitar të Krems-it, dhe qytetin kozmopolit të Vjenës. Para se Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve të përfundojë, kalohet nëpër Bratislavë dhe Budapest, ky i fundit i konsideruar dikur si qyteti binjak i Vjenës gjatë kohës së Perandorisë Austro-Hungareze. Që nga koha e Romës së lashtë, perandorë të famshëm dhe suita e tyre udhëtuan në dhe përgjatë Danubit, duke e përdorur lumin për udhëtim dhe transport. Ndërsa udhëtimi tokësor ishte mjaft lodhës, shumica e njerëzve preferonin të udhëtonin me anije në Danub. Kështu, Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve ishte skena e shumë ngjarjeve historike të rëndësishme, që e karakterizojnë Danubin deri më sot. Rruga e mori emrin nga Perandori i Shenjtë Romak Frederiku I Barbarossa dhe kryqtarët, si dhe nga Riçardi I i Anglisë, i cili ishte burgosur në Kështjellën e Dürnsteinit, e vendosur mbi Danub. Udhëtimet më madhështore perandorake ndër shekuj ishin ato të familjes Habsburge. Pasi kurorëzoheshin në Frankfurt, perandorët sundonin nga Vjena dhe mbanin gjithashtu në Regensburg Dietën e Përhershme të Regensburgut. Shumë kështjella, pallate, rezidenca dhe manastire shtetërore u ndërtuan nga Habsburgët përgjatë lumit. Sot, ato ende u kujtojnë njerëzve që jetojnë pranë Danubit arkitekturën e guximshme të "Donaubarock"-ut. Sot, njerëzit mund të udhëtojnë në Danub jo vetëm me anije, por edhe me tren, me biçikletë përgjatë Shtegut me Biçikletë të Danubit, ose në këmbë përgjatë "Donausteig"-ut, dhe të vizitojnë qytetet e Vendit të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s: Regensburg, {{ill|Wachau|en|Wachau}} dhe Vjenën.<ref>{{cite web|title=The Route of Emperors and Kings|url=https://www.bavaria.by/the-route-of-emperors-and-kings|access-date=29 mars 2014|website=bavaria.by|language=en}}</ref> == Parqe kombëtare të rëndësishme == * Naturpark Obere Donau (Gjermani) * Donauauen zwischen Neuburg und Ingolstadt (Gjermani) – [https://web.archive.org/web/20111023161527/http://danubemap.eu/donauauwald hartë] * Zona e mbrojtjes së natyrës Donauleiten (Gjermani) * Parku Kombëtar Donau-Auen (Austri) – [https://web.archive.org/web/20111023161522/http://danubemap.eu/donauauen hartë] * Chránená krajinná oblasť Dunajské luhy (Sllovaki) – [https://web.archive.org/web/20111021055315/http://danubemap.eu/dunajskeluhy hartë] * Parku Kombëtar Danub-Ipoly (Hungari) – [https://web.archive.org/web/20111021055252/http://danubemap.eu/dunaipoly hartë] * Parku Kombëtar Danub-Drava (Hungari) – [https://web.archive.org/web/20111023101801/http://danubemap.eu/dunadrava hartë] * Parku Natyror Kopački Rit (Kroaci) – [https://web.archive.org/web/20111023110151/http://danubemap.eu/kopackirit hartë] * Rezervati Natyror Gornje Podunavlje (Serbi) – [https://web.archive.org/web/20111024011005/http://danubemap.eu/podunavlje hartë] * Parku Kombëtar Fruška Gora (Serbi) * Rezervati Natyror Koviljsko-petrovaradinski rit (Serbi) * Rezervati Natyror i Ishullit të Madh të Luftës (Serbi) * Parku Kombëtar Đerdap (Serbi) * Parku Natyror Portat e Hekurit (Rumani) * Parku Natyror Persina (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111023161537/http://danubemap.eu/persina hartë] * Vendi i Mbrojtur Kalimok-Brushlen (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111023110144/http://danubemap.eu/kalimok hartë] * Rezervati Natyror Srebarna (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111024012109/http://danubemap.eu/srebarna hartë] * Parku Natyror Malet Măcin (Rumani) * Parku Natyror Balta Mică a Brăilei (Rumani) * Rezervati i Biosferës Delta e Danubit (Rumani) – [https://web.archive.org/web/20111023101756/http://danubemap.eu/delta hartë] * Rezervati i Biosferës së Danubit në Ukrainë <gallery widths="200px" heights="160px"> Skeda:Gornje Podunavlje.jpg|Rezervati Special Natyror Gornje Podunavlje, në Serbi Skeda:Golubac Fortress (град Голубац).jpg|Kalaja e Golubacit, në Parkun Kombëtar Đerdap, Serbi </gallery> == Në folklor dhe letërsi == [[Skeda:Albrecht Altdorfer 007.jpg|thumb|right|Peizazh i shekullit të 16-të i Danubit, pranë Regensburgut, nga Albrecht Altdorfer – anëtar i shkollës së Danubit]] * Danubi përmendet në titullin e një valsi të famshëm nga kompozitori austriak {{ill|Johann Strauss II|en|Johann Strauss II}}, ''Valsi i Bukur Danubi Blu'' (''Mbi Danubin e Bukur Blu''). Ky vepër njihet mirë në mbarë botën dhe përdoret gjerësisht edhe si ninullë. ''Valët e Danubit'' ({{lang|ro|Valurile Dunării}}) është një vals nga kompozitori rumun Iosif Ivanovici (1845–1902); si "Anniversary Song", është interpretuar nga shumë këngëtarë, si Al Jolson, Rosemary Clooney, Vera Lynn, Tom Jones, dhe shumë të tjerë. Njihet më së shumti si "Anniversary Waltz", megjithëse ai është në fakt një këngë dhe melodi tjetër. Joe Zawinul shkroi një simfoni për Danubin, të quajtur ''Stories of the Danube''. U interpretua për herë të parë në festivalin Bruckner të vitit 1993, në Linz. * Danubi zë vend të rëndësishëm në himnin kombëtar bullgar (''Mila Rodino''), si përfaqësim simbolik i bukurisë natyrore të vendit. Në këngët popullore lituaneze, shfaqja e Danubit (Dunojus, Dunojėlis) është më e zakonshme se shfaqja e lumit më të gjatë lituanez, Neman. * Tradita gjermane dhe austriake e pikturës së peizazhit, {{ill|Shkolla e Danubit|en|Danube school}}, u zhvillua në shekullin e 16-të në luginën e Danubit, nga artistë që punonin në mënyrë autonome.<ref>{{cite web|title=Danube School|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110810104721532|access-date=2025-06-07|publisher=Oxford Reference|language=en}}</ref> * Njëri nga kryeveprat e Claudio Magrisit quhet ''Danubio'' ({{ISBN|1-86046-823-3}}). Libri, i botuar më 1986, është një ese e madhe kulturore-historike, në të cilën Magris udhëton përgjatë Danubit nga burimet e para deri te delta, duke ndjekur trashëgiminë etnike dhe kulturore evropiane, historinë letrare dhe ideologjike. * ''The Great Danube Adventure'' u botua më 1838 si ditar udhëtimi epik. * ''Piloti i Danubit'' (1908) (''Le Pilote du Danube'') i Jules Verne-it përshkruan aventurat e peshkatarit Serge Ladko ndërsa udhëton përgjatë lumit. * Tregimi i shkurtër "The Willows" i Algernon Blackwood-it zhvillohet kryesisht në lumë. == Shih edhe == * {{ill|Përmbytjet evropiane të vitit 2006|en|2006 European floods}} * {{ill|Pellgu lëndëmbledhës i Detit të Zi|en|Black Sea drainage basin}} * {{ill|Between the Woods and the Water|en|Between the Woods and the Water}}, libër udhëtimi që tregon për një udhëtim danubian më 1934 * [[Monarkia Habsburge|Monarkia Danubiane]] * {{ill|Principatat Danubiane|en|Danubian Principalities}} * {{ill|Agjencia Ekzekutive për Eksplorimin dhe Mirëmbajtjen e Lumit Danub|en|Executive Agency for Exploration and Maintenance of the Danube River}} * {{ill|The Ister|en|The Ister (film)}}, film i vitit 2004 * {{ill|Lista e qyteteve në lumin Danub|en|List of cities and towns on the river Danube}} * {{ill|Lista e kalimeve të Danubit|en|List of crossings of the Danube}} == Lexime shtesë == * Lóczy, Dénes. The Danube: Morphology, Evolution, and Environmental Issues. Në Avijit Gupta, red., Large Rivers: Geomorphology and Management. Botimi i dytë. Hoboken, N.J.: Wiley-Blackwell, 2022, f.&nbsp;335–367. ISBN 978-1-119-41260-1 * Sommerwerk, Nike, Jurg Bloesch, Christian Baumgartner, Thomas Bittl, Dubravka Cerba, Bela Csanyi, Grigore Davideanu, Martin Dokulil, Georg Frank, Iulia Grecu, Thomas Hein, Vladimir Kovac, Ilulian Nichersu, Tibor Mikuska, Karin Pall, Momir Paunovic, Carmen Postolache, Maja Rakovic, Cristina Sandu, Martin Schneider-Jacoby, Katharina Stefke, Klement Tockner, Ion Toderas, dhe Laurentia Ungureanu. The Danube River Basin. Në Klement Tockner, Christiane Zarfl, dhe Christopher T. Robinson (red.), Rivers of Europe, botimi i dytë. Cambridge, MA: Elsevier, 2022, f.&nbsp;83–181. ISBN 978-0-08-102612-0 == Referime == {{Reflist}} === Shënime === {{notelist}} === Burimet === *{{cite web|last1=James|first1=Alan G.|year=2020|title=The Brittonic Language in the Old North, A Guide to the Place-Name Evidence, Volume 2|url=https://spns.org.uk/wp-content/uploads/2020/05/Alan_James_Brittonic_Language_in_the_Old_North_BLITON_Volume_II_Dictionary_2020_Edition.pdf|publisher=Scottish Place-Name Society|access-date=3 mars 2024|language=en}} *{{cite book|last1=MacKillop|first1=James|year=2004|title=Oxford Dictionary of Celtic Mythology|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-860967-4|language=en}} *{{cite book|last1=Noble|first1=Gordon|last2=Evans|first2=Nicholas|year=2022|title=The Picts: Scourge of Rome, Rulers of the North|publisher=Birlinn|isbn=978-1-78027-778-3|language=en}} *{{cite book|last1=Roberts|first1=Alice|year=2015|title=The Celts: Search for a Civilisation|publisher=Heron Books|isbn=978-1-78429-332-1|language=en}} == Lexime shtesë == * Mevissen, Robert Shields. ''The Danube Empire: An Environmental History of Habsburg State Building and Civic Engagement'' (2025) == Lidhje të jashtme == {{Commons}} * [https://www.openstreetmap.org/relation/89652 Danubi] në OpenStreetMap (relacioni 89652) * [http://pdf.wri.org/watersheds_2000/watersheds_europe_p2_38.pdf Harta dhe informacione mbi pellgun e Danubit, nga World Resources Institute] * [http://danubepanorama.net/en/ Danube Panorama Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723073711/http://danubepanorama.net/en/|date=23 korrik 2011}} * [http://danube.at.ua/ сайт о Дунае] ({{in lang|ru}}) * [https://www.flickr.com/groups/danube_river/pool/ Koleksion fotografish të Danubit, në Flickr] * [http://www.danube-river.org/ Danube Tourist Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220206024032/http://www.danube-river.org/|date=6 shkurt 2022}} ({{in lang|de}}) * [https://www.icpdr.org/ Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub (ICPDR)] * [http://www.bridgesofbudapest.com/ Urat e Budapestit mbi lumin Danub] * [https://merhav.nli.org.il/primo-explore/search?query=any,contains,danube%20river&tab=default_tab&search_scope=Local&sortby=lso01&vid=NLI&mfacet=rtype,include,Maps,1&mfacet=tlevel,include,online_resources,1&mfacet=topic,include,Danube%20River,2&lang=en_US Harta të vjetra të Danubit], Koleksioni Kartografik Eran Laor, Biblioteka Kombëtare e Izraelit {{Authority control}} [[Kategoria:Pellgu i Detit të Zi]] [[Kategoria:Lumenj ndërkombëtarë në Evropë]] [[Kategoria:Lumenj në Gjermani]] [[Kategoria:Lumenj në Austri]] [[Kategoria:Lumenj në Sllovaki]] [[Kategoria:Lumenj në Hungari]] [[Kategoria:Lumenj në Kroaci]] [[Kategoria:Lumenj në Serbi]] [[Kategoria:Lumenj në Bullgari]] [[Kategoria:Lumenj në Rumani]] [[Kategoria:Lumenj në Ukrainë]] in03qhtefnr9excyr5h96hfv2xa07x2 3029199 3029198 2026-09-02T09:12:50Z Arianit 106 /* Emrat dhe etimologjia */ 3029199 wikitext text/x-wiki {{Short description|Lumi i dytë më i gjatë në Evropë}} {{Use dmy dates|date=November 2023}} {{Infobox river | name = Danubi | native_name = {{native name list |tag1=de |name1=Donau |tag2=sk |name2=Dunaj |tag3=hu |name3=Duna |tag4=hr |name4=Dunav |tag5=sr |name5={{lang|sr-Cyrl|Дунав}} / {{lang|sr-Latn|Dunav}} |tag6=bg |name6=Дунав |tag7=ro |name7=Dunărea |tag8=uk |name8=Дунай}} <!-- FOTO & HARTA --> | image = View from Gellért Hill to the Danube, Hungary - Budapest (28493220635).jpg | image_caption = Danubi në [[Budapesti]]n | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-stroke-color = #4287f5 | map_caption = Rrjedha e Danubit <!-- VENDNDODHJA --> | subdivision_type1 = Shtetet | subdivision_name1 = {{hlist|[[Gjermania]]|[[Austria]]|[[Sllovakia]]|[[Hungaria]]|[[Kroacia]]|[[Serbia]]|[[Bullgaria]]|[[Rumania]]|[[Moldavia]]|[[Ukraina]]}} | subdivision_type5 = Qytetet | subdivision_name5 = {{hlist|Ulm|Ingolstadt|Regensburg|Passau|[[Linc|Linz]]|[[Vjena]]|[[Bratisllava|Bratislava]]|Győr|Komárno/Komárom|[[Budapesti]]|Dunaújváros||Mohács|Apatin|[[Vukovar]]||Ilok|Bačka Palanka||[[Novi Sadi|Novi Sad]]||Sremski Karlovci|[[Beogradi]]|Pançevë|[[Smedereva|Smederevo]]|Drobeta-Turnu Severin|Vidin|Calafat|Giurgiu|Ruse|Silistra|Călărași|Brăila|[[Galaci|Galați]]|[[Tulcea]]|Reni|Izmail|Kiliia|Sulina}} <!-- KARAKTERISTIKAT FIZIKE --> | length_km = 2.850 | length_ref = <ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Danube-River|title=Danube River|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|edition=Online|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref> | width_min = Danubi i mesëm (Portat e Hekurit) {{cvt|150|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm (Brăila) {{cvt|400|m|abbr=on}}<ref name="LongTermMorph" /> | width_avg = Danubi i sipërm {{cvt|300|m|abbr=on}}; Danubi i mesëm {{cvt|400-800|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|900-1,000|m|abbr=on}}<ref name="Hydromorphological balance">{{cite web|url=https://www.osce.org/files/f/documents/0/8/32944.pdf|title=Hydromorphological balance of the Danube River Channel on the Sector between Bazias (km 1072.2) and Danube Delta Inlet (km 80.5)|last=Bondar|first=Constantin|publisher=osce.org|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref><ref name="LongTermMorph" /><ref name="ICPDR">{{cite web|url=http://www.icpdr.org|title=ICPDR|language=en}}</ref> | width_max = Danubi i mesëm {{cvt|1,500|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|1,700|m|abbr=on}}<ref name="ICPDR" /><ref name="LongTermMorph">{{cite web|url=https://www.interreg.eu|title=Long-term Morphological Development of the Danube in Relation to the Sediment Balance|language=en}}</ref> | depth_min = {{cvt|1|m|abbr=on}} (Danubi i sipërm)<ref name="ICPDR" /> | depth_avg = Danubi i sipërm {{cvt|8|m|abbr=on}}; Danubi i mesëm {{cvt|6-10|m|abbr=on}}, {{cvt|53|m|abbr=on}} (Portat e Hekurit); Danubi i poshtëm {{cvt|9|m|abbr=on}}<ref name="Hydromorphological balance" /><ref name="LongTermMorph" /><ref name="ICPDR" /><ref name="Republic Hydrometeorological Service of Serbia">{{cite web|url=http://www.hidmet.gov.rs|title=Republic Hydrometeorological Service of Serbia|language=en, sr}}</ref> | depth_max = Danubi i mesëm (Portat e Hekurit) {{cvt|90|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|34|m|abbr=on}}<ref name="LongTermMorph" /> | river_system = Danubi | progression = [[Deti i Zi]] | discharge1_location= Delta e Danubit | discharge1_min = {{convert|1,790|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogycal">{{citation|chapter-url=https://www.limnology.ro/water2012/Proceedings/001.pdf|chapter=The Danube River in the Pontic Sector – Hidrologycal Regime|last1=Gâştescu|first1=Petre|last2=Țuchiu|first2=Elena|title=Water resources and wetlands: Conference Proceedings|location=Tulcea, Rumani|editor-first1=Petre|editor-last1=Gâştescu|editor-first2=William|editor-last2=Lewis William Jr|editor-first3=Petre|editor-last3=Breţcan|date=2012|isbn=978-606-605-038-8|page=18|language=en}}</ref><ref name="hidrogeog">{{cite web|url=https://www.limnology.ro/wrw2023/proceedings.html|title=THE DANUBE RIVER AND ITS DELTA, HYDROGEOGRAPHYC CHARACTERISTICS-ACTUAL SYNTHESIS|language=en}}</ref> | discharge1_avg = (Periudha: 1931–2020) {{cvt|6,452|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /><ref name="auto">{{cite web|url=https://unece.org/DAM/env/documents/2019/ece/Restart/Ukraine_S1/Points_of_view_expressed_by_the_Romanian_authorutues_and_scientific_research_institute.pdf|title=Points of view expressed by the Romanian authorities and scientific research on the Ukraine's document "Annotated Report on Scientific Research – Complex Environmental Monitoring for the Danube – Black Sea Deep Water Navigation Canal operation in 2017–2018. The Sea Approach Canal Zone"|publisher=unece.org|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref> | discharge1_max = {{convert|15,900|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogycal" /><ref name="hidrogeog" /> | discharge5_location= Passau ([[Bavaria|Bavari]], 30&nbsp;km para qytetit) | discharge5_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|580|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge4_location= [[Vjena]] | discharge4_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|1,920|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge3_location= [[Budapesti]] | discharge3_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|2,350|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge2_location= [[Beogradi]] | discharge2_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|5,300|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> <!-- TIPARET E PELLGUT --> | source1 = [[Breg (lumë)|Breg]] | source1_location = Furtwangen im Schwarzwald, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source1_coordinates= {{coord|48|05|44|N|08|09|18|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1,078|m|abbr=on}} | source2 = Brigach | source2_location = St. Georgen im Schwarzwald, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source2_coordinates= {{coord|48|06|24|N|08|16|51|E|display=inline}} | source2_elevation = {{convert|940|m|abbr=on}} | source_confluence_location = Donaueschingen, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source_confluence_coordinates= {{coord|47|57|03|N|08|31|13|E|display=inline}} | mouth = Delta e Danubit | mouth_location = Rumani | mouth_coordinates = {{coord|45|13|3|N|29|45|41|E|display=inline,title}} | basin_size_km2 = 801.463 | basin_size_ref = <ref name="ICPDR" /> }} '''Danubi''' ({{IPAc-en|ˈ|d|æ|n|.|j|uː|b}} {{respell|DAN|jub}}; shih edhe [[#Emrat dhe etimologjia|emrat e tjerë]]) është një [[Lumi|lumë]] në Evropë, i dyti më i gjati pas [[Lumi i Vollgës|Vollgës]].<ref>{{Cite web|last=Water|first=Connor Brighton|date=2023-02-01|title=10 Longest Rivers In Europe|url=https://www.worldatlas.com/rivers/10-longest-rivers-in-europe.html|access-date=2026-03-30|website=WorldAtlas|language=en}}</ref> Ai rrjedh nëpër Evropën Qendrore dhe Juglindore, nga Shvarcvalldi (Pylli i Zi) i Gjermanisë<ref name=":0">{{Cite news|title=Danube River {{!}} Map, Cities, Countries, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Danube-River|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230221834/https://www.britannica.com/place/Danube-River|archive-date=2025-12-30|access-date=2026-03-30|work=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> në jug, përmes {{ill|Deltës së Danubit|en|Danube Delta}} në Rumani, derisa derdhet në [[Deti i Zi|Detin e Zi]].<ref name=":0" /> I madh dhe me rëndësi të thellë historike, Danubi ka qenë dikur kufi i [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]]. Në shekullin e 21-të, ai lidh dhjetë vende evropiane, duke kaluar nëpër territoret e tyre ose duke shënuar kufirin mes tyre. Me origjinë në Gjermani, Danubi rrjedh drejt juglindjes për {{convert|2850|km|mi|sp=us|abbr=on}}, duke kaluar nëpër ose duke kufizuar me Austrinë, Sllovakinë, Hungarinë, Kroacinë, Serbinë, Rumaninë, Bullgarinë, Moldavinë dhe Ukrainën.<ref>{{Cite web|last=yakubova@upenn.edu|date=2017-09-01|title=Danube River|url=https://rees.sas.upenn.edu/about/spotlight/danube-river|access-date=2026-03-30|website=Russian and East European Studies|language=en}}</ref> Mes shumë qyteteve në bregun e tij gjenden katër kryeqytete kombëtare: [[Vjena]], [[Bratisllava|Bratislava]],<ref>{{Cite web|title=Danube River in Bratislava {{!}} bratislava-city.sk|url=https://bratislava-city.sk/danube-river/|access-date=2026-03-30|language=cs}}</ref> [[Budapesti]]<ref>{{Cite web|last=Péter|first=László|date=23 mars 2026|title=Budapest|url=https://www.britannica.com/place/Budapest/People|url-status=live|language=en}}</ref> dhe [[Beogradi]]. Pellgu i tij lëndëmbledhës arrin {{Convert|817000|km2|abbr=on}} dhe shtrihet edhe në nëntë vende të tjera. Rrjedha e parë e Danubit, [[Breg (lumë)|Bregu]], buron në Furtwangen im Schwarzwald, ndërsa lumi merr emrin nga pika e bashkimit të burimeve, në parkun e pallatit të Donaueschingen-it. Që nga kohët e lashta, Danubi ka qenë rrugë tregtare tradicionale në Evropë. Sot, {{convert|2415|km|mi|abbr=on}} të gjatësisë së tij totale janë të lundrueshme. Danubi lidhet me [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] përmes {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}}, duke e bashkuar Danubin te Kelheim me [[Lumi i Majnit|Majnin]] te Bamberg. Lumi është gjithashtu burim i rëndësishëm [[hidroenergjia|hidroenergjie]] dhe uji të pijshëm. Pellgu i lumit Danub është vendbanim për lloje peshqish si mizoreshë (''Esox lucius''), sandër (''Sander lucioperca''), hukja (''Hucho hucho''), sominat (''Silurus glanis''), mustak (''Lota lota'') dhe temblat (''Tinca tinca''). Ai është gjithashtu vendbanim i llojeve të shumta të [[blini]]t dhe krapit, si dhe i [[salmoni]]t dhe [[Trofta|troftës]]. Disa lloje peshqish euryhalinë, si levreku evropian i detit, qefulli dhe ngjala evropiane, banojnë në Deltën e Danubit dhe në pjesën e poshtme të lumit. == Emrat dhe etimologjia == Sot lumi e mban emrin e tij nga bashkimi i burimeve në [[Donaueschingen]], Gjermani, e deri te derdhja në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në Rumani dhe Ukrainë. Në gjuhët e vendeve që përshkon, lumi njihet si {{native name list |tag1=de |name1=Donau |tag2=sk |name2=Dunaj |tag3=hu |name3=Duna |tag4=hr |name4=Dunav |tag5=sr |name5={{lang|sr-Cyrl|Дунав}} / {{lang|sr-Latn|Dunav}} |tag6=bg |name6=Дунав |tag7=ro |name7=Dunărea |tag8=uk |name8=Дунай}}Lumi ishte i njohur për [[Greqia e lashtë|grekët e lashtë]] si ''Istros'' ({{lang|grc|Ἴστρος}})<ref>{{Cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0016.tlg001.perseus-grc1:4.48|title=Herodotus, The Histories, book 4, chapter 48|website=www.perseus.tufts.edu|language=en}}</ref>, nga një rrënjë e cila gjendet ndoshta edhe në emrin e lashtë të Dniestrit (''Danaster'' në latinisht, ''Tiras'' në greqisht) dhe që lidhet me gjuhët iranike (iranishten) ''turos'' "i shpejtë" dhe [[sanskritishtja|sanskritishten]] ''iṣiras'' ({{lang|sa|इषिरस्}}) "i shpejtë", nga rrënja [[Gjuha proto-indo-evropiane|proto-indoevropiane]] ''isro-'', ''sreu'' "të rrjedhësh".<ref name="Felecan">{{cite journal|title=Straturi etimologice reflectate în hidronimia românească|first1=Oliviu|last1=Felecan|first2=Nicolae|last2=Felecan|page=254|journal=Quaderns de Filologia: Estudis Lingüístics|volume=20|year=2015|issue=1|publisher=Universitat de València|doi=10.7203/qfilologia.20.7521|url=http://roderic.uv.es/bitstream/10550/49693/1/5283423.pdf|doi-access=free|language=ro}}</ref> Në Mesjetë, greqishtja ''Tiras'' u huazua në italisht si ''Tyrlo'' dhe në gjuhët turke si ''Tyrla''; kjo e fundit u huazua më tej në rumanisht si rajonalizëm (''Turlă'').<ref name="Felecan" /> Emri trako-[[gjuha frigase|frigas]] ishte ''Matoas''<ref>{{cite journal|title=Matoas, the Thraco-Phrygian name for the Danube, and the IE root *madų|first=Robert|last=Dyer|journal=Glotta|volume=52|year=1974|issue=1/2|pages=91–95|publisher=Vandenhoeck & Ruprecht (GmbH & Co. KG)|jstor=40266286|language=en}}</ref>, "sjellësi i fatit".<ref name="Sasel2009">{{cite book|first=Marjeta|last=Šašel Kos|language=sl, en|url=http://iza.zrc-sazu.si/pdf/Sasel_Kos_Ukrocena_lepotica.pdf|pages=42–50|chapter=Reka kot božanstvo — Sava v antiki|trans-chapter=Lumi si hyjni — Sava në antikitet|editor-first=Jožef|editor-last=Barachini|title=Ukročena lepotica: Sava in njene zgodbe|trans-title=Bukuroshja e zbutur: Sava dhe historitë e saj|isbn=978-961-92735-0-0|year=2009|place=Sevnica|publisher=Javni zavod za kulturo, šport, turizem in mladinske dejavnosti|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041135/http://iza.zrc-sazu.si/pdf/Sasel_Kos_Ukrocena_lepotica.pdf|archive-date=4 mars 2016}}</ref> Emri [[gjuha mongole e mesme|mongolisht e mesme]] për Danubin u transliterua si ''Tho-na'' në vitin 1829 nga [[Jean-Pierre Abel-Rémusat]].<ref name="Abel-Remusat">{{cite book|last=Abel-Rémusat|first=Jean-Pierre|title=Nouveaus Mélanges Asiatiques|volume=2|location=Paris|publisher=Schubart and Heidelhoff|year=1829|pages=96–97|language=fr}}</ref> Gjuhët moderne të folura në pellgun e Danubit e përdorin të gjitha emra të prejardhur nga emri latin ''Danubius'': {| class="wikitable sortable" style="border-collapse: collapse;" !style="text-align:left"|Gjuha !style="text-align:left"|Emri !style="text-align:left"|Shqiptimi ([[Alfabeti fonetik ndërkombëtar|IPA]]) !style="text-align:left" data-sort-type=text|Rendi i rrjedhjes{{efn|Rendi i rrjedhjes nga bashkimi i burimeve në [[Gjermania|Gjermani]] deri te derdhja përfundimtare në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në [[Rumania|Rumani]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]].<br />Shih edhe seksionin [[#Gjeografia|Gjeografia]].}} |- |[[Gjuha latine|Latinisht]] |Danubius, Dānuvius | |N/A |- |[[Gjuha gjermane|Gjermanisht]] |Donau |{{IPA|de|ˈdoːnaʊ}} | 1 [[Gjermania]]<br /> 2 [[Austria]] |- |[[Gjuha bavareze|Bavarezisht]] |Doana | |N/A |- |[[Gjuha silesiane|Silesianisht]] |Dōnaj | |N/A |- |[[Sorbishtja e sipërme]] |Dunaj |{{IPA|hsb|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha çeke|Çekisht]] |Dunaj |{{IPA|cs|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha sllovake|Sllovakisht]] |Dunaj |{{IPA|sk|ˈdunaj}} | 3 [[Sllovakia]] |- |[[Gjuha polake|Polonisht]] |Dunaj |{{IPA|pl|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha hungareze|Hungarisht]] |Duna |{{IPA|hu|ˈdunɒ}} | 4 [[Hungaria]] |- |[[Gjuha sllovene|Sllovenisht]] |Donava |{{IPA|sl|ˈdóːnaʋa}} |N/A |- |[[Gjuha serbokroate|Serbokroatisht]] |Dunav / Дунав |{{IPA|sh|dǔna(ː)v}} | 5 [[Kroacia]]<br />6 [[Serbia]] |- |[[Gjuha maqedonase|Maqedonisht]] |Дунав |{{IPA|mk|ˈdunaf}} |N/A |- |[[Gjuha rumune|Rumanisht]] |Dunăre,<br />forma e shquar Dunărea |{{IPA|ro|ˈdunəre}}, {{IPA|ro|ˈdunəre̯a|label=forma e shquar}}<ref name="Vekony">{{Cite book|last=Vékony|first=Gábor|year=2000|title=Dacians, Romans, Romanians|publisher=Matthias Corvinus Publishing|isbn=978-1-882785-13-1|page=210|url-access=registration|url=https://archive.org/details/daciansromansrom0000veko/page/210|language=en}}</ref> |7 [[Rumania]]<br />9 [[Moldavia]] |- |[[Gjuha bullgare|Bullgarisht]] |Дунав (Dúnav) |{{IPA|bg|ˈdunɐf}} | 8 [[Bullgaria]] |- |[[Gjuha ukrainase|Ukrainisht]] |Дунай (Dunáy) |{{IPA|uk|dʊˈnɑj}} |10 [[Ukraina]] |- |[[Gjuha greke|Greqisht]] |Δούναβης (Doúnavis) |{{IPA|el|ˈðunavis}} |N/A |- |[[Gjuha frënge|Frëngjisht]] |Danube |{{IPA|fr|danyb}} |N/A |- |[[Gjuha italiane|Italisht]] |Danubio |{{IPA|it|daˈnuːbjo}} |N/A |- |[[Gjuha portugeze|Portugalisht]] |Danúbio |{{IPA|pt-PT|dɐˈnuβju}} |N/A |- |[[Gjuha spanjolle|Spanjisht]] |Danubio |{{IPA|es|daˈnuβjo}} |N/A |- |[[Gjuha ruse|Rusisht]] |Дунай (Dunáy) |{{IPA|ru|dʊˈnaj}} |N/A |- |[[Gjuha turke|Turqisht]] |Tuna |{{IPA|tr|tuˈna}} |N/A |- |[[Gjuha retoromane|Retoromanisht]] |Danubi | |N/A |- |[[Gjuha shqipe|Shqip]] |Danub,<br />forma e shquar: Danubi<ref>{{citation|page=624|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Kulturës Popullore, Sektori i Prozës dhe Poezisë|editor1=Kozma Vasili|editor2=Arsen Mustaqi|title=Lirika popullore|trans-title=Folk lyrics|series=Folklor Shqiptar|volume=4|language=sq|issue=3 – Kenge per nizamet dhe kurbetin|year=1981|location=Tirana|quote=Tunë-a lumi i Danubit}}</ref> | |N/A |} === Etimologjia === ''Danube'' është një emër lumi [[Hidronimia e Evropës së vjetër|i Evropës së vjetër]] i prejardhur nga [[gjuhët keltike|keltishtja]] ''Danu'' ose ''Don''<ref name="Bromwich">Triad 35. Bromwich, ''Trioedd Ynys Prydein'', f. 280–285.</ref> (të dyja hyjni [[hyjnitë keltike|keltike]]), e cila vetë rrjedh nga [[Gjuha proto-indo-evropiane|proto-indo-evropianishtja]] ''*deh₂nu''. Emra të tjerë lumenjsh evropianë nga e njëjta rrënjë përfshijnë Dunajec-in, Dzvina/Daugava-n, Donin, Donetsin, [[Dniepri]]n, [[Lumi Dniestri|Dniestrin]], Dysna-n dhe Tana/Deatnu-në. Në sanskritishten [[Rigveda|rigvedike]], ''Danu'' (दनु) do të thotë "lëng, pikë vese" (edhe emër i një perëndeshe [[Feja vedike historike|vedike]]) dhe ''Danuja'' (दनुज) do të thotë "i lindur nga Danu" ose "i lindur nga pikat e vesës". Në [[gjuha avestane|avestanisht]], fjala ''Dānu'' do të thotë "lumë". Fjala [[gjuha finlandeze|finlandeze]] për Danubin është ''Tonava'', e cila me shumë gjasë vjen nga emri i lumit në gjermanisht, ''Donau''. Emri i tij [[gjuhët samike|sami]], ''Deatnu'', do të thotë "Lumi i Madh". Është e mundur që ''Dānu'' në [[gjuha skitase|skitisht]] të ketë qenë, si në avestanisht, një fjalë e përgjithshme për "lumë": ''Dnieper'' dhe ''Dniestr'', nga ''Danapris'' dhe ''Danastius'', supozohet të vazhdojnë skitishten ''*dānu apara'' "lumi i largët" dhe ''*dānu nazdya-'' "lumi i afërt", përkatësisht.<ref name="Mallory">{{cite book|author-link1=J. P. Mallory|last1=Mallory|first1=J.P|author-link2=Victor H. Mair|first2=Victor H.|last2=Mair|title=The Tarim Mummies: Ancient China and the Mystery of the Earliest Peoples from the West|url=https://archive.org/details/tarimmummiesanci00mall|url-access=registration|location=London|publisher=Thames and Hudson|year=2000|page=106|isbn=978-0-500-05101-6|language=en}}. {{cite book|url=http://i.ironau.ru/pdf/osjazfolk1949.pdf|script-title=ru:Осетинский язык и фольклор|trans-title=Ossetian language and folklore|author=V. I. Abaev|location=Moscow|publisher=Publishing house of Soviet Academy of Sciences|year=1949|page=236|language=ru}}</ref> Në latinisht, Danubi njihej ndryshe si ''Danubius'', ''Danuvius'', ''Ister''<ref>{{cite book|title=Ancient Languages of the Balkans, Part One|location=Paris|publisher=Mouton|year=1976|page=144|language=en}}</ref> ose ''Hister''. Emri latin është mashkullor, ashtu siç janë të gjithë emrat e tij [[gjuhët sllave|sllave]], me përjashtim të sllovenishtes (edhe emri i [[Lumi i Rinit|Rinit]] (Rajnit) është mashkullor në latinisht, në shumicën e gjuhëve sllave, si dhe në gjermanisht). Gjermanishtja ''Donau'' (gjermanishtja e hershme moderne ''Donaw'', ''Tonaw''<ref>''Tonaw'' te {{cite book|author=Sebastian Franck|title=Weltbuch|year=1542|url=https://books.google.com/books?id=dk9QLBxWmxcC&q=tonach&pg=PT167|page=81|language=de}} ''Donaw'' p.sh. te {{cite book|author=Leonhard Thurneisser zum Thurn|title=Pison|year=1572|url=https://books.google.com/books?id=PWhWAAAAcAAJ&pg=PR186|page=186|language=de}} Drejtshkrimi ''Donau'' që nga shekulli 17.</ref>, gjermanishtja e lartë e mesme ''Tuonowe'')<ref>{{cite book|author=Grimm|title=Deutsche Grammatik|page=407|title-link=Deutsche Grammatik|language=de}}</ref> është femërore, pasi është ripërdorur si duke përmbajtur prapashtesën ''-ouwe'' "moçal, tokë e lagësht". [[Gjuha rumune|Rumanishtja]] dallon nga gjuhët e tjera përreth në caktimin e lumit me një term femëror, ''Dunărea'' ({{IPA|ro|ˈdunəre̯a}}).<ref name="Felecan" /> Kjo formë nuk u trashëgua nga latinishtja, megjithëse rumanishtja është gjuhë romane.<ref name="Vekony" /> Për të shpjeguar humbjen e emrit latin, studiuesit që supozojnë se rumanishtja u zhvillua pranë lumit të madh propozojnë<ref name="Vekony" /> që emri rumun rrjedh nga një trakishte e hipotetizuar ''*Donaris''. Rrënja proto-indo-evropiane e këtij emri të supozuar lidhet me fjalën iranike "don-"/"dan-", ndërsa prapashtesa e supozuar ''-aris'' gjendet në emrin e lashtë të lumit Ialomița, ''Naparis'', dhe në lumin e paidentifikuar ''Miliare'' të përmendur nga Jordanes në ''Getica''-n e tij.<ref name="Felecan" /> Gábor Vékony thotë se kjo hipotezë nuk është e besueshme, sepse grekët e huazuan formën ''Istros'' nga [[Trakët]] vendas.<ref name="Vekony" /> Ai propozon që emri rumun është huazim nga një [[gjuhët turke|gjuhë turke]] ([[gjuha kumane|kumanishtja]] ose [[gjuha peçenege|peçenegishtja]]).<ref name="Vekony" /> == Gjeografia == [[Skeda:Danube basin.png|thumb|[[Pellgu i Danubit]]]] [[Skeda:Bregquelle 01.jpg|thumb|Burimi hidrogjeografik i Danubit te Kisha e Shën Martinit në Furtwangen im Schwarzwald, Gjermani: ''Bregquelle'', burimi i rrjedhës më të gjatë të Danubit, [[Breg (lumë)|Breg]], ku Danubi simbolizohet nga alegoria romake e lumit, ''Danuvius''.]] [[Skeda:Donauquelle Donaueschingen im Sommer.jpg|thumb|Burimi simbolik i Danubit në [[Donaueschingen]]: burimi i ''Donaubach''-ut (''Përroi i Danubit''), i cili derdhet në Brigach.]] I klasifikuar si [[rrugë ndërkombëtare ujore]], ai buron në qytetin e [[Donaueschingen]], në [[Pylli i Zi|Pyllin e Zi]] të Gjermanisë, te bashkimi i lumenjve Brigach dhe [[Breg (lumë)|Breg]]. Danubi më pas rrjedh drejt juglindjes për rreth {{cvt|2730|km}}, duke kaluar nëpër katër kryeqytete ([[Vjena]], [[Bratislava]], [[Budapesti]] dhe [[Beogradi]]) para se të derdhet në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në [[Rumania|Rumani]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]]. === Statusi ndërkombëtar === Dikur kufi i qëndrueshëm i [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]], lumi kalon nëpër ose prek kufijtë e 10 vendeve. [[Pellgu lëndëmbledhës|Pellgu]] i tij shtrihet edhe në dhjetë vende të tjera.<ref name="icpdr">{{cite web|url=http://www.icpdr.org/icpdr-pages/countries.htm|title=Countries of the Danube River Basin|publisher=International Commission for the protection of the Danube River|access-date=13 nëntor 2010|language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="border-collapse: collapse;" !style="text-align:left"|Nr.<br />rendor !style="text-align:left"|Shteti !style="text-align:left"|Pjesa e<br />pellgut<ref name=icpdr /> !style="text-align:left"|Emri<br />vendas !style="text-align:left"|Pika interesi |- |style="text-align:center"|1 |[[Gjermania]] |style="text-align:right"|7% | rowspan="2" |Donau |[[Donaueschingen]] – burimi |- |style="text-align:center"|2 |[[Austria]] |style="text-align:right"|10% |[[Vjena]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|3 |[[Sllovakia]] |style="text-align:right"|5,9% |Dunaj |[[Bratislava]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|4 |[[Hungaria]] |style="text-align:right"|11,6% |Duna |[[Budapesti]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|5 |[[Kroacia]] |style="text-align:right"|4,4% | rowspan="2" |Dunav | |- |style="text-align:center"|6 |[[Serbia]] |style="text-align:right"|10,2% |[[Beogradi]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|7 |[[Rumania]] |style="text-align:right"|29% |Dunărea |[[Delta e Danubit]] – [[Deti i Zi]] |- |style="text-align:center"|8 |[[Bullgaria]]{{efn|name="sequence_8"|Qyteti-port [[Vidin]] në Bullgari ndodhet poshtë rrjedhës në raport me qytetin [[Moldova Nouă]] në Rumani.}} |style="text-align:right"|5,9% |Дунав | |- |style="text-align:center"|9 |[[Moldavia]] |style="text-align:right"|1,6% |Dunărea | |- |style="text-align:center"|10 |[[Ukraina]] |style="text-align:right"|3,8% |Дунай |[[Delta e Danubit]] – [[Deti i Zi]] |} === Pellgu lëndëmbledhës === Përveç shteteve kufitare (shih më lart), [[pellgu lëndëmbledhës]] përfshin pjesë të nëntë vendeve të tjera: [[Bosnja dhe Hercegovina]] (4,6% e sipërfaqes së pellgut), [[Republika Çeke]] (2,9%), [[Sllovenia]] (2,0%), [[Mali i Zi]] (0,9%), [[Zvicra]] (0,2%), [[Italia]] (<0,15%), [[Polonia]] (<0,1%), [[Maqedonia e Veriut]] (<0,1%) dhe [[Shqipëria]] (<0,1%).<ref name=icpdr /> Pellgu total lëndëmbledhës ka sipërfaqe {{convert|801463|km2|abbr=on}} dhe është vendbanim për 83 milionë njerëz.<ref name="ICPDR-Basin" /> Pika më e lartë e pellgut lëndëmbledhës është maja e ''[[Piz Bernina]]'' në kufirin [[Itali]]–[[Zvicër]], me {{convert|4049|m|sp=us|abbr=on}}.<ref>{{cite book|url=http://www.unece.org/fileadmin//DAM/env/water/publications/pub76.htm|title=Our Waters: Joining Hands Across Borders. First Assessment of Transboundary Rivers, Lakes and Groundwaters|year=2007|chapter=Drainage basin of the Black Sea|chapter-url=http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/black.pdf|publisher=United Nations Economic Commission for Europe|language=en}}</ref> Pellgu i lumit Danub ndahet në tre pjesë kryesore, të ndara nga "portat" ku lumi detyrohet të presë përmes seksioneve malore:<ref name="ICPDR-Basin">{{Cite web|url=https://www.icpdr.org/main/danube-basin/river-basin|title=River Basin — ICPDR – International Commission for the Protection of the Danube River|website=www.icpdr.org|language=en}}</ref> * '''Pellgu i sipërm''', nga burimet deri te [[Porta e Devinit]]. * '''Pellgu i mesëm''', zakonisht i quajtur [[Pellgu Panonik]] ose Pellgu Karpatik, mes [[Porta e Devinit|Portës së Devinit]] dhe [[Portat e Hekurit|Portave të Hekurit]]. Përfshin fushat hungareze [[Kisalföld]] dhe [[Alföld]]. * '''Pellgu i poshtëm''', nga [[Portat e Hekurit]] deri te [[grykëderdhja]], duke përfshirë [[Delta e Danubit|Deltën e Danubit]]. == Rrjedha == {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rrjedha mesatare vjetore në stacionet hidrologjike (periudha 2000–2025)}} ! rowspan="2" |Viti ! colspan="7" |Rrjedha mesatare vjetore në m³/s (cu ft/s) |- !Reni<br />Isaccea !Silistra !Pristol !Batina<br />Bezdan !Nagymaros<br />Szob !Bratislava<br />Wolfsthal !Untergriesbach |- |2000 |{{convert|6,580.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,198.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,585.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,669.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,627.2|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,337.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,667.2|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2001 |{{convert|6,304.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,919.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,421.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,432.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,382.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,231.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,627.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2002 |{{convert|6,837.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,100.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,392|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,824.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,855.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,683|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,803.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2003 |{{convert|5,021|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,571|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|3,825|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,786|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,722|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,647|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,153|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2004 |{{convert|6,524|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,088|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,233|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,025|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,013|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,852|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,213|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2005 |{{convert|8,711|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,659|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,396|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,420|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,329|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,115|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,359|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2006 |{{convert|8,428|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,370|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,616|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,110|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,503|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,186|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,396|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2007 |{{convert|5,626|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,195|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,512|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,182|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,136|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,916|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,287|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2008 |{{convert|5,909|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,358|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,736|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,163|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,079|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,876|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,339|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2009 |{{convert|6,492|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,990|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,412|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,607|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,441|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,186|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,433|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2010 |{{convert|9,598|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|8,515|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,424|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,879|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,615|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,130|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,420|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2011 |{{convert|5,303|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,827|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,182|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,000|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,882|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,700|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,218|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2012 |{{convert|5,053|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,665|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,321|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,216|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,120|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,517|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2013 |{{convert|7,164|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,558|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,946|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,863|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,684|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,417|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,671|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2014 |{{convert|7,446|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,901|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,756|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,198|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,036|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,788|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,237|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2015 |{{convert|6,138|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,722|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,971|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,030|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,903|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,629|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2016 |{{convert|6,465|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,993|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,339|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,261|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,196|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,944|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,412|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2017 |{{convert|5,202|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,813|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,270|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,143|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,041|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,844|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,307|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2018 |{{convert|6,487.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,875.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,891|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,906.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,808.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,644.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,227.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2019 |{{convert|5,579|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,168|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,593|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,253|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,114|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,962|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,446|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2020 |{{convert|4,893.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,659|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,095|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,215|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,026|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,841|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,285|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2021 |{{convert|5,998|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,505|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,696|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,178|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,028|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,838|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,304|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2022 |{{convert|4,373|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,107|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|3,633|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,180|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,751|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,557|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,134|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2023 |{{convert|6,665|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,267|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,534|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,264|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,968|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,443|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2024 |{{convert|5,776.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | |{{convert|2,690|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | | |- |2025 |{{convert|4,091.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | | | | | |- | colspan="8" |Burimi:<ref name="ICPDR" /><ref name="RHZSrb">{{cite web|url=https://www.hidmet.gov.rs|title=Republički hidrometeorološki zavod|language=sr}}</ref><ref name="ICPDR-pub">{{cite web|url=https://www.icpdr.org/library/publications?f%5B0%5D=category%3A233|title=ICPDR-International Commission for the Protection of the Danube River|language=en}}</ref><ref name="hidroRo">{{cite web|url=https://www.hidro.ro/bulletin_type/diagnoza-si-prognoza-pentru-dunare|title=DIAGNOZA ŞI PROGNOZA PENTRU DUNĂRE|language=ro}}</ref><ref name="TNMN">{{cite report|url=https://www.icpdr.org/library/publications/tnmn-yearbooks|title=TNMN Yearbooks|docket=Water Quality in the Danube River Basin|last=Igor|first=Liska|publisher=International Commission for the Protection of the Danube River (ICPDR)|location=Vjenë (Austri)|website=www.icpdr.org|language=en}}</ref> |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rrjedha mesatare, minimale dhe maksimale shumëvjeçare (periudha ujore 1876–2010)}} ! rowspan="2" |Stacioni ! colspan="3" |Rrjedha (m³/s) ! colspan="3" |Rrjedha (cu ft/s) |- !Min. !Mes. !Maks. !Min. !Mes. !Maks. |- |Ceatal Izmail |1.889 |6.489 |14.673 |{{convert|1,889|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,489|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,673|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Reni, Isaccea |1.805 |6.564 |14.820 |{{convert|1,805|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,564|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,820|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Zimnicea, Svishtov |1.411 |6.018 |14.510 |{{convert|1,411|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,018|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,510|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Orșova |1.672 |5.572 |13.324 |{{convert|1,672|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,572|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|13,324|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Veliko Gradište |1.461 |5.550 |14.152 |{{convert|1,461|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,550|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,152|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Pančevo |1.454 |5.310 |13.080 |{{convert|1,454|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,310|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|13,080|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Bogojevo |959 |2.889 |8.153 |{{convert|959|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,889|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|8,153|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Bezdan, Batina |749 |2.353 |7.043 |{{convert|749|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,353|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,043|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Mohács |667 |2.336 |7.227 |{{convert|667|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,336|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,227|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Nagymaros, Szob |628 |2.333 |7.057 |{{convert|628|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,333|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,057|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |[[Bratislava]] |633 |2.059 |7.324 |{{convert|633|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,059|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,324|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |[[Vjena]] |506 |1.917 |6.062 |{{convert|506|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,917|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,062|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Krems an der Donau |596 |1.845 |5.986 |{{convert|596|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,845|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,986|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Linz |468 |1.451 |4.783 |{{convert|468|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,451|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|4,783|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Hofkirchen |211 |638 |1.943 |{{convert|211|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|638|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,943|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Regensburg |128 |444 |1.330 |{{convert|128|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|444|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,330|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Ingolstadt |83 |312 |965 |{{convert|83|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|312|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|965|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Ulm |6 |38 |153 |{{convert|6|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|38|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|153|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- | colspan="7" |Burimi:<ref name="Pekarova">{{cite book|title=Flood Regime of Rivers in the Danube River Basin|year=2019|doi=10.31577/2019.9788089139460|last1=Pekárová|first1=Pavla|last2=Miklánek|first2=Pavol|isbn=978-80-89139-46-0|s2cid=131234947|language=en}}</ref><ref name="auto" /> |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rezultate të simuluara të ujit dhe ngarkesës së sedimenteve pezull nga një studim dekadal me bazë klimatike (me devijim standard nëpër dekadën përkatëse)}} !rowspan=2|Periudha ([[Era jonë|EJ]]) !rowspan=2|Skenari !colspan=2|P !colspan=2|T !colspan=2|Rr !colspan=2|S |- !mm !in !°C !°F !m³/s !cu ft/s !ton metrik<br />(milionë) !ton amerikan<br />(milionë) |- | colspan="10" |'''[[Epoka e Vogël e Akullit]]''' |- |1530–1540 |I ftohtë/i thatë |{{convert|794|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.0|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|6,207|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|72.9|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1650–1660 |I ftohtë/i lagësht |{{convert|885|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.4|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,929|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|67.3|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1709–1719 |I ngrohtë/i lagësht |{{convert|861|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.3|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,616|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|52.9|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1770–1780 |I ngrohtë/i thatë |{{convert|865|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.9|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,728|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|74.1|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- | colspan="10" |'''Epoka moderne''' |- |1940–1950 |I ftohtë/i thatë |{{convert|778|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.9|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,209|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|55.0|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1960–1970 |I ftohtë/i lagësht |{{convert|850|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.8|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,399|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|73.0|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1975–1985 |I ngrohtë/i lagësht |{{convert|818|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.0|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,186|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|77.8|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1990–2000 |I ngrohtë/i thatë |{{convert|790|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.5|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|5,068|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|73.8|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- | colspan="10" |'''P''' – Reshjet mesatare të simuluara në pellgun e Danubit; '''T''' – Temperatura mesatare e simuluar në pellgun e Danubit; '''Rr''' – Rrjedha mesatare e simuluar e lumit Danub te delta; '''S''' – Ngarkesa e sedimenteve e simuluar e lumit Danub te [[Delta e Danubit|delta]]; |- | colspan="10" |Burimi:<ref>{{cite journal|title=Simulating fluvial fluxes in the Danube watershed: The "Little Ice Age" versus modern day|date=2021|doi=10.1177/0959683611409778|last1=McCarney-Castle|first1=K.|last2=Voulgaris|first2=G.|last3=Kettner|first3=A.J.|last4=Giosan|first4=L.|journal=The Holocene|volume=22|pages=91–105|s2cid=129864432|language=en}}</ref> |} <!-- SHËNIM PËR REDAKTORËT: Në artikullin origjinal anglisht ekziston edhe një tabelë shumë e madhe ("Discharge chronology") me të dhëna rrjedhe vjetore të rindërtuara/matura nga viti 1742 deri më 2025 (rreth 280 vlera vjetore, ~700 rreshta wikitext) për stacionin Ceatal Izmail. Për shkak të gjatësisë së saj ekstreme dhe vlerës informative shtesë të kufizuar përtej tabelave më sipër, kjo tabelë NUK është përfshirë në këtë përkthim. Shih en:Danube#Discharge_chronology. --> == Degët == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Lista e degëve të Danubit|en|List of tributaries of the Danube}}}} [[Skeda:Szeged-tisza3.jpg|thumb|[[Lumi Tisa|Tisa]] është dega më e gjatë e Danubit.]]Toka e ujëmbledhur nga Danubi shtrihet edhe në shumë vende të tjera. Shumë nga degët e Danubit janë lumenj të rëndësishëm në vetvete, të lundrueshëm nga barka dhe anije të tjera me zhytje të vogël. Nga burimi i tij deri te derdhja në Detin e Zi, degët kryesore janë (sipas rendit të hyrjes): {{Div col|colwidth=20em}} # Iller (hyn te Ulm) # Lech (lumë) # Altmühl (hyn te Kelheim) # Naab (hyn te Regensburg) # Regen (lumë) (hyn te Regensburg) # Isar # Inn (lumë) (hyn te Passau) # Ilz (hyn te Passau) # Enns (hyn te qyteti Enns) # Morava (lumë) (hyn afër Kështjellës së Devinit) # Rába (hyn te Győr) # Váh (hyn te Komárno) # Hron (hyn te Štúrovo) # Ipeľ # Sió # Drava (hyn afër Osijekut) # Vuka (lumë) (hyn te Vukovar) # [[Lumi Tisa|Tisa]] (hyn afër Titelit) # [[Lumi i Savës|Sava]] (hyn te Beogradi) # Timiș (lumë) (hyn te Pançevë) # Morava e Madhe (hyn afër Smederevës) # Mlava (hyn afër Kostolacit) # Karaš (hyn afër Banatska Palankës) # Jiu (lumë) (hyn te Bechet) # Iskar (lumë) (hyn afër Gigenit) # Olt (lumë) (hyn te Turnu Măgurele) # Osam (hyn afër Nikopolit të Bullgarisë) # Yantra (lumë) (hyn afër Svishtovit) # Argeș (lumë) (hyn te Oltenița) # Ialomița # Siret (lumë) (hyn afër Galacit) # Prut (hyn afër Galacit) {{Div col end}} == Galeria == <gallery> Skeda:Donaueschingen Donauzusammenfluss 20080714.jpg|Bashkimi i burimeve të Danubit në [[Donaueschingen]]: ''Donauzusammenfluss'', bashkimi i Breg-ut dhe Brigach-ut. Skeda:Háros-Szigetcsúcs.ogg|Danubi në Budapest – maja e Ishullit Háros në Budafok Skeda:Дунайський біосферний заповідник 2.JPG|0&nbsp;km, Delta e Danubit, Ukraina Skeda:Danube Delta ESA23450088.jpeg|Ku Danubi takon Detin e Zi (foto satelitore [[Sentinel-2]] e [[Agjencia Kozmike Evropiane|Agjencisë Kozmike Evropiane]]) Skeda:The Danube Spills into the Black Sea.jpg|Danubi derdhet në Detin e Zi (trupi i sipërm i ujit në foto). </gallery> == Qytetet dhe qytezat == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Lista e qyteteve në lumin Danub|en|List of cities and towns on the river Danube}}}} [[Skeda:Aerial image of Passau.jpg|thumb|Bashkimi trengjyrësh (nga e majta në të djathtë) i lumenjve Inn, Danub dhe Ilz në Passau]] Danubi kalon nëpër shumë qytete, përfshirë katër kryeqytete kombëtare (të shënuar me shkronja të trasha më poshtë), më shumë se çdo lumë tjetër në botë. Sipas rendit nga burimi te grykëderdhja, ato janë: *Gjermania **[[Donaueschingen]] në landin [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]] – lumenjtë Brigach dhe [[Breg (lumë)|Breg]] bashkohen për të formuar Danubin **Möhringen an der Donau në Baden-Württemberg **Tuttlingen në Baden-Württemberg **Sigmaringen në Baden-Württemberg **Riedlingen në Baden-Württemberg **Munderkingen në Baden-Württemberg **Ehingen në Baden-Württemberg **Erbach në Baden-Württemberg **Ulm në Baden-Württemberg **Neu-Ulm në [[Bavaria|Bavari]] **Günzburg në Bavari **Dillingen an der Donau në Bavari **Donauwörth në Bavari **Neuburg an der Donau në Bavari **Ingolstadt në Bavari **Kelheim në Bavari **Regensburg në Bavari **Straubing në Bavari **Deggendorf në Bavari **Passau në Bavari [[Skeda:Linz Ars electronica center lila DL.jpg|thumb|Danubi në Linz, Austri]] *Austria **Linz, kryeqyteti i Austrisë së Sipërme **Krems an der Donau, në Austrinë e Poshtme **Tulln an der Donau, në Austrinë e Poshtme **'''[[Vjena]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Austria|Austrisë]] dhe qyteti më i populluar në bregun e Danubit, ku fusha përmbytëse e lumit njihet si ''Lobau'', ndonëse ''Innere Stadt'' (qendra historike) sot ndodhet larg rrjedhës kryesore të Danubit (megjithatë kufizohet ende nga ''Donaukanal'' – "kanali i Danubit"). [[Skeda:Danube Bratislava 6.jpg|thumb|Danubi në Bratislavë, Sllovaki]] *Sllovakia **'''[[Bratisllava|Bratislava]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Sllovakia|Sllovakisë]] **Komárno **Štúrovo [[Skeda:Várhegy2.JPG|thumb|Bazilika e Esztergomit, Hungari]] *Hungaria **Mosonmagyaróvár **Győr **Komárom **Esztergom **Visegrád&nbsp;– kjo pjesë e lumit njihet edhe si ''Ana e Danubit'' (Danube Bend). **Vác **Szentendre **Göd **Dunakeszi **'''[[Budapesti]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Hungaria|Hungarisë]], qyteti dhe aglomerimi më i madh në Danub (rreth 3.300.000 banorë). **Szigetszentmiklós **Százhalombatta **Ráckeve **Adony **Dunaújváros **Dunaföldvár **Paks **Kalocsa **Baja **Mohács *Kroacia **Vukovar **Ilok [[Skeda:Petrovaradinska tvrđava, 12.jpg|thumb|Kalaja e Petrovaradinit mbi Danub dhe Novi Sadin, kryeqytetin rajonal të Vojvodinës në Serbi]] [[Skeda:Kalemegdanska terasa Apr 2011.jpg|thumb|Bashkimi i lumit Sava me Danubin nën kalanë e Beogradit, kryeqytetin e Serbisë]] *Serbia **Apatin **Bačka Palanka **Čerević **Futog **Veternik **[[Novi Sadi|Novi Sad]]&nbsp;– kryeqyteti rajonal i Vojvodinës **Sremski Karlovci **Zemun **'''[[Beogradi]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Serbia|Serbisë]] **Pançevë **[[Smedereva|Smederevo]] **Kovin **Veliko Gradište **Golubac **Donji Milanovac **Kladovo [[Skeda:Nikopol-danube.jpg|thumb|Danubi te Nikopoli i Bullgarisë, në dimër]] *Bullgaria **Vidin **Lom **Kozloduy **Oryahovo **Nikopol **Belene **Svishtov **Ruse **Tutrakan **Silistra [[Skeda:Cazaresulinaoras2.jpg|thumb|Danubi në Sulina, Rumani]] *Rumania **Moldova Nouă **Orșova **Drobeta-Turnu Severin **Calafat **Bechet **Dăbuleni **Corabia **Turnu Măgurele **Zimnicea **Giurgiu **Oltenița **Călărași **Fetești **Cernavodă **Hârșova **Brăila&nbsp;– kufiri i sektorit detar të Danubit **[[Galaci|Galați]]&nbsp;– porti më i madh në Danub **Isaccea **Tulcea **Sulina *Moldavia **Giurgiulești *Ukraina **Reni **Izmail **Kiliia **Vylkove {{wide image|Panorama of Danube in Vienna.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Vjenë}} {{wide image|DonauknieVisegrad 2.jpg|1000px|Ana e Danubit (Danube Bend) është një kthesë e Danubit në Hungari, pranë qytetit Visegrád. Malet Transdanubiane ndodhen në bregun e djathtë (ana e majtë e fotos), ndërsa Malet e Hungarisë Veriore në bregun e majtë (ana e djathtë e fotos).}} {{wide image|Budapest view with Parliament.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Budapest, me Parlamentin Hungarez (majtas)}} {{wide image|Budapest from Gellert Hill MC.jpg|1000px|Budapesti natën}} {{wide image|Novi Sad - Gigapixelna panorama2.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Novi Sad, nga Kalaja e Petrovaradinit, Serbi}} {{wide image|The confluence of the Sava into the Danube at Belgrade.jpg|900px|Bashkimi i Savës me Danubin te Beogradi, fotografuar nga Kalaja e Beogradit, Serbi}} {{Wide image|Belgrade Panorama.jpg|1000px|Panoramë e lumenjve Danub dhe Sava, nga Kalemegdani, Beograd, Serbi}} {{wide image|Pano-Donau-Danube.jpg|1000px|Danubi duke hyrë te Portat e Hekurit, në Malet Karpate. Rumania në të majtë, Kalaja e Golubacit dhe Serbia në të djathtë.}} == Ishujt == {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Lista e ishujve në Danub|en|List of islands in the Danube}}}} [[Skeda:Budapest by air.jpg|thumb|Pamje ajrore e Ishullit Margaret, Budapest, Hungari. Në Budapest ka 15 ura mbi Danub.]] [[Skeda:Belgrade Aerial K1.jpg|thumb|Ishulli i Madh i Luftës (Great War Island) në Beograd, Serbi. Ndodhet te bashkimi i Savës me Danubin.]] [[Skeda:Ada Kaleh.jpg|thumb|Ishulli Ada Kaleh, sot në Rumani, u harrua gjatë bisedimeve për paqe në Kongresin e Berlinit më 1878. U përmbyt gjatë ndërtimit të hidrocentralit të Portave të Hekurit më 1970.]] * Ada Kaleh * Ostrovul Mare, Gogoșu * Balta Ialomiței * Belene Island * Ishulli Csepel * Čakljanac Island * Donauinsel * Forkontumac Island * Great Brăila Island * Ishulli i Madh i Luftës (Great War Island) * Ishulli i Mohaçit * Koh Chang Island, Sremski Karlovci * Kozloduy Island * Ishulli Margaret * Ostrovo (Kostolac) * Ostrovul Ciocănești * Ostrovul Mare, Islaz * Paradajz Island * {{ill|Ribarsko Ostrvo|sr|Споменик природе Рибарско острво}}, Novi Sad * Ishulli i Šarengradit * Szigetköz * Ishulli i Szentendres * Vardim Island * Ishulli i Vukovarit * Žitný ostrov == Ndarja në seksione == * Seksioni i sipërm: Nga burimi deri te Porta e Devinit, në kufirin e Austrisë me Sllovakinë. Danubi mbetet lumë malor karakteristik deri te Passau, me pjerrësi mesatare të shtratit 0,12% (1200 ppm); nga Passau deri te Porta e Devinit pjerrësia zbutet në 0,06% (600 ppm). * Seksioni i mesëm: Nga Porta e Devinit deri te Portat e Hekurit, në kufirin e Serbisë me Rumaninë. Shtrati i lumit zgjerohet dhe pjerrësia mesatare e shtratit bëhet vetëm 0,006% (60 ppm). * Seksioni i poshtëm: Nga Portat e Hekurit deri te Pătlăgeanca, me pjerrësi mesatare vetëm 0,003% (30 ppm). * Delta: Nga Pătlăgeanca deri te Sulina, ku Danubi takon Detin e Zi. Lumi ndahet në tre degë kryesore.<ref>{{Cite journal|last1=Strat|first1=Daniela|last2=Gheorghe|first2=Iuliana|date=2023-04-17|title=Conservation Status and Effectiveness of the National and International Policies for the Protection and Conservation of Sturgeons in the Danube River and Black Sea Basin|journal=Diversity|volume=15|issue=4|pages=568|doi=10.3390/d15040568|doi-access=free|bibcode=2023Diver..15..568S|issn=1424-2818|language=en}}</ref> == Lundrimi modern == [[Skeda:Parliament Budapest Hungary.jpg|thumb|Danubi në Budapest]] [[Skeda:DanubedeltaSulinaarm2.jpg|thumb|Peshkatar në Deltën e Danubit]] [[Skeda:Freight-ship-danube-320x240.ogg|thumb|Anije transporti (barkë) e shtyrë në Danub, pranë Vjenës]] Danubi është i lundrueshëm nga anije detare, nga Deti i Zi deri te Brăila në Rumani (sektori detar i lumit), dhe më tej nga anije lumore deri te Kelheim, Bavari, Gjermani; mjete më të vogla mund të lundrojnë edhe më lart, deri te Ulm, Vyrtemberg, Gjermani. Rreth 60 nga degët e tij janë gjithashtu të lundrueshme. Që nga përfundimi i {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}} gjerman më 1992, lumi është pjesë e një rruge ujore trans-evropiane nga Roterdami në Detin e Veriut deri te Sulina në Detin e Zi, në një distancë prej {{convert|3500|km|sp=us|abbr=on}}. Më 1994, Danubi u shpall një nga dhjetë [[Korridori Pan-Evropian|korridoret pan-evropiane]], rrugë në Evropën Qendrore dhe Lindore që kërkonin investime të mëdha gjatë dhjetë deri pesëmbëdhjetë viteve në vijim. Sasia e mallrave të transportuara në Danub u rrit në rreth 100 milionë tonë më 1987. Më 1999, transporti në lumë u vështirësua nga bombardimi i NATO-s i tri urave në Serbi gjatë [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]]. Pastrimi i rrënojave përfundoi më 2002, kurse një urë ponton e përkohshme që pengonte lundrimin u hoq më 2005. Te {{ill|Portat e Hekurit|en|Iron Gate (Danube)}}, Danubi kalon nëpër një gryk që formon pjesë të kufirit mes Serbisë dhe Rumanisë; aty ndodhet {{ill|Hidrocentrali Portat e Hekurit I|en|Iron Gate I Hydroelectric Power Station}}, i pasuar rreth {{convert|60|km|sp=us|abbr=on}} më poshtë rrjedhës (jashtë gryke) nga {{ill|Hidrocentrali Portat e Hekurit II|en|Iron Gate II Hydroelectric Power Station}}. Më 13 prill 2006, u regjistrua një rrjedhje maksimale rekord te Diga e Portave të Hekurit, që arriti {{convert|15400|m3/s|sp=us|abbr=on}}. Ekzistojnë tri kanale artificiale të ndërtuara në Danub: Kanali Danub-Tisa-Danub (DTD) në rajonet e Banatit dhe Bačkës (Vojvodinë, provincë veriore e Serbisë); Kanali Danub–Deti i Zi, i gjatë {{convert|64|km|sp=us|abbr=on}}, mes Cernavodës dhe Konstancës (Rumani), i përfunduar më 1984, i cili shkurton distancën deri në Detin e Zi me {{convert|400|km|sp=us|abbr=on}}; dhe Kanali Rajn–Main–Danub, rreth {{convert|171|km|sp=us|abbr=on}}, i përfunduar më 1992, që lidh Detin e Veriut me Detin e Zi.<ref>{{Cite web|url=http://ines-danube.info/goto.php?target=file_1442_download&client_id=viailias4|title=Danube navigation at a glance|website=INeS Danube|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226160839/http://ines-danube.info/goto.php?target=file_1442_download&client_id=viailias4|archive-date=26 shkurt 2021|language=en}}</ref> Është propozuar edhe një kanal Danub-Egje.<ref>{{Cite web|last=Tzimas|first=Stavros|title=Chinese interests could make plan to link Danube and Aegean a reality|url=https://www.ekathimerini.com/economy/221159/chinese-interests-could-make-plan-to-link-danube-and-aegean-a-reality/|access-date=11 korrik 2022|website=eKathimerini.com|date=28 gusht 2017|language=en}}</ref> Kryqëzimi (river cruising) në Danub është aktivitet popullor turistik, sidomos mes Passaut, Gjermani, dhe Budapestit, Hungari.<ref>{{Cite web|last=Sarna|first=Heidi|date=15 gusht 2019|title=10 Best River Cruises|url=https://www.frommers.com/slideshows/818945-10-best-river-cruises|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230921093944/https://www.frommers.com/slideshows/818945-10-best-river-cruises|archive-date=21 shtator 2023|website=Frommer's|language=en}}</ref> == Piratëria == Në periudhën 2010–2012, kompani anijesh, sidomos nga Ukraina, pretenduan se anijet e tyre pësonin "sulme të rregullta pirate" në sektorët serbë dhe rumunë të Danubit.<ref>{{cite web|url=http://www.jutarnji.hr/rijecni-gusari-u-srbiji-pljackaju-hrvatske-brodove--zadnja-zrtva-brod--quot-sloga-quot--sisackog--quot-dunavskog-lloyda-quot-/980402/|title=Riječni gusari u Srbiji pljačkaju hrvatske brodove|first=Mate|last=Piškor|date=12 tetor 2011|website=Jutarnji list|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301213528/https://www.jutarnji.hr/vijesti/crna-kronika/rijecni-gusari-u-srbiji-pljackaju-hrvatske-brodove-sa-sloge-ukrali-opremu-vrijednu-60-tisuca-eura/1724961/|archive-date=1 mars 2020|language=hr}}</ref><ref>{{cite web|url=http://un.ua/eng/article/369989.html|title=Ukrainian Danube Shipping Company Says Its Ships Are Being Attacked Frequently in Romanian Part Of River Danube|publisher=Ukrainian News|date=13 janar 2012|access-date=11 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114032713/http://un.ua/eng/article/369989.html|archive-date=14 janar 2012|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://gazeta.ua/articles/np/_ukrajinski-korabli-vse-chastishe-stayut-zhertvami-rumunskih-pirativ/419063|title=Українські кораблі все частіше стають жертвами румунських піратів|trans-title=Romanian Pirates Attack Ukrainian Ships More Frequently|website=Gazeta.ua|date=20 janar 2012|first=Олена|last=Гордієва|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405202115/https://gazeta.ua/articles/np/_ukrayinski-korabli-vse-chastishe-stayut-zhertvami-rumunskih-pirativ/419063|archive-date=5 prill 2023|language=uk}}</ref> Megjithatë, shkeljet mund të mos konsiderohen akte piraterie, siç përcaktohen sipas Konventës së Kombeve të Bashkuara mbi të Drejtën e Detit, por më tepër raste "vjedhjeje lumore".<ref>{{cite web|url=http://www.rivercruiseinfo.com/content/pirates-lower-danube|title=Pirates on the lower Danube|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214175158/http://www.rivercruiseinfo.com/content/pirates-lower-danube|archive-date=14 dhjetor 2013|website=rivercruiseinfo|author=Ingo_Eigen|date=27 shkurt 2012|language=en}}</ref> Raportime mediatike sugjerojnë se ekuipazhet e transportit shpesh përvetësojnë ngarkesën, duke e shitur atë për përfitim personal e duke ia atribuar humbjet sulmeve pirate. Këto incidente shpesh nuk karakterizohen si piraterie, por si vjedhje oportuniste dhe kontrabandë përgjatë lumit.<ref>{{Cite news|last=Tomiuc|first=Eugen|date=2012-02-05|title=Reports Of 'Pirates Of The Danube' Get The Old Heave-Ho|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|url=https://www.rferl.org/a/romania_danube_river_pirates_ukraine/24474067.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230909064917/https://www.rferl.org/a/romania_danube_river_pirates_ukraine/24474067.html|archive-date=9 shtator 2023|language=en}}</ref> == Delta e Danubit == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Delta e Danubit|en|Danube Delta}}}} [[Skeda:Вилково, Дунайские плавни 1962 г.JPG|thumb|Lipovanë rusishtfolës në Deltën e Danubit]] {{ill|Delta e Danubit|en|Danube Delta}} ({{lang|ro|Delta Dunării}}; ukrainisht: Дельта Дунаю, ''Del'ta Dunayu'') është delta lumore më e madhe në [[Bashkimi Evropian|Bashkimin Evropian]]. Pjesa më e madhe e Deltës së Danubit ndodhet në Rumani (rrethi i Tulcesë), ndërsa pjesa veriore e saj, në bregun e majtë të degës Kilia, ndodhet në Ukrainë (Oblasti i Odesës). Sipërfaqja e përafërt është {{convert|4152|km2|sp=us|abbr=on}}, prej të cilave {{convert|3446|km2|sp=us|abbr=on}} ndodhen në Rumani. Nëse përfshihen edhe lagunat e Razim-Sinoesë ({{convert|1015|km2|sp=us|abbr=on}}, prej të cilave {{convert|865|km2|sp=us|abbr=on}} sipërfaqe uji), të cilat ndodhen në jug të deltës së mirëfilltë, por lidhen me të gjeologjikisht dhe ekologjikisht (territori i tyre i bashkuar është pjesë e Vendit të Trashëgimisë Botërore), sipërfaqja totale e Deltës së Danubit arrin {{convert|5165|km2|sp=us|abbr=on}}. Delta e Danubit është gjithashtu delta lumore më e mirëruajtur në Evropë, [[Vende të trashëgimisë botërore|Vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s]] (që nga 1991) dhe [[Konventa Ramsar|Vend Ramsar]]. Liqenet dhe kënetat e saj mbështesin 45 lloje peshqish të ujërave të ëmbla. Zonat e saj të lagëta mbështesin tufa të mëdha shpendësh migrues nga mbi 300 lloje, përfshirë kormoranin xhuxh (''Microcarbo pygmaeus'') të rrezikuar. Këto kërcënohen nga skemat rivale të kanalizimit dhe kullimit, si Kanali Bystroye.<ref>{{cite book|url=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/eia/documents/inquiry/Rom.1.pdf|title=Documentation on the likely significant transboundary impact of the Ukrainian deep-water navigation canal Danube-black sea in the context of Espoo Convention, 1991|year=2005|author=Staras, Mircea|publisher=Danube Delta National Institute|publication-date=shkurt 2005|location=Tulcea, Rumani|archive-date=3 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803080734/https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/eia/documents/inquiry/Rom.1.pdf|access-date=20 shtator 2020|url-status=live|language=en}}</ref> == Bashkëpunimi ndërkombëtar == === Ekologjia dhe mjedisi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub|en|International Commission for the Protection of the Danube River}}}} [[Skeda:Pelicani din Delta Dunarii.PNG|thumb|right|Pelikanë në Deltën e Danubit, Rumani]] Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub (ICPDR) është një organizatë e përbërë nga 14 shtete anëtare (Gjermania, Austria, Republika Çeke, Sllovakia, Sllovenia, Hungaria, Kroacia, Bosnja dhe Hercegovina, Serbia, Bullgaria, Rumania, Moldavia, Mali i Zi dhe Ukraina) dhe Bashkimi Evropian. Komisioni, i themeluar më 1998, merret me të gjithë pellgun e lumit Danub, i cili përfshin degët dhe burimet e ujërave nëntokësore. Qëllimi i tij është zbatimi i Konventës për Mbrojtjen e Lumit Danub, duke promovuar dhe koordinuar menaxhimin e qëndrueshëm dhe të drejtë të ujërave, përfshirë ruajtjen, përmirësimin dhe përdorimin racional të ujërave, si dhe zbatimin e Direktivës Kuadër të BE-së për Ujërat dhe Strategjisë së Danubit. === Lundrimi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Komisioni i Danubit|en|Danube Commission}}}} Komisioni i Danubit merret me mirëmbajtjen dhe përmirësimin e kushteve të lundrimit në lumë. U themelua më 1948 nga shtatë shtete kufitare me lumin. Anëtarët përfshijnë përfaqësues nga Austria, Bullgaria, Kroacia, Gjermania, Hungaria, Moldavia, Sllovakia, Rumania, Rusia, Ukraina dhe Serbia; mblidhet rregullisht dy herë në vit. Gjithashtu thërret grupe ekspertësh për të shqyrtuar çështje të parapara në planet e punës së komisionit. Komisioni daton nga Konferencat e Parisit të viteve 1856 dhe 1921, të cilat vendosën për herë të parë një regjim ndërkombëtar për të garantuar lundrimin e lirë në Danub. Sot Komisioni përfshin shtete bregdetare (riparian) dhe joriparian. == Gjeologjia == [[Skeda:Evening at Danube gorge.jpg|thumb|right|Portat e Hekurit, kufiri Serbi-Rumani]] [[Skeda:Dam Serbia Djerdap 2.jpg|thumb|right|Hidrocentrali Portat e Hekurit II, Rumani-Serbi]] Megjithëse burimet e sotme të Danubit janë relativisht të vogla, gjeologjikisht Danubi është shumë më i vjetër se [[Lumi i Rinit|Rajni]], me të cilin pellgu i tij ujëmbledhës konkurron sot në Gjermaninë jugore. Kjo sjell disa ndërlikime gjeologjike interesante. Meqë Rajni rrjedh drejt veriut, drejt Detit të Veriut, një ndarje kontinentale që fillon te Piz Lunghin ndan pjesë të mëdha të Gjermanisë jugore, e cila ndonjëherë quhet Ndarja Evropiane e Ujërave. [[Skeda:Danube Iron Gorge La Cazane.JPG|thumb|Portat e Hekurit, në kufirin serbo-rumun (Parku Natyror Portat e Hekurit dhe Parku Kombëtar Đerdap)]] Para akullnajës së fundit në Pleistocen, Rajni fillonte në skajin juglindor të Pyllit të Zi, ndërsa ujërat nga Alpet që sot ushqejnë Rajnin bartéshin nga i ashtuquajturi ''Urdonau'' (Danubi i lashtë). Pjesë të shtratit të këtij lumi të lashtë, i cili ishte shumë më i madh se Danubi i sotëm, mund të shihen ende në kanione (sot pa ujë) në peizazhin e sotëm të Alb-it Shvabian. Erozioni i luginës së Rajnit të Sipërm shpuri në "kapjen e rrjedhës" (stream capture); ujërat nga Alpet e ndryshuan drejtimin dhe filluan të ushqenin Rajnin. Danubi i sipërm i sotëm është kështu një rrjedhë e nën-përshtatur (underfit stream). Meqë Alb-i Shvabian është kryesisht i formuar nga gëlqeror poroz, dhe meqë niveli i Rajnit është shumë më i ulët se ai i Danubit, sot lumenj nëntokësorë bartin shumë ujë nga Danubi drejt Rajnit. Në shumë ditë vere, kur Danubi bart pak ujë, ai fundoset plotësisht në këto kanale nëntokësore në dy vende në Alb-in Shvabian, të njohura si ''Donauversickerung'' (Fundosja e Danubit). Shumica e këtij uji del sërish në sipërfaqe vetëm {{convert|12|km|mi|sp=us|abbr=on}} në jug, te Aachtopf, burimi me rrjedhjen më të lartë në Gjermani, me mesatare {{convert|8500|L/s|cuft/s|sp=us|abbr=on}}, në veri të Liqenit të Bodenit — duke ushqyer kështu Rajnin. Ndarja Evropiane e Ujërave vlen vetëm për ato ujëra që kalojnë përtej kësaj pike, gjë që ndodh vetëm në ditët e vitit kur Danubi bart ujë të mjaftueshëm për t'i mbijetuar gropave në Donauversickerung. Meqë sasi kaq të mëdha uji nëntokësor gërryejnë shumë nga gëlqerori përreth, parashikohet se rrjedha e sipërme e Danubit do të zhduket një ditë tërësisht në favor të Rajnit, ngjarje e quajtur "kapje e rrjedhës". Parametrat hidrologjikë të Danubit monitorohen rregullisht në Kroaci te Batina, Dalj, Vukovar dhe Ilok.<ref>{{cite web|url=http://hidro.hr/hidro_e.php?id=hidro&param=Podaci_e|title=Daily hydrological report|publisher=State Hydrometeorological Bureau of the Republic of Croatia|access-date=9 shtator 2010|archive-date=30 maj 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100530062812/http://hidro.hr/hidro_e.php?id=hidro&param=Podaci_e|language=en}}</ref> == Historia == [[Skeda:Guerre d'orient, combat sur le Danube.jpg|thumb|Betejë mes forcave ruse dhe osmane në Danub më 1854, gjatë [[Lufta e Krimesë|Luftës së Krimesë]] (1853–1856)]] Pellgu i Danubit ishte vendngjarja e disa prej kulturave më të hershme njerëzore. Kulturat Neolitike Danubiane përfshijnë kulturat e Qeramikës Vijëzuese (Linear Pottery) të pellgut të mesëm të Danubit. Shumë vendbanime të Kulturës së Vinçës (Vinça, Serbi), të mijëvjeçarit të gjashtë deri të tretë p.e.s., ndodhen përgjatë Danubit. {{ill|Kultura e Vučedolit|en|Vučedol culture}} e mijëvjeçarit të tretë p.e.s. (nga vendbanimi i Vučedolit pranë Vukovarit, Kroaci) njihet për qeramikën e saj. [[Dari i Madh]], mbreti i Persisë, e kaloi lumin në fund të shekullit të 6-të p.e.s. për të pushtuar Skitinë Evropiane dhe për t'i nënshtruar [[Skithët]]. [[Aleksandri i Madh]] i mundi mbretin triball Sirmus dhe fiset e veriut trake e ilire, duke përparuar nga Maqedonia deri te Danubi, më 336 p.e.s. Nën romakët, Danubi formoi kufirin e Perandorisë me fiset në veri, pothuajse nga burimi deri te grykëderdhja. Njëkohësisht, ishte rrugë për transportin e trupave dhe furnizimin e vendbanimeve poshtë rrjedhës. Nga viti 37 e.s. deri në kohën e perandorit [[Valentiniani I]] (364–375), Limesi Danubian ishte kufiri verilindor i Perandorisë, me ndërprerje të rastësishme, siç ishte rënia e Limesit Danubian më 259. Kalimi i Danubit drejt Dakisë nga ''Imperium Romanum'' u arrit fillimisht në dy beteja më 102 dhe pastaj më 106, pas ndërtimit të një ure më 101 pranë qytetit garnizon të Drobetës, te Portat e Hekurit. Kjo fitore mbi Dakinë e [[Decebali]]t mundësoi krijimin e Provincës së Dakisë, e cila megjithatë u braktis nga perandori [[Aureliani]] më 271. Avarët e përdorën lumin si kufirin e tyre juglindor në shekullin e 6-të. <gallery widths="200px" heights="160px"> Skeda:Trajan's Bridge Across the Danube, Modern Reconstruction.jpg|Ilustrim i Urës së Trajanit, hapësira e parë e Danubit të Poshtëm (mes Serbisë dhe Rumanisë së sotme). E ndërtuar nga Apollodori i Damaskut mes viteve 103–105 e.s., u shkatërrua më 270 e.s. Skeda:Mária Valéria´s bridge.jpg|Te Esztergomi dhe Štúrovo, Danubi ndan Hungarinë nga Sllovakia. Skeda:Vena 06.jpg|Danubi në Vjenë Skeda:Danube at belene.jpg|Danubi mes Belenes dhe Ishullit Belene, Bullgari Skeda:Frozen Danube Reichsbrücke.JPG|Pamje nga rrjedha e sipërme, nga Donauinsel-i në Vjenë, Austri, gjatë një dimri jashtëzakonisht të ftohtë (shkurt 2006), pasi lumi ngrin rrallë atje<ref name="ORFDonau2006">{{cite news|date=2 shkurt 2006|title=Eis auf der Donau nicht betreten|url=https://wiev1.orf.at/stories/87132|work=wien.ORF.at|publisher=ORF|access-date=31 maj 2026|language=de}}</ref> Skeda:Bratislavaminorflood.jpg|Bratislava zakonisht nuk pëson përmbytje të mëdha, por Danubi ndonjëherë del nga bregu i djathtë. </gallery> === Perspektiva kulturore të lashta mbi Danubin e poshtëm === Pjesa e lumenjve Danubius apo Istros njihej gjithashtu (së bashku me Detin e Zi) si ''Okeanos'' në kohët e lashta, e quajtur ''Okeanos Potamos'' (Lumi Okeanos). Danubi i poshtëm quhej edhe ''Keras Okeanoio'' (Gjiri ose Briri i Okeanos-it) në ''Argonautikën'' e Apolonit të Rodosit (Argon. IV. 282). Në fund të ''Okeanos Potamos'', ndodhet ishulli i shenjtë i Albës (Leuke, Pytho Nisi, Ishulli i Gjarpërinjve), i shenjtë për Apollonin pellazgjik (e më vonë, grek), duke përshëndetur diellin që ngrihet në lindje. Hekateu Abderiti i referohet ishullit të Apollonit nga rajoni i Hiperboreanëve, në Okeanos. Sipas njërës version të legjendës, ishte në Leuke ku u varros heroi Akili (deri më sot, njëra nga grykëderdhjet e Danubit quhet Kilia). Këngë të vjetra popullore rumune tregojnë për një manastir të bardhë në një ishull të bardhë me nëntë priftërinj.<ref name="Densusianu">[http://www.pelasgians.org/ Dacia Preistorica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080707015920/http://www.pelasgians.org/|date=7 korrik 2008}}, Nicolae Densusianu (1913).</ref> === Rivaliteti dhe tregtia përgjatë Danubit === [[Skeda:Reprise Buda 1686.jpg|thumb|Liga e Shenjtë (1684) e mori Budën osmane pas një rrethimi të gjatë më 1686.]] Mes fundit të shekullit 14 dhe fundit të shekullit 19, Perandoria Osmane u përball fillimisht me Mbretërinë e Serbisë, Perandorinë e Dytë Bullgare, Mbretërinë e Hungarisë, Principatën e Vllahisë, Principatën e Moldavisë, e më vonë me monarkinë Habsburge, Bashkësinë Polako-Lituaneze dhe Perandorinë Ruse, për kontrollin e Danubit (طونه, ''Tuna'' në turqisht), i cili u bë kufi verior i Perandorisë Osmane për shekuj me radhë. Shumë nga Luftërat Osmano-Hungareze (1366–1526) dhe Luftërat Osmano-Habsburge (1526–1791) u zhvilluan përgjatë lumit. Ndër luftërat më të rëndësishme të Perandorisë Osmane përgjatë Danubit përfshihen Beteja e Nikopojës (1396), Rrethimi i Beogradit (1456), Beteja e Mohaçit (1526), rrethimi i parë turk i Vjenës (1529), Rrethimi i Esztergomit (1543), Lufta e Gjatë (1591–1606), Beteja e Vjenës (1683), Lufta e Madhe Turke (1683–1699), Lufta e Krimesë (1853–1856) dhe Lufta Ruso-Turke (1877–1878). Në shekullin e 19-të, kastori u gjuajt deri në zhdukje përgjatë Danubit në Bavari.<ref>{{Cite web|url=https://www.economist.com/1843/2015/09/17/dam-it|title=Dam it!|author1=Isabella Tree|date=17 shtator 2015|publisher=The Economist|language=en}}</ref> Popullata e blinit beluga gjithashtu u shemb; blinjtë e Danubit ishin shfrytëzuar tregtarisht për mish dhe havjar që nga shekulli i 5-të p.e.s. Skemat e rregullimit të lumit filluan në shekullin e 19-të dhe vazhduan në shekullin e 20-të. Lumi Danub ka gjithsej 18 diga kryesore, përfshirë Melkun dhe Freudenau-në në Vjenë.<ref>{{Cite book|title=Rivers of Europe|editor1=Klement Tockner|editor2=Urs Uehlinger|editor3=Christopher T. Robinson|date=2009|publisher=Academic Press|isbn=978-0-08-091908-9|language=en}}</ref> === Lufta e Dytë Botërore === Gjatë rinovimit të vitit 2011 të Urës Margaret, Budapest, u zbuluan mbetje njerëzore. Mbetjet, kryesisht hebreje, ishin viktima të Partisë së Kryqit të Shigjetave, e djathta ekstreme, e cila qeverisi shkurtimisht Hungarinë që nga viti 1944.<ref>{{cite news|agency=The Associated Press|title=Hungary buries remains of Holocaust victims executed by Nazis on banks of the Danube River|url=https://nationalpost.com/news/world/hungary-buries-remains-of-holocaust-victims-executed-by-nazis-on-banks-of-the-danube-river|website=National Post|access-date=16 shkurt 2022|date=15 prill 2016|language=en}}</ref> === Nivelet rekord të ulëta dhe zbulimi i mbetjeve === Në korrik dhe gusht 2026, një valë e zgjatur nxehtësie dhe thatësire në Evropë shkaktoi rënien e niveleve të ujit përgjatë Danubit dhe lumenjve të tjerë të mëdhenj, përfshirë Rajnin, në nivele rekord të ulëta në disa zona. Pranë Ryahovos, në veri të Bullgarisë, tërheqja e ujit zbuloi mbetjet e një mamuthi, përfshirë nofullën, dy fildisha dhe eshtra brinjësh, që besohet t'i kenë përkitur një individi të ri. Zyrtarë vendorë thanë se zona konsiderohej prej kohësh një moçal ku mamuthët kishin ngordhur mijëra vjet më parë.<ref>{{Cite web|date=2026-08-01|title=Danube dries in heat: skeleton of giant mammoth uncovered in Bulgaria|url=https://www.euronews.com/2026/08/01/danube-dries-in-heat-skeleton-of-giant-mammoth-uncovered-in-bulgaria|access-date=2026-08-03|website=euronews|language=en}}</ref> Pranë Prahovos, Serbi, u zbuluan mbi 20 anije gjermane të fundosura, të cilat ishin fundosur qëllimisht më 1944 gjatë tërheqjes gjermane në Luftën e Dytë Botërore.<ref>{{cite web|last=Drobnjakovic|first=Marko|url=https://apnews.com/article/serbia-danube-river-drought-ships-7f938261b92ebbc88330d5f1b892fb2e|title=The Danube River's water is dropping so low that World War II ships are emerging|publisher=AP News|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Gigenit, Bullgari, uji i ulët zbuloi pjesë të themeleve të Urës së Konstantinit, një urë romake mbi Danub.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/business/environment/low-danube-water-levels-bulgaria-expose-roman-era-bridge-2026-08-06/|title=Low Danube water levels in Bulgaria expose Roman-era bridge|publisher=Reuters|date=6 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Virtit, Sllovaki, doli në sipërfaqe edhe një bombë tjetër e madhe britanike e Luftës së Dytë Botërore, e shkatërruar më pas në një shpërthim të kontrolluar; ajo lidhej ndoshta me fushatën e minimit lumor të Forcave Ajrore Mbretërore Britanike (RAF) të vitit 1944, {{ill|Operacioni Gardening|de|Gardening (RAF-Deckname)}}.<ref>{{cite web|last=Dawson|first=Neve|url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/slovakia-bomb-detonated-danube-river-water-levels-b3029446.html|title=Gigantic WW2 bomb detonated in Slovakia after surfacing in Danube River|publisher=The Independent|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Në Budapest, pjesë të ish-Urës Franz Joseph, të shkatërruar më 1945, gjithashtu u bënë të dukshme nën Urën e Lirisë.<ref name="hungarytoday" /> Pranë Budapestit, shtrati i zbuluar i lumit nxori në pah një motoçikletë gjermane {{ill|DKW NZ 350-1|de|DKW NZ 250/350}}, mbetjet e dy ushtarëve të ''Wehrmachtit'', dhe disa lëndë plasëse të Luftës së Dytë Botërore, përfshirë mina kundërtank.<ref>{{cite web|last=Müller|first=Franziska|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/07/danube-wehrmacht-soldiers-and-wwii-motorbike-recovered-after-80-years|title=Danube: Wehrmacht soldiers and WWII motorbike recovered after 80 years|publisher=Euronews|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Kisoroszit, Hungari, u zbulua një minë detare britanike e Luftës së Dytë Botërore prej 460 kilogramësh, e cila u hoq në mënyrë të sigurt nga ekspertë të çminimit.<ref name="hungarytoday">{{cite web|url=https://hungarytoday.hu/low-danube-reveals-460-kilogram-wwii-naval-mine/|title=Receding Danube Reveals 460-Kilogram WWII Naval Mine|publisher=Hungary Today|date=9 gusht 2026|language=en}}</ref> Përveç kësaj, mbetje anijesh luftarake të Luftës së Dytë Botërore u zbuluan pranë Mohaçit dhe Bajës.<ref>{{cite web|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/10/historic-drought-rivers-reveal-hunger-stones-warships-and-mammoth-remains|title=Historic drought: rivers reveal hunger stones, warships and mammoth remains|publisher=Euronews|date=10 gusht 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.reutersconnect.com/item/remains-of-an-old-world-war-ii-era-ship-in-hungary/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMUFOQURMMDAwRkhOT1JG|title=Remains of an old World War II-era ship in Hungary|publisher=Reuters Connect|date=8 gusht 2026|language=en}}</ref> Centrali Bërthamor i Paksit, centrali bërthamor më i madh i Hungarisë, ka qenë duke ulur prodhimin, pasi nivelet rekord të ulëta të Danubit reduktuan disponueshmërinë e ujit ftohës, i cili normalisht furnizon gati gjysmën e energjisë elektrike të vendit.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2026/aug/01/eastern-europe-dried-up-rivers-tourism-energy-mammoth|title=Lost income, energy fears and a woolly mammoth: what Europe's dried-up rivers have yielded|publisher=The Guardian|date=1 gusht 2026|language=en}}</ref> Autoritetet hungareze planifikuan të ndërtonin një prag shkëmbor pranë Paksit për të ngritur nivelin e Danubit deri në {{convert|1|m}}, me dy pontonë që potencialisht mund të shtonin edhe {{convert|20|cm}} te pompat ftohëse të centralit.<ref>{{cite web|last=Spike|first=Justin|url=https://apnews.com/article/hungary-nuclear-plant-danube-low-water-levels-b77673cd90df9cd7435726fc9c5f2c9e|title=Hungary's government plans interventions on Danube River to keep nuclear plant running|publisher=AP News|date=12 gusht 2026|language=en}}</ref> Në Rumani, u prek nga thatësira edhe Centrali Bërthamor i Cernavodës. Forcat detare rumune përdorën 180&nbsp;kg lëndë plasëse në një shpërthim të kontrolluar për të zhvendosur një gur të madh që kufizonte rrjedhën e ujit të Danubit drejt sistemit ftohës të centralit.<ref>{{cite web|last=Tondo|first=Lorenzo|url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/03/romania-blasts-divert-danube-water-nuclear-reactor-energy-crisis-hungary|title=Romania blasts rock to divert water from drought-hit Danube to nuclear reactor|publisher=The Guardian|date=3 gusht 2026|language=en}}</ref> Edhe Serbia vuajti nga thatësira e rëndë dhe nivelet e ulëta të ujit të Danubit. Me rreth 65% të energjisë elektrike të prodhuar nga qymyri dhe 25% nga hidroenergjia, periudhat e zgjatura të thatësirës paraqitën një sfidë madhore. Hidrocentralet e Portave të Hekurit I dhe II prodhonin shumë nën mesataren, ndërsa centralet me qymyr Kostolac A dhe B duhej të ulnin prodhimin për shkak të ujit të kufizuar ftohës.<ref>{{cite web|last=Verseck|first=Keno|url=https://www.dw.com/en/drought-europe-electricity-supplies-danube/a-78269916|title=How drought threatens Europe's electricity supplies|publisher=DW|date=6 gusht 2026|language=en}}</ref> == Ekonomia == === Uji i pijshëm === Përgjatë rrjedhës së tij, Danubi është burim uji të pijshëm për rreth 20 milionë njerëz.<ref>{{Cite web|title=About Us|url=https://www.icpdr.org/main/icpdr/about-us|access-date=5 shkurt 2021|website=International Commission for the Protection of the Danube River|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Blue River|url=https://wwf.panda.org/discover/knowledge_hub/where_we_work/black_sea_basin/danube_carpathian/our_solutions/freshwater/danube_river_basin/?|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412152545/https://wwf.panda.org/discover/knowledge_hub/where_we_work/black_sea_basin/danube_carpathian/our_solutions/freshwater/danube_river_basin/?|archive-date=12 prill 2021|access-date=5 shkurt 2021|website=wwf.panda.org|language=en}}</ref> Në Baden-Württemberg, Gjermani, pothuajse 30 përqind (të dhëna 2004) e ujit për zonën mes Shtutgartit, Bad Mergentheimit, Aalenit dhe rrethit Alb-Donau vjen nga uji i pastruar i Danubit. Qytete të tjera si Ulm dhe Passau gjithashtu përdorin ujë nga Danubi. Në Austri dhe Hungari, shumica e ujit merret nga burime nëntokësore dhe malore, dhe vetëm rrallë përdoret ujë nga Danubi. Shumica e shteteve e konsiderojnë gjithashtu shumë të vështirë pastrimin e ujit për shkak të ndotjes së madhe; vetëm pjesë të Rumanisë, ku uji është më i pastër, vazhdojnë të marrin rregullisht ujë të pijshëm nga Danubi.<ref>{{cite web|url=http://www.iawd.at/cms/pages/en/the-danube.php|title=The Danube|publisher=International Association of Water Supply Companies in the Danube River Catchment Area|access-date=28 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120519200631/http://www.iawd.at/cms/pages/en/the-danube.php|archive-date=19 maj 2012|language=en}}</ref> === Lundrimi dhe transporti === [[Skeda:Fischerzille LüA 10 m Donau bei Greifenstein Niederösterreich.jpg|thumb|right|Peshkim nga një ''Zille'' në Danub, në Austrinë e Poshtme, 1982]] Në shekullin e 19-të, Danubi ishte një rrugë ujore e rëndësishme, por, siç e shprehu ''The Times'' i Londrës, "çdo vit fshihej nga akulli që mund të ngrinte një anije të madhe jashtë ujit ose ta priste më dysh sikur të ishte karotë."<ref>{{Cite web|url=https://www.thetimes.com/|title=The Times & The Sunday Times|website=The Times|language=en}}</ref> Sot, si "Korridori VII" i Bashkimit Evropian, Danubi është një rrugë e rëndësishme transporti. Që nga hapja e {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}}, lumi lidh Portin e Roterdamit dhe qendrat industriale të Evropës Perëndimore me Detin e Zi, si dhe, përmes Kanalit Danub–Deti i Zi, me Portin e Konstancës. Rruga ujore është projektuar për anije të mëdha lumore (110&nbsp;× 11,45&nbsp;m), por mund të bartë anije shumë më të mëdha në pjesën më të madhe të rrjedhës së saj. Danubi është kanalizuar pjesërisht në Gjermani (5 gjirize) dhe Austri (10 gjirize). Propozimet për ndërtimin e disa gjirizeve të reja për të përmirësuar lundrimin nuk kanë përparuar, pjesërisht për shkak të shqetësimeve mjedisore. Poshtë rrjedhës nga gjirizet e Freudenau-së në Vjenë, kanalizimi i Danubit u kufizua te diga dhe gjirizet e Gabčíkovës pranë Bratislavës, si dhe te dy gjirizet e dyfishta të Portave të Hekurit, në sektorin kufitar të Danubit mes Serbisë dhe Rumanisë. Këto gjiriza kanë dimensione më të mëdha. Poshtë Portave të Hekurit, lumi rrjedh lirshëm deri në Detin e Zi, në një distancë prej mbi {{convert|860|km|mi}}. Danubi lidhet me Kanalin Rajn–Main–Danub te Kelheim, me ''Donaukanal''-in në Vjenë, dhe me Kanalin Danub–Deti i Zi te Cernavodë. Përveç disa degëve dytësore të lundrueshme, lumenjtë e vetëm të mëdhenj të lundrueshëm të lidhur me Danubin janë Drava, [[Lumi i Savës|Sava]] dhe [[Lumi Tisa|Tisa]]. Në Serbi, një rrjet kanalesh lidhet gjithashtu me lumin; rrjeti, i njohur si Kanalet Danub–Tisa–Danub, lidh seksione poshtë rrjedhës. Në seksionet austriake dhe gjermane të Danubit, u zhvillua një lloj i veçantë barke me fund të sheshtë, i quajtur ''Zille'', për përdorim përgjatë lumit. ''Zillen'' përdoren ende sot për peshkim, transport pasagjerësh dhe mallrash në këtë zonë. === Peshkimi === Rëndësia e peshkimit në Danub, i cili ishte thelbësor në Mesjetë, ka rënë ndjeshëm. Disa peshkatarë janë ende aktivë në pika të caktuara të lumit, dhe Delta e Danubit ka ende një industri të rëndësishme. Megjithatë, disa nga burimet e lumit janë menaxhuar në mënyrë të paqëndrueshme mjedisore në të kaluarën, duke çuar në dëmtime nga ndotja, ndryshimet e shtratit dhe zhvillimi i infrastrukturës së madhe, përfshirë digat e mëdha hidroenergjetike.<ref>{{cite book|last=Holcik|first=Juraj|date=1989|title=The freshwater fishes of Europe Vol.I Part II General introduction to fishes|location=Wiesbaden|publisher=Aula Verlag|language=en}}</ref> Popullatat e blinit të lidhura me pellgun e lumit Danub kanë formuar, gjatë shekujve, bazën e një peshkimi tregtar të madh dhe të rëndësishëm, të njohur në mbarë botën. Ndërtimi i digave, përveç mbipeshkimit dhe ndotjes së lumit, ka luajtur rol të rëndësishëm në rënien e popullatës së blinit, sepse krijon pengesë për llojet migratore të peshqve që zakonisht shumohen në pjesët e sipërme të lumit.<ref>{{cite book|last1=Hensel|first1=K|last2=Holcik|first2=J|date=1997|title=Past and current status of sturgeons in the upper and middle Danube River.|url=https://www.researchgate.net/publication/226596320|language=en}}</ref> Zonat e shumimit të llojeve migratore të peshqve janë reduktuar ndjeshëm nga ndërtimi i sistemeve hidroenergjetike dhe lundrimore te Portat e Hekurit I (1974) dhe Portat e Hekurit II (1984).<ref>{{cite web|author=Corda|date=1988|title=Iron gates II design and performance of dams- geotechnical considerations|url=https://scholarsmine.mst.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1503&context=icchge|publisher=International Conference on Case Histories in Geotechnical Engineering|language=en}}</ref> Projektimi fillestar i këtyre digave nuk ka përfshirë asnjë kalim për peshqit.<ref>{{cite conference|url=https://www.danube-iad.eu/docs/IAD39_Proceeding_Book_lores.pdf|title=Have sturgeons a future in the Danube River?|author=Suciu Radu, Guti Gabor|year=2012|conference=39th IAD Conference: Living Danube|location=Szentendre, Hungari|language=en}}</ref> Mundësia e ndërtimit të një kalimi artificial peshqish që mundëson migrimin për llojet e peshqve, përfshirë blinin, është aktualisht në shqyrtim nga projekte të tilla si We Pass.<ref>{{cite AV media|date=11 nëntor 2019|title=We Pass – Facilitating Fish Migration and Conservation at the Iron Gates|language=en|url=https://www.youtube.com/watch?v=81i25THmBws|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211215/81i25THmBws|archive-date=15 dhjetor 2021|url-status=live|publisher=ICPDR}}</ref> Ekoregjioni i Danubit të Sipërm ka vetëm rreth 60 lloje peshqish, ndërsa ekoregjioni i Danubit të Poshtëm–Dniestrit ka afërsisht dyfishin.<ref name=FEW>Hales, J. (2013). [http://www.feow.org/ecoregions/details/417 Upper Danube]. Freshwater Ecoregions of the World. Marrë më 25 shkurt 2013.</ref> Mes tyre gjendet një larmi jashtëzakonisht e lartë blinjsh, gjithsej gjashtë lloje (blini beluga, blini rus, blini bastard, sterleti, blini me yje dhe blini evropian i detit), por të gjithë këto janë të kërcënuar dhe kanë kryesisht — ose tërësisht, në rastin e blinit evropian të detit — zhdukur nga lumi.<ref name=FEW /> Hukja, një nga llojet më të mëdha të salmonit, është endemike në pellgun e Danubit, por është përhapur edhe në vende të tjera nga njeriu.<ref>{{cite web|title=Hucho hucho|publisher=FishBase|date=February 2013|language=en}}</ref> === Turizmi === [[Skeda:Ruine Aggstein 03.JPG|thumb|right|Rrënojat e Kalasë Aggstein mbi Danub]] [[Skeda:Wachau (3).JPG|thumb|Lugina e {{ill|Wachau|en|Wachau}}, pranë Spitz, Austri]] Vende të rëndësishme turistike dhe natyrore përgjatë Danubit përfshijnë luginën e {{ill|Wachau|en|Wachau}}, Parkun Kombëtar Donau-Auen në Austri, Gemenc në Hungari, Naturpark Obere Donau në Gjermani, Kopački rit në Kroaci, Portat e Hekurit në Serbi dhe Rumani, Deltën e Danubit në Rumani, dhe Rezervatin Natyror Srebarna në Bullgari. Gjithashtu, kryqëzimet e argëtimit dhe udhëtimit në lumë kanë rëndësi të konsiderueshme. Përveç rrugës shpesh të ndjekur mes Vjenës dhe Budapestit, disa anije shkojnë madje nga Passau, Gjermani, deri te Delta e Danubit, e mbrapsht. Gjatë sezonit të lartë, mbi 70 anije kryqëzimi përdoren në lumë, ndërsa pjesët e sipërme, pa trafik, mund të eksplorohen vetëm me kanoe apo barka. Në vetëm Austri, ka mbi 14 milionë netë qëndrimi dhe rreth 6,5 milionë mbërritje në vit.<ref name="kaiserundkoenige">{{cite web|url=http://www.strassederkaiserundkoenige.at/fileadmin/user_upload/Brosch%C3%BCren/ARGE_Donau_%C3%96sterreich2013.pdf|title=Press release of the "ARGE Donau Österreich"|access-date=1 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313154833/http://www.strassederkaiserundkoenige.at/fileadmin/user_upload/Brosch%C3%BCren/ARGE_Donau_%C3%96sterreich2013.pdf|archive-date=13 mars 2014|language=de}}</ref> Bregdeti i Danubit në Budapest është pjesë e vendeve të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, dhe mund të shihen nga disa kryqëzime turistike të ofruara në qytet. Ana e Danubit (Danube Bend) është gjithashtu një destinacion turistik popullor. ==== Shtegu me biçikletë i Danubit ==== [[Skeda:Donauradweg Schloegener Schlinge - Aschach.jpg|thumb|Shtegu me biçikletë i Danubit përgjatë ''Schlögener Schlinge'', një gryk lumor në Masivin Boheman]] [[Skeda:LinzDonaulaende.jpg|thumb|Shtegu me biçikletë i Danubit që kalon nëpër qytetin e Linzit]] ''Donauradweg'' (Shtegu ose Rruga me Biçikletë e Danubit) është një shteg biçiklete përgjatë lumit. Sidomos pjesët nëpër Gjermani dhe Austri janë shumë të popullarizuara, gjë që e bën një nga 10 shtigjet më të njohura me biçikletë në Gjermani.<ref>{{cite web|title=''Die ADFC-Radreiseanalyse 2013'' – Zahlen, Daten und Fakten|url=http://www.adfc.de/radreiseanalyse/die-adfc-radreiseanalyse-2013|access-date=12 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618233337/http://www.adfc.de/radreiseanalyse/die-adfc-radreiseanalyse-2013|archive-date=18 qershor 2017|language=de}}</ref> Shtegu me biçikletë i Danubit fillon te burimi i Danubit dhe përfundon aty ku lumi derdhet në Detin e Zi. Ndahet në katër seksione: # Donaueschingen–Passau ({{Convert|559|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Passau–Vjenë ({{Convert|340|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Vjenë–Budapest ({{Convert|306|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Budapest–Deti i Zi ({{Convert|1670|km|mi|abbr=on|disp=or}}) ==== Shtegu i Sulltanëve ==== {{ill|Shtegu i Sulltanëve|en|Sultans Trail}} është një shteg këmbësor që përshkon lumin mes Vjenës dhe Smederevës në Serbi. Që andej, shtegu largohet nga Danubi, duke përfunduar në Stamboll. Seksionet përgjatë lumit janë si më poshtë. # Vjenë–Budapest ({{Convert|323|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Budapest–Smederevë ({{Convert|595|km|mi|abbr=on|disp=or}}) ==== Donausteig ==== [[Skeda:Donausteig Rastplatz.jpg|thumb|Zonë pushimi përgjatë shtegut këmbësor ''Donausteig'', pranë Bad Kreuzen]] Më 2010, u hap ''Donausteig''-u, një shteg këmbësor nga Passau deri te Grein. Është i gjatë {{convert|450|km|mi|sp=us|abbr=on}} dhe ndahet në 23 etapa. Rruga kalon nëpër pesë komuna bavareze dhe 40 austriake. Peizazhi dhe pikat panoramike përgjatë lumit janë pikat kryesore të ''Donausteig''-ut.<ref>{{cite web|title=Donausteig|url=http://www.traildino.com/trace/continents-Europe/countries-Austria/trails-Donausteig|website=Traildino.com|access-date=1 prill 2014|archive-date=7 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407064821/http://www.traildino.com/trace/continents-Europe/countries-Austria/trails-Donausteig|url-status=dead|language=en}}</ref> ==== Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve ==== Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve është një rrugë ndërkombëtare turistike që shkon nga Regensburg deri në Budapest, duke kaluar nëpër Passau, Linz dhe Vjenë.<ref>{{Cite web|url=https://www.routeofemperorsandkings.com/|title=Welcome|website=Straße der Kaiser und Könige|language=de}}</ref> Konsorciumi ndërkombëtar ''ARGE Die Donau-Straße der Kaiser und Könige'', i përbërë nga dhjetë organizata turistike, kompani lundrimi dhe qytete, punon për ruajtjen dhe zhvillimin turistik të rajonit të Danubit.<ref name="kaiserundkoenige" /> Në Regensburgun mesjetar, me qendrën e tij të vjetër të ruajtur, urën prej guri dhe katedralen, fillon Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve. Vazhdon deri te Engelhartszell, me manastirin e vetëm trapist në Austri. Ndalesa të tjera të rëndësishme përgjatë Danubit përfshijnë "Schlögener Schlinge"-n, qytetin e Linzit, i cili ishte Kryeqyteti Evropian i Kulturës më 2009 me pasurinë e tij të artit bashkëkohor, Manastirin e Melkut, qytetin universitar të Krems-it, dhe qytetin kozmopolit të Vjenës. Para se Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve të përfundojë, kalohet nëpër Bratislavë dhe Budapest, ky i fundit i konsideruar dikur si qyteti binjak i Vjenës gjatë kohës së Perandorisë Austro-Hungareze. Që nga koha e Romës së lashtë, perandorë të famshëm dhe suita e tyre udhëtuan në dhe përgjatë Danubit, duke e përdorur lumin për udhëtim dhe transport. Ndërsa udhëtimi tokësor ishte mjaft lodhës, shumica e njerëzve preferonin të udhëtonin me anije në Danub. Kështu, Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve ishte skena e shumë ngjarjeve historike të rëndësishme, që e karakterizojnë Danubin deri më sot. Rruga e mori emrin nga Perandori i Shenjtë Romak Frederiku I Barbarossa dhe kryqtarët, si dhe nga Riçardi I i Anglisë, i cili ishte burgosur në Kështjellën e Dürnsteinit, e vendosur mbi Danub. Udhëtimet më madhështore perandorake ndër shekuj ishin ato të familjes Habsburge. Pasi kurorëzoheshin në Frankfurt, perandorët sundonin nga Vjena dhe mbanin gjithashtu në Regensburg Dietën e Përhershme të Regensburgut. Shumë kështjella, pallate, rezidenca dhe manastire shtetërore u ndërtuan nga Habsburgët përgjatë lumit. Sot, ato ende u kujtojnë njerëzve që jetojnë pranë Danubit arkitekturën e guximshme të "Donaubarock"-ut. Sot, njerëzit mund të udhëtojnë në Danub jo vetëm me anije, por edhe me tren, me biçikletë përgjatë Shtegut me Biçikletë të Danubit, ose në këmbë përgjatë "Donausteig"-ut, dhe të vizitojnë qytetet e Vendit të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s: Regensburg, {{ill|Wachau|en|Wachau}} dhe Vjenën.<ref>{{cite web|title=The Route of Emperors and Kings|url=https://www.bavaria.by/the-route-of-emperors-and-kings|access-date=29 mars 2014|website=bavaria.by|language=en}}</ref> == Parqe kombëtare të rëndësishme == * Naturpark Obere Donau (Gjermani) * Donauauen zwischen Neuburg und Ingolstadt (Gjermani) – [https://web.archive.org/web/20111023161527/http://danubemap.eu/donauauwald hartë] * Zona e mbrojtjes së natyrës Donauleiten (Gjermani) * Parku Kombëtar Donau-Auen (Austri) – [https://web.archive.org/web/20111023161522/http://danubemap.eu/donauauen hartë] * Chránená krajinná oblasť Dunajské luhy (Sllovaki) – [https://web.archive.org/web/20111021055315/http://danubemap.eu/dunajskeluhy hartë] * Parku Kombëtar Danub-Ipoly (Hungari) – [https://web.archive.org/web/20111021055252/http://danubemap.eu/dunaipoly hartë] * Parku Kombëtar Danub-Drava (Hungari) – [https://web.archive.org/web/20111023101801/http://danubemap.eu/dunadrava hartë] * Parku Natyror Kopački Rit (Kroaci) – [https://web.archive.org/web/20111023110151/http://danubemap.eu/kopackirit hartë] * Rezervati Natyror Gornje Podunavlje (Serbi) – [https://web.archive.org/web/20111024011005/http://danubemap.eu/podunavlje hartë] * Parku Kombëtar Fruška Gora (Serbi) * Rezervati Natyror Koviljsko-petrovaradinski rit (Serbi) * Rezervati Natyror i Ishullit të Madh të Luftës (Serbi) * Parku Kombëtar Đerdap (Serbi) * Parku Natyror Portat e Hekurit (Rumani) * Parku Natyror Persina (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111023161537/http://danubemap.eu/persina hartë] * Vendi i Mbrojtur Kalimok-Brushlen (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111023110144/http://danubemap.eu/kalimok hartë] * Rezervati Natyror Srebarna (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111024012109/http://danubemap.eu/srebarna hartë] * Parku Natyror Malet Măcin (Rumani) * Parku Natyror Balta Mică a Brăilei (Rumani) * Rezervati i Biosferës Delta e Danubit (Rumani) – [https://web.archive.org/web/20111023101756/http://danubemap.eu/delta hartë] * Rezervati i Biosferës së Danubit në Ukrainë <gallery widths="200px" heights="160px"> Skeda:Gornje Podunavlje.jpg|Rezervati Special Natyror Gornje Podunavlje, në Serbi Skeda:Golubac Fortress (град Голубац).jpg|Kalaja e Golubacit, në Parkun Kombëtar Đerdap, Serbi </gallery> == Në folklor dhe letërsi == [[Skeda:Albrecht Altdorfer 007.jpg|thumb|right|Peizazh i shekullit të 16-të i Danubit, pranë Regensburgut, nga Albrecht Altdorfer – anëtar i shkollës së Danubit]] * Danubi përmendet në titullin e një valsi të famshëm nga kompozitori austriak {{ill|Johann Strauss II|en|Johann Strauss II}}, ''Valsi i Bukur Danubi Blu'' (''Mbi Danubin e Bukur Blu''). Ky vepër njihet mirë në mbarë botën dhe përdoret gjerësisht edhe si ninullë. ''Valët e Danubit'' ({{lang|ro|Valurile Dunării}}) është një vals nga kompozitori rumun Iosif Ivanovici (1845–1902); si "Anniversary Song", është interpretuar nga shumë këngëtarë, si Al Jolson, Rosemary Clooney, Vera Lynn, Tom Jones, dhe shumë të tjerë. Njihet më së shumti si "Anniversary Waltz", megjithëse ai është në fakt një këngë dhe melodi tjetër. Joe Zawinul shkroi një simfoni për Danubin, të quajtur ''Stories of the Danube''. U interpretua për herë të parë në festivalin Bruckner të vitit 1993, në Linz. * Danubi zë vend të rëndësishëm në himnin kombëtar bullgar (''Mila Rodino''), si përfaqësim simbolik i bukurisë natyrore të vendit. Në këngët popullore lituaneze, shfaqja e Danubit (Dunojus, Dunojėlis) është më e zakonshme se shfaqja e lumit më të gjatë lituanez, Neman. * Tradita gjermane dhe austriake e pikturës së peizazhit, {{ill|Shkolla e Danubit|en|Danube school}}, u zhvillua në shekullin e 16-të në luginën e Danubit, nga artistë që punonin në mënyrë autonome.<ref>{{cite web|title=Danube School|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110810104721532|access-date=2025-06-07|publisher=Oxford Reference|language=en}}</ref> * Njëri nga kryeveprat e Claudio Magrisit quhet ''Danubio'' ({{ISBN|1-86046-823-3}}). Libri, i botuar më 1986, është një ese e madhe kulturore-historike, në të cilën Magris udhëton përgjatë Danubit nga burimet e para deri te delta, duke ndjekur trashëgiminë etnike dhe kulturore evropiane, historinë letrare dhe ideologjike. * ''The Great Danube Adventure'' u botua më 1838 si ditar udhëtimi epik. * ''Piloti i Danubit'' (1908) (''Le Pilote du Danube'') i Jules Verne-it përshkruan aventurat e peshkatarit Serge Ladko ndërsa udhëton përgjatë lumit. * Tregimi i shkurtër "The Willows" i Algernon Blackwood-it zhvillohet kryesisht në lumë. == Shih edhe == * {{ill|Përmbytjet evropiane të vitit 2006|en|2006 European floods}} * {{ill|Pellgu lëndëmbledhës i Detit të Zi|en|Black Sea drainage basin}} * {{ill|Between the Woods and the Water|en|Between the Woods and the Water}}, libër udhëtimi që tregon për një udhëtim danubian më 1934 * [[Monarkia Habsburge|Monarkia Danubiane]] * {{ill|Principatat Danubiane|en|Danubian Principalities}} * {{ill|Agjencia Ekzekutive për Eksplorimin dhe Mirëmbajtjen e Lumit Danub|en|Executive Agency for Exploration and Maintenance of the Danube River}} * {{ill|The Ister|en|The Ister (film)}}, film i vitit 2004 * {{ill|Lista e qyteteve në lumin Danub|en|List of cities and towns on the river Danube}} * {{ill|Lista e kalimeve të Danubit|en|List of crossings of the Danube}} == Lexime shtesë == * Lóczy, Dénes. The Danube: Morphology, Evolution, and Environmental Issues. Në Avijit Gupta, red., Large Rivers: Geomorphology and Management. Botimi i dytë. Hoboken, N.J.: Wiley-Blackwell, 2022, f.&nbsp;335–367. ISBN 978-1-119-41260-1 * Sommerwerk, Nike, Jurg Bloesch, Christian Baumgartner, Thomas Bittl, Dubravka Cerba, Bela Csanyi, Grigore Davideanu, Martin Dokulil, Georg Frank, Iulia Grecu, Thomas Hein, Vladimir Kovac, Ilulian Nichersu, Tibor Mikuska, Karin Pall, Momir Paunovic, Carmen Postolache, Maja Rakovic, Cristina Sandu, Martin Schneider-Jacoby, Katharina Stefke, Klement Tockner, Ion Toderas, dhe Laurentia Ungureanu. The Danube River Basin. Në Klement Tockner, Christiane Zarfl, dhe Christopher T. Robinson (red.), Rivers of Europe, botimi i dytë. Cambridge, MA: Elsevier, 2022, f.&nbsp;83–181. ISBN 978-0-08-102612-0 == Referime == {{Reflist}} === Shënime === {{notelist}} === Burimet === *{{cite web|last1=James|first1=Alan G.|year=2020|title=The Brittonic Language in the Old North, A Guide to the Place-Name Evidence, Volume 2|url=https://spns.org.uk/wp-content/uploads/2020/05/Alan_James_Brittonic_Language_in_the_Old_North_BLITON_Volume_II_Dictionary_2020_Edition.pdf|publisher=Scottish Place-Name Society|access-date=3 mars 2024|language=en}} *{{cite book|last1=MacKillop|first1=James|year=2004|title=Oxford Dictionary of Celtic Mythology|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-860967-4|language=en}} *{{cite book|last1=Noble|first1=Gordon|last2=Evans|first2=Nicholas|year=2022|title=The Picts: Scourge of Rome, Rulers of the North|publisher=Birlinn|isbn=978-1-78027-778-3|language=en}} *{{cite book|last1=Roberts|first1=Alice|year=2015|title=The Celts: Search for a Civilisation|publisher=Heron Books|isbn=978-1-78429-332-1|language=en}} == Lexime shtesë == * Mevissen, Robert Shields. ''The Danube Empire: An Environmental History of Habsburg State Building and Civic Engagement'' (2025) == Lidhje të jashtme == {{Commons}} * [https://www.openstreetmap.org/relation/89652 Danubi] në OpenStreetMap (relacioni 89652) * [http://pdf.wri.org/watersheds_2000/watersheds_europe_p2_38.pdf Harta dhe informacione mbi pellgun e Danubit, nga World Resources Institute] * [http://danubepanorama.net/en/ Danube Panorama Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723073711/http://danubepanorama.net/en/|date=23 korrik 2011}} * [http://danube.at.ua/ сайт о Дунае] ({{in lang|ru}}) * [https://www.flickr.com/groups/danube_river/pool/ Koleksion fotografish të Danubit, në Flickr] * [http://www.danube-river.org/ Danube Tourist Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220206024032/http://www.danube-river.org/|date=6 shkurt 2022}} ({{in lang|de}}) * [https://www.icpdr.org/ Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub (ICPDR)] * [http://www.bridgesofbudapest.com/ Urat e Budapestit mbi lumin Danub] * [https://merhav.nli.org.il/primo-explore/search?query=any,contains,danube%20river&tab=default_tab&search_scope=Local&sortby=lso01&vid=NLI&mfacet=rtype,include,Maps,1&mfacet=tlevel,include,online_resources,1&mfacet=topic,include,Danube%20River,2&lang=en_US Harta të vjetra të Danubit], Koleksioni Kartografik Eran Laor, Biblioteka Kombëtare e Izraelit {{Authority control}} [[Kategoria:Pellgu i Detit të Zi]] [[Kategoria:Lumenj ndërkombëtarë në Evropë]] [[Kategoria:Lumenj në Gjermani]] [[Kategoria:Lumenj në Austri]] [[Kategoria:Lumenj në Sllovaki]] [[Kategoria:Lumenj në Hungari]] [[Kategoria:Lumenj në Kroaci]] [[Kategoria:Lumenj në Serbi]] [[Kategoria:Lumenj në Bullgari]] [[Kategoria:Lumenj në Rumani]] [[Kategoria:Lumenj në Ukrainë]] qdvs989nrqyj23v8al4ldqnwvcdhmpz 3029202 3029199 2026-09-02T09:14:40Z Arianit 106 /* Gjeografia */ 3029202 wikitext text/x-wiki {{Short description|Lumi i dytë më i gjatë në Evropë}} {{Use dmy dates|date=November 2023}} {{Infobox river | name = Danubi | native_name = {{native name list |tag1=de |name1=Donau |tag2=sk |name2=Dunaj |tag3=hu |name3=Duna |tag4=hr |name4=Dunav |tag5=sr |name5={{lang|sr-Cyrl|Дунав}} / {{lang|sr-Latn|Dunav}} |tag6=bg |name6=Дунав |tag7=ro |name7=Dunărea |tag8=uk |name8=Дунай}} <!-- FOTO & HARTA --> | image = View from Gellért Hill to the Danube, Hungary - Budapest (28493220635).jpg | image_caption = Danubi në [[Budapesti]]n | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-stroke-color = #4287f5 | map_caption = Rrjedha e Danubit <!-- VENDNDODHJA --> | subdivision_type1 = Shtetet | subdivision_name1 = {{hlist|[[Gjermania]]|[[Austria]]|[[Sllovakia]]|[[Hungaria]]|[[Kroacia]]|[[Serbia]]|[[Bullgaria]]|[[Rumania]]|[[Moldavia]]|[[Ukraina]]}} | subdivision_type5 = Qytetet | subdivision_name5 = {{hlist|Ulm|Ingolstadt|Regensburg|Passau|[[Linc|Linz]]|[[Vjena]]|[[Bratisllava|Bratislava]]|Győr|Komárno/Komárom|[[Budapesti]]|Dunaújváros||Mohács|Apatin|[[Vukovar]]||Ilok|Bačka Palanka||[[Novi Sadi|Novi Sad]]||Sremski Karlovci|[[Beogradi]]|Pançevë|[[Smedereva|Smederevo]]|Drobeta-Turnu Severin|Vidin|Calafat|Giurgiu|Ruse|Silistra|Călărași|Brăila|[[Galaci|Galați]]|[[Tulcea]]|Reni|Izmail|Kiliia|Sulina}} <!-- KARAKTERISTIKAT FIZIKE --> | length_km = 2.850 | length_ref = <ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Danube-River|title=Danube River|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|edition=Online|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref> | width_min = Danubi i mesëm (Portat e Hekurit) {{cvt|150|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm (Brăila) {{cvt|400|m|abbr=on}}<ref name="LongTermMorph" /> | width_avg = Danubi i sipërm {{cvt|300|m|abbr=on}}; Danubi i mesëm {{cvt|400-800|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|900-1,000|m|abbr=on}}<ref name="Hydromorphological balance">{{cite web|url=https://www.osce.org/files/f/documents/0/8/32944.pdf|title=Hydromorphological balance of the Danube River Channel on the Sector between Bazias (km 1072.2) and Danube Delta Inlet (km 80.5)|last=Bondar|first=Constantin|publisher=osce.org|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref><ref name="LongTermMorph" /><ref name="ICPDR">{{cite web|url=http://www.icpdr.org|title=ICPDR|language=en}}</ref> | width_max = Danubi i mesëm {{cvt|1,500|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|1,700|m|abbr=on}}<ref name="ICPDR" /><ref name="LongTermMorph">{{cite web|url=https://www.interreg.eu|title=Long-term Morphological Development of the Danube in Relation to the Sediment Balance|language=en}}</ref> | depth_min = {{cvt|1|m|abbr=on}} (Danubi i sipërm)<ref name="ICPDR" /> | depth_avg = Danubi i sipërm {{cvt|8|m|abbr=on}}; Danubi i mesëm {{cvt|6-10|m|abbr=on}}, {{cvt|53|m|abbr=on}} (Portat e Hekurit); Danubi i poshtëm {{cvt|9|m|abbr=on}}<ref name="Hydromorphological balance" /><ref name="LongTermMorph" /><ref name="ICPDR" /><ref name="Republic Hydrometeorological Service of Serbia">{{cite web|url=http://www.hidmet.gov.rs|title=Republic Hydrometeorological Service of Serbia|language=en, sr}}</ref> | depth_max = Danubi i mesëm (Portat e Hekurit) {{cvt|90|m|abbr=on}}; Danubi i poshtëm {{cvt|34|m|abbr=on}}<ref name="LongTermMorph" /> | river_system = Danubi | progression = [[Deti i Zi]] | discharge1_location= Delta e Danubit | discharge1_min = {{convert|1,790|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogycal">{{citation|chapter-url=https://www.limnology.ro/water2012/Proceedings/001.pdf|chapter=The Danube River in the Pontic Sector – Hidrologycal Regime|last1=Gâştescu|first1=Petre|last2=Țuchiu|first2=Elena|title=Water resources and wetlands: Conference Proceedings|location=Tulcea, Rumani|editor-first1=Petre|editor-last1=Gâştescu|editor-first2=William|editor-last2=Lewis William Jr|editor-first3=Petre|editor-last3=Breţcan|date=2012|isbn=978-606-605-038-8|page=18|language=en}}</ref><ref name="hidrogeog">{{cite web|url=https://www.limnology.ro/wrw2023/proceedings.html|title=THE DANUBE RIVER AND ITS DELTA, HYDROGEOGRAPHYC CHARACTERISTICS-ACTUAL SYNTHESIS|language=en}}</ref> | discharge1_avg = (Periudha: 1931–2020) {{cvt|6,452|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /><ref name="auto">{{cite web|url=https://unece.org/DAM/env/documents/2019/ece/Restart/Ukraine_S1/Points_of_view_expressed_by_the_Romanian_authorutues_and_scientific_research_institute.pdf|title=Points of view expressed by the Romanian authorities and scientific research on the Ukraine's document "Annotated Report on Scientific Research – Complex Environmental Monitoring for the Danube – Black Sea Deep Water Navigation Canal operation in 2017–2018. The Sea Approach Canal Zone"|publisher=unece.org|access-date=30 prill 2022|language=en}}</ref> | discharge1_max = {{convert|15,900|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogycal" /><ref name="hidrogeog" /> | discharge5_location= Passau ([[Bavaria|Bavari]], 30&nbsp;km para qytetit) | discharge5_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|580|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge4_location= [[Vjena]] | discharge4_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|1,920|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge3_location= [[Budapesti]] | discharge3_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|2,350|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> | discharge2_location= [[Beogradi]] | discharge2_avg = (Periudha: 1931–2020) {{convert|5,300|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="hidrogeog" /> <!-- TIPARET E PELLGUT --> | source1 = [[Breg (lumë)|Breg]] | source1_location = Furtwangen im Schwarzwald, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source1_coordinates= {{coord|48|05|44|N|08|09|18|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1,078|m|abbr=on}} | source2 = Brigach | source2_location = St. Georgen im Schwarzwald, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source2_coordinates= {{coord|48|06|24|N|08|16|51|E|display=inline}} | source2_elevation = {{convert|940|m|abbr=on}} | source_confluence_location = Donaueschingen, [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]], Gjermani | source_confluence_coordinates= {{coord|47|57|03|N|08|31|13|E|display=inline}} | mouth = Delta e Danubit | mouth_location = Rumani | mouth_coordinates = {{coord|45|13|3|N|29|45|41|E|display=inline,title}} | basin_size_km2 = 801.463 | basin_size_ref = <ref name="ICPDR" /> }} '''Danubi''' ({{IPAc-en|ˈ|d|æ|n|.|j|uː|b}} {{respell|DAN|jub}}; shih edhe [[#Emrat dhe etimologjia|emrat e tjerë]]) është një [[Lumi|lumë]] në Evropë, i dyti më i gjati pas [[Lumi i Vollgës|Vollgës]].<ref>{{Cite web|last=Water|first=Connor Brighton|date=2023-02-01|title=10 Longest Rivers In Europe|url=https://www.worldatlas.com/rivers/10-longest-rivers-in-europe.html|access-date=2026-03-30|website=WorldAtlas|language=en}}</ref> Ai rrjedh nëpër Evropën Qendrore dhe Juglindore, nga Shvarcvalldi (Pylli i Zi) i Gjermanisë<ref name=":0">{{Cite news|title=Danube River {{!}} Map, Cities, Countries, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Danube-River|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230221834/https://www.britannica.com/place/Danube-River|archive-date=2025-12-30|access-date=2026-03-30|work=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> në jug, përmes {{ill|Deltës së Danubit|en|Danube Delta}} në Rumani, derisa derdhet në [[Deti i Zi|Detin e Zi]].<ref name=":0" /> I madh dhe me rëndësi të thellë historike, Danubi ka qenë dikur kufi i [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]]. Në shekullin e 21-të, ai lidh dhjetë vende evropiane, duke kaluar nëpër territoret e tyre ose duke shënuar kufirin mes tyre. Me origjinë në Gjermani, Danubi rrjedh drejt juglindjes për {{convert|2850|km|mi|sp=us|abbr=on}}, duke kaluar nëpër ose duke kufizuar me Austrinë, Sllovakinë, Hungarinë, Kroacinë, Serbinë, Rumaninë, Bullgarinë, Moldavinë dhe Ukrainën.<ref>{{Cite web|last=yakubova@upenn.edu|date=2017-09-01|title=Danube River|url=https://rees.sas.upenn.edu/about/spotlight/danube-river|access-date=2026-03-30|website=Russian and East European Studies|language=en}}</ref> Mes shumë qyteteve në bregun e tij gjenden katër kryeqytete kombëtare: [[Vjena]], [[Bratisllava|Bratislava]],<ref>{{Cite web|title=Danube River in Bratislava {{!}} bratislava-city.sk|url=https://bratislava-city.sk/danube-river/|access-date=2026-03-30|language=cs}}</ref> [[Budapesti]]<ref>{{Cite web|last=Péter|first=László|date=23 mars 2026|title=Budapest|url=https://www.britannica.com/place/Budapest/People|url-status=live|language=en}}</ref> dhe [[Beogradi]]. Pellgu i tij lëndëmbledhës arrin {{Convert|817000|km2|abbr=on}} dhe shtrihet edhe në nëntë vende të tjera. Rrjedha e parë e Danubit, [[Breg (lumë)|Bregu]], buron në Furtwangen im Schwarzwald, ndërsa lumi merr emrin nga pika e bashkimit të burimeve, në parkun e pallatit të Donaueschingen-it. Që nga kohët e lashta, Danubi ka qenë rrugë tregtare tradicionale në Evropë. Sot, {{convert|2415|km|mi|abbr=on}} të gjatësisë së tij totale janë të lundrueshme. Danubi lidhet me [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]] përmes {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}}, duke e bashkuar Danubin te Kelheim me [[Lumi i Majnit|Majnin]] te Bamberg. Lumi është gjithashtu burim i rëndësishëm [[hidroenergjia|hidroenergjie]] dhe uji të pijshëm. Pellgu i lumit Danub është vendbanim për lloje peshqish si mizoreshë (''Esox lucius''), sandër (''Sander lucioperca''), hukja (''Hucho hucho''), sominat (''Silurus glanis''), mustak (''Lota lota'') dhe temblat (''Tinca tinca''). Ai është gjithashtu vendbanim i llojeve të shumta të [[blini]]t dhe krapit, si dhe i [[salmoni]]t dhe [[Trofta|troftës]]. Disa lloje peshqish euryhalinë, si levreku evropian i detit, qefulli dhe ngjala evropiane, banojnë në Deltën e Danubit dhe në pjesën e poshtme të lumit. == Emrat dhe etimologjia == Sot lumi e mban emrin e tij nga bashkimi i burimeve në [[Donaueschingen]], Gjermani, e deri te derdhja në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në Rumani dhe Ukrainë. Në gjuhët e vendeve që përshkon, lumi njihet si {{native name list |tag1=de |name1=Donau |tag2=sk |name2=Dunaj |tag3=hu |name3=Duna |tag4=hr |name4=Dunav |tag5=sr |name5={{lang|sr-Cyrl|Дунав}} / {{lang|sr-Latn|Dunav}} |tag6=bg |name6=Дунав |tag7=ro |name7=Dunărea |tag8=uk |name8=Дунай}}Lumi ishte i njohur për [[Greqia e lashtë|grekët e lashtë]] si ''Istros'' ({{lang|grc|Ἴστρος}})<ref>{{Cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0016.tlg001.perseus-grc1:4.48|title=Herodotus, The Histories, book 4, chapter 48|website=www.perseus.tufts.edu|language=en}}</ref>, nga një rrënjë e cila gjendet ndoshta edhe në emrin e lashtë të Dniestrit (''Danaster'' në latinisht, ''Tiras'' në greqisht) dhe që lidhet me gjuhët iranike (iranishten) ''turos'' "i shpejtë" dhe [[sanskritishtja|sanskritishten]] ''iṣiras'' ({{lang|sa|इषिरस्}}) "i shpejtë", nga rrënja [[Gjuha proto-indo-evropiane|proto-indoevropiane]] ''isro-'', ''sreu'' "të rrjedhësh".<ref name="Felecan">{{cite journal|title=Straturi etimologice reflectate în hidronimia românească|first1=Oliviu|last1=Felecan|first2=Nicolae|last2=Felecan|page=254|journal=Quaderns de Filologia: Estudis Lingüístics|volume=20|year=2015|issue=1|publisher=Universitat de València|doi=10.7203/qfilologia.20.7521|url=http://roderic.uv.es/bitstream/10550/49693/1/5283423.pdf|doi-access=free|language=ro}}</ref> Në Mesjetë, greqishtja ''Tiras'' u huazua në italisht si ''Tyrlo'' dhe në gjuhët turke si ''Tyrla''; kjo e fundit u huazua më tej në rumanisht si rajonalizëm (''Turlă'').<ref name="Felecan" /> Emri trako-[[gjuha frigase|frigas]] ishte ''Matoas''<ref>{{cite journal|title=Matoas, the Thraco-Phrygian name for the Danube, and the IE root *madų|first=Robert|last=Dyer|journal=Glotta|volume=52|year=1974|issue=1/2|pages=91–95|publisher=Vandenhoeck & Ruprecht (GmbH & Co. KG)|jstor=40266286|language=en}}</ref>, "sjellësi i fatit".<ref name="Sasel2009">{{cite book|first=Marjeta|last=Šašel Kos|language=sl, en|url=http://iza.zrc-sazu.si/pdf/Sasel_Kos_Ukrocena_lepotica.pdf|pages=42–50|chapter=Reka kot božanstvo — Sava v antiki|trans-chapter=Lumi si hyjni — Sava në antikitet|editor-first=Jožef|editor-last=Barachini|title=Ukročena lepotica: Sava in njene zgodbe|trans-title=Bukuroshja e zbutur: Sava dhe historitë e saj|isbn=978-961-92735-0-0|year=2009|place=Sevnica|publisher=Javni zavod za kulturo, šport, turizem in mladinske dejavnosti|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041135/http://iza.zrc-sazu.si/pdf/Sasel_Kos_Ukrocena_lepotica.pdf|archive-date=4 mars 2016}}</ref> Emri [[gjuha mongole e mesme|mongolisht e mesme]] për Danubin u transliterua si ''Tho-na'' në vitin 1829 nga [[Jean-Pierre Abel-Rémusat]].<ref name="Abel-Remusat">{{cite book|last=Abel-Rémusat|first=Jean-Pierre|title=Nouveaus Mélanges Asiatiques|volume=2|location=Paris|publisher=Schubart and Heidelhoff|year=1829|pages=96–97|language=fr}}</ref> Gjuhët moderne të folura në pellgun e Danubit e përdorin të gjitha emra të prejardhur nga emri latin ''Danubius'': {| class="wikitable sortable" style="border-collapse: collapse;" !style="text-align:left"|Gjuha !style="text-align:left"|Emri !style="text-align:left"|Shqiptimi ([[Alfabeti fonetik ndërkombëtar|IPA]]) !style="text-align:left" data-sort-type=text|Rendi i rrjedhjes{{efn|Rendi i rrjedhjes nga bashkimi i burimeve në [[Gjermania|Gjermani]] deri te derdhja përfundimtare në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në [[Rumania|Rumani]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]].<br />Shih edhe seksionin [[#Gjeografia|Gjeografia]].}} |- |[[Gjuha latine|Latinisht]] |Danubius, Dānuvius | |N/A |- |[[Gjuha gjermane|Gjermanisht]] |Donau |{{IPA|de|ˈdoːnaʊ}} | 1 [[Gjermania]]<br /> 2 [[Austria]] |- |[[Gjuha bavareze|Bavarezisht]] |Doana | |N/A |- |[[Gjuha silesiane|Silesianisht]] |Dōnaj | |N/A |- |[[Sorbishtja e sipërme]] |Dunaj |{{IPA|hsb|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha çeke|Çekisht]] |Dunaj |{{IPA|cs|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha sllovake|Sllovakisht]] |Dunaj |{{IPA|sk|ˈdunaj}} | 3 [[Sllovakia]] |- |[[Gjuha polake|Polonisht]] |Dunaj |{{IPA|pl|ˈdunaj}} |N/A |- |[[Gjuha hungareze|Hungarisht]] |Duna |{{IPA|hu|ˈdunɒ}} | 4 [[Hungaria]] |- |[[Gjuha sllovene|Sllovenisht]] |Donava |{{IPA|sl|ˈdóːnaʋa}} |N/A |- |[[Gjuha serbokroate|Serbokroatisht]] |Dunav / Дунав |{{IPA|sh|dǔna(ː)v}} | 5 [[Kroacia]]<br />6 [[Serbia]] |- |[[Gjuha maqedonase|Maqedonisht]] |Дунав |{{IPA|mk|ˈdunaf}} |N/A |- |[[Gjuha rumune|Rumanisht]] |Dunăre,<br />forma e shquar Dunărea |{{IPA|ro|ˈdunəre}}, {{IPA|ro|ˈdunəre̯a|label=forma e shquar}}<ref name="Vekony">{{Cite book|last=Vékony|first=Gábor|year=2000|title=Dacians, Romans, Romanians|publisher=Matthias Corvinus Publishing|isbn=978-1-882785-13-1|page=210|url-access=registration|url=https://archive.org/details/daciansromansrom0000veko/page/210|language=en}}</ref> |7 [[Rumania]]<br />9 [[Moldavia]] |- |[[Gjuha bullgare|Bullgarisht]] |Дунав (Dúnav) |{{IPA|bg|ˈdunɐf}} | 8 [[Bullgaria]] |- |[[Gjuha ukrainase|Ukrainisht]] |Дунай (Dunáy) |{{IPA|uk|dʊˈnɑj}} |10 [[Ukraina]] |- |[[Gjuha greke|Greqisht]] |Δούναβης (Doúnavis) |{{IPA|el|ˈðunavis}} |N/A |- |[[Gjuha frënge|Frëngjisht]] |Danube |{{IPA|fr|danyb}} |N/A |- |[[Gjuha italiane|Italisht]] |Danubio |{{IPA|it|daˈnuːbjo}} |N/A |- |[[Gjuha portugeze|Portugalisht]] |Danúbio |{{IPA|pt-PT|dɐˈnuβju}} |N/A |- |[[Gjuha spanjolle|Spanjisht]] |Danubio |{{IPA|es|daˈnuβjo}} |N/A |- |[[Gjuha ruse|Rusisht]] |Дунай (Dunáy) |{{IPA|ru|dʊˈnaj}} |N/A |- |[[Gjuha turke|Turqisht]] |Tuna |{{IPA|tr|tuˈna}} |N/A |- |[[Gjuha retoromane|Retoromanisht]] |Danubi | |N/A |- |[[Gjuha shqipe|Shqip]] |Danub,<br />forma e shquar: Danubi<ref>{{citation|page=624|publisher=Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Kulturës Popullore, Sektori i Prozës dhe Poezisë|editor1=Kozma Vasili|editor2=Arsen Mustaqi|title=Lirika popullore|trans-title=Folk lyrics|series=Folklor Shqiptar|volume=4|language=sq|issue=3 – Kenge per nizamet dhe kurbetin|year=1981|location=Tirana|quote=Tunë-a lumi i Danubit}}</ref> | |N/A |} === Etimologjia === ''Danube'' është një emër lumi [[Hidronimia e Evropës së vjetër|i Evropës së vjetër]] i prejardhur nga [[gjuhët keltike|keltishtja]] ''Danu'' ose ''Don''<ref name="Bromwich">Triad 35. Bromwich, ''Trioedd Ynys Prydein'', f. 280–285.</ref> (të dyja hyjni [[hyjnitë keltike|keltike]]), e cila vetë rrjedh nga [[Gjuha proto-indo-evropiane|proto-indo-evropianishtja]] ''*deh₂nu''. Emra të tjerë lumenjsh evropianë nga e njëjta rrënjë përfshijnë Dunajec-in, Dzvina/Daugava-n, Donin, Donetsin, [[Dniepri]]n, [[Lumi Dniestri|Dniestrin]], Dysna-n dhe Tana/Deatnu-në. Në sanskritishten [[Rigveda|rigvedike]], ''Danu'' (दनु) do të thotë "lëng, pikë vese" (edhe emër i një perëndeshe [[Feja vedike historike|vedike]]) dhe ''Danuja'' (दनुज) do të thotë "i lindur nga Danu" ose "i lindur nga pikat e vesës". Në [[gjuha avestane|avestanisht]], fjala ''Dānu'' do të thotë "lumë". Fjala [[gjuha finlandeze|finlandeze]] për Danubin është ''Tonava'', e cila me shumë gjasë vjen nga emri i lumit në gjermanisht, ''Donau''. Emri i tij [[gjuhët samike|sami]], ''Deatnu'', do të thotë "Lumi i Madh". Është e mundur që ''Dānu'' në [[gjuha skitase|skitisht]] të ketë qenë, si në avestanisht, një fjalë e përgjithshme për "lumë": ''Dnieper'' dhe ''Dniestr'', nga ''Danapris'' dhe ''Danastius'', supozohet të vazhdojnë skitishten ''*dānu apara'' "lumi i largët" dhe ''*dānu nazdya-'' "lumi i afërt", përkatësisht.<ref name="Mallory">{{cite book|author-link1=J. P. Mallory|last1=Mallory|first1=J.P|author-link2=Victor H. Mair|first2=Victor H.|last2=Mair|title=The Tarim Mummies: Ancient China and the Mystery of the Earliest Peoples from the West|url=https://archive.org/details/tarimmummiesanci00mall|url-access=registration|location=London|publisher=Thames and Hudson|year=2000|page=106|isbn=978-0-500-05101-6|language=en}}. {{cite book|url=http://i.ironau.ru/pdf/osjazfolk1949.pdf|script-title=ru:Осетинский язык и фольклор|trans-title=Ossetian language and folklore|author=V. I. Abaev|location=Moscow|publisher=Publishing house of Soviet Academy of Sciences|year=1949|page=236|language=ru}}</ref> Në latinisht, Danubi njihej ndryshe si ''Danubius'', ''Danuvius'', ''Ister''<ref>{{cite book|title=Ancient Languages of the Balkans, Part One|location=Paris|publisher=Mouton|year=1976|page=144|language=en}}</ref> ose ''Hister''. Emri latin është mashkullor, ashtu siç janë të gjithë emrat e tij [[gjuhët sllave|sllave]], me përjashtim të sllovenishtes (edhe emri i [[Lumi i Rinit|Rinit]] (Rajnit) është mashkullor në latinisht, në shumicën e gjuhëve sllave, si dhe në gjermanisht). Gjermanishtja ''Donau'' (gjermanishtja e hershme moderne ''Donaw'', ''Tonaw''<ref>''Tonaw'' te {{cite book|author=Sebastian Franck|title=Weltbuch|year=1542|url=https://books.google.com/books?id=dk9QLBxWmxcC&q=tonach&pg=PT167|page=81|language=de}} ''Donaw'' p.sh. te {{cite book|author=Leonhard Thurneisser zum Thurn|title=Pison|year=1572|url=https://books.google.com/books?id=PWhWAAAAcAAJ&pg=PR186|page=186|language=de}} Drejtshkrimi ''Donau'' që nga shekulli 17.</ref>, gjermanishtja e lartë e mesme ''Tuonowe'')<ref>{{cite book|author=Grimm|title=Deutsche Grammatik|page=407|title-link=Deutsche Grammatik|language=de}}</ref> është femërore, pasi është ripërdorur si duke përmbajtur prapashtesën ''-ouwe'' "moçal, tokë e lagësht". [[Gjuha rumune|Rumanishtja]] dallon nga gjuhët e tjera përreth në caktimin e lumit me një term femëror, ''Dunărea'' ({{IPA|ro|ˈdunəre̯a}}).<ref name="Felecan" /> Kjo formë nuk u trashëgua nga latinishtja, megjithëse rumanishtja është gjuhë romane.<ref name="Vekony" /> Për të shpjeguar humbjen e emrit latin, studiuesit që supozojnë se rumanishtja u zhvillua pranë lumit të madh propozojnë<ref name="Vekony" /> që emri rumun rrjedh nga një trakishte e hipotetizuar ''*Donaris''. Rrënja proto-indo-evropiane e këtij emri të supozuar lidhet me fjalën iranike "don-"/"dan-", ndërsa prapashtesa e supozuar ''-aris'' gjendet në emrin e lashtë të lumit Ialomița, ''Naparis'', dhe në lumin e paidentifikuar ''Miliare'' të përmendur nga Jordanes në ''Getica''-n e tij.<ref name="Felecan" /> Gábor Vékony thotë se kjo hipotezë nuk është e besueshme, sepse grekët e huazuan formën ''Istros'' nga [[Trakët]] vendas.<ref name="Vekony" /> Ai propozon që emri rumun është huazim nga një [[gjuhët turke|gjuhë turke]] ([[gjuha kumane|kumanishtja]] ose [[gjuha peçenege|peçenegishtja]]).<ref name="Vekony" /> == Gjeografia == [[Skeda:Bregquelle 01.jpg|thumb|Burimi hidrogjeografik i Danubit te Kisha e Shën Martinit në Furtwangen im Schwarzwald, Gjermani: ''Bregquelle'', burimi i rrjedhës më të gjatë të Danubit, [[Breg (lumë)|Breg]], ku Danubi simbolizohet nga alegoria romake e lumit, ''Danuvius''.]] [[Skeda:Donauquelle Donaueschingen im Sommer.jpg|thumb|Burimi simbolik i Danubit në [[Donaueschingen]]: burimi i ''Donaubach''-ut (''Përroi i Danubit''), i cili derdhet në Brigach.]] I klasifikuar si [[rrugë ndërkombëtare ujore]], ai buron në qytetin e [[Donaueschingen]], në [[Pylli i Zi|Pyllin e Zi]] të Gjermanisë, te bashkimi i lumenjve Brigach dhe [[Breg (lumë)|Breg]]. Danubi më pas rrjedh drejt juglindjes për rreth {{cvt|2730|km}}, duke kaluar nëpër katër kryeqytete ([[Vjena]], [[Bratislava]], [[Budapesti]] dhe [[Beogradi]]) para se të derdhet në [[Deti i Zi|Detin e Zi]] përmes [[Delta e Danubit|Deltës së Danubit]] në [[Rumania|Rumani]] dhe [[Ukraina|Ukrainë]]. === Statusi ndërkombëtar === Dikur kufi i qëndrueshëm i [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]], lumi kalon nëpër ose prek kufijtë e 10 vendeve. [[Pellgu lëndëmbledhës|Pellgu]] i tij shtrihet edhe në dhjetë vende të tjera.<ref name="icpdr">{{cite web|url=http://www.icpdr.org/icpdr-pages/countries.htm|title=Countries of the Danube River Basin|publisher=International Commission for the protection of the Danube River|access-date=13 nëntor 2010|language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="border-collapse: collapse;" !style="text-align:left"|Nr.<br />rendor !style="text-align:left"|Shteti !style="text-align:left"|Pjesa e<br />pellgut<ref name=icpdr /> !style="text-align:left"|Emri<br />vendas !style="text-align:left"|Pika interesi |- |style="text-align:center"|1 |[[Gjermania]] |style="text-align:right"|7% | rowspan="2" |Donau |[[Donaueschingen]] – burimi |- |style="text-align:center"|2 |[[Austria]] |style="text-align:right"|10% |[[Vjena]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|3 |[[Sllovakia]] |style="text-align:right"|5,9% |Dunaj |[[Bratislava]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|4 |[[Hungaria]] |style="text-align:right"|11,6% |Duna |[[Budapesti]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|5 |[[Kroacia]] |style="text-align:right"|4,4% | rowspan="2" |Dunav | |- |style="text-align:center"|6 |[[Serbia]] |style="text-align:right"|10,2% |[[Beogradi]] – kryeqyteti |- |style="text-align:center"|7 |[[Rumania]] |style="text-align:right"|29% |Dunărea |[[Delta e Danubit]] – [[Deti i Zi]] |- |style="text-align:center"|8 |[[Bullgaria]]{{efn|name="sequence_8"|Qyteti-port [[Vidin]] në Bullgari ndodhet poshtë rrjedhës në raport me qytetin [[Moldova Nouă]] në Rumani.}} |style="text-align:right"|5,9% |Дунав | |- |style="text-align:center"|9 |[[Moldavia]] |style="text-align:right"|1,6% |Dunărea | |- |style="text-align:center"|10 |[[Ukraina]] |style="text-align:right"|3,8% |Дунай |[[Delta e Danubit]] – [[Deti i Zi]] |} === Pellgu lëndëmbledhës === Përveç shteteve kufitare (shih më lart), [[pellgu lëndëmbledhës]] përfshin pjesë të nëntë vendeve të tjera: [[Bosnja dhe Hercegovina]] (4,6% e sipërfaqes së pellgut), [[Republika Çeke]] (2,9%), [[Sllovenia]] (2,0%), [[Mali i Zi]] (0,9%), [[Zvicra]] (0,2%), [[Italia]] (<0,15%), [[Polonia]] (<0,1%), [[Maqedonia e Veriut]] (<0,1%) dhe [[Shqipëria]] (<0,1%).<ref name=icpdr /> Pellgu total lëndëmbledhës ka sipërfaqe {{convert|801463|km2|abbr=on}} dhe është vendbanim për 83 milionë njerëz.<ref name="ICPDR-Basin" /> Pika më e lartë e pellgut lëndëmbledhës është maja e ''[[Piz Bernina]]'' në kufirin [[Itali]]–[[Zvicër]], me {{convert|4049|m|sp=us|abbr=on}}.<ref>{{cite book|url=http://www.unece.org/fileadmin//DAM/env/water/publications/pub76.htm|title=Our Waters: Joining Hands Across Borders. First Assessment of Transboundary Rivers, Lakes and Groundwaters|year=2007|chapter=Drainage basin of the Black Sea|chapter-url=http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/blanks/assessment/black.pdf|publisher=United Nations Economic Commission for Europe|language=en}}</ref> Pellgu i lumit Danub ndahet në tre pjesë kryesore, të ndara nga "portat" ku lumi detyrohet të presë përmes seksioneve malore:<ref name="ICPDR-Basin">{{Cite web|url=https://www.icpdr.org/main/danube-basin/river-basin|title=River Basin — ICPDR – International Commission for the Protection of the Danube River|website=www.icpdr.org|language=en}}</ref> * '''Pellgu i sipërm''', nga burimet deri te [[Porta e Devinit]]. * '''Pellgu i mesëm''', zakonisht i quajtur [[Pellgu Panonik]] ose Pellgu Karpatik, mes [[Porta e Devinit|Portës së Devinit]] dhe [[Portat e Hekurit|Portave të Hekurit]]. Përfshin fushat hungareze [[Kisalföld]] dhe [[Alföld]]. * '''Pellgu i poshtëm''', nga [[Portat e Hekurit]] deri te [[grykëderdhja]], duke përfshirë [[Delta e Danubit|Deltën e Danubit]]. == Rrjedha == {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rrjedha mesatare vjetore në stacionet hidrologjike (periudha 2000–2025)}} ! rowspan="2" |Viti ! colspan="7" |Rrjedha mesatare vjetore në m³/s (cu ft/s) |- !Reni<br />Isaccea !Silistra !Pristol !Batina<br />Bezdan !Nagymaros<br />Szob !Bratislava<br />Wolfsthal !Untergriesbach |- |2000 |{{convert|6,580.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,198.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,585.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,669.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,627.2|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,337.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,667.2|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2001 |{{convert|6,304.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,919.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,421.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,432.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,382.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,231.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,627.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2002 |{{convert|6,837.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,100.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,392|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,824.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,855.6|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,683|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,803.9|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2003 |{{convert|5,021|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,571|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|3,825|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,786|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,722|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,647|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,153|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2004 |{{convert|6,524|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,088|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,233|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,025|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,013|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,852|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,213|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2005 |{{convert|8,711|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,659|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,396|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,420|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,329|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,115|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,359|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2006 |{{convert|8,428|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,370|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,616|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,110|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,503|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,186|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,396|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2007 |{{convert|5,626|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,195|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,512|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,182|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,136|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,916|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,287|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2008 |{{convert|5,909|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,358|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,736|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,163|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,079|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,876|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,339|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2009 |{{convert|6,492|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,990|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,412|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,607|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,441|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,186|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,433|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2010 |{{convert|9,598|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|8,515|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|7,424|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,879|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,615|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,130|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,420|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2011 |{{convert|5,303|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,827|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,182|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,000|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,882|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,700|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,218|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2012 |{{convert|5,053|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,665|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,321|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,216|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,120|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,517|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2013 |{{convert|7,164|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,558|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,946|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,863|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,684|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,417|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,671|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2014 |{{convert|7,446|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,901|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,756|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,198|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,036|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,788|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,237|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2015 |{{convert|6,138|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,722|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,971|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,030|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,903|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,629|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2016 |{{convert|6,465|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,993|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,339|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,261|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,196|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,944|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,412|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2017 |{{convert|5,202|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,813|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,270|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,143|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,041|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,844|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,307|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2018 |{{convert|6,487.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,875.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,891|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,906.3|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,808.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,644.1|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,227.8|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2019 |{{convert|5,579|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,168|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,593|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,253|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,114|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,962|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,446|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2020 |{{convert|4,893.5|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,659|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,095|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,215|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,026|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,841|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,285|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2021 |{{convert|5,998|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,505|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,696|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,178|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,028|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,838|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,304|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2022 |{{convert|4,373|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|4,107|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|3,633|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,180|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,751|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,557|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,134|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2023 |{{convert|6,665|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|6,267|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|5,534|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,240|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|2,264|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,968|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |{{convert|1,443|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} |- |2024 |{{convert|5,776.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | |{{convert|2,690|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | | |- |2025 |{{convert|4,091.4|m3/s|cuft/s|sortable=on|abbr=values}} | | | | | | |- | colspan="8" |Burimi:<ref name="ICPDR" /><ref name="RHZSrb">{{cite web|url=https://www.hidmet.gov.rs|title=Republički hidrometeorološki zavod|language=sr}}</ref><ref name="ICPDR-pub">{{cite web|url=https://www.icpdr.org/library/publications?f%5B0%5D=category%3A233|title=ICPDR-International Commission for the Protection of the Danube River|language=en}}</ref><ref name="hidroRo">{{cite web|url=https://www.hidro.ro/bulletin_type/diagnoza-si-prognoza-pentru-dunare|title=DIAGNOZA ŞI PROGNOZA PENTRU DUNĂRE|language=ro}}</ref><ref name="TNMN">{{cite report|url=https://www.icpdr.org/library/publications/tnmn-yearbooks|title=TNMN Yearbooks|docket=Water Quality in the Danube River Basin|last=Igor|first=Liska|publisher=International Commission for the Protection of the Danube River (ICPDR)|location=Vjenë (Austri)|website=www.icpdr.org|language=en}}</ref> |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rrjedha mesatare, minimale dhe maksimale shumëvjeçare (periudha ujore 1876–2010)}} ! rowspan="2" |Stacioni ! colspan="3" |Rrjedha (m³/s) ! colspan="3" |Rrjedha (cu ft/s) |- !Min. !Mes. !Maks. !Min. !Mes. !Maks. |- |Ceatal Izmail |1.889 |6.489 |14.673 |{{convert|1,889|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,489|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,673|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Reni, Isaccea |1.805 |6.564 |14.820 |{{convert|1,805|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,564|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,820|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Zimnicea, Svishtov |1.411 |6.018 |14.510 |{{convert|1,411|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,018|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,510|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Orșova |1.672 |5.572 |13.324 |{{convert|1,672|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,572|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|13,324|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Veliko Gradište |1.461 |5.550 |14.152 |{{convert|1,461|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,550|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|14,152|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Pančevo |1.454 |5.310 |13.080 |{{convert|1,454|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,310|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|13,080|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Bogojevo |959 |2.889 |8.153 |{{convert|959|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,889|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|8,153|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Bezdan, Batina |749 |2.353 |7.043 |{{convert|749|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,353|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,043|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Mohács |667 |2.336 |7.227 |{{convert|667|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,336|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,227|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Nagymaros, Szob |628 |2.333 |7.057 |{{convert|628|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,333|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,057|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |[[Bratislava]] |633 |2.059 |7.324 |{{convert|633|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|2,059|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|7,324|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |[[Vjena]] |506 |1.917 |6.062 |{{convert|506|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,917|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|6,062|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Krems an der Donau |596 |1.845 |5.986 |{{convert|596|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,845|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|5,986|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Linz |468 |1.451 |4.783 |{{convert|468|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,451|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|4,783|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Hofkirchen |211 |638 |1.943 |{{convert|211|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|638|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,943|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Regensburg |128 |444 |1.330 |{{convert|128|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|444|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|1,330|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Ingolstadt |83 |312 |965 |{{convert|83|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|312|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|965|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- |Ulm |6 |38 |153 |{{convert|6|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|38|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |{{convert|153|m3/s|cuft/s|sortable=on|disp=number}} |- | colspan="7" |Burimi:<ref name="Pekarova">{{cite book|title=Flood Regime of Rivers in the Danube River Basin|year=2019|doi=10.31577/2019.9788089139460|last1=Pekárová|first1=Pavla|last2=Miklánek|first2=Pavol|isbn=978-80-89139-46-0|s2cid=131234947|language=en}}</ref><ref name="auto" /> |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center;" |+{{nowrap|Rezultate të simuluara të ujit dhe ngarkesës së sedimenteve pezull nga një studim dekadal me bazë klimatike (me devijim standard nëpër dekadën përkatëse)}} !rowspan=2|Periudha ([[Era jonë|EJ]]) !rowspan=2|Skenari !colspan=2|P !colspan=2|T !colspan=2|Rr !colspan=2|S |- !mm !in !°C !°F !m³/s !cu ft/s !ton metrik<br />(milionë) !ton amerikan<br />(milionë) |- | colspan="10" |'''[[Epoka e Vogël e Akullit]]''' |- |1530–1540 |I ftohtë/i thatë |{{convert|794|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.0|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|6,207|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|72.9|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1650–1660 |I ftohtë/i lagësht |{{convert|885|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.4|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,929|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|67.3|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1709–1719 |I ngrohtë/i lagësht |{{convert|861|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.3|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,616|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|52.9|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1770–1780 |I ngrohtë/i thatë |{{convert|865|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.9|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,728|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|74.1|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- | colspan="10" |'''Epoka moderne''' |- |1940–1950 |I ftohtë/i thatë |{{convert|778|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.9|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,209|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|55.0|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1960–1970 |I ftohtë/i lagësht |{{convert|850|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|8.8|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,399|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|73.0|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1975–1985 |I ngrohtë/i lagësht |{{convert|818|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.0|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|7,186|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|77.8|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- |1990–2000 |I ngrohtë/i thatë |{{convert|790|mm|in|disp=table|sortable=on}} |{{convert|9.5|C|F|disp=table|sortable=on}} |{{convert|5,068|m3/s|cuft/s|disp=table|sortable=on}} |{{convert|73.8|t|ST|disp=table|sortable=on}} |- | colspan="10" |'''P''' – Reshjet mesatare të simuluara në pellgun e Danubit; '''T''' – Temperatura mesatare e simuluar në pellgun e Danubit; '''Rr''' – Rrjedha mesatare e simuluar e lumit Danub te delta; '''S''' – Ngarkesa e sedimenteve e simuluar e lumit Danub te [[Delta e Danubit|delta]]; |- | colspan="10" |Burimi:<ref>{{cite journal|title=Simulating fluvial fluxes in the Danube watershed: The "Little Ice Age" versus modern day|date=2021|doi=10.1177/0959683611409778|last1=McCarney-Castle|first1=K.|last2=Voulgaris|first2=G.|last3=Kettner|first3=A.J.|last4=Giosan|first4=L.|journal=The Holocene|volume=22|pages=91–105|s2cid=129864432|language=en}}</ref> |} <!-- SHËNIM PËR REDAKTORËT: Në artikullin origjinal anglisht ekziston edhe një tabelë shumë e madhe ("Discharge chronology") me të dhëna rrjedhe vjetore të rindërtuara/matura nga viti 1742 deri më 2025 (rreth 280 vlera vjetore, ~700 rreshta wikitext) për stacionin Ceatal Izmail. Për shkak të gjatësisë së saj ekstreme dhe vlerës informative shtesë të kufizuar përtej tabelave më sipër, kjo tabelë NUK është përfshirë në këtë përkthim. Shih en:Danube#Discharge_chronology. --> == Degët == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Lista e degëve të Danubit|en|List of tributaries of the Danube}}}} [[Skeda:Szeged-tisza3.jpg|thumb|[[Lumi Tisa|Tisa]] është dega më e gjatë e Danubit.]]Toka e ujëmbledhur nga Danubi shtrihet edhe në shumë vende të tjera. Shumë nga degët e Danubit janë lumenj të rëndësishëm në vetvete, të lundrueshëm nga barka dhe anije të tjera me zhytje të vogël. Nga burimi i tij deri te derdhja në Detin e Zi, degët kryesore janë (sipas rendit të hyrjes): {{Div col|colwidth=20em}} # Iller (hyn te Ulm) # Lech (lumë) # Altmühl (hyn te Kelheim) # Naab (hyn te Regensburg) # Regen (lumë) (hyn te Regensburg) # Isar # Inn (lumë) (hyn te Passau) # Ilz (hyn te Passau) # Enns (hyn te qyteti Enns) # Morava (lumë) (hyn afër Kështjellës së Devinit) # Rába (hyn te Győr) # Váh (hyn te Komárno) # Hron (hyn te Štúrovo) # Ipeľ # Sió # Drava (hyn afër Osijekut) # Vuka (lumë) (hyn te Vukovar) # [[Lumi Tisa|Tisa]] (hyn afër Titelit) # [[Lumi i Savës|Sava]] (hyn te Beogradi) # Timiș (lumë) (hyn te Pançevë) # Morava e Madhe (hyn afër Smederevës) # Mlava (hyn afër Kostolacit) # Karaš (hyn afër Banatska Palankës) # Jiu (lumë) (hyn te Bechet) # Iskar (lumë) (hyn afër Gigenit) # Olt (lumë) (hyn te Turnu Măgurele) # Osam (hyn afër Nikopolit të Bullgarisë) # Yantra (lumë) (hyn afër Svishtovit) # Argeș (lumë) (hyn te Oltenița) # Ialomița # Siret (lumë) (hyn afër Galacit) # Prut (hyn afër Galacit) {{Div col end}} == Galeria == <gallery> Skeda:Donaueschingen Donauzusammenfluss 20080714.jpg|Bashkimi i burimeve të Danubit në [[Donaueschingen]]: ''Donauzusammenfluss'', bashkimi i Breg-ut dhe Brigach-ut. Skeda:Háros-Szigetcsúcs.ogg|Danubi në Budapest – maja e Ishullit Háros në Budafok Skeda:Дунайський біосферний заповідник 2.JPG|0&nbsp;km, Delta e Danubit, Ukraina Skeda:Danube Delta ESA23450088.jpeg|Ku Danubi takon Detin e Zi (foto satelitore [[Sentinel-2]] e [[Agjencia Kozmike Evropiane|Agjencisë Kozmike Evropiane]]) Skeda:The Danube Spills into the Black Sea.jpg|Danubi derdhet në Detin e Zi (trupi i sipërm i ujit në foto). </gallery> == Qytetet dhe qytezat == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Lista e qyteteve në lumin Danub|en|List of cities and towns on the river Danube}}}} [[Skeda:Aerial image of Passau.jpg|thumb|Bashkimi trengjyrësh (nga e majta në të djathtë) i lumenjve Inn, Danub dhe Ilz në Passau]] Danubi kalon nëpër shumë qytete, përfshirë katër kryeqytete kombëtare (të shënuar me shkronja të trasha më poshtë), më shumë se çdo lumë tjetër në botë. Sipas rendit nga burimi te grykëderdhja, ato janë: *Gjermania **[[Donaueschingen]] në landin [[Baden-Vyrtemberg|Baden-Württemberg]] – lumenjtë Brigach dhe [[Breg (lumë)|Breg]] bashkohen për të formuar Danubin **Möhringen an der Donau në Baden-Württemberg **Tuttlingen në Baden-Württemberg **Sigmaringen në Baden-Württemberg **Riedlingen në Baden-Württemberg **Munderkingen në Baden-Württemberg **Ehingen në Baden-Württemberg **Erbach në Baden-Württemberg **Ulm në Baden-Württemberg **Neu-Ulm në [[Bavaria|Bavari]] **Günzburg në Bavari **Dillingen an der Donau në Bavari **Donauwörth në Bavari **Neuburg an der Donau në Bavari **Ingolstadt në Bavari **Kelheim në Bavari **Regensburg në Bavari **Straubing në Bavari **Deggendorf në Bavari **Passau në Bavari [[Skeda:Linz Ars electronica center lila DL.jpg|thumb|Danubi në Linz, Austri]] *Austria **Linz, kryeqyteti i Austrisë së Sipërme **Krems an der Donau, në Austrinë e Poshtme **Tulln an der Donau, në Austrinë e Poshtme **'''[[Vjena]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Austria|Austrisë]] dhe qyteti më i populluar në bregun e Danubit, ku fusha përmbytëse e lumit njihet si ''Lobau'', ndonëse ''Innere Stadt'' (qendra historike) sot ndodhet larg rrjedhës kryesore të Danubit (megjithatë kufizohet ende nga ''Donaukanal'' – "kanali i Danubit"). [[Skeda:Danube Bratislava 6.jpg|thumb|Danubi në Bratislavë, Sllovaki]] *Sllovakia **'''[[Bratisllava|Bratislava]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Sllovakia|Sllovakisë]] **Komárno **Štúrovo [[Skeda:Várhegy2.JPG|thumb|Bazilika e Esztergomit, Hungari]] *Hungaria **Mosonmagyaróvár **Győr **Komárom **Esztergom **Visegrád&nbsp;– kjo pjesë e lumit njihet edhe si ''Ana e Danubit'' (Danube Bend). **Vác **Szentendre **Göd **Dunakeszi **'''[[Budapesti]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Hungaria|Hungarisë]], qyteti dhe aglomerimi më i madh në Danub (rreth 3.300.000 banorë). **Szigetszentmiklós **Százhalombatta **Ráckeve **Adony **Dunaújváros **Dunaföldvár **Paks **Kalocsa **Baja **Mohács *Kroacia **Vukovar **Ilok [[Skeda:Petrovaradinska tvrđava, 12.jpg|thumb|Kalaja e Petrovaradinit mbi Danub dhe Novi Sadin, kryeqytetin rajonal të Vojvodinës në Serbi]] [[Skeda:Kalemegdanska terasa Apr 2011.jpg|thumb|Bashkimi i lumit Sava me Danubin nën kalanë e Beogradit, kryeqytetin e Serbisë]] *Serbia **Apatin **Bačka Palanka **Čerević **Futog **Veternik **[[Novi Sadi|Novi Sad]]&nbsp;– kryeqyteti rajonal i Vojvodinës **Sremski Karlovci **Zemun **'''[[Beogradi]]'''&nbsp;– kryeqyteti i [[Serbia|Serbisë]] **Pançevë **[[Smedereva|Smederevo]] **Kovin **Veliko Gradište **Golubac **Donji Milanovac **Kladovo [[Skeda:Nikopol-danube.jpg|thumb|Danubi te Nikopoli i Bullgarisë, në dimër]] *Bullgaria **Vidin **Lom **Kozloduy **Oryahovo **Nikopol **Belene **Svishtov **Ruse **Tutrakan **Silistra [[Skeda:Cazaresulinaoras2.jpg|thumb|Danubi në Sulina, Rumani]] *Rumania **Moldova Nouă **Orșova **Drobeta-Turnu Severin **Calafat **Bechet **Dăbuleni **Corabia **Turnu Măgurele **Zimnicea **Giurgiu **Oltenița **Călărași **Fetești **Cernavodă **Hârșova **Brăila&nbsp;– kufiri i sektorit detar të Danubit **[[Galaci|Galați]]&nbsp;– porti më i madh në Danub **Isaccea **Tulcea **Sulina *Moldavia **Giurgiulești *Ukraina **Reni **Izmail **Kiliia **Vylkove {{wide image|Panorama of Danube in Vienna.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Vjenë}} {{wide image|DonauknieVisegrad 2.jpg|1000px|Ana e Danubit (Danube Bend) është një kthesë e Danubit në Hungari, pranë qytetit Visegrád. Malet Transdanubiane ndodhen në bregun e djathtë (ana e majtë e fotos), ndërsa Malet e Hungarisë Veriore në bregun e majtë (ana e djathtë e fotos).}} {{wide image|Budapest view with Parliament.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Budapest, me Parlamentin Hungarez (majtas)}} {{wide image|Budapest from Gellert Hill MC.jpg|1000px|Budapesti natën}} {{wide image|Novi Sad - Gigapixelna panorama2.jpg|1000px|Panoramë e Danubit në Novi Sad, nga Kalaja e Petrovaradinit, Serbi}} {{wide image|The confluence of the Sava into the Danube at Belgrade.jpg|900px|Bashkimi i Savës me Danubin te Beogradi, fotografuar nga Kalaja e Beogradit, Serbi}} {{Wide image|Belgrade Panorama.jpg|1000px|Panoramë e lumenjve Danub dhe Sava, nga Kalemegdani, Beograd, Serbi}} {{wide image|Pano-Donau-Danube.jpg|1000px|Danubi duke hyrë te Portat e Hekurit, në Malet Karpate. Rumania në të majtë, Kalaja e Golubacit dhe Serbia në të djathtë.}} == Ishujt == {{Hatnote|Shih edhe: {{ill|Lista e ishujve në Danub|en|List of islands in the Danube}}}} [[Skeda:Budapest by air.jpg|thumb|Pamje ajrore e Ishullit Margaret, Budapest, Hungari. Në Budapest ka 15 ura mbi Danub.]] [[Skeda:Belgrade Aerial K1.jpg|thumb|Ishulli i Madh i Luftës (Great War Island) në Beograd, Serbi. Ndodhet te bashkimi i Savës me Danubin.]] [[Skeda:Ada Kaleh.jpg|thumb|Ishulli Ada Kaleh, sot në Rumani, u harrua gjatë bisedimeve për paqe në Kongresin e Berlinit më 1878. U përmbyt gjatë ndërtimit të hidrocentralit të Portave të Hekurit më 1970.]] * Ada Kaleh * Ostrovul Mare, Gogoșu * Balta Ialomiței * Belene Island * Ishulli Csepel * Čakljanac Island * Donauinsel * Forkontumac Island * Great Brăila Island * Ishulli i Madh i Luftës (Great War Island) * Ishulli i Mohaçit * Koh Chang Island, Sremski Karlovci * Kozloduy Island * Ishulli Margaret * Ostrovo (Kostolac) * Ostrovul Ciocănești * Ostrovul Mare, Islaz * Paradajz Island * {{ill|Ribarsko Ostrvo|sr|Споменик природе Рибарско острво}}, Novi Sad * Ishulli i Šarengradit * Szigetköz * Ishulli i Szentendres * Vardim Island * Ishulli i Vukovarit * Žitný ostrov == Ndarja në seksione == * Seksioni i sipërm: Nga burimi deri te Porta e Devinit, në kufirin e Austrisë me Sllovakinë. Danubi mbetet lumë malor karakteristik deri te Passau, me pjerrësi mesatare të shtratit 0,12% (1200 ppm); nga Passau deri te Porta e Devinit pjerrësia zbutet në 0,06% (600 ppm). * Seksioni i mesëm: Nga Porta e Devinit deri te Portat e Hekurit, në kufirin e Serbisë me Rumaninë. Shtrati i lumit zgjerohet dhe pjerrësia mesatare e shtratit bëhet vetëm 0,006% (60 ppm). * Seksioni i poshtëm: Nga Portat e Hekurit deri te Pătlăgeanca, me pjerrësi mesatare vetëm 0,003% (30 ppm). * Delta: Nga Pătlăgeanca deri te Sulina, ku Danubi takon Detin e Zi. Lumi ndahet në tre degë kryesore.<ref>{{Cite journal|last1=Strat|first1=Daniela|last2=Gheorghe|first2=Iuliana|date=2023-04-17|title=Conservation Status and Effectiveness of the National and International Policies for the Protection and Conservation of Sturgeons in the Danube River and Black Sea Basin|journal=Diversity|volume=15|issue=4|pages=568|doi=10.3390/d15040568|doi-access=free|bibcode=2023Diver..15..568S|issn=1424-2818|language=en}}</ref> == Lundrimi modern == [[Skeda:Parliament Budapest Hungary.jpg|thumb|Danubi në Budapest]] [[Skeda:DanubedeltaSulinaarm2.jpg|thumb|Peshkatar në Deltën e Danubit]] [[Skeda:Freight-ship-danube-320x240.ogg|thumb|Anije transporti (barkë) e shtyrë në Danub, pranë Vjenës]] Danubi është i lundrueshëm nga anije detare, nga Deti i Zi deri te Brăila në Rumani (sektori detar i lumit), dhe më tej nga anije lumore deri te Kelheim, Bavari, Gjermani; mjete më të vogla mund të lundrojnë edhe më lart, deri te Ulm, Vyrtemberg, Gjermani. Rreth 60 nga degët e tij janë gjithashtu të lundrueshme. Që nga përfundimi i {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}} gjerman më 1992, lumi është pjesë e një rruge ujore trans-evropiane nga Roterdami në Detin e Veriut deri te Sulina në Detin e Zi, në një distancë prej {{convert|3500|km|sp=us|abbr=on}}. Më 1994, Danubi u shpall një nga dhjetë [[Korridori Pan-Evropian|korridoret pan-evropiane]], rrugë në Evropën Qendrore dhe Lindore që kërkonin investime të mëdha gjatë dhjetë deri pesëmbëdhjetë viteve në vijim. Sasia e mallrave të transportuara në Danub u rrit në rreth 100 milionë tonë më 1987. Më 1999, transporti në lumë u vështirësua nga bombardimi i NATO-s i tri urave në Serbi gjatë [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]]. Pastrimi i rrënojave përfundoi më 2002, kurse një urë ponton e përkohshme që pengonte lundrimin u hoq më 2005. Te {{ill|Portat e Hekurit|en|Iron Gate (Danube)}}, Danubi kalon nëpër një gryk që formon pjesë të kufirit mes Serbisë dhe Rumanisë; aty ndodhet {{ill|Hidrocentrali Portat e Hekurit I|en|Iron Gate I Hydroelectric Power Station}}, i pasuar rreth {{convert|60|km|sp=us|abbr=on}} më poshtë rrjedhës (jashtë gryke) nga {{ill|Hidrocentrali Portat e Hekurit II|en|Iron Gate II Hydroelectric Power Station}}. Më 13 prill 2006, u regjistrua një rrjedhje maksimale rekord te Diga e Portave të Hekurit, që arriti {{convert|15400|m3/s|sp=us|abbr=on}}. Ekzistojnë tri kanale artificiale të ndërtuara në Danub: Kanali Danub-Tisa-Danub (DTD) në rajonet e Banatit dhe Bačkës (Vojvodinë, provincë veriore e Serbisë); Kanali Danub–Deti i Zi, i gjatë {{convert|64|km|sp=us|abbr=on}}, mes Cernavodës dhe Konstancës (Rumani), i përfunduar më 1984, i cili shkurton distancën deri në Detin e Zi me {{convert|400|km|sp=us|abbr=on}}; dhe Kanali Rajn–Main–Danub, rreth {{convert|171|km|sp=us|abbr=on}}, i përfunduar më 1992, që lidh Detin e Veriut me Detin e Zi.<ref>{{Cite web|url=http://ines-danube.info/goto.php?target=file_1442_download&client_id=viailias4|title=Danube navigation at a glance|website=INeS Danube|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226160839/http://ines-danube.info/goto.php?target=file_1442_download&client_id=viailias4|archive-date=26 shkurt 2021|language=en}}</ref> Është propozuar edhe një kanal Danub-Egje.<ref>{{Cite web|last=Tzimas|first=Stavros|title=Chinese interests could make plan to link Danube and Aegean a reality|url=https://www.ekathimerini.com/economy/221159/chinese-interests-could-make-plan-to-link-danube-and-aegean-a-reality/|access-date=11 korrik 2022|website=eKathimerini.com|date=28 gusht 2017|language=en}}</ref> Kryqëzimi (river cruising) në Danub është aktivitet popullor turistik, sidomos mes Passaut, Gjermani, dhe Budapestit, Hungari.<ref>{{Cite web|last=Sarna|first=Heidi|date=15 gusht 2019|title=10 Best River Cruises|url=https://www.frommers.com/slideshows/818945-10-best-river-cruises|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230921093944/https://www.frommers.com/slideshows/818945-10-best-river-cruises|archive-date=21 shtator 2023|website=Frommer's|language=en}}</ref> == Piratëria == Në periudhën 2010–2012, kompani anijesh, sidomos nga Ukraina, pretenduan se anijet e tyre pësonin "sulme të rregullta pirate" në sektorët serbë dhe rumunë të Danubit.<ref>{{cite web|url=http://www.jutarnji.hr/rijecni-gusari-u-srbiji-pljackaju-hrvatske-brodove--zadnja-zrtva-brod--quot-sloga-quot--sisackog--quot-dunavskog-lloyda-quot-/980402/|title=Riječni gusari u Srbiji pljačkaju hrvatske brodove|first=Mate|last=Piškor|date=12 tetor 2011|website=Jutarnji list|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301213528/https://www.jutarnji.hr/vijesti/crna-kronika/rijecni-gusari-u-srbiji-pljackaju-hrvatske-brodove-sa-sloge-ukrali-opremu-vrijednu-60-tisuca-eura/1724961/|archive-date=1 mars 2020|language=hr}}</ref><ref>{{cite web|url=http://un.ua/eng/article/369989.html|title=Ukrainian Danube Shipping Company Says Its Ships Are Being Attacked Frequently in Romanian Part Of River Danube|publisher=Ukrainian News|date=13 janar 2012|access-date=11 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114032713/http://un.ua/eng/article/369989.html|archive-date=14 janar 2012|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://gazeta.ua/articles/np/_ukrajinski-korabli-vse-chastishe-stayut-zhertvami-rumunskih-pirativ/419063|title=Українські кораблі все частіше стають жертвами румунських піратів|trans-title=Romanian Pirates Attack Ukrainian Ships More Frequently|website=Gazeta.ua|date=20 janar 2012|first=Олена|last=Гордієва|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405202115/https://gazeta.ua/articles/np/_ukrayinski-korabli-vse-chastishe-stayut-zhertvami-rumunskih-pirativ/419063|archive-date=5 prill 2023|language=uk}}</ref> Megjithatë, shkeljet mund të mos konsiderohen akte piraterie, siç përcaktohen sipas Konventës së Kombeve të Bashkuara mbi të Drejtën e Detit, por më tepër raste "vjedhjeje lumore".<ref>{{cite web|url=http://www.rivercruiseinfo.com/content/pirates-lower-danube|title=Pirates on the lower Danube|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214175158/http://www.rivercruiseinfo.com/content/pirates-lower-danube|archive-date=14 dhjetor 2013|website=rivercruiseinfo|author=Ingo_Eigen|date=27 shkurt 2012|language=en}}</ref> Raportime mediatike sugjerojnë se ekuipazhet e transportit shpesh përvetësojnë ngarkesën, duke e shitur atë për përfitim personal e duke ia atribuar humbjet sulmeve pirate. Këto incidente shpesh nuk karakterizohen si piraterie, por si vjedhje oportuniste dhe kontrabandë përgjatë lumit.<ref>{{Cite news|last=Tomiuc|first=Eugen|date=2012-02-05|title=Reports Of 'Pirates Of The Danube' Get The Old Heave-Ho|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|url=https://www.rferl.org/a/romania_danube_river_pirates_ukraine/24474067.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230909064917/https://www.rferl.org/a/romania_danube_river_pirates_ukraine/24474067.html|archive-date=9 shtator 2023|language=en}}</ref> == Delta e Danubit == {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Delta e Danubit|en|Danube Delta}}}} [[Skeda:Вилково, Дунайские плавни 1962 г.JPG|thumb|Lipovanë rusishtfolës në Deltën e Danubit]] {{ill|Delta e Danubit|en|Danube Delta}} ({{lang|ro|Delta Dunării}}; ukrainisht: Дельта Дунаю, ''Del'ta Dunayu'') është delta lumore më e madhe në [[Bashkimi Evropian|Bashkimin Evropian]]. Pjesa më e madhe e Deltës së Danubit ndodhet në Rumani (rrethi i Tulcesë), ndërsa pjesa veriore e saj, në bregun e majtë të degës Kilia, ndodhet në Ukrainë (Oblasti i Odesës). Sipërfaqja e përafërt është {{convert|4152|km2|sp=us|abbr=on}}, prej të cilave {{convert|3446|km2|sp=us|abbr=on}} ndodhen në Rumani. Nëse përfshihen edhe lagunat e Razim-Sinoesë ({{convert|1015|km2|sp=us|abbr=on}}, prej të cilave {{convert|865|km2|sp=us|abbr=on}} sipërfaqe uji), të cilat ndodhen në jug të deltës së mirëfilltë, por lidhen me të gjeologjikisht dhe ekologjikisht (territori i tyre i bashkuar është pjesë e Vendit të Trashëgimisë Botërore), sipërfaqja totale e Deltës së Danubit arrin {{convert|5165|km2|sp=us|abbr=on}}. Delta e Danubit është gjithashtu delta lumore më e mirëruajtur në Evropë, [[Vende të trashëgimisë botërore|Vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s]] (që nga 1991) dhe [[Konventa Ramsar|Vend Ramsar]]. Liqenet dhe kënetat e saj mbështesin 45 lloje peshqish të ujërave të ëmbla. Zonat e saj të lagëta mbështesin tufa të mëdha shpendësh migrues nga mbi 300 lloje, përfshirë kormoranin xhuxh (''Microcarbo pygmaeus'') të rrezikuar. Këto kërcënohen nga skemat rivale të kanalizimit dhe kullimit, si Kanali Bystroye.<ref>{{cite book|url=https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/eia/documents/inquiry/Rom.1.pdf|title=Documentation on the likely significant transboundary impact of the Ukrainian deep-water navigation canal Danube-black sea in the context of Espoo Convention, 1991|year=2005|author=Staras, Mircea|publisher=Danube Delta National Institute|publication-date=shkurt 2005|location=Tulcea, Rumani|archive-date=3 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803080734/https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/eia/documents/inquiry/Rom.1.pdf|access-date=20 shtator 2020|url-status=live|language=en}}</ref> == Bashkëpunimi ndërkombëtar == === Ekologjia dhe mjedisi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub|en|International Commission for the Protection of the Danube River}}}} [[Skeda:Pelicani din Delta Dunarii.PNG|thumb|right|Pelikanë në Deltën e Danubit, Rumani]] Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub (ICPDR) është një organizatë e përbërë nga 14 shtete anëtare (Gjermania, Austria, Republika Çeke, Sllovakia, Sllovenia, Hungaria, Kroacia, Bosnja dhe Hercegovina, Serbia, Bullgaria, Rumania, Moldavia, Mali i Zi dhe Ukraina) dhe Bashkimi Evropian. Komisioni, i themeluar më 1998, merret me të gjithë pellgun e lumit Danub, i cili përfshin degët dhe burimet e ujërave nëntokësore. Qëllimi i tij është zbatimi i Konventës për Mbrojtjen e Lumit Danub, duke promovuar dhe koordinuar menaxhimin e qëndrueshëm dhe të drejtë të ujërave, përfshirë ruajtjen, përmirësimin dhe përdorimin racional të ujërave, si dhe zbatimin e Direktivës Kuadër të BE-së për Ujërat dhe Strategjisë së Danubit. === Lundrimi === {{Hatnote|Artikulli kryesor: {{ill|Komisioni i Danubit|en|Danube Commission}}}} Komisioni i Danubit merret me mirëmbajtjen dhe përmirësimin e kushteve të lundrimit në lumë. U themelua më 1948 nga shtatë shtete kufitare me lumin. Anëtarët përfshijnë përfaqësues nga Austria, Bullgaria, Kroacia, Gjermania, Hungaria, Moldavia, Sllovakia, Rumania, Rusia, Ukraina dhe Serbia; mblidhet rregullisht dy herë në vit. Gjithashtu thërret grupe ekspertësh për të shqyrtuar çështje të parapara në planet e punës së komisionit. Komisioni daton nga Konferencat e Parisit të viteve 1856 dhe 1921, të cilat vendosën për herë të parë një regjim ndërkombëtar për të garantuar lundrimin e lirë në Danub. Sot Komisioni përfshin shtete bregdetare (riparian) dhe joriparian. == Gjeologjia == [[Skeda:Evening at Danube gorge.jpg|thumb|right|Portat e Hekurit, kufiri Serbi-Rumani]] [[Skeda:Dam Serbia Djerdap 2.jpg|thumb|right|Hidrocentrali Portat e Hekurit II, Rumani-Serbi]] Megjithëse burimet e sotme të Danubit janë relativisht të vogla, gjeologjikisht Danubi është shumë më i vjetër se [[Lumi i Rinit|Rajni]], me të cilin pellgu i tij ujëmbledhës konkurron sot në Gjermaninë jugore. Kjo sjell disa ndërlikime gjeologjike interesante. Meqë Rajni rrjedh drejt veriut, drejt Detit të Veriut, një ndarje kontinentale që fillon te Piz Lunghin ndan pjesë të mëdha të Gjermanisë jugore, e cila ndonjëherë quhet Ndarja Evropiane e Ujërave. [[Skeda:Danube Iron Gorge La Cazane.JPG|thumb|Portat e Hekurit, në kufirin serbo-rumun (Parku Natyror Portat e Hekurit dhe Parku Kombëtar Đerdap)]] Para akullnajës së fundit në Pleistocen, Rajni fillonte në skajin juglindor të Pyllit të Zi, ndërsa ujërat nga Alpet që sot ushqejnë Rajnin bartéshin nga i ashtuquajturi ''Urdonau'' (Danubi i lashtë). Pjesë të shtratit të këtij lumi të lashtë, i cili ishte shumë më i madh se Danubi i sotëm, mund të shihen ende në kanione (sot pa ujë) në peizazhin e sotëm të Alb-it Shvabian. Erozioni i luginës së Rajnit të Sipërm shpuri në "kapjen e rrjedhës" (stream capture); ujërat nga Alpet e ndryshuan drejtimin dhe filluan të ushqenin Rajnin. Danubi i sipërm i sotëm është kështu një rrjedhë e nën-përshtatur (underfit stream). Meqë Alb-i Shvabian është kryesisht i formuar nga gëlqeror poroz, dhe meqë niveli i Rajnit është shumë më i ulët se ai i Danubit, sot lumenj nëntokësorë bartin shumë ujë nga Danubi drejt Rajnit. Në shumë ditë vere, kur Danubi bart pak ujë, ai fundoset plotësisht në këto kanale nëntokësore në dy vende në Alb-in Shvabian, të njohura si ''Donauversickerung'' (Fundosja e Danubit). Shumica e këtij uji del sërish në sipërfaqe vetëm {{convert|12|km|mi|sp=us|abbr=on}} në jug, te Aachtopf, burimi me rrjedhjen më të lartë në Gjermani, me mesatare {{convert|8500|L/s|cuft/s|sp=us|abbr=on}}, në veri të Liqenit të Bodenit — duke ushqyer kështu Rajnin. Ndarja Evropiane e Ujërave vlen vetëm për ato ujëra që kalojnë përtej kësaj pike, gjë që ndodh vetëm në ditët e vitit kur Danubi bart ujë të mjaftueshëm për t'i mbijetuar gropave në Donauversickerung. Meqë sasi kaq të mëdha uji nëntokësor gërryejnë shumë nga gëlqerori përreth, parashikohet se rrjedha e sipërme e Danubit do të zhduket një ditë tërësisht në favor të Rajnit, ngjarje e quajtur "kapje e rrjedhës". Parametrat hidrologjikë të Danubit monitorohen rregullisht në Kroaci te Batina, Dalj, Vukovar dhe Ilok.<ref>{{cite web|url=http://hidro.hr/hidro_e.php?id=hidro&param=Podaci_e|title=Daily hydrological report|publisher=State Hydrometeorological Bureau of the Republic of Croatia|access-date=9 shtator 2010|archive-date=30 maj 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100530062812/http://hidro.hr/hidro_e.php?id=hidro&param=Podaci_e|language=en}}</ref> == Historia == [[Skeda:Guerre d'orient, combat sur le Danube.jpg|thumb|Betejë mes forcave ruse dhe osmane në Danub më 1854, gjatë [[Lufta e Krimesë|Luftës së Krimesë]] (1853–1856)]] Pellgu i Danubit ishte vendngjarja e disa prej kulturave më të hershme njerëzore. Kulturat Neolitike Danubiane përfshijnë kulturat e Qeramikës Vijëzuese (Linear Pottery) të pellgut të mesëm të Danubit. Shumë vendbanime të Kulturës së Vinçës (Vinça, Serbi), të mijëvjeçarit të gjashtë deri të tretë p.e.s., ndodhen përgjatë Danubit. {{ill|Kultura e Vučedolit|en|Vučedol culture}} e mijëvjeçarit të tretë p.e.s. (nga vendbanimi i Vučedolit pranë Vukovarit, Kroaci) njihet për qeramikën e saj. [[Dari i Madh]], mbreti i Persisë, e kaloi lumin në fund të shekullit të 6-të p.e.s. për të pushtuar Skitinë Evropiane dhe për t'i nënshtruar [[Skithët]]. [[Aleksandri i Madh]] i mundi mbretin triball Sirmus dhe fiset e veriut trake e ilire, duke përparuar nga Maqedonia deri te Danubi, më 336 p.e.s. Nën romakët, Danubi formoi kufirin e Perandorisë me fiset në veri, pothuajse nga burimi deri te grykëderdhja. Njëkohësisht, ishte rrugë për transportin e trupave dhe furnizimin e vendbanimeve poshtë rrjedhës. Nga viti 37 e.s. deri në kohën e perandorit [[Valentiniani I]] (364–375), Limesi Danubian ishte kufiri verilindor i Perandorisë, me ndërprerje të rastësishme, siç ishte rënia e Limesit Danubian më 259. Kalimi i Danubit drejt Dakisë nga ''Imperium Romanum'' u arrit fillimisht në dy beteja më 102 dhe pastaj më 106, pas ndërtimit të një ure më 101 pranë qytetit garnizon të Drobetës, te Portat e Hekurit. Kjo fitore mbi Dakinë e [[Decebali]]t mundësoi krijimin e Provincës së Dakisë, e cila megjithatë u braktis nga perandori [[Aureliani]] më 271. Avarët e përdorën lumin si kufirin e tyre juglindor në shekullin e 6-të. <gallery widths="200px" heights="160px"> Skeda:Trajan's Bridge Across the Danube, Modern Reconstruction.jpg|Ilustrim i Urës së Trajanit, hapësira e parë e Danubit të Poshtëm (mes Serbisë dhe Rumanisë së sotme). E ndërtuar nga Apollodori i Damaskut mes viteve 103–105 e.s., u shkatërrua më 270 e.s. Skeda:Mária Valéria´s bridge.jpg|Te Esztergomi dhe Štúrovo, Danubi ndan Hungarinë nga Sllovakia. Skeda:Vena 06.jpg|Danubi në Vjenë Skeda:Danube at belene.jpg|Danubi mes Belenes dhe Ishullit Belene, Bullgari Skeda:Frozen Danube Reichsbrücke.JPG|Pamje nga rrjedha e sipërme, nga Donauinsel-i në Vjenë, Austri, gjatë një dimri jashtëzakonisht të ftohtë (shkurt 2006), pasi lumi ngrin rrallë atje<ref name="ORFDonau2006">{{cite news|date=2 shkurt 2006|title=Eis auf der Donau nicht betreten|url=https://wiev1.orf.at/stories/87132|work=wien.ORF.at|publisher=ORF|access-date=31 maj 2026|language=de}}</ref> Skeda:Bratislavaminorflood.jpg|Bratislava zakonisht nuk pëson përmbytje të mëdha, por Danubi ndonjëherë del nga bregu i djathtë. </gallery> === Perspektiva kulturore të lashta mbi Danubin e poshtëm === Pjesa e lumenjve Danubius apo Istros njihej gjithashtu (së bashku me Detin e Zi) si ''Okeanos'' në kohët e lashta, e quajtur ''Okeanos Potamos'' (Lumi Okeanos). Danubi i poshtëm quhej edhe ''Keras Okeanoio'' (Gjiri ose Briri i Okeanos-it) në ''Argonautikën'' e Apolonit të Rodosit (Argon. IV. 282). Në fund të ''Okeanos Potamos'', ndodhet ishulli i shenjtë i Albës (Leuke, Pytho Nisi, Ishulli i Gjarpërinjve), i shenjtë për Apollonin pellazgjik (e më vonë, grek), duke përshëndetur diellin që ngrihet në lindje. Hekateu Abderiti i referohet ishullit të Apollonit nga rajoni i Hiperboreanëve, në Okeanos. Sipas njërës version të legjendës, ishte në Leuke ku u varros heroi Akili (deri më sot, njëra nga grykëderdhjet e Danubit quhet Kilia). Këngë të vjetra popullore rumune tregojnë për një manastir të bardhë në një ishull të bardhë me nëntë priftërinj.<ref name="Densusianu">[http://www.pelasgians.org/ Dacia Preistorica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080707015920/http://www.pelasgians.org/|date=7 korrik 2008}}, Nicolae Densusianu (1913).</ref> === Rivaliteti dhe tregtia përgjatë Danubit === [[Skeda:Reprise Buda 1686.jpg|thumb|Liga e Shenjtë (1684) e mori Budën osmane pas një rrethimi të gjatë më 1686.]] Mes fundit të shekullit 14 dhe fundit të shekullit 19, Perandoria Osmane u përball fillimisht me Mbretërinë e Serbisë, Perandorinë e Dytë Bullgare, Mbretërinë e Hungarisë, Principatën e Vllahisë, Principatën e Moldavisë, e më vonë me monarkinë Habsburge, Bashkësinë Polako-Lituaneze dhe Perandorinë Ruse, për kontrollin e Danubit (طونه, ''Tuna'' në turqisht), i cili u bë kufi verior i Perandorisë Osmane për shekuj me radhë. Shumë nga Luftërat Osmano-Hungareze (1366–1526) dhe Luftërat Osmano-Habsburge (1526–1791) u zhvilluan përgjatë lumit. Ndër luftërat më të rëndësishme të Perandorisë Osmane përgjatë Danubit përfshihen Beteja e Nikopojës (1396), Rrethimi i Beogradit (1456), Beteja e Mohaçit (1526), rrethimi i parë turk i Vjenës (1529), Rrethimi i Esztergomit (1543), Lufta e Gjatë (1591–1606), Beteja e Vjenës (1683), Lufta e Madhe Turke (1683–1699), Lufta e Krimesë (1853–1856) dhe Lufta Ruso-Turke (1877–1878). Në shekullin e 19-të, kastori u gjuajt deri në zhdukje përgjatë Danubit në Bavari.<ref>{{Cite web|url=https://www.economist.com/1843/2015/09/17/dam-it|title=Dam it!|author1=Isabella Tree|date=17 shtator 2015|publisher=The Economist|language=en}}</ref> Popullata e blinit beluga gjithashtu u shemb; blinjtë e Danubit ishin shfrytëzuar tregtarisht për mish dhe havjar që nga shekulli i 5-të p.e.s. Skemat e rregullimit të lumit filluan në shekullin e 19-të dhe vazhduan në shekullin e 20-të. Lumi Danub ka gjithsej 18 diga kryesore, përfshirë Melkun dhe Freudenau-në në Vjenë.<ref>{{Cite book|title=Rivers of Europe|editor1=Klement Tockner|editor2=Urs Uehlinger|editor3=Christopher T. Robinson|date=2009|publisher=Academic Press|isbn=978-0-08-091908-9|language=en}}</ref> === Lufta e Dytë Botërore === Gjatë rinovimit të vitit 2011 të Urës Margaret, Budapest, u zbuluan mbetje njerëzore. Mbetjet, kryesisht hebreje, ishin viktima të Partisë së Kryqit të Shigjetave, e djathta ekstreme, e cila qeverisi shkurtimisht Hungarinë që nga viti 1944.<ref>{{cite news|agency=The Associated Press|title=Hungary buries remains of Holocaust victims executed by Nazis on banks of the Danube River|url=https://nationalpost.com/news/world/hungary-buries-remains-of-holocaust-victims-executed-by-nazis-on-banks-of-the-danube-river|website=National Post|access-date=16 shkurt 2022|date=15 prill 2016|language=en}}</ref> === Nivelet rekord të ulëta dhe zbulimi i mbetjeve === Në korrik dhe gusht 2026, një valë e zgjatur nxehtësie dhe thatësire në Evropë shkaktoi rënien e niveleve të ujit përgjatë Danubit dhe lumenjve të tjerë të mëdhenj, përfshirë Rajnin, në nivele rekord të ulëta në disa zona. Pranë Ryahovos, në veri të Bullgarisë, tërheqja e ujit zbuloi mbetjet e një mamuthi, përfshirë nofullën, dy fildisha dhe eshtra brinjësh, që besohet t'i kenë përkitur një individi të ri. Zyrtarë vendorë thanë se zona konsiderohej prej kohësh një moçal ku mamuthët kishin ngordhur mijëra vjet më parë.<ref>{{Cite web|date=2026-08-01|title=Danube dries in heat: skeleton of giant mammoth uncovered in Bulgaria|url=https://www.euronews.com/2026/08/01/danube-dries-in-heat-skeleton-of-giant-mammoth-uncovered-in-bulgaria|access-date=2026-08-03|website=euronews|language=en}}</ref> Pranë Prahovos, Serbi, u zbuluan mbi 20 anije gjermane të fundosura, të cilat ishin fundosur qëllimisht më 1944 gjatë tërheqjes gjermane në Luftën e Dytë Botërore.<ref>{{cite web|last=Drobnjakovic|first=Marko|url=https://apnews.com/article/serbia-danube-river-drought-ships-7f938261b92ebbc88330d5f1b892fb2e|title=The Danube River's water is dropping so low that World War II ships are emerging|publisher=AP News|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Gigenit, Bullgari, uji i ulët zbuloi pjesë të themeleve të Urës së Konstantinit, një urë romake mbi Danub.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/business/environment/low-danube-water-levels-bulgaria-expose-roman-era-bridge-2026-08-06/|title=Low Danube water levels in Bulgaria expose Roman-era bridge|publisher=Reuters|date=6 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Virtit, Sllovaki, doli në sipërfaqe edhe një bombë tjetër e madhe britanike e Luftës së Dytë Botërore, e shkatërruar më pas në një shpërthim të kontrolluar; ajo lidhej ndoshta me fushatën e minimit lumor të Forcave Ajrore Mbretërore Britanike (RAF) të vitit 1944, {{ill|Operacioni Gardening|de|Gardening (RAF-Deckname)}}.<ref>{{cite web|last=Dawson|first=Neve|url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/slovakia-bomb-detonated-danube-river-water-levels-b3029446.html|title=Gigantic WW2 bomb detonated in Slovakia after surfacing in Danube River|publisher=The Independent|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Në Budapest, pjesë të ish-Urës Franz Joseph, të shkatërruar më 1945, gjithashtu u bënë të dukshme nën Urën e Lirisë.<ref name="hungarytoday" /> Pranë Budapestit, shtrati i zbuluar i lumit nxori në pah një motoçikletë gjermane {{ill|DKW NZ 350-1|de|DKW NZ 250/350}}, mbetjet e dy ushtarëve të ''Wehrmachtit'', dhe disa lëndë plasëse të Luftës së Dytë Botërore, përfshirë mina kundërtank.<ref>{{cite web|last=Müller|first=Franziska|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/07/danube-wehrmacht-soldiers-and-wwii-motorbike-recovered-after-80-years|title=Danube: Wehrmacht soldiers and WWII motorbike recovered after 80 years|publisher=Euronews|date=7 gusht 2026|language=en}}</ref> Pranë Kisoroszit, Hungari, u zbulua një minë detare britanike e Luftës së Dytë Botërore prej 460 kilogramësh, e cila u hoq në mënyrë të sigurt nga ekspertë të çminimit.<ref name="hungarytoday">{{cite web|url=https://hungarytoday.hu/low-danube-reveals-460-kilogram-wwii-naval-mine/|title=Receding Danube Reveals 460-Kilogram WWII Naval Mine|publisher=Hungary Today|date=9 gusht 2026|language=en}}</ref> Përveç kësaj, mbetje anijesh luftarake të Luftës së Dytë Botërore u zbuluan pranë Mohaçit dhe Bajës.<ref>{{cite web|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/10/historic-drought-rivers-reveal-hunger-stones-warships-and-mammoth-remains|title=Historic drought: rivers reveal hunger stones, warships and mammoth remains|publisher=Euronews|date=10 gusht 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.reutersconnect.com/item/remains-of-an-old-world-war-ii-era-ship-in-hungary/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMUFOQURMMDAwRkhOT1JG|title=Remains of an old World War II-era ship in Hungary|publisher=Reuters Connect|date=8 gusht 2026|language=en}}</ref> Centrali Bërthamor i Paksit, centrali bërthamor më i madh i Hungarisë, ka qenë duke ulur prodhimin, pasi nivelet rekord të ulëta të Danubit reduktuan disponueshmërinë e ujit ftohës, i cili normalisht furnizon gati gjysmën e energjisë elektrike të vendit.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2026/aug/01/eastern-europe-dried-up-rivers-tourism-energy-mammoth|title=Lost income, energy fears and a woolly mammoth: what Europe's dried-up rivers have yielded|publisher=The Guardian|date=1 gusht 2026|language=en}}</ref> Autoritetet hungareze planifikuan të ndërtonin një prag shkëmbor pranë Paksit për të ngritur nivelin e Danubit deri në {{convert|1|m}}, me dy pontonë që potencialisht mund të shtonin edhe {{convert|20|cm}} te pompat ftohëse të centralit.<ref>{{cite web|last=Spike|first=Justin|url=https://apnews.com/article/hungary-nuclear-plant-danube-low-water-levels-b77673cd90df9cd7435726fc9c5f2c9e|title=Hungary's government plans interventions on Danube River to keep nuclear plant running|publisher=AP News|date=12 gusht 2026|language=en}}</ref> Në Rumani, u prek nga thatësira edhe Centrali Bërthamor i Cernavodës. Forcat detare rumune përdorën 180&nbsp;kg lëndë plasëse në një shpërthim të kontrolluar për të zhvendosur një gur të madh që kufizonte rrjedhën e ujit të Danubit drejt sistemit ftohës të centralit.<ref>{{cite web|last=Tondo|first=Lorenzo|url=https://www.theguardian.com/world/2026/aug/03/romania-blasts-divert-danube-water-nuclear-reactor-energy-crisis-hungary|title=Romania blasts rock to divert water from drought-hit Danube to nuclear reactor|publisher=The Guardian|date=3 gusht 2026|language=en}}</ref> Edhe Serbia vuajti nga thatësira e rëndë dhe nivelet e ulëta të ujit të Danubit. Me rreth 65% të energjisë elektrike të prodhuar nga qymyri dhe 25% nga hidroenergjia, periudhat e zgjatura të thatësirës paraqitën një sfidë madhore. Hidrocentralet e Portave të Hekurit I dhe II prodhonin shumë nën mesataren, ndërsa centralet me qymyr Kostolac A dhe B duhej të ulnin prodhimin për shkak të ujit të kufizuar ftohës.<ref>{{cite web|last=Verseck|first=Keno|url=https://www.dw.com/en/drought-europe-electricity-supplies-danube/a-78269916|title=How drought threatens Europe's electricity supplies|publisher=DW|date=6 gusht 2026|language=en}}</ref> == Ekonomia == === Uji i pijshëm === Përgjatë rrjedhës së tij, Danubi është burim uji të pijshëm për rreth 20 milionë njerëz.<ref>{{Cite web|title=About Us|url=https://www.icpdr.org/main/icpdr/about-us|access-date=5 shkurt 2021|website=International Commission for the Protection of the Danube River|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Blue River|url=https://wwf.panda.org/discover/knowledge_hub/where_we_work/black_sea_basin/danube_carpathian/our_solutions/freshwater/danube_river_basin/?|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412152545/https://wwf.panda.org/discover/knowledge_hub/where_we_work/black_sea_basin/danube_carpathian/our_solutions/freshwater/danube_river_basin/?|archive-date=12 prill 2021|access-date=5 shkurt 2021|website=wwf.panda.org|language=en}}</ref> Në Baden-Württemberg, Gjermani, pothuajse 30 përqind (të dhëna 2004) e ujit për zonën mes Shtutgartit, Bad Mergentheimit, Aalenit dhe rrethit Alb-Donau vjen nga uji i pastruar i Danubit. Qytete të tjera si Ulm dhe Passau gjithashtu përdorin ujë nga Danubi. Në Austri dhe Hungari, shumica e ujit merret nga burime nëntokësore dhe malore, dhe vetëm rrallë përdoret ujë nga Danubi. Shumica e shteteve e konsiderojnë gjithashtu shumë të vështirë pastrimin e ujit për shkak të ndotjes së madhe; vetëm pjesë të Rumanisë, ku uji është më i pastër, vazhdojnë të marrin rregullisht ujë të pijshëm nga Danubi.<ref>{{cite web|url=http://www.iawd.at/cms/pages/en/the-danube.php|title=The Danube|publisher=International Association of Water Supply Companies in the Danube River Catchment Area|access-date=28 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120519200631/http://www.iawd.at/cms/pages/en/the-danube.php|archive-date=19 maj 2012|language=en}}</ref> === Lundrimi dhe transporti === [[Skeda:Fischerzille LüA 10 m Donau bei Greifenstein Niederösterreich.jpg|thumb|right|Peshkim nga një ''Zille'' në Danub, në Austrinë e Poshtme, 1982]] Në shekullin e 19-të, Danubi ishte një rrugë ujore e rëndësishme, por, siç e shprehu ''The Times'' i Londrës, "çdo vit fshihej nga akulli që mund të ngrinte një anije të madhe jashtë ujit ose ta priste më dysh sikur të ishte karotë."<ref>{{Cite web|url=https://www.thetimes.com/|title=The Times & The Sunday Times|website=The Times|language=en}}</ref> Sot, si "Korridori VII" i Bashkimit Evropian, Danubi është një rrugë e rëndësishme transporti. Që nga hapja e {{ill|Kanalit Rajn–Main–Danub|en|Rhine–Main–Danube Canal}}, lumi lidh Portin e Roterdamit dhe qendrat industriale të Evropës Perëndimore me Detin e Zi, si dhe, përmes Kanalit Danub–Deti i Zi, me Portin e Konstancës. Rruga ujore është projektuar për anije të mëdha lumore (110&nbsp;× 11,45&nbsp;m), por mund të bartë anije shumë më të mëdha në pjesën më të madhe të rrjedhës së saj. Danubi është kanalizuar pjesërisht në Gjermani (5 gjirize) dhe Austri (10 gjirize). Propozimet për ndërtimin e disa gjirizeve të reja për të përmirësuar lundrimin nuk kanë përparuar, pjesërisht për shkak të shqetësimeve mjedisore. Poshtë rrjedhës nga gjirizet e Freudenau-së në Vjenë, kanalizimi i Danubit u kufizua te diga dhe gjirizet e Gabčíkovës pranë Bratislavës, si dhe te dy gjirizet e dyfishta të Portave të Hekurit, në sektorin kufitar të Danubit mes Serbisë dhe Rumanisë. Këto gjiriza kanë dimensione më të mëdha. Poshtë Portave të Hekurit, lumi rrjedh lirshëm deri në Detin e Zi, në një distancë prej mbi {{convert|860|km|mi}}. Danubi lidhet me Kanalin Rajn–Main–Danub te Kelheim, me ''Donaukanal''-in në Vjenë, dhe me Kanalin Danub–Deti i Zi te Cernavodë. Përveç disa degëve dytësore të lundrueshme, lumenjtë e vetëm të mëdhenj të lundrueshëm të lidhur me Danubin janë Drava, [[Lumi i Savës|Sava]] dhe [[Lumi Tisa|Tisa]]. Në Serbi, një rrjet kanalesh lidhet gjithashtu me lumin; rrjeti, i njohur si Kanalet Danub–Tisa–Danub, lidh seksione poshtë rrjedhës. Në seksionet austriake dhe gjermane të Danubit, u zhvillua një lloj i veçantë barke me fund të sheshtë, i quajtur ''Zille'', për përdorim përgjatë lumit. ''Zillen'' përdoren ende sot për peshkim, transport pasagjerësh dhe mallrash në këtë zonë. === Peshkimi === Rëndësia e peshkimit në Danub, i cili ishte thelbësor në Mesjetë, ka rënë ndjeshëm. Disa peshkatarë janë ende aktivë në pika të caktuara të lumit, dhe Delta e Danubit ka ende një industri të rëndësishme. Megjithatë, disa nga burimet e lumit janë menaxhuar në mënyrë të paqëndrueshme mjedisore në të kaluarën, duke çuar në dëmtime nga ndotja, ndryshimet e shtratit dhe zhvillimi i infrastrukturës së madhe, përfshirë digat e mëdha hidroenergjetike.<ref>{{cite book|last=Holcik|first=Juraj|date=1989|title=The freshwater fishes of Europe Vol.I Part II General introduction to fishes|location=Wiesbaden|publisher=Aula Verlag|language=en}}</ref> Popullatat e blinit të lidhura me pellgun e lumit Danub kanë formuar, gjatë shekujve, bazën e një peshkimi tregtar të madh dhe të rëndësishëm, të njohur në mbarë botën. Ndërtimi i digave, përveç mbipeshkimit dhe ndotjes së lumit, ka luajtur rol të rëndësishëm në rënien e popullatës së blinit, sepse krijon pengesë për llojet migratore të peshqve që zakonisht shumohen në pjesët e sipërme të lumit.<ref>{{cite book|last1=Hensel|first1=K|last2=Holcik|first2=J|date=1997|title=Past and current status of sturgeons in the upper and middle Danube River.|url=https://www.researchgate.net/publication/226596320|language=en}}</ref> Zonat e shumimit të llojeve migratore të peshqve janë reduktuar ndjeshëm nga ndërtimi i sistemeve hidroenergjetike dhe lundrimore te Portat e Hekurit I (1974) dhe Portat e Hekurit II (1984).<ref>{{cite web|author=Corda|date=1988|title=Iron gates II design and performance of dams- geotechnical considerations|url=https://scholarsmine.mst.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1503&context=icchge|publisher=International Conference on Case Histories in Geotechnical Engineering|language=en}}</ref> Projektimi fillestar i këtyre digave nuk ka përfshirë asnjë kalim për peshqit.<ref>{{cite conference|url=https://www.danube-iad.eu/docs/IAD39_Proceeding_Book_lores.pdf|title=Have sturgeons a future in the Danube River?|author=Suciu Radu, Guti Gabor|year=2012|conference=39th IAD Conference: Living Danube|location=Szentendre, Hungari|language=en}}</ref> Mundësia e ndërtimit të një kalimi artificial peshqish që mundëson migrimin për llojet e peshqve, përfshirë blinin, është aktualisht në shqyrtim nga projekte të tilla si We Pass.<ref>{{cite AV media|date=11 nëntor 2019|title=We Pass – Facilitating Fish Migration and Conservation at the Iron Gates|language=en|url=https://www.youtube.com/watch?v=81i25THmBws|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211215/81i25THmBws|archive-date=15 dhjetor 2021|url-status=live|publisher=ICPDR}}</ref> Ekoregjioni i Danubit të Sipërm ka vetëm rreth 60 lloje peshqish, ndërsa ekoregjioni i Danubit të Poshtëm–Dniestrit ka afërsisht dyfishin.<ref name=FEW>Hales, J. (2013). [http://www.feow.org/ecoregions/details/417 Upper Danube]. Freshwater Ecoregions of the World. Marrë më 25 shkurt 2013.</ref> Mes tyre gjendet një larmi jashtëzakonisht e lartë blinjsh, gjithsej gjashtë lloje (blini beluga, blini rus, blini bastard, sterleti, blini me yje dhe blini evropian i detit), por të gjithë këto janë të kërcënuar dhe kanë kryesisht — ose tërësisht, në rastin e blinit evropian të detit — zhdukur nga lumi.<ref name=FEW /> Hukja, një nga llojet më të mëdha të salmonit, është endemike në pellgun e Danubit, por është përhapur edhe në vende të tjera nga njeriu.<ref>{{cite web|title=Hucho hucho|publisher=FishBase|date=February 2013|language=en}}</ref> === Turizmi === [[Skeda:Ruine Aggstein 03.JPG|thumb|right|Rrënojat e Kalasë Aggstein mbi Danub]] [[Skeda:Wachau (3).JPG|thumb|Lugina e {{ill|Wachau|en|Wachau}}, pranë Spitz, Austri]] Vende të rëndësishme turistike dhe natyrore përgjatë Danubit përfshijnë luginën e {{ill|Wachau|en|Wachau}}, Parkun Kombëtar Donau-Auen në Austri, Gemenc në Hungari, Naturpark Obere Donau në Gjermani, Kopački rit në Kroaci, Portat e Hekurit në Serbi dhe Rumani, Deltën e Danubit në Rumani, dhe Rezervatin Natyror Srebarna në Bullgari. Gjithashtu, kryqëzimet e argëtimit dhe udhëtimit në lumë kanë rëndësi të konsiderueshme. Përveç rrugës shpesh të ndjekur mes Vjenës dhe Budapestit, disa anije shkojnë madje nga Passau, Gjermani, deri te Delta e Danubit, e mbrapsht. Gjatë sezonit të lartë, mbi 70 anije kryqëzimi përdoren në lumë, ndërsa pjesët e sipërme, pa trafik, mund të eksplorohen vetëm me kanoe apo barka. Në vetëm Austri, ka mbi 14 milionë netë qëndrimi dhe rreth 6,5 milionë mbërritje në vit.<ref name="kaiserundkoenige">{{cite web|url=http://www.strassederkaiserundkoenige.at/fileadmin/user_upload/Brosch%C3%BCren/ARGE_Donau_%C3%96sterreich2013.pdf|title=Press release of the "ARGE Donau Österreich"|access-date=1 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313154833/http://www.strassederkaiserundkoenige.at/fileadmin/user_upload/Brosch%C3%BCren/ARGE_Donau_%C3%96sterreich2013.pdf|archive-date=13 mars 2014|language=de}}</ref> Bregdeti i Danubit në Budapest është pjesë e vendeve të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, dhe mund të shihen nga disa kryqëzime turistike të ofruara në qytet. Ana e Danubit (Danube Bend) është gjithashtu një destinacion turistik popullor. ==== Shtegu me biçikletë i Danubit ==== [[Skeda:Donauradweg Schloegener Schlinge - Aschach.jpg|thumb|Shtegu me biçikletë i Danubit përgjatë ''Schlögener Schlinge'', një gryk lumor në Masivin Boheman]] [[Skeda:LinzDonaulaende.jpg|thumb|Shtegu me biçikletë i Danubit që kalon nëpër qytetin e Linzit]] ''Donauradweg'' (Shtegu ose Rruga me Biçikletë e Danubit) është një shteg biçiklete përgjatë lumit. Sidomos pjesët nëpër Gjermani dhe Austri janë shumë të popullarizuara, gjë që e bën një nga 10 shtigjet më të njohura me biçikletë në Gjermani.<ref>{{cite web|title=''Die ADFC-Radreiseanalyse 2013'' – Zahlen, Daten und Fakten|url=http://www.adfc.de/radreiseanalyse/die-adfc-radreiseanalyse-2013|access-date=12 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618233337/http://www.adfc.de/radreiseanalyse/die-adfc-radreiseanalyse-2013|archive-date=18 qershor 2017|language=de}}</ref> Shtegu me biçikletë i Danubit fillon te burimi i Danubit dhe përfundon aty ku lumi derdhet në Detin e Zi. Ndahet në katër seksione: # Donaueschingen–Passau ({{Convert|559|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Passau–Vjenë ({{Convert|340|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Vjenë–Budapest ({{Convert|306|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Budapest–Deti i Zi ({{Convert|1670|km|mi|abbr=on|disp=or}}) ==== Shtegu i Sulltanëve ==== {{ill|Shtegu i Sulltanëve|en|Sultans Trail}} është një shteg këmbësor që përshkon lumin mes Vjenës dhe Smederevës në Serbi. Që andej, shtegu largohet nga Danubi, duke përfunduar në Stamboll. Seksionet përgjatë lumit janë si më poshtë. # Vjenë–Budapest ({{Convert|323|km|mi|abbr=on|disp=or}}) # Budapest–Smederevë ({{Convert|595|km|mi|abbr=on|disp=or}}) ==== Donausteig ==== [[Skeda:Donausteig Rastplatz.jpg|thumb|Zonë pushimi përgjatë shtegut këmbësor ''Donausteig'', pranë Bad Kreuzen]] Më 2010, u hap ''Donausteig''-u, një shteg këmbësor nga Passau deri te Grein. Është i gjatë {{convert|450|km|mi|sp=us|abbr=on}} dhe ndahet në 23 etapa. Rruga kalon nëpër pesë komuna bavareze dhe 40 austriake. Peizazhi dhe pikat panoramike përgjatë lumit janë pikat kryesore të ''Donausteig''-ut.<ref>{{cite web|title=Donausteig|url=http://www.traildino.com/trace/continents-Europe/countries-Austria/trails-Donausteig|website=Traildino.com|access-date=1 prill 2014|archive-date=7 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407064821/http://www.traildino.com/trace/continents-Europe/countries-Austria/trails-Donausteig|url-status=dead|language=en}}</ref> ==== Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve ==== Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve është një rrugë ndërkombëtare turistike që shkon nga Regensburg deri në Budapest, duke kaluar nëpër Passau, Linz dhe Vjenë.<ref>{{Cite web|url=https://www.routeofemperorsandkings.com/|title=Welcome|website=Straße der Kaiser und Könige|language=de}}</ref> Konsorciumi ndërkombëtar ''ARGE Die Donau-Straße der Kaiser und Könige'', i përbërë nga dhjetë organizata turistike, kompani lundrimi dhe qytete, punon për ruajtjen dhe zhvillimin turistik të rajonit të Danubit.<ref name="kaiserundkoenige" /> Në Regensburgun mesjetar, me qendrën e tij të vjetër të ruajtur, urën prej guri dhe katedralen, fillon Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve. Vazhdon deri te Engelhartszell, me manastirin e vetëm trapist në Austri. Ndalesa të tjera të rëndësishme përgjatë Danubit përfshijnë "Schlögener Schlinge"-n, qytetin e Linzit, i cili ishte Kryeqyteti Evropian i Kulturës më 2009 me pasurinë e tij të artit bashkëkohor, Manastirin e Melkut, qytetin universitar të Krems-it, dhe qytetin kozmopolit të Vjenës. Para se Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve të përfundojë, kalohet nëpër Bratislavë dhe Budapest, ky i fundit i konsideruar dikur si qyteti binjak i Vjenës gjatë kohës së Perandorisë Austro-Hungareze. Që nga koha e Romës së lashtë, perandorë të famshëm dhe suita e tyre udhëtuan në dhe përgjatë Danubit, duke e përdorur lumin për udhëtim dhe transport. Ndërsa udhëtimi tokësor ishte mjaft lodhës, shumica e njerëzve preferonin të udhëtonin me anije në Danub. Kështu, Rruga e Perandorëve dhe Mbretërve ishte skena e shumë ngjarjeve historike të rëndësishme, që e karakterizojnë Danubin deri më sot. Rruga e mori emrin nga Perandori i Shenjtë Romak Frederiku I Barbarossa dhe kryqtarët, si dhe nga Riçardi I i Anglisë, i cili ishte burgosur në Kështjellën e Dürnsteinit, e vendosur mbi Danub. Udhëtimet më madhështore perandorake ndër shekuj ishin ato të familjes Habsburge. Pasi kurorëzoheshin në Frankfurt, perandorët sundonin nga Vjena dhe mbanin gjithashtu në Regensburg Dietën e Përhershme të Regensburgut. Shumë kështjella, pallate, rezidenca dhe manastire shtetërore u ndërtuan nga Habsburgët përgjatë lumit. Sot, ato ende u kujtojnë njerëzve që jetojnë pranë Danubit arkitekturën e guximshme të "Donaubarock"-ut. Sot, njerëzit mund të udhëtojnë në Danub jo vetëm me anije, por edhe me tren, me biçikletë përgjatë Shtegut me Biçikletë të Danubit, ose në këmbë përgjatë "Donausteig"-ut, dhe të vizitojnë qytetet e Vendit të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s: Regensburg, {{ill|Wachau|en|Wachau}} dhe Vjenën.<ref>{{cite web|title=The Route of Emperors and Kings|url=https://www.bavaria.by/the-route-of-emperors-and-kings|access-date=29 mars 2014|website=bavaria.by|language=en}}</ref> == Parqe kombëtare të rëndësishme == * Naturpark Obere Donau (Gjermani) * Donauauen zwischen Neuburg und Ingolstadt (Gjermani) – [https://web.archive.org/web/20111023161527/http://danubemap.eu/donauauwald hartë] * Zona e mbrojtjes së natyrës Donauleiten (Gjermani) * Parku Kombëtar Donau-Auen (Austri) – [https://web.archive.org/web/20111023161522/http://danubemap.eu/donauauen hartë] * Chránená krajinná oblasť Dunajské luhy (Sllovaki) – [https://web.archive.org/web/20111021055315/http://danubemap.eu/dunajskeluhy hartë] * Parku Kombëtar Danub-Ipoly (Hungari) – [https://web.archive.org/web/20111021055252/http://danubemap.eu/dunaipoly hartë] * Parku Kombëtar Danub-Drava (Hungari) – [https://web.archive.org/web/20111023101801/http://danubemap.eu/dunadrava hartë] * Parku Natyror Kopački Rit (Kroaci) – [https://web.archive.org/web/20111023110151/http://danubemap.eu/kopackirit hartë] * Rezervati Natyror Gornje Podunavlje (Serbi) – [https://web.archive.org/web/20111024011005/http://danubemap.eu/podunavlje hartë] * Parku Kombëtar Fruška Gora (Serbi) * Rezervati Natyror Koviljsko-petrovaradinski rit (Serbi) * Rezervati Natyror i Ishullit të Madh të Luftës (Serbi) * Parku Kombëtar Đerdap (Serbi) * Parku Natyror Portat e Hekurit (Rumani) * Parku Natyror Persina (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111023161537/http://danubemap.eu/persina hartë] * Vendi i Mbrojtur Kalimok-Brushlen (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111023110144/http://danubemap.eu/kalimok hartë] * Rezervati Natyror Srebarna (Bullgari) – [https://web.archive.org/web/20111024012109/http://danubemap.eu/srebarna hartë] * Parku Natyror Malet Măcin (Rumani) * Parku Natyror Balta Mică a Brăilei (Rumani) * Rezervati i Biosferës Delta e Danubit (Rumani) – [https://web.archive.org/web/20111023101756/http://danubemap.eu/delta hartë] * Rezervati i Biosferës së Danubit në Ukrainë <gallery widths="200px" heights="160px"> Skeda:Gornje Podunavlje.jpg|Rezervati Special Natyror Gornje Podunavlje, në Serbi Skeda:Golubac Fortress (град Голубац).jpg|Kalaja e Golubacit, në Parkun Kombëtar Đerdap, Serbi </gallery> == Në folklor dhe letërsi == [[Skeda:Albrecht Altdorfer 007.jpg|thumb|right|Peizazh i shekullit të 16-të i Danubit, pranë Regensburgut, nga Albrecht Altdorfer – anëtar i shkollës së Danubit]] * Danubi përmendet në titullin e një valsi të famshëm nga kompozitori austriak {{ill|Johann Strauss II|en|Johann Strauss II}}, ''Valsi i Bukur Danubi Blu'' (''Mbi Danubin e Bukur Blu''). Ky vepër njihet mirë në mbarë botën dhe përdoret gjerësisht edhe si ninullë. ''Valët e Danubit'' ({{lang|ro|Valurile Dunării}}) është një vals nga kompozitori rumun Iosif Ivanovici (1845–1902); si "Anniversary Song", është interpretuar nga shumë këngëtarë, si Al Jolson, Rosemary Clooney, Vera Lynn, Tom Jones, dhe shumë të tjerë. Njihet më së shumti si "Anniversary Waltz", megjithëse ai është në fakt një këngë dhe melodi tjetër. Joe Zawinul shkroi një simfoni për Danubin, të quajtur ''Stories of the Danube''. U interpretua për herë të parë në festivalin Bruckner të vitit 1993, në Linz. * Danubi zë vend të rëndësishëm në himnin kombëtar bullgar (''Mila Rodino''), si përfaqësim simbolik i bukurisë natyrore të vendit. Në këngët popullore lituaneze, shfaqja e Danubit (Dunojus, Dunojėlis) është më e zakonshme se shfaqja e lumit më të gjatë lituanez, Neman. * Tradita gjermane dhe austriake e pikturës së peizazhit, {{ill|Shkolla e Danubit|en|Danube school}}, u zhvillua në shekullin e 16-të në luginën e Danubit, nga artistë që punonin në mënyrë autonome.<ref>{{cite web|title=Danube School|url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110810104721532|access-date=2025-06-07|publisher=Oxford Reference|language=en}}</ref> * Njëri nga kryeveprat e Claudio Magrisit quhet ''Danubio'' ({{ISBN|1-86046-823-3}}). Libri, i botuar më 1986, është një ese e madhe kulturore-historike, në të cilën Magris udhëton përgjatë Danubit nga burimet e para deri te delta, duke ndjekur trashëgiminë etnike dhe kulturore evropiane, historinë letrare dhe ideologjike. * ''The Great Danube Adventure'' u botua më 1838 si ditar udhëtimi epik. * ''Piloti i Danubit'' (1908) (''Le Pilote du Danube'') i Jules Verne-it përshkruan aventurat e peshkatarit Serge Ladko ndërsa udhëton përgjatë lumit. * Tregimi i shkurtër "The Willows" i Algernon Blackwood-it zhvillohet kryesisht në lumë. == Shih edhe == * {{ill|Përmbytjet evropiane të vitit 2006|en|2006 European floods}} * {{ill|Pellgu lëndëmbledhës i Detit të Zi|en|Black Sea drainage basin}} * {{ill|Between the Woods and the Water|en|Between the Woods and the Water}}, libër udhëtimi që tregon për një udhëtim danubian më 1934 * [[Monarkia Habsburge|Monarkia Danubiane]] * {{ill|Principatat Danubiane|en|Danubian Principalities}} * {{ill|Agjencia Ekzekutive për Eksplorimin dhe Mirëmbajtjen e Lumit Danub|en|Executive Agency for Exploration and Maintenance of the Danube River}} * {{ill|The Ister|en|The Ister (film)}}, film i vitit 2004 * {{ill|Lista e qyteteve në lumin Danub|en|List of cities and towns on the river Danube}} * {{ill|Lista e kalimeve të Danubit|en|List of crossings of the Danube}} == Lexime shtesë == * Lóczy, Dénes. The Danube: Morphology, Evolution, and Environmental Issues. Në Avijit Gupta, red., Large Rivers: Geomorphology and Management. Botimi i dytë. Hoboken, N.J.: Wiley-Blackwell, 2022, f.&nbsp;335–367. ISBN 978-1-119-41260-1 * Sommerwerk, Nike, Jurg Bloesch, Christian Baumgartner, Thomas Bittl, Dubravka Cerba, Bela Csanyi, Grigore Davideanu, Martin Dokulil, Georg Frank, Iulia Grecu, Thomas Hein, Vladimir Kovac, Ilulian Nichersu, Tibor Mikuska, Karin Pall, Momir Paunovic, Carmen Postolache, Maja Rakovic, Cristina Sandu, Martin Schneider-Jacoby, Katharina Stefke, Klement Tockner, Ion Toderas, dhe Laurentia Ungureanu. The Danube River Basin. Në Klement Tockner, Christiane Zarfl, dhe Christopher T. Robinson (red.), Rivers of Europe, botimi i dytë. Cambridge, MA: Elsevier, 2022, f.&nbsp;83–181. ISBN 978-0-08-102612-0 == Referime == {{Reflist}} === Shënime === {{notelist}} === Burimet === *{{cite web|last1=James|first1=Alan G.|year=2020|title=The Brittonic Language in the Old North, A Guide to the Place-Name Evidence, Volume 2|url=https://spns.org.uk/wp-content/uploads/2020/05/Alan_James_Brittonic_Language_in_the_Old_North_BLITON_Volume_II_Dictionary_2020_Edition.pdf|publisher=Scottish Place-Name Society|access-date=3 mars 2024|language=en}} *{{cite book|last1=MacKillop|first1=James|year=2004|title=Oxford Dictionary of Celtic Mythology|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-860967-4|language=en}} *{{cite book|last1=Noble|first1=Gordon|last2=Evans|first2=Nicholas|year=2022|title=The Picts: Scourge of Rome, Rulers of the North|publisher=Birlinn|isbn=978-1-78027-778-3|language=en}} *{{cite book|last1=Roberts|first1=Alice|year=2015|title=The Celts: Search for a Civilisation|publisher=Heron Books|isbn=978-1-78429-332-1|language=en}} == Lexime shtesë == * Mevissen, Robert Shields. ''The Danube Empire: An Environmental History of Habsburg State Building and Civic Engagement'' (2025) == Lidhje të jashtme == {{Commons}} * [https://www.openstreetmap.org/relation/89652 Danubi] në OpenStreetMap (relacioni 89652) * [http://pdf.wri.org/watersheds_2000/watersheds_europe_p2_38.pdf Harta dhe informacione mbi pellgun e Danubit, nga World Resources Institute] * [http://danubepanorama.net/en/ Danube Panorama Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723073711/http://danubepanorama.net/en/|date=23 korrik 2011}} * [http://danube.at.ua/ сайт о Дунае] ({{in lang|ru}}) * [https://www.flickr.com/groups/danube_river/pool/ Koleksion fotografish të Danubit, në Flickr] * [http://www.danube-river.org/ Danube Tourist Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220206024032/http://www.danube-river.org/|date=6 shkurt 2022}} ({{in lang|de}}) * [https://www.icpdr.org/ Komisioni Ndërkombëtar për Mbrojtjen e Lumit Danub (ICPDR)] * [http://www.bridgesofbudapest.com/ Urat e Budapestit mbi lumin Danub] * [https://merhav.nli.org.il/primo-explore/search?query=any,contains,danube%20river&tab=default_tab&search_scope=Local&sortby=lso01&vid=NLI&mfacet=rtype,include,Maps,1&mfacet=tlevel,include,online_resources,1&mfacet=topic,include,Danube%20River,2&lang=en_US Harta të vjetra të Danubit], Koleksioni Kartografik Eran Laor, Biblioteka Kombëtare e Izraelit {{Authority control}} [[Kategoria:Pellgu i Detit të Zi]] [[Kategoria:Lumenj ndërkombëtarë në Evropë]] [[Kategoria:Lumenj në Gjermani]] [[Kategoria:Lumenj në Austri]] [[Kategoria:Lumenj në Sllovaki]] [[Kategoria:Lumenj në Hungari]] [[Kategoria:Lumenj në Kroaci]] [[Kategoria:Lumenj në Serbi]] [[Kategoria:Lumenj në Bullgari]] [[Kategoria:Lumenj në Rumani]] [[Kategoria:Lumenj në Ukrainë]] blugng62njx8hof0dhkevm63f6ja5s2 0 19852 3029043 2971706 2026-09-01T14:35:35Z Vyolltsa 129213 Refuzoi ndryshimin e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/~2026-25076-28|~2026-25076-28]]) dhe riktheu versionin 2853610 nga Leutrim.P 3029043 wikitext text/x-wiki {{pp}} {{Joref}}{{Infobox musical artist | name = Genta Ismajli | birth_name = Gentiana Ismajli | birth_date = {{DLM|12|04|1984|f=yes}} | birth_place = [[Gjilan]], [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|RSF Jugosllavia]] | origin = [[Kosova]] | genre = {{Hlist|[[Muzika pop|Pop]]|[[R&B bashkëkohor|R&B]]|[[Muzikë kërcimi|kërcimi]]}} | occupation = {{Hlist|Këngëtare|kantautore|aktore}} | years_active = 2003–present | label = Bzzz Entertainment | website = }} '''Gentiana "Genta" Ismajli''' (lindur më 12 prill 1984) është një këngëtare dhe [[kantautore]] kosovare nga [[Gjilani]]. U bë e njohur pas prezantimit të saj në programin e vitit të ri në [[RTK|Radio Televizionin e Kosovës]] me këngën "Kthehu". Pas një kohe të shkurtë ajo nxori edhe këngën "Dridhem", që doli se ishte vjedhje e një kënge bullgare. Është shumë e pëlqyer nga rinjtë në të gjitha trojet shqiptare, falë imazhit të saj, veshjeve ekstravagante, teksteve filozofike, gjimnastikës në skenë, por edhe këngëve të bukura që mund të kategorizohen si turbofolk. Genta tani banon në [[Prishtinë]], por ajo ka banuar për disa vite edhe në [[ShBA]]. == Diskografia == {| {{prettytable}} ! width="28"| Viti ! width="100"| Kopertina ! width="257"| Titulli ! width="257"| Hite ! width="257"| Shënime |- | {{M|2004}} | | '''Mos më shiko''' | ^-Kthehu <br /> ^-Dridhem | ^{Publikuar nga '''Albanota'''} |- | {{M|2005}} | | '''Më e fortë jam unë''' | ^{-Luj me mua} | ^{Publikuar nga Palma Gjilan} |- | {{M|2006}} | | '''Posesiv''' | ^{-Posesiv<ref>"Posesiv" kënga me të cilën Genta morri pjesë në "Euro Video Grand-Prix" mbajtur në Tiranë. Muzika kompozuar nga Darko Dimitrov, dhe teskti i shkruajtur nga Avni Qaili.</ref>} | ^{Publikuar nga Palma Gjilan} |- | {{M|2011}} | | '''Guximi''' | | |} == Shënime == {{Notelist}} == Lidhje të jashtme == * https://www.teksteshqip.com/genta-ismajli/biografia {{Kënga Magjike}}{{cung}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Këngëtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Këngëtarë kosovarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Njerëz nga Gjilani]] [[Kategoria:Gra kosovare]] [[Kategoria:Fitues në Kënga Magjike]] oazteq2p7piyncqr0qij89fpj7685iy 4 26026 3029031 3028125 2026-09-01T12:41:11Z Eraqena 181813 /* Fillon konkursi "Wiki Loves Monuments 2026"! */ pjesë e re 3029031 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia:Kuvendi/Hyrja}} {{TOC left}} {{Clear}} {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Wikipedia:Kuvendi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 24 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <!-- Skruani vetëm nën këtë vizë.--> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> == Growth/Newsletters/36 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|180px|frameless|class=skin-invert]] ''Updates from the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth]] team on our work to improve the new editor experience.'' === Recent releases === ====Account creation experiments==== Several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|experiments to increase successful account creation]] have delivered significant results. * An updated message shown to logged-out mobile users who try to edit produced a 27% relative increase in account creation and is being scaled to all wikis. ([[phab:T424595|T424595]]) * A new account menu button in the mobile web header, [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Experiment Results: Mobile Web Account Menu|A/B tested across five Wikipedias with nearly 8 million participants]], made logged-out mobile users 25% more likely to create an account, with no significant difference in constructive editing behavior. ([[phab:T428220|T428220]]) *A simpler post-edit dialog for temporary account holders increased permanent account creation by 87% (relative), converting more temp editors into registered ones. ([[phab:T416418|T416418]])[[File:Create account - July 2026 updates.png|thumb|The redesigned account creation form increases registration by a relative 24.4%]] *We also redesigned the account creation form itself ([[phab:T409236|T409236]]): adding real-time username validation, a concise summary of the username policy, a "reveal password" option, and a simplified design aligned with [[wmdoc:codex/latest|Codex]] guidelines. In an A/B test on English Wikipedia mobile, users who saw the redesigned form created permanent accounts at a rate of 20.4%, compared to 16.4% for the control group (a 24.4% relative increase). ====Revise Tone structured task==== [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages that may contain non-encyclopedic language and guides them through revising the tone. In A/B testing on Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, newcomer task completion rates were [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone#Experiment Results|38.7% higher]] than the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended July 9, and the feature is now available to everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|We plan]] to release Revise Tone to more wikis. ====Automated mentor list cleanup==== Communities can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatically mark inactive mentors as ''away'' or remove them from mentorship entirely]] (which automatically reassigns their mentees). Inactivity is based on edits, and talk page responses count, so mentors answering mentee questions remain active. We recommend enabling both options together; administrators can enable them via [[Special:CommunityConfiguration]] and review the mentor list at [[Special:ManageMentors]]. ====Growth features for Wikidata==== Growth features are [[phab:T400937|now available at Wikidata]], including a simplified Newcomer Homepage, Mentorship, the Impact module, Community Updates and the Help Panel. === Work in progress === [[File:Home designs labeled.png|thumb|Early concepts for evolving the Newcomer Homepage into a personalized 'Home' that grows with contributors.]] ====Home==== The Growth and [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] teams are developing [[mw:Special:MyLanguage/Home|Home]] ([[phabricator:T419358|T419358]]): a unified, personalized landing page intended to replace the Newcomer Homepage. Rather than remaining a newcomer-only feature, Home will evolve with users as they gain experience, surfacing Suggested Edits, edits to review, and moderation workflows at the right moment. === Research === The [https://research.wikimedia.org/ Wikimedia Research team], in partnership with the Growth Team, published findings from two projects on how new editors learn and integrate into the community: * [[m:Research:Understanding_newcomer_mentorship_on_Wikipedia|Understanding newcomer mentorship on Wikipedia]] * [[m:Research:Successful_Newcomers_Survey_2025#Results|Successful Newcomers Survey]] ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 18 gusht 2026 15:17 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=30870183 --> == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 26 gusht 2026 11:09 (CEST) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Fillon konkursi "Wiki Loves Monuments 2026"! == [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group '''Wikimedian-ët e Gjuhës Shqipe]''' organizojnë sërish konkursin e fotografisë [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki%20Loves%20Monuments%202026 '''“Wiki Loves Monuments 2026"'''] në Shqipëri dhe Kosovë. Nëse keni fotografi të bukura të ndonjë kalaje, ure, monument kulti, shtëpie tradicionale apo zone arkeologjike në Shqipëri ose Kosovë është koha të e ndani me botën! Wiki Loves Monuments është një nga konkurset më të mëdha të fotografisë në botë dhe synon të dokumentojë trashëgiminë kulturore në Wikimedia Commons. Konkursi zgjat nga '''1 deri më 30 shtator''' dhe fotografitë më të mira nga Shqipëria dhe Kosova do të vazhdojnë më tej në garën ndërkombëtare. Lexoni [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Monuments_in_Albania_%26_Kosovo_2026 këtu] për më shumë informata. --[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 1 shtator 2026 14:41 (CEST) tkke77pcsdxkyuscrrqntum2dlwgcc0 3029152 3029031 2026-09-02T04:16:28Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 24]] 3029152 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia:Kuvendi/Hyrja}} {{TOC left}} {{Clear}} {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Wikipedia:Kuvendi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 24 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <!-- Skruani vetëm nën këtë vizë.--> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> == CEE Technical Village Pump == {{int:please-translate}} [[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]] The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors. To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video. The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&language=en&action=page&filter=&action_source=translate_page help translating it]. Best regards, [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 26 gusht 2026 11:09 (CEST) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Fillon konkursi "Wiki Loves Monuments 2026"! == [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group '''Wikimedian-ët e Gjuhës Shqipe]''' organizojnë sërish konkursin e fotografisë [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki%20Loves%20Monuments%202026 '''“Wiki Loves Monuments 2026"'''] në Shqipëri dhe Kosovë. Nëse keni fotografi të bukura të ndonjë kalaje, ure, monument kulti, shtëpie tradicionale apo zone arkeologjike në Shqipëri ose Kosovë është koha të e ndani me botën! Wiki Loves Monuments është një nga konkurset më të mëdha të fotografisë në botë dhe synon të dokumentojë trashëgiminë kulturore në Wikimedia Commons. Konkursi zgjat nga '''1 deri më 30 shtator''' dhe fotografitë më të mira nga Shqipëria dhe Kosova do të vazhdojnë më tej në garën ndërkombëtare. Lexoni [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Monuments_in_Albania_%26_Kosovo_2026 këtu] për më shumë informata. --[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 1 shtator 2026 14:41 (CEST) 3f9g962rb14o2xc3qirvne32kshmmau 0 27221 3029097 2535864 2026-09-01T18:22:09Z ~2026-47519-90 192386 Megi Zizo ishte vendosur gabim si emer, nderkohe qe duhej Spiro Koleka 3029097 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Vunoi | name (Rasa dhanore) = Vunoi | image_skyline = Vunoi.jpg | Shteti = Shqipëria | Rrethi = Rrethi i Vlorës | Komuna = [[Himarë]] | postal_code = | Sipërfaqja = | population_total = 486 | Regj. i popullsisë = 486 | Dend. e popullsisë = | website = http://www.himara.gov.al Bashkia e Himarës <!--- Koordinatat ----> | gjer_g=40 | gjer_m=8 | gjer_s= 23 | gjat_g=19 | gjat_m=41 | gjat_s= 37 | Lartësia = 0-450 }} '''Vunoi''' është një fshat i pozicionuar në jug të qytetit të [[Vlorë]]s, në bregun e [[Deti Jon|detit Jon]], me një pamje mahnitëse. Shumë njerëz të shquar e kanë origjinën nga Vunoi. [[Megi Zizo|Spiro Koleka]], ish zëvendës kryeministër, ish ministër i punëve botore, inxhinier ndertimi, anetar i byrose politike, organizator i luftes antifashiste NAÇL ; [[Odhise Grillo]], shkrimtar ; [[Dhimitër Anagnosti]], regjisor ; [[Megi Zizo]], gazetar ; Sofokli Lazri ; Dhimiter Grillo, historian ; [[Robert Ndrenika]], aktor ; [[Spiro Çomora]], shkrimtar ; Anastas Kondo, Anastas Kristofori, etj Ne veri te Himares takohemi me fshatin me te pare, Vunone, ndërtuar ne formën e një teatri ne këmbët e[[ malit te Cikes]]. Gjendet paksa larg nga deti ne një lartësi 176 m mbi nivelin e detit dhe karakterizohet nga tepishte e gurta te ngritura përmbi rrugicat e shtruara me pllaka te gurta. Vunoi ndahet nga deti me nje rafshnalte mbushur me një ullishte te pafund dhe peme te tjera frutore qe përben një pasuri te vërtete për banoret e tij. Ne qendër te fshatit ngrihet këtu e dyqind vjet me pare [[kisha e Panajase]] (Shën Marise). Gjithashtu ndodhen dhe kasha te tjera si ajo e Joan Pagezuesit, Manastiri I Shën spirdhoni, si dhe [[kisha e Shën Mehillit]] ne pjesën lindore te manastirit. Bregu I mrekullueshëm i Jalit ne forme gjusem hëne rrethohet nga brigje me një bimësi te dendur makjesh, dafine, sqine, trendafil i egër dhe bime te tjera me arome dehese. Kjo bimësi e kombinuar me rreren ngjyre ari dhe ujërat qe rrethojnë shtëpitë qe gjenden buze detit krijojnë një ikone parajse magjike qe e bën udhetarin djeje veen si ne ëndërr. Krejt zona përqark duket si tablo e një magjie kosmike kur drita e ëmbël e mbrëmjes shtrihet kudo ne det e ne mal duke krijuar figura dhe iluzione maramendese. [[Skeda:Vunoi.jpg|parapamje|Pamje e Vunoit nga sheshi kryesor]] == Histori == Nuk dihet se sa mijë vjet më parë njerëzit u ndalën në këto anë dhe u mahnitën nga relievi i përthyer por mrekullisht i bukur. Pastaj hoqën gurët, ngritën ledhe e ndërtuan tarraca. Thuhet se vetëm për një hektar tokë atyre u është dashur të zhvendosin rreth 3000 metra kub gurë! Ishin njerëz të punës, me vështrim drejt së ardhmes, trima, të besës, plot pasione dhe shumë të bukur. Banorët e Kaonisë, siç thirreshin në kohë të lashta, shtëpitë i ndërtuan rrëzë maleve si për t’u mbrojtur nga piratët e detit dhe për të kursyer ato ngastra toke që i përftonin me mund të madh. U ngritën fshatrat e Rivierës, njëri më i bukur se tjetri, gati-gati qytete të vegjël, të gjithë në një harmoni të habitshme ndërtimesh, që i dallon në gjithë vendin. Vunoi është një nga këto fshatra që i bën nder krahinës për historinë, protagonizmin në ngjarjet e mëdha të kombit, si dhe kontributin që ka në kulturën tonë kombëtare. Fshati është vendosur në shpatullat e malit të Mjegulloshit, me shtëpi të gurta dy a tre katëshe, ku do të ndeshesh me atë dukuri që vëren Kadareja për Gjirokastrën “në se do të rrëzohesh nga çatia e një shtëpie do të biesh në çatinë e një tjetre më poshtë!” Ndërtesat “shohin” të gjitha nga deti, por pa ia zënë dritën njëra-tjetrës. Ato lidhen me rrugë të kalldrëmta duke krijuar një konfiguracion të përsosur, madje shpesh ato gjarpërojnë poshtë qemerëve mbi të cilat ngrihen shtëpitë e banimit. Harqet dhe qemerët i sheh në faqet e jashtme të dyerve dhe dritareve, në raste të tjera ato shërbejnë si konstruksione mbajtëse të kateve të mësipërme të shtëpive. Banesat e fortifikuara, apo kullat, i gjejmë si në Vuno ashtu dhe në fshatrat e tjerë të bregdetit. Kulla në lagjen e poshtme të fshatit, një kompozim vertikal, me bazë katërkëndëshe, tri katëshe, me frëngji, është shpallur prej vitesh monument kulture. Në vizionin e ditëve të sotme të bën përshtypje fryma qytetare dhe ndjenja e komunitetit, vizioni për një fshat “të të gjithëve”, ku “ligjet” e bashkëjetesës i kanë respektuar pa marrë parasysh interesin e ngushtë të njërit a tjetrit. Të gjithë thonë se në krye të fshatit kanë qenë njerëz të urtë e të mençur, të drejtë e largpamës. Dy shekuj më parë në familjen e njohur të Kasnecëve në Vuno qëndroi Eduard Liri, piktor i njohur anglez : “U çudita me llojin e ndërtesave në Vuno disa prej të cilave, si ato të Kasnecëve, në veçanti, qenë më tepër si “palazzit” e shumë qyteteve provinciale në Itali”- shkruan Liri. Më tej vazhdon : “Himarjotët përdorin gjuhën italiane më tepër se çdo banor i Shqipërisë ; të gjithë fshatrat që kam kaluar, ndonëse të krishterë, janë të tërë shqiptarë me përjashtim të pak familjeve…” Ne 1632 ne Vuno u hap nje shkolle Shqiptare.<ref>Gaçe, Bardhosh (1999). Lëvizja kombëtare në Vlorë, 1878-1912 (in Albanian). Botimet Toena. p. 224. ISBN 978-99927-1-185-9. Shkollat e para u çelën në Dhërmi, Palasë, Vuno dhe Himarë . Këtu vinin nxënës nga Dukati, Tërbaçi, Kuçi, Lukova, Piqerasi e tjerë . Shkollat e para i çeli Noefit Rodinoja, që besohet se në fshatrat e Himarës arriti në vitin 1632</ref> == Gjeografi == == Njerëzit e diellit të Jugut == Kjo shprehje metaforike i ka rrënjët në legjendat e hershme të këtij fshati. Kështu prej shumë e shumë kohësh, nuk mbahet mend se kur, në kambanoren e fshatit është një qiparis i vogël, që as hedh shtat, por as thahet. Të moçmit thonë se është simbol i vazhdimësisë së jetës. Tregime epike lidhen me përroin e Mardhës, në krye të kanionit të mrekullueshëm të Gjipesë, ku u hodhën drejt vdekjes një tufë vajzash për të mos rënë në duar të pushtuesve ; thuhet po ashtu se Jeronim De Rada, me rrënjë të hershme nga Himara, i ka vendosur ngjarjet e poemës së tij “Këngët e Milosaos” në Skutara të Vunoit. Skutarai është një kodër në dalje të fshatit, drejt Himarës, ku shihen ende gjurmët e një banimi të hershëm, një mjedis pastoral, sikurse duken rrugët e gurta, shkurrnajat, lisat dhe poshtë bregu poetik i Jonit, teksa pulëbardhat fluturojnë mbi det. Por në se këto mund të merren edhe si pandehma tashmë është e provuar se Odise Kasneci nga Vunoi dhe Jani Kocani nga Dhërmiu morën pjesë në Lidhjen Shqiptare të Prizrenit. Në rrjedhat e kohërave vunjotësit kanë qenë të ndjeshëm dhe aktivë ndaj ngjarjeve historike, në krahinë, në tokën e të parëve të tyre, ashtu edhe te fqinjët, në Greqi, gjë që jo rrallë e ka pasur koston e vet. Në mesin e shekullit të shkuar ata morën pjesë në luftën antifashiste, ku simbol i fshatit mbetet Zaho Koka. Në reflektimet e ditëve të sotme ai është pa mëdyshje hero dhe viktimë, pasi luftoi trimërisht kundër pushuesve, sikurse u bë kurban i atyre me të cilët e bashkoi çlirimi i vendit. Zaho Koka në ato vite u lidh në një dashuri të madhe me Ramize Gjebrenë, gjithashtu në forcat partizane, gjë që i kushtoi jetën si njërit dhe tjetrit. Por mbi të gjitha Vunoi është vendi i arsimdashësve dhe njerëzve të dijes, i intelektualëve të shquar që i kanë dhënë shumë kulturës sonë kombëtare. Nga ky fshat është Odise Grillo, shkrimtari i talentuar i letërsisë për fëmijë, autor i shumë librave, këngëve, botimeve enciklopedike.[[Skeda:Odhise Grillo.jpg|'''[[Odhise Grillo]]'''|parapamje]] Po të shkosh ditëve të verës në Jalë, një plazh i bukur dhe kurativ, do të takosh regjisorin e madh, Dhimitër Anagnostin me të shoqen, aktoren e mirënjohur Roza Anagnosti. Dhimitri është “djalë bregu”-siç thonë në ato anë- dhe krijimtaria e tij i ka rrënjët në Bregdet, në historinë e familjes së tij e mbushur plot me patriotizëm. Pa e tepruar mund të themi se Anagnosti është një personalitet dhe vepra e tij i bën nder Vunoit, Himarës dhe gjithë Shqipërisë. Krijimtaria e tij është një gur themeli në artin shqiptar që do t’u mbetet kohërave. Në vitet vitet ’30-të të shekullit të kaluar shtëpitë e Anagnostëve ishin shkollë dhe internat, ku vinin vajza nga Jugu i vendit dhe mësonin zanate : qëndismën, tezgjahun, të gatimin. Nga ky fshat janë edhe aktorët e njohur të teatrit dhe filmit shqiptar : Robert Ndrenika dhe Anastas Kristofori. Ata kanë lënë një trashëgimi të pasur rolesh, karakteresh, dhe pa mëdyshje janë produkt i shpirtit himarjot në gjithë gamën e vet. === Personalitete=== Njerëz të shquar e kanë origjinën nga Vunoi: * [[Spiro Koleka]], ish zëvendës kryeministër, ish ministër i punëve botore, inxhinier ndertimi, anetar i byrose politike, organizator i Atfashiste NAÇL ;  * [[Zaho Koka]], [[Titulli "Hero i Popullit" në Shqipëri]] * [[Odhise Grillo]], shkrimtar;  * [[Dhimitër Anagnosti]], regjisor ;  * [[Benet Koleka]], gazetar ; * [[Sofokli Lazri]] minister i jashtem ; * [[Dhimiter Grillo]], historian ;  * [[Robert Ndrenika]], aktor ;  * [[Spiro Çomora]], shkrimtar ; * [[Anastas Kondo]], * [[Anastas Kristofori]], etj == Demografi == == Ekonomi == ==Shih edhe== {{Bashkia Himarë}} {{AL-gjeo-cung}} [[Kategoria:Fshatra në Shqipëri]] [[Kategoria:Vlorë]] 6e175obt0atrrzhyluctlnefg9i5htn 0 31411 3029094 2994078 2026-09-01T17:46:38Z Ehrlich91 34047 3029094 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''{{PAGENAME}}''' | native_name = Коинце | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = Воздушен поглед на Коинце.jpg | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni verilindor (Maqedoni)|Verilindor]] |Komuna = [[Komuna e Nagoriçit të Vjetër|Nagoriç i Vjetër]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = | population_total_viti = 2002 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = |Lartësia = |Zona Kohore = |Ora Verore = | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr =N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> {{Komuna e Nagoriçit të Vjetër}} [[Kategoria:Fshatra në Komunën e Nagoriçit të Vjetër]] {{MKD-gjeo-cung}} 0gwocugrqa5u0ej3ax5v23mx4jc8fk2 0 32060 3029066 2987187 2026-09-01T15:27:15Z Vyolltsa 129213 3029066 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |common_name = Republika Turke e Qipros Veriore |native_name = Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti | EMRI: RASA DHANORE = Qipros Veriore |image_flag = Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg |image_coat = Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg | FIGURA: MADHËSIA E EMBLEMËS = 90px | FIGURA: HARTA = Northern Cyprus (orthographic projection).svg | FIGURA: GJERËSIA E HARTËS = 220px |national_anthem = [[İstiklal Marşı]] {{small|"Marshi i pavarësisë"}} <br> Istiklâl Marsi instrumetal.ogg |capital = [[Nikozia e Veriut|Nikozia Veriore]] (''de facto'') <br/> [[Nikozia]] (''de jure'')<ref>[http://www.cypnet.co.uk/ncyprus/main/polsyst/constitution/ Kushtetuta e Republikës Turke të Qipros Veriore Neni 2]</ref> |official_languages = [[Gjuha turke|Turqisht]] |government_type = [[Republika]] [[Shteti unitar|unitare]] [[Sistemi gjysmë presidencial|gjysmë presidenciale]] | UDHËHEQËSI 1: TITULLI = [[Presidenti i Qipros Veriore|Presidenti]] | UDHËHEQËSI 1: EMRI = [[Ersin Tatar]] | PAVARËSIA = 15 nëntor 1953 | SIPËRFAQJA = 3,355 |population_estimate = 313,626 |population_estimate: VITI = 2017 |population_estimate: DENDËSIA = 93 | BPV = $4.032 miliardë | BPV: VITI = 2014 | BPV: PËR BANOR = $15,109 | VALUTA = [[Lira turke]] ₺ |time_zone = [[Coordinated Universal Time|UTC]] +2 ([[Zona kohore në Evropën Lindore|EET]]) |time_zone: VERA = [[Coordinated Universal Time|UTC]] +3 ([[Ora Verore e Evropës Lindore|EEST]]) | PREFIKSI TELEFONIK = +90 392 }} '''Qiproja Veriore''' [[Gjuha turke|turqishy]]: ''Kuzey Kıbrıs'') zyrtarisht '''Republika Turke e Qipros Veriore''' ([[Gjuha turke|turqisht]]: ''Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'') është një shtet i pavarur dhe i njohur vetëm nga [[Turqia]]. Madhësia i territorit është 3,355&nbsp;km² dhe popullata e tij është 313.626<ref>[http://www.devplan.org/Ecosos/BOOK/SEG-2014.pdf TRNC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160108225108/http://www.devplan.org/Ecosos/BOOK/SEG-2014.pdf |date=8 janar 2016 }} SPO, Economic and Social Indicators 2014, pages=2–3</ref> bazuar në regjistrimin e popullsisë të vitit 2015. == Historia == Gjatë viteve 1960 luftimet ndërmjet grekëve dhe [[mysliman]]ëve çuan turqit të jetonë në enklava. Në vitin 1974, pas një grusht shteti [[Qiproja|Republika e Qipros]] u përpoq të bashkohet me Greqinë dhe të krijonte një Greqi të Madhe ("[[Megali Idea]]"). Turqia dërgoi [[Forcat Tokësore Turke|ushtrinë e saj]] për të ndaluar unifikimin dhe për të çliruar [[turqit]] që jetonin në ishull. Pas një luftë të shkurtër, rezultati ishte deklarata e Republikës së Qipros Veriore në vitin 1983. Turqia ende ka një forcë të madhe ushtarake në Qipron Veriore për të mbrojtur pavarësinë dhe ekzistencën të republikës. Ka pasur përpjekje për ribashkimin e ishullit si një federatë megjithatë deri më sot asnjë propozim nuk ka qenë i suksesshëm. == Ndarje administrative == {{Kryesor|Distriktet e Qipros Veriore}} Qiproja Veriore ndahet në gjashtë distrikte: [[Distrikti Lefkoşa|Lefkoşa]], [[Distrikti Gazimağusa|Gazimağusa]], [[Distrikti Kirenia|Girne]], [[Distrikti Güzelyurt|Güzelyurt]], [[Distrikti İskele|İskele]] dhe [[Distrikti Lefke|Lefke]]. Distrikti Lefke u krijua nga ndarja nga Distrikti Güzelyurt më 2016.<ref>{{cite web|title=Lefke 6. ilçe oldu!|url=http://www.kibrispostasi.com/lefke-6-ilce-oldu!-27122016|publisher=Kıbrıs Postası|language=tr|accessdate=27 dhjetor 2016|date=27 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228135624/http://www.kibrispostasi.com/lefke-6-ilce-oldu!-27122016|archive-date=28 dhjetor 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Përveç kësaj, ka edhe dymbëdhjetë nën-rrethe të ndara midis pesë rretheve më të mëdha dhe njëzet e tetë komunave. <div style="position: relative">[[File:Blank district map Northern Cyprus.png|600px|Blank district map of Northern Cyprus]] <!------------------------------- DISTRICTS/ --> <div style="position:absolute;left:220px;top:200px;"><small>[[Distrikti Lefkoşa|Lefkoşa]]</small></div> <div style="position:absolute;left:165px;top:165px;"><small>[[Distrikti Kirenia|Girne]]</small></div> <div style="position:absolute;left:410px;top:120px;"><small>[[Distrikti İskele|İskele]]</small></div> <div style="position:absolute;left:95px;top:200px;"><small>[[Distrikti Güzelyurt|Güzelyurt]]</small></div> <div style="position:absolute;left:295px;top:200px;"><small>[[Distrikti Gazimağusa|Gazimağusa]]</small></div></div> == Politika == {{Kryesor|Politika e Qipros Veriore}} [[Skeda:Ersin Tatar in Konya, July 2022 (cropped).jpg|parapamje|[[Ersin Tatar]], [[Presidenti i Qipros Veriore]]]] Politika e Qipros Veriore zhvillohet në një kuadër të një [[Republika|republike]] [[Sistemi gjysmë presidencial|gjysmë presidenciale]] [[Demokracia përfaqësuese|demokratike përfaqësuese]], ku [[Presidenti i Qipros Veriore|presidenti]] është [[kreu i shtetit]] dhe [[Kryeministri i Qipros Veriore|kryeministri]] [[kreu i qeverisë]], dhe i një [[sistemi shumëpartiak]]. [[Pushteti ekzekutiv]] ushtrohet nga qeveria. [[Legjislatura|Pushteti legjislativ]] i është dhënë qeverisë dhe [[Asambleja e Republikës së Qipros Veriore|Asamblesë të Republikës]]. [[Sitemi gjyqësor]] është i pavarur nga ekzekutivi dhe legjislativi. Presidenti zgjidhet për një mandat pesë-vjeçar dhe aktualisht është [[Ersin Tatar]]. Legjislatura është Asambleja e Republikës, e cila ka 50 anëtarë të zgjedhur me përfaqësim proporcional nga gjashtë zona zgjedhore. Në zgjedhjet e janarit 2018, [[Partia e Bashkimit Kombëtar (Qiproja Veriore)|Partia e Bashkimit Kombëtar]] të krahut të djathtë fitoi më së shumti vende në Asamble dhe qeveria aktuale është një koalicion i Partisë së Bashkimit Kombëtar dhe [[Partia e Popullit (Qiproja Veriore)|Partisë së Popullit]]. Për shkak të izolimit të Qipros Veriore dhe mbështetjes së madhe në mbështetjen turke, Turqia ka një nivel të lartë të ndikimit mbi politikën e vendit. Kjo ka bërë që disa ekspertë ta karakterizojnë atë si një [[Shteti kukull|shtet kukull]] efektiv të Turqisë. Ekspertë të tjerë, megjithatë, kanë theksuar natyrën e pavarur të zgjedhjeve dhe emërimeve në Qipron Veriore dhe mosmarrëveshjet midis qeverive turke qipriote dhe turke, në përfundimin se "shteti i kukullave" nuk është një përshkrim i saktë për Qipron Veriore. == Lidhje të jashtme== * [https://web.archive.org/web/20111028004049/http://www.zypern.cc/ Zypern Times] * [http://www.kktcb.org TRNC Presidency] == Referime == {{reflist}} {{VendeEvropa}} {{VendeAzise}} [[Kategoria:Qiproja Veriore| ]] [[Kategoria:Territoret e diskutueshme në Azi]] [[Kategoria:Territoret e diskutueshme në Evropë]] [[Kategoria:Shtetet e Lindjes së Mesme]] [[Kategoria:Shtetet e Lindjes së Afërt]] [[Kategoria:Territoret e diskutueshme të Greqisë]] [[Kategoria:Territoret e diskutueshme të Turqisë]] [[Kategoria:Vende dhe territore turqishtfolëse]] [[Kategoria:Qipro Veriore]] 24f1zc625v9bgk7sgtpavil84lmw70n 0 37304 3029042 2971030 2026-09-01T14:34:06Z Vyolltsa 129213 Refuzoi ndryshimin e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/~2026-25313-18|~2026-25313-18]]) dhe riktheu versionin 2824646 nga Mannuel06 3029042 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Ethnic albania.jpg|parapamje|Njëri nga shumë propozimet e kursit të kufinjëve të [[Shqipëria etnike|Shqipërisë etnike]].]] '''Shqipëria e Madhe''' është një koncept [[Nacionalizmi shqiptar|nacionalist shqiptar]] që kërkon të bashkojë trojet që shumë [[Shqiptarët|shqiptarë]] i konsiderojnë si atdheun e tyre kombëtar. Ai bazohet në pretendimet për praninë e sotme apo historike të popullsive [[Shqiptarët|shqiptare]] në ato zona. Përveç [[Shqipëria|Shqipërisë]] ekzistuese, termi përfshin pretendime ndaj rajoneve në shtetet fqinje, zonat përfshijnë [[Kosova|Kosovën]], [[Lugina e Preshevës|Luginën e Preshevës]] së [[Serbia|Serbisë]], territoret në jugun e [[Mali i Zi|Malit të Zi]], [[Greqia|Greqinë]] veriperëndimore (njësitë rajonale greke të Thesprotisë dhe [[Preveza|Prevezës]], pra Çamëria dhe territoret e tjera që ishin pjesë e [[Vilajeti i Janinës|Vilajetit të Janinës]] gjatë [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]]) dhe një pjesë perëndimore e [[Maqedonia e Veriut|Maqedonisë së Veriut]] ([[Ilirida]]). Bashkimi i një zone edhe më të madhe në një territor të vetëm nën autoritetin shqiptar ishte konceptuar teorikisht nga [[Lidhja e Prizrenit]], një organizatë e shekullit të 19-të, qëllimi i së cilës ishte bashkimi i trojeve të banuara nga shqiptarët (dhe rajoneve të tjera, kryesisht nga rajonet e Maqedonisë dhe Epirit) në një [[Vilajeti shqiptar|vilajet të vetëm shqiptar]] autonom brenda Perandorisë Osmane, i cili u arrit shkurtimisht ''de jure'' në shtator 1912. Koncepti i Shqipërisë së Madhe, si në më të madhe se Shqipëria brenda kufijve të saj të vitit 1913, u zbatua nën pushtimin [[Shqipëria nën pushtimin italian (1939–1943)|italian]] dhe [[Shqipëria nën pushtimin gjerman|nazist gjerman]] të [[Ballkani|Ballkanit]] gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Ideja e bashkimit i ka rrënjët në ngjarjet e [[Traktati i Londrës (1913)|Traktatit të Londrës në 1913]], kur afërsisht 30% e territoreve kryesisht shqiptare dhe 35% e popullsisë mbetën jashtë kufijve të vendit të ri. Termi Shqipëri e Madhe i'u pengon disa historianëve të vendeve fqinje, me arsyen se shqiptarët po e përdorin si ''[[casus belli]]'' për t'i sulmuar ato vende që t'i pushtojë territoret jashtë shtetit amë. Pretendim disi i mangët pasi Shqipëria nuk ka qenë fuqi ekonomike apo ushtarake në rajon që nga koha e [[Skënderbeu|Gjergj Kastriotit]] dhe njëkohësisht ata vetë i kanë shkëputur territoret nga Shqipëria londineze për interesa të tyre gjeopolitike, me anë të pushtimit ushtarak. == Terminologjia == Shqipëria e Madhe është një term i përdorur kryesisht nga studiuesit perëndimorë, politikanët etj. Nacionalistët shqiptarë nuk e pëlqejnë shprehjen "Shqipëri e Madhe" dhe preferojnë të përdorin termin "Shqipëri etnike". [[Shqipëria etnike]] është një term i përdorur kryesisht nga nacionalistët shqiptarë për të i'u referuar territoreve që shihen si atdheu tradicional i shqiptarëve etnikë ku ata jetuan për mijëra vite, pavarësisht se këto troje janë të banuara edhe nga joshqiptarë në këtë kohë. Ata që përdorin termin e dytë i referohen një zone që është më e vogël se katër vilajetet osmane, ndërsa ende përfshin Shqipërinë, Kosovën, Maqedoninë e Veriut perëndimore, zonat e banuara me shqiptarë të [[Serbia Jugore|Serbisë Jugore]] dhe pjesë të [[Greqia veriore|Greqisë Veriore]] ([[Çamëria]]) që kishin një popullatë vendase historike shqiptare. Një term tjetër i përdorur nga shqiptarët është “Ribashkimi kombëtar shqiptar”. == Historia == === Nën Perandorinë Osmane === Para [[Luftërat Ballkanike|Luftërave Ballkanike]] të fillimit të shekullit të 20-të, shqiptarët ishin nënshtetas të Perandorisë Osmane. Lëvizja për pavarësinë shqiptare u shfaq në 1878 me [[Lidhja e Prizrenit|Lidhjen e Prizrenit]] (një këshill me qendër në Kosovë) qëllimi i së cilës ishte autonomia kulturore dhe politike për shqiptarët etnikë brenda kornizës së Perandorisë Osmane. Megjithatë, osmanët nuk ishin të përgatitur të plotësonin kërkesat e Lidhjes. Kundërshtimi osman ndaj qëllimeve kulturore të Lidhjes më në fund ndihmoi në transformimin e saj në një lëvizje kombëtare shqiptare. Nacionalizmi shqiptar në përgjithësi ishte një reagim ndaj shpërbërjes graduale të Perandorisë Osmane dhe një përgjigje ndaj lëvizjeve kombëtare ballkanike dhe të krishtera që përbënin një kërcënim për një popullsi shqiptare që ishte kryesisht myslimane. Përpjekjet u përkushtuan për përfshirjen e vilajeteve me një popullsi shqiptare në një krahinë autonome më të madhe unitare shqiptare brenda shtetit osman, ndërkohë që Shqipëria e Madhe nuk konsiderohej si prioritet. Nacionalizmi shqiptar gjatë epokës së vonë osmane nuk ishte i mbushur me separatizëm që synonte të krijonte një shtet-komb shqiptar, megjithëse nacionalistët shqiptarë parashikonin një Shqipëri të Madhe të pavarur. Nacionalistët shqiptarë ishin të fokusuar kryesisht në mbrojtjen e të drejtave që ishin sociokulturore, historike dhe gjuhësore brenda vendeve ekzistuese, pa u lidhur me një shtet të caktuar. === Luftërat Ballkanike dhe Pavarësia e Shqipërisë (1912–1913) === Prania e rënies së sundimit osman përmes disfatës ushtarake gjatë luftërave ballkanike i shtyu shqiptarët e përfaqësuar nga [[Ismail Qemali]] të [[Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë|shpallnin pavarësinë]] (28 nëntor 1912) në [[Vlora|Vlorë]] nga Perandoria Osmane. Motivimi kryesor i pavarësisë ishte parandalimi i aneksimit të tokave të banuara nga shqiptarët e Ballkanit nga Greqia dhe Serbia. Italia dhe Austro-Hungaria mbështetën pavarësinë e Shqipërisë për shkak të shqetësimeve të tyre se Serbia me një bregdet shqiptar do të ishte një fuqi rivale në Detin Adriatik dhe e hapur ndaj ndikimit nga aleati i saj Rusia. Përveç interesave gjeopolitike, disa fuqi të Mëdha hezituan të përfshinin në Shqipëri më shumë toka të banuara nga shqiptarët osmanë të Ballkanit, për shkak të shqetësimeve se ajo do të ishte i vetmi shtet i dominuar nga myslimanët në Evropë. Propozimet ruso-franceze ishin për një Shqipëri të cunguar të bazuar në Shqipërinë e mesme me popullsi kryesisht myslimane, e cila u mbështet edhe nga Serbia dhe Greqia të cilat konsideronin se vetëm myslimanët mund të ishin vetëm shqiptarë. Ndërsa më shumë shqiptarë u bënë pjesë e shtetit serb dhe grek, studiuesit shqiptarë me perspektiva nacionaliste e interpretojnë shpalljen e pavarësisë si një fitore të pjesshme të lëvizjes nacionaliste shqiptare. === Lufta e Dytë Botërore === Më 7 Prill 1939, Italia e kryesuar nga Benito Musolini pas interesave të zgjatura dhe sferës gjithëpërfshirëse të influencës gjatë periudhës ndërluftës pushtoi Shqipërinë. Anëtarët e regjimit fashist italian si konti Galeazzo Ciano ndoqën irredentizmin shqiptar me mendimin se ai do të fitonte mbështetjen e italianëve në mesin e shqiptarëve, ndërkohë që përkonte edhe me qëllimet e luftës italiane të pushtimit ballkanik. Aneksimi italian i Kosovës në Shqipëri u konsiderua si një veprim popullor nga shqiptarët e të dy trevave. Pjesa perëndimore e Maqedonisë së Veriut u aneksua gjithashtu nga Italia në protektoratin e tyre të Shqipërisë. Në territoret e sapopërvetësuara, joshqiptarët duhej të ndiqnin shkollat shqipe që mësonin një kurrikul që përmbante nacionalizmin krahas fashizmit dhe që detyroheshin të adoptonin forma shqipe për emrat dhe mbiemrat e tyre. Anëtarë nga elita pronare tokash, nacionalistë liberalë kundër komunizmit me sektorë të tjerë të shoqërisë në Shqipëri erdhën për të formuar organizatën e Ballit Kombëtar dhe qeverinë kolaboracioniste nën drejtimin e italianëve, të cilët të gjithë si nacionalistë kërkonin të ruanin Shqipërinë e Madhe. Shumë shqiptarë të Kosovës ishin të preokupuar me dëbimin e komunitetit serb, veçanërisht kolonistët serbë dhe malazezë të pas vitit 1919, shpesh të vendosur në pronat e konfiskuara të shqiptarëve. Shqiptarët e shihnin sundimin serb dhe jugosllav si të huaj dhe sipas Rametit ata mendonin se çdo gjë do të ishte më mirë se shovinizmi, korrupsioni, hegjemonizmi administrativ dhe shfrytëzimi që kishin përjetuar nën pushtetin serb. Shqiptarët bashkëpunuan gjerësisht me pushtuesit e Boshtit, të cilët u kishin premtuar një Shqipëri të Madhe. Rënia e sundimit jugosllav rezultoi në veprimet e hakmarrjes që ndërmerreshin nga shqiptarët, disa iu bashkuan milicisë vendase Vulnetari që dogji vendbanimet serbe dhe vrau serbët, ndërsa kolonistët serbë dhe malazezë ndërmjet dy luftërave u dëbuan në Territorin e Komandantit Ushtarak në Serbi. Qëllimi i këtyre veprimeve ishte krijimi i një shteti homogjen shqiptar të madh. Autoritetet italiane në Kosovë lejuan përdorimin e gjuhës shqipe në shkolla, arsimin universitar dhe administratë. Të njëjtat ndjenja nacionaliste në mesin e shqiptarëve që mirëpritën shtimin e Kosovës dhe shqiptarëve të saj në një shtet të zgjeruar funksionuan edhe kundër italianëve pasi pushtimi i huaj u refuzua gjithnjë e më shumë në Shqipëri. Një përpjekje për t'i bërë shqiptarët e Kosovës t'i bashkohen rezistencës, një mbledhje në Bujan (1943–1944), në Shqipërinë veriore u mblodh midis anëtarëve të Ballit Kombëtar dhe komunistëve shqiptarë që ranë dakord për luftën e përbashkët dhe ruajtjen e kufijve të sapo zgjeruar. Marrëveshja u kundërshtua nga partizanët jugosllavë dhe më vonë u anulua duke rezultuar në rekrutë të kufizuar shqiptarë të Kosovës. Disa anëtarë të Ballit Kombëtar si Shaban Polluzha u bënë partizanë me mendimin se Kosova do të bëhej pjesë e Shqipërisë. Me përfundimin e luftës, disa nga ata shqiptarë të Kosovës u ndjenë të tradhtuar nga rikthimi i sundimit jugosllav dhe për disa vite nacionalistët shqiptarë në Kosovë i rezistuan partizanëve dhe më vonë ushtrisë së re jugosllave. Nacionalistët shqiptarë e shihnin përfshirjen e tyre brenda Jugosllavisë si një pushtim. [[Partia Fashiste Shqiptare]] u bë partia në pushtet e Protektoratit Italian të Shqipërisë në vitin 1939 dhe kryeministri Shefqet Verlaci miratoi bashkimin e mundshëm administrativ të Shqipërisë dhe Italisë, sepse donte mbështetjen italiane për të marrë bashkimin e Kosovës, Çamërisë e të tjera. “irredentizmi shqiptar” në Shqipërinë e Madhe. Në të vërtetë, ky bashkim u realizua pas pushtimit të Jugosllavisë dhe Greqisë nga boshti nga pranvera e vitit 1941. Fashistët shqiptarë pretenduan në maj 1941 se thuajse të gjitha territoret e populluara shqiptare ishin bashkuar me Shqipërinë. Midis majit 1941 dhe shtatorit 1943, Benito Musolini vendosi pothuajse të gjithë tokën e banuar nga shqiptarët etnikë nën juridiksionin e një qeverie kuislinge shqiptare. Kjo përfshinte pjesë të rajonit të Kosovës, pjesë të Maqedonisë së Vardarit dhe disa zona të vogla kufitare të Malit të Zi. Në Çamëri nga italianët u emërua komisar i lartë shqiptar, Xhemil Dino, por zona mbeti nën kontrollin e komandës ushtarake italiane në Athinë dhe teknikisht mbeti një rajon i Greqisë. Kur gjermanët pushtuan zonën dhe zëvendësuan italianët, ruajtën kufijtë e krijuar nga Musolini, por pas Luftës së Dytë Botërore kufijtë shqiptarë u kthyen nga aleatët në statusin e paraluftës. === Luftërat Jugosllave === [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] (UÇK) ishte një organizatë [[Organizata paraushtarake|paraushtarake]] etnike shqiptare e cila kërkoi ndarjen e Kosovës nga [[Jugosllavia]] gjatë viteve 1990 dhe krijimin eventual të Shqipërisë së Madhe, duke përfshirë Kosovën, Shqipërinë dhe pakicën etnike shqiptare të Maqedonisë fqinje. UÇK-ja gjeti mbështetje të madhe morale dhe financiare në mesin e diasporës shqiptare. Komandanti i UÇK-së Sylejman Selimi këmbënguli: Ka komb shqiptar de fakto. Tragjedia është se fuqitë evropiane pas Luftës së Parë Botërore vendosën ta ndajnë atë komb midis disa shteteve ballkanike. Tani po luftojmë për bashkimin e kombit, për të çliruar të gjithë shqiptarët, duke përfshirë edhe ata në Maqedoni, Mal të Zi dhe pjesë të tjera të Serbisë. Ne nuk jemi vetëm një ushtri çlirimtare për Kosovën. Deri në vitin 1998, operacionet e UÇK-së kishin evoluar në një kryengritje të rëndësishme të armatosur. Sipas raportit të USCRI-së, "Ushtria Çlirimtare e Kosovës... sulmon me qëllim që të përpiqet ta 'pastrojë' Kosovën nga popullata e saj etnike serbe". UNHCR vlerësoi shifrën në 55,000 refugjatë që kishin ikur në Mal të Zi dhe Serbinë Qendrore, shumica e të cilëve ishin serbë të Kosovës. Fushata e saj kundër forcave jugosllave të sigurisë, policisë, oficerëve qeveritarë dhe fshatrave etnikë serbë shkaktoi një goditje të madhe ushtarake jugosllave që çoi në Luftën e Kosovës 1998-1999. Ndërhyrja ushtarake nga forcat e sigurisë jugosllave të udhëhequra nga Slobodan Millosheviqi dhe paraushtarakët serbë brenda Kosovës shkaktoi një eksod të shqiptarëve të Kosovës dhe një krizë refugjatësh që përfundimisht bëri që NATO të ndërhynte ushtarakisht për të ndalur atë që u identifikua gjerësisht si një fushatë e vazhdueshme e spastrimit etnik. Lufta përfundoi me Traktatin e Kumanovës, me forcat jugosllave që ranë dakord të tërhiqeshin nga Kosova për t'i hapur rrugë një pranie ndërkombëtare. Ushtria Çlirimtare e Kosovës u shpërbë shpejt pas kësaj, ku disa nga anëtarët e saj vazhduan të luftonin për UÇPMB-në në Luginën e Preshevës dhe të tjerë iu bashkuan Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare (UÇK) dhe Ushtrisë Kombëtare Shqiptare (AKSH) gjatë konfliktit të armatosur etnik në Maqedoni. === 2000-tani === Gjatë viteve 2000, në Shqipëri u shfaqën partitë politike që avokuan dhe ishin të gatshme të luftonin për një Shqipëri të Madhe. Ata ishin Fronti Nacional Çlirimtar i Shqiptarëve (KKCMTSH) dhe Partia e Unitetit Kombëtar (PUK) që të dyja u bashkuan në vitin 2002 për të formuar Frontin e Bashkuar Kombëtar Shqiptar (FBKSh), i cili vepronte si organizatë politike për grupin militant të Ushtrisë Kombëtare Shqiptare (AKSh). dhe përbëhej nga disa anëtarë të pakënaqur të UÇK-së dhe UÇK-së. Të konsideruar ndërkombëtarisht si terroristë të dy kanë kaluar në ilegalitet dhe anëtarët e tij kanë qenë të përfshirë në incidente të ndryshme të dhunshme në Kosovë, Serbi dhe Maqedoni gjatë viteve 2000. Në fillim të viteve 2000, Ushtria Çlirimtare e Çamërisë (UÇK) ishte një formacion paraushtarak i raportuar që synonte të aktivizohej në rajonin verior grek të Epirit. Partitë politike aktive vetëm në skenën politike ekzistojnë që kanë një pikëpamje nacionaliste janë Partia monarkiste Lëvizja e Legalitetit (PLL), Partia e Unitetit Kombëtar (PBKSh) së bashku me Ballin Kombëtar, një parti që ka kaluar pragun elektoral dhe ka hyrë në parlament. Këto parti politike, disa prej të cilave avokojnë për një Shqipëri të Madhe, kanë qenë kryesisht të parëndësishme dhe kanë mbetur në margjinat e skenës politike shqiptare. Çështja e Kosovës ka tërheqje të kufizuar në mesin e votuesve shqiptarë, të cilët në përgjithësi nuk janë të interesuar të zgjedhin partitë që mbrojnë kufijtë e rivizatuar për krijimin e Shqipërisë së Madhe. Festimet e njëqindvjetorit të pavarësisë së Shqipërisë në vitin 2012 gjeneruan komente nacionaliste në mesin e elitës politike, kryeministri Sali Berisha iu referua tokave shqiptare që shtriheshin në Prevezë, Greqinë veriore dhe Preshevë, Serbinë jugore, duke zemëruar fqinjët e Shqipërisë. Në Kosovë, është shfaqur një lëvizje e shquar nacionaliste e krahut të majtë, e kthyer në parti politike Vetëvendosje (Vetëvendosje), e cila mbron marrëdhëniet më të ngushta Kosovë-Shqipëri dhe vetëvendosje mbarëshqiptare në Ballkan. Një tjetër parti më e vogël nacionaliste, Balli Kombetar Kosova (BKK) e sheh veten si trashëgimtare të organizatës origjinale të Luftës së Dytë Botërore që mbështet pavarësinë e Kosovës dhe bashkimin mbarëshqiptar. Shqipëria e Madhe mbetet kryesisht në sferën e retorikës politike dhe në përgjithësi shqiptarët e Ballkanit e shohin integrimin në BE si zgjidhje për të luftuar krimin, qeverisjen e dobët, shoqërinë civile dhe bashkimin e popullsive të ndryshme shqiptare. Më 19 korrik 2020, këngëtarja me origjinë shqiptare Dua Lipa u përball me reagime pasi shpërndau një imazh të një pankarte të lidhur me mbështetësit e nacionalizmit ekstrem shqiptar. I njëjti baner kishte ndezur polemika në ndeshjen e futbollit Serbi kundër Shqipërisë 2014. Në pankartë është paraqitur harta irredentiste e Shqipërisë së Madhe, ndërsa mbishkrimi, "autoktone". Në përgjigje, përdoruesit e Twitter-it, shumë prej tyre maqedonas, grekë, malazezë dhe serbë, e akuzuan këngëtaren për etno-nacionalizëm. Shkencëtari politik Florian Bieber e përshkroi postimin e Lipës në Twitter si "nacionalizëm budalla". Në shkurt të vitit 2021, në një intervistë për Euronews, Albin Kurti, ish-kryeministër i Kosovës, tha se do të votonte personalisht për bashkimin e Shqipërisë dhe Kosovës. == Opinioni publik == Sipas raportit të Gallup Balkan Monitor 2010, ideja e Shqipërisë së Madhe u mbështet nga shumica e shqiptarëve në Shqipëri (63%), Kosovë (81%) dhe Republikën e Maqedonisë (53%), megjithëse i njëjti raport theksonte se shumica e shqiptarëve menduan se kjo nuk kishte gjasa të ndodhte. Në një anketë të kryer nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP), publikuar në mars 2007, vetëm 2.5% e shqiptarëve në Kosovë mendonin se bashkimi me Shqipërinë është zgjidhja më e mirë për Kosovën. Nëntëdhjetë e gjashtë përqind thanë se donin që Kosova të bëhej e pavarur brenda kufijve të saj aktualë. Sipas një sondazhi të vitit 2019 nga Fondacionet e Shoqërisë së Hapur që mbuloi 2,504 të anketuar në të dy vendet, 79.4% e të anketuarve shqiptarë të Kosovës ishin në favor të bashkimit ndërmjet Shqipërisë dhe Kosovës, krahasuar me 82.9% të të anketuarve në Shqipëri. Të pyetur nëse do të ishin të gatshëm të paguanin një taksë për bashkim, 66.1% e të anketuarve në Kosovë ishin dakord, krahasuar me 45.5% në Shqipëri. == Përdorimet politike të konceptit == Çështja shqiptare në gadishullin ballkanik është pjesërisht pasojë e vendimeve të marra nga fuqitë perëndimore në fund të shekullit të 19-të dhe në fillim të shekullit të 20-të. [[Traktati i Shën Stefanit]] dhe [[Traktati i Berlinit (1878)|Traktati i Berlinit]] i vitit 1878 u caktuan shteteve të tjera territore të banuara nga shqiptarët, prandaj edhe reagimi i Lidhjes së Prizrenit. Një teori parashtron se Mbretëria e Bashkuar, Franca, Gjermania dhe Austro-Hungaria donin të ruanin një ekuilibër të brishtë në Evropë në fund të shekullit të 19-të. Është e diskutueshme shkalla në të cilën grupe të ndryshme po punojnë dhe çfarë përpjekjesh po ndërmarrin grupe të tilla për të arritur një Shqipëri të Madhe. Nuk duket asnjë provë që diçka më shumë se disa grupe ekstremiste jopërfaqësuese po punojnë drejt kësaj kauze; shumica dërrmuese e shqiptarëve duan të jetojnë në paqe me fqinjët e tyre. Megjithatë, ata gjithashtu duan që të respektohen të drejtat e njeriut të popullatës etnike shqiptare në Maqedoninë e Veriut, Serbi dhe Greqi. Një shembull i shkëlqyer është marrëdhënia miqësore mes Malit të Zi dhe mbështetja drejt integrimit të popullatës shqiptare në Maqedoninë e Veriut. Ka përfaqësim shqiptar në qeveri, parlamentin kombëtar, qeverisjen vendore dhe sektorin e biznesit, dhe nuk ka dëshmi të diskriminimit sistematik mbi baza etnike ose fetare kundër popullsisë shqiptare (ose në të vërtetë të ndonjë pakice tjetër). Në vitin 2000, sekretarja e atëhershme amerikane e Shtetit, Madeleine Albright, tha se komuniteti ndërkombëtar nuk do të toleronte asnjë përpjekje për krijimin e Shqipërisë së Madhe. Në vitin 2004, në Kosovë u formua Lëvizja Vetëvendosje, e cila kundërshton përfshirjen e huaj në çështjet e Kosovës dhe bën fushata për sovranitetin e popullit, si pjesë e së drejtës për vetëvendosje. Vetëvendosje mori 12.66% të votave në zgjedhjet e dhjetorit 2010 dhe manifesti i partisë bën thirrje për referendum për bashkimin me Shqipërinë. Në vitin 2012 u krijua Aleanca Kuq e Zi si parti politike në Shqipëri, thelbi i programit të saj është bashkimi kombëtar i të gjithë shqiptarëve në trojet e tyre amtare. Në vitin 2012, si pjesë e festimeve për 100-vjetorin e Pavarësisë së Shqipërisë, kryeministri Sali Berisha foli për "trojet shqiptare" që shtrihen nga Preveza në Greqi në Preshevë në Serbi dhe nga kryeqyteti maqedonas i Shkupit në kryeqytetin malazez të Podgoricës. , duke zemëruar fqinjët e Shqipërisë. Komentet janë gdhendur edhe në një pergamenë që do të ekspozohet në një muze në qytetin e Vlorës, ku u shpall pavarësia e vendit nga Perandoria Osmane në vitin 1912. === Përdorimi në media të tjera === Koncepti përdoret gjithashtu shpesh, veçanërisht me Iliridën (rajoni i propozuar perëndimor i Maqedonisë së Veriut), nga nacionalistët në qarqet e politikës maqedonase dhe serbe në përpjekje për të mbledhur mbështetje. == Zonat == === Kosova === Kosova ka një shumicë dërrmuese shqiptare, që vlerësohet të jetë rreth 88%. Regjistrimi i vitit 2011 deklaroi një përqindje më të lartë të shqiptarëve, por për shkak të përjashtimit të veriut të Kosovës, një zonë e dominuar nga serbët, dhe një bojkoti të pjesshëm nga popullata rome dhe serbe në jug të Kosovës, këto shifra nuk janë të besueshme. === Mali i Zi === Pretendimet në Mal të Zi janë në zonat kufitare, duke përfshirë Krajën, Ulqinin, Tuzin (Malësi), Plavë e Gusinje dhe Rozhajë (Sanxhak). Sipas regjistrimit të vitit 2011, përqindja e shqiptarëve në këto komuna është si vijon: Ulqin–14,076 (70%), Tuzi-2,383 (50%), Plavë-(19%), Rozhaje-188 (2%). Pretendimi për zonën e Sanxhakut, ku komuniteti shqiptar është i vogël dhe boshnjak është shumicë, bazohet në kufijtë shtetërorë shqiptarë në Luftën e Dytë Botërore dhe praninë në periudhën e vonë osmane. === Maqedonia e Veriut === Pjesa perëndimore e Maqedonisë së Veriut është një zonë me një pakicë të madhe etnike shqiptare. Popullsia shqiptare në Maqedoninë e Veriut përbën 25% të popullsisë, duke numëruar 509.083 në regjistrimin e vitit 2002. Qytetet me shumicë shqiptare ose minoritete të mëdha përfshijnë Tetovën, Gostivarin, Strugën dhe Dibrën. Në vitet 1980, disa organizata shqiptare u shfaqën në SR Maqedoni, veçanërisht në Vinicë, Kërçovë, Tetovë dhe Gostivar. Në vitin 1992, veprimtarët shqiptarë në Strugë shpallën edhe themelimin e [[Republika e Iliridës|Republikës së Iliridës]], me synimin për autonomi apo federalizim brenda Maqedonisë. Deklarata kishte vetëm një kuptim simbolik dhe ideja e një shteti autonom të Iliridës nuk pranohet zyrtarisht nga politikanët shqiptarë etnikë në Maqedoninë e Veriut. === Lugina e Preshevës === Pretendimet në Serbinë Qendrore (me përjashtim të Kosovës) janë në Luginën jugore të Preshevës, duke përfshirë komunat e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës, ku ka një komunitet shqiptar. Në vitin 2001, shqiptarët llogariteshin të ishin 70,000 në zonë. Sipas regjistrimit të vitit 2002, përqindja e shqiptarëve në ato komuna ishte si vijon: Preshevë–31.098 (89%), Bujanoc–23.681 (55%), Medvegjë–2.816 (26%). Pas Luftës së Kosovës (1998–99), [[Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc|Ushtria Çlirimtare Shqiptare]] separatiste e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit luftoi një kryengritje kundër qeverisë serbe, me qëllim shkëputjen e Luginës së Preshevës në Kosovë. === Greqia === Pretendimet në Greqi janë Çamëria, pjesë të Epirit, vilajeti historik i Janinës. Rajoni bregdetar i Thesprotisë në Greqinë veriperëndimore i referuar si Çamëria ndonjëherë përfshihet në Shqipërinë e Madhe. Sipas regjistrimit të vitit 1928 të mbajtur nga shteti grek, në prefekturën e Thesprotisë kishte rreth 20.000 çamë myslimanë. Ata u detyruan të kërkonin strehim në Shqipëri në fund të Luftës së Dytë Botërore pasi një pjesë e madhe e tyre bashkëpunuan me nazistët gjatë periudhës 1941-1944. Në regjistrimin e parë të pasluftës (1951), në zonë kishin mbetur vetëm 123 çamë myslimanë. Pasardhësit e çamëve myslimanë të mërguar (ata pretendojnë se tani janë deri në 170.000 që jetojnë në Shqipëri) pohojnë se deri në 35.000 çamë myslimanë jetonin në Epirin e Jugut përpara Luftës së Dytë Botërore. Shumë prej tyre aktualisht po përpiqen të ndjekin rrugë ligjore për të kërkuar dëmshpërblim për pronat e sekuestruara nga Greqia. Për Greqinë çështja "nuk ekziston" == Shiko edhe == * [[Shqipëria etnike]] * [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës]] * [[Ushtria Çlirimtare Kombëtare]] * [[Ushtria Çlirimtare e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit]] * [[Ushtria Çlirimtare e Çamërisë]] == Referime == [[Kategoria:Nacionalizëm shqiptar]] imfx24cikgel3p5evqrc6i51utufqim 0 38039 3029081 3028720 2026-09-01T16:47:56Z Sadsadas 51943 /* 1996–2008: Pjesëmarrjet e para në Kampionatin Evropian */ 3029081 wikitext text/x-wiki {{Kombëtaret në futboll |Badge = Flag of Switzerland.svg |Name = Zvicra |shkurtesa = SWI |Federata = [[Federata Zvicerane e Futbollit]] |Konfederata = [[UEFA]] (Europa) |Trajneri = [[Vladimir Petković]] |Ndihmës trajneri = |Kapiteni aktual = [[Gökhan Inler]] |Kapiteni nr 1 = [[Gökhan Inler]] |Golashënuesi nr 1 = [[Alexander Frei]] |Stadiumi = [[Swissporarena]] |FIFA kodi = SWI |FIFA Rangu = 10 |FIFA max = 3 |FIFA max data = <small>gusht 1993</small> |FIFA min = 83 |FIFA min data = <small>dhjetor 1998</small> |Elo Rangu = 16 |Elo max = 8 |Elo max data = <small>Qeshor 1924</small> |Elo min = 62 |Elo min data = <small>tetor 1979</small> | pattern_la1=_switzerland1415h|pattern_b1=_switzerland1415h|pattern_ra1=_switzerland1415h | leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=ffffff|socks1=DF0000 | pattern_la2=_switzerland1415a|pattern_b2=_switzerland1415a|pattern_ra2=_switzerland1415a | leftarm2=ffffff|body2=ffffff|rightarm2=ffffff|shorts2=DF0000|socks2=ffffff |loja e parë = |Fitorja me thellë = |Humbja më e thellë = |Pjesëmarrja në Botëror = |Botërori i parë = |Botërori max = |Emri i regjionit = |Pjesëmarrja në Kupa regjionale = |Kupa regjionale e parë = |Kupa regjionale max = | pattern_la1= | loja e parë = | Fitorja me thellë = | Humbja më e thellë = | Pjesëmarrja në Botëror = | Botërori i parë = | Botërori max = | Emri i regjionit = | Pjesëmarrja në Kupa regjionale = | Kupa regjionale e parë = | Kupa regjionale max = }} '''Kombëtarja zvicerane e futbollit''' ( Schweizer Nati në gjermanisht, La Nati në frengjisht, i Squadra nazionale në italisht) është reprezentacioni kombtar i futbollit të Zvicrrës . [[Figura:Swiss national football team.jpg|thumb|right|300px]] ==Historia== ===1905–1966: Krijimi dhe shteti organizator i Kupës së Botës=== Zvicra luajti ndeshjen e parë ndërkombëtare më 12 maj 1905, duke u mposhtur 1–0 nga [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]]. Në Lojërat Olimpike Verore të [[Paris]]it në 1924, ekipi mori medaljen e argjendë pasi u mposht në finale 3–0 nga [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguai]].<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/paris1924/matches/round=197028/match=32314/index.html|title=Olympic Football Tournament Paris 1924 - Switzerland 0:3 (0:1) Uruguay - Overview|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Dhjetë vite më vonë, Zvicra luajti në edicionin e tyre të parë të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]], duke arritur në çerek-finale aty ku u mposhtën nga Çekosllovakia.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212025712/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|url-status=dead|archive-date=12 shkurt 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Czechoslovakia-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ekipi kishte eliminuar [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandën]] në raundin e 16-tave.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715105630/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|url-status=dead|archive-date=15 korrik 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Switzerland-Netherlands|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra arriti sërisht çerek-finalen në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1938|Kupën e Botës 1938]], duke eliminuar [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermaninë]] 4–2 në raundin e 16-tave, por u eliminuan nga [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungaria]] me rezultatin 2–0.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213225901/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|url-status=dead|archive-date=13 February 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Switzerland-Germany|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213233416/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|url-status=dead|archive-date=13 shkurt 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Hungary-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në korrik 1946, Zvicrës i'u dha e drejta për të qënë shteti organizator i Kupës së Botës 1954.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|title=Archived copy|publisher=FIFA|language=en|access-date=15 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117104450/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|archive-date=17 janar 2012|url-status=dead}}</ref> Në edicionin e vitit 1950, ekipi u eliminua në fazën e grupeve pavarësisht se arriti një fitore 2–1 kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]] dhe një barazim 2–2 kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204033114/http://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=4 February 2015|title=1950 FIFA World Cup Brazil ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1954|Kupën e Botës 1954]], Zvicra u kualifikua në fazën me eliminim direkt pasi mposhti [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]] në një ndeshje play-offi;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407143131/http://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=7 prill 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220081644/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|url-status=dead|archive-date=20 shkurt 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Matches - Switzerland-Italy|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ata megjithatë u eliminuan me rezultatin 7–5 nga [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austria]].<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/54full.html|title=World Cup 1954 finals|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref name="Zvicra">{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|title=World Cup Switzerland 1954 overview – "Did you know?"|publisher=Yahoo!|language=en|date=1 dhjetor 2006|access-date=8 dhjetor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061201111620/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|archive-date=1 dhjetor 2006}}</ref> [[Josef Hügi]] e mbylli turneun me gjashtë gola, duke qënë ende e kësaj dite golashënuesi më i mirë i Zvicrës në Kupën e Botës.<ref name="Zvicra"/> Në dy pjesëmarrjet e rradhës të ekipit, respektivisht në edicionet 1962 dhe 1966, Zvicra u eliminua në fazën e grupeve, duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403174623/http://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=3 prill 2015|title=1962 FIFA World Cup Chile ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406162655/http://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=6 prill 2015|title=1966 FIFA World Cup England ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1967–1995: Mungesa në Kupën e Botës dhe epoka e Roy Hodgson=== Në vitet në vazhdim, Zvicra dështoi të kualifikohej në Kupën e Botës si dhe në [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatin Evropian]]. Në kualifikueset e [[UEFA Euro 1972|Euro 1972]], Zvicra i fitoi të dy ndeshjet kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]] dhe [[Kombëtarja maltase e futbollit|Maltës]], por dështoi të fitonte ndaj [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]]; pavarësisht se mblodhi 9 pikë, Zvicra u rendit në vëndin e dytë mbrapa ''Tre Luanëve''. Në vitin 1992, [[Federata Zvicerane e Futbollit]] emërua anglezin [[Roy Hodgson]] në krye të ekipit kombëtar.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesz/zwit-intres.html|title=Switzerland - International Matches|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në gusht 1993, ekipi u rendit në vëndin e tretë në renditjen e [[FIFA]]-s (rezultati më i lartë në histori).<ref>{{Cite news|url=http://www.fulhamweb.co.uk/news/the-man-that-is-roy-hodgson.aspx|title=The man that is Roy Hodgson|publisher=Fulhamweb|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Nën drejtimin e tij, Zvicra arriti të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1994|Kupën e Botës 1994]], duke u renditur i dyti në grupin kualifikues. Ekipi u mposht vetëm një herë në dhjetë ndeshje dhe u përball me ekipe si Italia dhe [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] dhe [[Kombëtarja skoceze e futbollit|Skocia]].<ref>{{Cite web|url=http://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|title=History of the FIFA World Cup Preliminary Competition (by year)|date=27 korrik 2007|page=32|publisher=FIFA|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612164508/https://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|archive-date=12 qershor 2018}}</ref> Ata arritën të merrnin katër pikë kundër Italisë që fitoi grupin (një fitore 2–0 dhe një barazim 2–2).<ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSITA.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/ITAVSSUI.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSSCO.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Sulmuesi [[Stéphane Chapuisat]] u shpall golashënuesi më i mirë i grupit me 6 gola. Në ndeshjen e parë të turneut, Zvicra barazoi 1–1 kundër shtetit organizator [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shba]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040813/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - USA-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata më pas fituan 4–1 kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]] por u mposhtën 2–0 nga [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]], por megjithatë e kaluan grupin;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223034829/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Romania-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040903/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Switzerland-Colombia|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> në ndeshjen e parë me eliminim direkt, Zvicra u mposht 3–0 nga [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223035837/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Spain-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1996–2008: Pjesëmarrjet e para në Kampionatin Evropian=== Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 1996|Euro 1996]] duke fituar grupin e tyre me 17 pikë në 8 ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|archive-url=https://archive.today/20140816115725/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|url-status=dead|archive-date=16 August 2014|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata pësuan vetëm një humbje ndaj [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]] dhe kishin mbrojtjen më të mirë, duke pësuar vetëm 7 gola.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/50631--switzerland-vs-turkiye/|title=UEFA EURO 1996 - History - Switzerland-Turkey|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në turneun e zhvilluar në Angli, Zvicra e mbylli Grupin A në vëndin e fundit me vetëm një pikë në tre ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211232119/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|url-status=dead|archive-date=11 shkurt 2012|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Kjo pikë u arrit në ndeshjen hapëse kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], shtetit organizator.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/52482--england-vs-switzerland/|title=UEFA EURO 1996 - History - England-Switzerland |date=6 October 2003|publisher=[[UEFA]]|access-date=5 korrik 2018|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi dështoi të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1998|Kupën e Botës 1998]], duke e mbyllur grupin kualifikues në vëndin e katërt.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/98qual.html|title=World Cup 1998 qualifications|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] si fitues grupi, pjesë e të cilit bënin pjesë [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusia]], [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Republika e Irlandës]], [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] dhe [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjia]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203010933/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|url-status=dead|archive-date=3 shkurt 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Ata mblodhën 21 pikë në 8 ndeshje, të udhëhequr edhe nga bomberi [[Alexander Frei]], i cili shënoi 5 gola dhe u shpall golashënuesi i grupit.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120043213/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-Croatia|date=13 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120021716/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - England-Switzerland|date=17 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Në turne, ashtu si në edicionet e kaluara, Zvicra e mbylli grupin në vëndin e fundit, duke arritur një barazim pa gola kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] dhe humbje 3–0 dhe 3–1 respektivisht kundër Anglisë dhe Francës.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120023832/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-France|date=21 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119220416/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|url-status=dead|archive-date=19 janar 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Goli i vetëm i ekipit u shënua nga [[Johan Vonlanthen]], i cili në atë kohë u bë lojtari më i ri që shënonte në këtë kompeticion, duke thyer rekordin e vendosur nga [[Wayne Rooney]] katër ditë më parë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/may/27/switzerland.euro2008groupa|title=Euro 2008 team preview No1: Switzerland|author=Paul Doyle|date=27 maj 2008|publisher=The Guardian|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në kualifikueset e Kupës së Botës 2006, Zvicra e mbylli grupin 4 në vëndin e dytë me 18 pikë, dy pikë më pak se Franca. Ata u kualifikuan në fazën play-off, duke u përballur me Turqinë; ekipi fitoi ndeshjen e parë në [[Bern]] me rezultatin 2–0, por u mposht në [[Stamboll]] 4–2; pavarësisht humbjes, ekipi u kualifikua në turne me rregullin e golit jashtë fushe.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/4436038.stm|title=Turkey 4-2 Switzerland|date=16 nëntor 2005|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në Kupën e Botës të zhvilluar në [[Gjermani]], ekipi arriti një barazim të shquar pa gola kundër Francës,<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4852856.stm|title=France 0-0 Switzerland|date=13 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> e cila u pasua me një fitore 2–0 kundër [[Kombëtarja togoleze e futbollit|Togos]].<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853244.stm|title=Togo 0-2 Switzerland|date=19 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi fitoi 2–0 kundër [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Koresë së Jugut]], duke fituar grupin me 7 pikë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853466.stm|title=Switzerland 2-0 South Korea|date=23 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në raundin e 16-tave, Zvicra u eliminua me penallti nga [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukraina]] pasi koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola: kjo ndeshje u konsiderua si më e mërzitshmja në historinë e kompeticionit.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/the-set-pieces-blog/2018/jun/01/world-cup-history-worst-game-ukraine-switzerland|title=The dullest game in World Cup history: Switzerland v Ukraine in 2006|author=Greg Lea|newspaper=The Guardian|date=1 qershor 2018|language=en}}</ref> Zvicra u bë ekipi i parë në histori që eliminohet pa pësuar asnjë gol. Zvicra, sëbashku me Austrinë, u zgjodhën të ishin shtetet organizatore të [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], një vendim që u mor gjashtë vite më parë. Ekipi u mposht nga [[Kombëtarja çeke e futbollit|Republika Çeke]] në ndeshjen e parë të grupit A. Ata u mposhtën edhe nga Turqia në ndeshjen e dytë. Në ndeshjen e tretë, ekipi mori një fitore 2–0 kundër Portugalisë por sërisht e mbyllën grupin në vëndin e fundit. [[Hakan Yakin]] ishte shënuesi i të tre golave të zviceranëve. ===2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri=== Në verën e vitit 2008, [[Ottmar Hitzfeld]] u emërua trajneri i ri i ekipit. Ai mori në ekip shumë lojtarë të rinjë me origjinë shqiptare, përfshirë [[Xherdan Shaqiri]]n, [[Granit Xhaka|Granit Xhakën]] dhe [[Admir Mehmedi]]n, si dhe bëri pjesë të përhershme [[Blerim Xhemaili]]n, i cili kishte vetëm 7 ndeshje me ekipin para mbërritjes së tij. Ekipi u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2010|Kupën e Botës 2010]], dhe, në ndeshjen e parë të grupit, mori një fitore surprizë 1–0 ndaj Spanjës falë golit të [[Gelson Fernandes]]. Në ndeshjen e dytë, ekipi pësoi gol nga [[Mark González]] i Kilit në minutën e 75të të takimit, duke i dhënë fund rekordit me 559 minuta pa pësuar gol në një Kupë Bote; Zvicra theu rekordin që mbahej nga Italia me nëntë minuta. Në ndeshjen e tretë, Zvicra arriti një barazim pa gola kundër Hondurasit dhe u eliminua nga turneu. Zvicra nuk u kualifikua në [[UEFA Euro 2012|Euro 2012]] për herë të parë pas një dekade, duke u renditur të tretët në grupin kualifikues. Ekipi e nisi fushatën kualifikuese me një humbje 3–1 kundër Anglisë, ndeshje në të cilën Shaqiri shënoi golin e parë ndërkombëtar. Pas kësaj, ekipi fitoi 4–1 kundër [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsit]], si dhe barazoi pa gola kundër [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]] dhe 2–2 kundër Anglisë. Në ndeshjen e kthimit kundër Bullgarisë, Zvicra arriti një fitore 3–1 falë tregolëshit të Shaqirit, i cili u bë lojtari më i ri që shënon tre gola në një ndeshje për Zvicrën. Megjithatë, humbja 2–0 kundër Uellsit si dhe barazimi surprizë 2–2 i Malit të Zi kundër Anglisë solli eliminimin e ekipit. Shaqiri ishte golashënuesi më i mirë i ekipit me 4 gola. Gjatë [[Kampionati Botëror i Futbollit 2014|Kupës së Botës 2014]], Zvicra e mbylli grupin në vëndin e dytë me 6 pikë. Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja hondurene e futbollit|Hondurasit]], Shaqiri shënoi tre gola dhe i dha kualifikimin ekipit. Në raundin e 16-tave, Zvicra u mposht 1–0 nga [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentina]] falë një goli në shtesë të shënuar nga [[Ángel Di María]]. Pas përfundimit të turneut, Hitzfeld u largua nga drejtimi i ekipit kombëtar dhe u zëvëndësua nga [[Vladimir Petković]]. Në [[UEFA Euro 2016|Euro 2016]], Zvicra u vendos në grupin A sëbashku me Francën, Shqipërinë dhe Rumaninë. Në ndeshjen e parë kundër Shqipërisë, ekipi fitoi 1–0 falë golit të mbrojtësit [[Fabian Schär]]. [[Taulant Xhaka]] i Shqipërisë dhe Granit Xhaka i Zvicrës u bë dy vëllezërit e parë që luanin kundër njëri-tjetrit në një Kampionat Evropian. Ata më pas morën një barazim 1–1 kundër Rumanisë dhe një barazim pa gola kundër Francës, duke u kualifikuar në fazën me eliminim direkt. Në ndeshjen e raundit të 16-tave kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]], Zvicra fillimisht ishte në disavantazh, por një gol me rrofeshatë e Shaqirit e dërgoi ndeshjen në shtesë dhe më pas në penallti; Polonia fitoi 5–4 dhe u kualifikua, me Xhakën që ishte lojtari i vetëm që humbi penalltinë. Pas kësaj, Zvicra mori pjesë në fushatën kualifikuese për Kupën e Botës 2018. Pavarësisht se mori 9 fitore në 10 ndeshje, ekipi se fitoi grupin dhe kaloi në fazën play-off, aty ku mposhtën [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandën e Veriut]] me rezultatin e përgjithshëm 1–0. Gjatë Kupës së Botës të luajtur në [[Rusi]], Zvicra fitoi 2–1 kundër [[Kombëtarja serbe e futbollit|Serbisë]] falë golave të Shaqirit dhe Xhakës. Ata gjithashtu arritën një barazim prestigjoz ndaj Brazilit si dhe një barazim 2–2 kundër Kosta Rikës. Në raundin e 16-tave, ekipi u eliminua nga Suedia falë një goli të [[Emil Forsberg]]. Në [[UEFA Euro 2020|Euro 2020]], Zvicra e mbylli grupin A në vëndin e tretë, por arriti të kualifikohej në fazën tjetër si një nga ekipet e treta më të mira. Në raundin e 16-tave, Zvicra eliminoi Francën kampion bote në fuqi; koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 3–3, kurse në gjuajtjet e penalltive Zvicra fitoi 5–4; kjo ishte fitorja e tyre e parë në fazën me eliminim direkt të një kompeticioni madhor që nga viti i largët 1938. Në ndeshjen e rradhës kundër Spanjës, Zvicra sërisht e dërgoi ndeshjen te gjuajtjet e penalltive, por këtë herë u mposhtën dhe u eliminuan nga turneu. Pas përfundimit të edicionit, Petković u largua nga roli i trajnerit dhe u zëvëndësua nga [[Murat Yakin]]. Nën drejtimin e Yakin, Zvicra u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|Kupën e Botës 2022]] si fitues i grupit kualifikues. Gjatë turneut, ekipi arriti një fitore 1–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]] falë golit të [[Breel Embolo]]. Në ndeshjen e tretë të grupit kundër Serbisë, Zvicra fitoi 3–2 me përmbysje dhe u kualifikua në raundin tjetër; Shaqiri u bë lojtari i parë i Zvicrës që shënon në tre edicione të Kupës së Botës. Në ndeshjen e rradhës kundër Portugalisë, Zvicra u mposht 6–1 dhe u eliminua nga turneu. Gjatë [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]], Zvicra arriti të kalonte grupin me një fitore dhe dy barazime. Në barazimin 1–1 kundër Skocisë, Shaqiri u bë lojtari i vetëm që shënon të paktën një gol në tre edicionet e fundit të Kampionatit Evropian dhe Kupës së Botës. Në raundin e 16-tave kundër Italisë, Zvicra arriti një fitore surprizë me rezultatin 2–0, duke eliminuar ''të kaltrit'' nga turneu, të cilët ishin kamoionët në fuqi. Zvicra më pas u eliminua në çerek-finale nga Anglia pas gjuajtjeve të penalltive; [[Manuel Akanji]] ishte i vetmi që gaboi nga penalltia. Pas përfundimit të turneut, Shaqiri njoftoi tërheqjen nga ekipi kombëtar, me të cilën luajti 125 ndeshje dhe shënoi 32 gola. == Stadiumi == == Kampionet Botërore == == Kampionet Evropiane == == Olimpiadat == == Skuadra momentale == == Historiku i trajnerëve == * Karl Rappan 1960. deri 1963. * Alfredo Foni – 1964. deri 1967. * Erwin Ballabio –1967. deri 1969. * René Hussy – 1973. deri 1976. * [[Miroslav Blažević]] – 1976. deri 1977. * Roger Vonlanthen – 1977. deri 1979. * Leo Walker – 1979. deri 1980. * Paul Wolfisberg – 1981. deri1985. * Daniel Jeandupeux – 1986. deri 1989. * Uli Stielike – 1989. deri 1991. * Roy Hodgson – 1992. deri 1995. * Artur Jorge – 1996 . * Rolf Fringer – 1996. deri 1997. * Gilbert Gress – 1998. deri 1999. * Enzo Trossero – 2000. deri 2001. * Jakob "Köbi" Kuhn – 2001. deri 2008. * [[Ottmar Hitzfeld]] – 2008. – ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{UEFA}} [[Kategoria:Kombëtare të futbollit|Zvicra]] [[Kategoria:Kombëtarja zvicerane e futbollit]] [[Kategoria:Faqe që përdorin infobox të kombëtareve të futbollit me parametra të panjohur]] 8n6enip9gp32cmmtibcgxxdmjxga0tr 3029082 3029081 2026-09-01T16:54:28Z Sadsadas 51943 /* 1996–2008: Pjesëmarrjet e para në Kampionatin Evropian */ 3029082 wikitext text/x-wiki {{Kombëtaret në futboll |Badge = Flag of Switzerland.svg |Name = Zvicra |shkurtesa = SWI |Federata = [[Federata Zvicerane e Futbollit]] |Konfederata = [[UEFA]] (Europa) |Trajneri = [[Vladimir Petković]] |Ndihmës trajneri = |Kapiteni aktual = [[Gökhan Inler]] |Kapiteni nr 1 = [[Gökhan Inler]] |Golashënuesi nr 1 = [[Alexander Frei]] |Stadiumi = [[Swissporarena]] |FIFA kodi = SWI |FIFA Rangu = 10 |FIFA max = 3 |FIFA max data = <small>gusht 1993</small> |FIFA min = 83 |FIFA min data = <small>dhjetor 1998</small> |Elo Rangu = 16 |Elo max = 8 |Elo max data = <small>Qeshor 1924</small> |Elo min = 62 |Elo min data = <small>tetor 1979</small> | pattern_la1=_switzerland1415h|pattern_b1=_switzerland1415h|pattern_ra1=_switzerland1415h | leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=ffffff|socks1=DF0000 | pattern_la2=_switzerland1415a|pattern_b2=_switzerland1415a|pattern_ra2=_switzerland1415a | leftarm2=ffffff|body2=ffffff|rightarm2=ffffff|shorts2=DF0000|socks2=ffffff |loja e parë = |Fitorja me thellë = |Humbja më e thellë = |Pjesëmarrja në Botëror = |Botërori i parë = |Botërori max = |Emri i regjionit = |Pjesëmarrja në Kupa regjionale = |Kupa regjionale e parë = |Kupa regjionale max = | pattern_la1= | loja e parë = | Fitorja me thellë = | Humbja më e thellë = | Pjesëmarrja në Botëror = | Botërori i parë = | Botërori max = | Emri i regjionit = | Pjesëmarrja në Kupa regjionale = | Kupa regjionale e parë = | Kupa regjionale max = }} '''Kombëtarja zvicerane e futbollit''' ( Schweizer Nati në gjermanisht, La Nati në frengjisht, i Squadra nazionale në italisht) është reprezentacioni kombtar i futbollit të Zvicrrës . [[Figura:Swiss national football team.jpg|thumb|right|300px]] ==Historia== ===1905–1966: Krijimi dhe shteti organizator i Kupës së Botës=== Zvicra luajti ndeshjen e parë ndërkombëtare më 12 maj 1905, duke u mposhtur 1–0 nga [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]]. Në Lojërat Olimpike Verore të [[Paris]]it në 1924, ekipi mori medaljen e argjendë pasi u mposht në finale 3–0 nga [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguai]].<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/paris1924/matches/round=197028/match=32314/index.html|title=Olympic Football Tournament Paris 1924 - Switzerland 0:3 (0:1) Uruguay - Overview|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Dhjetë vite më vonë, Zvicra luajti në edicionin e tyre të parë të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]], duke arritur në çerek-finale aty ku u mposhtën nga Çekosllovakia.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212025712/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|url-status=dead|archive-date=12 shkurt 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Czechoslovakia-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ekipi kishte eliminuar [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandën]] në raundin e 16-tave.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715105630/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|url-status=dead|archive-date=15 korrik 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Switzerland-Netherlands|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra arriti sërisht çerek-finalen në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1938|Kupën e Botës 1938]], duke eliminuar [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermaninë]] 4–2 në raundin e 16-tave, por u eliminuan nga [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungaria]] me rezultatin 2–0.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213225901/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|url-status=dead|archive-date=13 February 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Switzerland-Germany|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213233416/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|url-status=dead|archive-date=13 shkurt 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Hungary-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në korrik 1946, Zvicrës i'u dha e drejta për të qënë shteti organizator i Kupës së Botës 1954.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|title=Archived copy|publisher=FIFA|language=en|access-date=15 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117104450/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|archive-date=17 janar 2012|url-status=dead}}</ref> Në edicionin e vitit 1950, ekipi u eliminua në fazën e grupeve pavarësisht se arriti një fitore 2–1 kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]] dhe një barazim 2–2 kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204033114/http://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=4 February 2015|title=1950 FIFA World Cup Brazil ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1954|Kupën e Botës 1954]], Zvicra u kualifikua në fazën me eliminim direkt pasi mposhti [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]] në një ndeshje play-offi;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407143131/http://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=7 prill 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220081644/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|url-status=dead|archive-date=20 shkurt 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Matches - Switzerland-Italy|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ata megjithatë u eliminuan me rezultatin 7–5 nga [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austria]].<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/54full.html|title=World Cup 1954 finals|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref name="Zvicra">{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|title=World Cup Switzerland 1954 overview – "Did you know?"|publisher=Yahoo!|language=en|date=1 dhjetor 2006|access-date=8 dhjetor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061201111620/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|archive-date=1 dhjetor 2006}}</ref> [[Josef Hügi]] e mbylli turneun me gjashtë gola, duke qënë ende e kësaj dite golashënuesi më i mirë i Zvicrës në Kupën e Botës.<ref name="Zvicra"/> Në dy pjesëmarrjet e rradhës të ekipit, respektivisht në edicionet 1962 dhe 1966, Zvicra u eliminua në fazën e grupeve, duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403174623/http://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=3 prill 2015|title=1962 FIFA World Cup Chile ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406162655/http://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=6 prill 2015|title=1966 FIFA World Cup England ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1967–1995: Mungesa në Kupën e Botës dhe epoka e Roy Hodgson=== Në vitet në vazhdim, Zvicra dështoi të kualifikohej në Kupën e Botës si dhe në [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatin Evropian]]. Në kualifikueset e [[UEFA Euro 1972|Euro 1972]], Zvicra i fitoi të dy ndeshjet kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]] dhe [[Kombëtarja maltase e futbollit|Maltës]], por dështoi të fitonte ndaj [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]]; pavarësisht se mblodhi 9 pikë, Zvicra u rendit në vëndin e dytë mbrapa ''Tre Luanëve''. Në vitin 1992, [[Federata Zvicerane e Futbollit]] emërua anglezin [[Roy Hodgson]] në krye të ekipit kombëtar.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesz/zwit-intres.html|title=Switzerland - International Matches|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në gusht 1993, ekipi u rendit në vëndin e tretë në renditjen e [[FIFA]]-s (rezultati më i lartë në histori).<ref>{{Cite news|url=http://www.fulhamweb.co.uk/news/the-man-that-is-roy-hodgson.aspx|title=The man that is Roy Hodgson|publisher=Fulhamweb|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Nën drejtimin e tij, Zvicra arriti të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1994|Kupën e Botës 1994]], duke u renditur i dyti në grupin kualifikues. Ekipi u mposht vetëm një herë në dhjetë ndeshje dhe u përball me ekipe si Italia dhe [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] dhe [[Kombëtarja skoceze e futbollit|Skocia]].<ref>{{Cite web|url=http://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|title=History of the FIFA World Cup Preliminary Competition (by year)|date=27 korrik 2007|page=32|publisher=FIFA|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612164508/https://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|archive-date=12 qershor 2018}}</ref> Ata arritën të merrnin katër pikë kundër Italisë që fitoi grupin (një fitore 2–0 dhe një barazim 2–2).<ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSITA.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/ITAVSSUI.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSSCO.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Sulmuesi [[Stéphane Chapuisat]] u shpall golashënuesi më i mirë i grupit me 6 gola. Në ndeshjen e parë të turneut, Zvicra barazoi 1–1 kundër shtetit organizator [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shba]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040813/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - USA-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata më pas fituan 4–1 kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]] por u mposhtën 2–0 nga [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]], por megjithatë e kaluan grupin;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223034829/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Romania-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040903/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Switzerland-Colombia|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> në ndeshjen e parë me eliminim direkt, Zvicra u mposht 3–0 nga [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223035837/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Spain-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1996–2008: Pjesëmarrjet e para në Kampionatin Evropian=== Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 1996|Euro 1996]] duke fituar grupin e tyre me 17 pikë në 8 ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|archive-url=https://archive.today/20140816115725/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|url-status=dead|archive-date=16 August 2014|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata pësuan vetëm një humbje ndaj [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]] dhe kishin mbrojtjen më të mirë, duke pësuar vetëm 7 gola.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/50631--switzerland-vs-turkiye/|title=UEFA EURO 1996 - History - Switzerland-Turkey|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në turneun e zhvilluar në Angli, Zvicra e mbylli Grupin A në vëndin e fundit me vetëm një pikë në tre ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211232119/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|url-status=dead|archive-date=11 shkurt 2012|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Kjo pikë u arrit në ndeshjen hapëse kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], shtetit organizator.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/52482--england-vs-switzerland/|title=UEFA EURO 1996 - History - England-Switzerland |date=6 October 2003|publisher=[[UEFA]]|access-date=5 korrik 2018|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi dështoi të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1998|Kupën e Botës 1998]], duke e mbyllur grupin kualifikues në vëndin e katërt.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/98qual.html|title=World Cup 1998 qualifications|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] si fitues grupi, pjesë e të cilit bënin pjesë [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusia]], [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Republika e Irlandës]], [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] dhe [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjia]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203010933/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|url-status=dead|archive-date=3 shkurt 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Ata mblodhën 21 pikë në 8 ndeshje, të udhëhequr edhe nga bomberi [[Alexander Frei]], i cili shënoi 5 gola dhe u shpall golashënuesi i grupit.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120043213/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-Croatia|date=13 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120021716/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - England-Switzerland|date=17 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Në turne, ashtu si në edicionet e kaluara, Zvicra e mbylli grupin në vëndin e fundit, duke arritur një barazim pa gola kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] dhe humbje 3–0 dhe 3–1 respektivisht kundër Anglisë dhe Francës.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120023832/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-France|date=21 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119220416/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|url-status=dead|archive-date=19 janar 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Goli i vetëm i ekipit u shënua nga [[Johan Vonlanthen]], i cili në atë kohë u bë lojtari më i ri që shënonte në këtë kompeticion, duke thyer rekordin e vendosur nga [[Wayne Rooney]] katër ditë më parë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/may/27/switzerland.euro2008groupa|title=Euro 2008 team preview No1: Switzerland|author=Paul Doyle|date=27 maj 2008|publisher=The Guardian|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në kualifikueset e Kupës së Botës 2006, Zvicra e mbylli grupin 4 në vëndin e dytë me 18 pikë, dy pikë më pak se Franca. Ata u kualifikuan në fazën play-off, duke u përballur me Turqinë; ekipi fitoi ndeshjen e parë në [[Bern]] me rezultatin 2–0, por u mposht në [[Stamboll]] 4–2; pavarësisht humbjes, ekipi u kualifikua në turne me rregullin e golit jashtë fushe.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/4436038.stm|title=Turkey 4-2 Switzerland|date=16 nëntor 2005|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në Kupën e Botës të zhvilluar në [[Gjermani]], ekipi arriti një barazim të shquar pa gola kundër Francës,<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4852856.stm|title=France 0-0 Switzerland|date=13 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> e cila u pasua me një fitore 2–0 kundër [[Kombëtarja togoleze e futbollit|Togos]].<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853244.stm|title=Togo 0-2 Switzerland|date=19 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi fitoi 2–0 kundër [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Koresë së Jugut]], duke fituar grupin me 7 pikë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853466.stm|title=Switzerland 2-0 South Korea|date=23 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në raundin e 16-tave, Zvicra u eliminua me penallti nga [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukraina]] pasi koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola: kjo ndeshje u konsiderua si më e mërzitshmja në historinë e kompeticionit.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/the-set-pieces-blog/2018/jun/01/world-cup-history-worst-game-ukraine-switzerland|title=The dullest game in World Cup history: Switzerland v Ukraine in 2006|author=Greg Lea|newspaper=The Guardian|date=1 qershor 2018|language=en}}</ref> Zvicra u bë ekipi i parë në histori që eliminohet pa pësuar asnjë gol. Zvicra, sëbashku me Austrinë, u zgjodhën të ishin shtetet organizatore të [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], një vendim që u mor gjashtë vite më parë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/2569017.stm|title=Austria-Switzerland to host Euro 2008|date=12 dhjetor 2002|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Ekipi u mposht nga [[Kombëtarja çeke e futbollit|Republika Çeke]] në ndeshjen e parë të grupit A. Ata u mposhtën edhe nga Turqia në ndeshjen e dytë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7362866.stm|title=Switzerland 0-1 Czech Republic|date=7 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi mori një fitore 2–0 kundër Portugalisë por sërisht e mbyllën grupin në vëndin e fundit.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363011.stm|title=Switzerland 2-0 Portugal|date=15 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> [[Hakan Yakin]] ishte shënuesi i të tre golave të zviceranëve. ===2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri=== Në verën e vitit 2008, [[Ottmar Hitzfeld]] u emërua trajneri i ri i ekipit. Ai mori në ekip shumë lojtarë të rinjë me origjinë shqiptare, përfshirë [[Xherdan Shaqiri]]n, [[Granit Xhaka|Granit Xhakën]] dhe [[Admir Mehmedi]]n, si dhe bëri pjesë të përhershme [[Blerim Xhemaili]]n, i cili kishte vetëm 7 ndeshje me ekipin para mbërritjes së tij. Ekipi u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2010|Kupën e Botës 2010]], dhe, në ndeshjen e parë të grupit, mori një fitore surprizë 1–0 ndaj Spanjës falë golit të [[Gelson Fernandes]]. Në ndeshjen e dytë, ekipi pësoi gol nga [[Mark González]] i Kilit në minutën e 75të të takimit, duke i dhënë fund rekordit me 559 minuta pa pësuar gol në një Kupë Bote; Zvicra theu rekordin që mbahej nga Italia me nëntë minuta. Në ndeshjen e tretë, Zvicra arriti një barazim pa gola kundër Hondurasit dhe u eliminua nga turneu. Zvicra nuk u kualifikua në [[UEFA Euro 2012|Euro 2012]] për herë të parë pas një dekade, duke u renditur të tretët në grupin kualifikues. Ekipi e nisi fushatën kualifikuese me një humbje 3–1 kundër Anglisë, ndeshje në të cilën Shaqiri shënoi golin e parë ndërkombëtar. Pas kësaj, ekipi fitoi 4–1 kundër [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsit]], si dhe barazoi pa gola kundër [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]] dhe 2–2 kundër Anglisë. Në ndeshjen e kthimit kundër Bullgarisë, Zvicra arriti një fitore 3–1 falë tregolëshit të Shaqirit, i cili u bë lojtari më i ri që shënon tre gola në një ndeshje për Zvicrën. Megjithatë, humbja 2–0 kundër Uellsit si dhe barazimi surprizë 2–2 i Malit të Zi kundër Anglisë solli eliminimin e ekipit. Shaqiri ishte golashënuesi më i mirë i ekipit me 4 gola. Gjatë [[Kampionati Botëror i Futbollit 2014|Kupës së Botës 2014]], Zvicra e mbylli grupin në vëndin e dytë me 6 pikë. Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja hondurene e futbollit|Hondurasit]], Shaqiri shënoi tre gola dhe i dha kualifikimin ekipit. Në raundin e 16-tave, Zvicra u mposht 1–0 nga [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentina]] falë një goli në shtesë të shënuar nga [[Ángel Di María]]. Pas përfundimit të turneut, Hitzfeld u largua nga drejtimi i ekipit kombëtar dhe u zëvëndësua nga [[Vladimir Petković]]. Në [[UEFA Euro 2016|Euro 2016]], Zvicra u vendos në grupin A sëbashku me Francën, Shqipërinë dhe Rumaninë. Në ndeshjen e parë kundër Shqipërisë, ekipi fitoi 1–0 falë golit të mbrojtësit [[Fabian Schär]]. [[Taulant Xhaka]] i Shqipërisë dhe Granit Xhaka i Zvicrës u bë dy vëllezërit e parë që luanin kundër njëri-tjetrit në një Kampionat Evropian. Ata më pas morën një barazim 1–1 kundër Rumanisë dhe një barazim pa gola kundër Francës, duke u kualifikuar në fazën me eliminim direkt. Në ndeshjen e raundit të 16-tave kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]], Zvicra fillimisht ishte në disavantazh, por një gol me rrofeshatë e Shaqirit e dërgoi ndeshjen në shtesë dhe më pas në penallti; Polonia fitoi 5–4 dhe u kualifikua, me Xhakën që ishte lojtari i vetëm që humbi penalltinë. Pas kësaj, Zvicra mori pjesë në fushatën kualifikuese për Kupën e Botës 2018. Pavarësisht se mori 9 fitore në 10 ndeshje, ekipi se fitoi grupin dhe kaloi në fazën play-off, aty ku mposhtën [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandën e Veriut]] me rezultatin e përgjithshëm 1–0. Gjatë Kupës së Botës të luajtur në [[Rusi]], Zvicra fitoi 2–1 kundër [[Kombëtarja serbe e futbollit|Serbisë]] falë golave të Shaqirit dhe Xhakës. Ata gjithashtu arritën një barazim prestigjoz ndaj Brazilit si dhe një barazim 2–2 kundër Kosta Rikës. Në raundin e 16-tave, ekipi u eliminua nga Suedia falë një goli të [[Emil Forsberg]]. Në [[UEFA Euro 2020|Euro 2020]], Zvicra e mbylli grupin A në vëndin e tretë, por arriti të kualifikohej në fazën tjetër si një nga ekipet e treta më të mira. Në raundin e 16-tave, Zvicra eliminoi Francën kampion bote në fuqi; koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 3–3, kurse në gjuajtjet e penalltive Zvicra fitoi 5–4; kjo ishte fitorja e tyre e parë në fazën me eliminim direkt të një kompeticioni madhor që nga viti i largët 1938. Në ndeshjen e rradhës kundër Spanjës, Zvicra sërisht e dërgoi ndeshjen te gjuajtjet e penalltive, por këtë herë u mposhtën dhe u eliminuan nga turneu. Pas përfundimit të edicionit, Petković u largua nga roli i trajnerit dhe u zëvëndësua nga [[Murat Yakin]]. Nën drejtimin e Yakin, Zvicra u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|Kupën e Botës 2022]] si fitues i grupit kualifikues. Gjatë turneut, ekipi arriti një fitore 1–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]] falë golit të [[Breel Embolo]]. Në ndeshjen e tretë të grupit kundër Serbisë, Zvicra fitoi 3–2 me përmbysje dhe u kualifikua në raundin tjetër; Shaqiri u bë lojtari i parë i Zvicrës që shënon në tre edicione të Kupës së Botës. Në ndeshjen e rradhës kundër Portugalisë, Zvicra u mposht 6–1 dhe u eliminua nga turneu. Gjatë [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]], Zvicra arriti të kalonte grupin me një fitore dhe dy barazime. Në barazimin 1–1 kundër Skocisë, Shaqiri u bë lojtari i vetëm që shënon të paktën një gol në tre edicionet e fundit të Kampionatit Evropian dhe Kupës së Botës. Në raundin e 16-tave kundër Italisë, Zvicra arriti një fitore surprizë me rezultatin 2–0, duke eliminuar ''të kaltrit'' nga turneu, të cilët ishin kamoionët në fuqi. Zvicra më pas u eliminua në çerek-finale nga Anglia pas gjuajtjeve të penalltive; [[Manuel Akanji]] ishte i vetmi që gaboi nga penalltia. Pas përfundimit të turneut, Shaqiri njoftoi tërheqjen nga ekipi kombëtar, me të cilën luajti 125 ndeshje dhe shënoi 32 gola. == Stadiumi == == Kampionet Botërore == == Kampionet Evropiane == == Olimpiadat == == Skuadra momentale == == Historiku i trajnerëve == * Karl Rappan 1960. deri 1963. * Alfredo Foni – 1964. deri 1967. * Erwin Ballabio –1967. deri 1969. * René Hussy – 1973. deri 1976. * [[Miroslav Blažević]] – 1976. deri 1977. * Roger Vonlanthen – 1977. deri 1979. * Leo Walker – 1979. deri 1980. * Paul Wolfisberg – 1981. deri1985. * Daniel Jeandupeux – 1986. deri 1989. * Uli Stielike – 1989. deri 1991. * Roy Hodgson – 1992. deri 1995. * Artur Jorge – 1996 . * Rolf Fringer – 1996. deri 1997. * Gilbert Gress – 1998. deri 1999. * Enzo Trossero – 2000. deri 2001. * Jakob "Köbi" Kuhn – 2001. deri 2008. * [[Ottmar Hitzfeld]] – 2008. – ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{UEFA}} [[Kategoria:Kombëtare të futbollit|Zvicra]] [[Kategoria:Kombëtarja zvicerane e futbollit]] [[Kategoria:Faqe që përdorin infobox të kombëtareve të futbollit me parametra të panjohur]] nwqa2ed3xqno9lt47vzzar0i72bgufj 3029084 3029082 2026-09-01T16:59:18Z Sadsadas 51943 /* 2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri */ 3029084 wikitext text/x-wiki {{Kombëtaret në futboll |Badge = Flag of Switzerland.svg |Name = Zvicra |shkurtesa = SWI |Federata = [[Federata Zvicerane e Futbollit]] |Konfederata = [[UEFA]] (Europa) |Trajneri = [[Vladimir Petković]] |Ndihmës trajneri = |Kapiteni aktual = [[Gökhan Inler]] |Kapiteni nr 1 = [[Gökhan Inler]] |Golashënuesi nr 1 = [[Alexander Frei]] |Stadiumi = [[Swissporarena]] |FIFA kodi = SWI |FIFA Rangu = 10 |FIFA max = 3 |FIFA max data = <small>gusht 1993</small> |FIFA min = 83 |FIFA min data = <small>dhjetor 1998</small> |Elo Rangu = 16 |Elo max = 8 |Elo max data = <small>Qeshor 1924</small> |Elo min = 62 |Elo min data = <small>tetor 1979</small> | pattern_la1=_switzerland1415h|pattern_b1=_switzerland1415h|pattern_ra1=_switzerland1415h | leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=ffffff|socks1=DF0000 | pattern_la2=_switzerland1415a|pattern_b2=_switzerland1415a|pattern_ra2=_switzerland1415a | leftarm2=ffffff|body2=ffffff|rightarm2=ffffff|shorts2=DF0000|socks2=ffffff |loja e parë = |Fitorja me thellë = |Humbja më e thellë = |Pjesëmarrja në Botëror = |Botërori i parë = |Botërori max = |Emri i regjionit = |Pjesëmarrja në Kupa regjionale = |Kupa regjionale e parë = |Kupa regjionale max = | pattern_la1= | loja e parë = | Fitorja me thellë = | Humbja më e thellë = | Pjesëmarrja në Botëror = | Botërori i parë = | Botërori max = | Emri i regjionit = | Pjesëmarrja në Kupa regjionale = | Kupa regjionale e parë = | Kupa regjionale max = }} '''Kombëtarja zvicerane e futbollit''' ( Schweizer Nati në gjermanisht, La Nati në frengjisht, i Squadra nazionale në italisht) është reprezentacioni kombtar i futbollit të Zvicrrës . [[Figura:Swiss national football team.jpg|thumb|right|300px]] ==Historia== ===1905–1966: Krijimi dhe shteti organizator i Kupës së Botës=== Zvicra luajti ndeshjen e parë ndërkombëtare më 12 maj 1905, duke u mposhtur 1–0 nga [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]]. Në Lojërat Olimpike Verore të [[Paris]]it në 1924, ekipi mori medaljen e argjendë pasi u mposht në finale 3–0 nga [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguai]].<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/paris1924/matches/round=197028/match=32314/index.html|title=Olympic Football Tournament Paris 1924 - Switzerland 0:3 (0:1) Uruguay - Overview|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Dhjetë vite më vonë, Zvicra luajti në edicionin e tyre të parë të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]], duke arritur në çerek-finale aty ku u mposhtën nga Çekosllovakia.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212025712/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|url-status=dead|archive-date=12 shkurt 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Czechoslovakia-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ekipi kishte eliminuar [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandën]] në raundin e 16-tave.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715105630/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|url-status=dead|archive-date=15 korrik 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Switzerland-Netherlands|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra arriti sërisht çerek-finalen në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1938|Kupën e Botës 1938]], duke eliminuar [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermaninë]] 4–2 në raundin e 16-tave, por u eliminuan nga [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungaria]] me rezultatin 2–0.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213225901/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|url-status=dead|archive-date=13 February 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Switzerland-Germany|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213233416/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|url-status=dead|archive-date=13 shkurt 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Hungary-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në korrik 1946, Zvicrës i'u dha e drejta për të qënë shteti organizator i Kupës së Botës 1954.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|title=Archived copy|publisher=FIFA|language=en|access-date=15 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117104450/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|archive-date=17 janar 2012|url-status=dead}}</ref> Në edicionin e vitit 1950, ekipi u eliminua në fazën e grupeve pavarësisht se arriti një fitore 2–1 kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]] dhe një barazim 2–2 kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204033114/http://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=4 February 2015|title=1950 FIFA World Cup Brazil ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1954|Kupën e Botës 1954]], Zvicra u kualifikua në fazën me eliminim direkt pasi mposhti [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]] në një ndeshje play-offi;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407143131/http://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=7 prill 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220081644/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|url-status=dead|archive-date=20 shkurt 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Matches - Switzerland-Italy|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ata megjithatë u eliminuan me rezultatin 7–5 nga [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austria]].<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/54full.html|title=World Cup 1954 finals|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref name="Zvicra">{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|title=World Cup Switzerland 1954 overview – "Did you know?"|publisher=Yahoo!|language=en|date=1 dhjetor 2006|access-date=8 dhjetor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061201111620/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|archive-date=1 dhjetor 2006}}</ref> [[Josef Hügi]] e mbylli turneun me gjashtë gola, duke qënë ende e kësaj dite golashënuesi më i mirë i Zvicrës në Kupën e Botës.<ref name="Zvicra"/> Në dy pjesëmarrjet e rradhës të ekipit, respektivisht në edicionet 1962 dhe 1966, Zvicra u eliminua në fazën e grupeve, duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403174623/http://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=3 prill 2015|title=1962 FIFA World Cup Chile ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406162655/http://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=6 prill 2015|title=1966 FIFA World Cup England ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1967–1995: Mungesa në Kupën e Botës dhe epoka e Roy Hodgson=== Në vitet në vazhdim, Zvicra dështoi të kualifikohej në Kupën e Botës si dhe në [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatin Evropian]]. Në kualifikueset e [[UEFA Euro 1972|Euro 1972]], Zvicra i fitoi të dy ndeshjet kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]] dhe [[Kombëtarja maltase e futbollit|Maltës]], por dështoi të fitonte ndaj [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]]; pavarësisht se mblodhi 9 pikë, Zvicra u rendit në vëndin e dytë mbrapa ''Tre Luanëve''. Në vitin 1992, [[Federata Zvicerane e Futbollit]] emërua anglezin [[Roy Hodgson]] në krye të ekipit kombëtar.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesz/zwit-intres.html|title=Switzerland - International Matches|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në gusht 1993, ekipi u rendit në vëndin e tretë në renditjen e [[FIFA]]-s (rezultati më i lartë në histori).<ref>{{Cite news|url=http://www.fulhamweb.co.uk/news/the-man-that-is-roy-hodgson.aspx|title=The man that is Roy Hodgson|publisher=Fulhamweb|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Nën drejtimin e tij, Zvicra arriti të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1994|Kupën e Botës 1994]], duke u renditur i dyti në grupin kualifikues. Ekipi u mposht vetëm një herë në dhjetë ndeshje dhe u përball me ekipe si Italia dhe [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] dhe [[Kombëtarja skoceze e futbollit|Skocia]].<ref>{{Cite web|url=http://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|title=History of the FIFA World Cup Preliminary Competition (by year)|date=27 korrik 2007|page=32|publisher=FIFA|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612164508/https://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|archive-date=12 qershor 2018}}</ref> Ata arritën të merrnin katër pikë kundër Italisë që fitoi grupin (një fitore 2–0 dhe një barazim 2–2).<ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSITA.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/ITAVSSUI.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSSCO.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Sulmuesi [[Stéphane Chapuisat]] u shpall golashënuesi më i mirë i grupit me 6 gola. Në ndeshjen e parë të turneut, Zvicra barazoi 1–1 kundër shtetit organizator [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shba]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040813/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - USA-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata më pas fituan 4–1 kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]] por u mposhtën 2–0 nga [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]], por megjithatë e kaluan grupin;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223034829/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Romania-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040903/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Switzerland-Colombia|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> në ndeshjen e parë me eliminim direkt, Zvicra u mposht 3–0 nga [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223035837/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Spain-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1996–2008: Pjesëmarrjet e para në Kampionatin Evropian=== Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 1996|Euro 1996]] duke fituar grupin e tyre me 17 pikë në 8 ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|archive-url=https://archive.today/20140816115725/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|url-status=dead|archive-date=16 August 2014|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata pësuan vetëm një humbje ndaj [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]] dhe kishin mbrojtjen më të mirë, duke pësuar vetëm 7 gola.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/50631--switzerland-vs-turkiye/|title=UEFA EURO 1996 - History - Switzerland-Turkey|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në turneun e zhvilluar në Angli, Zvicra e mbylli Grupin A në vëndin e fundit me vetëm një pikë në tre ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211232119/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|url-status=dead|archive-date=11 shkurt 2012|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Kjo pikë u arrit në ndeshjen hapëse kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], shtetit organizator.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/52482--england-vs-switzerland/|title=UEFA EURO 1996 - History - England-Switzerland |date=6 October 2003|publisher=[[UEFA]]|access-date=5 korrik 2018|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi dështoi të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1998|Kupën e Botës 1998]], duke e mbyllur grupin kualifikues në vëndin e katërt.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/98qual.html|title=World Cup 1998 qualifications|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] si fitues grupi, pjesë e të cilit bënin pjesë [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusia]], [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Republika e Irlandës]], [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] dhe [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjia]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203010933/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|url-status=dead|archive-date=3 shkurt 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Ata mblodhën 21 pikë në 8 ndeshje, të udhëhequr edhe nga bomberi [[Alexander Frei]], i cili shënoi 5 gola dhe u shpall golashënuesi i grupit.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120043213/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-Croatia|date=13 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120021716/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - England-Switzerland|date=17 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Në turne, ashtu si në edicionet e kaluara, Zvicra e mbylli grupin në vëndin e fundit, duke arritur një barazim pa gola kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] dhe humbje 3–0 dhe 3–1 respektivisht kundër Anglisë dhe Francës.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120023832/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-France|date=21 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119220416/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|url-status=dead|archive-date=19 janar 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Goli i vetëm i ekipit u shënua nga [[Johan Vonlanthen]], i cili në atë kohë u bë lojtari më i ri që shënonte në këtë kompeticion, duke thyer rekordin e vendosur nga [[Wayne Rooney]] katër ditë më parë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/may/27/switzerland.euro2008groupa|title=Euro 2008 team preview No1: Switzerland|author=Paul Doyle|date=27 maj 2008|publisher=The Guardian|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në kualifikueset e Kupës së Botës 2006, Zvicra e mbylli grupin 4 në vëndin e dytë me 18 pikë, dy pikë më pak se Franca. Ata u kualifikuan në fazën play-off, duke u përballur me Turqinë; ekipi fitoi ndeshjen e parë në [[Bern]] me rezultatin 2–0, por u mposht në [[Stamboll]] 4–2; pavarësisht humbjes, ekipi u kualifikua në turne me rregullin e golit jashtë fushe.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/4436038.stm|title=Turkey 4-2 Switzerland|date=16 nëntor 2005|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në Kupën e Botës të zhvilluar në [[Gjermani]], ekipi arriti një barazim të shquar pa gola kundër Francës,<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4852856.stm|title=France 0-0 Switzerland|date=13 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> e cila u pasua me një fitore 2–0 kundër [[Kombëtarja togoleze e futbollit|Togos]].<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853244.stm|title=Togo 0-2 Switzerland|date=19 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi fitoi 2–0 kundër [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Koresë së Jugut]], duke fituar grupin me 7 pikë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853466.stm|title=Switzerland 2-0 South Korea|date=23 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në raundin e 16-tave, Zvicra u eliminua me penallti nga [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukraina]] pasi koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola: kjo ndeshje u konsiderua si më e mërzitshmja në historinë e kompeticionit.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/the-set-pieces-blog/2018/jun/01/world-cup-history-worst-game-ukraine-switzerland|title=The dullest game in World Cup history: Switzerland v Ukraine in 2006|author=Greg Lea|newspaper=The Guardian|date=1 qershor 2018|language=en}}</ref> Zvicra u bë ekipi i parë në histori që eliminohet pa pësuar asnjë gol. Zvicra, sëbashku me Austrinë, u zgjodhën të ishin shtetet organizatore të [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], një vendim që u mor gjashtë vite më parë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/2569017.stm|title=Austria-Switzerland to host Euro 2008|date=12 dhjetor 2002|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Ekipi u mposht nga [[Kombëtarja çeke e futbollit|Republika Çeke]] në ndeshjen e parë të grupit A. Ata u mposhtën edhe nga Turqia në ndeshjen e dytë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7362866.stm|title=Switzerland 0-1 Czech Republic|date=7 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi mori një fitore 2–0 kundër Portugalisë por sërisht e mbyllën grupin në vëndin e fundit.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363011.stm|title=Switzerland 2-0 Portugal|date=15 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> [[Hakan Yakin]] ishte shënuesi i të tre golave të zviceranëve. ===2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri=== Në verën e vitit 2008, [[Ottmar Hitzfeld]] u emërua trajneri i ri i ekipit.<ref name="Hitzfeld holt Pont">{{cite news|title=Hitzfeld holt Pont|url=https://www.kicker.de/hitzfeld-holt-pont-375819/artikel|access-date=30 korrik 2016|publisher=kicker.de|date=3 mars 2008|language=de}}</ref> Ai mori në ekip shumë lojtarë të rinjë me origjinë shqiptare, përfshirë [[Xherdan Shaqiri]]n, [[Granit Xhaka|Granit Xhakën]] dhe [[Admir Mehmedi]]n, si dhe bëri pjesë të përhershme [[Blerim Xhemaili]]n, i cili kishte vetëm 7 ndeshje me ekipin para mbërritjes së tij. Ekipi u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2010|Kupën e Botës 2010]], dhe, në ndeshjen e parë të grupit, mori një fitore surprizë 1–0 ndaj Spanjës falë golit të [[Gelson Fernandes]].<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_16/default.stm|title=Spain 0-1 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e dytë, ekipi pësoi gol nga [[Mark González]] i Kilit në minutën e 75të të takimit, duke i dhënë fund rekordit me 559 minuta pa pësuar gol në një Kupë Bote; Zvicra theu rekordin që mbahej nga Italia me nëntë minuta. Në ndeshjen e tretë, Zvicra arriti një barazim pa gola kundër Hondurasit dhe u eliminua nga turneu. Zvicra nuk u kualifikua në [[UEFA Euro 2012|Euro 2012]] për herë të parë pas një dekade, duke u renditur të tretët në grupin kualifikues. Ekipi e nisi fushatën kualifikuese me një humbje 3–1 kundër Anglisë, ndeshje në të cilën Shaqiri shënoi golin e parë ndërkombëtar. Pas kësaj, ekipi fitoi 4–1 kundër [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsit]], si dhe barazoi pa gola kundër [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]] dhe 2–2 kundër Anglisë. Në ndeshjen e kthimit kundër Bullgarisë, Zvicra arriti një fitore 3–1 falë tregolëshit të Shaqirit, i cili u bë lojtari më i ri që shënon tre gola në një ndeshje për Zvicrën. Megjithatë, humbja 2–0 kundër Uellsit si dhe barazimi surprizë 2–2 i Malit të Zi kundër Anglisë solli eliminimin e ekipit. Shaqiri ishte golashënuesi më i mirë i ekipit me 4 gola. Gjatë [[Kampionati Botëror i Futbollit 2014|Kupës së Botës 2014]], Zvicra e mbylli grupin në vëndin e dytë me 6 pikë. Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja hondurene e futbollit|Hondurasit]], Shaqiri shënoi tre gola dhe i dha kualifikimin ekipit. Në raundin e 16-tave, Zvicra u mposht 1–0 nga [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentina]] falë një goli në shtesë të shënuar nga [[Ángel Di María]]. Pas përfundimit të turneut, Hitzfeld u largua nga drejtimi i ekipit kombëtar dhe u zëvëndësua nga [[Vladimir Petković]]. Në [[UEFA Euro 2016|Euro 2016]], Zvicra u vendos në grupin A sëbashku me Francën, Shqipërinë dhe Rumaninë. Në ndeshjen e parë kundër Shqipërisë, ekipi fitoi 1–0 falë golit të mbrojtësit [[Fabian Schär]]. [[Taulant Xhaka]] i Shqipërisë dhe Granit Xhaka i Zvicrës u bë dy vëllezërit e parë që luanin kundër njëri-tjetrit në një Kampionat Evropian. Ata më pas morën një barazim 1–1 kundër Rumanisë dhe një barazim pa gola kundër Francës, duke u kualifikuar në fazën me eliminim direkt. Në ndeshjen e raundit të 16-tave kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]], Zvicra fillimisht ishte në disavantazh, por një gol me rrofeshatë e Shaqirit e dërgoi ndeshjen në shtesë dhe më pas në penallti; Polonia fitoi 5–4 dhe u kualifikua, me Xhakën që ishte lojtari i vetëm që humbi penalltinë. Pas kësaj, Zvicra mori pjesë në fushatën kualifikuese për Kupën e Botës 2018. Pavarësisht se mori 9 fitore në 10 ndeshje, ekipi se fitoi grupin dhe kaloi në fazën play-off, aty ku mposhtën [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandën e Veriut]] me rezultatin e përgjithshëm 1–0. Gjatë Kupës së Botës të luajtur në [[Rusi]], Zvicra fitoi 2–1 kundër [[Kombëtarja serbe e futbollit|Serbisë]] falë golave të Shaqirit dhe Xhakës. Ata gjithashtu arritën një barazim prestigjoz ndaj Brazilit si dhe një barazim 2–2 kundër Kosta Rikës. Në raundin e 16-tave, ekipi u eliminua nga Suedia falë një goli të [[Emil Forsberg]]. Në [[UEFA Euro 2020|Euro 2020]], Zvicra e mbylli grupin A në vëndin e tretë, por arriti të kualifikohej në fazën tjetër si një nga ekipet e treta më të mira. Në raundin e 16-tave, Zvicra eliminoi Francën kampion bote në fuqi; koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 3–3, kurse në gjuajtjet e penalltive Zvicra fitoi 5–4; kjo ishte fitorja e tyre e parë në fazën me eliminim direkt të një kompeticioni madhor që nga viti i largët 1938. Në ndeshjen e rradhës kundër Spanjës, Zvicra sërisht e dërgoi ndeshjen te gjuajtjet e penalltive, por këtë herë u mposhtën dhe u eliminuan nga turneu. Pas përfundimit të edicionit, Petković u largua nga roli i trajnerit dhe u zëvëndësua nga [[Murat Yakin]]. Nën drejtimin e Yakin, Zvicra u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|Kupën e Botës 2022]] si fitues i grupit kualifikues. Gjatë turneut, ekipi arriti një fitore 1–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]] falë golit të [[Breel Embolo]]. Në ndeshjen e tretë të grupit kundër Serbisë, Zvicra fitoi 3–2 me përmbysje dhe u kualifikua në raundin tjetër; Shaqiri u bë lojtari i parë i Zvicrës që shënon në tre edicione të Kupës së Botës. Në ndeshjen e rradhës kundër Portugalisë, Zvicra u mposht 6–1 dhe u eliminua nga turneu. Gjatë [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]], Zvicra arriti të kalonte grupin me një fitore dhe dy barazime. Në barazimin 1–1 kundër Skocisë, Shaqiri u bë lojtari i vetëm që shënon të paktën një gol në tre edicionet e fundit të Kampionatit Evropian dhe Kupës së Botës. Në raundin e 16-tave kundër Italisë, Zvicra arriti një fitore surprizë me rezultatin 2–0, duke eliminuar ''të kaltrit'' nga turneu, të cilët ishin kamoionët në fuqi. Zvicra më pas u eliminua në çerek-finale nga Anglia pas gjuajtjeve të penalltive; [[Manuel Akanji]] ishte i vetmi që gaboi nga penalltia. Pas përfundimit të turneut, Shaqiri njoftoi tërheqjen nga ekipi kombëtar, me të cilën luajti 125 ndeshje dhe shënoi 32 gola. == Stadiumi == == Kampionet Botërore == == Kampionet Evropiane == == Olimpiadat == == Skuadra momentale == == Historiku i trajnerëve == * Karl Rappan 1960. deri 1963. * Alfredo Foni – 1964. deri 1967. * Erwin Ballabio –1967. deri 1969. * René Hussy – 1973. deri 1976. * [[Miroslav Blažević]] – 1976. deri 1977. * Roger Vonlanthen – 1977. deri 1979. * Leo Walker – 1979. deri 1980. * Paul Wolfisberg – 1981. deri1985. * Daniel Jeandupeux – 1986. deri 1989. * Uli Stielike – 1989. deri 1991. * Roy Hodgson – 1992. deri 1995. * Artur Jorge – 1996 . * Rolf Fringer – 1996. deri 1997. * Gilbert Gress – 1998. deri 1999. * Enzo Trossero – 2000. deri 2001. * Jakob "Köbi" Kuhn – 2001. deri 2008. * [[Ottmar Hitzfeld]] – 2008. – ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{UEFA}} [[Kategoria:Kombëtare të futbollit|Zvicra]] [[Kategoria:Kombëtarja zvicerane e futbollit]] [[Kategoria:Faqe që përdorin infobox të kombëtareve të futbollit me parametra të panjohur]] bjwh8berba02lgn8jm07axx44944ema 3029085 3029084 2026-09-01T17:01:14Z Sadsadas 51943 /* 2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri */ 3029085 wikitext text/x-wiki {{Kombëtaret në futboll |Badge = Flag of Switzerland.svg |Name = Zvicra |shkurtesa = SWI |Federata = [[Federata Zvicerane e Futbollit]] |Konfederata = [[UEFA]] (Europa) |Trajneri = [[Vladimir Petković]] |Ndihmës trajneri = |Kapiteni aktual = [[Gökhan Inler]] |Kapiteni nr 1 = [[Gökhan Inler]] |Golashënuesi nr 1 = [[Alexander Frei]] |Stadiumi = [[Swissporarena]] |FIFA kodi = SWI |FIFA Rangu = 10 |FIFA max = 3 |FIFA max data = <small>gusht 1993</small> |FIFA min = 83 |FIFA min data = <small>dhjetor 1998</small> |Elo Rangu = 16 |Elo max = 8 |Elo max data = <small>Qeshor 1924</small> |Elo min = 62 |Elo min data = <small>tetor 1979</small> | pattern_la1=_switzerland1415h|pattern_b1=_switzerland1415h|pattern_ra1=_switzerland1415h | leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=ffffff|socks1=DF0000 | pattern_la2=_switzerland1415a|pattern_b2=_switzerland1415a|pattern_ra2=_switzerland1415a | leftarm2=ffffff|body2=ffffff|rightarm2=ffffff|shorts2=DF0000|socks2=ffffff |loja e parë = |Fitorja me thellë = |Humbja më e thellë = |Pjesëmarrja në Botëror = |Botërori i parë = |Botërori max = |Emri i regjionit = |Pjesëmarrja në Kupa regjionale = |Kupa regjionale e parë = |Kupa regjionale max = | pattern_la1= | loja e parë = | Fitorja me thellë = | Humbja më e thellë = | Pjesëmarrja në Botëror = | Botërori i parë = | Botërori max = | Emri i regjionit = | Pjesëmarrja në Kupa regjionale = | Kupa regjionale e parë = | Kupa regjionale max = }} '''Kombëtarja zvicerane e futbollit''' ( Schweizer Nati në gjermanisht, La Nati në frengjisht, i Squadra nazionale në italisht) është reprezentacioni kombtar i futbollit të Zvicrrës . [[Figura:Swiss national football team.jpg|thumb|right|300px]] ==Historia== ===1905–1966: Krijimi dhe shteti organizator i Kupës së Botës=== Zvicra luajti ndeshjen e parë ndërkombëtare më 12 maj 1905, duke u mposhtur 1–0 nga [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]]. Në Lojërat Olimpike Verore të [[Paris]]it në 1924, ekipi mori medaljen e argjendë pasi u mposht në finale 3–0 nga [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguai]].<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/paris1924/matches/round=197028/match=32314/index.html|title=Olympic Football Tournament Paris 1924 - Switzerland 0:3 (0:1) Uruguay - Overview|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Dhjetë vite më vonë, Zvicra luajti në edicionin e tyre të parë të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]], duke arritur në çerek-finale aty ku u mposhtën nga Çekosllovakia.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212025712/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|url-status=dead|archive-date=12 shkurt 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Czechoslovakia-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ekipi kishte eliminuar [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandën]] në raundin e 16-tave.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715105630/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|url-status=dead|archive-date=15 korrik 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Switzerland-Netherlands|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra arriti sërisht çerek-finalen në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1938|Kupën e Botës 1938]], duke eliminuar [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermaninë]] 4–2 në raundin e 16-tave, por u eliminuan nga [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungaria]] me rezultatin 2–0.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213225901/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|url-status=dead|archive-date=13 February 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Switzerland-Germany|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213233416/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|url-status=dead|archive-date=13 shkurt 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Hungary-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në korrik 1946, Zvicrës i'u dha e drejta për të qënë shteti organizator i Kupës së Botës 1954.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|title=Archived copy|publisher=FIFA|language=en|access-date=15 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117104450/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|archive-date=17 janar 2012|url-status=dead}}</ref> Në edicionin e vitit 1950, ekipi u eliminua në fazën e grupeve pavarësisht se arriti një fitore 2–1 kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]] dhe një barazim 2–2 kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204033114/http://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=4 February 2015|title=1950 FIFA World Cup Brazil ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1954|Kupën e Botës 1954]], Zvicra u kualifikua në fazën me eliminim direkt pasi mposhti [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]] në një ndeshje play-offi;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407143131/http://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=7 prill 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220081644/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|url-status=dead|archive-date=20 shkurt 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Matches - Switzerland-Italy|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ata megjithatë u eliminuan me rezultatin 7–5 nga [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austria]].<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/54full.html|title=World Cup 1954 finals|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref name="Zvicra">{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|title=World Cup Switzerland 1954 overview – "Did you know?"|publisher=Yahoo!|language=en|date=1 dhjetor 2006|access-date=8 dhjetor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061201111620/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|archive-date=1 dhjetor 2006}}</ref> [[Josef Hügi]] e mbylli turneun me gjashtë gola, duke qënë ende e kësaj dite golashënuesi më i mirë i Zvicrës në Kupën e Botës.<ref name="Zvicra"/> Në dy pjesëmarrjet e rradhës të ekipit, respektivisht në edicionet 1962 dhe 1966, Zvicra u eliminua në fazën e grupeve, duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403174623/http://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=3 prill 2015|title=1962 FIFA World Cup Chile ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406162655/http://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=6 prill 2015|title=1966 FIFA World Cup England ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1967–1995: Mungesa në Kupën e Botës dhe epoka e Roy Hodgson=== Në vitet në vazhdim, Zvicra dështoi të kualifikohej në Kupën e Botës si dhe në [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatin Evropian]]. Në kualifikueset e [[UEFA Euro 1972|Euro 1972]], Zvicra i fitoi të dy ndeshjet kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]] dhe [[Kombëtarja maltase e futbollit|Maltës]], por dështoi të fitonte ndaj [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]]; pavarësisht se mblodhi 9 pikë, Zvicra u rendit në vëndin e dytë mbrapa ''Tre Luanëve''. Në vitin 1992, [[Federata Zvicerane e Futbollit]] emërua anglezin [[Roy Hodgson]] në krye të ekipit kombëtar.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesz/zwit-intres.html|title=Switzerland - International Matches|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në gusht 1993, ekipi u rendit në vëndin e tretë në renditjen e [[FIFA]]-s (rezultati më i lartë në histori).<ref>{{Cite news|url=http://www.fulhamweb.co.uk/news/the-man-that-is-roy-hodgson.aspx|title=The man that is Roy Hodgson|publisher=Fulhamweb|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Nën drejtimin e tij, Zvicra arriti të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1994|Kupën e Botës 1994]], duke u renditur i dyti në grupin kualifikues. Ekipi u mposht vetëm një herë në dhjetë ndeshje dhe u përball me ekipe si Italia dhe [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] dhe [[Kombëtarja skoceze e futbollit|Skocia]].<ref>{{Cite web|url=http://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|title=History of the FIFA World Cup Preliminary Competition (by year)|date=27 korrik 2007|page=32|publisher=FIFA|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612164508/https://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|archive-date=12 qershor 2018}}</ref> Ata arritën të merrnin katër pikë kundër Italisë që fitoi grupin (një fitore 2–0 dhe një barazim 2–2).<ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSITA.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/ITAVSSUI.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSSCO.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Sulmuesi [[Stéphane Chapuisat]] u shpall golashënuesi më i mirë i grupit me 6 gola. Në ndeshjen e parë të turneut, Zvicra barazoi 1–1 kundër shtetit organizator [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shba]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040813/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - USA-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata më pas fituan 4–1 kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]] por u mposhtën 2–0 nga [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]], por megjithatë e kaluan grupin;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223034829/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Romania-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040903/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Switzerland-Colombia|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> në ndeshjen e parë me eliminim direkt, Zvicra u mposht 3–0 nga [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223035837/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Spain-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1996–2008: Pjesëmarrjet e para në Kampionatin Evropian=== Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 1996|Euro 1996]] duke fituar grupin e tyre me 17 pikë në 8 ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|archive-url=https://archive.today/20140816115725/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|url-status=dead|archive-date=16 August 2014|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata pësuan vetëm një humbje ndaj [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]] dhe kishin mbrojtjen më të mirë, duke pësuar vetëm 7 gola.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/50631--switzerland-vs-turkiye/|title=UEFA EURO 1996 - History - Switzerland-Turkey|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në turneun e zhvilluar në Angli, Zvicra e mbylli Grupin A në vëndin e fundit me vetëm një pikë në tre ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211232119/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|url-status=dead|archive-date=11 shkurt 2012|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Kjo pikë u arrit në ndeshjen hapëse kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], shtetit organizator.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/52482--england-vs-switzerland/|title=UEFA EURO 1996 - History - England-Switzerland |date=6 October 2003|publisher=[[UEFA]]|access-date=5 korrik 2018|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi dështoi të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1998|Kupën e Botës 1998]], duke e mbyllur grupin kualifikues në vëndin e katërt.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/98qual.html|title=World Cup 1998 qualifications|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] si fitues grupi, pjesë e të cilit bënin pjesë [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusia]], [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Republika e Irlandës]], [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] dhe [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjia]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203010933/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|url-status=dead|archive-date=3 shkurt 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Ata mblodhën 21 pikë në 8 ndeshje, të udhëhequr edhe nga bomberi [[Alexander Frei]], i cili shënoi 5 gola dhe u shpall golashënuesi i grupit.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120043213/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-Croatia|date=13 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120021716/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - England-Switzerland|date=17 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Në turne, ashtu si në edicionet e kaluara, Zvicra e mbylli grupin në vëndin e fundit, duke arritur një barazim pa gola kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] dhe humbje 3–0 dhe 3–1 respektivisht kundër Anglisë dhe Francës.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120023832/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-France|date=21 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119220416/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|url-status=dead|archive-date=19 janar 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Goli i vetëm i ekipit u shënua nga [[Johan Vonlanthen]], i cili në atë kohë u bë lojtari më i ri që shënonte në këtë kompeticion, duke thyer rekordin e vendosur nga [[Wayne Rooney]] katër ditë më parë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/may/27/switzerland.euro2008groupa|title=Euro 2008 team preview No1: Switzerland|author=Paul Doyle|date=27 maj 2008|publisher=The Guardian|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në kualifikueset e Kupës së Botës 2006, Zvicra e mbylli grupin 4 në vëndin e dytë me 18 pikë, dy pikë më pak se Franca. Ata u kualifikuan në fazën play-off, duke u përballur me Turqinë; ekipi fitoi ndeshjen e parë në [[Bern]] me rezultatin 2–0, por u mposht në [[Stamboll]] 4–2; pavarësisht humbjes, ekipi u kualifikua në turne me rregullin e golit jashtë fushe.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/4436038.stm|title=Turkey 4-2 Switzerland|date=16 nëntor 2005|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në Kupën e Botës të zhvilluar në [[Gjermani]], ekipi arriti një barazim të shquar pa gola kundër Francës,<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4852856.stm|title=France 0-0 Switzerland|date=13 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> e cila u pasua me një fitore 2–0 kundër [[Kombëtarja togoleze e futbollit|Togos]].<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853244.stm|title=Togo 0-2 Switzerland|date=19 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi fitoi 2–0 kundër [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Koresë së Jugut]], duke fituar grupin me 7 pikë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853466.stm|title=Switzerland 2-0 South Korea|date=23 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në raundin e 16-tave, Zvicra u eliminua me penallti nga [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukraina]] pasi koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola: kjo ndeshje u konsiderua si më e mërzitshmja në historinë e kompeticionit.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/the-set-pieces-blog/2018/jun/01/world-cup-history-worst-game-ukraine-switzerland|title=The dullest game in World Cup history: Switzerland v Ukraine in 2006|author=Greg Lea|newspaper=The Guardian|date=1 qershor 2018|language=en}}</ref> Zvicra u bë ekipi i parë në histori që eliminohet pa pësuar asnjë gol. Zvicra, sëbashku me Austrinë, u zgjodhën të ishin shtetet organizatore të [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], një vendim që u mor gjashtë vite më parë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/2569017.stm|title=Austria-Switzerland to host Euro 2008|date=12 dhjetor 2002|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Ekipi u mposht nga [[Kombëtarja çeke e futbollit|Republika Çeke]] në ndeshjen e parë të grupit A. Ata u mposhtën edhe nga Turqia në ndeshjen e dytë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7362866.stm|title=Switzerland 0-1 Czech Republic|date=7 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi mori një fitore 2–0 kundër Portugalisë por sërisht e mbyllën grupin në vëndin e fundit.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363011.stm|title=Switzerland 2-0 Portugal|date=15 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> [[Hakan Yakin]] ishte shënuesi i të tre golave të zviceranëve. ===2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri=== Në verën e vitit 2008, [[Ottmar Hitzfeld]] u emërua trajneri i ri i ekipit.<ref name="Hitzfeld holt Pont">{{cite news|title=Hitzfeld holt Pont|url=https://www.kicker.de/hitzfeld-holt-pont-375819/artikel|access-date=30 korrik 2016|publisher=kicker.de|date=3 mars 2008|language=de}}</ref> Ai mori në ekip shumë lojtarë të rinjë me origjinë shqiptare, përfshirë [[Xherdan Shaqiri]]n, [[Granit Xhaka|Granit Xhakën]] dhe [[Admir Mehmedi]]n, si dhe bëri pjesë të përhershme [[Blerim Xhemaili]]n, i cili kishte vetëm 7 ndeshje me ekipin para mbërritjes së tij. Ekipi u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2010|Kupën e Botës 2010]], dhe, në ndeshjen e parë të grupit, mori një fitore surprizë 1–0 ndaj Spanjës falë golit të [[Gelson Fernandes]].<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_16/default.stm|title=Spain 0-1 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e dytë, ekipi pësoi gol nga [[Mark González]] i Kilit në minutën e 75të të takimit, duke i dhënë fund rekordit me 559 minuta pa pësuar gol në një Kupë Bote;<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1863/world-cup-2010/2010/06/21/1988012/world-cup-2010-switzerland-set-new-record-for-number-of|title=World Cup 2010: Switzerland Set New Record For Number Of Minutes Without Conceding A Goal|date=21 qershor 2010|publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Zvicra theu rekordin që mbahej nga Italia me nëntë minuta.<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_31/default.stm|title=Chile 1-0 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e tretë, Zvicra arriti një barazim pa gola kundër Hondurasit dhe u eliminua nga turneu. Zvicra nuk u kualifikua në [[UEFA Euro 2012|Euro 2012]] për herë të parë pas një dekade, duke u renditur të tretët në grupin kualifikues. Ekipi e nisi fushatën kualifikuese me një humbje 3–1 kundër Anglisë, ndeshje në të cilën Shaqiri shënoi golin e parë ndërkombëtar. Pas kësaj, ekipi fitoi 4–1 kundër [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsit]], si dhe barazoi pa gola kundër [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]] dhe 2–2 kundër Anglisë. Në ndeshjen e kthimit kundër Bullgarisë, Zvicra arriti një fitore 3–1 falë tregolëshit të Shaqirit, i cili u bë lojtari më i ri që shënon tre gola në një ndeshje për Zvicrën. Megjithatë, humbja 2–0 kundër Uellsit si dhe barazimi surprizë 2–2 i Malit të Zi kundër Anglisë solli eliminimin e ekipit. Shaqiri ishte golashënuesi më i mirë i ekipit me 4 gola. Gjatë [[Kampionati Botëror i Futbollit 2014|Kupës së Botës 2014]], Zvicra e mbylli grupin në vëndin e dytë me 6 pikë. Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja hondurene e futbollit|Hondurasit]], Shaqiri shënoi tre gola dhe i dha kualifikimin ekipit. Në raundin e 16-tave, Zvicra u mposht 1–0 nga [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentina]] falë një goli në shtesë të shënuar nga [[Ángel Di María]]. Pas përfundimit të turneut, Hitzfeld u largua nga drejtimi i ekipit kombëtar dhe u zëvëndësua nga [[Vladimir Petković]]. Në [[UEFA Euro 2016|Euro 2016]], Zvicra u vendos në grupin A sëbashku me Francën, Shqipërinë dhe Rumaninë. Në ndeshjen e parë kundër Shqipërisë, ekipi fitoi 1–0 falë golit të mbrojtësit [[Fabian Schär]]. [[Taulant Xhaka]] i Shqipërisë dhe Granit Xhaka i Zvicrës u bë dy vëllezërit e parë që luanin kundër njëri-tjetrit në një Kampionat Evropian. Ata më pas morën një barazim 1–1 kundër Rumanisë dhe një barazim pa gola kundër Francës, duke u kualifikuar në fazën me eliminim direkt. Në ndeshjen e raundit të 16-tave kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]], Zvicra fillimisht ishte në disavantazh, por një gol me rrofeshatë e Shaqirit e dërgoi ndeshjen në shtesë dhe më pas në penallti; Polonia fitoi 5–4 dhe u kualifikua, me Xhakën që ishte lojtari i vetëm që humbi penalltinë. Pas kësaj, Zvicra mori pjesë në fushatën kualifikuese për Kupën e Botës 2018. Pavarësisht se mori 9 fitore në 10 ndeshje, ekipi se fitoi grupin dhe kaloi në fazën play-off, aty ku mposhtën [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandën e Veriut]] me rezultatin e përgjithshëm 1–0. Gjatë Kupës së Botës të luajtur në [[Rusi]], Zvicra fitoi 2–1 kundër [[Kombëtarja serbe e futbollit|Serbisë]] falë golave të Shaqirit dhe Xhakës. Ata gjithashtu arritën një barazim prestigjoz ndaj Brazilit si dhe një barazim 2–2 kundër Kosta Rikës. Në raundin e 16-tave, ekipi u eliminua nga Suedia falë një goli të [[Emil Forsberg]]. Në [[UEFA Euro 2020|Euro 2020]], Zvicra e mbylli grupin A në vëndin e tretë, por arriti të kualifikohej në fazën tjetër si një nga ekipet e treta më të mira. Në raundin e 16-tave, Zvicra eliminoi Francën kampion bote në fuqi; koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 3–3, kurse në gjuajtjet e penalltive Zvicra fitoi 5–4; kjo ishte fitorja e tyre e parë në fazën me eliminim direkt të një kompeticioni madhor që nga viti i largët 1938. Në ndeshjen e rradhës kundër Spanjës, Zvicra sërisht e dërgoi ndeshjen te gjuajtjet e penalltive, por këtë herë u mposhtën dhe u eliminuan nga turneu. Pas përfundimit të edicionit, Petković u largua nga roli i trajnerit dhe u zëvëndësua nga [[Murat Yakin]]. Nën drejtimin e Yakin, Zvicra u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|Kupën e Botës 2022]] si fitues i grupit kualifikues. Gjatë turneut, ekipi arriti një fitore 1–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]] falë golit të [[Breel Embolo]]. Në ndeshjen e tretë të grupit kundër Serbisë, Zvicra fitoi 3–2 me përmbysje dhe u kualifikua në raundin tjetër; Shaqiri u bë lojtari i parë i Zvicrës që shënon në tre edicione të Kupës së Botës. Në ndeshjen e rradhës kundër Portugalisë, Zvicra u mposht 6–1 dhe u eliminua nga turneu. Gjatë [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]], Zvicra arriti të kalonte grupin me një fitore dhe dy barazime. Në barazimin 1–1 kundër Skocisë, Shaqiri u bë lojtari i vetëm që shënon të paktën një gol në tre edicionet e fundit të Kampionatit Evropian dhe Kupës së Botës. Në raundin e 16-tave kundër Italisë, Zvicra arriti një fitore surprizë me rezultatin 2–0, duke eliminuar ''të kaltrit'' nga turneu, të cilët ishin kamoionët në fuqi. Zvicra më pas u eliminua në çerek-finale nga Anglia pas gjuajtjeve të penalltive; [[Manuel Akanji]] ishte i vetmi që gaboi nga penalltia. Pas përfundimit të turneut, Shaqiri njoftoi tërheqjen nga ekipi kombëtar, me të cilën luajti 125 ndeshje dhe shënoi 32 gola. == Stadiumi == == Kampionet Botërore == == Kampionet Evropiane == == Olimpiadat == == Skuadra momentale == == Historiku i trajnerëve == * Karl Rappan 1960. deri 1963. * Alfredo Foni – 1964. deri 1967. * Erwin Ballabio –1967. deri 1969. * René Hussy – 1973. deri 1976. * [[Miroslav Blažević]] – 1976. deri 1977. * Roger Vonlanthen – 1977. deri 1979. * Leo Walker – 1979. deri 1980. * Paul Wolfisberg – 1981. deri1985. * Daniel Jeandupeux – 1986. deri 1989. * Uli Stielike – 1989. deri 1991. * Roy Hodgson – 1992. deri 1995. * Artur Jorge – 1996 . * Rolf Fringer – 1996. deri 1997. * Gilbert Gress – 1998. deri 1999. * Enzo Trossero – 2000. deri 2001. * Jakob "Köbi" Kuhn – 2001. deri 2008. * [[Ottmar Hitzfeld]] – 2008. – ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{UEFA}} [[Kategoria:Kombëtare të futbollit|Zvicra]] [[Kategoria:Kombëtarja zvicerane e futbollit]] [[Kategoria:Faqe që përdorin infobox të kombëtareve të futbollit me parametra të panjohur]] 4pxy5lms2bm7g6h2j281chds8orqnrm 3029090 3029085 2026-09-01T17:18:01Z Sadsadas 51943 /* 2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri */ 3029090 wikitext text/x-wiki {{Kombëtaret në futboll |Badge = Flag of Switzerland.svg |Name = Zvicra |shkurtesa = SWI |Federata = [[Federata Zvicerane e Futbollit]] |Konfederata = [[UEFA]] (Europa) |Trajneri = [[Vladimir Petković]] |Ndihmës trajneri = |Kapiteni aktual = [[Gökhan Inler]] |Kapiteni nr 1 = [[Gökhan Inler]] |Golashënuesi nr 1 = [[Alexander Frei]] |Stadiumi = [[Swissporarena]] |FIFA kodi = SWI |FIFA Rangu = 10 |FIFA max = 3 |FIFA max data = <small>gusht 1993</small> |FIFA min = 83 |FIFA min data = <small>dhjetor 1998</small> |Elo Rangu = 16 |Elo max = 8 |Elo max data = <small>Qeshor 1924</small> |Elo min = 62 |Elo min data = <small>tetor 1979</small> | pattern_la1=_switzerland1415h|pattern_b1=_switzerland1415h|pattern_ra1=_switzerland1415h | leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=ffffff|socks1=DF0000 | pattern_la2=_switzerland1415a|pattern_b2=_switzerland1415a|pattern_ra2=_switzerland1415a | leftarm2=ffffff|body2=ffffff|rightarm2=ffffff|shorts2=DF0000|socks2=ffffff |loja e parë = |Fitorja me thellë = |Humbja më e thellë = |Pjesëmarrja në Botëror = |Botërori i parë = |Botërori max = |Emri i regjionit = |Pjesëmarrja në Kupa regjionale = |Kupa regjionale e parë = |Kupa regjionale max = | pattern_la1= | loja e parë = | Fitorja me thellë = | Humbja më e thellë = | Pjesëmarrja në Botëror = | Botërori i parë = | Botërori max = | Emri i regjionit = | Pjesëmarrja në Kupa regjionale = | Kupa regjionale e parë = | Kupa regjionale max = }} '''Kombëtarja zvicerane e futbollit''' ( Schweizer Nati në gjermanisht, La Nati në frengjisht, i Squadra nazionale në italisht) është reprezentacioni kombtar i futbollit të Zvicrrës . [[Figura:Swiss national football team.jpg|thumb|right|300px]] ==Historia== ===1905–1966: Krijimi dhe shteti organizator i Kupës së Botës=== Zvicra luajti ndeshjen e parë ndërkombëtare më 12 maj 1905, duke u mposhtur 1–0 nga [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]]. Në Lojërat Olimpike Verore të [[Paris]]it në 1924, ekipi mori medaljen e argjendë pasi u mposht në finale 3–0 nga [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguai]].<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/paris1924/matches/round=197028/match=32314/index.html|title=Olympic Football Tournament Paris 1924 - Switzerland 0:3 (0:1) Uruguay - Overview|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Dhjetë vite më vonë, Zvicra luajti në edicionin e tyre të parë të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]], duke arritur në çerek-finale aty ku u mposhtën nga Çekosllovakia.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212025712/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|url-status=dead|archive-date=12 shkurt 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Czechoslovakia-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ekipi kishte eliminuar [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandën]] në raundin e 16-tave.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715105630/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|url-status=dead|archive-date=15 korrik 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Switzerland-Netherlands|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra arriti sërisht çerek-finalen në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1938|Kupën e Botës 1938]], duke eliminuar [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermaninë]] 4–2 në raundin e 16-tave, por u eliminuan nga [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungaria]] me rezultatin 2–0.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213225901/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|url-status=dead|archive-date=13 February 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Switzerland-Germany|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213233416/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|url-status=dead|archive-date=13 shkurt 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Hungary-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në korrik 1946, Zvicrës i'u dha e drejta për të qënë shteti organizator i Kupës së Botës 1954.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|title=Archived copy|publisher=FIFA|language=en|access-date=15 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117104450/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|archive-date=17 janar 2012|url-status=dead}}</ref> Në edicionin e vitit 1950, ekipi u eliminua në fazën e grupeve pavarësisht se arriti një fitore 2–1 kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]] dhe një barazim 2–2 kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204033114/http://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=4 February 2015|title=1950 FIFA World Cup Brazil ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1954|Kupën e Botës 1954]], Zvicra u kualifikua në fazën me eliminim direkt pasi mposhti [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]] në një ndeshje play-offi;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407143131/http://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=7 prill 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220081644/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|url-status=dead|archive-date=20 shkurt 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Matches - Switzerland-Italy|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ata megjithatë u eliminuan me rezultatin 7–5 nga [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austria]].<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/54full.html|title=World Cup 1954 finals|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref name="Zvicra">{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|title=World Cup Switzerland 1954 overview – "Did you know?"|publisher=Yahoo!|language=en|date=1 dhjetor 2006|access-date=8 dhjetor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061201111620/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|archive-date=1 dhjetor 2006}}</ref> [[Josef Hügi]] e mbylli turneun me gjashtë gola, duke qënë ende e kësaj dite golashënuesi më i mirë i Zvicrës në Kupën e Botës.<ref name="Zvicra"/> Në dy pjesëmarrjet e rradhës të ekipit, respektivisht në edicionet 1962 dhe 1966, Zvicra u eliminua në fazën e grupeve, duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403174623/http://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=3 prill 2015|title=1962 FIFA World Cup Chile ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406162655/http://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=6 prill 2015|title=1966 FIFA World Cup England ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1967–1995: Mungesa në Kupën e Botës dhe epoka e Roy Hodgson=== Në vitet në vazhdim, Zvicra dështoi të kualifikohej në Kupën e Botës si dhe në [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatin Evropian]]. Në kualifikueset e [[UEFA Euro 1972|Euro 1972]], Zvicra i fitoi të dy ndeshjet kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]] dhe [[Kombëtarja maltase e futbollit|Maltës]], por dështoi të fitonte ndaj [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]]; pavarësisht se mblodhi 9 pikë, Zvicra u rendit në vëndin e dytë mbrapa ''Tre Luanëve''. Në vitin 1992, [[Federata Zvicerane e Futbollit]] emërua anglezin [[Roy Hodgson]] në krye të ekipit kombëtar.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesz/zwit-intres.html|title=Switzerland - International Matches|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në gusht 1993, ekipi u rendit në vëndin e tretë në renditjen e [[FIFA]]-s (rezultati më i lartë në histori).<ref>{{Cite news|url=http://www.fulhamweb.co.uk/news/the-man-that-is-roy-hodgson.aspx|title=The man that is Roy Hodgson|publisher=Fulhamweb|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Nën drejtimin e tij, Zvicra arriti të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1994|Kupën e Botës 1994]], duke u renditur i dyti në grupin kualifikues. Ekipi u mposht vetëm një herë në dhjetë ndeshje dhe u përball me ekipe si Italia dhe [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] dhe [[Kombëtarja skoceze e futbollit|Skocia]].<ref>{{Cite web|url=http://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|title=History of the FIFA World Cup Preliminary Competition (by year)|date=27 korrik 2007|page=32|publisher=FIFA|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612164508/https://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|archive-date=12 qershor 2018}}</ref> Ata arritën të merrnin katër pikë kundër Italisë që fitoi grupin (një fitore 2–0 dhe një barazim 2–2).<ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSITA.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/ITAVSSUI.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSSCO.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Sulmuesi [[Stéphane Chapuisat]] u shpall golashënuesi më i mirë i grupit me 6 gola. Në ndeshjen e parë të turneut, Zvicra barazoi 1–1 kundër shtetit organizator [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shba]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040813/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - USA-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata më pas fituan 4–1 kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]] por u mposhtën 2–0 nga [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]], por megjithatë e kaluan grupin;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223034829/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Romania-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040903/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Switzerland-Colombia|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> në ndeshjen e parë me eliminim direkt, Zvicra u mposht 3–0 nga [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223035837/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Spain-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1996–2008: Pjesëmarrjet e para në Kampionatin Evropian=== Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 1996|Euro 1996]] duke fituar grupin e tyre me 17 pikë në 8 ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|archive-url=https://archive.today/20140816115725/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|url-status=dead|archive-date=16 August 2014|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata pësuan vetëm një humbje ndaj [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]] dhe kishin mbrojtjen më të mirë, duke pësuar vetëm 7 gola.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/50631--switzerland-vs-turkiye/|title=UEFA EURO 1996 - History - Switzerland-Turkey|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në turneun e zhvilluar në Angli, Zvicra e mbylli Grupin A në vëndin e fundit me vetëm një pikë në tre ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211232119/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|url-status=dead|archive-date=11 shkurt 2012|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Kjo pikë u arrit në ndeshjen hapëse kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], shtetit organizator.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/52482--england-vs-switzerland/|title=UEFA EURO 1996 - History - England-Switzerland |date=6 October 2003|publisher=[[UEFA]]|access-date=5 korrik 2018|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi dështoi të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1998|Kupën e Botës 1998]], duke e mbyllur grupin kualifikues në vëndin e katërt.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/98qual.html|title=World Cup 1998 qualifications|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] si fitues grupi, pjesë e të cilit bënin pjesë [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusia]], [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Republika e Irlandës]], [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] dhe [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjia]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203010933/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|url-status=dead|archive-date=3 shkurt 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Ata mblodhën 21 pikë në 8 ndeshje, të udhëhequr edhe nga bomberi [[Alexander Frei]], i cili shënoi 5 gola dhe u shpall golashënuesi i grupit.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120043213/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-Croatia|date=13 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120021716/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - England-Switzerland|date=17 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Në turne, ashtu si në edicionet e kaluara, Zvicra e mbylli grupin në vëndin e fundit, duke arritur një barazim pa gola kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] dhe humbje 3–0 dhe 3–1 respektivisht kundër Anglisë dhe Francës.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120023832/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-France|date=21 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119220416/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|url-status=dead|archive-date=19 janar 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Goli i vetëm i ekipit u shënua nga [[Johan Vonlanthen]], i cili në atë kohë u bë lojtari më i ri që shënonte në këtë kompeticion, duke thyer rekordin e vendosur nga [[Wayne Rooney]] katër ditë më parë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/may/27/switzerland.euro2008groupa|title=Euro 2008 team preview No1: Switzerland|author=Paul Doyle|date=27 maj 2008|publisher=The Guardian|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në kualifikueset e Kupës së Botës 2006, Zvicra e mbylli grupin 4 në vëndin e dytë me 18 pikë, dy pikë më pak se Franca. Ata u kualifikuan në fazën play-off, duke u përballur me Turqinë; ekipi fitoi ndeshjen e parë në [[Bern]] me rezultatin 2–0, por u mposht në [[Stamboll]] 4–2; pavarësisht humbjes, ekipi u kualifikua në turne me rregullin e golit jashtë fushe.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/4436038.stm|title=Turkey 4-2 Switzerland|date=16 nëntor 2005|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në Kupën e Botës të zhvilluar në [[Gjermani]], ekipi arriti një barazim të shquar pa gola kundër Francës,<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4852856.stm|title=France 0-0 Switzerland|date=13 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> e cila u pasua me një fitore 2–0 kundër [[Kombëtarja togoleze e futbollit|Togos]].<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853244.stm|title=Togo 0-2 Switzerland|date=19 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi fitoi 2–0 kundër [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Koresë së Jugut]], duke fituar grupin me 7 pikë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853466.stm|title=Switzerland 2-0 South Korea|date=23 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në raundin e 16-tave, Zvicra u eliminua me penallti nga [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukraina]] pasi koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola: kjo ndeshje u konsiderua si më e mërzitshmja në historinë e kompeticionit.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/the-set-pieces-blog/2018/jun/01/world-cup-history-worst-game-ukraine-switzerland|title=The dullest game in World Cup history: Switzerland v Ukraine in 2006|author=Greg Lea|newspaper=The Guardian|date=1 qershor 2018|language=en}}</ref> Zvicra u bë ekipi i parë në histori që eliminohet pa pësuar asnjë gol. Zvicra, sëbashku me Austrinë, u zgjodhën të ishin shtetet organizatore të [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], një vendim që u mor gjashtë vite më parë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/2569017.stm|title=Austria-Switzerland to host Euro 2008|date=12 dhjetor 2002|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Ekipi u mposht nga [[Kombëtarja çeke e futbollit|Republika Çeke]] në ndeshjen e parë të grupit A. Ata u mposhtën edhe nga Turqia në ndeshjen e dytë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7362866.stm|title=Switzerland 0-1 Czech Republic|date=7 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi mori një fitore 2–0 kundër Portugalisë por sërisht e mbyllën grupin në vëndin e fundit.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363011.stm|title=Switzerland 2-0 Portugal|date=15 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> [[Hakan Yakin]] ishte shënuesi i të tre golave të zviceranëve. ===2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri=== Në verën e vitit 2008, [[Ottmar Hitzfeld]] u emërua trajneri i ri i ekipit.<ref name="Hitzfeld holt Pont">{{cite news|title=Hitzfeld holt Pont|url=https://www.kicker.de/hitzfeld-holt-pont-375819/artikel|access-date=30 korrik 2016|publisher=kicker.de|date=3 mars 2008|language=de}}</ref> Ai mori në ekip shumë lojtarë të rinjë me origjinë shqiptare, përfshirë [[Xherdan Shaqiri]]n, [[Granit Xhaka|Granit Xhakën]] dhe [[Admir Mehmedi]]n, si dhe bëri pjesë të përhershme [[Blerim Xhemaili]]n, i cili kishte vetëm 7 ndeshje me ekipin para mbërritjes së tij. Ekipi u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2010|Kupën e Botës 2010]], dhe, në ndeshjen e parë të grupit, mori një fitore surprizë 1–0 ndaj Spanjës falë golit të [[Gelson Fernandes]].<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_16/default.stm|title=Spain 0-1 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e dytë, ekipi pësoi gol nga [[Mark González]] i Kilit në minutën e 75të të takimit, duke i dhënë fund rekordit me 559 minuta pa pësuar gol në një Kupë Bote;<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1863/world-cup-2010/2010/06/21/1988012/world-cup-2010-switzerland-set-new-record-for-number-of|title=World Cup 2010: Switzerland Set New Record For Number Of Minutes Without Conceding A Goal|date=21 qershor 2010|publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Zvicra theu rekordin që mbahej nga Italia me nëntë minuta.<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_31/default.stm|title=Chile 1-0 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e tretë, Zvicra arriti një barazim pa gola kundër Hondurasit dhe u eliminua nga turneu.<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_48/default.stm|title=Switzerland 0-0 Honduras|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref> Zvicra nuk u kualifikua në [[UEFA Euro 2012|Euro 2012]] për herë të parë pas një dekade, duke u renditur të tretët në grupin kualifikues.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/standings/round=15171/group=700963/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029013833/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/standings/round=15171/group=700963/index.html|url-status=dead|archive-date=29 tetor 2011|title=UEFA EURO 2012 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref> Ekipi e nisi fushatën kualifikuese me një humbje 3–1 kundër Anglisë, ndeshje në të cilën Shaqiri shënoi golin e parë ndërkombëtar. Pas kësaj, ekipi fitoi 4–1 kundër [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsit]], si dhe barazoi pa gola kundër [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]] dhe 2–2 kundër Anglisë. Në ndeshjen e kthimit kundër Bullgarisë, Zvicra arriti një fitore 3–1 falë tregolëshit të Shaqirit, i cili u bë lojtari më i ri që shënon tre gola në një ndeshje për Zvicrën. Megjithatë, humbja 2–0 kundër Uellsit si dhe barazimi surprizë 2–2 i Malit të Zi kundër Anglisë solli eliminimin e ekipit. Shaqiri ishte golashënuesi më i mirë i ekipit me 4 gola. Gjatë [[Kampionati Botëror i Futbollit 2014|Kupës së Botës 2014]], Zvicra e mbylli grupin në vëndin e dytë me 6 pikë. Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja hondurene e futbollit|Hondurasit]], Shaqiri shënoi tre gola dhe i dha kualifikimin ekipit. Në raundin e 16-tave, Zvicra u mposht 1–0 nga [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentina]] falë një goli në shtesë të shënuar nga [[Ángel Di María]]. Pas përfundimit të turneut, Hitzfeld u largua nga drejtimi i ekipit kombëtar dhe u zëvëndësua nga [[Vladimir Petković]]. Në [[UEFA Euro 2016|Euro 2016]], Zvicra u vendos në grupin A sëbashku me Francën, Shqipërinë dhe Rumaninë. Në ndeshjen e parë kundër Shqipërisë, ekipi fitoi 1–0 falë golit të mbrojtësit [[Fabian Schär]]. [[Taulant Xhaka]] i Shqipërisë dhe Granit Xhaka i Zvicrës u bë dy vëllezërit e parë që luanin kundër njëri-tjetrit në një Kampionat Evropian. Ata më pas morën një barazim 1–1 kundër Rumanisë dhe një barazim pa gola kundër Francës, duke u kualifikuar në fazën me eliminim direkt. Në ndeshjen e raundit të 16-tave kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]], Zvicra fillimisht ishte në disavantazh, por një gol me rrofeshatë e Shaqirit e dërgoi ndeshjen në shtesë dhe më pas në penallti; Polonia fitoi 5–4 dhe u kualifikua, me Xhakën që ishte lojtari i vetëm që humbi penalltinë. Pas kësaj, Zvicra mori pjesë në fushatën kualifikuese për Kupën e Botës 2018. Pavarësisht se mori 9 fitore në 10 ndeshje, ekipi se fitoi grupin dhe kaloi në fazën play-off, aty ku mposhtën [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandën e Veriut]] me rezultatin e përgjithshëm 1–0. Gjatë Kupës së Botës të luajtur në [[Rusi]], Zvicra fitoi 2–1 kundër [[Kombëtarja serbe e futbollit|Serbisë]] falë golave të Shaqirit dhe Xhakës. Ata gjithashtu arritën një barazim prestigjoz ndaj Brazilit si dhe një barazim 2–2 kundër Kosta Rikës. Në raundin e 16-tave, ekipi u eliminua nga Suedia falë një goli të [[Emil Forsberg]]. Në [[UEFA Euro 2020|Euro 2020]], Zvicra e mbylli grupin A në vëndin e tretë, por arriti të kualifikohej në fazën tjetër si një nga ekipet e treta më të mira. Në raundin e 16-tave, Zvicra eliminoi Francën kampion bote në fuqi; koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 3–3, kurse në gjuajtjet e penalltive Zvicra fitoi 5–4; kjo ishte fitorja e tyre e parë në fazën me eliminim direkt të një kompeticioni madhor që nga viti i largët 1938. Në ndeshjen e rradhës kundër Spanjës, Zvicra sërisht e dërgoi ndeshjen te gjuajtjet e penalltive, por këtë herë u mposhtën dhe u eliminuan nga turneu. Pas përfundimit të edicionit, Petković u largua nga roli i trajnerit dhe u zëvëndësua nga [[Murat Yakin]]. Nën drejtimin e Yakin, Zvicra u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|Kupën e Botës 2022]] si fitues i grupit kualifikues. Gjatë turneut, ekipi arriti një fitore 1–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]] falë golit të [[Breel Embolo]]. Në ndeshjen e tretë të grupit kundër Serbisë, Zvicra fitoi 3–2 me përmbysje dhe u kualifikua në raundin tjetër; Shaqiri u bë lojtari i parë i Zvicrës që shënon në tre edicione të Kupës së Botës. Në ndeshjen e rradhës kundër Portugalisë, Zvicra u mposht 6–1 dhe u eliminua nga turneu. Gjatë [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]], Zvicra arriti të kalonte grupin me një fitore dhe dy barazime. Në barazimin 1–1 kundër Skocisë, Shaqiri u bë lojtari i vetëm që shënon të paktën një gol në tre edicionet e fundit të Kampionatit Evropian dhe Kupës së Botës. Në raundin e 16-tave kundër Italisë, Zvicra arriti një fitore surprizë me rezultatin 2–0, duke eliminuar ''të kaltrit'' nga turneu, të cilët ishin kamoionët në fuqi. Zvicra më pas u eliminua në çerek-finale nga Anglia pas gjuajtjeve të penalltive; [[Manuel Akanji]] ishte i vetmi që gaboi nga penalltia. Pas përfundimit të turneut, Shaqiri njoftoi tërheqjen nga ekipi kombëtar, me të cilën luajti 125 ndeshje dhe shënoi 32 gola. == Stadiumi == == Kampionet Botërore == == Kampionet Evropiane == == Olimpiadat == == Skuadra momentale == == Historiku i trajnerëve == * Karl Rappan 1960. deri 1963. * Alfredo Foni – 1964. deri 1967. * Erwin Ballabio –1967. deri 1969. * René Hussy – 1973. deri 1976. * [[Miroslav Blažević]] – 1976. deri 1977. * Roger Vonlanthen – 1977. deri 1979. * Leo Walker – 1979. deri 1980. * Paul Wolfisberg – 1981. deri1985. * Daniel Jeandupeux – 1986. deri 1989. * Uli Stielike – 1989. deri 1991. * Roy Hodgson – 1992. deri 1995. * Artur Jorge – 1996 . * Rolf Fringer – 1996. deri 1997. * Gilbert Gress – 1998. deri 1999. * Enzo Trossero – 2000. deri 2001. * Jakob "Köbi" Kuhn – 2001. deri 2008. * [[Ottmar Hitzfeld]] – 2008. – ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{UEFA}} [[Kategoria:Kombëtare të futbollit|Zvicra]] [[Kategoria:Kombëtarja zvicerane e futbollit]] [[Kategoria:Faqe që përdorin infobox të kombëtareve të futbollit me parametra të panjohur]] h55wkzje6gb2fmfnjc3sxa6j8y6l3cj 3029092 3029090 2026-09-01T17:39:02Z Sadsadas 51943 /* 2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri */ 3029092 wikitext text/x-wiki {{Kombëtaret në futboll |Badge = Flag of Switzerland.svg |Name = Zvicra |shkurtesa = SWI |Federata = [[Federata Zvicerane e Futbollit]] |Konfederata = [[UEFA]] (Europa) |Trajneri = [[Vladimir Petković]] |Ndihmës trajneri = |Kapiteni aktual = [[Gökhan Inler]] |Kapiteni nr 1 = [[Gökhan Inler]] |Golashënuesi nr 1 = [[Alexander Frei]] |Stadiumi = [[Swissporarena]] |FIFA kodi = SWI |FIFA Rangu = 10 |FIFA max = 3 |FIFA max data = <small>gusht 1993</small> |FIFA min = 83 |FIFA min data = <small>dhjetor 1998</small> |Elo Rangu = 16 |Elo max = 8 |Elo max data = <small>Qeshor 1924</small> |Elo min = 62 |Elo min data = <small>tetor 1979</small> | pattern_la1=_switzerland1415h|pattern_b1=_switzerland1415h|pattern_ra1=_switzerland1415h | leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=ffffff|socks1=DF0000 | pattern_la2=_switzerland1415a|pattern_b2=_switzerland1415a|pattern_ra2=_switzerland1415a | leftarm2=ffffff|body2=ffffff|rightarm2=ffffff|shorts2=DF0000|socks2=ffffff |loja e parë = |Fitorja me thellë = |Humbja më e thellë = |Pjesëmarrja në Botëror = |Botërori i parë = |Botërori max = |Emri i regjionit = |Pjesëmarrja në Kupa regjionale = |Kupa regjionale e parë = |Kupa regjionale max = | pattern_la1= | loja e parë = | Fitorja me thellë = | Humbja më e thellë = | Pjesëmarrja në Botëror = | Botërori i parë = | Botërori max = | Emri i regjionit = | Pjesëmarrja në Kupa regjionale = | Kupa regjionale e parë = | Kupa regjionale max = }} '''Kombëtarja zvicerane e futbollit''' ( Schweizer Nati në gjermanisht, La Nati në frengjisht, i Squadra nazionale në italisht) është reprezentacioni kombtar i futbollit të Zvicrrës . [[Figura:Swiss national football team.jpg|thumb|right|300px]] ==Historia== ===1905–1966: Krijimi dhe shteti organizator i Kupës së Botës=== Zvicra luajti ndeshjen e parë ndërkombëtare më 12 maj 1905, duke u mposhtur 1–0 nga [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]]. Në Lojërat Olimpike Verore të [[Paris]]it në 1924, ekipi mori medaljen e argjendë pasi u mposht në finale 3–0 nga [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguai]].<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/paris1924/matches/round=197028/match=32314/index.html|title=Olympic Football Tournament Paris 1924 - Switzerland 0:3 (0:1) Uruguay - Overview|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Dhjetë vite më vonë, Zvicra luajti në edicionin e tyre të parë të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]], duke arritur në çerek-finale aty ku u mposhtën nga Çekosllovakia.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212025712/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|url-status=dead|archive-date=12 shkurt 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Czechoslovakia-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ekipi kishte eliminuar [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandën]] në raundin e 16-tave.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715105630/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|url-status=dead|archive-date=15 korrik 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Switzerland-Netherlands|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra arriti sërisht çerek-finalen në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1938|Kupën e Botës 1938]], duke eliminuar [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermaninë]] 4–2 në raundin e 16-tave, por u eliminuan nga [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungaria]] me rezultatin 2–0.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213225901/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|url-status=dead|archive-date=13 February 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Switzerland-Germany|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213233416/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|url-status=dead|archive-date=13 shkurt 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Hungary-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në korrik 1946, Zvicrës i'u dha e drejta për të qënë shteti organizator i Kupës së Botës 1954.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|title=Archived copy|publisher=FIFA|language=en|access-date=15 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117104450/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|archive-date=17 janar 2012|url-status=dead}}</ref> Në edicionin e vitit 1950, ekipi u eliminua në fazën e grupeve pavarësisht se arriti një fitore 2–1 kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]] dhe një barazim 2–2 kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204033114/http://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=4 February 2015|title=1950 FIFA World Cup Brazil ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1954|Kupën e Botës 1954]], Zvicra u kualifikua në fazën me eliminim direkt pasi mposhti [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]] në një ndeshje play-offi;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407143131/http://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=7 prill 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220081644/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|url-status=dead|archive-date=20 shkurt 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Matches - Switzerland-Italy|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ata megjithatë u eliminuan me rezultatin 7–5 nga [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austria]].<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/54full.html|title=World Cup 1954 finals|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref name="Zvicra">{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|title=World Cup Switzerland 1954 overview – "Did you know?"|publisher=Yahoo!|language=en|date=1 dhjetor 2006|access-date=8 dhjetor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061201111620/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|archive-date=1 dhjetor 2006}}</ref> [[Josef Hügi]] e mbylli turneun me gjashtë gola, duke qënë ende e kësaj dite golashënuesi më i mirë i Zvicrës në Kupën e Botës.<ref name="Zvicra"/> Në dy pjesëmarrjet e rradhës të ekipit, respektivisht në edicionet 1962 dhe 1966, Zvicra u eliminua në fazën e grupeve, duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403174623/http://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=3 prill 2015|title=1962 FIFA World Cup Chile ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406162655/http://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=6 prill 2015|title=1966 FIFA World Cup England ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1967–1995: Mungesa në Kupën e Botës dhe epoka e Roy Hodgson=== Në vitet në vazhdim, Zvicra dështoi të kualifikohej në Kupën e Botës si dhe në [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatin Evropian]]. Në kualifikueset e [[UEFA Euro 1972|Euro 1972]], Zvicra i fitoi të dy ndeshjet kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]] dhe [[Kombëtarja maltase e futbollit|Maltës]], por dështoi të fitonte ndaj [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]]; pavarësisht se mblodhi 9 pikë, Zvicra u rendit në vëndin e dytë mbrapa ''Tre Luanëve''. Në vitin 1992, [[Federata Zvicerane e Futbollit]] emërua anglezin [[Roy Hodgson]] në krye të ekipit kombëtar.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesz/zwit-intres.html|title=Switzerland - International Matches|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në gusht 1993, ekipi u rendit në vëndin e tretë në renditjen e [[FIFA]]-s (rezultati më i lartë në histori).<ref>{{Cite news|url=http://www.fulhamweb.co.uk/news/the-man-that-is-roy-hodgson.aspx|title=The man that is Roy Hodgson|publisher=Fulhamweb|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Nën drejtimin e tij, Zvicra arriti të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1994|Kupën e Botës 1994]], duke u renditur i dyti në grupin kualifikues. Ekipi u mposht vetëm një herë në dhjetë ndeshje dhe u përball me ekipe si Italia dhe [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] dhe [[Kombëtarja skoceze e futbollit|Skocia]].<ref>{{Cite web|url=http://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|title=History of the FIFA World Cup Preliminary Competition (by year)|date=27 korrik 2007|page=32|publisher=FIFA|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612164508/https://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|archive-date=12 qershor 2018}}</ref> Ata arritën të merrnin katër pikë kundër Italisë që fitoi grupin (një fitore 2–0 dhe një barazim 2–2).<ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSITA.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/ITAVSSUI.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSSCO.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Sulmuesi [[Stéphane Chapuisat]] u shpall golashënuesi më i mirë i grupit me 6 gola. Në ndeshjen e parë të turneut, Zvicra barazoi 1–1 kundër shtetit organizator [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shba]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040813/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - USA-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata më pas fituan 4–1 kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]] por u mposhtën 2–0 nga [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]], por megjithatë e kaluan grupin;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223034829/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Romania-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040903/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Switzerland-Colombia|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> në ndeshjen e parë me eliminim direkt, Zvicra u mposht 3–0 nga [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223035837/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Spain-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1996–2008: Pjesëmarrjet e para në Kampionatin Evropian=== Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 1996|Euro 1996]] duke fituar grupin e tyre me 17 pikë në 8 ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|archive-url=https://archive.today/20140816115725/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|url-status=dead|archive-date=16 August 2014|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata pësuan vetëm një humbje ndaj [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]] dhe kishin mbrojtjen më të mirë, duke pësuar vetëm 7 gola.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/50631--switzerland-vs-turkiye/|title=UEFA EURO 1996 - History - Switzerland-Turkey|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në turneun e zhvilluar në Angli, Zvicra e mbylli Grupin A në vëndin e fundit me vetëm një pikë në tre ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211232119/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|url-status=dead|archive-date=11 shkurt 2012|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Kjo pikë u arrit në ndeshjen hapëse kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], shtetit organizator.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/52482--england-vs-switzerland/|title=UEFA EURO 1996 - History - England-Switzerland |date=6 October 2003|publisher=[[UEFA]]|access-date=5 korrik 2018|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi dështoi të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1998|Kupën e Botës 1998]], duke e mbyllur grupin kualifikues në vëndin e katërt.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/98qual.html|title=World Cup 1998 qualifications|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] si fitues grupi, pjesë e të cilit bënin pjesë [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusia]], [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Republika e Irlandës]], [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] dhe [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjia]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203010933/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|url-status=dead|archive-date=3 shkurt 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Ata mblodhën 21 pikë në 8 ndeshje, të udhëhequr edhe nga bomberi [[Alexander Frei]], i cili shënoi 5 gola dhe u shpall golashënuesi i grupit.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120043213/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-Croatia|date=13 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120021716/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - England-Switzerland|date=17 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Në turne, ashtu si në edicionet e kaluara, Zvicra e mbylli grupin në vëndin e fundit, duke arritur një barazim pa gola kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] dhe humbje 3–0 dhe 3–1 respektivisht kundër Anglisë dhe Francës.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120023832/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-France|date=21 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119220416/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|url-status=dead|archive-date=19 janar 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Goli i vetëm i ekipit u shënua nga [[Johan Vonlanthen]], i cili në atë kohë u bë lojtari më i ri që shënonte në këtë kompeticion, duke thyer rekordin e vendosur nga [[Wayne Rooney]] katër ditë më parë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/may/27/switzerland.euro2008groupa|title=Euro 2008 team preview No1: Switzerland|author=Paul Doyle|date=27 maj 2008|publisher=The Guardian|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në kualifikueset e Kupës së Botës 2006, Zvicra e mbylli grupin 4 në vëndin e dytë me 18 pikë, dy pikë më pak se Franca. Ata u kualifikuan në fazën play-off, duke u përballur me Turqinë; ekipi fitoi ndeshjen e parë në [[Bern]] me rezultatin 2–0, por u mposht në [[Stamboll]] 4–2; pavarësisht humbjes, ekipi u kualifikua në turne me rregullin e golit jashtë fushe.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/4436038.stm|title=Turkey 4-2 Switzerland|date=16 nëntor 2005|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në Kupën e Botës të zhvilluar në [[Gjermani]], ekipi arriti një barazim të shquar pa gola kundër Francës,<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4852856.stm|title=France 0-0 Switzerland|date=13 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> e cila u pasua me një fitore 2–0 kundër [[Kombëtarja togoleze e futbollit|Togos]].<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853244.stm|title=Togo 0-2 Switzerland|date=19 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi fitoi 2–0 kundër [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Koresë së Jugut]], duke fituar grupin me 7 pikë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853466.stm|title=Switzerland 2-0 South Korea|date=23 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në raundin e 16-tave, Zvicra u eliminua me penallti nga [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukraina]] pasi koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola: kjo ndeshje u konsiderua si më e mërzitshmja në historinë e kompeticionit.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/the-set-pieces-blog/2018/jun/01/world-cup-history-worst-game-ukraine-switzerland|title=The dullest game in World Cup history: Switzerland v Ukraine in 2006|author=Greg Lea|newspaper=The Guardian|date=1 qershor 2018|language=en}}</ref> Zvicra u bë ekipi i parë në histori që eliminohet pa pësuar asnjë gol. Zvicra, sëbashku me Austrinë, u zgjodhën të ishin shtetet organizatore të [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], një vendim që u mor gjashtë vite më parë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/2569017.stm|title=Austria-Switzerland to host Euro 2008|date=12 dhjetor 2002|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Ekipi u mposht nga [[Kombëtarja çeke e futbollit|Republika Çeke]] në ndeshjen e parë të grupit A. Ata u mposhtën edhe nga Turqia në ndeshjen e dytë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7362866.stm|title=Switzerland 0-1 Czech Republic|date=7 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi mori një fitore 2–0 kundër Portugalisë por sërisht e mbyllën grupin në vëndin e fundit.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363011.stm|title=Switzerland 2-0 Portugal|date=15 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> [[Hakan Yakin]] ishte shënuesi i të tre golave të zviceranëve. ===2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri=== Në verën e vitit 2008, [[Ottmar Hitzfeld]] u emërua trajneri i ri i ekipit.<ref name="Hitzfeld holt Pont">{{cite news|title=Hitzfeld holt Pont|url=https://www.kicker.de/hitzfeld-holt-pont-375819/artikel|access-date=30 korrik 2016|publisher=kicker.de|date=3 mars 2008|language=de}}</ref> Ai mori në ekip shumë lojtarë të rinjë me origjinë shqiptare, përfshirë [[Xherdan Shaqiri]]n, [[Granit Xhaka|Granit Xhakën]] dhe [[Admir Mehmedi]]n, si dhe bëri pjesë të përhershme [[Blerim Xhemaili]]n, i cili kishte vetëm 7 ndeshje me ekipin para mbërritjes së tij. Ekipi u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2010|Kupën e Botës 2010]], dhe, në ndeshjen e parë të grupit, mori një fitore surprizë 1–0 ndaj Spanjës falë golit të [[Gelson Fernandes]].<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_16/default.stm|title=Spain 0-1 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e dytë, ekipi pësoi gol nga [[Mark González]] i Kilit në minutën e 75të të takimit, duke i dhënë fund rekordit me 559 minuta pa pësuar gol në një Kupë Bote;<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1863/world-cup-2010/2010/06/21/1988012/world-cup-2010-switzerland-set-new-record-for-number-of|title=World Cup 2010: Switzerland Set New Record For Number Of Minutes Without Conceding A Goal|date=21 qershor 2010|publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Zvicra theu rekordin që mbahej nga Italia me nëntë minuta.<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_31/default.stm|title=Chile 1-0 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e tretë, Zvicra arriti një barazim pa gola kundër Hondurasit dhe u eliminua nga turneu.<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_48/default.stm|title=Switzerland 0-0 Honduras|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref> Zvicra nuk u kualifikua në [[UEFA Euro 2012|Euro 2012]] për herë të parë pas një dekade, duke u renditur të tretët në grupin kualifikues.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/standings/round=15171/group=700963/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029013833/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/standings/round=15171/group=700963/index.html|url-status=dead|archive-date=29 tetor 2011|title=UEFA EURO 2012 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref> Ekipi e nisi fushatën kualifikuese me një humbje 3–1 kundër Anglisë, ndeshje në të cilën Shaqiri shënoi golin e parë ndërkombëtar.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8972401.stm|title=Switzerland 1-3 England|date=7 shtator 2010|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi u mposht 1–0 nga Mali i Zi dhe fitoi 4–1 kundër [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsit]],<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/league_of_wales/9077099.stm|title=Switzerland 4-1 Wales|date=12 tetor 2010|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> si dhe barazoi pa gola kundër [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]] dhe 2–2 kundër Anglisë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2011/mar/26/bulgaria-switzerland-euro-2012|title=Bulgaria 0-0 Switzerland: Euro 2012 qualifying Group G match report|date=26 mars 2011|publisher=The Guardian|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/13553428|title=England 2-2 Switzerland|date=4 qershor 2011|publisher=BBC Sport|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e kthimit kundër Bullgarisë, Zvicra arriti një fitore 3–1 falë tregolëshit të Shaqirit, i cili u bë lojtari më i ri që shënon tre gola në një ndeshje për Zvicrën. Megjithatë, humbja 2–0 kundër Uellsit si dhe barazimi surprizë 2–2 i Malit të Zi kundër Anglisë solli eliminimin e ekipit. Shaqiri ishte golashënuesi më i mirë i ekipit me 4 gola. Gjatë [[Kampionati Botëror i Futbollit 2014|Kupës së Botës 2014]], Zvicra e mbylli grupin në vëndin e dytë me 6 pikë. Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja hondurene e futbollit|Hondurasit]], Shaqiri shënoi tre gola dhe i dha kualifikimin ekipit. Në raundin e 16-tave, Zvicra u mposht 1–0 nga [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentina]] falë një goli në shtesë të shënuar nga [[Ángel Di María]]. Pas përfundimit të turneut, Hitzfeld u largua nga drejtimi i ekipit kombëtar dhe u zëvëndësua nga [[Vladimir Petković]]. Në [[UEFA Euro 2016|Euro 2016]], Zvicra u vendos në grupin A sëbashku me Francën, Shqipërinë dhe Rumaninë. Në ndeshjen e parë kundër Shqipërisë, ekipi fitoi 1–0 falë golit të mbrojtësit [[Fabian Schär]]. [[Taulant Xhaka]] i Shqipërisë dhe Granit Xhaka i Zvicrës u bë dy vëllezërit e parë që luanin kundër njëri-tjetrit në një Kampionat Evropian. Ata më pas morën një barazim 1–1 kundër Rumanisë dhe një barazim pa gola kundër Francës, duke u kualifikuar në fazën me eliminim direkt. Në ndeshjen e raundit të 16-tave kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]], Zvicra fillimisht ishte në disavantazh, por një gol me rrofeshatë e Shaqirit e dërgoi ndeshjen në shtesë dhe më pas në penallti; Polonia fitoi 5–4 dhe u kualifikua, me Xhakën që ishte lojtari i vetëm që humbi penalltinë. Pas kësaj, Zvicra mori pjesë në fushatën kualifikuese për Kupën e Botës 2018. Pavarësisht se mori 9 fitore në 10 ndeshje, ekipi se fitoi grupin dhe kaloi në fazën play-off, aty ku mposhtën [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandën e Veriut]] me rezultatin e përgjithshëm 1–0. Gjatë Kupës së Botës të luajtur në [[Rusi]], Zvicra fitoi 2–1 kundër [[Kombëtarja serbe e futbollit|Serbisë]] falë golave të Shaqirit dhe Xhakës. Ata gjithashtu arritën një barazim prestigjoz ndaj Brazilit si dhe një barazim 2–2 kundër Kosta Rikës. Në raundin e 16-tave, ekipi u eliminua nga Suedia falë një goli të [[Emil Forsberg]]. Në [[UEFA Euro 2020|Euro 2020]], Zvicra e mbylli grupin A në vëndin e tretë, por arriti të kualifikohej në fazën tjetër si një nga ekipet e treta më të mira. Në raundin e 16-tave, Zvicra eliminoi Francën kampion bote në fuqi; koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 3–3, kurse në gjuajtjet e penalltive Zvicra fitoi 5–4; kjo ishte fitorja e tyre e parë në fazën me eliminim direkt të një kompeticioni madhor që nga viti i largët 1938. Në ndeshjen e rradhës kundër Spanjës, Zvicra sërisht e dërgoi ndeshjen te gjuajtjet e penalltive, por këtë herë u mposhtën dhe u eliminuan nga turneu. Pas përfundimit të edicionit, Petković u largua nga roli i trajnerit dhe u zëvëndësua nga [[Murat Yakin]]. Nën drejtimin e Yakin, Zvicra u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|Kupën e Botës 2022]] si fitues i grupit kualifikues. Gjatë turneut, ekipi arriti një fitore 1–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]] falë golit të [[Breel Embolo]]. Në ndeshjen e tretë të grupit kundër Serbisë, Zvicra fitoi 3–2 me përmbysje dhe u kualifikua në raundin tjetër; Shaqiri u bë lojtari i parë i Zvicrës që shënon në tre edicione të Kupës së Botës. Në ndeshjen e rradhës kundër Portugalisë, Zvicra u mposht 6–1 dhe u eliminua nga turneu. Gjatë [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]], Zvicra arriti të kalonte grupin me një fitore dhe dy barazime. Në barazimin 1–1 kundër Skocisë, Shaqiri u bë lojtari i vetëm që shënon të paktën një gol në tre edicionet e fundit të Kampionatit Evropian dhe Kupës së Botës. Në raundin e 16-tave kundër Italisë, Zvicra arriti një fitore surprizë me rezultatin 2–0, duke eliminuar ''të kaltrit'' nga turneu, të cilët ishin kamoionët në fuqi. Zvicra më pas u eliminua në çerek-finale nga Anglia pas gjuajtjeve të penalltive; [[Manuel Akanji]] ishte i vetmi që gaboi nga penalltia. Pas përfundimit të turneut, Shaqiri njoftoi tërheqjen nga ekipi kombëtar, me të cilën luajti 125 ndeshje dhe shënoi 32 gola. == Stadiumi == == Kampionet Botërore == == Kampionet Evropiane == == Olimpiadat == == Skuadra momentale == == Historiku i trajnerëve == * Karl Rappan 1960. deri 1963. * Alfredo Foni – 1964. deri 1967. * Erwin Ballabio –1967. deri 1969. * René Hussy – 1973. deri 1976. * [[Miroslav Blažević]] – 1976. deri 1977. * Roger Vonlanthen – 1977. deri 1979. * Leo Walker – 1979. deri 1980. * Paul Wolfisberg – 1981. deri1985. * Daniel Jeandupeux – 1986. deri 1989. * Uli Stielike – 1989. deri 1991. * Roy Hodgson – 1992. deri 1995. * Artur Jorge – 1996 . * Rolf Fringer – 1996. deri 1997. * Gilbert Gress – 1998. deri 1999. * Enzo Trossero – 2000. deri 2001. * Jakob "Köbi" Kuhn – 2001. deri 2008. * [[Ottmar Hitzfeld]] – 2008. – ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{UEFA}} [[Kategoria:Kombëtare të futbollit|Zvicra]] [[Kategoria:Kombëtarja zvicerane e futbollit]] [[Kategoria:Faqe që përdorin infobox të kombëtareve të futbollit me parametra të panjohur]] b3mi0za90encm22jps528fce5v6mxk8 3029093 3029092 2026-09-01T17:45:48Z Sadsadas 51943 /* 2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri */ 3029093 wikitext text/x-wiki {{Kombëtaret në futboll |Badge = Flag of Switzerland.svg |Name = Zvicra |shkurtesa = SWI |Federata = [[Federata Zvicerane e Futbollit]] |Konfederata = [[UEFA]] (Europa) |Trajneri = [[Vladimir Petković]] |Ndihmës trajneri = |Kapiteni aktual = [[Gökhan Inler]] |Kapiteni nr 1 = [[Gökhan Inler]] |Golashënuesi nr 1 = [[Alexander Frei]] |Stadiumi = [[Swissporarena]] |FIFA kodi = SWI |FIFA Rangu = 10 |FIFA max = 3 |FIFA max data = <small>gusht 1993</small> |FIFA min = 83 |FIFA min data = <small>dhjetor 1998</small> |Elo Rangu = 16 |Elo max = 8 |Elo max data = <small>Qeshor 1924</small> |Elo min = 62 |Elo min data = <small>tetor 1979</small> | pattern_la1=_switzerland1415h|pattern_b1=_switzerland1415h|pattern_ra1=_switzerland1415h | leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=ffffff|socks1=DF0000 | pattern_la2=_switzerland1415a|pattern_b2=_switzerland1415a|pattern_ra2=_switzerland1415a | leftarm2=ffffff|body2=ffffff|rightarm2=ffffff|shorts2=DF0000|socks2=ffffff |loja e parë = |Fitorja me thellë = |Humbja më e thellë = |Pjesëmarrja në Botëror = |Botërori i parë = |Botërori max = |Emri i regjionit = |Pjesëmarrja në Kupa regjionale = |Kupa regjionale e parë = |Kupa regjionale max = | pattern_la1= | loja e parë = | Fitorja me thellë = | Humbja më e thellë = | Pjesëmarrja në Botëror = | Botërori i parë = | Botërori max = | Emri i regjionit = | Pjesëmarrja në Kupa regjionale = | Kupa regjionale e parë = | Kupa regjionale max = }} '''Kombëtarja zvicerane e futbollit''' ( Schweizer Nati në gjermanisht, La Nati në frengjisht, i Squadra nazionale në italisht) është reprezentacioni kombtar i futbollit të Zvicrrës . [[Figura:Swiss national football team.jpg|thumb|right|300px]] ==Historia== ===1905–1966: Krijimi dhe shteti organizator i Kupës së Botës=== Zvicra luajti ndeshjen e parë ndërkombëtare më 12 maj 1905, duke u mposhtur 1–0 nga [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]]. Në Lojërat Olimpike Verore të [[Paris]]it në 1924, ekipi mori medaljen e argjendë pasi u mposht në finale 3–0 nga [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguai]].<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/paris1924/matches/round=197028/match=32314/index.html|title=Olympic Football Tournament Paris 1924 - Switzerland 0:3 (0:1) Uruguay - Overview|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Dhjetë vite më vonë, Zvicra luajti në edicionin e tyre të parë të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]], duke arritur në çerek-finale aty ku u mposhtën nga Çekosllovakia.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212025712/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|url-status=dead|archive-date=12 shkurt 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Czechoslovakia-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ekipi kishte eliminuar [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandën]] në raundin e 16-tave.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715105630/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|url-status=dead|archive-date=15 korrik 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Switzerland-Netherlands|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra arriti sërisht çerek-finalen në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1938|Kupën e Botës 1938]], duke eliminuar [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermaninë]] 4–2 në raundin e 16-tave, por u eliminuan nga [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungaria]] me rezultatin 2–0.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213225901/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|url-status=dead|archive-date=13 February 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Switzerland-Germany|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213233416/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|url-status=dead|archive-date=13 shkurt 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Hungary-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në korrik 1946, Zvicrës i'u dha e drejta për të qënë shteti organizator i Kupës së Botës 1954.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|title=Archived copy|publisher=FIFA|language=en|access-date=15 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117104450/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|archive-date=17 janar 2012|url-status=dead}}</ref> Në edicionin e vitit 1950, ekipi u eliminua në fazën e grupeve pavarësisht se arriti një fitore 2–1 kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]] dhe një barazim 2–2 kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204033114/http://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=4 February 2015|title=1950 FIFA World Cup Brazil ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1954|Kupën e Botës 1954]], Zvicra u kualifikua në fazën me eliminim direkt pasi mposhti [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]] në një ndeshje play-offi;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407143131/http://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=7 prill 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220081644/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|url-status=dead|archive-date=20 shkurt 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Matches - Switzerland-Italy|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ata megjithatë u eliminuan me rezultatin 7–5 nga [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austria]].<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/54full.html|title=World Cup 1954 finals|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref name="Zvicra">{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|title=World Cup Switzerland 1954 overview – "Did you know?"|publisher=Yahoo!|language=en|date=1 dhjetor 2006|access-date=8 dhjetor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061201111620/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|archive-date=1 dhjetor 2006}}</ref> [[Josef Hügi]] e mbylli turneun me gjashtë gola, duke qënë ende e kësaj dite golashënuesi më i mirë i Zvicrës në Kupën e Botës.<ref name="Zvicra"/> Në dy pjesëmarrjet e rradhës të ekipit, respektivisht në edicionet 1962 dhe 1966, Zvicra u eliminua në fazën e grupeve, duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403174623/http://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=3 prill 2015|title=1962 FIFA World Cup Chile ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406162655/http://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=6 prill 2015|title=1966 FIFA World Cup England ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1967–1995: Mungesa në Kupën e Botës dhe epoka e Roy Hodgson=== Në vitet në vazhdim, Zvicra dështoi të kualifikohej në Kupën e Botës si dhe në [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatin Evropian]]. Në kualifikueset e [[UEFA Euro 1972|Euro 1972]], Zvicra i fitoi të dy ndeshjet kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]] dhe [[Kombëtarja maltase e futbollit|Maltës]], por dështoi të fitonte ndaj [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]]; pavarësisht se mblodhi 9 pikë, Zvicra u rendit në vëndin e dytë mbrapa ''Tre Luanëve''. Në vitin 1992, [[Federata Zvicerane e Futbollit]] emërua anglezin [[Roy Hodgson]] në krye të ekipit kombëtar.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesz/zwit-intres.html|title=Switzerland - International Matches|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në gusht 1993, ekipi u rendit në vëndin e tretë në renditjen e [[FIFA]]-s (rezultati më i lartë në histori).<ref>{{Cite news|url=http://www.fulhamweb.co.uk/news/the-man-that-is-roy-hodgson.aspx|title=The man that is Roy Hodgson|publisher=Fulhamweb|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Nën drejtimin e tij, Zvicra arriti të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1994|Kupën e Botës 1994]], duke u renditur i dyti në grupin kualifikues. Ekipi u mposht vetëm një herë në dhjetë ndeshje dhe u përball me ekipe si Italia dhe [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] dhe [[Kombëtarja skoceze e futbollit|Skocia]].<ref>{{Cite web|url=http://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|title=History of the FIFA World Cup Preliminary Competition (by year)|date=27 korrik 2007|page=32|publisher=FIFA|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612164508/https://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|archive-date=12 qershor 2018}}</ref> Ata arritën të merrnin katër pikë kundër Italisë që fitoi grupin (një fitore 2–0 dhe një barazim 2–2).<ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSITA.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/ITAVSSUI.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSSCO.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Sulmuesi [[Stéphane Chapuisat]] u shpall golashënuesi më i mirë i grupit me 6 gola. Në ndeshjen e parë të turneut, Zvicra barazoi 1–1 kundër shtetit organizator [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shba]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040813/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - USA-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata më pas fituan 4–1 kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]] por u mposhtën 2–0 nga [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]], por megjithatë e kaluan grupin;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223034829/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Romania-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040903/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Switzerland-Colombia|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> në ndeshjen e parë me eliminim direkt, Zvicra u mposht 3–0 nga [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223035837/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Spain-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1996–2008: Pjesëmarrjet e para në Kampionatin Evropian=== Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 1996|Euro 1996]] duke fituar grupin e tyre me 17 pikë në 8 ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|archive-url=https://archive.today/20140816115725/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|url-status=dead|archive-date=16 August 2014|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata pësuan vetëm një humbje ndaj [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]] dhe kishin mbrojtjen më të mirë, duke pësuar vetëm 7 gola.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/50631--switzerland-vs-turkiye/|title=UEFA EURO 1996 - History - Switzerland-Turkey|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në turneun e zhvilluar në Angli, Zvicra e mbylli Grupin A në vëndin e fundit me vetëm një pikë në tre ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211232119/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|url-status=dead|archive-date=11 shkurt 2012|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Kjo pikë u arrit në ndeshjen hapëse kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], shtetit organizator.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/52482--england-vs-switzerland/|title=UEFA EURO 1996 - History - England-Switzerland |date=6 October 2003|publisher=[[UEFA]]|access-date=5 korrik 2018|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi dështoi të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1998|Kupën e Botës 1998]], duke e mbyllur grupin kualifikues në vëndin e katërt.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/98qual.html|title=World Cup 1998 qualifications|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] si fitues grupi, pjesë e të cilit bënin pjesë [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusia]], [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Republika e Irlandës]], [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] dhe [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjia]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203010933/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|url-status=dead|archive-date=3 shkurt 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Ata mblodhën 21 pikë në 8 ndeshje, të udhëhequr edhe nga bomberi [[Alexander Frei]], i cili shënoi 5 gola dhe u shpall golashënuesi i grupit.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120043213/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-Croatia|date=13 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120021716/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - England-Switzerland|date=17 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Në turne, ashtu si në edicionet e kaluara, Zvicra e mbylli grupin në vëndin e fundit, duke arritur një barazim pa gola kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] dhe humbje 3–0 dhe 3–1 respektivisht kundër Anglisë dhe Francës.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120023832/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-France|date=21 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119220416/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|url-status=dead|archive-date=19 janar 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Goli i vetëm i ekipit u shënua nga [[Johan Vonlanthen]], i cili në atë kohë u bë lojtari më i ri që shënonte në këtë kompeticion, duke thyer rekordin e vendosur nga [[Wayne Rooney]] katër ditë më parë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/may/27/switzerland.euro2008groupa|title=Euro 2008 team preview No1: Switzerland|author=Paul Doyle|date=27 maj 2008|publisher=The Guardian|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në kualifikueset e Kupës së Botës 2006, Zvicra e mbylli grupin 4 në vëndin e dytë me 18 pikë, dy pikë më pak se Franca. Ata u kualifikuan në fazën play-off, duke u përballur me Turqinë; ekipi fitoi ndeshjen e parë në [[Bern]] me rezultatin 2–0, por u mposht në [[Stamboll]] 4–2; pavarësisht humbjes, ekipi u kualifikua në turne me rregullin e golit jashtë fushe.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/4436038.stm|title=Turkey 4-2 Switzerland|date=16 nëntor 2005|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në Kupën e Botës të zhvilluar në [[Gjermani]], ekipi arriti një barazim të shquar pa gola kundër Francës,<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4852856.stm|title=France 0-0 Switzerland|date=13 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> e cila u pasua me një fitore 2–0 kundër [[Kombëtarja togoleze e futbollit|Togos]].<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853244.stm|title=Togo 0-2 Switzerland|date=19 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi fitoi 2–0 kundër [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Koresë së Jugut]], duke fituar grupin me 7 pikë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853466.stm|title=Switzerland 2-0 South Korea|date=23 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në raundin e 16-tave, Zvicra u eliminua me penallti nga [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukraina]] pasi koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola: kjo ndeshje u konsiderua si më e mërzitshmja në historinë e kompeticionit.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/the-set-pieces-blog/2018/jun/01/world-cup-history-worst-game-ukraine-switzerland|title=The dullest game in World Cup history: Switzerland v Ukraine in 2006|author=Greg Lea|newspaper=The Guardian|date=1 qershor 2018|language=en}}</ref> Zvicra u bë ekipi i parë në histori që eliminohet pa pësuar asnjë gol. Zvicra, sëbashku me Austrinë, u zgjodhën të ishin shtetet organizatore të [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], një vendim që u mor gjashtë vite më parë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/2569017.stm|title=Austria-Switzerland to host Euro 2008|date=12 dhjetor 2002|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Ekipi u mposht nga [[Kombëtarja çeke e futbollit|Republika Çeke]] në ndeshjen e parë të grupit A. Ata u mposhtën edhe nga Turqia në ndeshjen e dytë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7362866.stm|title=Switzerland 0-1 Czech Republic|date=7 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi mori një fitore 2–0 kundër Portugalisë por sërisht e mbyllën grupin në vëndin e fundit.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363011.stm|title=Switzerland 2-0 Portugal|date=15 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> [[Hakan Yakin]] ishte shënuesi i të tre golave të zviceranëve. ===2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri=== Në verën e vitit 2008, [[Ottmar Hitzfeld]] u emërua trajneri i ri i ekipit.<ref name="Hitzfeld holt Pont">{{cite news|title=Hitzfeld holt Pont|url=https://www.kicker.de/hitzfeld-holt-pont-375819/artikel|access-date=30 korrik 2016|publisher=kicker.de|date=3 mars 2008|language=de}}</ref> Ai mori në ekip shumë lojtarë të rinjë me origjinë shqiptare, përfshirë [[Xherdan Shaqiri]]n, [[Granit Xhaka|Granit Xhakën]] dhe [[Admir Mehmedi]]n, si dhe bëri pjesë të përhershme [[Blerim Xhemaili]]n, i cili kishte vetëm 7 ndeshje me ekipin para mbërritjes së tij. Ekipi u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2010|Kupën e Botës 2010]], dhe, në ndeshjen e parë të grupit, mori një fitore surprizë 1–0 ndaj Spanjës falë golit të [[Gelson Fernandes]].<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_16/default.stm|title=Spain 0-1 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e dytë, ekipi pësoi gol nga [[Mark González]] i Kilit në minutën e 75të të takimit, duke i dhënë fund rekordit me 559 minuta pa pësuar gol në një Kupë Bote;<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1863/world-cup-2010/2010/06/21/1988012/world-cup-2010-switzerland-set-new-record-for-number-of|title=World Cup 2010: Switzerland Set New Record For Number Of Minutes Without Conceding A Goal|date=21 qershor 2010|publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Zvicra theu rekordin që mbahej nga Italia me nëntë minuta.<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_31/default.stm|title=Chile 1-0 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e tretë, Zvicra arriti një barazim pa gola kundër Hondurasit dhe u eliminua nga turneu.<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_48/default.stm|title=Switzerland 0-0 Honduras|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref> Zvicra nuk u kualifikua në [[UEFA Euro 2012|Euro 2012]] për herë të parë pas një dekade, duke u renditur të tretët në grupin kualifikues.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/standings/round=15171/group=700963/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029013833/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/standings/round=15171/group=700963/index.html|url-status=dead|archive-date=29 tetor 2011|title=UEFA EURO 2012 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref> Ekipi e nisi fushatën kualifikuese me një humbje 3–1 kundër Anglisë, ndeshje në të cilën Shaqiri shënoi golin e parë ndërkombëtar.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8972401.stm|title=Switzerland 1-3 England|date=7 shtator 2010|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi u mposht 1–0 nga Mali i Zi dhe fitoi 4–1 kundër [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsit]],<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/league_of_wales/9077099.stm|title=Switzerland 4-1 Wales|date=12 tetor 2010|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> si dhe barazoi pa gola kundër [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]] dhe 2–2 kundër Anglisë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2011/mar/26/bulgaria-switzerland-euro-2012|title=Bulgaria 0-0 Switzerland: Euro 2012 qualifying Group G match report|date=26 mars 2011|publisher=The Guardian|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/13553428|title=England 2-2 Switzerland|date=4 qershor 2011|publisher=BBC Sport|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e kthimit kundër Bullgarisë, Zvicra arriti një fitore 3–1 falë tregolëshit të Shaqirit, i cili u bë lojtari më i ri që shënon tre gola në një ndeshje për Zvicrën.<ref>{{Cite news|url=http://www.skysports.com/football/switzerland-vs-bulgaria/211986|title=Shaqiri steals the show|publisher=Sky Sports|access-date=26 korrik 2018|language=en}}</ref> Megjithatë, humbja 2–0 kundër Uellsit si dhe barazimi surprizë 2–2 i Malit të Zi kundër Anglisë solli eliminimin e ekipit.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/15220955|title=Euro 2012: Wales 2-0 Switzerland|date=7 tetor 2011|publisher=BBC Sport|access-date=26 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/15195384|title=Euro 2012: Montenegro 2-2 England|date=7 tetor 2011|publisher=BBC Sport|access-date=26 korrik 2018|language=en}}</ref> Shaqiri ishte golashënuesi më i mirë i ekipit me 4 gola. Gjatë [[Kampionati Botëror i Futbollit 2014|Kupës së Botës 2014]], Zvicra e mbylli grupin në vëndin e dytë me 6 pikë. Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja hondurene e futbollit|Hondurasit]], Shaqiri shënoi tre gola dhe i dha kualifikimin ekipit. Në raundin e 16-tave, Zvicra u mposht 1–0 nga [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentina]] falë një goli në shtesë të shënuar nga [[Ángel Di María]]. Pas përfundimit të turneut, Hitzfeld u largua nga drejtimi i ekipit kombëtar dhe u zëvëndësua nga [[Vladimir Petković]]. Në [[UEFA Euro 2016|Euro 2016]], Zvicra u vendos në grupin A sëbashku me Francën, Shqipërinë dhe Rumaninë. Në ndeshjen e parë kundër Shqipërisë, ekipi fitoi 1–0 falë golit të mbrojtësit [[Fabian Schär]]. [[Taulant Xhaka]] i Shqipërisë dhe Granit Xhaka i Zvicrës u bë dy vëllezërit e parë që luanin kundër njëri-tjetrit në një Kampionat Evropian. Ata më pas morën një barazim 1–1 kundër Rumanisë dhe një barazim pa gola kundër Francës, duke u kualifikuar në fazën me eliminim direkt. Në ndeshjen e raundit të 16-tave kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]], Zvicra fillimisht ishte në disavantazh, por një gol me rrofeshatë e Shaqirit e dërgoi ndeshjen në shtesë dhe më pas në penallti; Polonia fitoi 5–4 dhe u kualifikua, me Xhakën që ishte lojtari i vetëm që humbi penalltinë. Pas kësaj, Zvicra mori pjesë në fushatën kualifikuese për Kupën e Botës 2018. Pavarësisht se mori 9 fitore në 10 ndeshje, ekipi se fitoi grupin dhe kaloi në fazën play-off, aty ku mposhtën [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandën e Veriut]] me rezultatin e përgjithshëm 1–0. Gjatë Kupës së Botës të luajtur në [[Rusi]], Zvicra fitoi 2–1 kundër [[Kombëtarja serbe e futbollit|Serbisë]] falë golave të Shaqirit dhe Xhakës. Ata gjithashtu arritën një barazim prestigjoz ndaj Brazilit si dhe një barazim 2–2 kundër Kosta Rikës. Në raundin e 16-tave, ekipi u eliminua nga Suedia falë një goli të [[Emil Forsberg]]. Në [[UEFA Euro 2020|Euro 2020]], Zvicra e mbylli grupin A në vëndin e tretë, por arriti të kualifikohej në fazën tjetër si një nga ekipet e treta më të mira. Në raundin e 16-tave, Zvicra eliminoi Francën kampion bote në fuqi; koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 3–3, kurse në gjuajtjet e penalltive Zvicra fitoi 5–4; kjo ishte fitorja e tyre e parë në fazën me eliminim direkt të një kompeticioni madhor që nga viti i largët 1938. Në ndeshjen e rradhës kundër Spanjës, Zvicra sërisht e dërgoi ndeshjen te gjuajtjet e penalltive, por këtë herë u mposhtën dhe u eliminuan nga turneu. Pas përfundimit të edicionit, Petković u largua nga roli i trajnerit dhe u zëvëndësua nga [[Murat Yakin]]. Nën drejtimin e Yakin, Zvicra u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|Kupën e Botës 2022]] si fitues i grupit kualifikues. Gjatë turneut, ekipi arriti një fitore 1–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]] falë golit të [[Breel Embolo]]. Në ndeshjen e tretë të grupit kundër Serbisë, Zvicra fitoi 3–2 me përmbysje dhe u kualifikua në raundin tjetër; Shaqiri u bë lojtari i parë i Zvicrës që shënon në tre edicione të Kupës së Botës. Në ndeshjen e rradhës kundër Portugalisë, Zvicra u mposht 6–1 dhe u eliminua nga turneu. Gjatë [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]], Zvicra arriti të kalonte grupin me një fitore dhe dy barazime. Në barazimin 1–1 kundër Skocisë, Shaqiri u bë lojtari i vetëm që shënon të paktën një gol në tre edicionet e fundit të Kampionatit Evropian dhe Kupës së Botës. Në raundin e 16-tave kundër Italisë, Zvicra arriti një fitore surprizë me rezultatin 2–0, duke eliminuar ''të kaltrit'' nga turneu, të cilët ishin kamoionët në fuqi. Zvicra më pas u eliminua në çerek-finale nga Anglia pas gjuajtjeve të penalltive; [[Manuel Akanji]] ishte i vetmi që gaboi nga penalltia. Pas përfundimit të turneut, Shaqiri njoftoi tërheqjen nga ekipi kombëtar, me të cilën luajti 125 ndeshje dhe shënoi 32 gola. == Stadiumi == == Kampionet Botërore == == Kampionet Evropiane == == Olimpiadat == == Skuadra momentale == == Historiku i trajnerëve == * Karl Rappan 1960. deri 1963. * Alfredo Foni – 1964. deri 1967. * Erwin Ballabio –1967. deri 1969. * René Hussy – 1973. deri 1976. * [[Miroslav Blažević]] – 1976. deri 1977. * Roger Vonlanthen – 1977. deri 1979. * Leo Walker – 1979. deri 1980. * Paul Wolfisberg – 1981. deri1985. * Daniel Jeandupeux – 1986. deri 1989. * Uli Stielike – 1989. deri 1991. * Roy Hodgson – 1992. deri 1995. * Artur Jorge – 1996 . * Rolf Fringer – 1996. deri 1997. * Gilbert Gress – 1998. deri 1999. * Enzo Trossero – 2000. deri 2001. * Jakob "Köbi" Kuhn – 2001. deri 2008. * [[Ottmar Hitzfeld]] – 2008. – ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{UEFA}} [[Kategoria:Kombëtare të futbollit|Zvicra]] [[Kategoria:Kombëtarja zvicerane e futbollit]] [[Kategoria:Faqe që përdorin infobox të kombëtareve të futbollit me parametra të panjohur]] t2t9h7q0huszwkgxsn1wvwmbfi2y88k 3029124 3029093 2026-09-01T22:43:23Z Sadsadas 51943 /* 2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri */ 3029124 wikitext text/x-wiki {{Kombëtaret në futboll |Badge = Flag of Switzerland.svg |Name = Zvicra |shkurtesa = SWI |Federata = [[Federata Zvicerane e Futbollit]] |Konfederata = [[UEFA]] (Europa) |Trajneri = [[Vladimir Petković]] |Ndihmës trajneri = |Kapiteni aktual = [[Gökhan Inler]] |Kapiteni nr 1 = [[Gökhan Inler]] |Golashënuesi nr 1 = [[Alexander Frei]] |Stadiumi = [[Swissporarena]] |FIFA kodi = SWI |FIFA Rangu = 10 |FIFA max = 3 |FIFA max data = <small>gusht 1993</small> |FIFA min = 83 |FIFA min data = <small>dhjetor 1998</small> |Elo Rangu = 16 |Elo max = 8 |Elo max data = <small>Qeshor 1924</small> |Elo min = 62 |Elo min data = <small>tetor 1979</small> | pattern_la1=_switzerland1415h|pattern_b1=_switzerland1415h|pattern_ra1=_switzerland1415h | leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=ffffff|socks1=DF0000 | pattern_la2=_switzerland1415a|pattern_b2=_switzerland1415a|pattern_ra2=_switzerland1415a | leftarm2=ffffff|body2=ffffff|rightarm2=ffffff|shorts2=DF0000|socks2=ffffff |loja e parë = |Fitorja me thellë = |Humbja më e thellë = |Pjesëmarrja në Botëror = |Botërori i parë = |Botërori max = |Emri i regjionit = |Pjesëmarrja në Kupa regjionale = |Kupa regjionale e parë = |Kupa regjionale max = | pattern_la1= | loja e parë = | Fitorja me thellë = | Humbja më e thellë = | Pjesëmarrja në Botëror = | Botërori i parë = | Botërori max = | Emri i regjionit = | Pjesëmarrja në Kupa regjionale = | Kupa regjionale e parë = | Kupa regjionale max = }} '''Kombëtarja zvicerane e futbollit''' ( Schweizer Nati në gjermanisht, La Nati në frengjisht, i Squadra nazionale në italisht) është reprezentacioni kombtar i futbollit të Zvicrrës . [[Figura:Swiss national football team.jpg|thumb|right|300px]] ==Historia== ===1905–1966: Krijimi dhe shteti organizator i Kupës së Botës=== Zvicra luajti ndeshjen e parë ndërkombëtare më 12 maj 1905, duke u mposhtur 1–0 nga [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]]. Në Lojërat Olimpike Verore të [[Paris]]it në 1924, ekipi mori medaljen e argjendë pasi u mposht në finale 3–0 nga [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguai]].<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/paris1924/matches/round=197028/match=32314/index.html|title=Olympic Football Tournament Paris 1924 - Switzerland 0:3 (0:1) Uruguay - Overview|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Dhjetë vite më vonë, Zvicra luajti në edicionin e tyre të parë të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]], duke arritur në çerek-finale aty ku u mposhtën nga Çekosllovakia.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212025712/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|url-status=dead|archive-date=12 shkurt 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Czechoslovakia-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ekipi kishte eliminuar [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandën]] në raundin e 16-tave.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715105630/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|url-status=dead|archive-date=15 korrik 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Switzerland-Netherlands|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra arriti sërisht çerek-finalen në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1938|Kupën e Botës 1938]], duke eliminuar [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermaninë]] 4–2 në raundin e 16-tave, por u eliminuan nga [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungaria]] me rezultatin 2–0.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213225901/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|url-status=dead|archive-date=13 February 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Switzerland-Germany|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213233416/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|url-status=dead|archive-date=13 shkurt 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Hungary-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në korrik 1946, Zvicrës i'u dha e drejta për të qënë shteti organizator i Kupës së Botës 1954.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|title=Archived copy|publisher=FIFA|language=en|access-date=15 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117104450/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|archive-date=17 janar 2012|url-status=dead}}</ref> Në edicionin e vitit 1950, ekipi u eliminua në fazën e grupeve pavarësisht se arriti një fitore 2–1 kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]] dhe një barazim 2–2 kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204033114/http://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=4 February 2015|title=1950 FIFA World Cup Brazil ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1954|Kupën e Botës 1954]], Zvicra u kualifikua në fazën me eliminim direkt pasi mposhti [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]] në një ndeshje play-offi;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407143131/http://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=7 prill 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220081644/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|url-status=dead|archive-date=20 shkurt 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Matches - Switzerland-Italy|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ata megjithatë u eliminuan me rezultatin 7–5 nga [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austria]].<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/54full.html|title=World Cup 1954 finals|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref name="Zvicra">{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|title=World Cup Switzerland 1954 overview – "Did you know?"|publisher=Yahoo!|language=en|date=1 dhjetor 2006|access-date=8 dhjetor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061201111620/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|archive-date=1 dhjetor 2006}}</ref> [[Josef Hügi]] e mbylli turneun me gjashtë gola, duke qënë ende e kësaj dite golashënuesi më i mirë i Zvicrës në Kupën e Botës.<ref name="Zvicra"/> Në dy pjesëmarrjet e rradhës të ekipit, respektivisht në edicionet 1962 dhe 1966, Zvicra u eliminua në fazën e grupeve, duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403174623/http://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=3 prill 2015|title=1962 FIFA World Cup Chile ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406162655/http://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=6 prill 2015|title=1966 FIFA World Cup England ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1967–1995: Mungesa në Kupën e Botës dhe epoka e Roy Hodgson=== Në vitet në vazhdim, Zvicra dështoi të kualifikohej në Kupën e Botës si dhe në [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatin Evropian]]. Në kualifikueset e [[UEFA Euro 1972|Euro 1972]], Zvicra i fitoi të dy ndeshjet kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]] dhe [[Kombëtarja maltase e futbollit|Maltës]], por dështoi të fitonte ndaj [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]]; pavarësisht se mblodhi 9 pikë, Zvicra u rendit në vëndin e dytë mbrapa ''Tre Luanëve''. Në vitin 1992, [[Federata Zvicerane e Futbollit]] emërua anglezin [[Roy Hodgson]] në krye të ekipit kombëtar.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesz/zwit-intres.html|title=Switzerland - International Matches|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në gusht 1993, ekipi u rendit në vëndin e tretë në renditjen e [[FIFA]]-s (rezultati më i lartë në histori).<ref>{{Cite news|url=http://www.fulhamweb.co.uk/news/the-man-that-is-roy-hodgson.aspx|title=The man that is Roy Hodgson|publisher=Fulhamweb|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Nën drejtimin e tij, Zvicra arriti të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1994|Kupën e Botës 1994]], duke u renditur i dyti në grupin kualifikues. Ekipi u mposht vetëm një herë në dhjetë ndeshje dhe u përball me ekipe si Italia dhe [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] dhe [[Kombëtarja skoceze e futbollit|Skocia]].<ref>{{Cite web|url=http://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|title=History of the FIFA World Cup Preliminary Competition (by year)|date=27 korrik 2007|page=32|publisher=FIFA|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612164508/https://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|archive-date=12 qershor 2018}}</ref> Ata arritën të merrnin katër pikë kundër Italisë që fitoi grupin (një fitore 2–0 dhe një barazim 2–2).<ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSITA.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/ITAVSSUI.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSSCO.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Sulmuesi [[Stéphane Chapuisat]] u shpall golashënuesi më i mirë i grupit me 6 gola. Në ndeshjen e parë të turneut, Zvicra barazoi 1–1 kundër shtetit organizator [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shba]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040813/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - USA-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata më pas fituan 4–1 kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]] por u mposhtën 2–0 nga [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]], por megjithatë e kaluan grupin;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223034829/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Romania-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040903/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Switzerland-Colombia|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> në ndeshjen e parë me eliminim direkt, Zvicra u mposht 3–0 nga [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223035837/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Spain-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1996–2008: Pjesëmarrjet e para në Kampionatin Evropian=== Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 1996|Euro 1996]] duke fituar grupin e tyre me 17 pikë në 8 ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|archive-url=https://archive.today/20140816115725/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|url-status=dead|archive-date=16 August 2014|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata pësuan vetëm një humbje ndaj [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]] dhe kishin mbrojtjen më të mirë, duke pësuar vetëm 7 gola.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/50631--switzerland-vs-turkiye/|title=UEFA EURO 1996 - History - Switzerland-Turkey|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në turneun e zhvilluar në Angli, Zvicra e mbylli Grupin A në vëndin e fundit me vetëm një pikë në tre ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211232119/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|url-status=dead|archive-date=11 shkurt 2012|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Kjo pikë u arrit në ndeshjen hapëse kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], shtetit organizator.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/52482--england-vs-switzerland/|title=UEFA EURO 1996 - History - England-Switzerland |date=6 October 2003|publisher=[[UEFA]]|access-date=5 korrik 2018|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi dështoi të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1998|Kupën e Botës 1998]], duke e mbyllur grupin kualifikues në vëndin e katërt.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/98qual.html|title=World Cup 1998 qualifications|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] si fitues grupi, pjesë e të cilit bënin pjesë [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusia]], [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Republika e Irlandës]], [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] dhe [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjia]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203010933/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|url-status=dead|archive-date=3 shkurt 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Ata mblodhën 21 pikë në 8 ndeshje, të udhëhequr edhe nga bomberi [[Alexander Frei]], i cili shënoi 5 gola dhe u shpall golashënuesi i grupit.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120043213/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-Croatia|date=13 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120021716/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - England-Switzerland|date=17 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Në turne, ashtu si në edicionet e kaluara, Zvicra e mbylli grupin në vëndin e fundit, duke arritur një barazim pa gola kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] dhe humbje 3–0 dhe 3–1 respektivisht kundër Anglisë dhe Francës.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120023832/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-France|date=21 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119220416/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|url-status=dead|archive-date=19 janar 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Goli i vetëm i ekipit u shënua nga [[Johan Vonlanthen]], i cili në atë kohë u bë lojtari më i ri që shënonte në këtë kompeticion, duke thyer rekordin e vendosur nga [[Wayne Rooney]] katër ditë më parë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/may/27/switzerland.euro2008groupa|title=Euro 2008 team preview No1: Switzerland|author=Paul Doyle|date=27 maj 2008|publisher=The Guardian|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në kualifikueset e Kupës së Botës 2006, Zvicra e mbylli grupin 4 në vëndin e dytë me 18 pikë, dy pikë më pak se Franca. Ata u kualifikuan në fazën play-off, duke u përballur me Turqinë; ekipi fitoi ndeshjen e parë në [[Bern]] me rezultatin 2–0, por u mposht në [[Stamboll]] 4–2; pavarësisht humbjes, ekipi u kualifikua në turne me rregullin e golit jashtë fushe.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/4436038.stm|title=Turkey 4-2 Switzerland|date=16 nëntor 2005|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në Kupën e Botës të zhvilluar në [[Gjermani]], ekipi arriti një barazim të shquar pa gola kundër Francës,<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4852856.stm|title=France 0-0 Switzerland|date=13 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> e cila u pasua me një fitore 2–0 kundër [[Kombëtarja togoleze e futbollit|Togos]].<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853244.stm|title=Togo 0-2 Switzerland|date=19 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi fitoi 2–0 kundër [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Koresë së Jugut]], duke fituar grupin me 7 pikë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853466.stm|title=Switzerland 2-0 South Korea|date=23 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në raundin e 16-tave, Zvicra u eliminua me penallti nga [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukraina]] pasi koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola: kjo ndeshje u konsiderua si më e mërzitshmja në historinë e kompeticionit.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/the-set-pieces-blog/2018/jun/01/world-cup-history-worst-game-ukraine-switzerland|title=The dullest game in World Cup history: Switzerland v Ukraine in 2006|author=Greg Lea|newspaper=The Guardian|date=1 qershor 2018|language=en}}</ref> Zvicra u bë ekipi i parë në histori që eliminohet pa pësuar asnjë gol. Zvicra, sëbashku me Austrinë, u zgjodhën të ishin shtetet organizatore të [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], një vendim që u mor gjashtë vite më parë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/2569017.stm|title=Austria-Switzerland to host Euro 2008|date=12 dhjetor 2002|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Ekipi u mposht nga [[Kombëtarja çeke e futbollit|Republika Çeke]] në ndeshjen e parë të grupit A. Ata u mposhtën edhe nga Turqia në ndeshjen e dytë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7362866.stm|title=Switzerland 0-1 Czech Republic|date=7 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi mori një fitore 2–0 kundër Portugalisë por sërisht e mbyllën grupin në vëndin e fundit.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363011.stm|title=Switzerland 2-0 Portugal|date=15 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> [[Hakan Yakin]] ishte shënuesi i të tre golave të zviceranëve. ===2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri=== Në verën e vitit 2008, [[Ottmar Hitzfeld]] u emërua trajneri i ri i ekipit.<ref name="Hitzfeld holt Pont">{{cite news|title=Hitzfeld holt Pont|url=https://www.kicker.de/hitzfeld-holt-pont-375819/artikel|access-date=30 korrik 2016|publisher=kicker.de|date=3 mars 2008|language=de}}</ref> Ai mori në ekip shumë lojtarë të rinjë me origjinë shqiptare, përfshirë [[Xherdan Shaqiri]]n, [[Granit Xhaka|Granit Xhakën]] dhe [[Admir Mehmedi]]n, si dhe bëri pjesë të përhershme [[Blerim Xhemaili]]n, i cili kishte vetëm 7 ndeshje me ekipin para mbërritjes së tij. Ekipi u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2010|Kupën e Botës 2010]], dhe, në ndeshjen e parë të grupit, mori një fitore surprizë 1–0 ndaj Spanjës falë golit të [[Gelson Fernandes]].<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_16/default.stm|title=Spain 0-1 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e dytë, ekipi pësoi gol nga [[Mark González]] i Kilit në minutën e 75të të takimit, duke i dhënë fund rekordit me 559 minuta pa pësuar gol në një Kupë Bote;<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1863/world-cup-2010/2010/06/21/1988012/world-cup-2010-switzerland-set-new-record-for-number-of|title=World Cup 2010: Switzerland Set New Record For Number Of Minutes Without Conceding A Goal|date=21 qershor 2010|publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Zvicra theu rekordin që mbahej nga Italia me nëntë minuta.<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_31/default.stm|title=Chile 1-0 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e tretë, Zvicra arriti një barazim pa gola kundër Hondurasit dhe u eliminua nga turneu.<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_48/default.stm|title=Switzerland 0-0 Honduras|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref> Zvicra nuk u kualifikua në [[UEFA Euro 2012|Euro 2012]] për herë të parë pas një dekade, duke u renditur të tretët në grupin kualifikues.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/standings/round=15171/group=700963/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029013833/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/standings/round=15171/group=700963/index.html|url-status=dead|archive-date=29 tetor 2011|title=UEFA EURO 2012 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref> Ekipi e nisi fushatën kualifikuese me një humbje 3–1 kundër Anglisë, ndeshje në të cilën Shaqiri shënoi golin e parë ndërkombëtar.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8972401.stm|title=Switzerland 1-3 England|date=7 shtator 2010|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi u mposht 1–0 nga Mali i Zi dhe fitoi 4–1 kundër [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsit]],<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/league_of_wales/9077099.stm|title=Switzerland 4-1 Wales|date=12 tetor 2010|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> si dhe barazoi pa gola kundër [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]] dhe 2–2 kundër Anglisë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2011/mar/26/bulgaria-switzerland-euro-2012|title=Bulgaria 0-0 Switzerland: Euro 2012 qualifying Group G match report|date=26 mars 2011|publisher=The Guardian|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/13553428|title=England 2-2 Switzerland|date=4 qershor 2011|publisher=BBC Sport|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e kthimit kundër Bullgarisë, Zvicra arriti një fitore 3–1 falë tregolëshit të Shaqirit, i cili u bë lojtari më i ri që shënon tre gola në një ndeshje për Zvicrën.<ref>{{Cite news|url=http://www.skysports.com/football/switzerland-vs-bulgaria/211986|title=Shaqiri steals the show|publisher=Sky Sports|access-date=26 korrik 2018|language=en}}</ref> Megjithatë, humbja 2–0 kundër Uellsit si dhe barazimi surprizë 2–2 i Malit të Zi kundër Anglisë solli eliminimin e ekipit.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/15220955|title=Euro 2012: Wales 2-0 Switzerland|date=7 tetor 2011|publisher=BBC Sport|access-date=26 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/15195384|title=Euro 2012: Montenegro 2-2 England|date=7 tetor 2011|publisher=BBC Sport|access-date=26 korrik 2018|language=en}}</ref> Shaqiri ishte golashënuesi më i mirë i ekipit me 4 gola. Gjatë [[Kampionati Botëror i Futbollit 2014|Kupës së Botës 2014]], Zvicra e mbylli grupin në vëndin e dytë me 6 pikë.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil2014/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150209020746/http://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil2014/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=9 shkurt 2015|title=2014 FIFA World Cup Brazil - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja hondurene e futbollit|Hondurasit]], Shaqiri shënoi tre gola dhe i dha kualifikimin ekipit.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/25285335|title=World Cup: Honduras 0-3 Switzerland|date=25 qershor 2014|publisher=BBC Sport|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Në raundin e 16-tave, Zvicra u mposht 1–0 nga [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentina]] falë një goli në shtesë të shënuar nga [[Ángel Di María]].<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/27990606|title=Argentina 1-0 Switzerland (aet)|date=1 korrik 2014|publisher=BBC Sport|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Pas përfundimit të turneut, Hitzfeld u largua nga drejtimi i ekipit kombëtar dhe u zëvëndësua nga [[Vladimir Petković]]. Në [[UEFA Euro 2016|Euro 2016]], Zvicra u vendos në grupin A sëbashku me Francën, Shqipërinë dhe Rumaninë. Në ndeshjen e parë kundër Shqipërisë, ekipi fitoi 1–0 falë golit të mbrojtësit [[Fabian Schär]]. [[Taulant Xhaka]] i Shqipërisë dhe Granit Xhaka i Zvicrës u bë dy vëllezërit e parë që luanin kundër njëri-tjetrit në një Kampionat Evropian. Ata më pas morën një barazim 1–1 kundër Rumanisë dhe një barazim pa gola kundër Francës, duke u kualifikuar në fazën me eliminim direkt. Në ndeshjen e raundit të 16-tave kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]], Zvicra fillimisht ishte në disavantazh, por një gol me rrofeshatë e Shaqirit e dërgoi ndeshjen në shtesë dhe më pas në penallti; Polonia fitoi 5–4 dhe u kualifikua, me Xhakën që ishte lojtari i vetëm që humbi penalltinë. Pas kësaj, Zvicra mori pjesë në fushatën kualifikuese për Kupën e Botës 2018. Pavarësisht se mori 9 fitore në 10 ndeshje, ekipi se fitoi grupin dhe kaloi në fazën play-off, aty ku mposhtën [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandën e Veriut]] me rezultatin e përgjithshëm 1–0. Gjatë Kupës së Botës të luajtur në [[Rusi]], Zvicra fitoi 2–1 kundër [[Kombëtarja serbe e futbollit|Serbisë]] falë golave të Shaqirit dhe Xhakës. Ata gjithashtu arritën një barazim prestigjoz ndaj Brazilit si dhe një barazim 2–2 kundër Kosta Rikës. Në raundin e 16-tave, ekipi u eliminua nga Suedia falë një goli të [[Emil Forsberg]]. Në [[UEFA Euro 2020|Euro 2020]], Zvicra e mbylli grupin A në vëndin e tretë, por arriti të kualifikohej në fazën tjetër si një nga ekipet e treta më të mira. Në raundin e 16-tave, Zvicra eliminoi Francën kampion bote në fuqi; koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 3–3, kurse në gjuajtjet e penalltive Zvicra fitoi 5–4; kjo ishte fitorja e tyre e parë në fazën me eliminim direkt të një kompeticioni madhor që nga viti i largët 1938. Në ndeshjen e rradhës kundër Spanjës, Zvicra sërisht e dërgoi ndeshjen te gjuajtjet e penalltive, por këtë herë u mposhtën dhe u eliminuan nga turneu. Pas përfundimit të edicionit, Petković u largua nga roli i trajnerit dhe u zëvëndësua nga [[Murat Yakin]]. Nën drejtimin e Yakin, Zvicra u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|Kupën e Botës 2022]] si fitues i grupit kualifikues. Gjatë turneut, ekipi arriti një fitore 1–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]] falë golit të [[Breel Embolo]]. Në ndeshjen e tretë të grupit kundër Serbisë, Zvicra fitoi 3–2 me përmbysje dhe u kualifikua në raundin tjetër; Shaqiri u bë lojtari i parë i Zvicrës që shënon në tre edicione të Kupës së Botës. Në ndeshjen e rradhës kundër Portugalisë, Zvicra u mposht 6–1 dhe u eliminua nga turneu. Gjatë [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]], Zvicra arriti të kalonte grupin me një fitore dhe dy barazime. Në barazimin 1–1 kundër Skocisë, Shaqiri u bë lojtari i vetëm që shënon të paktën një gol në tre edicionet e fundit të Kampionatit Evropian dhe Kupës së Botës. Në raundin e 16-tave kundër Italisë, Zvicra arriti një fitore surprizë me rezultatin 2–0, duke eliminuar ''të kaltrit'' nga turneu, të cilët ishin kamoionët në fuqi. Zvicra më pas u eliminua në çerek-finale nga Anglia pas gjuajtjeve të penalltive; [[Manuel Akanji]] ishte i vetmi që gaboi nga penalltia. Pas përfundimit të turneut, Shaqiri njoftoi tërheqjen nga ekipi kombëtar, me të cilën luajti 125 ndeshje dhe shënoi 32 gola. == Stadiumi == == Kampionet Botërore == == Kampionet Evropiane == == Olimpiadat == == Skuadra momentale == == Historiku i trajnerëve == * Karl Rappan 1960. deri 1963. * Alfredo Foni – 1964. deri 1967. * Erwin Ballabio –1967. deri 1969. * René Hussy – 1973. deri 1976. * [[Miroslav Blažević]] – 1976. deri 1977. * Roger Vonlanthen – 1977. deri 1979. * Leo Walker – 1979. deri 1980. * Paul Wolfisberg – 1981. deri1985. * Daniel Jeandupeux – 1986. deri 1989. * Uli Stielike – 1989. deri 1991. * Roy Hodgson – 1992. deri 1995. * Artur Jorge – 1996 . * Rolf Fringer – 1996. deri 1997. * Gilbert Gress – 1998. deri 1999. * Enzo Trossero – 2000. deri 2001. * Jakob "Köbi" Kuhn – 2001. deri 2008. * [[Ottmar Hitzfeld]] – 2008. – ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{UEFA}} [[Kategoria:Kombëtare të futbollit|Zvicra]] [[Kategoria:Kombëtarja zvicerane e futbollit]] [[Kategoria:Faqe që përdorin infobox të kombëtareve të futbollit me parametra të panjohur]] otisl5qr6f5ku02nybw9c7w4kaseo39 3029125 3029124 2026-09-01T22:48:18Z Sadsadas 51943 /* 2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri */ 3029125 wikitext text/x-wiki {{Kombëtaret në futboll |Badge = Flag of Switzerland.svg |Name = Zvicra |shkurtesa = SWI |Federata = [[Federata Zvicerane e Futbollit]] |Konfederata = [[UEFA]] (Europa) |Trajneri = [[Vladimir Petković]] |Ndihmës trajneri = |Kapiteni aktual = [[Gökhan Inler]] |Kapiteni nr 1 = [[Gökhan Inler]] |Golashënuesi nr 1 = [[Alexander Frei]] |Stadiumi = [[Swissporarena]] |FIFA kodi = SWI |FIFA Rangu = 10 |FIFA max = 3 |FIFA max data = <small>gusht 1993</small> |FIFA min = 83 |FIFA min data = <small>dhjetor 1998</small> |Elo Rangu = 16 |Elo max = 8 |Elo max data = <small>Qeshor 1924</small> |Elo min = 62 |Elo min data = <small>tetor 1979</small> | pattern_la1=_switzerland1415h|pattern_b1=_switzerland1415h|pattern_ra1=_switzerland1415h | leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=ffffff|socks1=DF0000 | pattern_la2=_switzerland1415a|pattern_b2=_switzerland1415a|pattern_ra2=_switzerland1415a | leftarm2=ffffff|body2=ffffff|rightarm2=ffffff|shorts2=DF0000|socks2=ffffff |loja e parë = |Fitorja me thellë = |Humbja më e thellë = |Pjesëmarrja në Botëror = |Botërori i parë = |Botërori max = |Emri i regjionit = |Pjesëmarrja në Kupa regjionale = |Kupa regjionale e parë = |Kupa regjionale max = | pattern_la1= | loja e parë = | Fitorja me thellë = | Humbja më e thellë = | Pjesëmarrja në Botëror = | Botërori i parë = | Botërori max = | Emri i regjionit = | Pjesëmarrja në Kupa regjionale = | Kupa regjionale e parë = | Kupa regjionale max = }} '''Kombëtarja zvicerane e futbollit''' ( Schweizer Nati në gjermanisht, La Nati në frengjisht, i Squadra nazionale në italisht) është reprezentacioni kombtar i futbollit të Zvicrrës . [[Figura:Swiss national football team.jpg|thumb|right|300px]] ==Historia== ===1905–1966: Krijimi dhe shteti organizator i Kupës së Botës=== Zvicra luajti ndeshjen e parë ndërkombëtare më 12 maj 1905, duke u mposhtur 1–0 nga [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]]. Në Lojërat Olimpike Verore të [[Paris]]it në 1924, ekipi mori medaljen e argjendë pasi u mposht në finale 3–0 nga [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguai]].<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/paris1924/matches/round=197028/match=32314/index.html|title=Olympic Football Tournament Paris 1924 - Switzerland 0:3 (0:1) Uruguay - Overview|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Dhjetë vite më vonë, Zvicra luajti në edicionin e tyre të parë të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]], duke arritur në çerek-finale aty ku u mposhtën nga Çekosllovakia.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212025712/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|url-status=dead|archive-date=12 shkurt 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Czechoslovakia-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ekipi kishte eliminuar [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandën]] në raundin e 16-tave.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715105630/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|url-status=dead|archive-date=15 korrik 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Switzerland-Netherlands|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra arriti sërisht çerek-finalen në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1938|Kupën e Botës 1938]], duke eliminuar [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermaninë]] 4–2 në raundin e 16-tave, por u eliminuan nga [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungaria]] me rezultatin 2–0.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213225901/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|url-status=dead|archive-date=13 February 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Switzerland-Germany|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213233416/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|url-status=dead|archive-date=13 shkurt 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Hungary-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në korrik 1946, Zvicrës i'u dha e drejta për të qënë shteti organizator i Kupës së Botës 1954.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|title=Archived copy|publisher=FIFA|language=en|access-date=15 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117104450/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|archive-date=17 janar 2012|url-status=dead}}</ref> Në edicionin e vitit 1950, ekipi u eliminua në fazën e grupeve pavarësisht se arriti një fitore 2–1 kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]] dhe një barazim 2–2 kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204033114/http://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=4 February 2015|title=1950 FIFA World Cup Brazil ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1954|Kupën e Botës 1954]], Zvicra u kualifikua në fazën me eliminim direkt pasi mposhti [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]] në një ndeshje play-offi;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407143131/http://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=7 prill 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220081644/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|url-status=dead|archive-date=20 shkurt 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Matches - Switzerland-Italy|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ata megjithatë u eliminuan me rezultatin 7–5 nga [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austria]].<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/54full.html|title=World Cup 1954 finals|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref name="Zvicra">{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|title=World Cup Switzerland 1954 overview – "Did you know?"|publisher=Yahoo!|language=en|date=1 dhjetor 2006|access-date=8 dhjetor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061201111620/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|archive-date=1 dhjetor 2006}}</ref> [[Josef Hügi]] e mbylli turneun me gjashtë gola, duke qënë ende e kësaj dite golashënuesi më i mirë i Zvicrës në Kupën e Botës.<ref name="Zvicra"/> Në dy pjesëmarrjet e rradhës të ekipit, respektivisht në edicionet 1962 dhe 1966, Zvicra u eliminua në fazën e grupeve, duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403174623/http://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=3 prill 2015|title=1962 FIFA World Cup Chile ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406162655/http://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=6 prill 2015|title=1966 FIFA World Cup England ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1967–1995: Mungesa në Kupën e Botës dhe epoka e Roy Hodgson=== Në vitet në vazhdim, Zvicra dështoi të kualifikohej në Kupën e Botës si dhe në [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatin Evropian]]. Në kualifikueset e [[UEFA Euro 1972|Euro 1972]], Zvicra i fitoi të dy ndeshjet kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]] dhe [[Kombëtarja maltase e futbollit|Maltës]], por dështoi të fitonte ndaj [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]]; pavarësisht se mblodhi 9 pikë, Zvicra u rendit në vëndin e dytë mbrapa ''Tre Luanëve''. Në vitin 1992, [[Federata Zvicerane e Futbollit]] emërua anglezin [[Roy Hodgson]] në krye të ekipit kombëtar.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesz/zwit-intres.html|title=Switzerland - International Matches|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në gusht 1993, ekipi u rendit në vëndin e tretë në renditjen e [[FIFA]]-s (rezultati më i lartë në histori).<ref>{{Cite news|url=http://www.fulhamweb.co.uk/news/the-man-that-is-roy-hodgson.aspx|title=The man that is Roy Hodgson|publisher=Fulhamweb|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Nën drejtimin e tij, Zvicra arriti të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1994|Kupën e Botës 1994]], duke u renditur i dyti në grupin kualifikues. Ekipi u mposht vetëm një herë në dhjetë ndeshje dhe u përball me ekipe si Italia dhe [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] dhe [[Kombëtarja skoceze e futbollit|Skocia]].<ref>{{Cite web|url=http://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|title=History of the FIFA World Cup Preliminary Competition (by year)|date=27 korrik 2007|page=32|publisher=FIFA|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612164508/https://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|archive-date=12 qershor 2018}}</ref> Ata arritën të merrnin katër pikë kundër Italisë që fitoi grupin (një fitore 2–0 dhe një barazim 2–2).<ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSITA.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/ITAVSSUI.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSSCO.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Sulmuesi [[Stéphane Chapuisat]] u shpall golashënuesi më i mirë i grupit me 6 gola. Në ndeshjen e parë të turneut, Zvicra barazoi 1–1 kundër shtetit organizator [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shba]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040813/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - USA-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata më pas fituan 4–1 kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]] por u mposhtën 2–0 nga [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]], por megjithatë e kaluan grupin;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223034829/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Romania-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040903/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Switzerland-Colombia|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> në ndeshjen e parë me eliminim direkt, Zvicra u mposht 3–0 nga [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223035837/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Spain-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1996–2008: Pjesëmarrjet e para në Kampionatin Evropian=== Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 1996|Euro 1996]] duke fituar grupin e tyre me 17 pikë në 8 ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|archive-url=https://archive.today/20140816115725/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|url-status=dead|archive-date=16 August 2014|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata pësuan vetëm një humbje ndaj [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]] dhe kishin mbrojtjen më të mirë, duke pësuar vetëm 7 gola.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/50631--switzerland-vs-turkiye/|title=UEFA EURO 1996 - History - Switzerland-Turkey|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në turneun e zhvilluar në Angli, Zvicra e mbylli Grupin A në vëndin e fundit me vetëm një pikë në tre ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211232119/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|url-status=dead|archive-date=11 shkurt 2012|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Kjo pikë u arrit në ndeshjen hapëse kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], shtetit organizator.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/52482--england-vs-switzerland/|title=UEFA EURO 1996 - History - England-Switzerland |date=6 October 2003|publisher=[[UEFA]]|access-date=5 korrik 2018|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi dështoi të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1998|Kupën e Botës 1998]], duke e mbyllur grupin kualifikues në vëndin e katërt.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/98qual.html|title=World Cup 1998 qualifications|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] si fitues grupi, pjesë e të cilit bënin pjesë [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusia]], [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Republika e Irlandës]], [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] dhe [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjia]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203010933/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|url-status=dead|archive-date=3 shkurt 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Ata mblodhën 21 pikë në 8 ndeshje, të udhëhequr edhe nga bomberi [[Alexander Frei]], i cili shënoi 5 gola dhe u shpall golashënuesi i grupit.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120043213/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-Croatia|date=13 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120021716/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - England-Switzerland|date=17 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Në turne, ashtu si në edicionet e kaluara, Zvicra e mbylli grupin në vëndin e fundit, duke arritur një barazim pa gola kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] dhe humbje 3–0 dhe 3–1 respektivisht kundër Anglisë dhe Francës.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120023832/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-France|date=21 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119220416/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|url-status=dead|archive-date=19 janar 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Goli i vetëm i ekipit u shënua nga [[Johan Vonlanthen]], i cili në atë kohë u bë lojtari më i ri që shënonte në këtë kompeticion, duke thyer rekordin e vendosur nga [[Wayne Rooney]] katër ditë më parë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/may/27/switzerland.euro2008groupa|title=Euro 2008 team preview No1: Switzerland|author=Paul Doyle|date=27 maj 2008|publisher=The Guardian|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në kualifikueset e Kupës së Botës 2006, Zvicra e mbylli grupin 4 në vëndin e dytë me 18 pikë, dy pikë më pak se Franca. Ata u kualifikuan në fazën play-off, duke u përballur me Turqinë; ekipi fitoi ndeshjen e parë në [[Bern]] me rezultatin 2–0, por u mposht në [[Stamboll]] 4–2; pavarësisht humbjes, ekipi u kualifikua në turne me rregullin e golit jashtë fushe.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/4436038.stm|title=Turkey 4-2 Switzerland|date=16 nëntor 2005|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në Kupën e Botës të zhvilluar në [[Gjermani]], ekipi arriti një barazim të shquar pa gola kundër Francës,<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4852856.stm|title=France 0-0 Switzerland|date=13 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> e cila u pasua me një fitore 2–0 kundër [[Kombëtarja togoleze e futbollit|Togos]].<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853244.stm|title=Togo 0-2 Switzerland|date=19 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi fitoi 2–0 kundër [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Koresë së Jugut]], duke fituar grupin me 7 pikë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853466.stm|title=Switzerland 2-0 South Korea|date=23 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në raundin e 16-tave, Zvicra u eliminua me penallti nga [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukraina]] pasi koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola: kjo ndeshje u konsiderua si më e mërzitshmja në historinë e kompeticionit.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/the-set-pieces-blog/2018/jun/01/world-cup-history-worst-game-ukraine-switzerland|title=The dullest game in World Cup history: Switzerland v Ukraine in 2006|author=Greg Lea|newspaper=The Guardian|date=1 qershor 2018|language=en}}</ref> Zvicra u bë ekipi i parë në histori që eliminohet pa pësuar asnjë gol. Zvicra, sëbashku me Austrinë, u zgjodhën të ishin shtetet organizatore të [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], një vendim që u mor gjashtë vite më parë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/2569017.stm|title=Austria-Switzerland to host Euro 2008|date=12 dhjetor 2002|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Ekipi u mposht nga [[Kombëtarja çeke e futbollit|Republika Çeke]] në ndeshjen e parë të grupit A. Ata u mposhtën edhe nga Turqia në ndeshjen e dytë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7362866.stm|title=Switzerland 0-1 Czech Republic|date=7 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi mori një fitore 2–0 kundër Portugalisë por sërisht e mbyllën grupin në vëndin e fundit.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363011.stm|title=Switzerland 2-0 Portugal|date=15 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> [[Hakan Yakin]] ishte shënuesi i të tre golave të zviceranëve. ===2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri=== Në verën e vitit 2008, [[Ottmar Hitzfeld]] u emërua trajneri i ri i ekipit.<ref name="Hitzfeld holt Pont">{{cite news|title=Hitzfeld holt Pont|url=https://www.kicker.de/hitzfeld-holt-pont-375819/artikel|access-date=30 korrik 2016|publisher=kicker.de|date=3 mars 2008|language=de}}</ref> Ai mori në ekip shumë lojtarë të rinjë me origjinë shqiptare, përfshirë [[Xherdan Shaqiri]]n, [[Granit Xhaka|Granit Xhakën]] dhe [[Admir Mehmedi]]n, si dhe bëri pjesë të përhershme [[Blerim Xhemaili]]n, i cili kishte vetëm 7 ndeshje me ekipin para mbërritjes së tij. Ekipi u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2010|Kupën e Botës 2010]], dhe, në ndeshjen e parë të grupit, mori një fitore surprizë 1–0 ndaj Spanjës falë golit të [[Gelson Fernandes]].<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_16/default.stm|title=Spain 0-1 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e dytë, ekipi pësoi gol nga [[Mark González]] i Kilit në minutën e 75të të takimit, duke i dhënë fund rekordit me 559 minuta pa pësuar gol në një Kupë Bote;<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1863/world-cup-2010/2010/06/21/1988012/world-cup-2010-switzerland-set-new-record-for-number-of|title=World Cup 2010: Switzerland Set New Record For Number Of Minutes Without Conceding A Goal|date=21 qershor 2010|publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Zvicra theu rekordin që mbahej nga Italia me nëntë minuta.<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_31/default.stm|title=Chile 1-0 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e tretë, Zvicra arriti një barazim pa gola kundër Hondurasit dhe u eliminua nga turneu.<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_48/default.stm|title=Switzerland 0-0 Honduras|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref> Zvicra nuk u kualifikua në [[UEFA Euro 2012|Euro 2012]] për herë të parë pas një dekade, duke u renditur të tretët në grupin kualifikues.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/standings/round=15171/group=700963/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029013833/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/standings/round=15171/group=700963/index.html|url-status=dead|archive-date=29 tetor 2011|title=UEFA EURO 2012 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref> Ekipi e nisi fushatën kualifikuese me një humbje 3–1 kundër Anglisë, ndeshje në të cilën Shaqiri shënoi golin e parë ndërkombëtar.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8972401.stm|title=Switzerland 1-3 England|date=7 shtator 2010|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi u mposht 1–0 nga Mali i Zi dhe fitoi 4–1 kundër [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsit]],<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/league_of_wales/9077099.stm|title=Switzerland 4-1 Wales|date=12 tetor 2010|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> si dhe barazoi pa gola kundër [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]] dhe 2–2 kundër Anglisë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2011/mar/26/bulgaria-switzerland-euro-2012|title=Bulgaria 0-0 Switzerland: Euro 2012 qualifying Group G match report|date=26 mars 2011|publisher=The Guardian|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/13553428|title=England 2-2 Switzerland|date=4 qershor 2011|publisher=BBC Sport|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e kthimit kundër Bullgarisë, Zvicra arriti një fitore 3–1 falë tregolëshit të Shaqirit, i cili u bë lojtari më i ri që shënon tre gola në një ndeshje për Zvicrën.<ref>{{Cite news|url=http://www.skysports.com/football/switzerland-vs-bulgaria/211986|title=Shaqiri steals the show|publisher=Sky Sports|access-date=26 korrik 2018|language=en}}</ref> Megjithatë, humbja 2–0 kundër Uellsit si dhe barazimi surprizë 2–2 i Malit të Zi kundër Anglisë solli eliminimin e ekipit.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/15220955|title=Euro 2012: Wales 2-0 Switzerland|date=7 tetor 2011|publisher=BBC Sport|access-date=26 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/15195384|title=Euro 2012: Montenegro 2-2 England|date=7 tetor 2011|publisher=BBC Sport|access-date=26 korrik 2018|language=en}}</ref> Shaqiri ishte golashënuesi më i mirë i ekipit me 4 gola. Gjatë [[Kampionati Botëror i Futbollit 2014|Kupës së Botës 2014]], Zvicra e mbylli grupin në vëndin e dytë me 6 pikë.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil2014/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150209020746/http://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil2014/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=9 shkurt 2015|title=2014 FIFA World Cup Brazil - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja hondurene e futbollit|Hondurasit]], Shaqiri shënoi tre gola dhe i dha kualifikimin ekipit.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/25285335|title=World Cup: Honduras 0-3 Switzerland|date=25 qershor 2014|publisher=BBC Sport|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Në raundin e 16-tave, Zvicra u mposht 1–0 nga [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentina]] falë një goli në shtesë të shënuar nga [[Ángel Di María]].<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/27990606|title=Argentina 1-0 Switzerland (aet)|date=1 korrik 2014|publisher=BBC Sport|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Pas përfundimit të turneut, Hitzfeld u largua nga drejtimi i ekipit kombëtar dhe u zëvëndësua nga [[Vladimir Petković]].<ref>{{cite web|title=Petkovic to succeed Hitzfeld|publisher=FIFA|language=en|date=23 dhjetor 2013|url=https://www.fifa.com/worldcup/news/newsid=2249668/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104211509/http://www.fifa.com/worldcup/news/newsid=2249668/|url-status=dead|archive-date=4 janar 2014}}</ref> Në [[UEFA Euro 2016|Euro 2016]], Zvicra u vendos në grupin A sëbashku me Francën, Shqipërinë dhe Rumaninë.<ref>{{cite web|title=UEFA EURO 2016 - History - Standings – UEFA.com|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/standings/round=2000448/group=2002441/index.html|publisher=[[UEFA]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712154918/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/standings/round=2000448/group=2002441/index.html|archive-date=12 korrik 2018|date=12 korrik 2018|url-status=dead}}</ref> Në ndeshjen e parë kundër Shqipërisë, ekipi fitoi 1–0 falë golit të mbrojtësit [[Fabian Schär]].<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/36450647|title=Albania 0-1 Switzerland|date=11 qershor 2016|publisher=BBC Sport|access-date=25 korrik 2018|language=en}}</ref> [[Taulant Xhaka]] i Shqipërisë dhe Granit Xhaka i Zvicrës u bë dy vëllezërit e parë që luanin kundër njëri-tjetrit në një Kampionat Evropian. Ata më pas morën një barazim 1–1 kundër Rumanisë dhe një barazim pa gola kundër Francës, duke u kualifikuar në fazën me eliminim direkt.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/36476033|title=Romania 1-1 Switzerland|date=15 qershor 2016|publisher=BBC Sport|access-date=25 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/36509865|title=Switzerland 0-0 France|date=19 qershor 2016|publisher=BBC Sport|access-date=25 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.news.com.au/sport/football/france-v-switzerland-euro-2016-game-with-burst-ball-ripped-shirts-dodgy-pitch/news-story/810e7d83410fc7158d91c46db74308d7|title=France, Swiss dish up Euros' strangest moment|website=news.com.au|language=en|access-date=25 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e raundit të 16-tave kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]], Zvicra fillimisht ishte në disavantazh, por një gol me rrofeshatë e Shaqirit e dërgoi ndeshjen në shtesë dhe më pas në penallti; Polonia fitoi 5–4 dhe u kualifikua, me Xhakën që ishte lojtari i vetëm që humbi penalltinë. Pas kësaj, Zvicra mori pjesë në fushatën kualifikuese për Kupën e Botës 2018. Pavarësisht se mori 9 fitore në 10 ndeshje, ekipi se fitoi grupin dhe kaloi në fazën play-off, aty ku mposhtën [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandën e Veriut]] me rezultatin e përgjithshëm 1–0. Gjatë Kupës së Botës të luajtur në [[Rusi]], Zvicra fitoi 2–1 kundër [[Kombëtarja serbe e futbollit|Serbisë]] falë golave të Shaqirit dhe Xhakës. Ata gjithashtu arritën një barazim prestigjoz ndaj Brazilit si dhe një barazim 2–2 kundër Kosta Rikës. Në raundin e 16-tave, ekipi u eliminua nga Suedia falë një goli të [[Emil Forsberg]]. Në [[UEFA Euro 2020|Euro 2020]], Zvicra e mbylli grupin A në vëndin e tretë, por arriti të kualifikohej në fazën tjetër si një nga ekipet e treta më të mira. Në raundin e 16-tave, Zvicra eliminoi Francën kampion bote në fuqi; koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 3–3, kurse në gjuajtjet e penalltive Zvicra fitoi 5–4; kjo ishte fitorja e tyre e parë në fazën me eliminim direkt të një kompeticioni madhor që nga viti i largët 1938. Në ndeshjen e rradhës kundër Spanjës, Zvicra sërisht e dërgoi ndeshjen te gjuajtjet e penalltive, por këtë herë u mposhtën dhe u eliminuan nga turneu. Pas përfundimit të edicionit, Petković u largua nga roli i trajnerit dhe u zëvëndësua nga [[Murat Yakin]]. Nën drejtimin e Yakin, Zvicra u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|Kupën e Botës 2022]] si fitues i grupit kualifikues. Gjatë turneut, ekipi arriti një fitore 1–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]] falë golit të [[Breel Embolo]]. Në ndeshjen e tretë të grupit kundër Serbisë, Zvicra fitoi 3–2 me përmbysje dhe u kualifikua në raundin tjetër; Shaqiri u bë lojtari i parë i Zvicrës që shënon në tre edicione të Kupës së Botës. Në ndeshjen e rradhës kundër Portugalisë, Zvicra u mposht 6–1 dhe u eliminua nga turneu. Gjatë [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]], Zvicra arriti të kalonte grupin me një fitore dhe dy barazime. Në barazimin 1–1 kundër Skocisë, Shaqiri u bë lojtari i vetëm që shënon të paktën një gol në tre edicionet e fundit të Kampionatit Evropian dhe Kupës së Botës. Në raundin e 16-tave kundër Italisë, Zvicra arriti një fitore surprizë me rezultatin 2–0, duke eliminuar ''të kaltrit'' nga turneu, të cilët ishin kamoionët në fuqi. Zvicra më pas u eliminua në çerek-finale nga Anglia pas gjuajtjeve të penalltive; [[Manuel Akanji]] ishte i vetmi që gaboi nga penalltia. Pas përfundimit të turneut, Shaqiri njoftoi tërheqjen nga ekipi kombëtar, me të cilën luajti 125 ndeshje dhe shënoi 32 gola. == Stadiumi == == Kampionet Botërore == == Kampionet Evropiane == == Olimpiadat == == Skuadra momentale == == Historiku i trajnerëve == * Karl Rappan 1960. deri 1963. * Alfredo Foni – 1964. deri 1967. * Erwin Ballabio –1967. deri 1969. * René Hussy – 1973. deri 1976. * [[Miroslav Blažević]] – 1976. deri 1977. * Roger Vonlanthen – 1977. deri 1979. * Leo Walker – 1979. deri 1980. * Paul Wolfisberg – 1981. deri1985. * Daniel Jeandupeux – 1986. deri 1989. * Uli Stielike – 1989. deri 1991. * Roy Hodgson – 1992. deri 1995. * Artur Jorge – 1996 . * Rolf Fringer – 1996. deri 1997. * Gilbert Gress – 1998. deri 1999. * Enzo Trossero – 2000. deri 2001. * Jakob "Köbi" Kuhn – 2001. deri 2008. * [[Ottmar Hitzfeld]] – 2008. – ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{UEFA}} [[Kategoria:Kombëtare të futbollit|Zvicra]] [[Kategoria:Kombëtarja zvicerane e futbollit]] [[Kategoria:Faqe që përdorin infobox të kombëtareve të futbollit me parametra të panjohur]] mzwjkocyrromr1e6uxrop66ybdyqoz0 3029126 3029125 2026-09-01T22:51:41Z Sadsadas 51943 /* 2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri */ 3029126 wikitext text/x-wiki {{Kombëtaret në futboll |Badge = Flag of Switzerland.svg |Name = Zvicra |shkurtesa = SWI |Federata = [[Federata Zvicerane e Futbollit]] |Konfederata = [[UEFA]] (Europa) |Trajneri = [[Vladimir Petković]] |Ndihmës trajneri = |Kapiteni aktual = [[Gökhan Inler]] |Kapiteni nr 1 = [[Gökhan Inler]] |Golashënuesi nr 1 = [[Alexander Frei]] |Stadiumi = [[Swissporarena]] |FIFA kodi = SWI |FIFA Rangu = 10 |FIFA max = 3 |FIFA max data = <small>gusht 1993</small> |FIFA min = 83 |FIFA min data = <small>dhjetor 1998</small> |Elo Rangu = 16 |Elo max = 8 |Elo max data = <small>Qeshor 1924</small> |Elo min = 62 |Elo min data = <small>tetor 1979</small> | pattern_la1=_switzerland1415h|pattern_b1=_switzerland1415h|pattern_ra1=_switzerland1415h | leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=ffffff|socks1=DF0000 | pattern_la2=_switzerland1415a|pattern_b2=_switzerland1415a|pattern_ra2=_switzerland1415a | leftarm2=ffffff|body2=ffffff|rightarm2=ffffff|shorts2=DF0000|socks2=ffffff |loja e parë = |Fitorja me thellë = |Humbja më e thellë = |Pjesëmarrja në Botëror = |Botërori i parë = |Botërori max = |Emri i regjionit = |Pjesëmarrja në Kupa regjionale = |Kupa regjionale e parë = |Kupa regjionale max = | pattern_la1= | loja e parë = | Fitorja me thellë = | Humbja më e thellë = | Pjesëmarrja në Botëror = | Botërori i parë = | Botërori max = | Emri i regjionit = | Pjesëmarrja në Kupa regjionale = | Kupa regjionale e parë = | Kupa regjionale max = }} '''Kombëtarja zvicerane e futbollit''' ( Schweizer Nati në gjermanisht, La Nati në frengjisht, i Squadra nazionale në italisht) është reprezentacioni kombtar i futbollit të Zvicrrës . [[Figura:Swiss national football team.jpg|thumb|right|300px]] ==Historia== ===1905–1966: Krijimi dhe shteti organizator i Kupës së Botës=== Zvicra luajti ndeshjen e parë ndërkombëtare më 12 maj 1905, duke u mposhtur 1–0 nga [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca]]. Në Lojërat Olimpike Verore të [[Paris]]it në 1924, ekipi mori medaljen e argjendë pasi u mposht në finale 3–0 nga [[Kombëtarja uruguajiane e futbollit|Uruguai]].<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/paris1924/matches/round=197028/match=32314/index.html|title=Olympic Football Tournament Paris 1924 - Switzerland 0:3 (0:1) Uruguay - Overview|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Dhjetë vite më vonë, Zvicra luajti në edicionin e tyre të parë të [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupës së Botës]], duke arritur në çerek-finale aty ku u mposhtën nga Çekosllovakia.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212025712/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=418/match=1143/index.html|url-status=dead|archive-date=12 shkurt 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Czechoslovakia-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ekipi kishte eliminuar [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandën]] në raundin e 16-tave.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715105630/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=204/match=1133/index.html|url-status=dead|archive-date=15 korrik 2015|title=1934 FIFA World Cup Italy ™ - Matches - Switzerland-Netherlands|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra arriti sërisht çerek-finalen në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1938|Kupën e Botës 1938]], duke eliminuar [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermaninë]] 4–2 në raundin e 16-tave, por u eliminuan nga [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungaria]] me rezultatin 2–0.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213225901/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=206/match=1165/index.html|url-status=dead|archive-date=13 February 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Switzerland-Germany|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213233416/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=429/match=1175/index.html|url-status=dead|archive-date=13 shkurt 2015|title=1938 FIFA World Cup France ™ - Matches - Hungary-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në korrik 1946, Zvicrës i'u dha e drejta për të qënë shteti organizator i Kupës së Botës 1954.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|title=Archived copy|publisher=FIFA|language=en|access-date=15 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117104450/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/81/ip-201_13a_fwc-host.pdf|archive-date=17 janar 2012|url-status=dead}}</ref> Në edicionin e vitit 1950, ekipi u eliminua në fazën e grupeve pavarësisht se arriti një fitore 2–1 kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]] dhe një barazim 2–2 kundër [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilit]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204033114/http://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil1950/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=4 February 2015|title=1950 FIFA World Cup Brazil ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1954|Kupën e Botës 1954]], Zvicra u kualifikua në fazën me eliminim direkt pasi mposhti [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italinë]] në një ndeshje play-offi;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407143131/http://www.fifa.com/worldcup/archive/switzerland1954/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=7 prill 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220081644/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=211/match=1301/index.html|url-status=dead|archive-date=20 shkurt 2015|title=1954 FIFA World Cup Switzerland ™ - Matches - Switzerland-Italy|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ata megjithatë u eliminuan me rezultatin 7–5 nga [[Kombëtarja austriake e futbollit|Austria]].<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/54full.html|title=World Cup 1954 finals|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref name="Zvicra">{{cite web|url=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|title=World Cup Switzerland 1954 overview – "Did you know?"|publisher=Yahoo!|language=en|date=1 dhjetor 2006|access-date=8 dhjetor 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061201111620/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1954.html|archive-date=1 dhjetor 2006}}</ref> [[Josef Hügi]] e mbylli turneun me gjashtë gola, duke qënë ende e kësaj dite golashënuesi më i mirë i Zvicrës në Kupën e Botës.<ref name="Zvicra"/> Në dy pjesëmarrjet e rradhës të ekipit, respektivisht në edicionet 1962 dhe 1966, Zvicra u eliminua në fazën e grupeve, duke humbur të tre ndeshjet.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403174623/http://www.fifa.com/worldcup/archive/chile1962/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=3 prill 2015|title=1962 FIFA World Cup Chile ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406162655/http://www.fifa.com/worldcup/archive/england1966/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=6 prill 2015|title=1966 FIFA World Cup England ™ - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1967–1995: Mungesa në Kupën e Botës dhe epoka e Roy Hodgson=== Në vitet në vazhdim, Zvicra dështoi të kualifikohej në Kupën e Botës si dhe në [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatin Evropian]]. Në kualifikueset e [[UEFA Euro 1972|Euro 1972]], Zvicra i fitoi të dy ndeshjet kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]] dhe [[Kombëtarja maltase e futbollit|Maltës]], por dështoi të fitonte ndaj [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]]; pavarësisht se mblodhi 9 pikë, Zvicra u rendit në vëndin e dytë mbrapa ''Tre Luanëve''. Në vitin 1992, [[Federata Zvicerane e Futbollit]] emërua anglezin [[Roy Hodgson]] në krye të ekipit kombëtar.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesz/zwit-intres.html|title=Switzerland - International Matches|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në gusht 1993, ekipi u rendit në vëndin e tretë në renditjen e [[FIFA]]-s (rezultati më i lartë në histori).<ref>{{Cite news|url=http://www.fulhamweb.co.uk/news/the-man-that-is-roy-hodgson.aspx|title=The man that is Roy Hodgson|publisher=Fulhamweb|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Nën drejtimin e tij, Zvicra arriti të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1994|Kupën e Botës 1994]], duke u renditur i dyti në grupin kualifikues. Ekipi u mposht vetëm një herë në dhjetë ndeshje dhe u përball me ekipe si Italia dhe [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] dhe [[Kombëtarja skoceze e futbollit|Skocia]].<ref>{{Cite web|url=http://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|title=History of the FIFA World Cup Preliminary Competition (by year)|date=27 korrik 2007|page=32|publisher=FIFA|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612164508/https://es.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/fifaworldcuppreliminaryhistory_byyear__13876.pdf|archive-date=12 qershor 2018}}</ref> Ata arritën të merrnin katër pikë kundër Italisë që fitoi grupin (një fitore 2–0 dhe një barazim 2–2).<ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSITA.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/ITAVSSUI.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://allworldcup.narod.ru/1994/PROTOCOL/QUALIF/UEFA/G1/SUIVSSCO.HTM|title=World Cup 1994 QUALIFYING|website=allworldcup.narod.ru|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Sulmuesi [[Stéphane Chapuisat]] u shpall golashënuesi më i mirë i grupit me 6 gola. Në ndeshjen e parë të turneut, Zvicra barazoi 1–1 kundër shtetit organizator [[Kombëtarja amerikane e futbollit|Shba]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040813/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3051/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - USA-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata më pas fituan 4–1 kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]] por u mposhtën 2–0 nga [[Kombëtarja suedeze e futbollit|Suedia]], por megjithatë e kaluan grupin;<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223034829/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3062/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Romania-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223040903/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=337/match=3074/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Switzerland-Colombia|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> në ndeshjen e parë me eliminim direkt, Zvicra u mposht 3–0 nga [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223035837/http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=338/match=3086/index.html|url-status=dead|archive-date=23 shkurt 2015|title=1994 FIFA World Cup USA ™ - Matches - Spain-Switzerland|publisher=FIFA|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> ===1996–2008: Pjesëmarrjet e para në Kampionatin Evropian=== Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 1996|Euro 1996]] duke fituar grupin e tyre me 17 pikë në 8 ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|archive-url=https://archive.today/20140816115725/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=226/group=83/index.html|url-status=dead|archive-date=16 August 2014|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Ata pësuan vetëm një humbje ndaj [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]] dhe kishin mbrojtjen më të mirë, duke pësuar vetëm 7 gola.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/50631--switzerland-vs-turkiye/|title=UEFA EURO 1996 - History - Switzerland-Turkey|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Në turneun e zhvilluar në Angli, Zvicra e mbylli Grupin A në vëndin e fundit me vetëm një pikë në tre ndeshje.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211232119/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=1996/standings/round=227/group=90/index.html|url-status=dead|archive-date=11 shkurt 2012|title=UEFA EURO 1996 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Kjo pikë u arrit në ndeshjen hapëse kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]], shtetit organizator.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/52482--england-vs-switzerland/|title=UEFA EURO 1996 - History - England-Switzerland |date=6 October 2003|publisher=[[UEFA]]|access-date=5 korrik 2018|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi dështoi të kualifikohej në [[Kampionati Botëror i Futbollit 1998|Kupën e Botës 1998]], duke e mbyllur grupin kualifikues në vëndin e katërt.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/tables/98qual.html|title=World Cup 1998 qualifications|publisher=[[RSSSF]]|language=en|access-date=5 korrik 2018}}</ref> Zvicra u kualifikua në [[UEFA Euro 2004|Euro 2004]] si fitues grupi, pjesë e të cilit bënin pjesë [[Kombëtarja ruse e futbollit|Rusia]], [[Kombëtarja irlandeze e futbollit|Republika e Irlandës]], [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] dhe [[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit|Gjeorgjia]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203010933/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1579/group=1463/index.html|url-status=dead|archive-date=3 shkurt 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Ata mblodhën 21 pikë në 8 ndeshje, të udhëhequr edhe nga bomberi [[Alexander Frei]], i cili shënoi 5 gola dhe u shpall golashënuesi i grupit.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120043213/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059166/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-Croatia|date=13 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120021716/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059174/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - England-Switzerland|date=17 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Në turne, ashtu si në edicionet e kaluara, Zvicra e mbylli grupin në vëndin e fundit, duke arritur një barazim pa gola kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]] dhe humbje 3–0 dhe 3–1 respektivisht kundër Anglisë dhe Francës.<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120023832/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/matches/round=1581/match=1059183/index.html|url-status=dead|archive-date=20 January 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Switzerland-France|date=21 qershor 2004|publisher=[[UEFA]]|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119220416/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2004/standings/round=1581/group=1882/index.html|url-status=dead|archive-date=19 janar 2012|title=UEFA EURO 2004 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Goli i vetëm i ekipit u shënua nga [[Johan Vonlanthen]], i cili në atë kohë u bë lojtari më i ri që shënonte në këtë kompeticion, duke thyer rekordin e vendosur nga [[Wayne Rooney]] katër ditë më parë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2008/may/27/switzerland.euro2008groupa|title=Euro 2008 team preview No1: Switzerland|author=Paul Doyle|date=27 maj 2008|publisher=The Guardian|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në kualifikueset e Kupës së Botës 2006, Zvicra e mbylli grupin 4 në vëndin e dytë me 18 pikë, dy pikë më pak se Franca. Ata u kualifikuan në fazën play-off, duke u përballur me Turqinë; ekipi fitoi ndeshjen e parë në [[Bern]] me rezultatin 2–0, por u mposht në [[Stamboll]] 4–2; pavarësisht humbjes, ekipi u kualifikua në turne me rregullin e golit jashtë fushe.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/internationals/4436038.stm|title=Turkey 4-2 Switzerland|date=16 nëntor 2005|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në Kupën e Botës të zhvilluar në [[Gjermani]], ekipi arriti një barazim të shquar pa gola kundër Francës,<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4852856.stm|title=France 0-0 Switzerland|date=13 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> e cila u pasua me një fitore 2–0 kundër [[Kombëtarja togoleze e futbollit|Togos]].<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853244.stm|title=Togo 0-2 Switzerland|date=19 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi fitoi 2–0 kundër [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Koresë së Jugut]], duke fituar grupin me 7 pikë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/4853466.stm|title=Switzerland 2-0 South Korea|date=23 qershor 2006|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në raundin e 16-tave, Zvicra u eliminua me penallti nga [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukraina]] pasi koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola: kjo ndeshje u konsiderua si më e mërzitshmja në historinë e kompeticionit.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/the-set-pieces-blog/2018/jun/01/world-cup-history-worst-game-ukraine-switzerland|title=The dullest game in World Cup history: Switzerland v Ukraine in 2006|author=Greg Lea|newspaper=The Guardian|date=1 qershor 2018|language=en}}</ref> Zvicra u bë ekipi i parë në histori që eliminohet pa pësuar asnjë gol. Zvicra, sëbashku me Austrinë, u zgjodhën të ishin shtetet organizatore të [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]], një vendim që u mor gjashtë vite më parë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/2569017.stm|title=Austria-Switzerland to host Euro 2008|date=12 dhjetor 2002|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Ekipi u mposht nga [[Kombëtarja çeke e futbollit|Republika Çeke]] në ndeshjen e parë të grupit A. Ata u mposhtën edhe nga Turqia në ndeshjen e dytë.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7362866.stm|title=Switzerland 0-1 Czech Republic|date=7 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e tretë, ekipi mori një fitore 2–0 kundër Portugalisë por sërisht e mbyllën grupin në vëndin e fundit.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/euro_2008/7363011.stm|title=Switzerland 2-0 Portugal|date=15 qershor 2008|access-date=5 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> [[Hakan Yakin]] ishte shënuesi i të tre golave të zviceranëve. ===2009–2024: Epoka Xherdan Shaqiri=== Në verën e vitit 2008, [[Ottmar Hitzfeld]] u emërua trajneri i ri i ekipit.<ref name="Hitzfeld holt Pont">{{cite news|title=Hitzfeld holt Pont|url=https://www.kicker.de/hitzfeld-holt-pont-375819/artikel|access-date=30 korrik 2016|publisher=kicker.de|date=3 mars 2008|language=de}}</ref> Ai mori në ekip shumë lojtarë të rinjë me origjinë shqiptare, përfshirë [[Xherdan Shaqiri]]n, [[Granit Xhaka|Granit Xhakën]] dhe [[Admir Mehmedi]]n, si dhe bëri pjesë të përhershme [[Blerim Xhemaili]]n, i cili kishte vetëm 7 ndeshje me ekipin para mbërritjes së tij. Ekipi u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2010|Kupën e Botës 2010]], dhe, në ndeshjen e parë të grupit, mori një fitore surprizë 1–0 ndaj Spanjës falë golit të [[Gelson Fernandes]].<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_16/default.stm|title=Spain 0-1 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e dytë, ekipi pësoi gol nga [[Mark González]] i Kilit në minutën e 75të të takimit, duke i dhënë fund rekordit me 559 minuta pa pësuar gol në një Kupë Bote;<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1863/world-cup-2010/2010/06/21/1988012/world-cup-2010-switzerland-set-new-record-for-number-of|title=World Cup 2010: Switzerland Set New Record For Number Of Minutes Without Conceding A Goal|date=21 qershor 2010|publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Zvicra theu rekordin që mbahej nga Italia me nëntë minuta.<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_31/default.stm|title=Chile 1-0 Switzerland|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e tretë, Zvicra arriti një barazim pa gola kundër Hondurasit dhe u eliminua nga turneu.<ref>{{Cite web|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2010/matches/match_48/default.stm|title=Switzerland 0-0 Honduras|publisher=BBC Sport|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref> Zvicra nuk u kualifikua në [[UEFA Euro 2012|Euro 2012]] për herë të parë pas një dekade, duke u renditur të tretët në grupin kualifikues.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/standings/round=15171/group=700963/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029013833/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/standings/round=15171/group=700963/index.html|url-status=dead|archive-date=29 tetor 2011|title=UEFA EURO 2012 - History - Standings|publisher=[[UEFA]]|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref> Ekipi e nisi fushatën kualifikuese me një humbje 3–1 kundër Anglisë, ndeshje në të cilën Shaqiri shënoi golin e parë ndërkombëtar.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8972401.stm|title=Switzerland 1-3 England|date=7 shtator 2010|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Pas kësaj, ekipi u mposht 1–0 nga Mali i Zi dhe fitoi 4–1 kundër [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsit]],<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/league_of_wales/9077099.stm|title=Switzerland 4-1 Wales|date=12 tetor 2010|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> si dhe barazoi pa gola kundër [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]] dhe 2–2 kundër Anglisë.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2011/mar/26/bulgaria-switzerland-euro-2012|title=Bulgaria 0-0 Switzerland: Euro 2012 qualifying Group G match report|date=26 mars 2011|publisher=The Guardian|language=en|access-date=26 korrik 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/13553428|title=England 2-2 Switzerland|date=4 qershor 2011|publisher=BBC Sport|access-date=26 korrik 2018|publisher=BBC Sport|language=en}}</ref> Në ndeshjen e kthimit kundër Bullgarisë, Zvicra arriti një fitore 3–1 falë tregolëshit të Shaqirit, i cili u bë lojtari më i ri që shënon tre gola në një ndeshje për Zvicrën.<ref>{{Cite news|url=http://www.skysports.com/football/switzerland-vs-bulgaria/211986|title=Shaqiri steals the show|publisher=Sky Sports|access-date=26 korrik 2018|language=en}}</ref> Megjithatë, humbja 2–0 kundër Uellsit si dhe barazimi surprizë 2–2 i Malit të Zi kundër Anglisë solli eliminimin e ekipit.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/15220955|title=Euro 2012: Wales 2-0 Switzerland|date=7 tetor 2011|publisher=BBC Sport|access-date=26 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/15195384|title=Euro 2012: Montenegro 2-2 England|date=7 tetor 2011|publisher=BBC Sport|access-date=26 korrik 2018|language=en}}</ref> Shaqiri ishte golashënuesi më i mirë i ekipit me 4 gola. Gjatë [[Kampionati Botëror i Futbollit 2014|Kupës së Botës 2014]], Zvicra e mbylli grupin në vëndin e dytë me 6 pikë.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil2014/groups/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150209020746/http://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil2014/groups/index.html|url-status=dead|archive-date=9 shkurt 2015|title=2014 FIFA World Cup Brazil - Groups|publisher=FIFA|language=en|access-date=4 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e tretë kundër [[Kombëtarja hondurene e futbollit|Hondurasit]], Shaqiri shënoi tre gola dhe i dha kualifikimin ekipit.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/25285335|title=World Cup: Honduras 0-3 Switzerland|date=25 qershor 2014|publisher=BBC Sport|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Në raundin e 16-tave, Zvicra u mposht 1–0 nga [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentina]] falë një goli në shtesë të shënuar nga [[Ángel Di María]].<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/27990606|title=Argentina 1-0 Switzerland (aet)|date=1 korrik 2014|publisher=BBC Sport|access-date=4 korrik 2018|language=en}}</ref> Pas përfundimit të turneut, Hitzfeld u largua nga drejtimi i ekipit kombëtar dhe u zëvëndësua nga [[Vladimir Petković]].<ref>{{cite web|title=Petkovic to succeed Hitzfeld|publisher=FIFA|language=en|date=23 dhjetor 2013|url=https://www.fifa.com/worldcup/news/newsid=2249668/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104211509/http://www.fifa.com/worldcup/news/newsid=2249668/|url-status=dead|archive-date=4 janar 2014}}</ref> Në [[UEFA Euro 2016|Euro 2016]], Zvicra u vendos në grupin A sëbashku me Francën, Shqipërinë dhe Rumaninë.<ref>{{cite web|title=UEFA EURO 2016 - History - Standings – UEFA.com|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/standings/round=2000448/group=2002441/index.html|publisher=[[UEFA]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712154918/http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2016/standings/round=2000448/group=2002441/index.html|archive-date=12 korrik 2018|date=12 korrik 2018|url-status=dead}}</ref> Në ndeshjen e parë kundër Shqipërisë, ekipi fitoi 1–0 falë golit të mbrojtësit [[Fabian Schär]].<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/36450647|title=Albania 0-1 Switzerland|date=11 qershor 2016|publisher=BBC Sport|access-date=25 korrik 2018|language=en}}</ref> [[Taulant Xhaka]] i Shqipërisë dhe Granit Xhaka i Zvicrës u bë dy vëllezërit e parë që luanin kundër njëri-tjetrit në një Kampionat Evropian.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/football/2016/06/10/euro-2016-brothers-granit-and-taulant-xhaka-line-up-for-opposing/|title=Euro 2016: Brothers Granit and Taulant Xhaka line up for opposing countries in tale of entwining nationalities|publisher=Telegraph.co.uk|language=en|author=Jonathan Liew|date=10 qershor 2016|access-date=8 shtator 2018}}</ref><ref>{{cite news|author1=John Atkin|title=Switzerland hold on against ten-man Albania|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0253-0d816e2f318a-e54e130e4b00-1000--switzerland-hold-on-against-ten-man-albania-in-euro-2016-gr/|access-date=25 qershor 2016|publisher=UEFA|language=en|date=11 qershor 2016}}</ref> Ata më pas morën një barazim 1–1 kundër Rumanisë dhe një barazim pa gola kundër Francës, duke u kualifikuar në fazën me eliminim direkt.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/36476033|title=Romania 1-1 Switzerland|date=15 qershor 2016|publisher=BBC Sport|access-date=25 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/36509865|title=Switzerland 0-0 France|date=19 qershor 2016|publisher=BBC Sport|access-date=25 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.news.com.au/sport/football/france-v-switzerland-euro-2016-game-with-burst-ball-ripped-shirts-dodgy-pitch/news-story/810e7d83410fc7158d91c46db74308d7|title=France, Swiss dish up Euros' strangest moment|website=news.com.au|language=en|access-date=25 korrik 2018}}</ref> Në ndeshjen e raundit të 16-tave kundër [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonisë]], Zvicra fillimisht ishte në disavantazh, por një gol me rrofeshatë e Shaqirit e dërgoi ndeshjen në shtesë dhe më pas në penallti; Polonia fitoi 5–4 dhe u kualifikua, me Xhakën që ishte lojtari i vetëm që humbi penalltinë. Pas kësaj, Zvicra mori pjesë në fushatën kualifikuese për Kupën e Botës 2018. Pavarësisht se mori 9 fitore në 10 ndeshje, ekipi se fitoi grupin dhe kaloi në fazën play-off, aty ku mposhtën [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandën e Veriut]] me rezultatin e përgjithshëm 1–0. Gjatë Kupës së Botës të luajtur në [[Rusi]], Zvicra fitoi 2–1 kundër [[Kombëtarja serbe e futbollit|Serbisë]] falë golave të Shaqirit dhe Xhakës. Ata gjithashtu arritën një barazim prestigjoz ndaj Brazilit si dhe një barazim 2–2 kundër Kosta Rikës. Në raundin e 16-tave, ekipi u eliminua nga Suedia falë një goli të [[Emil Forsberg]]. Në [[UEFA Euro 2020|Euro 2020]], Zvicra e mbylli grupin A në vëndin e tretë, por arriti të kualifikohej në fazën tjetër si një nga ekipet e treta më të mira. Në raundin e 16-tave, Zvicra eliminoi Francën kampion bote në fuqi; koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 3–3, kurse në gjuajtjet e penalltive Zvicra fitoi 5–4; kjo ishte fitorja e tyre e parë në fazën me eliminim direkt të një kompeticioni madhor që nga viti i largët 1938. Në ndeshjen e rradhës kundër Spanjës, Zvicra sërisht e dërgoi ndeshjen te gjuajtjet e penalltive, por këtë herë u mposhtën dhe u eliminuan nga turneu. Pas përfundimit të edicionit, Petković u largua nga roli i trajnerit dhe u zëvëndësua nga [[Murat Yakin]]. Nën drejtimin e Yakin, Zvicra u kualifikua në [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|Kupën e Botës 2022]] si fitues i grupit kualifikues. Gjatë turneut, ekipi arriti një fitore 1–0 kundër [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]] falë golit të [[Breel Embolo]]. Në ndeshjen e tretë të grupit kundër Serbisë, Zvicra fitoi 3–2 me përmbysje dhe u kualifikua në raundin tjetër; Shaqiri u bë lojtari i parë i Zvicrës që shënon në tre edicione të Kupës së Botës. Në ndeshjen e rradhës kundër Portugalisë, Zvicra u mposht 6–1 dhe u eliminua nga turneu. Gjatë [[UEFA Euro 2024|Euro 2024]], Zvicra arriti të kalonte grupin me një fitore dhe dy barazime. Në barazimin 1–1 kundër Skocisë, Shaqiri u bë lojtari i vetëm që shënon të paktën një gol në tre edicionet e fundit të Kampionatit Evropian dhe Kupës së Botës. Në raundin e 16-tave kundër Italisë, Zvicra arriti një fitore surprizë me rezultatin 2–0, duke eliminuar ''të kaltrit'' nga turneu, të cilët ishin kamoionët në fuqi. Zvicra më pas u eliminua në çerek-finale nga Anglia pas gjuajtjeve të penalltive; [[Manuel Akanji]] ishte i vetmi që gaboi nga penalltia. Pas përfundimit të turneut, Shaqiri njoftoi tërheqjen nga ekipi kombëtar, me të cilën luajti 125 ndeshje dhe shënoi 32 gola. == Stadiumi == == Kampionet Botërore == == Kampionet Evropiane == == Olimpiadat == == Skuadra momentale == == Historiku i trajnerëve == * Karl Rappan 1960. deri 1963. * Alfredo Foni – 1964. deri 1967. * Erwin Ballabio –1967. deri 1969. * René Hussy – 1973. deri 1976. * [[Miroslav Blažević]] – 1976. deri 1977. * Roger Vonlanthen – 1977. deri 1979. * Leo Walker – 1979. deri 1980. * Paul Wolfisberg – 1981. deri1985. * Daniel Jeandupeux – 1986. deri 1989. * Uli Stielike – 1989. deri 1991. * Roy Hodgson – 1992. deri 1995. * Artur Jorge – 1996 . * Rolf Fringer – 1996. deri 1997. * Gilbert Gress – 1998. deri 1999. * Enzo Trossero – 2000. deri 2001. * Jakob "Köbi" Kuhn – 2001. deri 2008. * [[Ottmar Hitzfeld]] – 2008. – ==Referime== {{Reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{UEFA}} [[Kategoria:Kombëtare të futbollit|Zvicra]] [[Kategoria:Kombëtarja zvicerane e futbollit]] [[Kategoria:Faqe që përdorin infobox të kombëtareve të futbollit me parametra të panjohur]] ia248xywnlngs210ihill543p0juz3h 0 38945 3029067 3021776 2026-09-01T15:29:45Z Vyolltsa 129213 Refuzoi 3 ndryshimet e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/~2026-27264-80|~2026-27264-80]], [[Speciale:Kontributet/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] dhe [[Speciale:Kontributet/~2026-39420-52|~2026-39420-52]]) dhe riktheu versionin 2724329 nga Edukatori 3029067 wikitext text/x-wiki {{pp}} [[Skeda:Marrja e tokës së Shaban halitit.JPG|parapamje|300px|Nuk u mjaftua vetëm me pasuri por deshi edhe nderin shpirtëror.]][[Skeda:Srpska osvajanja 1912.png|parapamje|Pushtimi serb i [[Shqipëria|Shqipërisë]] 1912-1913.]] [[Skeda:Heqjaelapidareveteabdylitey.prizrenit2.jpg|parapamje|250px|Zhdukja e elementit shqiptar:<br />Lapiarët e [[Lidhja e Prizrenit|Lidhjes së Prizrenit]].]] '''Doktrina e shenjtë serbe''' për asgjësimin dhe dëbimin e elementit shqiptar nga trojet etnike të tyre daton që nga lashtësia, që nga momenti i infiltrimit të popullit sllav në këto anë, në shekullin XII. Përzënia e shqiptarëve nga trojet e veta, si nga Qupria, Aleksinci etj. u frymëzua nga [[Millosh Obrenoviqi]], i cili përdori të njëjtat forma si pasardhësit e tij, duke masakruar popullatën shqiptare dhe duke e detyruar atë që të largohet nga trojet e veta, për t’u mos u kthyer më kurrë atje. Kjo ide më vonë filloi të institucionalizohet në qarqet shoviniste serbe dhe filloi të bëhet shqetësim qenësor i tyre. Personalitete dhe institucione më të njohura serbe që janë përpjekur për institucionalizimin dhe zbatimin e kësaj doktrine gjatë historisë kanë qenë: * [[Millosh Obrenoviqi]]<ref name=gjeneruar_automatikisht1>[http://www.pasqyra.com/arkivi/2002/01072002/faqe/debat_historiamesohetpertumosperseriturmekurre.htm HISTORIA MËSOHET PËR T'U MOS PËRSËRITUR MË KURRË] - Dr. Besnik R. Bardhi, qershor,2002 Në Pasqyra Nr65</ref> * [[Ilija Garashanin|Ilija Garashanini]] - vepra [[Naçertanje]]<ref name=gjeneruar_automatikisht1 />; në vitin 1936 përpiloi materialin e fshehtë "Mbi zhdukjen e arnautëve (shqiptarëve)".<ref>[http://books.google.ch/books?id=H_EGAAAAQAAJ&pg=RA1-PA232&dq=georg+von+hahn+dalmatia Johann Georg von Hahn, Albanesische Studien, Jena 1854, S. 232]</ref> * [[Vaso Çubrilloviqi]] <ref name=gjeneruar_automatikisht1 /> * [[Ivo Andriqi]]<ref>[[Rushit Ramabaja]]: ”[[Libri Mareci i shpresës së mirë]]” dhe rrëfime të trishta për golgotën e kolonave të Gallapit në Grashticë, Makoc e Llukar”</ref> == Të tjerë == * [[Zoran Gjingjiq|Zoran Gjingjiqi]] * [[Amfilohije Rradoviqi]] * [[Arrtemije Rradosavleviqi]] * [[Kisha Ortodokse Serbe]] * [[Marko Kraleviqi]] * [[Nemanjiqët]] * [[Lista e kriminelëve të luftës në Kosovë 1999]] * [[Libri i kaltër]] * [[Koha e Avro Cemit dhe Savë Batarës]] == Programet serbe për shfarosjen e shqiptarëve == {{pa referenca}} "Naçertanja" është platforma e Ilija Garashanit krijuar në bazë të Doktrinës së shenjtë serbe. "Naçertanja" konkretisht bazohej në programin e shfarosjes dhe dëbimit të shqiptarve me dhunë në përputhje me reagimet e opinionit të jashtëm ndërkombëtar. Kjo platormë e luftës speciale ka shërbyer si program i Pashiqit, [[Nikolla I i Malit të Zi|Krajl Nikollës]], Çubrilloviqit, Andriqit, Rankoviqit, Mugoshës, Tempos, Joviqit, Trajkoviqit, [[Sllobodan Millosheviç|Millosheviçit]]. === Programet dhe planet serbe për shfarosjen e shqiptarëve dhe çdo gjëje shqiptare === Synimi i serbëve, që nga "Naçertanja" (1844) e deri te "Patkoi" (1999) ka qenë dhe është gjithnjë i njëjtë: jo si të jetohet me shqiptarët në Kosovë por si të shfarosen shqiptarët e Kosovës. Zatën e tërë politika shtetërore serbe, që nga viti 1884, ishte një politikë kriminele ndaj të gjithë kombeve të tjera, veçmas atij shqiptar, ishte etnocid, dhe nuk mund të bëhet pastrimi i ndërgjegjjes shtetërore e as intelektuale pa i publikuar të gjitha ato projekte kriminale dhe pa i kërkuar sidomos popullit shqiptar falje publiksht, për të gjitha ato të zeza që i sollën në trojet e veta stërgjyshore që me shkeljen e këmbës në Dardaninë e lashtë e Kosovën historike. Vetëm kështu, siç thotë [[Noel Malcolm|Noel Malkolmi]], serbët e thjeshtë do të jenë të lirë nga e kaluara e vendit të tyre, kur të mësohen të ballafaqohen me të vërtetën. Nuk ishte Millosheviçi ai që ngriti lart ndjenjat nacionale për një [[Serbia e Madhe|Serbi të Madhe]] të cilat shërbejnë si ushqim. Shkaku i të këqijave në Ballkan ka qenë nacionalizmi serb. Nacionalizmi në Serbi ka ekzistuar para Millosheviçit dhe do të ekzistojë edhe pas tij. Nuk ka dallim ndërmjet politikanëve e intelektualëve si dhe kishës nga Millosheviçi. Të mendosh ndryshe është një gabim i madh. Politika pansllave serbe, për shfarosjen e shqiptarëve ekziton që nga përpilimi i "Naçertanies" më 1844. :: ''"Idetë dhe planet për Serbi të Madhe etnikisht homogjene, i kanë rrënjët thellë në politikën e Serbisë, të kodifikuara me memorandumin intern “Naçertanje”, të ish-ministrit serb Ilija Garashanin, më 1844” (“Serbia’s Secret War”, Philip J. Cohen). Këto ide tanimë njihen botërisht. Fillet e “Naçertanjes” janë pjesë e programeve sllavomëdha të Rusisë, të cilat kanë marrë rrugë e kanë gjetur zbatim në periudhat e mëvonshme të regjimeve serbe, gjer në ditët e sotme, me një synim kryesor: dalja në detra të ngrohta nëpërmes zhdukjes dhe shpërnguljes së shqiptarëve." - Andi Ballshi nga "Vështrim mbi librin 'Sekreti i sundimt të botës' ", përkthyer nga Fatos Aliu, Tiranë, 2002.'' Pos Naçertanies, nga e kanë burimin edhe planet dhe programet tjera për shfarosjen e shqiptarëve, me të cilat udhëhiqet edhe sot, dhe derisa të mos i nxjerrë nga sirtarët dhe t’i publikojë, këto plane, Serbia kurrë nuk do të shpëtohet. Sipas historianit Dr. Hakif Bajrami, por edhe të tjerëve që janë marrë me këtë çështje, edhe sot ekzistojnë këto plane: Më 1912, Milan Obradoviqi, përpiloi një program për shfarosjen e hebrenjve, duke i therur, duke i lënë të ngordhin urie dhe duke i tembur që të ikin nga sytë dhe këmbët! Më 1913, programi i Vladan Gjorgjeviqit, për shfarosjen e shqiptarëve: “Krejt tokën ose asgjësim të populli kundërshtar”. Programi i likuidimit të shqiptarëve, 1921: "Pushteti serb krijoi kampe përqendrimi për shqiptarë". Programi i Çubroloviqit, 1937: "për shfarosje totale…1938, lidhja e Konventës me Turqinë dhe Greqinë për depërtiminin e shqiptarëve në Anadoll. Programi i Ivo Andriqit, 1939, programi i Moleviqit, 1941, programi i Drazha Mihailoviqit, 1942, programi i Çubroloviqit, 1944 e 1945. Më 1945 programi i një mësuesi serb nga [[Vushtrria]], për shfarosjen e “arnautëve”, të cilin e zbatoi me përpikëri A. Rankoviqi. Programi për likuidimin e shqiptarëve, 1950. Memoradumi i Akademisë serbe, 1986, si dhe shumë ligje të tjera për kolonizimin, popullizimin e Kosovës me serbë që nga vitit 1865 deri më 1995. Më 1995, Millosheviçi dhe Arkani marrin vendim që të shfaroset 51 për qind e shqiptarëve të Kosovës dhe kjo trevë të serbizohet. Këto plane nuk ishin vetëm të intelektualeve e politkanëve serbë, por edhe plane të Kishës Ortodokse… Vlladan Gjorgjeviqi, kryeministër serb, (1913), në librin “Shqiptarët dhe Fuqitë e Mëdha”, shkruan se shqiptarët ishin "indianë të Evropës", të cilët të kujtojnë “njerëzit e lashtë, që flinin nëpër drunj, ku mbaheshin me bishtat e tyre”. Libri i Vlladanit nuk ishte satirë, por një shkrim luftarak për pengimin e themelimit të shtetit shqiptar… Për Millosheviçin shqiptarët, (1999), ishin “minj” dhe ankohej pse evropianët, “nuk po na lenë t’i vrasim…”. == Rastet dhe mënyrat e zbatimit == :Raste të ''[[Lufta speciale|luftës speciale]]'' të udhëheura nga Doktrina e shenjtë serbe: * [[Rasti Kuku lele majko]] - 1999-2007 * [[Rasti Entklavat]] - 1999-2007 * [[Rasti Graqanica]] - 1999-2007 * [[Rasti Martinoviq]] - 1984 * [[Rasti dhunimi i plakave]] - 1985-1992, 1999-2007 * [[Rasti shkatrrimi i varrezave|Rasti shkatërrimi i varrezave]] - 1985-1992, 1999-2007 * [[Rasti shkatrrimi i kishave|Rasti shkatërrimi i kishave]]<ref name="albsh">[http://www.alb-shkenca.org/index.php?option=com_booklibrary&task=view&catid=454&id=2&Itemid=36 ANASH - Viti 1, Numri 2, dhjetor 2006]</ref> - 1985-1992, 1999-2007 * [[Rasti Jogurt revulucionit|Rasti i revolucionit Jogurt]] - 1985-1992 * [[Rasti kthimi i 200 000 serbëve të shpërngulur|Rasti i kthimit të 200 000 serbëve të shpërngulur]] - 2007 * [[Rasti Nxënsit nga Tirana|Rasti i nxënësve nga Tirana]] - 2005 * [[Rasti 17 marsi|Rasti i 17 marsit]] - 2004 * [[Rasti Fotografia e Titos|Rasti i fotografisë së Titos]] - 1981-1983 * [[Rasti Letërnjoftimi|Rasti letërnjoftimi]] - 1981-1999 * [[Rasti Deviza]] - 1981-1999 * [[Rasti Kuq e Zi]] - 1985-1999 * [[Rasti Flamuri]] - 1968-1999 * [[Rasti Shqiptar i ndershëm]] - 1985-1992 * [[Rasti Helmimi]] - 1990-1995 * [[Rasti Spektakli Beteja e Kosovës]] - 1992 * [[Rasti Ora policore]] - 1981-1983, 1985-1987 * [[Rasti Trupat Federale]] - 1989-1992 * [[Rasti APJ Shtetrrethimi]] - 1981-1983, 1985-1987 * [[Rasti Sindikata]] - 1985-1990 * [[Rasti Minatorët]] - 1985-1990 * [[Rasti Pasuli i Mences]] - 3-4 mars 1981 * [[Rasti 12 nëntor 1912]]<ref>[[Daily Chronicle]] raporti më [[12 nëntor]] [[1912]]</ref> * [[Libri i kaltër|Rasti Libri i kaltërt]] - 1974 * [[Rasti Diferencimi]] - 1992-1999 * [[Rasti Amandamenti|Rasti Amendamenti]] - 1992 * [[Rasti Parlamenti]] - Puçi televizi i parlamentit të Kosovës, 1992 * [[Demonstratat e `81-shit|Rasti Revolucion-Kundër'revolucion]] - 1981 * [[Rasti informbyroisti]] - presekutime nën perden e politikës komuniste == Teoritë e doktrinës == * [[Teoria Serbia humb në paqë|Teoria Serbia humb në paqe]] * [[Teoria nën petkun e fesë]] * [[Teoria baba Rus]] * [[KOSOVO IS SERBIA|KOSOVO IS SERBIA (Kosova është Serbi)]] dhe zënia totale e zemrës * [[Serbia vetëm me Kosovën në BE]] == Letërsi shqipe == * Spastrimet etnike dhe gjenocidi serb ndaj shqiptarëve të Sanxhakut të Nishit - [[Sabri Uka]] * Dëbimi i shqiptarëve nga Sanxhaku i Nishit 1877-1878 - [[Sabri Uka]], Prishtinë, 1994 * Gjenocidi i regjimeve serbe në hapësirat shqiptare - [[Fatmir Fehmiu]] == Letërsi ndërkombëtare == * [[Albania’s Golgotha]] - Indictment of the Exterminators of the Albanian People - [[Leo Freundlich]], 1913 ([https://web.archive.org/web/20080216024054/http://www.elsie.de/pdf/B2002GatheringClouds.pdf anglisht]) * Albanska liga (Albanska kongra) - [[Jovan Haxhi Vasiljeviq]] Beograd, 1909 * Rumeliden Geqlrei I, II - [[Bilall Shishmir]] Stamboll, 1979 * Vranjska Kotlina I - [[Jovan Trifunovski]] Shkup ,1969 * Putovanje po novoj Serbiji - [[Stefan L. Popoviq]] Beograd, 1950 * Self-representation of the Serbian "civil class" in the 19th century; communicating through Dositej Obradovi - Wladimir Fischer, Vjenë[https://web.archive.org/web/20070927005103/http://www.kakanien.ac.at/beitr/emerg/WFischer1.pdf/show_pdf] == Shih edhe == * [[Naçertanje]] * [[Serbia e Madhe]] * [[Ilija Garashanin]] * [[Reforma agrare dhe kolonizimi i Kosovës]] * [[Toplica]] * [[Serbët në Kosovë]] * [[Shqiptarët në Turqi]] * [[Doktrina e shenjt serbe dhe goranët|Doktrina e shenjtë serbe dhe goranët]] * [[Ideja e Madhe]] * {{Libri}} == Referimet == {{ref}} === Shtypi dhe interneti === * [http://video.google.de/videoplay?docid=-504405176007916604&q=kosovo&total=15355&start=0&num=10&so=0&type=search&plindex=0 PEPiF mbi dokumentimin e rasteve]{{Lidhje e thyer}} == Lidhje të jashtme == {{commonscat|Greater Serbia}} * [https://web.archive.org/web/20080216024054/http://www.elsie.de/pdf/B2002GatheringClouds.pdf The roots of ethnic cleansing in Kosovo. Early twentieth-century documents] * [http://www.beepworld.de/members/pashtriku/barbaret.htm Barbarët e fundshekullit XX!] - Sheradin Berisha, 28.04.2007 * [[Programi serb për shpërnguljen e shqiptarëve]] [[Kategoria:Doktrina e shenjt serbe]] [[Kategoria:Politika e Serbisë]] [[Kategoria:Gjuha shqipe]] i0b17ogwzp50gqok4bp6yevelug6o6f 0 39043 3029077 2147258 2026-09-01T16:26:09Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:Augustus, versioni i datës 18 gusht 2026 (revizioni 1370015649) 3029077 wikitext text/x-wiki {{Short description|Fizikant dhe kimist neozelandez (1871–1937)}} {{Infobox scientist | name = Ernest Rutherford, Baroni i parë Rutherford i Nelsonit | image = Sir Ernest Rutherford LCCN2014716719 - restoration1.jpg | caption = Rutherford, rreth viteve 1920 | birth_date = {{Birth date|1871|08|30|df=yes}} | birth_place = Brightwater, Krahina e Nelsonit, Koloni e Zelandës së Re | death_date = {{Death date and age|1937|10|19|1871|08|30|df=yes}} | death_place = [[Kembrixhi]], [[Anglia]], MB | resting_place = {{ill|Abacia e Uestminsterit|en|Westminster Abbey}}, [[Londra]] | spouse = {{Marriage|Mary Georgina Newton|1900}} | children = 1 (vajzë) | relatives = [[Ralph Fowler]] (dhëndër) | education = Nelson College | alma_mater = {{Indented plainlist| * Canterbury College (BA, MA, BSc) * Trinity College, Cambridge (BA)}} | known_for = {{Indented plainlist| * Zbulimi i [[Bërthama e atomit|bërthamës atomike]] * Zbulimi i [[Protoni|protonit]] * Zbulimi i [[Radoni|radonit]] * Teoria e [[Neutroni|neutronit]]}} | field = {{Indented plainlist| * Fizika atomike * [[Fizika bërthamore]] * Radiokimia}} | work_institutions = {{Indented plainlist| * {{ill|McGill University|en|McGill University}} (1898–1907) * Victoria University of Manchester (1907–1919) * [[Universiteti i Kembrixhit]] (1919–1937)}} | awards = {{Indented plainlist| * Medalja Rumford (1904) * {{ill|Çmimi Nobel për Kimi|en|Nobel Prize in Chemistry}} (1908) * Medalja Elliott Cresson (1910) * Medalja Matteucci (1913) * Medalja Përkujtimore Hector (1916) * Medalja Copley (1922) * Medalja Franklin (1924) * Medalja Albert (1928) * Medalja Faraday (1930) * Çmimi i Leksionit Faraday (1936) * Medalja Wilhelm Exner (1936)}} | doctoral_students = {{Collapsible list|title={{Nobold|''Shiko listën''}} | [[James Chadwick]] (1921) | Henry DeWolf Smyth (1923) | Nazir Ahmed (1925) | Leslie H. Martin (1926) | Cecil Powell (1927) | John Cockcroft (1928) | Mark Oliphant (1929) | Norman Feather (1931) | Ernest Walton (1931) | Rafi Chaudhry (1932) | Zhang Wenyu (1938) }} | notable_students = {{Collapsible list|title={{Nobold|''Shiko listën''}} | Kenneth Bainbridge | Patrick Blackett | [[Niels Bohr]] | Charles Galton Darwin | Maria Goeppert Mayer | Charles Drummond Ellis | Kazimierz Fajans | George Gamow | Hans Geiger | [[Otto Hahn]] | George de Hevesy | Ernest Marsden | Philip Burton Moon | Henry Moseley | [[Frederick Soddy]]}} | signature = Ernest-Rutherford-signature.svg }} '''Ernest Rutherford, Baroni i parë Rutherford i Nelsonit''' (30 gusht 1871 – 19 tetor 1937),<ref>{{cite news | title=LORD RUTHERFORD, PHYSICIST, IS DEAD; British Nobel Winner, 66, Famous As Atom-Smasher, Dies After Operation | date=October 20, 1937 | last=Laurence | first=William | work=[[The New York Times]]| url=https://www.nytimes.com/1937/10/20/archives/lord-rutherford-physicist-is-dead-british-nobel-prize-winner-66.html|language=en}}</ref> ishte fizikant dhe kimist neozelandez, studiues pionier si në fizikën atomike ashtu edhe në fizikën bërthamore. Është përshkruar si "ati i fizikës bërthamore"<ref name=Father>{{cite web |title=Ernest Rutherford |url=https://ehs.msu.edu/lab-clinic/rad/hist-figures/rutherford.html |website=Environmental Health and Safety Office of Research Regulatory Support |publisher=Michigan State University |access-date=23 June 2023 |language=en}}</ref> dhe "eksperimentuesi më i madh që nga [[Michael Faraday]]".<ref name="eb">{{cite web |last1=Badash |first1=Lawrence |title=Ernest Rutherford {{!}} Accomplishments, Atomic Theory, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Ernest-Rutherford |website=Encyclopedia Britannica |access-date=23 June 2023 |language=en}}</ref> Në vitin 1908 ai u nderua me {{ill|Çmimi Nobel për Kimi|en|Nobel Prize in Chemistry|lt=Çmimin Nobel për Kimi}} "për hulumtimet e tij mbi zbërthimin e elementeve dhe kiminë e substancave radioaktive."<ref name="Nobel Prize">{{Cite web|title=Nobel Prize in Chemistry 1908|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1908/summary/|publisher=Nobel Foundation|access-date=2008-10-06|language=en}}</ref> Ndër zbulimet e Rutherfordit është koncepti i gjysmëjetës radioaktive, elementi radioaktiv [[Radoni|radoni]], si dhe dallimi dhe emërtimi i rrezatimit alfa dhe beta. Së bashku me Thomas Roydsin, Rutherfordit i njihet merita e vërtetimit se rrezatimi alfa përbëhet nga bërthama [[Heliumi|heliumi]].<ref name=rutherford.org.nz>{{cite web|last=Campbell|first=John|title=Rutherford – A Brief Biography|url=http://www.rutherford.org.nz/biography.htm|website=Rutherford.org.nz|access-date=4 March 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal| doi = 10.1080/14786440808636511| title = Spectrum of the radium emanation| journal = Philosophical Magazine| series = Series 6| volume = 16| issue = 92| pages = 313| year = 1908| last1 = Rutherford| first1 = E.| last2 = Royds| first2 = T.| url = https://zenodo.org/record/1430840| access-date = 28 June 2019|language=en}}</ref> Në vitin 1911, ai teorizoi se [[Atomi|atomet]] e kanë [[Ngarkesa elektrike|ngarkesën elektrike]] të përqendruar në një [[Bërthama e atomit|bërthamë]] shumë të vogël.<ref>{{cite book |title = Theoretical concepts in physics: an alternative view of theoretical reasoning in physics |last = Longair |first = M. S. |publisher = Cambridge University Press |year = 2003 |isbn = 978-0-521-52878-8 |pages = 377–378 |language=en}}</ref> Ai arriti në këtë teori nëpërmjet zbulimit dhe interpretimit të tij të shpërndarjes Rutherford gjatë eksperimentit të fletës së artë, kryer nga Hans Geiger dhe Ernest Marsden. Në vitin 1912, ai e ftoi [[Niels Bohr]]in të bashkohej me laboratorin e tij, çka çoi te modeli Bohr i atomit. Në vitin 1917, ai kreu reaksionin e parë bërthamor të shkaktuar artificialisht, duke bombarduar bërthama azoti me grimca alfa. Këto eksperimente e çuan në zbulimin e emetimit të një grimce nënatomike, të cilën fillimisht e quajti "atom hidrogjeni", por më vonë (më saktësisht) e riemërtoi [[Protoni|protonin]].<ref>{{Cite journal|doi = 10.1080/14786440608635919|title = Collision of α particles with light atoms. IV. An anomalous effect in nitrogen|journal = The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science|series = Series 6|volume = 37|issue = 222|pages = 581–587|year = 1919|last1 = Rutherford|first1 = E.|url = https://zenodo.org/record/1430800|access-date = 2 November 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |doi = 10.1098/rspa.1920.0040|title = Bakerian Lecture. Nuclear Constitution of Atoms|journal = Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|volume = 97|issue = 686|pages = 374–400|year = 1920|last1 = Rutherford|first1 = E.|bibcode = 1920RSPSA..97..374R|doi-access = free|language=en}}</ref> Atij i njihet gjithashtu merita e zhvillimit të sistemit të numërimit atomik, së bashku me Henry Moseleyn. Arritjet e tij të tjera përfshijnë përparimin e fushave të komunikimeve radio dhe teknologjisë së ultratingullit. Rutherfordi u bë Drejtor i {{ill|Laboratori Cavendish|en|Cavendish Laboratory|lt=Laboratorit Cavendish}} në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] në vitin 1919. Nën udhëheqjen e tij, [[Neutroni|neutroni]] u zbulua nga [[James Chadwick]] në vitin 1932. Po atë vit, eksperimenti i parë i kontrolluar për të ndarë bërthamën u krye nga John Cockcroft dhe Ernest Walton, duke punuar nën drejtimin e tij. Në nderim të përparimeve të tij shkencore, Rutherfordi u nderua me titullin baron të Mbretërisë së Bashkuar. Pas vdekjes së tij në 1937, ai u varros në {{ill|Abacia e Uestminsterit|en|Westminster Abbey|lt=Abacinë e Uestminsterit}} pranë [[Charles Darwin|Çarls Darvinit]] dhe [[Isak Njutoni]]t. Elementi kimik [[Rutherfordiumi]] (₁₀₄Rf) u emërtua në nder të tij në vitin 1997. Në 1999, ai u shpall fizikanti i dhjetë më i madh i të gjitha kohërave.<ref>{{cite news| title=Physics: past, present, future| work=Physics World| date=December 6, 1999| url=https://physicsworld.com/a/physics-past-present-future/|language=en}}</ref> Portreti i tij ndodhet në kartëmonedhën prej njëqind dollarësh të Zelandës së Re që nga viti 1999.<ref name=":1">{{Cite web |date=6 August 2024 |title=$100 banknote |url=https://www.rbnz.govt.nz/money-and-cash/banknotes-and-coins/banknotes-in-circulation/100-banknote |access-date=8 May 2026 |website=Reserve Bank of New Zealand|language=en}}</ref> == Fëmijëria dhe arsimimi == Ernest Rutherford lindi më 30 gusht 1871 në Brightwater, Zelanda e Re,<ref name=McLintock>{{cite encyclopedia|author=A.H. McLintock|encyclopedia=An Encyclopaedia of New Zealand|title=Rutherford, Sir Ernest (Baron Rutherford of Nelson, O.M., F.R.S.)|edition=1966|date=18 September 2007|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/rutherford-sir-ernest/1|publisher=Te Ara – The Encyclopedia of New Zealand|isbn=978-0-478-18451-8|access-date=2 April 2008|language=en}}</ref> i katërti nga dymbëdhjetë fëmijë të James Rutherfordit, emigrant, fermer dhe mekanik nga Perth, Skoci, dhe Martha Thompsonit, mësuese nga Hornchurch, Angli.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_vNW1wg9npgC&pg=PA12|page=12|author=J.L. Heilbron|title=Ernest Rutherford And the Explosion of Atoms|date=12 June 2003|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-512378-6|access-date=22 February 2016|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Rutherford, Ernest 1871–1937|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/3r37/rutherford-ernest|access-date=4 April 2011|website=Dictionary of New Zealand Biography|language=en}}</ref> Certifikata e lindjes së Rutherfordit u shkrua gabimisht si 'Earnest'. Familja e njihte me nofkën Ern.<ref name=McLintock/><ref name=":0"/> Kur Rutherfordi ishte 5 vjeç, familja u zhvendos në Foxhill, Tasman, Zelanda e Re, ku ai ndoqi shkollën Foxhill. Në moshën 11-vjeçare, në 1883, familja Rutherford u zhvendos në Havelock, në Marlborough Sounds, ku Ernesti ndoqi shkollën Havelock.<ref>{{Cite news |date=7 October 1886 |title=Local and General News. |volume=22 |page=2 |work=Marlborough Express |issue=186 |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/MEX18861007.2.8? |access-date=October 1, 2023 |language=en}}</ref> Zhvendosja u bë për t'u afruar me mullirin e lirit që drejtonte i ati i Rutherfordit.<ref name=":0"/> Në 1887, në përpjekjen e tij të dytë, ai fitoi një bursë për të studiuar në Nelson College.<ref name=":0"/> Në përpjekjen e parë të provimit, ai kishte notën më të lartë të çdokujt nga Nelsoni.<ref>{{Cite web |title=The Marlborough Express. Published Every Evening. Monday, December 28, 1885. Local and General News. |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/MEX18851228.2.5 |access-date=8 August 2023 |website=paperspast.natlib.govt.nz |language=en}}</ref> Kur iu dha bursa, ai kishte marrë 580 nga 600 pikë të mundshme.<ref>{{Cite web |title=The Marlborough Express. Published Every Evening Wednesday, January 5, 1887. Local and General News. |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/MEX18870105.2.6 |access-date=8 August 2023 |website=paperspast.natlib.govt.nz |language=en}}</ref> Pas dhënies së bursës, shkolla Havelock i dhuroi një koleksion prej pesë vëllimesh me titullin ''The Peoples of the World''.<ref>{{Cite web |title=Papers Past {{!}} Newspapers {{!}} Marlborough Express {{!}} 25 January 1887 {{!}} Local and General News. |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/MEX18870125.2.6 |access-date=8 August 2023 |website=paperspast.natlib.govt.nz |language=en}}</ref> Ai studioi në Nelson College nga 1887 deri në 1889, dhe ishte kryenxënës në 1889. Luajti gjithashtu në ekipin e ragbit të shkollës.<ref name=":0"/> Iu ofrua një vend pune në shërbimin qeveritar, por e refuzoi pasi i mbeteshin edhe 15 muaj shkollë.<ref>{{Cite web |title=Papers Past {{!}} Newspapers {{!}} Marlborough Express {{!}} 4 October 1887 {{!}} Marlborough Express. Published Every Evening.... |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/MEX18871004.2.7 |access-date=8 August 2023 |website=paperspast.natlib.govt.nz |language=en}}</ref> Në 1889, në përpjekjen e tij të dytë, fitoi një bursë për të studiuar në Canterbury College, Universiteti i Zelandës së Re, midis 1890 dhe 1894. Mori pjesë në shoqërinë e debatit dhe në Shoqërinë e Shkencës.<ref name=":0"/> Në Canterbury, ai u nderua me një B.A. në latinisht, anglisht dhe matematikë në 1892, një M.A. në matematikë dhe shkencë fizike në 1893, dhe një B.Sc. në kimi dhe gjeologji në 1894.<ref name="Nobel Rutherford Biography">{{cite web |title=Ernest Rutherford Biographical |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1908/rutherford/biographical/ |website=The Nobel Prize |publisher=Nobel Prize Outreach AB |access-date=5 October 2023|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Famous Canterbury graduate Ernest Rutherford turns 150 |url=https://www.canterbury.ac.nz/news/2021/famous-canterbury-graduate-ernest-rutherford-turns-150.html |website=The University of Canterbury |access-date=3 July 2023 |language=en-nz |date=27 August 2021}}</ref> Më pas, Rutherfordi shpiku një lloj të ri marrësi radioje, dhe në 1895 iu dha një Bursë Kërkimore 1851 nga Komisioni Mbretëror për Ekspozitën e 1851-shit, për të udhëtuar në Angli për studime pasuniversitare në {{ill|Laboratori Cavendish|en|Cavendish Laboratory|lt=Laboratorin Cavendish}} të [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Kembrixhit]].<ref name="Venn">{{Cite web|title=Rutherford, Ernest|url=https://venn.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/search-2018.pl?sur=&suro=w&fir=&firo=c&cit=&cito=c&c=all&z=all&tex=RTRT895E&sye=&eye=&col=all&maxcount=50|website=A Cambridge Alumni Database|language=en}}</ref> Në 1897, iu dha një gradë kërkimore B.A. dhe Bursa Coutts-Trotter nga Trinity College, Cambridge.<ref name="Nobel Rutherford Biography"/> == Karriera dhe kërkimi == [[File:Ernest Rutherford 1892.jpg|thumb|right|Rutherfordi në 1892]] Kur Rutherfordi filloi studimet në Kembrixh, ishte ndër të parët 'të huaj' (pa diplomë nga Kembrixhi) të lejuar të bënin kërkim në universitet, dhe pati gjithashtu nderin të studionte nën J. J. Thomson.<ref name="aps">{{Cite web|url=https://www.aps.org/programs/outreach/history/historicsites/rutherfordsoddy.cfm |title=Ernest Rutherford and Frederick Soddy |language=en}}</ref> Me inkurajimin e Thomsonit, Rutherfordi zbuloi valë radioje në një distancë prej rreth 800 metrash, dhe për një kohë të shkurtër mbajti rekordin botëror për distancën në të cilën mund të zbuloheshin valët elektromagnetike, megjithëse kur i paraqiti rezultatet e tij në takimin e British Association në 1896, zbuloi se ishte tejkaluar nga Guglielmo Marconi, valët radio të të cilit kishin dërguar një mesazh në një distancë prej gati 16 kilometrash.<ref>{{cite news |last1=Holmes |first1=Jonathan |title=Marconi's first radio broadcast made 125 years ago |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-somerset-61327062 |access-date=16 June 2023 |work=BBC News |date=13 May 2022 |language=en}}</ref> === Radioaktiviteti === Përsëri nën drejtimin e Thomsonit, Rutherfordi punoi mbi efektet përcjellëse të rrezeve X mbi gazrat, çka çoi në zbulimin e [[Elektroni|elektronit]], rezultatet e të cilit u paraqitën së pari nga Thomsoni në 1897.<ref>{{cite book |last1=Buchwald |first1=Jed Z. |last2=Warwick |first2=Andrew |title=Histories of the electron: the birth of microphysics |date=30 January 2004 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, Mass. |isbn=0262524244 |pages=21–30 |language=en}}</ref> Duke dëgjuar për përvojën e Henri Becquerelit me uranin, Rutherfordi filloi të eksploronte radioaktivitetin e tij, duke zbuluar dy lloje që dallonin nga rrezet X në fuqinë e tyre depërtuese. Duke vazhduar kërkimin e tij në Kanada, në 1899 ai i shpiku termat "rreze alfa" dhe "rreze beta" për të përshkruar këto dy lloje të dallueshme rrezatimi.<ref name=abg>{{Cite journal|last=Trenn|first=Thaddeus J.|date=1976|title=Rutherford on the Alpha-Beta-Gamma Classification of Radioactive Rays|journal=Isis|volume=67|issue=1|pages=61–75|jstor=231134|doi=10.1086/351545|language=en}}</ref> Në 1898, Rutherfordi pranoi Katedrën e Fizikës Macdonald në {{ill|McGill University|en|McGill University}} në Montreal të Kanadasë, me rekomandimin e Thomsonit.<ref>{{cite book| first=Robin| last=McKown|title=Giant of the Atom, Ernest Rutherford|year=1962|publisher=Julian Messner Inc, New York|page=57|language=en}}</ref> Nga 1900 deri në 1903, iu bashkua në McGill kimisti i ri Frederick Soddy ([[Çmimi Nobel|Çmimi Nobel për Kimi]], 1921), të cilit i vuri problemin e identifikimit të gazit inert të emetuar nga elementi radioaktiv toriumi, substancë që ishte vetë radioaktive dhe mbulonte substanca të tjera. Pasi eliminoi të gjitha reaksionet e zakonshme kimike, Soddy sugjeroi se duhej të ishte një nga gazrat inertë, të cilin e quajtën thoron. Kjo substancë u gjet më vonë të ishte ²²⁰Rn, një izotop i [[Radoni|radonit]].<ref name="Kragh">{{Cite arXiv|last=Kragh|first=Helge|date=5 February 2012|title=Rutherford, Radioactivity, and the Atomic Nucleus|eprint=1202.0954|class=physics.hist-ph|language=en}}</ref><ref name="Nobel Rutherford Biography"/> Ata gjetën gjithashtu një substancë tjetër, të cilën e quajtën Thorium X, identifikuar më vonë si ²²⁴Rn, dhe vazhduan të gjenin gjurmë heliumi. Punuan gjithashtu me mostra të "Uranium X" (protaktini), nga William Crookes, dhe radium, nga Marie Curie. Rutherfordi hetoi më tej thoronin së bashku me R.B. Owensin dhe zbuloi se një mostër e çfarëdo madhësie e materialit radioaktiv merrte gjithnjë të njëjtën kohë që gjysma e mostrës të dezintegrohej (në këtë rast, 11 minuta e gjysmë), dukuri për të cilën shpiku termin "gjysmëjetë".<ref name="Kragh"/> Rutherfordi dhe Soddy botuan punimin e tyre "Ligji i Ndryshimit Radioaktiv" për të shpjeguar të gjitha eksperimentet e tyre. Deri atëherë, atomet supozoheshin të ishin baza e pashkatërrueshme e çdo lënde; dhe megjithëse Curie kishte sugjeruar se radioaktiviteti ishte dukuri atomike, ideja se atomet e substancave radioaktive po shpërbëheshin ishte një ide krejt e re. Rutherfordi dhe Soddy treguan se radioaktiviteti përfshinte dezintegrimin spontan të atomeve në lëndë tjetër, ende të paidentifikuar.<ref name="Nobel Rutherford Biography"/> Në 1903, Rutherfordi konsideroi një lloj rrezatimi, të zbuluar (por të paemërtuar) nga kimisti francez Paul Villard në 1900, si emetim nga radiumi, dhe kuptoi se ky vëzhgim duhej të përfaqësonte diçka të ndryshme nga rrezet e tij alfa dhe beta, për shkak të fuqisë së tij shumë më të madhe depërtuese. Rutherfordi ia dha kështu këtij lloji të tretë rrezatimi emrin "rreze gama".<ref name=abg/> Të tri termat e Rutherfordit janë ende në përdorim standard sot — lloje të tjera të dezintegrimit radioaktiv janë zbuluar që atëherë, por tri llojet e Rutherfordit mbeten ndër më të zakonshmet. Në 1904, Rutherfordi sugjeroi se radioaktiviteti siguron një burim energjie të mjaftueshëm për të shpjeguar ekzistencën e Diellit gjatë miliona viteve të nevojshme për evolucionin e ngadaltë biologjik në Tokë, siç propozohej nga biologë si Charles Darvini. Fizikani Lord Kelvin kishte argumentuar më herët për një Tokë shumë më të re, bazuar në pamjaftueshmërinë e burimeve të njohura të energjisë, por Rutherfordi tregoi, në një leksion ku ishte i pranishëm Kelvini, se radioaktiviteti mund ta zgjidhte këtë problem.<ref>{{cite journal |author1=England, P. |author2=Molnar, P. |author3=Righter, F. | title=John Perry's neglected critique of Kelvin's age for the Earth: A missed opportunity in geodynamics |journal=GSA Today |date=January 2007 |volume=17 |issue=1 |pages=4–9 |doi=10.1130/GSAT01701A.1 |language=en}}</ref> Në 1907, u kthye në Britani për të marrë katedrën Langworthy në Victoria University of Manchester.<ref>{{cite web |title=Ernest Rutherford: Heritage Heroes at The University of Manchester |url=https://www.manchester.ac.uk/discover/history-heritage/history/heroes/ernest-rutherford/ |website=The University of Manchester |access-date=27 June 2023 |language=en}}</ref> Në Mançester, Rutherfordi vazhdoi punën me rrezatimin alfa. Së bashku me Hans Geigerin, zhvilloi ekrane szintiluese sulfuri zinku dhe dhoma jonizimi për të numëruar grimcat alfa. Duke pjesëtuar ngarkesën totale të grumbulluar në ekran me numrin e numëruar, Rutherfordi përcaktoi se ngarkesa e grimcës alfa ishte dy.<ref>{{Cite journal |date=1908-08-27 |title=The charge and nature of the α-particle |journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series A, Containing Papers of a Mathematical and Physical Character |language=en |volume=81 |issue=546 |pages=162–173 |doi=10.1098/rspa.1908.0066 |last1=Rutherford |first1=E. |last2=Geiger |first2=Hans}}</ref><ref name=PaisInwardBound>{{Cite book |last=Pais |first=Abraham |title=Inward bound: of matter and forces in the physical world |date=2002 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-851997-3 |edition=Reprint |location=Oxford|language=en}}</ref> Në fund të 1907-s, Ernest Rutherford dhe Thomas Royds lejuan grimca alfa të depërtonin nëpër një dritare shumë të hollë në një tub të zbrazët. Ndërsa e shkarkonin tubin me elektricitet, spektri i marrë prej tij ndryshoi, ndërsa grimcat alfa grumbulloheshin në tub. Përfundimisht, u shfaq spektri i qartë i gazit të heliumit, duke provuar se grimcat alfa ishin të paktën atome heliumi të jonizuara, dhe ndoshta bërthama heliumi.<ref>{{cite journal |last1=Rutherford |first1=E. |last2=Royds |first2=T. |title=XXI. The nature of the α particle from radioactive substances |journal=The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science |date=February 1909 |volume=17 |issue=98 |pages=281–286 |doi=10.1080/14786440208636599 |language=en}}</ref> Në 1910 Rutherfordi, me Geigerin dhe matematicienin Harry Bateman, botuan<ref>{{cite journal |last1=Rutherford |first1=E. |last2=Geiger |first2=H. |last3=Bateman |first3=H. |title=LXXVI. The probability variations in the distribution of α particles |journal=The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science |date=October 1910 |volume=20 |issue=118 |pages=698–707 |doi=10.1080/14786441008636955 |language=en}}</ref> punimin e tyre klasik<ref>Bulmer, M. G. (1979). Principles of Statistics. United Kingdom: Dover Publications.</ref> që përshkruante analizën e parë të shpërndarjes në kohë të emetimit radioaktiv, shpërndarje e njohur sot si [[Shpërndarja Poisson]]. === Modeli i atomit === [[File:Gold foil experiment conclusions.svg|right|thumb|''Sipër:'' Rezultatet e pritura: grimcat alfa duke kaluar pa u penguar nëpër modelin e "pudingut me kumbulla" të atomit.<br /> ''Poshtë:'' Rezultatet e vëzhguara: një pjesë e vogël e grimcave u devijuan, çka tregonte një ngarkesë të vogël dhe të përqendruar. Diagrami nuk është në shkallë; në realitet bërthama është shumë më e vogël se guaska elektronike.]] Rutherfordi vazhdoi të bënte zbulime revolucionare shumë kohë pas marrjes së Çmimit Nobel në 1908.<ref name=PaisInwardBound/> Nën drejtimin e tij, në 1909, Hans Geiger dhe Ernest Marsden kryen eksperimentin Geiger–Marsden, i cili demonstroi natyrën bërthamore të atomeve duke matur devijimin e grimcave alfa që kalonin nëpër një fletë të hollë ari.<ref>{{cite web |last1=Pestka |first1=Jessica |title=About Rutherford's Gold Foil Experiment |url=https://sciencing.com/rutherfords-gold-foil-experiment-4569065.html |website=Sciencing |access-date=27 June 2023 |language=en |date=25 April 2017}}</ref> Rutherfordi i frymëzoi Geigerin dhe Marsdenin që në këtë eksperiment të kërkonin grimca alfa me kënde shumë të larta devijimi, çka nuk pritej sipas asnjë teorie të lëndës në atë kohë.<ref>{{cite book |last1=Dragovich |first1=Branko |title=Ernest Rutherford and the Discovery of the Atomic Nucleus |publisher=Institute of Physics |location=Belgrade |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Davidson |first1=Michael W. |title=Pioneers in Optics: Johann Wilhelm Ritter and Ernest Rutherford |journal=Microscopy Today |date=March 2014 |volume=22 |issue=2 |pages=48–51 |doi=10.1017/S1551929514000029 |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> Kënde të tilla devijimi, edhe pse të rralla, u gjetën. Duke reflektuar mbi këto rezultate në një nga leksionet e tij të fundit, Rutherfordi u citua duke thënë: "Ishte ngjarja më e pabesueshme që më ka ndodhur ndonjëherë në jetë. Ishte pothuajse aq e pabesueshme sikur të gjuaje një predhë 15-inç mbi një copë letre mëndafshi dhe ajo të kthehej e të të godiste." Ishte interpretimi i Rutherfordit i këtyre të dhënave që e çoi të propozonte [[Bërthama e atomit|bërthamën]], një rajon shumë të vogël dhe të ngarkuar që përmban pjesën më të madhe të masës së atomit.<ref name=charge>{{Cite journal |last1=Rutherford |first1=E. |year=1911 |title=The scattering of α and β particles by matter and the structure of the atom |journal=The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science |series=Series 6 |volume=21 |issue=125 |pages=669–688 |doi=10.1080/14786440508637080 |language=en}}</ref> Në 1912, Rutherfordit iu bashkua Niels Bohr (i cili postuloi se elektronet lëviznin në orbita specifike rreth bërthamës kompakte). Bohri e përshtati strukturën bërthamore të Rutherfordit që të përputhej me hipotezën kuantike të Max Planckut. Modeli Bohr rezultues u bë baza për fizikën atomike kuantike-mekanike të Heisenbergut, që mbetet i vlefshëm edhe sot.<ref name="Nobel Rutherford Biography"/> === Piezoelektriciteti === Gjatë Luftës së Parë Botërore, Rutherfordi punoi në një projekt tepër sekret për të zgjidhur problemet praktike të zbulimit të nëndetëseve. Si Rutherfordi ashtu edhe Paul Langevin sugjeruan përdorimin e piezoelektricitetit, dhe Rutherfordi zhvilloi me sukses një pajisje që matte prodhimin e tij. Përdorimi i piezoelektricitetit u bë më pas thelbësor për zhvillimin e [[Ultratingulli|ultratingullit]] siç njihet sot. Pretendimi se Rutherfordi zhvilloi sonarin, megjithatë, është keqkuptim, pasi teknologjitë e zbulimit nënujor përdorin transduktorin e Langevinit.<ref>{{cite journal |last1=Katzir |first1=Shaul |title=Who knew piezoelectricity? Rutherford and Langevin on submarine detection and the invention of sonar |journal=Notes and Records of the Royal Society |date=20 June 2012 |volume=66 |issue=2 |pages=141–157 |doi=10.1098/rsnr.2011.0049 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Duck |first1=Francis |title=Paul Langevin, U-boats, and ultrasonics |journal=Physics Today |date=1 November 2022 |volume=75 |issue=11 |pages=42–48 |doi=10.1063/PT.3.5122 |language=en}}</ref> === Zbulimi i protonit === Së bashku me H.G. Moseleyn, Rutherfordi zhvilloi sistemin e numërimit atomik në 1913. Eksperimentet e Rutherfordit dhe Moseleyt përdorën rreze katodike për të bombarduar elemente të ndryshme me rrjedha elektronesh dhe vunë re se çdo element përgjigjej në mënyrë të qëndrueshme dhe të dallueshme. Kërkimi i tyre ishte i pari që pohoi se çdo element mund të përkufizohej nga vetitë e strukturave të tij të brendshme — vëzhgim që më vonë çoi në zbulimin e [[Bërthama e atomit|bërthamës atomike]].<ref name="Nobel Rutherford Biography"/> Ky kërkim e çoi Rutherfordin të teorizonte se atomi i hidrogjenit (në atë kohë entiteti më i lehtë i njohur që mbante ngarkesë pozitive) ishte një lloj "elektroni pozitiv" — përbërës i çdo elementi atomik.<ref>{{cite journal |last1=Rutherford |first1=Ernest |title=The structure of the atom |journal=Philosophical Magazine |date=1914 |volume=27 |pages=488–498 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Whittaker |first1=Edmund |title=A History of the Theories of Aether and Electricity |date=1989 |volume=2 |publisher=Courier Dover Publications |isbn=0-486-26126-3 |page=87|language=en}}</ref> Vetëm në 1919 Rutherfordi e zgjeroi teorinë e tij të "elektronit pozitiv" me një seri eksperimentesh që filluan pak para përfundimit të kohës së tij në Mançester. Zbuloi se azoti, dhe elemente të tjera të lehta, nxirrnin një proton, të cilin e quajti "atom hidrogjeni", kur goditeshin me grimca alfa (α).<ref name="Nobel Rutherford Biography"/> Në veçanti, ai tregoi se grimcat e nxjerra nga përplasja e grimcave alfa me hidrogjenin kishin ngarkesë njësi dhe 1/4 e vrullit të grimcave alfa.<ref>{{cite journal |last1=Rutherford |first1=Ernest |title=LII. Collision of α particles with light atoms II. Velocity of the hydrogen atom |journal=The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science |date=8 April 2009 |volume=37 |issue=222 |pages=562–571 |doi=10.1080/14786440608635917 |series=6 |language=en}}</ref> Rutherfordi u kthye në {{ill|Laboratori Cavendish|en|Cavendish Laboratory|lt=Laboratorin Cavendish}} në 1919, duke e pasuar J. J. Thomsonin si Profesor Cavendish i Fizikës, pozicion që e mbajti deri në vdekjen e tij në 1937.<ref name=cam>{{cite web |url=http://www.phy.cam.ac.uk/history/cavprof.php |title=The Cavendish Professorship of Physics |publisher=University of Cambridge |language=en}}</ref> Gjatë periudhës së tij, çmime Nobel iu dhanë James Chadwickut për zbulimin e neutronit (në 1932), John Cockcroftit dhe Ernest Waltonit për një eksperiment që do të njihej si "ndarja e atomit" duke përdorur një përshpejtues grimcash, dhe Edward Appletonit për demonstrimin e ekzistencës së jonosferës. === Zhvillimi i teorisë së protonit dhe neutronit === Në 1919–1920, Rutherfordi vazhdoi kërkimin mbi "atomin e hidrogjenit" për të konfirmuar se grimcat alfa i thyenin bërthamat e azotit dhe për të vërtetuar natyrën e produkteve. Ky rezultat i tregoi Rutherfordit se bërthamat e hidrogjenit ishin pjesë e bërthamave të azotit (dhe, me përfundim logjik, ndoshta edhe e bërthamave të tjera). Një ndërtim i tillë ishte dyshuar prej vitesh, bazuar në peshat atomike që ishin shumëfisha të plotë të asaj të hidrogjenit; shih hipotezën e Proutit. Hidrogjeni njihej si elementi më i lehtë, dhe bërthamat e tij supozoheshin bërthamat më të lehta. Tani, për shkak të gjithë këtyre konsideratave, Rutherfordi vendosi se një bërthamë hidrogjeni ishte ndoshta një bllok themelor ndërtimi për çdo bërthamë, dhe gjithashtu ndoshta një grimcë e re themelore, pasi asgjë nuk njihej si më e lehtë se ajo bërthamë. Kështu, duke konfirmuar dhe zgjeruar punën e Wilhelm Wienit, i cili në 1898 zbuloi protonin në rrjedha gazi të jonizuar,<ref>{{Cite journal|doi = 10.1002/andp.18943180404|title = Über positive Elektronen und die Existenz hoher Atomgewichte|journal = Annalen der Physik|volume = 318|issue = 4|pages = 669–677|year = 1904|last1 = Wien|first1 = W.|language=de}}</ref> në 1920 Rutherfordi postuloi se bërthama e hidrogjenit ishte një grimcë e re, të cilën e pagëzoi ''protoni''.<ref>{{cite journal |author=Orme Masson |date=1921 |title=The Constitution of Atoms |journal=The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science |volume=41 |issue=242 |pages=281–285 |doi=10.1080/14786442108636219 |language=en}}</ref> Në 1921, ndërsa punonte me Niels Bohrin, Rutherfordi teorizoi mbi ekzistencën e neutroneve (të cilat i pagëzoi në Leksionin e tij Bakerian të vitit 1920), të cilat mund të kompensonin disi efektin zmbrapsës të ngarkesave pozitive të protoneve, duke shkaktuar një forcë bërthamore tërheqëse dhe kështu duke i mbajtur bërthamat nga shpërbërja, për shkak të zmbrapsjes mes protoneve. Alternativa e vetme ndaj neutroneve ishte ekzistenca e "elektroneve bërthamore", që do të neutralizonin një pjesë të ngarkesave protonike në bërthamë, pasi tashmë dihej se bërthamat kishin rreth dyfishin e masës që mund të shpjegohej nëse do të ishin thjesht të përbëra nga bërthama hidrogjeni (protone). Por si mund të kapeshin këto elektrone bërthamore brenda bërthamës, mbetej mister. Në 1932, teoria e Rutherfordit për neutronet u vërtetua nga bashkëpunëtori i tij James Chadwick, i cili i njohu neutronet menjëherë kur ato u prodhuan nga shkencëtarë të tjerë dhe më vonë nga vetë ai, duke bombarduar berilium me grimca alfa. Në 1935, Chadwick u nderua me Çmimin Nobel në Fizikë për këtë zbulim.<ref>{{cite web |title=James Chadwick – Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1935/chadwick/facts/ |website=The Nobel Prize |publisher=Nobel Prize Outreach AB |access-date=16 June 2023 |language=en}}</ref> === Reaksioni bërthamor i shkaktuar dhe hetimi i bërthamës === Në artikullin katërpjesësh të Rutherfordit mbi "Përplasjen e grimcave α me atome të lehta" ai raportoi dy zbulime shtesë, themelore dhe me pasoja të gjera.<ref name=PaisInwardBound/> Së pari, ai tregoi se në kënde të larta shpërndarja e grimcave alfa nga hidrogjeni ndryshonte nga rezultatet teorike që ai vetë kishte botuar në 1911. Këto ishin rezultatet e para që hetuan ndërveprimet që e mbajnë bërthamën të bashkuar. Së dyti, ai tregoi se grimcat α që përplaseshin me bërthama azoti reagonin në vend që thjesht të kërcenin mënjanë. Njëri produkt i reaksionit ishte protoni; produkti tjetër u tregua nga Patrick Blackett, koleg dhe ish-student i Rutherfordit, se ishte oksigjeni: :¹⁴N + α → ¹⁷O + p. Rutherfordi kështu njohu "se bërthama mund të rritet në masë, në vend që të zvogëlohet, si rezultat i përplasjeve në të cilat nxirret protoni".<ref>{{cite journal |last1=Rutherford |first1=Sir Ernest |title=Studies of Atomic Nuclei |date=27 March 1925 |journal=Science |volume=62 |issue=1601 |pages=73–76 |publisher=The Royal Institution Library of Sciences |doi=10.1126/science.62.1601.209 |language=en}}</ref> Blackett u nderua me Çmimin Nobel në 1948 për punën e tij në përsosjen e dhomës së resë me shpejtësi të lartë, aparat i përdorur për të bërë atë zbulim dhe shumë të tjerë.<ref>{{cite journal |title=Nobel Prize for Physics : Prof. P. M. S. Blackett, F.R.S |journal=Nature |volume=162 |issue=4126 |year=1948 |pages=841 |doi=10.1038/162841b0|language=en}}</ref> == Jeta personale dhe vdekja == Në 1900, në kishën anglikane St Paul's në Papanui, Christchurch, Rutherfordi u martua me Mary Georgina Newton (1876–1954),<ref>{{Cite web| last=Intergen| title=General| url=https://www.bdmhistoricalrecords.dia.govt.nz/| access-date=8 February 2023| website=www.bdmhistoricalrecords.dia.govt.nz|language=en}}</ref> me të cilën ishte fejuar para se të largohej nga Zelanda e Re.<ref>{{cite web |url=http://www.stuff.co.nz/the-press/christchurch-life/560019/Family-history-in-from-the-cold |title=Family history in from the cold |date=18 March 2009 |access-date=3 July 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite web| first=Fiona| last=Summerfield| url=http://anglicantaonga.org.nz/news/tikanga_pakeha/new_lease_of_life_for_historic_chch_church| title=Historic St Paul's Church in the Christchurch suburb of Papanui is being fully restored| website=Anglican Taonga| date=9 November 2012| access-date=5 February 2019|language=en}}</ref> Patën një vajzë, Eileen Mary (1901–1930); ajo u martua me fizikantin Ralph Fowler, dhe vdiq gjatë lindjes së fëmijës së saj të katërt. Hobet e Rutherfordit përfshinin golfin dhe ngasjen e automjeteve.<ref name="Nobel Rutherford Biography" /> Ndërsa punonte në Mançester, Rutherfordi jetoi në lagjen Withington, në Wilmslow Road. Shtëpia njihet sot si Rutherford Lodge dhe mori një pllakë përkujtimore blu në 2012.<ref>{{cite web| title=Famous Withingtonians | publisher=Withington Civic Society | location=UK | url=https://withingtoncivicsociety.co.uk/famous-withingtonians.html |language=en}}</ref> Ka gjithashtu një përmendore të vendosur në trotuar përpara Bibliotekës Withington. Për ca kohë para vdekjes së tij, Rutherfordi kishte një hernie të vogël, të cilën e la pa operuar, dhe përfundimisht u strangulua, duke e sëmurur rëndë. Iu bë një operacion urgjent në Londër, por vdiq në Kembrixh katër ditë më vonë, më 19 tetor 1937, në moshën 66-vjeçare, nga ajo që mjekët e quajtën "paralizë intestinale".<ref name=compeerage>{{cite book|title=The Complete Peerage, Volume XIII – Peerage Creations, 1901–1938|year=1949|publisher=St Catherine's Press|page=495|language=en}}</ref> Pas kremacionit në Golders Green Crematorium,<ref name=compeerage/> iu dha nderi i lartë i varrimit në {{ill|Abacia e Uestminsterit|en|Westminster Abbey|lt=Abacinë e Uestminsterit}}, pranë Isak Njutonit, Çarls Darvinit, dhe shkencëtarëve të tjerë të shquar britanikë.<ref name="Nobel Rutherford Biography"/><ref>{{Cite book|last=Heilbron|first=J. L.|title=Ernest Rutherford: And the Explosion of Atoms|date=2003-06-12|publisher=Oxford University Press|pages=123–124|isbn=978-0-19-512378-4|language=en}}</ref> == Njohja == === Anëtarësimet === {| class="wikitable" ! Viti ! Organizata ! Lloji ! Referimi |- | 1903 | {{Flagicon|UK}} {{ill|Royal Society|en|Royal Society}} | Anëtar (''Fellow'') | <ref>{{Cite web|title=Search Results|url=https://catalogues.royalsociety.org/CalmView/Record.aspx?src=CalmView.Persons&id=NA8278&pos=1|website=catalogues.royalsociety.org|access-date=2025-11-11|language=en}}</ref> |- | 1904 | {{Flagicon|US|1896}} American Philosophical Society | Anëtar ndërkombëtar | <ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=ernest+rutherford&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1904&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|website=search.amphilsoc.org|access-date=2025-11-16|language=en}}</ref> |- | 1921 | {{Flagicon|UK}} Royal Society of Edinburgh | Anëtar nderi | <ref>{{Cite book|title=Biographical Index of Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783 – 2002|publisher=Royal Society of Edinburgh|date=July 2006|page=325|language=en}}</ref> |} === Çmimet === {| class="wikitable" ! Viti ! Organizata ! Çmimi ! Arsyetimi ! Referimi |- | 1904 | {{Flagicon|UK}} {{ill|Royal Society|en|Royal Society}} | Medalja Rumford | "Për kërkimet e tij mbi radioaktivitetin, veçanërisht për zbulimin e ekzistencës dhe vetive të emanacioneve gazore nga trupat radioaktivë." | <ref>{{Cite web|title=Rumford Medal|url=https://royalsociety.org/medals-and-prizes/rumford-medal/|website=royalsociety.org|access-date=2024-06-19|language=en}}</ref> |- | 1908 | {{Flagicon|Sweden}} Royal Swedish Academy of Sciences | {{ill|Çmimi Nobel për Kimi|en|Nobel Prize in Chemistry}} | "Për hulumtimet e tij mbi zbërthimin e elementeve dhe kiminë e substancave radioaktive." | <ref name="Nobel Prize"/> |- | 1910 | {{Flagicon|US|1908}} Franklin Institute | Medalja Elliott Cresson | "Për punë të shquar në teorinë elektrike." | <ref>{{Cite web|title=Ernest Rutherford|url=https://fi.edu/en/awards/laureates/ernest-rutherford|publisher=Franklin Institute|access-date=2025-11-11|language=en}}</ref> |- | 1913 | {{Flagicon|Kingdom of Italy}} Accademia dei XL | Medalja Matteucci | align=center | — | <ref>{{Cite web|title=Medaglie|url=https://www.accademiaxl.it/attivita/medaglie/|website=www.accademiaxl.it|language=it|access-date=2025-11-04}}</ref> |- | 1916 | {{Flagicon|New Zealand}} Royal Society of New Zealand | Medalja Përkujtimore Hector | align=center | — | <ref>{{Cite web|title=Recipients|url=https://www.royalsociety.org.nz/what-we-do/medals-and-awards/hector-medal/recipients-3/|publisher=Royal Society of New Zealand|access-date=2021-02-16|language=en}}</ref> |- | 1922 | {{Flagicon|UK}} {{ill|Royal Society|en|Royal Society}} | Medalja Copley | "Për kërkimet e tij në radioaktivitet dhe strukturën atomike." | <ref>{{Cite web|title=Copley Medal|url=https://royalsociety.org/medals-and-prizes/copley-medal/|website=royalsociety.org|access-date=2016-10-19|language=en}}</ref> |- | 1924 | {{Flagicon|US|1912}} Franklin Institute | Medalja Franklin | "Për njohuritë mbi elementet kimike, përbërjen dhe marrëdhëniet e tyre." | <ref>{{Cite web|title=Ernest Rutherford|url=https://fi.edu/en/awards/laureates/ernest-rutherford-0|publisher=Franklin Institute|access-date=2025-11-11|language=en}}</ref> |- | 1928 | {{Flagicon|UK}} Royal Society of Arts | Medalja Albert | align=center | — | <ref>{{Cite web|title=The Albert Medal| publisher=Royal Society of Arts|url=http://www.thersa.org/about-us/history-and-archive/medals/albert-medal|access-date=2011-03-09|language=en}}</ref> |- | 1930 | {{Flagicon|UK}} Institution of Electrical Engineers | Medalja Faraday | align=center | — | <ref>{{Cite web|title=The Faraday Medallists|url=https://www.theiet.org/membership/library-and-archives/the-iet-archives/iet-history/awards-and-prizes-index/the-faraday-medallists|website=www.theiet.org|access-date=2025-10-31|language=en}}</ref> |- | 1936 | {{Flagicon|UK}} Royal Society of Chemistry | Çmimi i Leksionit Faraday | align=center | — | <ref>{{Cite web|title=Faraday Lectureship Prize - previous winners|url=http://www.rsc.org/ScienceAndTechnology/Awards/FaradayLectureshipPrize/PreviousWinners.asp|url-status=dead|publisher=Royal Society of Chemistry|archive-url=https://web.archive.org/web/20241108220123/https://www.rsc.org/prizes-funding/prizes/find-a-prize/faraday-division-open-award-faraday-lectureship-prize/previous-winners/|archive-date=2024-11-08|access-date=2010-03-05|language=en}}</ref> |- | 1936 | {{Flagicon|Austria}} Shoqata Tregtare Austriake | Medalja Wilhelm Exner | align=center | — | <ref>{{Cite web|title=Lord Ernest Rutherford of Nelson|url=https://www.wilhelmexner.org/en/medalists/lord-ernest-rutherford-of-nelson/|publisher=Austrian Trade Association|access-date=2025-11-11|language=en}}</ref> |} === Kalorësia === {| class="wikitable" ! Viti ! Kreu i shtetit ! Titulli/Urdhri ! Referimi |- | 1914 | {{Flagicon|UK}} George V | Kalorës (''Knight Bachelor'') | <ref>{{Cite magazine |title=No. 12647 |url=https://www.thegazette.co.uk/Edinburgh/issue/12647/page/269 |magazine=The Edinburgh Gazette |date=1914-02-27 |page=269 |language=en}}</ref> |- | 1925 | {{Flagicon|UK}} George V | Urdhri i Meritës | <ref>{{Cite magazine |title=No. 14089 |url=https://www.thegazette.co.uk/Edinburgh/issue/14089/page/4 |magazine=The Edinburgh Gazette |date=1925-01-02 |page=4 |language=en}}</ref> |- | 1931 | {{Flagicon|UK}} George V | [[Baroni]] | <ref>{{Cite magazine |title=No. 33683 |url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/33683/page/533 |magazine=The London Gazette |date=1931-01-23 |page=533 |language=en}}</ref> |} == Trashëgimia == [[File:Statue of Ernest Rutherford.JPG|right|thumb|Statujë e Ernest Rutherfordit të ri, pranë përmendores së tij në Brightwater, Zelanda e Re.]] Në sesionin hapës të Kongresit Indian të Shkencës të vitit 1938, ku Rutherfordi pritej të kryesonte para vdekjes së tij, astrofizikani James Jeans foli në vend të tij dhe e vlerësoi si "një nga shkencëtarët më të mëdhenj të të gjitha kohërave", duke thënë: {{blockquote|Në aftësinë e tij për të gjetur linjën e duhur të qasjes ndaj një problemi, si dhe në thjeshtësinë e drejtpërdrejtë të metodave të tij të sulmit, [Rutherfordi] shpesh na kujton Faradayn, por kishte dy avantazhe të mëdha që Faradayi nuk i kishte: së pari, shëndet dhe energji të bollshme trupore, dhe së dyti, mundësinë dhe kapacitetin për të drejtuar një grup bashkëpunëtorësh entuziastë. Sado i madh të ketë qenë prodhimi i punës së Faradayt, më duket se për ta barazuar punën e Rutherfordit në sasi po aq sa në cilësi, duhet të kthehemi te Njutoni. Në disa aspekte ai qe më me fat se Njutoni. Rutherfordi ishte gjithnjë luftëtari i lumtur — i lumtur në punën e tij, i lumtur në rezultatin e saj, dhe i lumtur në kontaktet e saj njerëzore.<ref>{{cite news |title=Viceroy Opens The Congress – Sir James Jeans's Address|work=The Times |location=Calcutta |date=3 January 1938 |language=en}}</ref>}} Rutherfordi ka qenë i paraqitur në pulla postare nga të paktën katër vende.<ref name="McLintock" /> Që nga viti 1999 shfaqet në kartëmonedhën prej njëqind dollarësh të Zelandës së Re.<ref name=":1" /> === Fizika bërthamore === Rutherfordi njihet si "ati i fizikës bërthamore" sepse kërkimi i tij, dhe puna e kryer nën të si drejtor laboratori, vendosën strukturën bërthamore të atomit dhe natyrën thelbësore bërthamore të dezintegrimit radioaktiv.<ref name=Father/><ref>{{cite web |title=Ernest Rutherford: father of nuclear science |url=https://media.newzealand.com/en/story-ideas/ernest-rutherford-father-of-nuclear-science/ |website=New Zealand Media Resources |language=en}}</ref><ref name=Hindu>{{cite web |title=Know the scientist: Ernest Rutherford |url=https://www.thehindu.com/children/know-the-scientist-ernest-rutherford/article34837002.ece |website=The Hindu |access-date=23 June 2023 |language=en-IN |date=17 June 2021}}</ref> Patrick Blackett, bashkëpunëtor kërkimor nën Rutherfordin, duke përdorur grimca alfa natyrore, demonstroi transmutacionin bërthamor ''të shkaktuar''. Më vonë, ekipi i Rutherfordit, duke përdorur protone nga një përshpejtues, demonstroi reaksione bërthamore dhe transmutacion ''të shkaktuar artificialisht''.<ref>{{cite web |last1=Giunta |first1=Carmen |title=Rutherford and Blackett artificial transmutation |url=https://web.lemoyne.edu/giunta/classicalcs/ruthblack.html |website=web.lemoyne.edu |access-date=27 June 2023 |date=2019 |language=en}}</ref> Rutherfordi vdiq shumë herët për të parë realizimin e idesë së Leó Szilárdit për reaksione zinxhir bërthamore të kontrolluara. Megjithatë, një fjalim i Rutherfordit mbi transmutacionin e shkaktuar artificialisht të litiumit, botuar në numrin e 12 shtatorit 1933 të ''The Times'', u raportua nga Szilárdi si frymëzimi i tij për të menduar mbi mundësinë e një reaksioni zinxhir bërthamor, energji-prodhues dhe të kontrolluar.<ref>{{cite web |title=September 12, 1933 – Leó Szilárd conceives the idea of the nuclear chain reaction |url=https://rinconeducativo.org/en/anniversaries/september-12-1933-leo-szilard-conceives-the-idea-of-the-nuclear-chain-reaction/ |website=Rincón educativo |access-date=27 June 2023 |language=es, en}}</ref> Fjalimi i Rutherfordit prekte punën e vitit 1932 të studentëve të tij John Cockcroft dhe Ernest Walton në "ndarjen" e litiumit në grimca alfa nëpërmjet bombardimit me protone nga një përshpejtues grimcash që kishin ndërtuar vetë. Rutherfordi e kuptoi se energjia e çliruar nga atomet e ndara të litiumit ishte e jashtëzakonshme, por kuptoi gjithashtu se energjia e nevojshme për përshpejtuesin, dhe joefikasiteti i tij thelbësor në ndarjen e atomeve në këtë mënyrë, e bënin projektin një pamundësi si burim praktik energjie (fisioni i shkaktuar nga përshpejtuesi i elementeve të lehta mbetet shumë joefikas për t'u përdorur në këtë mënyrë, edhe sot). Fjalimi i Rutherfordit, pjesërisht, thoshte: {{blockquote|Në këto procese mund të merrnim shumë më tepër energji sesa ajo e siguruar nga protoni, por mesatarisht nuk mund të prisnim të merrnim energji në këtë mënyrë. Ishte një mënyrë shumë e dobët dhe joefikase e prodhimit të energjisë, dhe kushdo që kërkonte një burim fuqie në transformimin e atomeve po fliste marrëzi. Por tema ishte shkencërisht interesante sepse jepte njohuri mbi atomet.<ref>{{Cite news|work=The Times |title=The British association – breaking down the atom |date=12 September 1933|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Rhodes |first=Richard |title=The Making of the Atomic Bomb |location=New York |publisher=Simon and Schuster |year=1986 |page=27 |isbn=0-671-44133-7|language=en}}</ref>}} Elementi [[Rutherfordiumi]], Rf, Z=104, u emërtua në nder të Rutherfordit në 1997.<ref>{{cite news|author=Freemantle, Michael|title=ACS Article on Rutherfordium|url=http://pubs.acs.org/cen/80th/print/rutherfordium.html|work=Chemical & Engineering News|publisher=American Chemical Society|year=2003|access-date=2 April 2008|language=en}}</ref> == Në kulturën popullore == Andrew Hodwitz e portretizon Rutherfordin në episodin 11 të sezonit 13 të serisë detektive kanadeze ''Murdoch Mysteries'' (13 janar 2020). == Botime == === Libra === * [https://archive.org/details/radioactivity00ruthgoog ''Radio-activity''] (1904),<ref>{{cite journal|url=https://books.google.com/books?id=WTPmAAAAMAAJ&pg=PA347|page=347|volume=23|title=Review of ''Radio-activity'' by Ernest Rutherford|journal=The Oxford Magazine|date=January 25, 1905|publisher=The Proprietors|access-date=22 March 2023|language=en}}</ref> botimi i 2-të (1905), {{ISBN|978-1-60355-058-1}} * [https://archive.org/details/radioactivetran02ruthgoog ''Radioactive Transformations'' (1906)], {{ISBN|978-1-60355-054-3}} * {{Cite book|title=Radioaktive Substanzen und ihre Strahlungen|publisher=University press|location=Cambridge|year=1933|language=en|url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=11020002}} * {{Cite book|title=Radioaktive Substanzen und ihre Strahlungen|publisher=Akademische Verlaggesellschaft|location=Leipzig|year=1913|language=de|url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6739518}} * [https://archive.org/details/radioactivesubst00ruthuoft ''Radioactive Substances and their Radiations'' (1913)]<ref>{{cite journal|author=Carmichael, R. D.|title=Book Review: Radioactive Substances and their Radiations|journal=Bulletin of the American Mathematical Society|year=1916|volume=22|issue=4|page=200|url=https://www.ams.org/journals/bull/1916-22-04/S0002-9904-1916-02762-5/S0002-9904-1916-02762-5.pdf|doi=10.1090/s0002-9904-1916-02762-5|doi-access=free|access-date=28 April 2021|language=en}}</ref> * ''The Electrical Structure of Matter'' (1926) * ''The Artificial Transmutation of the Elements'' (1933) * ''The Newer Alchemy'' (1937) === Artikuj === * {{cite journal |author=Ernest Rutherford |year=1899 |title=Uranium Radiation and the Electrical conduction Produced by it |journal=Philosophical Magazine |volume=47 |issue=284 |pages=109–163|url=https://archive.org/details/londonedinburgh5471899lon/page/108/mode/2up|language=en}} * {{cite journal |author=Ernest Rutherford |date=1903 |title=XV. The Magnetic and Electric Deviation of the easily absorbed Rays from Radium |journal=Philosophical Magazine |series=6 |volume=5 |page=177-187 |url=https://archive.org/details/londonedinburgh651903lond/page/176/mode/2up|language=en}} * {{cite journal |author1=Ernest Rutherford |year=1906 |title=The Mass and Velocity of the α particles expelled from Radium and Actinium |journal=Philosophical Magazine |series=Series 6 |volume=12 |issue=70 |pages=348–371 |doi=10.1080/14786440609463549 |url=https://zenodo.org/record/1430814 |ref=refRutherford1906 |language=en}} * {{Cite journal |author1=Ernest Rutherford |author2=Thomas Royds |date=1909 |title=XXI. The nature of the α particle from radioactive substances |url=https://archive.org/details/londonedinburg6171909lond/page/280/mode/2up |journal=The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science |language=en |volume=17 |issue=98 |pages=281–286 |doi=10.1080/14786440208636599 |issn=1941-5982}} * {{cite journal |author1=Ernest Rutherford |year=1911 |title=The Scattering of α and β Particles by Matter and the Structure of the Atom |url=https://web.mit.edu/8.13/8.13c/references-fall/rutherford/rutherford-scattering-of-alpha-and-beta-particles.pdf |journal=Philosophical Magazine |series=Series 6 |volume=21 |issue=125 |pages=669–688 |doi=10.1080/14786440508637080 |ref=refRutherford1911 |language=en}} * {{cite journal |author1=Ernest Rutherford |year=1912 |title=The origin of β and γ rays from radioactive substances |url=https://zenodo.org/record/1430890 |journal=Philosophical Magazine |series=Series 6 |volume=24 |issue=142 |pages=453–462 |doi=10.1080/14786441008637351 |ref=refRutherford1912 |language=en}} * {{cite journal |author1=Ernest Rutherford |author2=John Mitchell Nuttal |year=1913 |title=Scattering of α-Particles by Gases |url=https://archive.org/details/ClassicalScientificPapersPhysics |journal=Philosophical Magazine |series=Series 6 |volume=26 |issue=154 |pages=702–712 |doi=10.1080/14786441308635014 |ref=refRutherfordNuttal1913 |language=en}} * {{cite journal |author1=Ernest Rutherford |year=1914 |title=The Structure of the Atom |url=http://www.chemteam.info/Chem-History/Rutherford-1914.html |journal=Philosophical Magazine |series=Series 6 |volume=27 |issue=159 |pages=488–498 |doi=10.1080/14786440308635117 |language=en}} * {{cite book |author1=Ernest Rutherford |year=1938 |chapter=Forty Years of Physics |editor-last1=Needham |editor-first1=Joseph |editor-last2=Pagel |editor-first2=Walter |title=Background to Modern Science: Ten Lectures at Cambridge arranged by the History of Science Committee 1936 |chapter-url=https://archive.org/details/backgroundtomode032734mbp/page/n85/mode/2up |publisher=Cambridge University Press |language=en}} * {{cite book |author1=Ernest Rutherford |year=1913 |title=Radioactive Substances and their Radiations |url=https://archive.org/details/radioactivesubst00ruthuoft |publisher=Cambridge University Press |language=en}} * {{cite journal |author1=Ernest Rutherford |year=1936 |title=Radioactivity and Atomic Structure |journal=Journal of the Chemical Society |volume=1936 |pages=508–516 |doi=10.1039/JR9360000508 |ref=refRutherford1936 |language=en}} * "Disintegration of the Radioactive Elements" ''Harper's Monthly Magazine,'' janar 1904, faqe 279–284. == Shiko edhe == * {{ill|Ekuacioni Bateman|en|Bateman equation}} * {{ill|Hidrofoni|en|Hydrophone}} * {{ill|Detektori magnetik|en|Magnetic detector}} * {{ill|Gjeneratori i neutroneve|en|Neutron generator}} * {{ill|Royal Society of New Zealand|en|Royal Society of New Zealand}} * {{ill|Rutherford (njësi)|en|Rutherford (unit)}} * {{ill|Rutherfordina|en|Rutherfordine}} * ''{{ill|The Rutherford Journal|en|The Rutherford Journal}}'' * {{ill|Lista e presidentëve të Royal Society|en|List of presidents of the Royal Society}} == Referime == {{Reflist}} == Lexime shtesë == * {{Cite journal | last1 = Cragg | first1 = R. H. | title = Lord Ernest Rutherford of Nelson (1871–1937) | doi = 10.1039/RR9710400129 | journal = Royal Institute of Chemistry, Reviews | volume = 4 | issue = 2 | page = 129| year = 1971 |language=en}} * Campbell, John. (1999) [http://www.rutherford.org.nz/bkcamrss.htm ''Rutherford: Scientist Supreme''], AAS Publications, Christchurch, {{ISBN|0-4730-5700-X}} * {{Cite journal | last1 = Marsden | first1 = E. | year = 1954 | title = The Rutherford Memorial Lecture, 1954. Rutherford-His Life and Work, 1871–1937 | journal = Proceedings of the Royal Society A | volume = 226 | issue = 1166 | pages = 283–305| doi = 10.1098/rspa.1954.0254 |language=en}} * Reeves, Richard (2008). ''A Force of Nature: The Frontier Genius of Ernest Rutherford''. New York: W. W. Norton. {{ISBN|0-393-33369-8}} * Rhodes, Richard (1986). ''The Making of the Atomic Bomb''. New York: Simon & Schuster. {{ISBN|0-671-44133-7}} * Wilson, David (1983). ''Rutherford. Simple Genius'', Hodder & Stoughton, {{ISBN|0-340-23805-4}} * Wright, Matthew (2025). ''Ernest Rutherford and the Birth of Modern Physics'', Scribe, {{ISBN|978-1-915590-96-1}} == Lidhje të jashtme == * [https://history.aip.org/exhibits/rutherford/ Biografi dhe ekspozitë web] American Institute of Physics * [https://www.nobelprize.org/laureate/167 Ernest Rutherford] në NobelPrize.org — përfshirë Leksionin Nobel, 11 dhjetor 1908, ''The Chemical Nature of the Alpha Particles from Radioactive Substances'' * [http://www.physics.mcgill.ca/museum/rutherford_museum.htm The Rutherford Museum] * [http://www.rutherford.org.nz/ Rutherford Scientist Supreme] * {{Cite web |title=Ernest Rutherford, 150th anniversary |url=https://sebastienfritsch.wixsite.com/ernestrutherford150?lang=en |access-date=2024-06-29 |language=en}} — Faqe e mirëdokumentuar me detaje mbi jetën e Rutherfordit. {{S-start}} {{S-aca}} {{S-bef|before=Arthur Schuster}} {{S-ttl|title=Profesor Langworthy<br />në University of Manchester| years=1907–1919}} {{S-aft|after=Lawrence Bragg}} {{S-bef|before=J. J. Thomson}} {{S-ttl|title=Profesor Cavendish i Fizikës Eksperimentale, [[Universiteti i Kembrixhit]]|years=1919–1937}} {{S-aft|after=Lawrence Bragg}} {{S-end}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Rutherford, Ernest}} [[Kategoria:Ernest Rutherford| ]] [[Kategoria:Lindje 1871]] [[Kategoria:Vdekje 1937]] [[Kategoria:Fizikanë eksperimentalë]] [[Kategoria:Fizikanë bërthamorë neozelandezë]] [[Kategoria:Pionierë të radios]] [[Kategoria:Nobelistë të Kimisë]] [[Kategoria:Marrës të Medaljes Copley]] [[Kategoria:Presidentë të Royal Society]] [[Kategoria:Baronë në Kryelordësinë e Mbretërisë së Bashkuar]] [[Kategoria:Njerëz nga Brightwater]] [[Kategoria:Nobelistë britanikë]] [[Kategoria:Nobelistë neozelandezë]] [[Kategoria:Varrime në Abacinë e Uestminsterit]] [[Kategoria:Zbulues të elementeve kimike]] 9xjnk45k5zj0sdhbnf9p9wa5059ebol 4 59986 3029116 2996418 2026-09-01T20:27:42Z DieliAlla 149013 /* Kandidatura */ 3029116 wikitext text/x-wiki == Kandidatura == <section begin="dritare" /> <!--Vendosni kandidaturën tuaj këtu në formën {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Titulli}}--> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Shkencat e detarisë iberike, 1400–1600}} {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Faith and Confidence}} {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Rrethimi i parë i Krujës}} {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Klodian Allajbeu}} mwdcs0g780bedjroorjnitytzotkyvo 3029117 3029116 2026-09-01T20:29:08Z DieliAlla 149013 /* Kandidatura */ 3029117 wikitext text/x-wiki == Kandidatura == <section begin="dritare" /> <!--Vendosni kandidaturën tuaj këtu në formën {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Titulli}}--> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Faith and Confidence}} {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Klodian Allajbeu}} irteh5jgzjg7i3dcx96w2cjwm5ygas2 3029141 3029117 2026-09-02T02:18:24Z Leutrim.P 113691 U kthye versioni 3029117 i bërë nga [[Special:Contributions/DieliAlla|DieliAlla]] ([[User talk:DieliAlla|diskutimet]]) -- kandidaturat ende nuk jane mbyllur 3029141 wikitext text/x-wiki == Kandidatura == <section begin="dritare" /> <!--Vendosni kandidaturën tuaj këtu në formën {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Titulli}}--> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Shkencat e detarisë iberike, 1400–1600}} {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Faith and Confidence}} {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Rrethimi i parë i Krujës}} {{Wikipedia:Artikuj të mirë/Kandidatura/Klodian Allajbeu}} mwdcs0g780bedjroorjnitytzotkyvo 2 70428 3029100 3025136 2026-09-01T18:55:08Z Liridon 6324 Faqja u zëvendësua me '[[Kategoria:Wikimedians of Albanian Language User Group]]' 3029100 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Wikimedians of Albanian Language User Group]] npepo89zagpg7lgodmd8r5m8xygv9s1 3 70476 3029102 2908426 2026-09-01T19:07:34Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Algat */ 3029102 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi diskutim:Liridon/hyrja}} {{Përdoruesi diskutim:Liridon/arkivi}} == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 7 tetor 2024 14:10 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Stampa:Jo == Could you remove the deletion template on [[:Stampa:Jo]]? The template isn't nonsense and the new line after the deletion template has broken pages that use it, e.g. [[Qarqet e Katalonjës]], but it won't let me undo the edit. - [[Përdoruesi:Nikki|Nikki]] ([[Përdoruesi diskutim:Nikki|diskutimet]]) 23 tetor 2024 14:23 (CEST) :Thank you for reporting it, now is fixed. [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 24 tetor 2024 20:02 (CEST) == Question regarding forum == Greetings. I hope this finds you well. I writing to you because you were listed in the [[Wikipedia:Ambasadat|embassy]]. I wanted to ask whether there is a forum page on the Albanian Wikipedia where users can post topics independently of any specific article discussion (similar to [[:el:Βικιπαίδεια:Αγορά|this page]], whose equivalent in this Wikipedia essentially redirects to the embassy). I'm part of a team working with Mozilla to collect Gheg Albanian speech data, as part of the [https://commonvoice.mozilla.org/spontaneous-speech/beta/ Common Voice] project, and we thought that there could be Gheg speakers in the Albanian Wikipedia community who could help. Where would be appropriate for me to post this? Thanks for any help. :) [[Përdoruesi:Mss aln|Mss aln]] ([[Përdoruesi diskutim:Mss aln|diskutimet]]) 14 mars 2025 11:42 (CET) :Klein Muçi directed me to [[Wikipedia:Kuvendi#Call for volunteers for Gheg Albanian speech data collection|Wikipedia:Kuvendi]], so I posted there. [[Përdoruesi:Mss aln|Mss aln]] ([[Përdoruesi diskutim:Mss aln|diskutimet]]) 16 mars 2025 01:09 (CET) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|diskuto]]) 29 maj 2025 13:17 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Njoftim për mungesë aktiviteti administrativ dhe afat reflektimi == Përshëndetje [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]], njoftim lidhur me [[Wikipedia:Administratorët#Heqja e të drejtave|rregulloren e re për ruajtjen e statusit të administratorëve]] të miratuar në korrik 2025 pas një diskutimi komunitar. Sipas kësaj rregulloreje, një administrator/burokrat konsiderohet joaktiv dhe i nënshtrohet heqjes së privilegjeve nëse:<br> '''Nuk ke kryer të paktën 200 redaktime dhe 50 veprime administrative nga data 1 qershor 2024 deri më 1 qershor 2025.''' <br> '''Nuk ke kryer asnjë veprim administrativ gjatë kësaj periudhe.'''<br> Pas verifikimit të log-ve dhe kontributeve, rezulton se nuk i ke përmbushur këto kritere. Prandaj, ke një afat reflektimi deri më 15 gusht 2025 për të reaguar në lidhje me këtë çështje. Nëse nuk ka reflektim apo rikthim në aktivitetin administrativ deri atëherë, do të bëhet kërkesa te Kujdestarët e Meta-s për heqjen e të drejtave administrative, sipas procedurës së përshkruar në rregullore.<br> Me respekt për kontributin e deritanishëm je i/e mirëpritur të rikthehesh aktiv në çdo moment. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 16 korrik 2025 02:46 (CEST) :Përshëndetje @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], :Faleminderit për njoftimin, nuk jam në dijeni të kësaj rregulle, si duket është miratuar së fudmi. Do doja të mbaj këto privilegje nëse nuk është vonë, por nëse sipas rregullave të reja nuk meritoj të mbaj këto privilegje përsëri nuk ka problem. [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 14 gusht 2025 09:09 (CEST) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] nuk e se si e keni menduar, por do duhej të gjith adminstratorët të njoftohen paraprakisht se prej në këtë datë hyn në fuqi kjo rregull, nëse pas kësaj date nuk jeni aktiv atëherë do ju hiqen privilegjet. Nuk më duket në rregull që sot të vendosësh një rregull edhe të kërkojsh aktivitet për një periudhë që ka kaluar. Diçka tjetër që smë duket në rregull është komenti yt këtu më 16 korrik 2025, duke më kërcënuar me në rregull të re që me sa shoh është [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=2820191&oldid=2820190&title=Wikipedia:Kuvendi miratuar më 29 korrik 2025]. Sipas [https://xtools.wmcloud.org/adminstats/sq.wikipedia.org/2024-06-01/2025-06-01 statistikave të administratorëve], në sqwiki do duhet të mbesin vetëm 3 administrator, prandaj nuk më duket normale e gjitha kjo mënyre pak "komuniste" në ekzekutimin e kësaj rregulle. [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 14 gusht 2025 09:47 (CEST) ::Të drejtën e diskutimit e kanë pasë krejt administratorët—që Leutrimi i ka njoftu prej fillimit me nga një etiketë secilit—ashtu si dhe publiku i gjerë në Kuvend. Kjo është edhe arsyeja pse u vendos një "grace period" si pjesë e politikës në pyetje, që me u shqyrtu të gjithë administratorët. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 14 gusht 2025 20:17 (CEST) @[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]], Ke qenë i etiketuar qysh në fillim të diskutimit. Po më habitë ankesa jote, 3 ditë para përfundimit të afatit të rishikimit. Të gjithë ata që janë mbrapa me kontribute janë njoftuar tashmë. Të siguroj se do të ketë Administratorë të mjaftueshëm. Ky është proces shumë transparent dhe demokratik. Ka pasur konsensus, kaloi në kuvend me 6 vota Për, 0 Kundër. Kjo qështje ka filluar të diskutohet qysh 3 vite më parë. Lexo diskutimin e plotë; [[https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi/Arkivi_23#Propozoj%20heqjen%20e%20privilegjeve%20t%C3%AB%20administrator%C3%ABve%20joaktiv%C3%AB |Link]] Gjithmonë ka qenë e vetëkuptueshme që veprimet administrative nuk mund të jenë 0/vit, kur i gëzon privilegjet e Admin-it. Si të gjithë ne të tjerët edhe ti duhet të i’u bindesh rregullores. Në fakt të tjerët e kanë mirepritur/marrë më me sportivitet përditësimin e rregullores. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 gusht 2025 18:08 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] nuk të kam ftuar dhe as përmendur në diskutim ty, no offence. @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], shumë diskutime ndodhin dhe shpesh herë nuk kan një fund konkret. Nuk më ndryshon asgjë të kem ose jo priviegjet, njëjt jam përgjigj në mesazhin e par, thjesht mënyra e ekzekutimint nuk më pëlqen. Derisa komuniteti vendos rregulla për peridhën që smund më të bëhet asgjë (06/2024-06-2025), çka është dasht të bëj un, çka do ndodhte nëse do kisha reaguar 1 muaj më herët? Cka është rregulla për ato që reagonjë brenda ''grace period''? Përderisa ka një datë brenda të cilës mund të regoj, dmth ende ka pas kohë, 3 ditë ose 1 ditë ose 3 javë sdo duhej të bëj diferencën. [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 15 gusht 2025 11:09 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]], Nuk e di qfarë të shtoj më shumë, ''përse nuk je bërë i gjallë kur ne po shprehnim idetë tona atje!'', mund të shprehje opinionin tënd. Njejtë është si të them unë ''pse s'ishe pjesë e diskutimit?'', me atë që thua ti se ''qenke nxjerrur para aktit të kryer''. Për postimet në Kuvend besoj se të vijnë njoftime nëse je abonuar te faqja e Kuvendit. Ata që reagojnë duke kryer punë administrative, evitojnë heqjen e privilegjeve. Kriteret janë shumë të ulëta, viti ka 365 ditë + 1 muaj afat reflektimi. Rregullorja tashmë ka hyrë në fuqi, në të ardhmen mund të përditësohet tutje. Të jemi aktivë, ta forcojmë Wikipedian Shqiptare. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 gusht 2025 23:32 (CEST) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|diskuto]]) 16 korrik 2025 14:28 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Kërkesë për fshirjen profilit me emrin Bjanka Ceka bashkë me foton e saj == Përshëndetje, kam bërë kërkesë për fshirjen e fotos “Skeda:Bjanka_Ceka.jpg” për arsye privatësie, pasi është ngarkuar pa leje dhe cenon privatësinë. Ju lutem, ndërhyni. Faleminderit! [[Përdoruesi:Leonard Quku|Leonard Quku]] ([[Përdoruesi diskutim:Leonard Quku|diskutimet]]) 6 gusht 2025 20:54 (CEST) == Ne jemi malet tona == Hello. In the article [[Ne jemi malet tona]], can you add current-day information post-2023 about this monument? According to reports, the monument has been vandalized and its surroundings also have been damaged. Damage in the front and in the back of the monument is clearly visible in the photos and videos. According to reports, the Azerbaijani government is considering demolishing the monument. This has been added in [[:en:We Are Our Mountains]]. Yours sincerely, [[Speciale:Kontributet/78.174.55.43|78.174.55.43]] 27 gusht 2025 10:15 (CEST) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 19 nëntor 2025 14:44 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 07:16 (CET) == Kërkesë për shqyrtim të artikullit "Redi Veli" == Përshëndetje Liridon! Ju lutem, a mund të bëni shqyrtimin e artikullit [[Redi Veli]] Artikulli është hartuar me kujdes sipas standardeve të Wikipedia-s dhe është i mbështetur plotësisht në referenca të besueshme. Formati teknik është rregulluar dhe është gati për t'u shënuar si version i kontrolluar. Ju faleminderit për ndihmën! [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 9 mars 2026 17:52 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algat]]'' == Përshëndetje, Liridon! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3029099|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algat]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20shtator%202026,%2019:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 shtator 2026 21:07 (CEST) izjsojdilh1v533tpkke7uyn65alk9m 3029106 3029102 2026-09-01T19:23:15Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Algat */ 3029106 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi diskutim:Liridon/hyrja}} {{Përdoruesi diskutim:Liridon/arkivi}} == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 7 tetor 2024 14:10 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Stampa:Jo == Could you remove the deletion template on [[:Stampa:Jo]]? The template isn't nonsense and the new line after the deletion template has broken pages that use it, e.g. [[Qarqet e Katalonjës]], but it won't let me undo the edit. - [[Përdoruesi:Nikki|Nikki]] ([[Përdoruesi diskutim:Nikki|diskutimet]]) 23 tetor 2024 14:23 (CEST) :Thank you for reporting it, now is fixed. [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 24 tetor 2024 20:02 (CEST) == Question regarding forum == Greetings. I hope this finds you well. I writing to you because you were listed in the [[Wikipedia:Ambasadat|embassy]]. I wanted to ask whether there is a forum page on the Albanian Wikipedia where users can post topics independently of any specific article discussion (similar to [[:el:Βικιπαίδεια:Αγορά|this page]], whose equivalent in this Wikipedia essentially redirects to the embassy). I'm part of a team working with Mozilla to collect Gheg Albanian speech data, as part of the [https://commonvoice.mozilla.org/spontaneous-speech/beta/ Common Voice] project, and we thought that there could be Gheg speakers in the Albanian Wikipedia community who could help. Where would be appropriate for me to post this? Thanks for any help. :) [[Përdoruesi:Mss aln|Mss aln]] ([[Përdoruesi diskutim:Mss aln|diskutimet]]) 14 mars 2025 11:42 (CET) :Klein Muçi directed me to [[Wikipedia:Kuvendi#Call for volunteers for Gheg Albanian speech data collection|Wikipedia:Kuvendi]], so I posted there. [[Përdoruesi:Mss aln|Mss aln]] ([[Përdoruesi diskutim:Mss aln|diskutimet]]) 16 mars 2025 01:09 (CET) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|diskuto]]) 29 maj 2025 13:17 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Njoftim për mungesë aktiviteti administrativ dhe afat reflektimi == Përshëndetje [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]], njoftim lidhur me [[Wikipedia:Administratorët#Heqja e të drejtave|rregulloren e re për ruajtjen e statusit të administratorëve]] të miratuar në korrik 2025 pas një diskutimi komunitar. Sipas kësaj rregulloreje, një administrator/burokrat konsiderohet joaktiv dhe i nënshtrohet heqjes së privilegjeve nëse:<br> '''Nuk ke kryer të paktën 200 redaktime dhe 50 veprime administrative nga data 1 qershor 2024 deri më 1 qershor 2025.''' <br> '''Nuk ke kryer asnjë veprim administrativ gjatë kësaj periudhe.'''<br> Pas verifikimit të log-ve dhe kontributeve, rezulton se nuk i ke përmbushur këto kritere. Prandaj, ke një afat reflektimi deri më 15 gusht 2025 për të reaguar në lidhje me këtë çështje. Nëse nuk ka reflektim apo rikthim në aktivitetin administrativ deri atëherë, do të bëhet kërkesa te Kujdestarët e Meta-s për heqjen e të drejtave administrative, sipas procedurës së përshkruar në rregullore.<br> Me respekt për kontributin e deritanishëm je i/e mirëpritur të rikthehesh aktiv në çdo moment. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 16 korrik 2025 02:46 (CEST) :Përshëndetje @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], :Faleminderit për njoftimin, nuk jam në dijeni të kësaj rregulle, si duket është miratuar së fudmi. Do doja të mbaj këto privilegje nëse nuk është vonë, por nëse sipas rregullave të reja nuk meritoj të mbaj këto privilegje përsëri nuk ka problem. [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 14 gusht 2025 09:09 (CEST) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] nuk e se si e keni menduar, por do duhej të gjith adminstratorët të njoftohen paraprakisht se prej në këtë datë hyn në fuqi kjo rregull, nëse pas kësaj date nuk jeni aktiv atëherë do ju hiqen privilegjet. Nuk më duket në rregull që sot të vendosësh një rregull edhe të kërkojsh aktivitet për një periudhë që ka kaluar. Diçka tjetër që smë duket në rregull është komenti yt këtu më 16 korrik 2025, duke më kërcënuar me në rregull të re që me sa shoh është [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=2820191&oldid=2820190&title=Wikipedia:Kuvendi miratuar më 29 korrik 2025]. Sipas [https://xtools.wmcloud.org/adminstats/sq.wikipedia.org/2024-06-01/2025-06-01 statistikave të administratorëve], në sqwiki do duhet të mbesin vetëm 3 administrator, prandaj nuk më duket normale e gjitha kjo mënyre pak "komuniste" në ekzekutimin e kësaj rregulle. [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 14 gusht 2025 09:47 (CEST) ::Të drejtën e diskutimit e kanë pasë krejt administratorët—që Leutrimi i ka njoftu prej fillimit me nga një etiketë secilit—ashtu si dhe publiku i gjerë në Kuvend. Kjo është edhe arsyeja pse u vendos një "grace period" si pjesë e politikës në pyetje, që me u shqyrtu të gjithë administratorët. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 14 gusht 2025 20:17 (CEST) @[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]], Ke qenë i etiketuar qysh në fillim të diskutimit. Po më habitë ankesa jote, 3 ditë para përfundimit të afatit të rishikimit. Të gjithë ata që janë mbrapa me kontribute janë njoftuar tashmë. Të siguroj se do të ketë Administratorë të mjaftueshëm. Ky është proces shumë transparent dhe demokratik. Ka pasur konsensus, kaloi në kuvend me 6 vota Për, 0 Kundër. Kjo qështje ka filluar të diskutohet qysh 3 vite më parë. Lexo diskutimin e plotë; [[https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi/Arkivi_23#Propozoj%20heqjen%20e%20privilegjeve%20t%C3%AB%20administrator%C3%ABve%20joaktiv%C3%AB |Link]] Gjithmonë ka qenë e vetëkuptueshme që veprimet administrative nuk mund të jenë 0/vit, kur i gëzon privilegjet e Admin-it. Si të gjithë ne të tjerët edhe ti duhet të i’u bindesh rregullores. Në fakt të tjerët e kanë mirepritur/marrë më me sportivitet përditësimin e rregullores. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 gusht 2025 18:08 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] nuk të kam ftuar dhe as përmendur në diskutim ty, no offence. @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], shumë diskutime ndodhin dhe shpesh herë nuk kan një fund konkret. Nuk më ndryshon asgjë të kem ose jo priviegjet, njëjt jam përgjigj në mesazhin e par, thjesht mënyra e ekzekutimint nuk më pëlqen. Derisa komuniteti vendos rregulla për peridhën që smund më të bëhet asgjë (06/2024-06-2025), çka është dasht të bëj un, çka do ndodhte nëse do kisha reaguar 1 muaj më herët? Cka është rregulla për ato që reagonjë brenda ''grace period''? Përderisa ka një datë brenda të cilës mund të regoj, dmth ende ka pas kohë, 3 ditë ose 1 ditë ose 3 javë sdo duhej të bëj diferencën. [[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 15 gusht 2025 11:09 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]], Nuk e di qfarë të shtoj më shumë, ''përse nuk je bërë i gjallë kur ne po shprehnim idetë tona atje!'', mund të shprehje opinionin tënd. Njejtë është si të them unë ''pse s'ishe pjesë e diskutimit?'', me atë që thua ti se ''qenke nxjerrur para aktit të kryer''. Për postimet në Kuvend besoj se të vijnë njoftime nëse je abonuar te faqja e Kuvendit. Ata që reagojnë duke kryer punë administrative, evitojnë heqjen e privilegjeve. Kriteret janë shumë të ulëta, viti ka 365 ditë + 1 muaj afat reflektimi. Rregullorja tashmë ka hyrë në fuqi, në të ardhmen mund të përditësohet tutje. Të jemi aktivë, ta forcojmë Wikipedian Shqiptare. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 gusht 2025 23:32 (CEST) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|diskuto]]) 16 korrik 2025 14:28 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Kërkesë për fshirjen profilit me emrin Bjanka Ceka bashkë me foton e saj == Përshëndetje, kam bërë kërkesë për fshirjen e fotos “Skeda:Bjanka_Ceka.jpg” për arsye privatësie, pasi është ngarkuar pa leje dhe cenon privatësinë. Ju lutem, ndërhyni. Faleminderit! [[Përdoruesi:Leonard Quku|Leonard Quku]] ([[Përdoruesi diskutim:Leonard Quku|diskutimet]]) 6 gusht 2025 20:54 (CEST) == Ne jemi malet tona == Hello. In the article [[Ne jemi malet tona]], can you add current-day information post-2023 about this monument? According to reports, the monument has been vandalized and its surroundings also have been damaged. Damage in the front and in the back of the monument is clearly visible in the photos and videos. According to reports, the Azerbaijani government is considering demolishing the monument. This has been added in [[:en:We Are Our Mountains]]. Yours sincerely, [[Speciale:Kontributet/78.174.55.43|78.174.55.43]] 27 gusht 2025 10:15 (CEST) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 19 nëntor 2025 14:44 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 07:16 (CET) == Kërkesë për shqyrtim të artikullit "Redi Veli" == Përshëndetje Liridon! Ju lutem, a mund të bëni shqyrtimin e artikullit [[Redi Veli]] Artikulli është hartuar me kujdes sipas standardeve të Wikipedia-s dhe është i mbështetur plotësisht në referenca të besueshme. Formati teknik është rregulluar dhe është gati për t'u shënuar si version i kontrolluar. Ju faleminderit për ndihmën! [[Përdoruesi:Deejay Redi fan|Deejay Redi fan]] ([[Përdoruesi diskutim:Deejay Redi fan|diskutimet]]) 9 mars 2026 17:52 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algat]]'' == Përshëndetje, Liridon! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3029099|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algat]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20shtator%202026,%2019:07)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 shtator 2026 21:07 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algat]]'' == Përshëndetje, Liridon! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/3029103|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algat]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20shtator%202026,%2019:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 shtator 2026 21:23 (CEST) fz2wvq8lrsm0twqr8tw2v330yrwth6y 0 72745 3029053 2976010 2026-09-01T15:01:33Z Vyolltsa 129213 Refuzoi ndryshimin e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/~2026-26675-02|~2026-26675-02]]) dhe riktheu versionin 2715357 nga WikiSkylight 3029053 wikitext text/x-wiki "'''Njerëz dhe fate'''" [[telenovela]] e parë [[shqiptar]]e, është shfaqur fillimisht për publikun shqiptar në sezonin televiziv [[2002]]-[[2003]] në Radio Televizionin Shqiptar në 20 seri, dhe është planifikuar sërish për produksion të serive të reja në vitin 2025. Përveç formatit të saj në seri, kjo telenovelë ka sjellë edhe prodhimin e tre filmave me bazë personazhet kryesorë, përkatësisht “Ishte Koha Për Dashuri” në vitin 2004, një përmbledhje e detajuar mbi jetën e Florit, “Letra Fatale” në vitin 2005, i cili zhvilloi më tej historinë e Lolës dhe zbuloi misterin e lidhjes së saj të dikurshme, dhe “Njerëz dhe Fate 2”, prodhim i vitit 2024, ku peripecitë e vjetra të Florit rikthehen në vëmendjen e publikut teksa ai përballet me të shkuarën e tij dhe me ndodhi të reja të realitetit aktual. Regjizori Ylli Pepo thote: - "Ka punuar një staf i përzgjedhur e mbase më i miri që mund të gjendej në ambientet e Televizionit Publik. "Të punosh me dramaturgun më të mirë në Shqipëri, Ruzhdi Pulahën, me drejtor fotografie Astrit Omerin, me teknikun e zërit Kristaq Risto, montazhier Andon Beqari, regjisore të dytë Katerina Çelon, etj sigurisht që ke shpresë te suksesi" Ndërkohë serial pas seriali regjisori ka shtuar edhe listën e aktorëve pjesëmarrës në ngjarje. Krahas aktorëve të vjetër si Natasha Sela, Robert Ndrenika, Medi Malkaj, Marjeta Ljarja etj u përfshinë edhe aktorë të tjerë të cilët u grupuan në të ashtuquajturin brez i dytë aktorësh. Arben Derhemi, Valbona Imami, Eni Jani tashmë kanë krijuar një imazh të tyrin, një emër dhe një besim të ri për regjisorët. Por ashtu siç pranon edhe vetë regjisori Ylli Pepo në lojë janë futur edhe emra të rinj aktorësh, që ende vazhdojnë studimet në Akademinë e Arteve si Lulëzim Zeqja etj. - "Kontributi që kanë dhënë aktorët në këtë film më ka lënë të mrekulluar, tregon Pepo. Të gjithë kanë qenë të shkëlqyer dhe kanë sjellë një lojë vërtet të mirë." Telenovela pati gjithsej 20 seri, por u ndërpre për arsye të fondeve dhe 20 seri të tjera të saj po presin në drejtorinë projekteve të [[RTSH]] për t’u miratuar. Skenaristi [[Ruxhdi Pulaha]] i ka përgatitur ato dhe është gati për të rifilluar prapë. Kuptohet që ndërprerja e saj ka të bëjë me mungesën e fondeve. == Plot == Telenovela "Njerëz dhe fate" ishte një telenovele e cila pasqyronte aktualitetin shqiptar në atë kohe dhe ka vlere edhe sot te shikohet. Ajo pasqyronte drejt problemet sociale në atë kohe. Telenovela është realizuar në një mënyre te shkëlqyer. Telenovela "Njerëz dhe Fate" mori një reagim pozitiv nga qytetaret dhe filloi te ndiqej në mase nga publiku i gjere. 10-serite e para patën një sukses te madh dhe kjo i detyroi edhe grupin realizues te vazhdonin me tej. Njerëz dhe fate nuk ishte thjesht një telenovele, secili aty gjente vendin e vet. Në epiqendrën e kësaj telenovele është vendosur një familje e zakonshme shqiptare me hallet, vuajtjte dhe problemet e kohës. Lola vuan nga dhimbja e saj, Flori një djalë i ri endet mes shoqërisë dhe nuk e di se ku e ka vendin e vet në shoqëri, Era është një gjimnaziste e cila kërkon fatin e saj. Kjo telenovele është e mbushur plot me emocione te cilat e mbajnë publikun te gozhduar përpara ekranit. == Production == * Regjisor : [[Ylli Pepo]] * Skenari : [[Ruzhdi Pulaha]] == Aktorët == * [[Robert Ndrenika]] * [[Pavlina Mani]] * [[Eni Jani]] * [[Valbona Imami]] * [[Arben Derhemi]] * [[Guljelm Radoja]] * [[Arta Muçaj]] * [[Natasha Sela]] * [[Mehdi Malkaj]] * [[Gëzim Rudi]] * [[Marjeta Ljarja]] * [[Dritan Boriçi]] * [[Alfred Trebicka]] * [[Valentina Kita]] * [[Lulzim Zeqja]] * [[Fatos Sela]] * [[Eftiola Laçka]] * [[Artion Vreto]] * [[Gentian Zenelaj]] * [[Piro Kita]] == Shiko dhe == * [[Ishte koha për dashuri]] (2004) * [[Letra Fatale]] (2005) që janë filma te dal pres kësaj telenovele. [[Kategoria:Telenovela]] mp9xpyk1ah6smquxo2jlz1cr6ebrgaq 0 78023 3029131 3022333 2026-09-02T01:41:46Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029131 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kate Hudson | image = Kate Hudson - Song Sung Blue.jpg | caption = Hudson më 2026 | birth_name = Kate Garry Hudson | birth_date = {{Birth date and age|19|4|1979}} | birth_place = [[Los Angeles, California]], [[SHBA]] | occupation = {{hlist|Actress|singer-songwriter}} | years_active = 1996–present | spouse = [[Chris Robinson (këngëtar)|Chris Robinson]] (2000-2007) (divorcuar) | partner = {{ubl|[[Matt Bellamy]] (2010–2014)|Danny Fujikawa (2016–tani; fejuar)}} | children = 3 | parents = {{ubl|[[Goldie Hawn]]|[[Bill Hudson (këngëtar)|Bill Hudson]]}} | relatives = {{ubl|[[Oliver Hudson]] (vëlla)|[[Wyatt Russell]] (gjysmë vëlla)|[[Mark Hudson (muzikant)|Mark Hudson]] (xhaxha)|[[Brett Hudson]] (xhaxha)|[[Sarah Hudson (këngëtare)|Sarah Hudson]] (kushërirë)}} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = [[Popular music|Pop]] | instrument = [[Vocals]] | label = [[Virgin Music Group]]}} }} '''Kate Garry Hudson''' (lindi më 19 prill 1979) është aktore dhe kantautore amerikane. Ajo është e bija e këngëtarit [[Bill Hudson (këngëtar)|Bill Hudson]] dhe aktores [[Goldie Hawn]]. Hudson debutoi në film në dramën e vitit 1998 ''[[Desert Blue]]'', e cila u pasua nga role dytësore në disa filma. Ajo u bë e famshme me portretizimin e [[Pennie Lane Trumbull|Penny Lane]] në dramën muzikore të [[Cameron Crowe]] ''[[Almost Famous]]'' (2000), për të cilën fitoi [[Golden Globe Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse - Film|Golden Globe për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]] dhe mori një nominim për [[Academy Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]]. Gjatë viteve 2000, Hudson luajti në komeditë romantike ''[[How to Lose a Guy in 10 Days]]'' (2003), ''[[You, Me and Dupree]]'' (2006), ''[[Fool's Gold (film 2008)|Fool's Gold]]'' (2008), dhe ''[[Bride Wars]]'' (2009). Nga ana televizive, ajo pati një rol të përsëritur në serialin muzikor ''[[Glee (seri televizive)|Glee]]'' (2012–2013), dhe role kryesore në serialin thriller ''[[Truth Be Told (2019 TV series)|Truth Be Told]]'' (2022) dhe serinë komedi ''[[Running Point]]'' (2025–tani). Karrierat e saj të tjera filmike përfshijnë ''[[The Skeleton Key]]'' (2005), ''[[Nine (film 2009)|Nine]]'' (2009), ''[[Rock the Kasbah (film)|Rock the Kasbah]]'' (2015), ''[[Deepwater Horizon (film)|Deepwater Horizon]]'' (2016), dhe ''[[Mother's Day (2016 film)|Mother's Day]]'' (2016). Ajo u nominua për një [[Golden Globe Award për Aktoren më të Mirë në një Film – Muzikal ose Komedi|Golden Globe Award]] për performancat e saj në ''[[Music (film 2021)|Music]]'' (2021) dhe ''[[Song Sung Blue (film 2025)|Song Sung Blue]]'' (2025). Për këtë të fundit, Hudson mori gjithashtu një nominim për [[Acadmy Award për Aktoren më të Mirë]]. Hudson është bashkëthemeluese e markës së fitnesit dhe programit të anëtarësimit [[Fabletics]], të drejtuar nga [[TechStyle Fashion Group]].<ref>{{cite web|url=https://www.bizjournals.com/bizwomen/news/latest-news/2014/05/kate-hudson-fabletics.html|title=Kate Hudson throws down against Lululemon|first=Gina|last=Hall|publisher=[[American City Business Journals]]|date=8 maj 2014|access-date=7 janar 2015|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vogue.co.uk/news/2014/08/22/kate-hudson-fabletics-collection-gallery-interview|title=Kate Hudson: Giving Women What They Want|first=Scarlett|last=Kilcooley-O'Halloran|website=[[Vogue (revistë)|Vogue]]|date=22 gusht 2014|access-date=7 janar 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140823080051/https://www.vogue.co.uk/news/2014/08/22/kate-hudson-fabletics-collection-gallery-interview|archive-date=23 gusht 2014|url-status=dead}}</ref> Ajo është gjithashtu autore e librave jo-fiktivë ''Pretty Happy: Healthy Ways to Love Your Body'' (2016) dhe ''Pretty Fun: Creating and Celebrating a Lifetime of Tradition'' (2017). Hudson publikoi albumin e saj të parë muzikor në studio, ''[[Glorious (album i Kate Hudson)|Glorious]]'', në vitin 2024. == Karriera == === 1996–2001: Fillimet dhe ''Almost Famous'' === Në moshën 11 vjeç, Hudson performoi në skenë në [[Santa Monica Playhouse]].<ref name="sp">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/now-famous-kate-hudson-162138/|title=Now-Famous Kate Hudson|first=Anthony|last=Bozza|magazine=[[Rolling Stone]]|date=12 tetor 2000|access-date=3 dhjetor 2018|language=en}}</ref> Ajo debutoi në film në komedi dramën ''[[Desert Blue]]'' (1998) dhe më pas u shfaq në komedinë romantike ''[[200 Cigarettes]]'' (1999). Ajo mori rolet e një studenteje kolegji në thrillerin psikologjik ''[[Gossip (film amerikan 2000)|Gossip]]'', vajzën lezbike të personazhit kryesor në komedinë romantike ''[[Dr. T & the Women]]'' dhe një nga rolet kryesore në komedinë romantike ''[[About Adam]]'', të cilat u publikuan të gjitha gjatë vitit 2000.<ref name="sp"/> Zbulimi i saj i madh erdhi me rolin e një [[groupie]] veterane në komedinë dramën gjysmë-autobiografike të [[Cameron Crowe]], ''[[Almost Famous]]'' (2000). Ajo "qëndroi pranë dhe kishte refuzuar role në filma të tjerë vetëm për të luajtur rolin" dhe shpejt e fitoi atë "për shkak të besnikërisë së saj", sipas Crowe.<ref name="sp"/> Për performancën e saj, ajo fitoi [[Golden Globe Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse - Film|Golden Globe për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]] në [[Golden Globe Awards i 58-të|Golden Globe Awards të 58-të]] dhe u nominua për një [[Academy Award për Aktoren më të Mirë Mbështetëse]] në [[Academy Awards i 73-të|Academy Awards të 78-të]].<ref name="chinadaily">{{cite news|title=Kate Hudson finds success fun, but hard earned|url=http://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2006-07/13/content_639893.htm|website=[[China Daily]]|date=13 korrik 2006|access-date=2 mars 2022|language=en}}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' e vendosi atë në listën e saj të "best-of" në fund të dekadës, duke thënë: "Kjo baladë e fuqishme filmi është gjithashtu filmi më i madh (dhe më personal) i Crowe falë perëndive të arta të Stillwater dhe fansit të tyre më të madh, Penny Lane të pakrahasueshme të Kate Hudson."<ref>{{cite magazine|title=100 greatest movies, TV shows, and more|url=https://ew.com/article/2009/12/04/100-greatest-movies-tv-shows-and-more/|magazine=Entertainment Weekly|date=4 dhjetor 2009|access-date=25 janar 2022|language=en}}</ref> === 2002–2009: Komedi romantike === [[Skeda:Kate Hudson 2006 cropped.jpg|parapamje|majtas|upright|Hudson në korrik 2006]] Në vitin 2002, Hudson u shfaq në ribërjen e romancës historike ''[[The Four Feathers (film 2002)|The Four Feathers]]'', si e fejuara e një oficeri të ri britanik (luajtur nga [[Heath Ledger]]). Filmi ishte një dështim kritik dhe komercial.<ref>[https://www.the-numbers.com/movie/Four-Feathers-The#tab=summary "Verifying"]. ''The-Numbers.com''.</ref><ref>[https://www.metacritic.com/movie/the-four-feathers "The Four Feathers Reviews". ''Metacritic''. Marrë më 29 prill 2025.</ref> Në filmin e saj të radhës, komedinë romantike ''[[How to Lose a Guy in 10 Days]]'' (2003), Hudson luajti me [[Matthew McConaughey]], si një shkrimtare për një revistë për gra e cila, për një artikull, fillon të dalë me një djalë dhe përpiqet ta largojë atë duke përdorur vetëm "gabimet klasike që bëjnë gratë" në marrëdhënie. Filmi mori kritika të përziera, megjithëse Hudson u lavdërua për performancën e saj dhe kiminë e saj me McConaughey, dhe filmi ishte një sukses në arkë.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/how_to_lose_a_guy_in_10_days|title=How to Lose a Guy in 10 Days|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|language=en|access-date=2025-12-30}}</ref><ref>{{cite web|title=How to Lose a Guy in 10 Days (2003) - Financial Information|url=https://www.the-numbers.com/movie/How-to-Lose-a-Guy-in-10-Days#tab=summary|website=The Numbers|language=en|access-date=28 dhjetor 2025|archive-date=2 janar 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260102134842/https://www.the-numbers.com/movie/How-to-Lose-a-Guy-in-10-Days#tab=summary|url-status=dead}}</ref> Ajo luajti përballë [[Naomi Watts]] në filmin ''[[Le Divorce]]'' (2003), duke portretizuar një grua e cila, me motrën e saj, debatojnë pronësinë e një pikture nga [[Georges de La Tour]] me familjen e ish-kunatit të saj. ''[[Entertainment Weekly]]'' i dha filmit një vlerësim "C" dhe shkroi: "Jam e zhgënjyer të raportoj se Hudson dhe Watts nuk kanë kimi si motra".<ref>{{cite magazine|last=Gleiberman|first=Owen|author-link=Owen Gleiberman|title=Le Divorce|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=5 gusht 2003|url=https://www.ew.com/ew/article/0,,472427,00.html|access-date=7 korrik 2011|archive-date=17 tetor 2014|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017183731/http://www.ew.com/ew/article/0,,472427,00.html|url-status=dead}}</ref> Komeditë e saj të ardhshme romantike, ''[[Alex & Emma]]'' (2003), në të cilat ajo luajti një stenografe kokëfortë, dhe ''[[Raising Helen]]'' (2004), ku mori rolin e një gruaje të re që bëhet kujdestare e fëmijëve të motrës së saj të ndjerë, u publikuan me shkallë të ndryshme suksesi. Në vitin 2005, Hudson luajti në thrillerin mbinatyror ''[[The Skeleton Key]]'', si një infermiere e re paliative që merr një punë në një shtëpi plantacioni në New Orleans dhe përfshihet në një mister mbinatyror që përfshin shtëpinë. Në recensionin e saj, ''[[The Washington Post]]'', duke e përshkruar atë, shkroi: "Hudson, e cila rikthen sharmin e saj të lindur, të dhënë nga Goldie, këtu për t'i dhënë Caroline një ashpërsi të qartë, arrin të përcjellë bindshëm një kokëfortësi të patrembur në vend të një naiviteti më pak simpatik".<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/08/11/AR2005081101987.html|title='The Skeleton Key': Boo on the Bayou|newspaper=[[The Washington Post]]|first=Ann|last=Hornaday|date=12 gusht 2005|access-date=7 prill 2020|language=en}}</ref> Filmi ishte një sukses në arkë, duke fituar mbi 91.9 milionë dollarë amerikanë në të gjithë botën (47.9 milionë dollarë në Amerikën e Veriut).<ref name="key">{{cite web|website=[[Box Office Mojo]]|title=The Skeleton Key|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl4218521089/|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Filmi i saj i radhës, komedia ''[[You, Me and Dupree]]'', në vitin 2005 ajo u shfaq me [[Owen Wilson]] dhe [[Matt Dillon]] si gjysma e një çifti që lejon një mik të papunë të transferohet. Ishte një sukses në arkë dhe në kërkimin e distributorëve të Universal Pictures, Hudson u vu re si një faktor i rëndësishëm për publikun që zgjedh të shohë filmin.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2323285505/|title=You, Me and Dupree (2006)|website=[[Box Office Mojo]]|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref><ref>{{cite web|first=Brandon|last=Gray|title='Pirates' Pilfer More Records|website=Box Office Mojo|url=https://www.boxofficemojo.com/article/ed2759328772/|quote=reason people selected for seeing the picture, with star Owen Wilson ranking second and co-star Kate Hudson third.|date=17 korrik 2006|access-date=30 dhjetor 2025|language=en}}</ref> Në vitin 2007, Hudson drejtoi filmin e shkurtër ''[[Cutlass (film)|Cutlass]]'', një nga "[[Reel Moments]]" të revistës ''[[Glamour (revistë)|Glamour]]'' bazuar në ese personale të lexuesve, ku luanin [[Kurt Russell]], [[Dakota Fanning]], [[Virginia Madsen]], [[Chevy Chase]] and [[Kristen Stewart]].<ref name="cutlass">{{cite news|newspaper=New Zealand Herald|title=Hudson turns director|url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/hudson-turns-director/HPZY26FW27LFAQDORXCUCN2GKA/?c_id=200&objectid=10465887|date=26 shtator 2007|access-date=2 mars 2022|language=en}}</ref> Në komedinë romantike ''[[Fool's Gold]]'' (2008), filmin e saj të dytë me McConaughey, Hudson mori rolin e një gruaje të divorcuar që kthehet me ish-burrin e saj ndërsa kërkon një thesar të humbur. Ajo u certifikua për [[zhytje me bombola]] në [[Great Barrier Reef]] për skenat nënujore. Filmi mori kritika përgjithësisht negative, me kritika për mungesën e kimisë midis aktorëve, por pati një sukses të moderuar komercial, duke fituar 111.2 milionë dollarë në të gjithë botën.<ref>{{cite web|title=Fool's Gold|url=https://www.rottentomatoes.com/m/fools_gold_2008|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|language=en|access-date=23 dhjetor 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1918010881/|title=Fool's Gold (2008)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Në ''[[My Best Friend's Girl]]'', një tjetër komedi romantike e publikuar në vitin 2008, Hudson luajti kolegun e një djali të sjellshëm, të luajtur nga [[Jason Biggs]]. Ashtu si ''Fool's Gold'', filmi mori kritika përgjithësisht negative, por pati gjithashtu një sukses të moderuar komercial.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl526681601/|title=My Best Friend's Girl (2008)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Hudson mori një nominim për [[Razzie Award|Golden Raspberry Award]], së bashku për ''Fool's Gold'' dhe gjithashtu për ''My Best Friend's Girl''.<ref>{{cite web|url=http://www.razzies.com/history/08nomACTR.asp|title=Razzies 2008 Nominees for Worst Actress|publisher=Razzies.com|language=en|access-date=2015-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015010015/http://www.razzies.com/history/08nomACTR.asp|archive-date=2015-10-15|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|date=21 janar 2009|author=Joshua Rich|title='The Love Guru' leads Razzie award nominations|url=https://ew.com/article/2009/01/21/razzies/|website=[[Entertainment Weekly]]|language=en}}</ref> Hudson luajti në ''[[Bride Wars]]'' (2009), së bashku me [[Anne Hathaway]], duke luajtur dy shoqe më të mira që bëhen rivale pasi dasmat e tyre janë planifikuar në të njëjtën ditë. Filmi u emërua midis 10 [[chick flick]] më të këqij të të gjitha kohërave nga ''[[Time (revistë)|Time]]'' në vitin 2010,<ref>{{cite magazine|last=Romero|first=Frances|title=Top 10 Worst Chick Flicks – Bride Wars|url=https://entertainment.time.com/2010/05/26/top-10-worst-chick-flicks/?slide=bride-wars#bride-wars|magazine=[[Time (revistë)|Time]]|date=26 maj 2010|access-date=1 janar 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172205/http://entertainment.time.com/2010/05/26/top-10-worst-chick-flicks/?slide=bride-wars#bride-wars|archive-date=3 mars 2016|url-status=live}}</ref> por pati sukses financiar, duke fituar 114.6 milionë dollarë amerikanë në nivel global.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl290031105/|title=Bride Wars (2009)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Filmi i saj i radhës ishte muzikali ''[[Nine (film 2009)|Nine]]'', me regji nga [[Rob Marshall]], në të cilin ajo luajti rolin e një gazetareje mode të ''[[Vogue (revistë)|Vogue]]'', së bashku me [[Daniel Day-Lewis]], [[Marion Cotillard]], [[Penélope Cruz]], [[Nicole Kidman]], dhe [[Judi Dench]]. Filmi u vlerësua nga kritikët dhe Hudson mori lëvdata për aftësitë e saj në vallëzim, të shfaqura në një vepër origjinale të frymëzuar nga vitet 1960 të quajtur "Cinema Italiano", e cila u shkrua posaçërisht për personazhin e saj.<ref>{{cite web|website=[[Toronto Star]]|publisher=[[Torstar|Toronto Star Newspaper Limited]]|title=Nine: What it lacks in logic, it makes up in style|url=https://www.thestar.com/entertainment/movies/2009/12/24/nine_what_it_lacks_in_logic_it_makes_up_in_style.html|last=Howell|first=Peter|date=24 dhjetor 2009|access-date=2 mars 2022|language=en|quote=When inspiration strikes, it does so as lightning. Kate Hudson stuns in her big-production number "Cinema Italiano," shimmying and smiling her way through a tribute to the Maestro's cinematic achievements, the musical high point of Nine. Who knew that Hudson had such great pipes?|archive-url=https://web.archive.org/web/20091227073646/http://www.thestar.com/entertainment/movies/article/742169--nine-what-it-lacks-in-logic-it-makes-up-in-style|archive-date=27 dhjetor 2009}}</ref> === 2010–2020: Luhatjet në karrierë === [[Skeda:Kate Hudson (24859973219) (cropped).jpg|parapamje|upright|Hudson në shkurt 2016]] Hudson luajti me [[Casey Affleck]] dhe [[Jessica Alba]], si gruaja e një vrasësi serial nga [[Teksasi Perëndimor]], në [[The Killer Inside Me (film 2010)|adaptimin filmik]] të ''[[The Killer Inside Me]]'', i cili u shfaq premierë në [[Festivali i Filmit në Sundance 2010|Festivalin e Filmit Sundance 2010]]. Në vitin 2011, Hudson luajti një drejtuese reklamash të zgjuar dhe të shkujdesur në filmin komedi romantik ''[[A Little Bit of Heaven]]'', dhe një vajzë festash në një tjetër komedi romantike, ''[[Something Borrowed]]''. Në recensionin e saj për këtë të fundit, ''[[The Detroit News|Detroit News]]'' vuri në dukje: "Kate Hudson duket e rraskapitur, sikur të jetë po aq e lodhur duke ecur nëpër një tjetër nga rrobat e saj të padobishme sa jemi ne duke i parë ato".<ref>[http://detroitnews.com/article/20110506/ENT02/105060321/1034/Review---Something-Borrowed--is-Hudson-s-latest-misguided-romantic-tale Review - Something Borrowed is Hudson's latest misguided romantic tale] Detroit News. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927135251/http://detroitnews.com/article/20110506/ENT02/105060321/1034/Review---Something-Borrowed--is-Hudson-s-latest-misguided-romantic-tale |date=27 shtator 2011}}</ref> Ndërsa ''A Little Bit of Heaven'' gjeti një publikim të kufizuar në kinema, ''Something Borrowed'' pati një sukses të moderuar komercial.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1232111105/|title=Something Borrowed (2011)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Në vitin 2012, Hudson u zgjodh në serinë komedi për adoleshentë të [[Fox Broadcasting Company|Fox]] ''[[Glee (TV series)|Glee]]'', në rolin e përsëritur të Cassandra July, një mësuese vallëzimi në Akademinë fiktive të Arteve Dramatike të Nju Jorkut.<ref>{{cite news|url=https://www.tvguide.com/news/glee-season4-secrets-1049172/|title=Keck's Exclusives: New Glee Season Secrets!|first=William|last=Keck|website=TV Guide|date=24 qershor 2012|access-date=2 mars 2022|language=en}}</ref><ref name="EW515">{{cite magazine|url=https://ew.com/article/2012/05/15/glee-scoop-second-britney-tribute-exclusive/|title='Glee': Britney Spears tribute part two planned for fall; plus, details on Kate Hudson's role|first=Tim|last=Stack|magazine=Entertainment Weekly|date=15 maj 2012|access-date=2 mars 2022|language=en}}</ref> Në vitin 2013, Hudson u shfaq në thrillerin politik ''[[The Reluctant Fundamentalist]]'', si fotografe dhe e dashura e një profesori në [[Universiteti i Lahores|Universitetin e Lahores]]. Në vitin 2014, ajo luajti në komedinë ''[[Wish I Was Here]]'', si gruaja e një aktori në vështirësi, dhe thrillerin ''[[Good People]]'', si gjysma e një çifti që bien në borxhe të mëdha ndërsa rinovojnë shtëpinë e familjes së tyre. Filmat e lartpërmendur morën një publikim të kufizuar dhe vlerësime të përziera nga kritikët.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/releasegroup/gr335303173/|title=The Reluctant Fundamentalist (2013) - International Box Office Results|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_reluctant_fundamentalist_2012/|title=The Reluctant Fundamentalist (2013)|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|date=26 prill 2013|access-date=3 dhjetor 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/wish_i_was_here/|title=Wish I Was Here|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|date=gusht 2014|access-date=3 dhjetor 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl4084958721/|title=Wish I Was Here (2014)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Në ''[[Rock the Kasbah]]'' (2015), Hudson luajti një prostitutë me kapelë të lartë me një zemër të artë që miqësohet me një ish-menaxher aktorësh ([[Bill Murray]]) në Afganistan. Pavarësisht një buxheti prej 15 milionë dollarësh amerikanë, filmi fitoi vetëm 3 milionë dollarë amerikanë në arkëtimet e Amerikës së Veriut.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1147962881/|title=Rock the Kasbah|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=7 prill 2020}}</ref> Hudson ia dha zërin një pande të çmendur që kërcente me shirit në filmin e [[DreamWorks Animation]], ''[[Kung Fu Panda 3]]'' (2016), i cili fitoi 521.1 milionë dollarë amerikanë në nivel global,<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3546056193/|title=Kung Fu Panda 3 (2016)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> dhe u bë filmi i saj më i parë.<ref name="chart">{{cite web|url=https://pro.imdb.com/name/nm0005028?ref_=mojo_nm_name&rf=mojo_nm_name|title=Kate Hudson Movie Box Office Results|website=IMDb Pro|language=en|access-date=3 dhjetor 2018|url-access=subscription}}</ref> Ajo luajti rolin e një gruaje të martuar me një burrë indian dhe motrën e një gruaje lezbike, të cilët të dy nuk i kishin thënë prindërve të tyre konservatorë, në komedinë romantike ''[[Mother's Day (film 2016)|Mother's Day]]'' (2016), me regji nga [[Garry Marshall]] dhe përballë [[Julia Roberts]], [[Timothy Olyphant]], and [[Jason Sudeikis]].<ref>{{cite news|title=Julia Roberts, Jennifer Aniston & Kate Hudson Romantic Comedy 'Mother's Day' Acquired By Open Road|url=https://deadline.com/2015/07/julia-roberts-jennifer-aniston-kate-hudson-romantic-comedy-mothers-day-acquired-by-open-road-1201483392/|access-date=24 gusht 2015|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en}}</ref> Filmi u kritikua nga kritikët dhe pati një sukses të moderuar komercial.<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/mothers_day_2016|title=Mother's Day (2016)|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|date=29 prill 2016|language=en}}</ref> Më pas ajo luajti rolin e gruas së një tekniku kryesor elektronik ([[Mark Wahlberg]]) në dramën ''[[Deepwater Horizon (film)|Deepwater Horizon]]'', bazuar në [[Shpërthimi i Deep Horizon|shpërthimin e Deepwater Horizon]].<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2015/06/julia-roberts-jennifer-aniston-kate-hudson-jason-sudeikis-mothers-day-garry-marshall-1201465357/|title=Julia Roberts, Jennifer Aniston, Kate Hudson, Jason Sudeikis Anchor Garry Marshall's 'Mother's Day' Package|last=Jaafar|first=Ali|website=Deadline|date=korrik 2015|access-date=9 janar 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://variety.com/2015/film/news/kate-hudson-deepwater-horizon-cast-mark-wahlberg-1201490415/|title=Kate Hudson in 'Deepwater Horizon': Star Joins Mark Wahlberg in Cast|author=Dave McNary|website=Variety|access-date=9 janar 2016|language=en}}</ref> Ndërsa reagimi i kritikëve ishte pozitiv, filmi ishte vetëm pak fitimprurës, duke fituar 121.8 milionë dollarë amerikanë me një buxhet prej rreth 110 milionë dollarësh amerikanë.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3427567105/|title=Deepwater Horizon (2016)|website=Box Office Mojo|language=en|access-date=2 mars 2022}}</ref> Në filmin ''[[Marshall (film)|Marshall]]'' të vitit 2017, Hudson portretizoi një punëdhënës që akuzonte shoferin e saj me ngjyrë për përdhunim. Mori vlerësime pozitive nga kritikët, por gjeti një audiencë të kufizuar në kinema.<ref>{{cite web|url=https://editorial.rottentomatoes.com/article/happy-death-day-is-familiar-but-fun/|title=Happy Death Day Is Familiar but Fun|first=Jeff|last=Giles|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|date=12 tetor 2017|access-date=13 tetor 2017|language=en}}</ref> === 2021–deri më sot: Sukses i mëtejshëm dhe albumi i parë në studio === Në vitin 2021, Hudson luajti rolin e Kazu Gamble në filmin dramë muzikor ''[[Music (film 2021)|Music]]'', bashkëshkruar dhe drejtuar nga [[Sia]].<ref>{{cite web|last=Willman|first=Chris|date=9 shkurt 2021|title='Music' Review: Sia's Directorial Debut Waffles Between Romance, Autism Drama and Florid Music Video Album|url=https://variety.com/2021/film/reviews/music-review-sia-kate-hudson-1234904055/|website=[[Variety (revistë)|Variety]]|language=en}}</ref> Për performancën e saj, ajo mori nominimin e saj të dytë për [[Golden Globe Award për Aktoren më të Mirë në një Film – Muzikal ose Komedi|Golden Globe]].<ref>{{cite web|last=Bahiana|first=Ana Maria|date=3 shkurt 2021|title=Nominations for the 78th Golden Globe Awards (2021) Announced|url=https://www.goldenglobes.com/articles/2021-nominations-78th-golden-globe-awards-have-been-announced|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205102231/https://www.goldenglobes.com/articles/2021-nominations-78th-golden-globe-awards-have-been-announced|archive-date=5 shkurt 2021|access-date=5 shkurt 2021|publisher=[[Golden Globes]]|language=en}}</ref> Hudson gjithashtu fitoi [[Golden Raspberry Awards]] për [[Golden Raspberry Award për Aktoren më të Keqe|Aktoren më të Keqe]], ndërsa Sia fitoi për [[Golden Raspberry Award për Regjisoren më të Keqe|Regjisoren më të Keqe]].<ref>{{cite web|date=24 prill 2021|title=Razzies: Singer Sia named 'worst director' for controversial film 'Music'|publisher=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-56856540|access-date=24 prill 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424090940/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-56856540|archive-date=24 prill 2021|url-status=live}}</ref> Gjithashtu në vitin 2021, ajo luajti në ''[[Mona Lisa and the Blood Moon]]'', një film thriller fantastik me regji dhe skenar nga [[Ana Lily Amirpour]].<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/10/zac-efron-kate-hudson-craig-robinson-ana-lily-amirpour-blood-moon-1202491059/|title=Kate Hudson, Craig Robinson & Zac Efron Line Up for Ana Lily Amirpour's 'Blood Moon' — AFM|website=[[Deadline Hollywood]]|first=Andreas|last=Wiseman|date=28 tetor 2018|access-date=18 prill 2019|language=en}}</ref> Në vitin 2022, ajo luajti, së bashku me [[Michael Shannon]], në ''[[A Little White Lie]]'', me regji nga [[Michael Maren]].<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/michael-shannon-kate-hudson-star-comedy-shriver-1300331/|title=Michael Shannon, Kate Hudson to Star in Comedy 'Shriver'|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Mia|last=Galuppo|date=25 qershor 2020|access-date=2 mars 2022|language=en}}</ref> Gjithashtu në vitin 2022, Hudson luajti së bashku në ''[[Glass Onion: A Knives Out Mystery]]'', duke luajtur rolin e Birdie Jay, një supermodele nga Manhattan e shndërruar në stiliste mode e përfshirë në një mister vrasjeje.<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/glass-onion-cast-knives-out-sequel-rian-johnson-1235261978/|title=Rian Johnson, 'Glass Onion' Cast on Making the Whodunit Sequel and Which Costumes Will Rival Chris Evans' 'Knives Out' Sweater|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Kirsten|last=Chuba|date=15 nëntor 2022|access-date=8 janar 2024|language=en}}</ref> Në janar 2024, Hudson nënshkroi një marrëveshje regjistrimi me [[Virgin Music Group]],<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2024/music/news/kate-hudson-record-deal-virgin-music-debut-single-1235890188/|title=Kate Hudson Pacts with Virgin Music Group for Recording Career; Debut Single, 'Talk About Love', Due This Week (Exclusive)|website=[[Variety (revistë)|Variety]]|last=Willman|first=Chris|date=29 janar 2024|access-date=25 shkurt 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/business/business-news/kate-hudson-recorded-music-debut-virgin-signings-1235599813/|title=Signed: Kate Hudson Finds Home for Recorded Music Debut; 33 & West Inks 3 Mexican Rap Acts|magazine=[[Billboard (revistë)|Billboard]]|last=Eggertsen|first=Chris|date=6 shkurt 2024|access-date=25 shkurt 2024|language=en}}</ref> dhe publikoi këngën e saj të parë, "Talk About Love".<ref>{{cite magazine|url=https://www.nme.com/news/music/kate-hudson-shares-delicious-and-sexy-new-single-talk-about-love-3579416|title=Kate Hudson shares 'delicious and sexy' new single 'Talk About Love'|magazine=[[NME]]|last=Rigotti|first=Alex|date=30 janar 2024|access-date=25 shkurt 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/album/5i6UvFvn2My0AZCwyDIXGN?si=4KAggKgFRsOIZ9bXo6t1GQ|title=Kate Hudson – Talk About Love|publisher=[[Spotify]]|date=30 janar 2024|access-date=25 shkurt 2024|language=en}}</ref> Ajo e shkroi këngën së bashku me të fejuarin e saj Danny Fujikawa dhe [[Linda Perry]].<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/kate-hudson-penny-lane-talk-about-love-1234956692/|title=Kate Hudson Channels Her Inner Penny Lane in Debut Single 'Talk About Love'|magazine=[[Rolling Stone]]|last=Martoccio|first=Angie|date=30 janar 2024|access-date=25 shkurt 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kate-hudson-talk-about-love-single-b2483949.html|title=Kate Hudson releases teaser trailer for single 'Talk About Love'|website=[[The Independent]]|last=Saqib|first=Faiza|date=24 janar 2024|access-date=25 shkurt 2024|language=en}}</ref> Hudson publikoi tekjen "Live Forever" më 28 mars 2024;<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/album/7JIW8bW2IvO0cSmrPMth3z?si=7IrRh6X8Qs6CElJy9NcccQ|title=Kate Hudson – Live Forever|date=28 mars 2024|access-date=17 prill 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.etonline.com/kate-hudson-shares-home-video-of-her-kids-and-family-in-new-music-video-live-forever-222526|title=Kate Hudson Shares Home Video of Her Kids and Family in New Music Video 'Live Forever'|website=[[Entertainment Tonight]]|last=Dominic|first=Anthony|date=28 mars 2024|access-date=28 mars 2024|language=en}}</ref> kënga u cilësua nga ''[[Rolling Stone]]'' si "një letër dashurie për prindërit".<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/kate-hudson-drops-live-forever-watch-1234995990/|title=Kate Hudson's Song 'Live Forever' is a 'Love Letter' to Parents|magazine=[[Rolling Stone]]|last=Mier|first=Tomás|date=28 mars 2024|access-date=17 prill 2024|language=en}}</ref> Hudson pasoi me "Gonna Find Out", e cila u publikua më 17 prill 2024.<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/album/2Qr53inxEc1D7VGD8k8dmK?si=_-6jc8m9QMCJ-5afX0HWzA|title=Kate Hudson – Gonna Find Out|publisher=[[Spotify]]|date=17 prill 2024|access-date=17 prill 2024|language=en}}</ref> Ajo publikoi albumin e saj të parë në studio, ''[[Glorious (album i Kate Hudson)|Glorious]]'', më 17 maj 2024.<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/pop/kate-hudson-glorious-debut-album-black-crowes-muse-1235684858/|title=Kate Hudson on Making 'Glorious', Her Debut Album: 'If I Didn't Do This, I Would Be So Regretful'|magazine=[[Billboard (revistë)|Billboard]]|last=Newman|first=Melinda|date=16 maj 2024|access-date=17 maj 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theaureview.com/music/album-review-kate-hudson-glorious/|title=Album Review: Kate Hudson proves herself a pop poet on Glorious debut LP|website=The AU Review|last=Gray|first=Peter|date=17 maj 2024|access-date=17 maj 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/kate-hudson-announces-album-glorious-1235006116/|title=Kate Hudson Announces Album 'Glorious:' 'Realer' Than 'Anything I've Done in My Life'|last=Mier|first=Tomás|magazine=[[Rolling Stone]]|date=17 maj 2024|access-date=17 prill 2024|language=en}}</ref> Më 28 gusht 2024, Hudson publikoi një version të këngës së vitit 1985 "[[Voices Carry]]" nga [['Til Tuesday]].<ref>{{cite web|url=https://open.spotify.com/album/2igyLjiFl6Qac1VLWleNI4?si=r2kk6evZQ6OBwG9JrLQYUw|title=Kate Hudson – Voices Carry|publisher=[[Spotify]]|date=28 gusht 2024|access-date=28 gusht 2024|language=en}}</ref> == Filmografia == === Film === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Titulli ! scope="col"| Roli ! scope="col"| Shënime |- | 1998 | ''[[Desert Blue]]'' | Skye Davidson | |- | 1999 | ''[[200 Cigarettes]]'' | Cindy | |- | rowspan="4"| 2000 | ''[[Dr. T & the Women]]'' | Dee Dee Travis | |- | ''[[Almost Famous]]'' | [[Pennie Lane Trumbull|Penny Lane]] | |- | ''[[Gossip (film amerikan 2000)|Gossip]]'' | Naomi Preston | |- | ''[[About Adam]]'' | Lucy Owens | |- | 2001 | ''Ricochet River'' | Lorna | |- | 2002 | ''[[The Four Feathers (film 2002)|The Four Feathers]]'' | Ethne Eustace | |- | rowspan="3"| 2003 | ''[[Le Divorce]]'' | Isabel Walker | |- | ''[[Alex & Emma]]'' | Emma Dinsmore / Ylva / Elsa / Eldora / Anna | |- | ''[[How to Lose a Guy in 10 Days]]'' | Andie Anderson | |- | 2004 | ''[[Raising Helen]]'' | Helen Harris | |- | 2005 | ''[[The Skeleton Key]]'' | Caroline Ellis | |- | 2006 | ''[[You, Me and Dupree]]'' | Molly Peterson | |- | rowspan="2"| 2008 | ''[[Fool's Gold]]'' | Tess Finnegan | |- | ''[[My Best Friend's Girl]]'' | Alexis | |- | rowspan="2"| 2009 | ''[[Bride Wars]]'' | Liv Lerner | Gjithashtu producente |- | ''[[Nine (film 2009)|Nine]]'' | Stephanie Necrophuros | |- | 2010 | ''[[The Killer Inside Me (film 2010)|The Killer Inside Me]]'' | Amy Stanton | |- | rowspan="2"| 2011 | ''[[A Little Bit of Heaven]]'' | Marley Corbett | |- | ''[[Something Borrowed]]'' | Darcy Rhone | |- | 2012 | ''[[The Reluctant Fundamentalist]]'' | Erica | |- | rowspan="2"| 2014 | ''[[Wish I Was Here]]'' | Sarah Bloom | |- | ''[[Good People]]'' | Anna Wright | |- | 2015 | ''[[Rock the Kasbah]]'' | Merci | |- | rowspan="3"| 2016 | ''[[Kung Fu Panda 3]]'' | Mei Mei | Zëri |- | ''[[Mother's Day (film 2016)|Mother's Day]]'' | Jesse Kohli | |- | ''[[Deepwater Horizon (film)|Deepwater Horizon]]'' | Felicia Williams | |- | 2017 | ''[[Marshall (film)|Marshall]]'' | Eleanor Strubing | |- | rowspan="2"| 2021 | ''[[Music (film 2021)|Music]]'' | Kazu "Zu" Gamble | |- | ''[[Mona Lisa and the Blood Moon]]'' | Bonnie "Bonnie Belle" Hunt | |- | rowspan="2"| 2022 | ''[[Glass Onion: A Knives Out Mystery]]'' | Birdie Jay | |- | ''[[A Little White Lie]]'' | Simone Cleary | |- | 2024 | ''[[Shell (film 2024)|Shell]]'' | Zoe Shannon | |- | 2025 | ''[[Song Sung Blue (film 2025)|Song Sung Blue]]'' | [[Claire Sardina]] | |- | 2027 | ''[[Hello & Paris]]'' | | Duke u xhiruar |} === Televizion === {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Titulli ! scope="col"| Roli ! scope="col"| Shënime |- | 1996 | ''[[Party of Five]]'' | Cory | Epizodi: "Spring Breaks: Part 1" |- | 1997 | ''[[EZ Streets]]'' | Larraine Cahill | Epizodi: "Neither Have I Wings to Fly" |- | 2000 | ''[[Saturday Night Live]]'' | Vetë ajo (host) | Epizodi: "Kate Hudson / [[Radiohead]]" |- | 2005 | ''I'm Still Here: Real Diaries of Young People Who Lived During the Holocaust'' | Eva Ginz | Zëri; [[special televiziv) |- | 2012–2013 | ''[[Glee (seri televizive)|Glee]]'' | Cassandra July | 5 epizoda |- | 2013 | ''[[Clear History]]'' | Rhonda Haney | [[Film televizic]] |- | rowspan="3"| 2015 | ''[[Jamie & Jimmy's Friday Night Feast]]'' | rowspan="3"| Vetë ajo | Epizodi: "Kate Hudson" |- | ''[[Barely Famous]]'' | Epizodi: "Barely Famous" |- | ''[[Running Wild with Bear Grylls]]'' | Epizodi: "Kate Hudson: Dolomites" |- | rowspan="2"| 2022 | ''[[Truth Be Told (seri televizive 2019)|Truth Be Told]]'' | Micah Keith | 10 epizoda |- | ''Gutsy'' | rowspan="2"| Vetë ajo | [[Dokumentar televiziv|Doku-seri]]; 2 epizoda |- | 2025 | ''[[The Voice (seri televizive amerikane)|The Voice]]'' | Këshilltare për Ekipin [[Adam Levine|Adam]] (Sezoni 27) |- | 2025–tani | ''[[Running Point]]'' | Isla Gordon | Roli kryesor; 20 epizoda |} === Other credits === {| class="wikitable sortable" |+ Lista e filmave të drejtuar, prodhuar dhe shkruar |- ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Titulli ! scope="col"| Roli ! scope="col"| Shënime |- | 2005 | ''[[14 Hours (film 2005)|14 Hours]]'' | Producente ekzekutive | Pakredituar<ref>{{cite web|url=http://www.tnt.tv/movies/movietitle/?oid=6673|title=14 Hours - General Info|website=[[TNT (American TV network)|TNT]]|access-date=2011-03-27|archive-date=2012-03-16|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120316001955/http://www.tnt.tv/movies/movietitle/?oid=6673|url-status=dead}}</ref> |- | 2007 | ''[[Cutlass (film)|Cutlass]]'' | Regjisore dhe skenariste | Debutimi regjisorial; [[film i shkurtër]]<ref>{{cite web|title=Kate Hudson directs ''Cutlass'' short film|url=https://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2007-09/25/content_6131983.htm|website=[[China Daily]]|date=25 shtator 2007|access-date=2023-03-05|language=en}}</ref> |- | 2015 | ''[[Bride Wars (film 2015)|Bride Wars]]'' | Producente ekzekutive |<ref>{{cite web|last=Lee|first=Maggie|date=2015-08-25|title=Film Review: ''Bride Wars''|url=https://variety.com/2015/film/reviews/bride-wars-review-1201576787/|access-date=2023-03-05|website=[[Variety (revistë)|Variety]]|language=en}}</ref> |} == Diskografia == === Albumet studio === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2" style="width:11em;"| Titulli ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;"| Detajet e albumit ! scope="col" colspan="3"| Peak positions |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Billboard 200|US]]<br>Heatseekers ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[UK Album Downloads Chart|UK Digital]] ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[UK Independent Singles and Albums Charts|UK Indie]]<br><ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/albums/kate-hudson-glorious/|title=Kate Hudson - Glorious|website=Official Charts|date=7 mars 2025|access-date=13 gusht 2025|language=en}}</ref> |- ! scope="row"| ''[[Glorious (album i Kate Hudson)|Glorious]]'' | * Publikimi: 17 maj 2024 * Labels: HK Music * Format: CD, vinyl, digital download | 3 || 81 || 28 |} === Tekjet === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! scope="col" style="width:12em;"| Titulli ! scope="col"| Viti ! scope="col"| Peak positions<hr>[[UK Singles Downloads Chart|UK Digital]]<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/kate-hudson/|title=Kate Hudson|website=Official Charts|date=7 mars 2025|access-date=13 gusht 2025|language=en}}</ref> ! scope="col"| Albumi |- ! scope="row"| "Talk About Love" | rowspan="5"| 2024 | rowspan="5"| – | rowspan="3"| ''Glorious'' |- ! scope="row"| "Live Forever" |- ! scope="row"| "Gonna Find Out" |- ! scope="row"| "Voices Carry" | rowspan="2"| ''Non-album singles'' |- ! scope="row"| "Have Yourself a Merry Little Christmas" |- ! scope="row"| "Right on Time" | 2025 | 99 | ''Glorious'' deluxe edition |} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{commons|Kate Hudson}} * {{imdb emri|id=0005028|emri=Kate Hudson}} [[Kategoria:Lindje 1979]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktore amerikane të filmit]] [[Kategoria:Aktore amerikane të televizionit]] [[Kategoria:Aktore amerikane të zërit]] [[Kategoria:Kantautorë amerikanë]] rg1nk6gurbvevhfyrrwe88ojx1krt34 0 78871 3029034 2928352 2026-09-01T13:35:40Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029034 wikitext text/x-wiki {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} {{Infobox football biography | name = Hasan Salihamidžić | image = Hasan Salihamidzic 2006.jpg | image_size = 180 | caption = Salihamidžić në 2006 | fullname = Hasan Salihamidžić | height = {{convert|1.76|m|abbr=on}} | birth_date = {{birth date and age|1|1|1977|df=y}} | birth_place = [[Jabllanica (Bosnje)|Jablanica]], [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|RSF Jugosllavi]] | currentclub = [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] (drejtor sportiv) | position = [[Mesfushor]]<br />[[Mbrojtësi (futboll)|Mbrojtës]] | youthyears1 = 1987–1991 | youthclubs1 = [[:bs:FK Turbina Jablanica|Turbina Jablanica]] | youthyears2 = 1991–1992 | youthclubs2 = [[Velež Mostar]] | youthyears3 = 1992–1995 | youthclubs3 = [[Hamburger SV]] | years1 = 1995–1998 | clubs1 = [[Hamburger SV]] | caps1 = 72 | goals1 = 19 | years2 = 1998–2007 | clubs2 = [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] | caps2 = 234 | goals2 = 31 | years3 = 2007–2011 | clubs3 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | caps3 = 61 | goals3 = 7 | years4 = 2011–2012 | clubs4 = [[VfL Wolfsburg]] | caps4 = 15 | goals4 = 3 | totalcaps = 382 | totalgoals = 60 | nationalyears1 = 1996–2006 | nationalteam1 = [[Kombëtarja boshnjake e futbollit|Bosnja dhe Hercegovina]]| nationalcaps1 = 42<ref>{{cite web|url=http://www.nfsbih.ba/bih/igrac_frame.php?id=11|title=Salihamidžić Hasan|publisher=nfsbih.ba|accessdate=1 korrik 2014}}</ref> | nationalgoals1 = 6 }} '''Hasan Salihamidžić''' (lindur më 1 janar 1977) është një ish [[futbolli]]st profesionist [[Bosnja dhe Hercegovina|boshnjak]]. Ai aktualisht punon si drejtor sportiv i [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]].<ref>{{cite web|url=https://telegrafi.com/zyrtare-salihamidzic-emerohet-drejtor-sportiv-bayernit-foto/|title=Zyrtare: Salihamidzic emërohet drejtor sportiv i Bayernit (Foto)|publisher=Telegrafi.com|date=31 korrik 2017|accessdate=13 shkurt 2019}}</ref> == Fillimi karierës futbollistike == ==Bundesliga== == Juventus == ==Lojrat për reprezentacionin== == jeta private == == kariera== {{Football player statistics 1|NY}} {{Football player statistics 2|GER|NY}} |- |[[Fußball-Bundesliga 1995-96|1995-96]]||rowspan="3"|[[Hamburger SV]]||rowspan="3"|[[Fußball-Bundesliga|Bundesliga]]||9||2|||||||||||| |- |[[Fußball-Bundesliga 1996-97|1996-97]]||32||7||||||5|||||| |- |[[Fußball-Bundesliga 1997-98|1997-98]]||31||10|||||||||||| |- |[[Fußball-Bundesliga 1998-99|1998-99]]||rowspan="9"|[[FC Bayern Munich|Bayern Munich]]||rowspan="9"|[[Fußball-Bundesliga|Bundesliga]]||30||3|||||||13||2||| |- |[[Fußball-Bundesliga 1999-00|1999-00]]||30||4|||||||16||0||| |- |[[Fußball-Bundesliga 2000-01|2000-01]]||31||4|||||||15||2||| |- |[[Fußball-Bundesliga 2001-02|2001-02]]||19||5|||||||9||1||| |- |[[Fußball-Bundesliga 2002-03|2002-03]]||12||2|||||||7||3||| |- |[[Fußball-Bundesliga 2003-04|2003-04]]||33||4|||||||8||0||| |- |[[Fußball-Bundesliga 2004-05|2004-05]]||29||2|||||||9||2||| |- |[[Fußball-Bundesliga 2005-06|2005-06]]||21||2|||||||1||||| |- |[[Fußball-Bundesliga 2006-07|2006-07]]||20||2||3||0||10||1||30||3 {{Football player statistics 2|ITA|NY}} |- |[[Serie A 2007-08|2007-08]]||rowspan="2"|[[Juventus F.C.|Juventus]]||rowspan="2"|[[Serie A]]||26||4|||||||||||| |- |[[Serie A 2008-09|2008-09]]||10||1|||||||3||||| {{Football player statistics 3|2|GER}}297||47|||||||||||| {{Football player statistics 4|ITA}}36||5|||||||||||| {{Football player statistics 5}}333||52|||||||||||| |} ==== Bayern Munich ==== * [[Fußball-Bundesliga|Bundesliga]]: 1999, 2000, 2001, 2003, 2005, 2006 * [[DFB Pokal]]: 2000, 2003, 2005, 2006 * [[UEFA Champions League]]: 2000-01 * [[FIFA Club World Cup]]: 2001 == titujt e fituar == ==Lidhje të jashtme== * [http://www.becka-raja.at/braco/ faqe (Boshnjakisht)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090809130336/http://www.becka-raja.at/braco/ |date=9 gusht 2009 }} * [http://www.hasan-salihamidzic.de/ faqe (gjerm. angl.)] * [https://web.archive.org/web/20090905040408/http://www.juventus.it/site/eng/TAS_schedagiocatoreprimasquadra_F7FA628DF15042CB9A3BDEF069FFB890.asp Profil në faqenzyrtare te Juventusit] == Referime == {{DEFAULTSORT:Salihamidžić, Hasan}} [[Kategoria:Futbollistë boshnjakë]] [[Kategoria:Lindje 1977]] 9mpy885u8faoqklpkb55wh63d816ci8 0 94446 3029061 2976670 2026-09-01T15:20:43Z Vyolltsa 129213 Refuzoi ndryshimin e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/~2026-26626-08|~2026-26626-08]]) dhe riktheu versionin 2882525 nga ~2025-41922-28 3029061 wikitext text/x-wiki {{pa referenca}} {{pp}} '''Viola Isufaj''' ([[Durrës]], [[1980]]) është shkrimtare, studiuese dhe profesoreshë e Letërsisë Bashkëkohore në Universitetin e Tiranës, ku ka doktoruar më 2012, dhe mban titullin Profesor i Asociuar. Është autore e teksteve universitare dhe parauniversitare, dhe njohëse shumë e mirë e gjuhëve të huaja. Ka botuar një numër të madh artikujsh shkencorë, ka kumtuar në disa konferenca shkencore kombëtare e ndërkombëtare, si dhe ka botuar disa libra. ====== ==BIBLIOGRAFIA== ====== ====== ===Prozë=== ====== • Zotit M., një letër (me parathënie nga [[Ismail Kadare]]) • "Saga e Gjarprit" • "Ditë të askujt" ====== ===Poezi=== ====== ====== • "Adamah" ====== <nowiki>===Studime===</nowiki> * "Rikthimi i mitit", * "Mjegullat e Tiranës" (kritika "Para kohes") * "Kadare në letrat e sotme franceze" * “Balade dritash per Zorben” ====== ==ÇMIME== ====== *Me Adamah ishte fituese e çmimit të parë në poezi në Panairin e Kosovës 2016. *Ne vitin 2017 ky vellim fitoi si surprize e poezise ne festivalin poetik “Netet korçare”, Korçe 2017 *Ne vitin 2021 vellimi “Adamah” nderohet me çmim ne festivalin nderkombetar “Ditet e Naimit” ne Tetove, Maqedoni e Veriut. *Çmimi "Olcinium" për studimin monografik iu dha librit "Baladë dritash për Zef Zorbën" (botim i Akademisë së Shkencave te Shqipërisë) ne Ulqin, Mal i Zi, 2024 *Çmimi i Panairit të Librit për veprën studimore më të mirë nga Shoqata e Botuesve Shqiptarë iu dha librit "Baladë dritash për Zef Zorbën" (botim i Akademisë së Shkencave te Shqipërisë) ne Tiranë, nëntor, 2024 [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Lindje 1980]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] 5e1uli3ruwm35i8o0abeeqbvex077sp 3029064 3029061 2026-09-01T15:24:15Z Vyolltsa 129213 redaktim teksti dhe vendosje stampe per citim 3029064 wikitext text/x-wiki {{pa referenca}} {{pp}} '''Viola Isufaj''' ([[Durrës]], [[1980]]) është shkrimtare, studiuese dhe profesoreshë e Letërsisë Bashkëkohore në Universitetin e Tiranës, ku është doktoruar në 2012-n dhe mban titullin ''Profesor i Asociuar''. Është autore e teksteve universitare dhe parauniversitare dhe njohëse shumë e mirë e gjuhëve të huaja.{{Citation needed}} Ka botuar një numër të madh artikujsh shkencorë, ka kumtuar në disa konferenca shkencore kombëtare e ndërkombëtare, si dhe ka botuar disa libra. == Vepra == === Prozë === • Zotit M., një letër (me parathënie nga [[Ismail Kadare]]) • "Saga e Gjarprit" • "Ditë të askujt" === Poezi === ====== • "Adamah" ====== === Studime === * "Rikthimi i mitit", * "Mjegullat e Tiranës" (kritika "Para kohes") * "Kadare në letrat e sotme franceze" * “Balade dritash per Zorben” == ÇMIME == *Me Adamah ishte fituese e çmimit të parë në poezi në Panairin e Kosovës 2016. *Ne vitin 2017 ky vellim fitoi si surprize e poezise ne festivalin poetik “Netet korçare”, Korçe 2017 *Ne vitin 2021 vellimi “Adamah” nderohet me çmim ne festivalin nderkombetar “Ditet e Naimit” ne Tetove, Maqedoni e Veriut. *Çmimi "Olcinium" për studimin monografik iu dha librit "Baladë dritash për Zef Zorbën" (botim i Akademisë së Shkencave te Shqipërisë) ne Ulqin, Mal i Zi, 2024 *Çmimi i Panairit të Librit për veprën studimore më të mirë nga Shoqata e Botuesve Shqiptarë iu dha librit "Baladë dritash për Zef Zorbën" (botim i Akademisë së Shkencave te Shqipërisë) ne Tiranë, nëntor, 2024 == Shih edhe == == Referime == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Lindje 1980]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] 1ec1k7m46vr191910rlqn9ekhfh4axb 1 96969 3029154 3028732 2026-09-02T04:17:11Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Ndryshimet klimatike/Arkivi 1]] 3029154 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ndryshimet klimatike/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 6gdnrf0ol4b1o2i6lvpz8vspj75ztiv 1 101001 3029156 3026693 2026-09-02T04:17:31Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Mercedes-Benz/Arkivi 1]] 3029156 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Mercedes-Benz/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} ''Tekst i theksuar'' 6w7935l7iubhyivloll15s8z8l02hnc 0 106394 3029120 2980631 2026-09-01T21:09:04Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029120 wikitext text/x-wiki [[Skeda:EnglishChannel.jpg|thumb|280px|right|Pamje satelitore e kanalit të La Manshit]] '''Kanali i la Manshit''' ([[anglisht]]: ''English Channel'', [[frëngjisht]]: ''La Manche'', Bretonisht: ''Mor Breizh'', Kornisht: ''Bretannek Mor''), shpesh i referuar thjesht si '''Kanali''' ose '''Kanali Anglez''', është një ngushticë e [[Oqeani Atlantik|Oqeanit Atlantik]] që ndan veriun e [[Franca|Francës]] nga jugu i [[Britania e Madhe|Britanisë së Madhe]], dhe bashkohet me [[Deti i Veriut|Detin e Veriut]]. Është rreth 560 km i gjatë ndërsa gjerësia varion nga 240 km (maksimalja) në vetëm 34 km (minimalja) në ngushticën e Dover.<ref name="Columbia">"English Channel". ''The Columbia Encyclopedia'', 2004.</ref> Gjithashtu është deti më më i vogël i cekët përreth kontinentit të [[Evropa|Evropës]], duke mbuluar një sipërfaqe prej 75,000 km².<ref name="eb">"English Channel." Encyclopædia Britannica 2007.</ref> == Formimi == Para përfundimit të epokës së fundit të [[Epoka e akullnajave|akullnajave]] rreth 10.000 vjet më parë, [[Arkipelagu britanik|Ishujt Britanikë]] ishin pjesë e [[Evropa|Evropës]] kontinentale. Me shkrirjen e akullit, një liqeni të madh u formuara në jug të asaj që sot është [[Deti i Veriut]]. Rrjedhjen e liqenit hyri në [[Oqeani Atlantik|Oqeanin Atlantik]] deri në rajonin e [[Dover]] dhe Calais. Në periudha të mëvonshme rreth 6500 vjet p.e.s., erozioni katastrofik shpërbëri shkëmbinjtë e butë gëlqerorë duke krijuar kanalin. E njëjta dukuri ka vazhduar dhe vazhdon edhe sot duke zgjeruar më tej kanalin. == Linjat detare == Linjat kryesore detare janë: * Dover-Calais * Dover-Dunkerque * Dover-Boulogne * [[Newhaven (East Sussex)|Newhaven]]-Dieppe * Portsmouth-[[Caen]] * Portsmouth-Cherbourg * Portsmouth-Le Havre * [[Poole]]-[[Saint Malo]] * [[Weymouth (Dorset)|Weymouth]]-Saint Malo * [[Plymouth (GB)|Plymouth]]-Roscoff == Lidhje të jashtme == {{Commons|English Channel|Kanali i la Manshit}} * [http://www.dover.uk.com/channelswimming/ Lista e plotë e notarëve që kanë kaluar kanalin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110306130538/http://www.dover.uk.com/channelswimming/ |date=6 mars 2011 }} * [http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~genmaps/genfiles/COU_files/ENG/aaEng/ortelius_anglia-epitome-det3_1595.jpg Oceanus Britannicus apo Deti Britnik] * [http://www.channelswimming.net/ Federata e Notit dhe Pilotimin përmes Kanalit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430174338/http://www.channelswimming.net/ |date=30 prill 2011 }} * [http://www.readagainbooks.com/airbattleovertheenglishchannel.htm LDB Dëshmi pamore - Regjistrim Audio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113105607/http://www.readagainbooks.com/airbattleovertheenglishchannel.htm |date=13 nëntor 2010 }} Beteja ajrore mbi Kanalin e La Manshit (1940) == Referime == <references/> {{Coord|50|N|02|W|type:waterbody|display=title}} [[Kategoria:Ngushtica]] [[Kategoria:Dete në Evropë]] dggwj174eqryswt7r4nc97o184d0edk 0 120992 3029054 2976041 2026-09-01T15:07:36Z Vyolltsa 129213 3029054 wikitext text/x-wiki '''Julia Iliriani''' ka lindur ne Tepelenë në 28 janar 1974 dhe është një aktore shqiptare.<ref name="JuliaIlirjani">{{Cite web |title=Julia Ilirjani |url=https://albaniandubs.weebly.com/julia-ilirjani.html |website=Albanian Dubs |language=en}}</ref> == Karriera == Ilirjani ka studiuar për aktrim në Akademinë e Arteve Tiranë.<ref name="JuliaIlirjani" /> Ka luajtur në filma si: * [[Dhimbja e dashurise]] 2008, serial * [[Piruet]] 2005 * [[Borxhliu]] 1998 == Referime == [[Kategoria:Aktorë shqiptarë]] 7qyab2wn6ixufgquo2k6n81dfl698gz 0 121231 3029194 3023923 2026-09-02T08:08:32Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029194 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ledion Liço | birth_date = {{birth date and age|13|06|1990|df=yes}} | citizenship = [[Shqiptar]] | occupation = {{hlist|Prezantues|Producent}} | employer = [[Top Channel]] | spouse = {{marriage|Sara Hoxha|2018}}<ref name = "martesa">{{Cite web|date=2018-09-23|title=Publikohet video e shkurtër e dasmës përrallore të Ledion Liços dhe Sara Hoxhës|url=https://telegrafi.com/publikohet-video-e-shkurter-e-dasmes-perrallore-te-ledion-licos-dhe-sara-hoxhes/|access-date=2024-12-24|website=Telegrafi|language=sq}}</ref> | birth_place = [[Leskovik]], Shqipëri }} '''Ledion Liço''' (lindur më 13 qershor 1986)<ref name=":0">{{Cite web|title=Top Gold|url=https://opencorporates.al/en/nipt/k32202010r|access-date=24 dhjetor 2024|website=OpenCorporates.al|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ledion Liço feston ditëlindjen, ja urimi i Sarës|url=https://www.classlifestyle.com/d/216/175/2810/ledion-lico-feston-ditelindjen-ja-urimi-i-sares/|access-date=2024-12-23|website=Revista Class|language=sq|archive-date=23 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241223185847/https://www.classlifestyle.com/d/216/175/2810/ledion-lico-feston-ditelindjen-ja-urimi-i-sares/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-04-27|title=Ledion Liço i 'kthehet' Ersekës: Më mirë shes qepë në Ersekë se...|url=https://www.anabelmagazine.com/news/14672/ledion-lico-i-kthehet-ersekes-me-mire-shes-qepe-ne-erseke-se|access-date=2024-12-24|website=Anabel Magazine|language=sq}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|date=4 janar 2018|title=Ledion Liço rrëfen fëmijërinë e vështirë: Mbyllesha në dhomë dhe qaja… (Foto)|url=https://indeksonline.net/ledion-lico-rrefen-femijerine-e-veshtire-mbyllesha-ne-dhome-dhe-qaja-foto/|access-date=24 dhjetor 2024|website=Indeksonline|language=sq}}</ref> është një prezantues radioteleviziv dhe producent shqiptar, kryesisht i njohur për emisione në [[Top Channel]] dhe [[Top Albania Radio]]. Ai njihet më së miri si moderatori i emisionit të realitetit, ''[[Big Brother VIP Albania]]'' që nga [[Big Brother VIP Albania (sezoni 3)|sezoni i tretë]] e tutje, megjithëse ai drejtoi [[Big Brother Albania 8|sezonin e tetë]] të emisionit origjinal ''Big Brother''. Ai është gjithashtu drejtori i Top Albania Radios. == Jeta personale == Sipas deklarimeve të tij, Liço, u zhvendos nga Erseka në Tiranë pas përfundimit të klasës së pestë (rreth vitit 1996-1997).<ref>{{Cite web|date=4.1.2018|title=”Më tallnin në shkollë se flisja me dialekt”-, Ledion Liço rrëfen dramën e jetës|url=https://www.panorama.com.al/panoramaplus/me-tallnin-ne-shkolle-se-flisja-me-dialekt-ledion-lico-rrefen-dramen-e-jetes/|website=panorama.com.al|language=sq}}</ref><ref name=":2" /> Ledion Lico Liço është i martuar me Sara Hoxhën, që është bashkëpronare e [[Top Media|Top Medias]], kompanisë prind të Top Channel-it. Ata kanë një familje prej tre fëmijësh.<ref name=":1">{{Cite web|last=Gjuta|first=Ardian|date=5 korrik 2024|title=Ledion Liço habit me deklaratën: Të qenit i famshëm ka qenë një dëm…|url=https://sot.com.al/gossip/ledion-lico-habit-me-deklaraten-te-qenit-i-famshem-ka-qene-nje-dem/|access-date=2024-12-24|website=Sot News|language=sq|archive-date=5 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705224815/https://sot.com.al/gossip/ledion-lico-habit-me-deklaraten-te-qenit-i-famshem-ka-qene-nje-dem/|url-status=dead}}</ref> == Filmografia == === Televizion === * ''Ethet e së Premtes'' (2002) – konkurrent * ''Wake UP'' – prezantues, producent * ''Shtojzovallet'' (2005) – prezantues * ''[[Top Fest]]'' (2007-2016) – prezantues, në 2008 edhe si pjesëmarrës * ''Unplugged'' (2006-2009) – prezantues * ''[[The Voice of Albania]]'' (2012-2015, 2017) – prezantues * ''Top Music Awards'' (2016) – prezantues * ''Voice Kids Albania'' (2018) – prezantues, producent ekzekutiv * ''[[Big Brother VIP Albania]]'' (2024-aktualisht) – prezantues === Radio === * ''Wake UP'' – prezantues, producent * ''Heineken Sessions'' (2015) - producent<ref>{{Cite web|title=Ledion Liço tregon gafën e madhe që bëri në Radio: Aty thash më erdhi fundi…|url=https://www.panorama.com.al/panoramaplus/ledion-lico-tregon-gafen-e-madhe-qe-beri-ne-radio-aty-thash-me-erdhi-fundi/|access-date=2024-12-24|website=Panorama Plus|language=sq-AL}}</ref> * ''A•Live•Night'' (2022) – producent == Referime == <references />{{Big Brother Albania}}{{Top Media}} [[Kategoria:Lindje 1986]] [[Kategoria:Prezantues televizivë]] [[Kategoria:Media]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] gjffnb3tj9vvvdymn1gastm5p6tbqb1 0 122842 3029210 2979907 2026-09-02T11:02:30Z ~2026-47658-88 192414 Remove false personal life detail 3029210 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Rozana Radi | image = | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1979|7|6|df=y}} | birth_place = [[Tiranë]], [[Republika Popullore e Shqipërisë|Shqipëri]] | occupation = Këngëtare, kantautore, aktore | years_active = 2000–aktualisht | known_for = | notable_works = }} '''Rozana Radi''' (lindur më 6 korrik 1979) është këngëtare, aktore, dhe [[Kantautori|kantautore]] shqiptare. Ajo konkurroi dhe fitoi në festivalin Kënga Magjike të vitit [[Kënga Magjike 2016|2016]] dhe [[Kënga Magjike 2024|2024]].<ref>{{Cite web|last=Jonuzi|first=Pamela|date=2024-12-07|title=Rozana Radi dhe Sany fitojnë “Këngën Magjike 2024”!|url=https://tvklan.al/rozana-radi-dhe-sany-fitojne-kengen-magjike-2024|access-date=2024-12-31|website=Tv Klan|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rozana Radi & Sany, fituese e 'Kënga Magjike' - Shqiptarja.com|url=https://shqiptarja.com/lajm/rozana-radi-sany-fituese-te-kenga-magjike|access-date=2024-12-31|website=shqiptarja.com|language=sq}}</ref> Në 2024 hyri në [[Big Brother VIP Albania (sezoni 4)|''Big Brother VIP Albania 4'']], ku shkoi deri në finale duke u renditur e dyta, pasi ndau podin me fituesin e edicionit të katërt.<ref>{{Cite web|last=Channel|first=Top|title=Rozana Radi i bashkohet Shtëpisë më të famshme: E kam filluar disa herë jetën nga zero...|url=https://bigbrothervip.top-channel.tv/2024/12/22/rozana-radi-banorja-me-e-re-e-big-brother-vip-4/|access-date=2024-12-31|website=bigbrothervip.top-channel.tv|language=en}}</ref> == Jeta dhe karriera == === 1979–2012: Jeta e hershme dhe fillimet e karrierës === Rozana Radi lindi më 6 korrik 1979 në një familje shqiptare në qytetin e [[Tirana|Tiranës]], [[Republika Popullore e Shqipërisë]], Shqipëria e sotme.<ref>{{cite web|title=Rozana Radi – Biografia|url=https://www.teksteshqip.com/rozana-radi/biografia|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221153005/https://www.teksteshqip.com/rozana-radi/biografia|archive-date=21 dhjetor 2021|access-date=21 dhjetor 2021|publisher=TeksteShqip|language=sq}}</ref> Radi ka publikuar disa këngë të suksesshme në Shqipëri, si dhe ka bashkëpunuar me disa artistë të njohur shqiptarë. Në vitin 1997 ka marrë pjesë në telekomedinë "Dashuri me krisma" (rol episodik), si dhe në vitet 2002-2003 ajo ka luajtur në serialin "Njerëz dhe fate".<ref name=":0">{{Cite web|title=Dashuri me krisma|url=https://www.imdb.com/title/tt0353335/|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Rozana Radi - IMDb|url=https://www.imdb.com/name/nm3303887/|website=IMDb|language=en}}</ref> Së bashku me reperin [[Noizy]], ajo ka publikuar këngët "Fly" dhe "Mr. Yesterday".<ref>{{cite web|title=Rozana Radi tregon për projektet artistike: Noizy boom-in e pati me mua|url=http://www.panorama.com.al/panoramaplus/rozana-radi-tregon-per-projektet-artistike-noizy-boom-in-e-pati-me-mua/|accessdate=14 maj 2020|website=Panorama Plus|language=sq}}</ref> Në vitin 2009, Radi performoi në [[Kënga Magjike 2009|Këngën Magjike]] në vitin 2009, ku përfundoi e 10-ta me këngën "Femër" dhe mori çmimin për stilin më të mirë të të kënduarit. Një vit më pas performoi në [[Kënga Magjike 2010]] me [[Ramadan Krasniqi|Ramadan Krasniqin]] dhe me këngën "Valsi i tradhtisë". Në vitin 2011 ajo hyri në garë për të tretin vit radhazi kur mori pjesë në [[Kënga Magjike 2011]]. Këtë herë ajo mori pjesë me reperin [[MC Kresha]] dhe me këngën "Jabadabadu". Në maj të vitit 2012 ajo publikon me grupin Aragona baladën "Tepër jemi dashtë". Gjatë verës së vitit 2012 ajo publikoi këngën "O sa mirë me qenë shqiptar" dhe gjatë vjeshtës mori pjesë në [[Kënga Magjike 2012]] me këngën "Ti s'ke zemër". Ajo u shpërblye edhe me çmimin për performancën më të mirë në këtë konkurs.<ref>{{cite web|date=8 korrik 2017|title=Rozana Radi zbulon arsyen prekëse pse nuk do të bëjë dasmë|url=https://zeri.info/showbiz/152106/rozana-radi-zbulon-arsyen-prekese-pse-nuk-do-te-beje-dasme/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123233753/http://zeri.info/showbiz/152106/rozana-radi-zbulon-arsyen-prekese-pse-nuk-do-te-beje-dasme/|archive-date=23 nëntor 2018|website=[[Zëri (gazetë)|Zëri]]|language=sq}}</ref> === 2013–tani: Kënga Magjike dhe suksesi i vazhdueshëm === Në vitin 2013 Radi mori pjesë në [[Kënga Magjike 2013]] me këngën "Bekim". Ajo arriti në gjysmëfinalen e dytë të konkursit dhe gjithashtu arriti në finale. Në finale Radi mori 494 pikë dhe përfundoi në vendin e tetë. Në vitin 2016 Radi performoi në [[Kënga Magjike 2016|Kënga Magjike]] me këngën "Ma thuaj ti" të cilën e ka shkruar vetë me [[Elgit Doda|Elgit Dodën]]. Ajo kaloi në finale ku pas votimit doli fituese e konkursit. Në dhjetor 2017 ajo dha një kontribut në [[Festivali i 56-të i Këngës në RTSH|Festivalin e Këngës]] kur shkroi tekstin e kontributit të [[Manjola Nallbani|Manjola Nallbanit]] "I njëjti qiell".<ref>{{cite web|date=11 dhjetor 2016|title=rozana-radi-fiton-kenga-magjike-2016|url=https://telegrafi.com/rozana-radi-fiton-kenga-magjike-2016-ma-thuaj-ti-triumfon-e-para-ne-finalen-e-madhe-video/|accessdate=14 maj 2020|website=telegrafi|language=sq}}</ref> Në vitin 2009, Radi luajti në filmin me metrazh të shkurtër shqiptar të lançuar në SHBA, ''Mira''. Filmi është realizuar nga Dhimitër Ismajlaj dhe Radi ka luajtur me Tinka Kurtin e ndër të tjera. Filmi u prezantua në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit "Real to Reel" në Shtetet e Bashkuara në korrik 2009. Filmi u xhirua në Tiranë.<ref>{{cite web|title=si-vajze-e-re-kaq-bukur-duket-rozana-radi-ne-te-40|url=https://gazetaevropa.com/si-vajze-e-re-kaq-bukur-duket-rozana-radi-ne-te-40-at/|accessdate=14 maj 2020|website=gazetaevropa|language=sq}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Më 22 dhjetor 2023, kënga "Zemrën n'dorë", së cilës Radi ishte bashkëautor së bashku me [[Besa Kokëdhima|Besa Kokëdhimën]], Kledi Bahitin dhe Petrit Sefaj, u përzgjodh në [[Festivali i 62-të i Këngës në RTSH|Festivalin e Këngës 62]] për të qenë kandidatja shqiptare në [[Festivali Evropian i Këngës 2024|Eurovision 2024]]. Megjithatë, tekstet që ajo shkroi bashkë me Stefajn u zëvendësuan nga tekstet në gjuhën angleze nga Gia Koka përpara garës. == Jeta personale == Xhaxhai i Radit, Françesk Radi, është po ashtu këngëtar. Të dy kanë kënduar këngën "Biçikleta", një përpunim i versionit origjinal i kënduar nga Françesku në vitin 1972. Ajo kishte qenë në një marrëdhënie me reperin nga Kosova MC Kresha.<ref>{{cite web|title=rozana-radi-ju-rrefej-ndarjen-me-kreshen|url=http://www.panorama.com.al/rozana-radi-ju-rrefej-ndarjen-me-kreshen-burrat-jane-genjeshtare/|accessdate=14 maj 2020|website=panorama|language=sq}}</ref> Ata u ndanë në 2012. Radi është tani e fejuar me Shpëtim Karakushi.<ref>{{cite web|title=rozana-radi-flet-si-rralle-here-per-oficerin-qe-i-ka-marre-zemren|url=https://gazetamapo.al/rozana-radi-flet-si-rralle-here-per-oficerin-qe-i-ka-marre-zemren/|accessdate=14 maj 2020|website=gazetamapo|language=sq|archive-date=19 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119185459/https://gazetamapo.al/rozana-radi-flet-si-rralle-here-per-oficerin-qe-i-ka-marre-zemren/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|date=27 dhjetor 2017|title=rozana-radi-shkruan-per-xhaxhain-e-ndjere-francesk-radin|url=https://www.kultplus.com/muzika/rozana-radi-shkruan-per-xhaxhain-e-ndjere-francesk-radin/|accessdate=14 maj 2020|website=kultplus|language=sq|archive-date=19 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119185458/https://www.kultplus.com/muzika/rozana-radi-shkruan-per-xhaxhain-e-ndjere-francesk-radin/|url-status=dead}}</ref> == Diskografia == === Albume në studio === * 2002 – ''Mëkato me mua'' * 2004 – ''Jepi gaz'' * 2004 – ''Policia'' * 2007 – ''Rrotullo me gisht'' === Pjesëmarrja në Këngën Magjike === {| class="wikitable" !Viti !Edicioni !Kënga !Pikët !Renditja !Shpërblimi |- |2009 |[[Kënga Magjike 2009]] |"Femër" |367 |10 |Stili më i Mirë i Këngës |- bgcolor="#CC9966" |2010 |[[Kënga Magjike 2010]] |"Valsi i tradhetisë" |570 |3 |Çmimi i Kritikës |- |2011 |[[Kënga Magjike 2011]] |"Jabadabadu" |<abbr title="Endast topp tre avslöjades">–</abbr> |<abbr title="Endast topp tre avslöjades">–</abbr> |Çmimi Diskografik |- |2012 |[[Kënga Magjike 2012]] |"Ti s'ke zemër" |552 |6 |Performanca më e Mirë |- |2013 |[[Kënga Magjike 2013]] |"Bekim" |494 |8 |Çmimi [[AMC]] |- |2016 |[[Kënga Magjike 2016]] |"Ma thuaj ti" |1023 |1 |Artisti më i Mirë në Internet |} === Këngë (si kantautore) === * 2011 – "Pyete zemrën" (interpretuar nga Gerta Mahmutaj në [[Festivali i 50-të i Këngës në RTSH|Festivalin e Këngës 50]]) * 2012 – "Ja ke nge" (interpretuar nga [[Aurela Gaçe]]) * 2012 – "E di do kaloj" (interpretuar nga Fjolla Morina) * 2012 – "Përgjithmonë ata" (interpretuar nga Gerta Mahmutaj) * 2013 – "Shpirt i shpirtit tim" (interpretuar nga [[Aurela Gaçe]]) * 2013 – "E fundit tango" (interpretuar nga [[Olta Boka]]) * 2013 – "Jepe" (interpretuar nga Endri & Stefi Prifti) * 2013 – "Gjuju" (interpretuar nga Era Rusi & GB MC) * 2013 – "Pa ty" (interpretuar nga [[Beatrix Ramosaj]]) * 2013 – "Hajde sonte" (interpretuar nga [[Ingrid Gjoni]] & Gjeto Luca) * 2014 – "Aeroplan" (interpretuar nga [[Arilena Ara]]) * 2014 – "Me të jeton" (interpretuar nga [[Soni Malaj]] në [[Top Fest 11]]) * 2014 – "Hajde më në" (interpretuar nga Era Rusi) * 2014 – "Ti s'e meriton" (interpretuar nga Endri & Stefi Prifti) * 2014 – "Ti më ke mua" (interpretuar nga [[Olta Boka]] & Erik Lloshi) * 2014 – "Ani Ani" (interpretuar nga [[Ingrid Gjoni]] & Meti Maloku) * 2014 – "Kur dua" (interpretuar nga [[Ryva Kajtazi]]) * 2017 – "I njëjti qiell" (interpretuar nga [[Manjola Nallbani]] në [[Festivali i 56-të i Këngës në RTSH|Festivalin e Këngës 56]]) == Filmografia == * 1997 - Dashuri me krisma<ref name=":0" /> * 2002 - Njerëz dhe fate (3 seri)<ref name=":1" /> * 2009 – ''Mira'' == Referime == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Këngëtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Fitues në Kënga Magjike]] <references /> [[Kategoria:Muzikantë nga Tirana]] [[Kategoria:Lindje 1979]] [[Kategoria:Kantautore shqiptare]] [[Kategoria:Këngëtarë shqiptarë të shekullit të 21-të]] egjwb9njkeq0zwjapnyuy02qj7vnsbn 3 137905 3029096 3028874 2026-09-01T17:54:51Z MediaWiki message delivery 56618 /* This Month in Education: August 2026 */ pjesë e re 3029096 wikitext text/x-wiki {{wikibreak}} '''Gjatë stinës së verës aktiviteti im në projekt mund të jetë i ulët. Për ndihmë mund të shkoni te një administrator tjetër nga lista [[Special:ListUsers/sysop|këtu]].''' '''During the summer season my activity in this project may be lower than usual. If you need help with anything you may want to go to another admin from this [[Special:ListUsers/sysop|list]].''' {{Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi X}} ==Stampa:Infobox Komunat franceze== Mirëmëngjes Klein Muçi. Sorry for not writing in Albanese. Someone must have changed something to the code of this template (or to another template linked to it) cos, now, the coordinates of the communes don't appear anymore. ''Lua error te package.lua te rreshti 80: module 'Module:ISO 3166/data/FR' not found.'' I wonder if it's the name "module" as the template must be waiting for "moduli". I would be very happy if you could help me to solve this problem. Have a nice week-end. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 18 prill 2026 15:34 (CEST) :@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], hello! Unfortunately the technical infrastructure regarding French communes has some rather outdated code in our project. [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi#Kategoria "Faqet me harta"|In this discussion]] I was asked to do some changes regarding this. I did and supposedly further changes would be done by the interested person but I'm guessing they were deemed too complex by them and thus the process wasn't continued. Coming at your specific problem, the remaining issue is that the commune specific modules are missing in our project and would need to be imported from EnWiki. I just imported [[Module:Location map/data/France Auvergne-Rhône-Alpes]] and this solved the problem in [[Bâgé-Dommartin]]. You would need to import the other remaining modules which can be found in [[w:en:Category:France region location map modules|this category]] (~30) and that would solve every problem with every commune article I believe. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 19 prill 2026 03:39 (CEST) ::Thank you so much, dear colleague. Now, the French stubs look much better and I understand how to import new maps. I've still another question. The names of the French regions have been translated in Albanian. But, on the pages that are about communes, department etc., you find the regions called in French or in a mixed way so the page is called ''Auvernja-Rona-Alpet'' but links are also called ''Auvernia-Rhône-Alpes'' or ''Auvergne-Rhône-Alpes''. This isn't too important as it's about links. But pages also have different versions of the names like [Kategoria:Gjeografia e Auvernia-Rhône-Alpes]. In the end, it's rather messy. Is there a rule on sq.wp about the geographical names? Should it be Auvernja-Rona-Alpet or Auvernia-Rona-Alpet, Qendra-Val de Loire or Qendër-Lugina e Luarës etc.? Have a nice Sunday. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 3 maj 2026 18:11 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], no problem. Unfortunately, there isn’t any well-established naming convention in place—neither for this specific topic nor more broadly. :::Personally, I tend to favor localized terms, as they often make content more approachable and engaging for readers. That said, given the current lack of contributors working in this area, I’d encourage you to [[WP:BOLD|be bold]] and organize things in the way you find most suitable. It’s entirely possible that your approach helps shape a more consistent standard over time. :::In any case, having a consistent system—whatever form it takes—is far preferable to randomness, especially when it comes to making future large-scale adjustments more manageable. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 3 maj 2026 18:35 (CEST) ::::Hello again. I'm sorry to disturb you again but I'm facing a mystery. If you look at [https://sq.wikipedia.org/wiki/Apremont-sur-Allier this], you can see a density of 22 instead of 2. What is weird is that it's the only time I meet such a mistake. The only difference with the other pages I created or modified is the population of the commune is lower than 100 inhabitants. Do you think there could be an error when the number is under 100? Have a good evening. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 5 maj 2026 21:55 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], most likely. That's why I started saying how the code is outdated regarding that template. That is only one error that you were able to see but there must be other ones too. Unfortunately the only solution for that is to adopt the new template EnWiki uses and then change all ~6K articles en-masse to start using that. Unfortunately there won't be 1:1 parity with parameters among the old and the new template so a bit of chaos will issue but... I'll try to undertake that process in the not-so-far future. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 maj 2026 23:51 (CEST) ::::::Well, it's more complicated and weird than that. https://sq.wikipedia.org/wiki/Dommartin-la-Chaussée has also a low population (29) but the density is correct. Anyway, I always put the density in the introduction of the stub so, hopefully, Albanian speakers who would be interested in such a small commune will have the right information. Thank you once again for your time and have a great day. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 6 maj 2026 15:04 (CEST) :::::::Hello dear colleague. I followed your advice and, boldly, created a commune in La Réunion. ([[Saint-André, La Réunion]]. Then I created a [[Moduli:Location map/data/France Réunion]] but the page still showed a map of France even if the Infobox signals its an Overseas Department (it's not translated in Albanian). I renamed the module with France La Réunion, La Réunion (w/o France) but metropolitan France still shows. I guess the template for French Communes isn't prepared for maps out of the metropolitan France. Have a nice day. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 14 maj 2026 14:36 (CEST) ==Stampa:Carte communes limitrophes== It's me again, second time today :(( I created this template taken of fr:wp which takes the neignbouring communes from Wikidata to make a map, then I created the [[Moduli:Carte interactive]] that was asked but nothing happens. I wonder if another template ([https://fr.wikipedia.org/wiki/Mod%C3%A8le:Communes_limitrophes Modèle:Communes limitrophes]) is needed. It's sad because this template is very interesting for the location of the commune. I must miss something. – [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 14 maj 2026 15:17 (CEST) :@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], hello! Sorry for the late response. During summer time my on-wiki activity is usually limited. As I've mentioned, I'll try to do a full updated regarding our French location templates and their usage but that will have to wait until I'm back more actively which usually happens near autumn (or even sooner if I find free days during this period). Until then, I'd be rather reluctant implementing further changes because all those might be go to waste when the said update does happen. Regarding the modules you mention, our technical infrastructure is kept in English (because we piggyback from EnWiki quite often) so those would need to be translated. As for them not working properly, I would need to investigate the technical architecture on FrWiki but I can't do that these days (it will need to wait for the same time as the update mentioned above). In the meanwhile, if you want, you can talk with user Fallbackintoreality, another fellow admin. Regards! :) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 13:52 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18 maj 2026 22:21 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == Pyetje nga [[User:Orges0000|Orges0000]] te [[Historia e Armenisë]] (21 maj 2026 18:52) == Pershendetje ky page nuk eshte e mire seps disa fjali nuk kan kuptim --[[Përdoruesi:Orges0000|Orges0000]] ([[Përdoruesi diskutim:Orges0000|diskutimet]]) 21 maj 2026 18:52 (CEST) :@[[Përdoruesi:Orges0000|Orges0000]], përshëndetje! Mund t'i rregullosh problemet që ke vënë re! Shtyp butonin "Redakto/Edit" (në varësi të gjuhës) në krye të artikullit dhe kryej ndryshimet e nevojshme. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 13:56 (CEST) == Lake Gramozit/ Gramoz/Lake Gistova == Greetings Mr. Klein Muçi Lake Gistova or Gramoz or Gramozit which happens to be the same Lake under different Albanian names happens to be part of the Hellenic Republic. It is not shared with Albania and has already been adjudicated in Wikipedia as Lake Gistove/Garmozit/Gramos just by using Albanian Primary and Official Sources only which are also under the Jurisdiction of the Albanian Prime Ministry. Lately, have seen bots or unidentified person changing the border reality on this matter on the Albanian version of Wikipedia. Actually you have reviewed a change like that on April 24 , 2026 and was approved by you? If it was not approved by you I apologize in advance. Please redress this matter quickly as it was original sighted in the Albanian Wikipedia page. Additionally, I have already informed and reported this matter on Wikipedia on as well and I am looking an answer on this topic. Border revisionism should not be allowed. Clearly the Albanian Military Topographic Institute and the National Territorial Planning Agency of Albania both confirm the lake is not in Albania ALBANIAN Governmental Agency https://akpt.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=ff270e99f5be45f19c7b7a1e3e618b27        Here as well the official Albanian map  shows clearly where the Lake Gistova lies. '''Institutin Topografik të Ushtris'''ë Official Albanian Military Topographical maps: You can zoom in, very easy https://shop.geospatial.com/publication/38PCREFVGPMH4RPD0MSAVZHMV6/Albania-1-to-100000-Scale-Topographic-Maps see also https://shop.geospatial.com/publication/0K48DGWKGBQ44E21WWYBAJKMS7/Albania-1-to-50000-Scale-Topographic-Maps The '''State Authority for Geospatial Information (ASIG)''' ([[:en:Albanian_language|Albanian]]: ''Autoriteti Shtetëror për Informacionin Gjeohapësinor'') The agency is under the supervision of the [[:en:Prime_Minister's_Office_(Albania)|Prime Minister's Office]]. https://geoportal.asig.gov.al/map/?auto=true Official Albanian geospatial primary sources confirm this placement unequivocally. The Agency for the State Cadastre and Geospatial Information (ASIG) Geoportal, when viewing the 2007 20 cm resolution orthophoto layer (selectable in the left/bottom panel as "2007 20 CM" or similar under Orthoimagery/Historical Maps), clearly shows the lake at high zoom levels near projected coordinates 567362.404 E, 4470179.392 N (in the Albanian national projection system). The high-resolution 2007 aerial imagery—produced and hosted by Albania's official geospatial agency—depicts the lake entirely south of the border ridge/watershed, with no Albanian boundary line crossing the water body or including it within Albanian territory. This visual evidence aligns with publications from the Albanian Military Topographic Institute and the National Territorial Planning Agency (AKPT), which exclude Lake Gistova from Albanian border delimitations. Mapping errors on some commercial platforms (e.g., historical inaccuracies on Google Maps placing the border across the lake) have led to online discussions and occasional media reports, but these stem from technical glitches, not official claims or disputes. Primary sources from both countries, including ASIG's 2007 orthophoto, support the lake's full location in Greece. •          Neutrality: Removes unsubstantiated "Albanian perspectives" of overlap, as no official Albanian government or geospatial data supports this; it avoids amplifying fringe media narratives (e.g., from Albanian outlets like Pamfleti). •          Clarity and Enhancements: Adds precise coordinates and historical context for verifiability. Includes elevation and size for better reader context without altering the article's encyclopedic tone. Thank you for your attention, Mr. Klein Meci and I am Looking for an answer on this matter. Facts are Sacred Comments are Free [[Përdoruesi:Aetolia|Aetolia]] ([[Përdoruesi diskutim:Aetolia|diskutimet]]) 23 maj 2026 21:08 (CEST) :@[[Përdoruesi|Aetolia]], greetings, :I am not that much involved in article editing myself, as most of my work is focused on technical changes and maintenance. Since you have already raised this issue in several venues, both here and on the English Wikipedia, including forums with broader visibility and relevance than a user talk page, I believe it would be best to continue the discussion there in order to keep it centralized. :In the meantime, I would suggest reaching out to another administrator whose work is more closely connected to article content and editorial matters, such as user Fallbackintoreality or Leutrim.P. My activity on the wiki in general also tends to decrease significantly during the summer months so maybe those could be more of help in order to get faster responses as well. :Regards, [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 14:17 (CEST) == Sharat == hello i saw that u made some changes to the sharat page, perhaps do you know where is the old village center because on the page it shows the center of Myli and i went there and i couldn’t find any old houses, i would really appreciate it because i need to find it for my grandpa [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-31112-89|&#126;2026-31112-89]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-31112-89|talk]]) 24 maj 2026 21:33 (CEST) :@[[Përdoruesi:~2026-31112-89|~2026-31112-89]], hello! You must be getting confused, I haven't done any changes to that article. Unfortunately I don't have much information about it as I've never been there. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 maj 2026 13:58 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 25 maj 2026 23:52 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == Qwerfjkl (bot) - Problem me referimet (28 maj 2026, 00:23) == Pershendetje, jam nje perdorues i rregullt ne en.wiki por tani jam futur madje me intensitet edhe ne gjuhen ametare shqip. Me kane ardhur pak ankesa per tek futbollisti [[Ylber Ramadani]] por mesa di i kam rregulluar, jam i hapur per mesime nga ana juaj ne te ardhmen, faleminderit shume qe bashkepunoni, mirudegjofshim.– '''[[Përdoruesi:Eni.Sukthi.Durres|<span style="color:red;">Eni.</span><span style="color:black;">Sukthi.</span><span style="color:red;">Durrës</span>]]'''^{[[Përdoruesi diskutim:Eni.Sukthi.Durres|<span style="color:black;">'''Shqiptar'''</span>]]} 28 maj 2026 02:54 (CEST) :@[[Përdoruesi:Eni.Sukthi.Durres|Eni.Sukthi.Durres]], përshëndetje! Po, mbeten vetëm disa referime që kanë vlerën e datës në anglisht. Por edhe po nuk i ndryshove ti, për këtë kemi një robot që punon periodikisht dhe i bën ai zëvendësimet kështu që çdo gjë në rregull. Faleminderit për kontributin dhe punë të mbarë! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 qershor 2026 13:31 (CEST) :Bukur fare, kontribuojme me shume kenaqesi. Po redaktimet tek [[Ylber Ramadani]] a do te me pranohen shpejt ne te ardhmen, faleminderit. '''[[Përdoruesi:Eni.Sukthi.Durres|<span style="color:red;">Eni.</span><span style="color:black;">Sukthi.</span><span style="color:red;">Durrës</span>]]'''^{[[Përdoruesi diskutim:Eni.Sukthi.Durres|<span style="color:black;">'''Shqiptar'''</span>]]} 1 qershor 2026 17:21 (CEST) == This Month in Education: May 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 5 • May 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities|Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania|Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Debating free license in Brazil|Debating free license in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India|Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects|Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges|Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem|Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria|Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia MKD's Education News & Activities|Wikimedia MKD's Education News & Activities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year|Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 qershor 2026 18:53 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30604297 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 qershor 2026 23:08 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == Books & Bytes – Issue 74 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 74, March–April 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnership: Swissdox * User survey results <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/March-April 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 2 qershor 2026 12:35 (CEST)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30576650 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 qershor 2026 23:29 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 qershor 2026 18:48 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 qershor 2026 15:05 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == This Month in Education: June 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 6 • June 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement|Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026|Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries|Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education|Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite|Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo|Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives|Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana|Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/"25x25 Project – Celebrating Wikipedia" in Córdoba, Argentina|"25x25 Project – Celebrating Wikipedia" in Córdoba, Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities|Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026|Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program|From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter|EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography|Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes|Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda|Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 qershor 2026 06:15 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30725833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 qershor 2026 13:47 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 korrik 2026 15:56 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == Qwerfjkl (bot) - Problem me referimet (11 korrik 2026, 02:13) == Çfarë problemi ka gjuha e shkruar ? == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 korrik 2026 18:11 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == Pyetje nga [[User:BKonjuhi|BKonjuhi]] te [[Mehmet Konjuhi]] (15 korrik 2026 11:17) == Përshëndetje! Sapo rishkrova plotësisht artikullin "Mehmet Konjuhi", por redaktimi më shkoi në rishqyrtim (ndryshime në pritje). A mund ta shikoni dhe ta miratoni, ose të më thoni çfarë duhet përmirësuar? Çfarë ndryshova dhe pse: 1. Vitin e lindjes nga 1853 në 1895. Referenca e vetme e cituar për hyrjen ishte qmksh.al, por ajo faqe nuk e përmend fare vitin 1853 — flet vetëm për vdekjen. Burimet që japin 1895 janë Bedri Tahiri dhe kujtimet e Halit Konjuhit të mbledhura nga historiani Liman Rushiti (21.11.1976). Përveç kësaj, 1853 duket kronologjikisht i pamundur: babai i tij e përjetoi dëbimin e 1877–78 si 13-vjeçar, pra i lindur rreth 1864. 2. Shtova burime arkivore që mungonin plotësisht: - "Jugoslovenska država i Albanci", vëll. II (red. Dimić, Borozan, Beograd 1999), f. 525–526 — dokumenti i 31.12.1919 i Shtabit të Armatës III në Shkup - Vladan Jovanović, "Suzbijanje kačaka na Kosovu i Metohiji 1912–1929", Vojnoistorijski glasnik nr. 1/2009, f. 46 - Pavle Dželetović Ivanov, "Kačaci Kosova i Metohije", Beograd 1990, f. 153–154 - Bujar Dugolli & Veli Kryeziu, Analele Universității din Craiova, nr. 1(37)/2020 3. I atribuova qartë të gjitha pretendimet që vijnë nga kujtime familjare, dhe shënova si të pasigurta datën e vdekjes dhe vendin e varrimit, ku burimet nuk pajtohen. Deklaroj se kam lidhje familjare me subjektin, prandaj kërkoj që dikush ta shikojë me sy të pavarur. Faleminderit! --[[Përdoruesi:BKonjuhi|BKonjuhi]] ([[Përdoruesi diskutim:BKonjuhi|diskutimet]]) 15 korrik 2026 11:17 (CEST) == Books & Bytes – Issue 75 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 75, May–June 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New partnerships: The Telegraph, Marg, The Tribune newspapers * Tech tip: Expired partnerships <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 17 korrik 2026 16:44 (CEST)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30816481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21 korrik 2026 07:46 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == Pyetje nga [[User:User1345688|User1345688]] nëpërmjet panelit të ndihmës (22 korrik 2026 22:11) == Si te hap nje artikull wikipedia --[[Përdoruesi:User1345688|User1345688]] ([[Përdoruesi diskutim:User1345688|diskutimet]]) 22 korrik 2026 22:11 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 korrik 2026 20:49 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == This Month in Education: July 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 7 • July 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Practical Wikipedia Training for Teachers Held in Tetovo, Macedonia|Practical Wikipedia Training for Teachers Held in Tetovo, Macedonia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Wikimedia Ukraine at the Teachers of the Future Festival|Wikimedia Ukraine at the Teachers of the Future Festival]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Six Months of Growth, Learning, and Impact: My Journey as an EduWiki Mentor|Six Months of Growth, Learning, and Impact: My Journey as an EduWiki Mentor]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/PhilWiki Community pays homage to Antoine de Saint-Exupéry at Wikimania Paris 2026|PhilWiki Community pays homage to Antoine de Saint-Exupéry at Wikimania Paris 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Google25 Expands Tamil Wikipedia Community|Google25 Expands Tamil Wikipedia Community]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Edu Wiki camp gathers Serbian youth around the topic of open knowledge|Edu Wiki camp gathers Serbian youth around the topic of open knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Cátedra Glaciares: A Collaborative Experience for the Study and Conservation of Colombia’s Cryosphere|Cátedra Glaciares: A Collaborative Experience for the Study and Conservation of Colombia’s Cryosphere]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Continuing Wiki education partnerships in Brazil|Continuing Wiki education partnerships in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Building EduWiki in Albania: From school outreach to student contributions in Wikimedia projects|Building EduWiki in Albania: From school outreach to student contributions in Wikimedia projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/1Lib1Ref WUGN Kaduna, 2026|1Lib1Ref WUGN Kaduna, 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/We create the first master class on access to knowledge and open technology in collaboration with National Autonomous University of Mexico, UNAM|We create the first master class on access to knowledge and open technology in collaboration with National Autonomous University of Mexico, UNAM]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 30 korrik 2026 21:48 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30838310 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 gusht 2026 21:46 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == redaktimet e Smallem-it == Redaktimet me Claude nuk je t'u i shënu si të automatizuara, pra po e stërmbushin vargun e [[Speciale:NdryshimeSëFundmi]]. T'kisha lutë me i marku. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 4 gusht 2026 17:43 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 gusht 2026 22:45 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 gusht 2026 23:03 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == Growth/Newsletters/36 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|180px|frameless|class=skin-invert]] ''Updates from the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth]] team on our work to improve the new editor experience.'' === Recent releases === ====Account creation experiments==== Several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|experiments to increase successful account creation]] have delivered significant results. * An updated message shown to logged-out mobile users who try to edit produced a 27% relative increase in account creation and is being scaled to all wikis. ([[phab:T424595|T424595]]) * A new account menu button in the mobile web header, [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Experiment Results: Mobile Web Account Menu|A/B tested across five Wikipedias with nearly 8 million participants]], made logged-out mobile users 25% more likely to create an account, with no significant difference in constructive editing behavior. ([[phab:T428220|T428220]]) *A simpler post-edit dialog for temporary account holders increased permanent account creation by 87% (relative), converting more temp editors into registered ones. ([[phab:T416418|T416418]])[[File:Create account - July 2026 updates.png|thumb|The redesigned account creation form increases registration by a relative 24.4%]] *We also redesigned the account creation form itself ([[phab:T409236|T409236]]): adding real-time username validation, a concise summary of the username policy, a "reveal password" option, and a simplified design aligned with [[wmdoc:codex/latest|Codex]] guidelines. In an A/B test on English Wikipedia mobile, users who saw the redesigned form created permanent accounts at a rate of 20.4%, compared to 16.4% for the control group (a 24.4% relative increase). ====Revise Tone structured task==== [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages that may contain non-encyclopedic language and guides them through revising the tone. In A/B testing on Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, newcomer task completion rates were [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone#Experiment Results|38.7% higher]] than the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended July 9, and the feature is now available to everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|We plan]] to release Revise Tone to more wikis. ====Automated mentor list cleanup==== Communities can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatically mark inactive mentors as ''away'' or remove them from mentorship entirely]] (which automatically reassigns their mentees). Inactivity is based on edits, and talk page responses count, so mentors answering mentee questions remain active. We recommend enabling both options together; administrators can enable them via [[Special:CommunityConfiguration]] and review the mentor list at [[Special:ManageMentors]]. ====Growth features for Wikidata==== Growth features are [[phab:T400937|now available at Wikidata]], including a simplified Newcomer Homepage, Mentorship, the Impact module, Community Updates and the Help Panel. === Work in progress === [[File:Home designs labeled.png|thumb|Early concepts for evolving the Newcomer Homepage into a personalized 'Home' that grows with contributors.]] ====Home==== The Growth and [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] teams are developing [[mw:Special:MyLanguage/Home|Home]] ([[phabricator:T419358|T419358]]): a unified, personalized landing page intended to replace the Newcomer Homepage. Rather than remaining a newcomer-only feature, Home will evolve with users as they gain experience, surfacing Suggested Edits, edits to review, and moderation workflows at the right moment. === Research === The [https://research.wikimedia.org/ Wikimedia Research team], in partnership with the Growth Team, published findings from two projects on how new editors learn and integrate into the community: * [[m:Research:Understanding_newcomer_mentorship_on_Wikipedia|Understanding newcomer mentorship on Wikipedia]] * [[m:Research:Successful_Newcomers_Survey_2025#Results|Successful Newcomers Survey]] ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 18 gusht 2026 15:17 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=30870183 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 gusht 2026 22:45 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 31 gusht 2026 22:52 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == This Month in Education: August 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 8 • August 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Coordinating Wikimedia's Presence in Iraqi Universities|Coordinating Wikimedia's Presence in Iraqi Universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/The EduWiki Hub Starter Kit Is Now Available in Spanish|The EduWiki Hub Starter Kit Is Now Available in Spanish]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki and democracy campaign launches in Brazil|Wiki and democracy campaign launches in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki Clubs strengthen youth participation in open knowledge in the Philippines|Wiki Clubs strengthen youth participation in open knowledge in the Philippines]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wikidata for research in the UI1|Wikidata for research in the UI1]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Nupe Wikipedia Hits 1,000 Articles: The Next Chapter in Our Knowledge Journey |Nupe Wikipedia Hits 1,000 Articles: The Next Chapter in Our Knowledge Journey]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Recruiting newcomers to preserve Yiddish using Wiktionary as a tool|Recruiting newcomers to preserve Yiddish using Wiktionary as a tool]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Voices in Our Hands: How Nigerian Kids are Documenting Nigerian Sign Language for the World|Voices in Our Hands: How Nigerian Kids are Documenting Nigerian Sign Language for the World]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki in Schools, Architecture and Open Heritage|Wiki in Schools, Architecture and Open Heritage]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/More than 200 registrations, 22 speakers, and seven hours of shared experience: Wikimedia Ukraine’s Education Community Conference 2026|More than 200 registrations, 22 speakers, and seven hours of shared experience: Wikimedia Ukraine’s Education Community Conference 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Launch of Wikifying a Conference handbook|Launch of Wikifying a Conference handbook]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/EduWiki Hub Updates: Working Groups Feedback Session and a New Roundtable for Program Officers|EduWiki Hub Updates: Working Groups Feedback Session and a New Roundtable for Program Officers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Curiosity through academic inquiry - learning by writing Wikipedia articles in Serbia|Curiosity through academic inquiry - learning by writing Wikipedia articles in Serbia]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 shtator 2026 19:54 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30917014 --> o8e7mydzgh4nvmyz8i5n5nea13zoycy 0 139295 3029050 2975158 2026-09-01T14:47:26Z Vyolltsa 129213 Refuzoi ndryshimin e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/~2026-25805-47|~2026-25805-47]]) dhe riktheu versionin 2458622 nga InternetArchiveBot 3029050 wikitext text/x-wiki '''Armenët''' (Armenisht: հայեր, "hajer" [hɑjɛɾ]) janë një grup etnik amtare në malësi armene. Armenët janë një shumicë absolute në [[Armenia|Republikën e Armenisë]] dhe në Republikën de facto e pavarur [[Nagorni Karabah]]. Jashtë Republikës së Armenisë, popullsitë më të mëdha armene sot ekzistojnë në [[Rusi]], [[Shtetet e Bashkuara]], [[Franca]], [[Gjeorgjia]], [[Iran]], [[Liban]] dhe [[Siri]]. Me përjashtime të Gjeorgjisë, Iranit, Rusisë, edhe ish-shteteve sovjetike, diaspora armene së pranishëm u formua kryesisht si pasojë e [[Gjenocidi armen|gjenocidit armen]].<ref name="Hovannisian">[[Richard G. Hovannisian]], ''The Armenian people from ancient to modern times: the fifteenth century to the twentieth century'', Volume 2, p. 427, Palgrave Macmillan, 1997.</ref> Shumica e armenët përmbahen krishterimin, më konkretisht, Kishën armene Apostolike, një kishë jo-Kalqedone, e cila është gjithashtu ''kisha më e vjetër kombëtare'' në botë. Krishterimi filloi të përhapet në Armeni së shpejti pas vdekjes së Jezusit, për shkak të përpjekjeve të dy apostujve të tij, [[Shën Thaddeus]] dhe [[Shën Bartolomeu]]. Në fillim të shekullit të 4-t, Mbretëria e Armenisë u bë vendi i parë të miratojë krishterimin si fe shtetërore.<ref name="ncccusa">{{cite web|url=http://www.ncccusa.org/news/01news36a.html|title=Armenia first nation to adopt Christianity as a state religion.|url-status=dead|access-date=28 qershor 2013|archive-date=11 shkurt 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/5wQJe0KAo?url=http://www.ncccusa.org/news/01news36a.html}}</ref> == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Armeni]] [[Kategoria:Njerëz sipas kombësisë]] ne0z61ckkzozbyvonyad8p4q43t76qb 0 150371 3029048 2973948 2026-09-01T14:44:33Z Vyolltsa 129213 3029048 wikitext text/x-wiki '''Fadil Vata''' (lindur më 3 janar 1962) rrjedh nga një familje atdhetare nga fshati Sallagrazhdë të Therandës. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, kurse të mesmen (gjimnazin) në Therandë. Ai ishte nxënës me sukses të dalluar. Qysh nga bankat e Shkollës së Mesme është futur në veprimtarinë atdhetare. Edhe pse në moshë të re, Fadili në vitin 1978 u angazhua në grupet ilegale që vepronin atëherë në komunën e Therandës. Në nëntor të vitit 1979 aktiviteti i tij politik u bie në sy organeve policore dhe për këtë arsye disa herë është marrë në pyetje dhe është keqtrajtuar, por asnjëherë nuk është frikësuar. Në vitin 1980 Fadilin me dhunë e dërgojnë në shërbimin ushtarak. Edhe atje nuk e ndalon aktivitetin e tij. Ai bie në sy eprorëve ushtarakë serbosllavë dhe më 2 maj 1981, pas ngjarjeve të marsit, të cilat i kishte përkrahur, arrestohet së bashku me Murat Bytyçin nga ana e organeve ushtarake dhe mbahet në paraburgim rreth 14 muaj dhe mbi 17 muaj i izoluar. Më 1 mars të vitit 1982 nga Gjykata Ushtarake e Beogradit, Fadili dënohet me 6 vjet burgim vetëm për aktivitetin dhe bindjet politike. Për shkak të torturave të ushtruara ndaj tij, ai në burg fiton një sëmundje të rendë në mushkëri, e cila më vonë ishte fatale për jetën e tij të re. Edhe pse ishte i ri nga mosha, kishte një ngritje të lartë intelektuale, kishte diapazon të gjerë njohurish, sepse lexonte shumë (edhe sot familja e tij ruan me nostalgji bibliotekën e pasur të tij). Mbi të gjitha ai ishte i afërt me shokë, të cilët kurrë nuk i nënçmonte. Meqenëse përherë sëmundja ia kanoste shëndetin, ai dërgohet në Spitalin e Burgut të Pozharevcit dhe mandej edhe në CZ të Beogradit për t’u operuar. Aty edhe pse i operuar, mbahet për një kohë të gjatë lidhur për shtrati, sepse edhe ashtu ia kishin frikën. Pas dhjetë muajsh, ai dukshëm u përmirësua, por UDB-a serbe, duke pasur informata për aktivitetin e tij, bën eksperimente mbi trupin e Fadilit. Kështu UDB-a, gjatë kohës sa qëndroi në spital, kishte akorduar një bombë mbi trupin e Fadilit dhe përherë mjekët e spitalit, të dirigjuar nga ata, kanë vepruar me rreze rëntgeni dhe me laser, kinse në emër të shërimit. Rrezatimi dhe laseri ia kishin shkaktuar kancerin e pashërueshëm në boshtin kurrizor, i cili i kushtoi shumë për jetën e tij. Fadili pas vuajtjes së dënimit aspak nuk e ndali veprimtarinë e tij patriotike në shërbim të atdheut. Kështu, ai u regjistrua në Fakultetin Filozofik- në Degën e Filozofi-Sociologji, por edhe më shumë u aktivizua në luftën e tij për çështje kombëtare dhe i ndihmoi me të madhe lëvizjet popullore gjatë vitit 1988, kur populli ynë ngriti zërin e fuqishëm kundër politikës shoviniste serbe. Së bashku me Afrim Zhitinë dhe veprimtarë të tjerë, u bënë krahë i fort të grevës së minatorëve të vitit 1989 dhe ngjarjeve tjera. Ai dhe veprimtarët e tjerë të lëvizjeve popullore i dhanë karakter gjithëkombëtar dhe gjithëpopullor këtyre lëvizjeve, të cilat i përkrahën edhe shumica e popullit shqiptar të Kosovës. Fadili edhe pse lëngonte nga sëmundja e fituar në burg, dallohej për syçelëti. Për shkak të sëmundjes u detyrua të kërkojë shërim jashtë Kosovës dhe shkoi në Bazel të Zvicrës. Vrasja e Afrim Zhitisë dhe Fahri Fazliut ishte goditje e rëndë për Fadilin, sepse ata ishin shokët dhe veprimtarët e idealit të tij, të cilët i vrau dora e pushtetit serb më 2 nëntor 1989. Ky lajm për Fadilin ishte tepër i rendë, por edhe sëmundja e pashërueshme e keqësuan gjendjen e tij shëndetësore. Më 25 prill të vitit 1990 mbylli sytë përgjithmonë duke na lënë amanetin që rrugën e lirisë mos ta lëshojmë, se ajo ditë do të vinte për bashkëkombësit e tij. Ai u varros me 9 maj të po atij viti, pra dy javë nga vdekja e tij sepse ish Jugosllavia nuk lejoi ardhjen e kufomës së tij nga Bazeli ku edhe ndërroi jetë. Gjatë ceremonisë së varrimit tek arkivoli i të ndjerit tashmë Fadil Vata, kishin ardhur policë të angazhuar jugosllav për të hapur arkivolin e mbyllur hermetikisht të Fadilit, për të parë e vërtetuar nëse ai tashmë është i vdekur ose jo, sepse kishin frikë se ende mund të jetë i gjallë. Në këtë ceremoni varrimi të Fadilit morën pjesë 100 mijë bashkatdhedashës nga vendi e diaspora.<ref>{{Cite web|title=FADIL VATA – Epoka e Re|url=https://www.epokaere.com/ky-ishte-heroi-fadil-vata/|access-date=2022-02-15|website=www.epokaere.com|language=en-US}}</ref> Ai mban titullin "Hero i Kosovës". == Shtatorja e Fadil Vatës [25 prill 2013] == Presidentja e vendit, Atifete Jahjaga në përvjetorin e vdekjes së atdhetarit Fadil Vata tha se ngritja e shtatores së veprimtarit të lirisë, të njërit nga ideologët e çështjes kombëtare shqiptare në ish-Jugosllavi, të heroit të Kosovës, Fadil Vata, në përvjetorin e 23-të të vdekjes së tij, e nderon qytetin e Therandës, e nderon Kosovën. Ajo theksoi se vrulli i rinisë së pamposhtur të Kosovës, i udhëhequr nga Lëvizja Studentore, bëri që programi politik të formësohet si kërkesë për Republikën e Kosovës, si parakusht për të qenë të barabartë në trojet tona, që i parapriu kërkesës për liri, për pavarësi dhe për luftën çlirimtare, për të larguar një herë e përgjithmonë okupimin. “Organizimi ilegal atdhetar, nxjerrja e periodikut të kohës, i hapi të vërtetat për gjendjen reale të popullit, duke e mobilizuar për kundërvënie dhe për lindjen e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, që me luftën e lavdishme dhe me intervenimin ushtarak të NATO-s solli lirinë dhe krijoi Republikën e Kosovës, shtet sovran dhe të pavarur, me vizionin e qartë të anëtarësimit në Bashkimin Evropian, në NATO, duke qenë në miqësi të përjetshme me Shtetet e Bashkuara të Amerikës”, tha presidentja. {{cquote|E gjithë kjo rrugë i përket Heroit të Kosovës Fadil Vata, bashkëmendimtarëve dhe bashkëveprimtarëve të idealit, që u shkrinë në veprimtarinë e tyre, duke dhënë kontributin domethënës që çështja jonë kombëtare të zgjidhet drejtë. Që ne sot të gëzojmë shtetin tonë dhe të punojmë për të ardhmen e atdheut, duke pasur udhërrëfyes veprimtarinë e kësaj plejade të rinjsh që nuk pushuan kurrë deri në sakrificën më sublime, të punojnë për të mirën e popullit për të ndërtuar një shtet dhe një shoqëri demokratike në të cilën të gjithë njerëzit i realizojnë në mënyrë të barabartë liritë dhe te drejtat e tyre….Koha në të cilën punoi brezi i Fadil Vatës, Afrim Zhitisë, Fahri Fazliut dhe e veprimtarëve të tjerë ishte e vështirë dhe ajo u përballua suksesshëm me punë, angazhim dhe sakrifica të mëdha, duke u bërë kështu ideja udhëheqëse e të gjitha lëvizjeve tona të mëvonshme për çlirim, tha Jahjaga.}}<ref>{{Cite web|date=2013-04-25|title=Jahjaga: Shtatorja e Fadil Vatës, nderon vendin|url=https://telegrafi.com/jahjaga-shtatorja-e-fadil-vates-nderon-vendin/|access-date=2022-02-15|website=Telegrafi|language=sq}}</ref> == Përurohet shtëpia muze e Heroit Fadil Vata == Muzeve të Kosovës i është shtuar edhe shtëpia muze e Heroit Fadil Vata, e cila është përuruar në Sallagrazhdë të Suharekës. Kryetari i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Ramush Haradinaj ka thënë se edhe sot mund të bëjnë punë të mira për kombin, siç është një hekurudhë me Shqipërinë dhe një marrëveshje për mbrojtje ushtarake të ndërsjellët, pastaj, kushdo që ta ketë kombësinë si shqiptar t’i takojë e drejta për shtetësi. {{cquote|Nuk do ta humbim rrugën tonë asnjëherë sepse do të kemi ku t’i gjejmë gjurmët e lirisë, tani edhe në shtëpinë e heroit Fadi Vata.}} Kurse, bashkëveprimtari dhe njëri nga ish-drejtuesit e LPRK-së, Halil Selimi ka thënë se kishte menduar se sot të jenë prezent përfaqësuesit më të lartë shtetëror dhe fjalën e tij ta fillonte me ata prej ku fillon shteti, në themelet e të cilit është flijuar sakrifikueshëm edhe Heroi i Popullit Fadil Vata. Çfarëdo që bëjmë për heronjtë, kurrë nuk është boll. Si njëri nga bashkëveprimtarët, jo të shumtë asokohe, më duhet të them dy fjalë për Fadilin e madh. Për Fadilin idealist dhe ideolog, frymëzues dhe ideator, veprimtar dhe organizator, i burgosur politik dhe çlirimtar! Për Fadilin drejtues të organizatës së vetme çlirimtare të asokohëshme, Lëvizjes Popullore për Republikën e Kosovës, paraprijëse dhe themeluese e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Prandaj, edhe sot, kjo vepër monumentale, përurimi i të cilës na ka tubuar nga të gjitha anët shqiptare, na vije si trokitje e ndërgjegjes për nderim dhe respekt të dinjitetshëm për Fadilin dhe gjithë çlirimtarët tanë. Veprimtaria organizative e Fadil Vatës dhe gjeneratës së tij, ishte një trokitje e fortë dhe e guximshme e kohës në ndërgjegjen kombëtare për liri. Ishte vazhdimësia e rezistencës së organizuar liridashëse. Ishte kohë pararendëse dhe vendimtare për formësimin dhe ndërtimin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, madje dhe të vetë Lirisë. Dhe, mos të harrojmë se, ishte koha kur monizmi po kalonte në sistemin pluripartiak. Me lirinë e organizimit pluralist dhe heqjen e deliktit verbal, demokracia filloi të proklamohet dhe të imponohet si liri e vërtetë, anise pushtuesi po bëhej edhe më i egër në antishqiptarizmin e vet. Nga ana tjetër, atdhetarët e devotshëm, veprimtarët e vendosur dhe çlirimtarët e guximshëm, përkundër kësaj sfide të pazakontë, të bindur se pa luftë nuk vie liria dhe pa liri nuk ka demokraci, u mobilizuan brenda e jashtë vendit dhe arritën që përmes LPRK-së, të organizohen mirëfilli dhe të përqëndrojnë gjithë veprimtarinë e fshehtë çlirimtare kundër pushtuesit serb”,'' ka thënë ai, duke shtuar se pavarësia e Kosovës është rezultat i punës, djersës dhe gjakut të të gjithë atyre që u rreshtuan, luftuan dhe u sakrifikuan në përballjen e shenjtë për liri.<ref>{{Cite web|date=2021-11-25|title=Përurohet shtëpia muze e Heroit Fadil Vata|url=https://kosovapress.com/perurohet-shtepia-muze-e-heroit-fadil-vata/|access-date=2022-02-15|website=KosovaPress|language=en-US}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Hero i Kosovës]] <references /> fr8abpc67mhk5ladtegtvpsol618667 3029049 3029048 2026-09-01T14:45:35Z Vyolltsa 129213 3029049 wikitext text/x-wiki '''Fadil Vata''' (lindur më 3 janar 1962) rrjedh nga një familje atdhetare nga fshati Sallagrazhdë të Therandës. == Jeta dhe vepra == Shkollën fillore e kreu në vendlindje, kurse të mesmen (gjimnazin) në Therandë. Ai ishte nxënës me sukses të dalluar. Qysh nga bankat e Shkollës së Mesme është futur në veprimtarinë atdhetare. Edhe pse në moshë të re, Fadili në vitin 1978 u angazhua në grupet ilegale që vepronin atëherë në komunën e Therandës. Në nëntor të vitit 1979 aktiviteti i tij politik u bie në sy organeve policore dhe për këtë arsye disa herë është marrë në pyetje dhe është keqtrajtuar, por asnjëherë nuk është frikësuar. Në vitin 1980 Fadilin me dhunë e dërgojnë në shërbimin ushtarak. Edhe atje nuk e ndalon aktivitetin e tij. Ai bie në sy eprorëve ushtarakë serbosllavë dhe më 2 maj 1981, pas ngjarjeve të marsit, të cilat i kishte përkrahur, arrestohet së bashku me Murat Bytyçin nga ana e organeve ushtarake dhe mbahet në paraburgim rreth 14 muaj dhe mbi 17 muaj i izoluar. Më 1 mars të vitit 1982 nga Gjykata Ushtarake e Beogradit, Fadili dënohet me 6 vjet burgim vetëm për aktivitetin dhe bindjet politike. Për shkak të torturave të ushtruara ndaj tij, ai në burg fiton një sëmundje të rendë në mushkëri, e cila më vonë ishte fatale për jetën e tij të re. Edhe pse ishte i ri nga mosha, kishte një ngritje të lartë intelektuale, kishte diapazon të gjerë njohurish, sepse lexonte shumë (edhe sot familja e tij ruan me nostalgji bibliotekën e pasur të tij). Mbi të gjitha ai ishte i afërt me shokë, të cilët kurrë nuk i nënçmonte. Meqenëse përherë sëmundja ia kanoste shëndetin, ai dërgohet në Spitalin e Burgut të Pozharevcit dhe mandej edhe në CZ të Beogradit për t’u operuar. Aty edhe pse i operuar, mbahet për një kohë të gjatë lidhur për shtrati, sepse edhe ashtu ia kishin frikën. Pas dhjetë muajsh, ai dukshëm u përmirësua, por UDB-a serbe, duke pasur informata për aktivitetin e tij, bën eksperimente mbi trupin e Fadilit. Kështu UDB-a, gjatë kohës sa qëndroi në spital, kishte akorduar një bombë mbi trupin e Fadilit dhe përherë mjekët e spitalit, të dirigjuar nga ata, kanë vepruar me rreze rëntgeni dhe me laser, kinse në emër të shërimit. Rrezatimi dhe laseri ia kishin shkaktuar kancerin e pashërueshëm në boshtin kurrizor, i cili i kushtoi shumë për jetën e tij. Fadili pas vuajtjes së dënimit aspak nuk e ndali veprimtarinë e tij patriotike në shërbim të atdheut. Kështu, ai u regjistrua në Fakultetin Filozofik- në Degën e Filozofi-Sociologji, por edhe më shumë u aktivizua në luftën e tij për çështje kombëtare dhe i ndihmoi me të madhe lëvizjet popullore gjatë vitit 1988, kur populli ynë ngriti zërin e fuqishëm kundër politikës shoviniste serbe. Së bashku me Afrim Zhitinë dhe veprimtarë të tjerë, u bënë krahë i fort të grevës së minatorëve të vitit 1989 dhe ngjarjeve tjera. Ai dhe veprimtarët e tjerë të lëvizjeve popullore i dhanë karakter gjithëkombëtar dhe gjithëpopullor këtyre lëvizjeve, të cilat i përkrahën edhe shumica e popullit shqiptar të Kosovës. Fadili edhe pse lëngonte nga sëmundja e fituar në burg, dallohej për syçelëti. Për shkak të sëmundjes u detyrua të kërkojë shërim jashtë Kosovës dhe shkoi në Bazel të Zvicrës. Vrasja e Afrim Zhitisë dhe Fahri Fazliut ishte goditje e rëndë për Fadilin, sepse ata ishin shokët dhe veprimtarët e idealit të tij, të cilët i vrau dora e pushtetit serb më 2 nëntor 1989. Ky lajm për Fadilin ishte tepër i rendë, por edhe sëmundja e pashërueshme e keqësuan gjendjen e tij shëndetësore. Më 25 prill të vitit 1990 mbylli sytë përgjithmonë duke na lënë amanetin që rrugën e lirisë mos ta lëshojmë, se ajo ditë do të vinte për bashkëkombësit e tij. Ai u varros me 9 maj të po atij viti, pra dy javë nga vdekja e tij sepse ish Jugosllavia nuk lejoi ardhjen e kufomës së tij nga Bazeli ku edhe ndërroi jetë. Gjatë ceremonisë së varrimit tek arkivoli i të ndjerit tashmë Fadil Vata, kishin ardhur policë të angazhuar jugosllav për të hapur arkivolin e mbyllur hermetikisht të Fadilit, për të parë e vërtetuar nëse ai tashmë është i vdekur ose jo, sepse kishin frikë se ende mund të jetë i gjallë. Në këtë ceremoni varrimi të Fadilit morën pjesë 100 mijë bashkatdhedashës nga vendi e diaspora.<ref>{{Cite web|title=FADIL VATA – Epoka e Re|url=https://www.epokaere.com/ky-ishte-heroi-fadil-vata/|access-date=2022-02-15|website=www.epokaere.com|language=en-US}}</ref> Ai mban titullin "Hero i Kosovës". == Shtatorja e Fadil Vatës [25 prill 2013] == Presidentja e vendit, Atifete Jahjaga në përvjetorin e vdekjes së atdhetarit Fadil Vata tha se ngritja e shtatores së veprimtarit të lirisë, të njërit nga ideologët e çështjes kombëtare shqiptare në ish-Jugosllavi, të heroit të Kosovës, Fadil Vata, në përvjetorin e 23-të të vdekjes së tij, e nderon qytetin e Therandës, e nderon Kosovën. Ajo theksoi se vrulli i rinisë së pamposhtur të Kosovës, i udhëhequr nga Lëvizja Studentore, bëri që programi politik të formësohet si kërkesë për Republikën e Kosovës, si parakusht për të qenë të barabartë në trojet tona, që i parapriu kërkesës për liri, për pavarësi dhe për luftën çlirimtare, për të larguar një herë e përgjithmonë okupimin. “Organizimi ilegal atdhetar, nxjerrja e periodikut të kohës, i hapi të vërtetat për gjendjen reale të popullit, duke e mobilizuar për kundërvënie dhe për lindjen e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, që me luftën e lavdishme dhe me intervenimin ushtarak të NATO-s solli lirinë dhe krijoi Republikën e Kosovës, shtet sovran dhe të pavarur, me vizionin e qartë të anëtarësimit në Bashkimin Evropian, në NATO, duke qenë në miqësi të përjetshme me Shtetet e Bashkuara të Amerikës”, tha presidentja. {{cquote|E gjithë kjo rrugë i përket Heroit të Kosovës Fadil Vata, bashkëmendimtarëve dhe bashkëveprimtarëve të idealit, që u shkrinë në veprimtarinë e tyre, duke dhënë kontributin domethënës që çështja jonë kombëtare të zgjidhet drejtë. Që ne sot të gëzojmë shtetin tonë dhe të punojmë për të ardhmen e atdheut, duke pasur udhërrëfyes veprimtarinë e kësaj plejade të rinjsh që nuk pushuan kurrë deri në sakrificën më sublime, të punojnë për të mirën e popullit për të ndërtuar një shtet dhe një shoqëri demokratike në të cilën të gjithë njerëzit i realizojnë në mënyrë të barabartë liritë dhe te drejtat e tyre….Koha në të cilën punoi brezi i Fadil Vatës, Afrim Zhitisë, Fahri Fazliut dhe e veprimtarëve të tjerë ishte e vështirë dhe ajo u përballua suksesshëm me punë, angazhim dhe sakrifica të mëdha, duke u bërë kështu ideja udhëheqëse e të gjitha lëvizjeve tona të mëvonshme për çlirim, tha Jahjaga.}}<ref>{{Cite web|date=2013-04-25|title=Jahjaga: Shtatorja e Fadil Vatës, nderon vendin|url=https://telegrafi.com/jahjaga-shtatorja-e-fadil-vates-nderon-vendin/|access-date=2022-02-15|website=Telegrafi|language=sq}}</ref> == Përurohet shtëpia muze e Heroit Fadil Vata == Muzeve të Kosovës i është shtuar edhe shtëpia muze e Heroit Fadil Vata, e cila është përuruar në Sallagrazhdë të Suharekës. Kryetari i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Ramush Haradinaj ka thënë se edhe sot mund të bëjnë punë të mira për kombin, siç është një hekurudhë me Shqipërinë dhe një marrëveshje për mbrojtje ushtarake të ndërsjellët, pastaj, kushdo që ta ketë kombësinë si shqiptar t’i takojë e drejta për shtetësi. {{cquote|Nuk do ta humbim rrugën tonë asnjëherë sepse do të kemi ku t’i gjejmë gjurmët e lirisë, tani edhe në shtëpinë e heroit Fadi Vata.}} Kurse, bashkëveprimtari dhe njëri nga ish-drejtuesit e LPRK-së, Halil Selimi ka thënë se kishte menduar se sot të jenë prezent përfaqësuesit më të lartë shtetëror dhe fjalën e tij ta fillonte me ata prej ku fillon shteti, në themelet e të cilit është flijuar sakrifikueshëm edhe Heroi i Popullit Fadil Vata. Çfarëdo që bëjmë për heronjtë, kurrë nuk është boll. Si njëri nga bashkëveprimtarët, jo të shumtë asokohe, më duhet të them dy fjalë për Fadilin e madh. Për Fadilin idealist dhe ideolog, frymëzues dhe ideator, veprimtar dhe organizator, i burgosur politik dhe çlirimtar! Për Fadilin drejtues të organizatës së vetme çlirimtare të asokohëshme, Lëvizjes Popullore për Republikën e Kosovës, paraprijëse dhe themeluese e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Prandaj, edhe sot, kjo vepër monumentale, përurimi i të cilës na ka tubuar nga të gjitha anët shqiptare, na vije si trokitje e ndërgjegjes për nderim dhe respekt të dinjitetshëm për Fadilin dhe gjithë çlirimtarët tanë. Veprimtaria organizative e Fadil Vatës dhe gjeneratës së tij, ishte një trokitje e fortë dhe e guximshme e kohës në ndërgjegjen kombëtare për liri. Ishte vazhdimësia e rezistencës së organizuar liridashëse. Ishte kohë pararendëse dhe vendimtare për formësimin dhe ndërtimin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, madje dhe të vetë Lirisë. Dhe, mos të harrojmë se, ishte koha kur monizmi po kalonte në sistemin pluripartiak. Me lirinë e organizimit pluralist dhe heqjen e deliktit verbal, demokracia filloi të proklamohet dhe të imponohet si liri e vërtetë, anise pushtuesi po bëhej edhe më i egër në antishqiptarizmin e vet. Nga ana tjetër, atdhetarët e devotshëm, veprimtarët e vendosur dhe çlirimtarët e guximshëm, përkundër kësaj sfide të pazakontë, të bindur se pa luftë nuk vie liria dhe pa liri nuk ka demokraci, u mobilizuan brenda e jashtë vendit dhe arritën që përmes LPRK-së, të organizohen mirëfilli dhe të përqëndrojnë gjithë veprimtarinë e fshehtë çlirimtare kundër pushtuesit serb”,'' ka thënë ai, duke shtuar se pavarësia e Kosovës është rezultat i punës, djersës dhe gjakut të të gjithë atyre që u rreshtuan, luftuan dhe u sakrifikuan në përballjen e shenjtë për liri.<ref>{{Cite web|date=2021-11-25|title=Përurohet shtëpia muze e Heroit Fadil Vata|url=https://kosovapress.com/perurohet-shtepia-muze-e-heroit-fadil-vata/|access-date=2022-02-15|website=KosovaPress|language=en-US}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Hero i Kosovës]] <references /> 74yessvmrj7oidwjqgva2z3da4iyihq 0 182194 3029133 2998382 2026-09-02T01:46:30Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029133 wikitext text/x-wiki '''Katedralja e Zagrebit''' ({{lang-hr| Zagrebačka katedrala}}) në [[Kaptol_(Zagreb)|Kaptol]] është një institucion [[Kisha Katolike|katolik]] dhe jo vetëm ndërtesa më të lartë në [[Kroacia|Kroaci]], por edhe ndërtesa më monumentale fetare e stilit Gotik në juglindje të Alpeve.<ref>{{Cite web|url=http://www.matica.hr/Vijenac/vijenac466.nsf/AllWebDocs/Razbijene_zastarjele_predrasude|title=Feđa Gavrilović (12 January 2012).|access-date=24 prill 2016|archive-date=29 janar 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120129212510/http://www.matica.hr/Vijenac/vijenac466.nsf/AllWebDocs/Razbijene_zastarjele_predrasude|url-status=dead}}</ref> Është e dedikuar [[Assumption_of_Mary|Marrjes së Marisë]] dhe të mbretërve [[Stephen_I_of_Hungary|Shën Stefani]] dhe [[Saint_Ladislaus|Shën Ladislaus]].  ==Historia== == Galeria == <gallery> File:Trg1880.jpg |1880 pamje para-tërmetit nga Kulla Jelačić File:The_Zagreb_Cathedral_renovated_according_to_designs_of_Hermann_Bolle_%28end_of_19_century%29.jpg |Pamje nga shekulli XIX me fortifikime të paprekura Catedral de Zagreb, Croacia, 2014-04-20, DD 35.JPG|Pamja e jashtme Columna de María, Zagreb, Croacia, 2014-04-13, DD 01.JPG|Mary column in front of the Cathedral Catedral de Zagreb, Croacia, 2014-04-20, DD 34.JPG|Hyrja në portal File:Zagrebacka_katedrala_straznja_strana.jpg |Pamja lindore File:Sarcophagus of blessed Alojzije Stepinac in Zagreb.jpg|Sarkofag i bekuar Alojzije Stepinac. File:Gargoyle on Zagreb Cathedral.jpg|Gargoyle në Katedralen e Zagrebit File:Blick auf die Kathedrale von Zagreb.jpg|Horizonti i Zagrebit me katedralen në prapavijë File:TowerZG.jpg|Kulla Neo-gotike në Katedralen e Zagrebit Catedral de Zagreb, Croacia, 2014-04-20, DD 31-33 HDR.JPG|Brendësia Catedral de Zagreb, Croacia, 2014-04-20, DD 28-30 HDR.JPG| Catedral de Zagreb, Croacia, 2014-04-20, DD 22-24 HDR.JPG| Catedral de Zagreb, Croacia, 2014-04-20, DD 18.JPG|Arkivol Catedral de Zagreb, Croacia, 2014-04-20, DD 09-11 HDR.JPG|Altar </gallery> == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [http://www.zagreb-touristinfo.hr/explore-zagreb/attractions/architectural-monuments/-54abf7ebee483 Zagreb Cathedral; Zagreb Tourist Info] * [http://www.glas-koncila.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=95&Itemid=89 Zagrebačka katedrala] (Croatian) * "Đavlova glava u zagrebačkoj katedrali" (Croatian) ** [http://hakave.org/index.php?option=com_content&task=view&id=3081&Itemid=152 Part 1] ** [http://hakave.org/index.php?option=com_content&task=view&id=3375&Itemid=152 Part 2] ** [http://hakave.org/index.php?option=com_content&task=view&id=3383&Itemid=152 Part 3] ** [http://hakave.org/index.php?option=com_content&task=view&id=3423&Itemid=152 Part 4] ** [http://hakave.org/index.php?option=com_content&task=view&id=3424&Itemid=152 Part 5] ** [http://hakave.org/index.php?option=com_content&task=view&id=3425&Itemid=152 Part 6] ** [http://hakave.org/index.php?option=com_content&task=view&id=3426&Itemid=152 Part 7] ** [http://hakave.org/index.php?option=com_content&task=view&id=3427&Itemid=152 Part 8] ** [http://hakave.org/index.php?option=com_content&task=view&id=3428&Itemid=152 Part 9] ** [http://hakave.org/index.php?option=com_content&task=view&id=3429&Itemid=152 Part 10] * [http://hrcak.srce.hr/file/20007 Zagreb cathedral in the 1880 earthquake and its present day renovation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120318170133/http://hrcak.srce.hr/file/20007 |date=18 mars 2012 }} (Croatian) [[Kategoria:Katedrale]] [[Kategoria:Kroaci]] 0y6twkcqian0k3nc10h2qyj66j7qzby 1 182198 3029134 2656261 2026-09-02T01:46:31Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029134 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2016| user=Liridon | topic=Kulturën | country=Kroacisë }} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Katedralja e Zagrebit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2656260 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120129212510/http://www.matica.hr/Vijenac/vijenac466.nsf/AllWebDocs/Razbijene_zastarjele_predrasude për lidhjen http://www.matica.hr/Vijenac/vijenac466.nsf/AllWebDocs/Razbijene_zastarjele_predrasude. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 prill 2024 14:20 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Katedralja e Zagrebit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029133 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120318170133/http://hrcak.srce.hr/file/20007 për lidhjen http://hrcak.srce.hr/file/20007. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 03:46 (CEST) 99ozfwrr6f6al4lu1ype98movgbd8wx 4 187185 3029070 3003812 2026-09-01T15:32:15Z Arianit 106 sinkronizim me anglishten 3029070 wikitext text/x-wiki {{/info}} '''"[[metawiki:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group|Wikimedians of Albanian Language User Group]]"''' ose '''"Grupi i përdoruesve - Wikimedianët e gjuhës shqipe"''' janë një grup përdoruesish i krijuar nga komuniteti shqiptar i projekteve të Wikimedia, të cilët janë të interesuar të rrisin cilësinë dhe sasinë e përmbajtjes dhe materialit multimedial në [[Wikipedia shqip]]. Ne synojmë ta bëjmë këtë përmes programeve arsimore, punëtorive dhe redaktimeve, garave online/offline, dhe bashkëpunimeve interesante me institucione GLAM në të gjithë Ballkanin. ==Objektivat== Ne punojmë në programet e mëposhtme: === Programi i Edukimit === * formimi i bashkëpunimeve me institucione edukativo-arsimore; * rritja e mbështetjes në redaktimin e projekteve të Wikimedia; * përfshirja e nxënësve në projektet e Wikimedia; * rritja e sasisë së përmbajtjes në projektet e Wikimedia (veçanërisht Wikipedia dhe Wikimedia Commons); * përfshirja e mësimdhënësve në projektet e Wikimedia; === GLAM === * formimi i bashkëpunimeve me institucione GLAM (Galeri, Biblioteka, Arkiva, Muze); * vetdijësimi i institucioneve GLAM për projektet Wikimedia si mjet mbështetës për misionin e tyre; * pasurimi i Wikipedia me përmbajtje të re; === Aktivitetet e hapura dhe Outreach === * rritja e numrit të fotografive të lira të ndërlidhura me monumentet kulturore dhe natyrore të Shqipërisë dhe Kosovës në Wikimedia Commons; * rritja e numrit të artikujve në Wikipedia të ndërlidhura me këto monumente; * promovimi i misionit të Wikimedia-s dhe rritja e vetdijësimit për projektet e saja te shqipfolësit; * promovimi i konceptit të njohurisë së lirë; * rekrutimi i vullnetarëve dhe anëtarëve të rinj të komunitetit; * bashkëpunime me grupe përdoruesish në regjionin CEE (Evropa Qendrore-Lindore); === Diversiteti === Vazhdimi i projekteve si [[Wikipedia:WikiProjekti LGBT|WikiProjekti LGBT]] dhe WikiGrate, me nënprojektet e tij si [[Wikipedia:WikiProjekti Women in Red|WomenInRed]]. === Wikidata === Ne kemi punuar për të mbuluar përmbajtjen e Wikidata-s për gjuhën shqipe, të cilën aktualisht e mbulojmë [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=User%3APasleim%2FLanguage_statistics_for_items&type=revision&diff=693850863&oldid=499571055 42% në 12 muajt e fundit]. ==Aktivitetet== Ju lutemi referojuni kësaj [[:meta:Wikimedians of Albanian Language User Group/activities|faqe]] për një pasqyrë të plotë të aktiviteteve tona. Më shumë mund të gjenden gjithashtu në raportet tona vjetore, si dhe planin për vitin aktualː # [[:meta:Wikimedians of Albanian Language User Group/2015-2016 Report|2015-2016]] # [[:meta:Wikimedians of Albanian Language User Group/2016-2017 Report|2016-2017]] # [[:meta:Wikimedians of Albanian Language User Group/2017-2018 Report|2017-2018]] # [[:meta:Grants:Simple/Applications/Wikimedians of Albanian Language User Group/2019|2019]] # [[:meta:Grants:Simple/Applications/Wikimedians of Albanian Language User Group/2020|2020]] # [[:meta:Grants:Simple/Applications/Wikimedians of Albanian Language User Group/2021|2021]] # [[:meta:Grants:Simple/Applications/Wikimedians of Albanian Language User Group/2022|2022]] # [[:meta:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/WoALUG 2023 Annual Plan Activities|2023]] (plani) # [[:meta:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/General Support Fund/WoALUG 2024-2025 Biennial Plan of Activities|2024-2025]] # [[:meta:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/General Support Fund/WoALUG 2026–2028 Multi-Year Plan of Activities|2026-2028]] ==Njerëzit e përfshirë== ===Bordi=== <gallery mode=packed heights=150px> Photo portrait arianit.jpg|[[User:Arianit|Arianit Dobroshi]], Anëtar i Bordit - Prishtinë Day 1 - WikiDivCon (14) (cropped).jpg|[[User:Margott|Margott]], Anëtare e Bordit - Tiranë Liridon S.jpg|[[User:Liridon|Liridon Selmani]], Anëtar i Bordit - Strugë </gallery> ===Stafi=== <gallery mode=packed heights=150px> Era PM Kosovo.png|[[User:Eraqena|Era Qena]], Menaxhere Projekti për Kosovën </gallery> ====Plani i stafit==== Që nga janari i vitit 2021 kemi dy Menaxherë Projektesh të punësuar, njëri për Kosovën dhe tjetri për Shqipërinë. Për të zbatuar programin, detyrat dhe përgjegjësitë e Menaxherit të Projektit janë: * identifikimi dhe koordinimi i aktiviteteve, afateve dhe buxhetit për t'u zbatuar brenda kërkesës për grant të programit; * krijimi i rrjeteve, kërkimi dhe kontaktimi i institucioneve, organizatave dhe individëve për të krijuar bashkëpunime dhe partneritete të mëtejshme; * menaxhimi i aktiviteteve, shpërndarja e burimeve, koordinimi dhe organizimi i detyrave brenda afateve kohore; * organizimi i eventeve dhe aktiviteteve të tjera promovuese; * zhvillimi dhe zbatimi i një plani komunikimi për Grupin e Përdoruesve; * dërgimi i njoftimeve për shtyp, kontaktimi me median dhe menaxhimi i marketingut në mediat sociale për të promovuar eventet, grupin e përdoruesve dhe konceptin e njohurisë së lirë të Wikipedia-s; * zhvillimi dhe monitorimi i raporteve, propozimeve, prezantimeve dhe dokumentacioneve të tjera të grupit të përdoruesve; * administrimi i buxhetit, duke ekzekutuar, monitoruar dhe regjistruar shpenzimet; ==Si të bëheni anëtar== Anëtarësimi në Grupin tonë të Përdoruesve është një proces i thjeshtë dhe që vlen ta bësh. Hapat për t'u bërë anëtar: '''Shprehni interesin''' Kontaktoni me ne duke shprehur interesin tuaj për t'u bërë anëtar. Këtë mund ta bëni përmes email-it ose duke marrë pjesë në një nga eventet tona. '''Merrni pjesë në një event''' Merrni pjesë në një takim fizik ose event të organizuar nga grupi ynë. Kjo është një mundësi për të njohur anëtarët aktualë dhe për ta kuptuar komunitetin tonë. '''Angazhim aktiv''' Merrni pjesë aktivisht në aktivitetet tona dhe kontribuoni në projektet e Wikimedia-s që lidhen me Shqipërinë/Kosovën. '''Anëtarësimi''' Regjistrohuni si anëtar i Grupit tonë të Përdoruesve duke u nënshkruar te faqja e '''[[/Anëtarët|anëtarëve]]'''. ==Rregullat== '''Pjesëmarrja''' Çdokush mund të bashkohet me grupin tonë të përdoruesve, madje edhe ata që nuk kanë një llogari në një projekt Wikimedia. Të sapoardhurit jo vetëm që janë të mirëpritur, por edhe inkurajohen të marrin pjesë në ngjarjet dhe aktivitetet tona si anëtarë me periudhë prove. Sidoqoftë, për të marrë pjesë si një anëtar i plotë në WOALUG dhe për të qenë në gjendje të përdorni fondet tona, ju duhet: * të keni marrë pjesë fizikisht në një nga takimet tona të përdoruesve, të zhvilluara në qytete/vende të ndryshme në Shqipëri/Kosovë, ose të keni takuar personalisht një nga anëtarët e grupit të përdoruesve; * të angazhoheni aktivisht në projekte në Shqipëri/Kosovë, duke marrë pjesë në evente, prezantime, punëtori dhe duke mbështetur nevojat funksionale të Grupit. Pjesëmarrja aktive është thelbësore — mosdhënia e kontributit mund të rezultojë në humbjen e së drejtës për të marrë pjesë në vendimmarrje dhe në qasjen te burimet e grupit; Pjesëmarrja nuk lejohet nëse qëndrimet ose veprimet tuaja bien ndesh me vlerat thelbësore të WMF-së, krijojnë pengesa për projektet e WMF-së, ose janë me keqbesim brenda Grupit të Përdoruesve. ''Nëse drejtoni një projekt të sponsorizuar, duhet t'i dërgoni të gjitha faturat në kohë, në përputhje me shpenzimet që keni kërkuar paraprakisht.'' '''Miratimi i Grupit të Përdoruesve''' * [[:meta:Affiliations Committee/Resolutions/Wikimedians of Albanian Language User Group - Liaison approval, July 2015|Njohja]] ==Kodi Universal i Sjelljes== Kodi Universal i Sjelljes shërben si një kuadër udhëzues për sjelljen dhe bashkëpunimin në të gjitha projektet e Wikimedia-s në mbarë botën. Ai përfshin politika që respektojnë zakonet dhe kulturat lokale. Ky kod zbatohet për çdo Wikimedian, pa përjashtim, si në ambiente online ashtu edhe offline (fizikisht), përfshirë eventet e organizuara nga Grupi ynë i Përdoruesve. Respektimi i këtij kodi siguron një mjedis të respektueshëm dhe gjithëpërfshirës për të gjithë. Shkeljet mund të çojnë në sanksione, të administruara nga zyrtarë të caktuar ose nga Wikimedia Foundation, kujdestari ligjor i platformës. Për një kuptim të plotë të Kodit tonë të Sjelljes, ju lutemi referojuni dokumentit të plotë. E kemi përkthyer edhe në shqip për lehtësinë e anëtarëve të komunitetit tonë. Shikojeni [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/sq|këtu]]. ==Kontaktet dhe media sociale== '''Na kontaktoni''' Për pyetje dhe informacione rreth Wikimedians of Albanian Language User Group, mos hezitoni të na kontaktoni në [mailto:info@wikimediashqip.org info@wikimediashqip.org]. '''Lidhuni me ne''' Qëndroni të përditësuar me aktivitetet dhe diskutimet tona më të fundit që lidhen me projektet e Wikimedia-s: * Bashkohuni me kanalin tonë publik në '''[https://t.me/wikipedianet Telegram]''' (kryesisht në shqip) për t'u angazhuar me komunitetin tonë. * Na ndiqni në [https://www.facebook.com/SQWikimediansUG/ '''Facebook'''] për përditësime dhe njohuri. * Na gjeni në [https://twitter.com/SQWikimediansUG '''Twitter'''] për lajme dhe njoftime eventesh në kohë reale. * Zbuloni më shumë në [https://www.instagram.com/sqwikimediansug/ '''Instagram'''] për pamje vizuale nga puna jonë. ==Përdorimi i pajisjeve== '''Pajisjet në dispozicion''' Grupi i Përdoruesve (UG) ofron pajisjet e mëposhtme: * Laptopë * Projektor portativ * Kamerë * Dron '''Ruajtja dhe disponueshmëria''' Të gjitha pajisjet ruhen në dy vendndodhje të caktuara: # Prishtina Hackerspace, Kosovë # Elbasan, Tiranë '''Përdorimi i synuar''' Këto pajisje janë të destinuara kryesisht për aktivitetet e WoALUG-ut, përfshirë edit-a-thon-e dhe evente të tjera bashkëpunuese. '''Rregullat e prioritetit dhe përdorimit''' * Përparësi do t'u jepet aktiviteteve të planifikuara e të organizuara nga WoLAUG. * Për përdorimin e pajisjeve, do të zbatohet parimi "kush vjen i pari, shërbehet i pari". * Në rast mosmarrëveshjesh ose konfliktesh rreth ndarjes së pajisjeve, UG do të marrë vendimin përfundimtar. [[Kategoria:Wikimedians of Albanian Language User Group| ]] 7yz1i5f01s05pzvfv8gg9m33uyxopdm 0 239810 3029086 2953827 2026-09-01T17:02:29Z Arianit 106 Përkthyer nga anglishtja, sipas artikullit en:James Clerk Maxwell, versioni i datës 22 gusht 2026 (revizioni 1370758844) 3029086 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = James Clerk Maxwell |honorific_suffix = {{post-nominals|size=100%|FRS|FRSE}} |image = James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg |caption = Maxwell, rreth viteve 1870 |birth_date = {{birth date|df=yes|1831|6|13}} |birth_place = [[Edinburg]], Skoci |death_date = {{death date and age|df=yes|1879|11|5|1831|6|13}} |death_place = [[Kembrixhi|Kembrixh]], Angli |resting_place = Parton, Dumfries and Galloway |resting_place_coordinates = {{coord|55.006693|-4.039210|type:landmark|display=inline}} |education = {{ubl|[[Universiteti i Edinburgut]]|{{ill|Peterhouse|en|Peterhouse, Cambridge}}|{{ill|Kolegji Trinity, Kembrixh|en|Trinity College, Cambridge}}}} |known_for = {{collapsible list|title={{nobold|''Shiko listën''}}|{{ubl|[[Ekuacionet e Maksuellit]]|[[Mekanika statistike]]|{{ill|Zhvendosja e rrymës|en|Displacement current}}|Marrëdhëniet Maxwell|Teorema Maxwell–Betti|[[Shpërndarja Maxwell–Boltzmann]]|Statistika Maxwell–Boltzmann|Difuzioni Maxwell–Stefan|Demoni i Maksuellit|Konstruksioni Maxwell|Bashkimi Maxwell|{{ill|Teoria kinetike e gazrave|en|Kinetic theory of gases}}|Disqet e Maxwell-it|Shpërndarja e shpejtësisë Maxwell|Funksionet e tensionit Maxwell|Teorema e Maxwell-it|Teorema e Maxwell-it (gjeometri)|Materiali Maxwell|Teoria Maxwell–Huber–Hencky–von Mises|Polarizimi Maxwell–Wagner–Sillars|Ura Maxwell|Bobina Maxwell|Lentja peshk-sy e Maxwell-it|Njolla e Maxwell-it|Rrota e Maxwell-it|Sipërfaqja termodinamike e Maxwell-it|[[Unazat e Saturnit]]|[[Teoria e kontrollit]]|Sistemi koherent i njësive|[[Teoria e kaosit]]|Analiza dimensionale|Koniku i përgjithësuar|Njëjtësia (teoria e sistemeve)|Ngurtësia strukturore}}}} |spouse = {{marriage|Katherine Mary Dewar|1858}} |awards = {{ubl|{{ill|Çmimi Smith|en|Smith's Prize}} (1854)|{{ill|Çmimi Adams|en|Adams Prize}} (1857)|{{ill|Medalja Rumford|en|Rumford Medal}} (1860)|FRS (1861)|Bakerian Medal (1866)|Medalja Keith (1869–1871)|{{ill|Çmimi William Hopkins|en|The William Hopkins Prize}} (1870)}} |fields = [[Fizika|Fizikë]] dhe [[Matematika|Matematikë]] |workplaces = {{ubl|{{ill|Kolegji Marischal|en|Marischal College}}, [[Universiteti i Aberdinit]]|[[King's College London]]|[[Universiteti i Kembrixhit]]}} |academic_advisors = William Hopkins |notable_students = {{ubl|George Chrystal|Horace Lamb|John Henry Poynting}} |signature = James Clerk Maxwell sig.svg }} '''James Clerk Maxwell''' {{Post-nominals|FRS|FRSE}} (13 qershor 1831 – 5 nëntor 1879) ishte një fizikant dhe matematikan skocez,<ref>{{cite web|url=http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/HistTopics/Knots_and_physics.html |title=Topology and Scottish mathematical physics |publisher=University of St Andrews |access-date=2013-09-09 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130912050227/http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/HistTopics/Knots_and_physics.html |archive-date=2013-09-12 }}</ref> autor i teorisë klasike të [[rrezatimi elektromagnetik|rrezatimit elektromagnetik]], teoria e parë që përshkroi elektricitetin, [[magnetizmi]]n dhe dritën si manifestime të ndryshme të të njëjtit fenomen. [[Ekuacionet e Maksuellit]] për elektromagnetizmin arritën atë që njihet si bashkimi i dytë i madh në fizikë,<ref>{{cite journal |doi=10.1109/6.123329 |last=Nahin |first=P.J. |journal=IEEE Spectrum |volume=29 |issue=3 |year=1992 |page=45 |title=Maxwell's grand unification |language=en |bibcode=1992IEEES..29c..45N |s2cid=28991366 }}</ref> pasi bashkimi i parë ishte realizuar nga [[Isak Njutoni]]. Maxwell ishte gjithashtu një figurë kyçe në themelimin e [[mekanika statistike|mekanikës statistike]]. Maxwell u diplomua nga {{ill|Kolegji Trinity, Kembrixh|en|Trinity College, Cambridge}} në 1854, ku spikati në matematikë dhe fitoi {{ill|Çmimi Smith|en|Smith's Prize|lt=Çmimin Smith}}. Ai qëndroi shkurtimisht në Kembrixh, duke botuar punime të hershme matematikore dhe hulumtime mbi [[optika|optikën]], veçanërisht mbi parimet e përzierjes së ngjyrave dhe daltonizmit. Më pas mbajti katedrën e Filozofisë Natyrore në {{ill|Kolegji Marischal|en|Marischal College|lt=Kolegjin Marischal}} në Aberdin, ku studioi [[unazat e Saturnit]] dhe propozoi saktësisht se ato përbëheshin nga një numër i madh grimcash të vogla,<ref>{{Cite journal |last=Bittanti |first=Sergio |date=2015-12-02 |title=James Clerk Maxwell, a precursor of system identification and control science |url=http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00207179.2015.1098783 |journal=International Journal of Control |language=en |volume=88 |issue=12 |pages=2427–2432 |doi=10.1080/00207179.2015.1098783 |hdl=11311/983132 |issn=0020-7179}}</ref> punë që i solli {{ill|Çmimi Adams|en|Adams Prize|lt=Çmimin Adams}} në 1859. Gjatë kësaj kohe u martua me Katherine Mary Dewar, e cila e ndihmoi në punën laboratorike. Nga 1860 deri në 1865 ishte profesor i Filozofisë Natyrore në [[King's College London]], ku zhvilloi teorinë e fushave elektromagnetike. Botimi i punimit "''A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field''" në 1865 tregoi se fushat elektrike dhe magnetike përhapen nëpër hapësirë si valë që lëvizin me shpejtësinë e dritës, duke propozuar që drita është një valëzim në të njëjtin medium që shkakton fenomenet elektrike dhe magnetike.<ref name="ADTEF">{{cite journal|last=Maxwell |first=James Clerk |title=A dynamical theory of the electromagnetic field |url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/19/A_Dynamical_Theory_of_the_Electromagnetic_Field.pdf |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=155 |pages=459–512 |year=1865 |language=en |doi=10.1098/rstl.1865.0008 |s2cid=186207827 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728140123/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/19/A_Dynamical_Theory_of_the_Electromagnetic_Field.pdf |archive-date=2011-07-28}}</ref> Bashkimi i tij i dritës me fenomenet elektrike çoi në parashikimin e ekzistencës së valëve radio. Maxwell ishte i pari që nxori [[Shpërndarja Maxwell–Boltzmann|shpërndarjen Maxwell–Boltzmann]], një mënyrë statistikore për të përshkruar aspekte të {{ill|Teoria kinetike e gazrave|en|Kinetic theory of gases|lt=teorisë kinetike së gazrave}}, me të cilën punoi me ndërprerje gjatë gjithë karrierës.<ref name="kinetictheory">{{Cite web |last=Johnson |first=Kevin |title=Kinetic Theory of Gases |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Projects/Johnson/chapter-6/ |access-date=2023-11-07 |website=Maths History |language=en}}</ref> Në 1861 paraqiti fotografinë e parë me ngjyra të qëndrueshme dhe tregoi se çdo ngjyrë mund të prodhohet me një përzierje të tri ngjyrave bazë, të kuqe, jeshile dhe blu, baza e televizionit me ngjyra.<ref name="electricalengineer" /> Punoi mbi analizën e ngurtësisë së strukturave shkopinj-nyje (traversa) si ato të shumë urave. Zhvilloi analizën dimensionale moderne dhe ndihmoi në themelimin e sistemit CGS të matjes. Ishte i pari që vuri re [[teoria e kaosit|kaosin]] dhe i pari që theksoi efektin "flutur". Punimi i tij i vitit 1863, ''On Governors'', shërben si bazë e rëndësishme për [[teoria e kontrollit|teorinë e kontrollit]] dhe kibernetikën dhe ishte analiza e parë matematikore e sistemeve të kontrollit.<ref>{{Cite journal |last=Bittanti |first=Sergio |date=2015-12-02 |title=James Clerk Maxwell, a precursor of system identification and control science |url=http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00207179.2015.1098783 |journal=International Journal of Control |language=en |volume=88 |issue=12 |pages=2427–2432 |doi=10.1080/00207179.2015.1098783 |hdl=11311/983132 |issn=0020-7179}}</ref> Në punimin e tij themelor të 1867-s ''On the Dynamical Theory of Gases'' prezantoi modelin Maxwell për të përshkruar sjelljen e materialeve viskoelastike dhe krijoi ekuacionin Maxwell-Cattaneo për transportin e nxehtësisë në një medium. Në 1871 Maxwell u kthye në Kembrixh si profesori i parë Cavendish i Fizikës, duke mbikëqyrur ndërtimin e {{ill|Laboratori Cavendish|en|Cavendish Laboratory|lt=Laboratorit Cavendish}}. Si rezultat i punës së tij, konsiderohet themelues i fushës moderne të inxhinierisë elektrike.<ref name="electricalengineer">{{Cite book |last1=Sarkar |first1=Tapan K. |last2=Salazar-Palma |first2=Magdalena |last3=Sengupta |first3=Dipak L. |chapter=James Clerk Maxwell: The Founder of Electrical Engineering |date=2010 |title=2010 Second Region 8 IEEE Conference on the History of Communications |pages=1–7 |doi=10.1109/HISTELCON.2010.5735323 |isbn=978-1-4244-7450-9 |s2cid=42295662 |language=en}}</ref> Zbulimet e tij ndihmuan të hapnin epokën e fizikës moderne, duke hedhur themelet për fusha si [[teoria e relativitetit]] (madje ai vetë e futi termin "relativitet" në fizikë)<ref name="physicsworld">{{Cite web |last=Everett |first=Francis |date=2006-12-01 |title=James Clerk Maxwell: a force for physics |url=https://physicsworld.com/a/james-clerk-maxwell-a-force-for-physics/ |access-date=2023-11-07 |website=Physics World |language=en}}</ref> dhe [[mekanika kuantike]].<ref>{{Cite journal |last1=Qadir |first1=Asghar |last2=Mason |first2=D. P. |date=2015 |title=Sesquicentennial of the presentation by James Clerk Maxwell of his paper "A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field" to the Royal Society of London |journal=International Journal of Modern Physics: Conference Series |language=en |volume=38 |page=1560070 |doi=10.1142/S2010194515600708 |bibcode=2015IJMPS..3860070Q |issn=2010-1945}}</ref> == Jeta == === Fëmijëria, 1831–1839 === [[Skeda:James Clerk Maxwell's birthplace at 14 India Street.jpg|thumb|upright|Shtëpia e lindjes së Maxwell-it në rrugën India 14 në Edinburg, sot selia e {{ill|Fondacioni James Clerk Maxwell|en|James Clerk Maxwell Foundation|lt=Fondacionit James Clerk Maxwell}}.]] James Clerk Maxwell lindi më 13 qershor 1831<ref>{{cite web|title=Early day motion 2048 |url=http://www.parliament.uk/edm/2005-06/2048 |access-date=2013-04-22 |publisher=UK Parliament |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530165850/http://www.parliament.uk/edm/2005-06/2048 |archive-date=2013-05-30}}</ref> në rrugën India 14, [[Edinburg]], nga John Clerk Maxwell of Middlebie, avokat, dhe Frances Cay,<ref name="oxford506">{{Cite encyclopedia |last=Harman |first=Peter M. |title=Maxwell, James Clerk |year=2004 |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Waterston |first1=Charles D. |last2=Macmillan Shearer |first2=A. |title=Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783–2002: Biographical Index |url=http://www.rse.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp2.pdf |volume=II |date=July 2006 |publisher=The Royal Society of Edinburgh |location=Edinburgh |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150509130414/http://www.rse.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp2.pdf |archive-date=2015-05-09 |page=633 |isbn=978-0-902198-84-5}}</ref> e bija e Robert Hodshon Cay dhe motra e John Cay. (Shtëpia e lindjes së tij sot strehon një muze të administruar nga {{ill|Fondacioni James Clerk Maxwell|en|James Clerk Maxwell Foundation}}.) I ati vinte nga familja Clerk e Penicuik, mbajtëse e titullit baronet të Clerk of Penicuik; ai kishte lindur "John Clerk" dhe shtoi mbiemrin "Maxwell" pasi trashëgoi, foshnjë ende, pronën Middlebie në Dumfriesshire.<ref name="oxford506" /> James ishte kushëri i parë i piktores Jemima Blackburn (bijë e motrës së të atit) dhe i inxhinierit civil William Dyce Cay (bir i vëllait të nënës); Cay dhe Maxwell mbetën miq të ngushtë dhe Cay ishte kumbari i dasmës kur Maxwell u martua. Prindërit e Maxwell-it u martuan kur ishin mbi tridhjetë vjeç; nëna e tij ishte pothuajse 40 vjeçe kur ai lindi. Kishin pasur më parë një vajzë, Elizabeth, e cila vdiq foshnjë. Kur Maxwell ishte i vogël, familja u zhvendos në Glenlair, në Kirkcudbrightshire, në një pronë prej rreth 600 hektarësh që prindërit e tij e kishin ndërtuar.<ref>{{cite book |last=Mahon |first=Basil |title=The Man Who Changed Everything – the Life of James Clerk Maxwell |year=2003 |publisher=Wiley |isbn=0-470-86171-1 |language=en |pages=186–187}}</ref> Që herët tregoi një kuriozitet të pashtershëm; në moshën tre vjeçare, gjithçka që lëvizte, shndriste apo bënte zhurmë ngjallte pyetjen "çfarë e bën atë të shkojë?". Në një shtesë të një letre të të atit drejtuar motrës së gruas, Jane Cay, në 1834, e ëma e përshkroi këtë kureshtje të lindur: {{Blockquote|Ai është shumë i lumtur, dhe është përmirësuar shumë që kur moti u bë i butë; ka punë të madhe me dyer, dryna, çelësa etj., dhe "më trego si e bën atë" nuk i del kurrë nga goja. Ai gjithashtu heton rrjedhën e fshehtë të përrenjve dhe telave të ziles, mënyrën se si uji arrin nga pellgu përmes murit....}} === Arsimimi, 1839–1847 === Duke vënë re potencialin e djalit, nëna e tij Frances mori përsipër arsimimin e tij të hershëm, gjë që në epokën viktoriane ishte kryesisht detyrë e gruas së shtëpisë. Në moshën tetë vjeç dinte përmendsh pjesë të gjata nga John Milton dhe të gjithë psalmin 119 (176 vargje); njohuritë e tij mbi tekstet fetare ishin tashmë të hollësishme, aq sa mund të jepte kapitullin dhe vargun për pothuajse çdo citim nga Psalmet. Nëna u sëmur me kancer të barkut dhe, pas një ndërhyrjeje kirurgjikale të pasuksesshme, vdiq në dhjetor 1839, kur ai ishte tetë vjeç. Arsimimin e tij e morën më pas përsipër i ati dhe halla Jane, të cilët të dy luajtën role vendimtare në jetën e tij.<ref name="tolstoy1516">{{Cite book|title=James Clerk Maxwell: a biography|last=Tolstoy|first=Ivan|publisher=University of Chicago Press|year=1981|isbn=0-226-80785-1|location=Chicago|pages=15–16|language=en}}</ref> Mësimi i tij formal filloi keq, nën udhëheqjen e një mësuesi 16-vjeçar të punësuar. Dihet pak për të riun e punësuar për ta mësuar Maxwell-in, veç se e trajtoi ashpër më të riun, duke e qortuar për ngathtësi dhe kokëfortësi.<ref name="tolstoy1516" /> Mësuesi u shkarkua në nëntor 1841. Në 12 shkurt 1842 i ati e çoi të shohë demonstrimin e propulsionit elektrik dhe forcës magnetike nga Robert Davidson, një përvojë me pasoja të thella për djalin.<ref>Anthony F. Anderson (11 qershor 1981), Forces of Inspiration, ''The New Scientist'', f. 712–713, përmes Google Books. (anglisht)</ref> Në 1841, dhjetë vjeç, Maxwell u dërgua në prestigjiozen {{ill|Akademia e Edinburgut|en|Edinburgh Academy|lt=Akademinë e Edinburgut}}.<ref>{{harvnb|Campbell|Garnett|1882|pp=19–21}}</ref> Fjeti gjatë sezoneve shkollore te halla Isabella; gjatë kësaj kohe pasioni i tij për vizatimin u nxit nga kushërira e tij më e madhe, Jemima. I rritur në izolim në pronën fshatare të të atit, Maxwell nuk u përshtat lehtë me shkollën. Viti i parë ishte i plotë, gjë që e detyroi të bashkohej me vitin e dytë me shokë klase një vit më të mëdhenj se ai. Theksi i tij i Galloway dhe veshja shtëpiake i bënë shokët ta quanin "Daftie" (Trullosurin), pasi u shfaq ditën e parë të shkollës me këpucë të bëra në shtëpi dhe tunikë. Ai kurrë nuk u tregua i acaruar nga nofka, duke e mbajtur pa u ankuar për vite. Izolimi shoqëror në akademi mori fund kur njohu Lewis Campbell dhe Peter Guthrie Tait, dy djem të moshës së tij që u bënë studiues të shquar; të tre mbetën miq për jetë. Maxwell u magjeps herët nga gjeometria, duke rizbuluar vetë shumëkëndëshat e rregullt përpara se të merrte mësim formal. Megjithëse fitoi çmimin e biografisë fetare në vitin e dytë, puna e tij shkollore mbeti e pavërejtur derisa, në moshën 13 vjeç, fitoi medaljen matematikore dhe çmimet e para në anglisht dhe poezi. Interesat e tij shkuan përtej programit shkollor dhe nuk i kushtoi shumë rëndësi rezultateve në provime. Në moshën 14 vjeç shkroi punimin e tij të parë shkencor, ku përshkroi një mënyrë mekanike për të vizatuar kurba matematikore me anë të një copë spangoje, si dhe vetitë e elipsave, {{ill|Ovali kartezian|en|Cartesian oval|lt=ovaleve karteziane}} dhe kthinave të lidhura me më shumë se dy fokuse. Punimi, "On the description of oval curves, and those having a plurality of foci" (1846),<ref>{{cite web |title=Key dates in the life of James Clerk Maxwell |url=http://www.clerkmaxwellfoundation.org/html/key_facts_about_maxwell.html |website=James Clerk Maxwell Foundation |access-date=2023-12-08 |archive-date=2020-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305045153/http://www.clerkmaxwellfoundation.org/html/key_facts_about_maxwell.html |url-status=live |language=en}}</ref> iu paraqit Shoqërisë Mbretërore të Edinburgut nga James Forbes, profesor i filozofisë natyrore në Universitetin e Edinburgut,<ref name="gardner">{{harvnb|Gardner|2007|pp=46–49}}</ref> sepse Maxwell konsiderohej shumë i ri për ta prezantuar vetë.<ref name="mahon16">{{harvnb|Mahon|2003|p=16}}</ref> Puna nuk ishte krejtësisht origjinale, pasi René Descartes kishte studiuar vetitë e elipsave të tilla shumëfokale në shekullin XVII, por Maxwell kishte thjeshtuar ndërtimin e tyre.<ref name="mahon16" /> === Universiteti i Edinburgut, 1847–1850 === [[Skeda:Edinburgh University 1827.jpg|thumb|Kolegji i Vjetër i Universitetit të Edinburgut]] Maxwell la akademinë në 1847, 16 vjeç, dhe filloi mësimet në [[Universiteti i Edinburgut|Universitetin e Edinburgut]].<ref name="harman662">{{harvnb|Harman|2004}}</ref> Pati mundësinë të shkonte në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]], por pas semestrit të parë vendosi të përfundonte studimet themelore në Edinburg. Trupi akademik i universitetit përfshinte disa emra shumë të vlerësuar; mësuesit e tij të vitit të parë përfshinin Sir William Hamilton, i cili i mësonte logjikë dhe metafizikë, Philip Kelland matematikë, dhe James Forbes filozofi natyrore. Klasat nuk i dukeshin kërkuese, prandaj iu përkushtua studimit privat, si në universitet ashtu edhe në Glenlair, ku eksperimentonte me aparate kimike, elektrike dhe magnetike të improvizuara; shqetësimi i tij kryesor ishin vetitë e dritës së polarizuar. Ndërtoi blloqe xhelatine të formësuara, i vuri ato nën tensione të ndryshme, dhe me një palë prizmash polarizues që i dha William Nicol, vëzhgoi thekat me ngjyra që shfaqeshin brenda xhelatinës. Nëpërmjet kësaj praktike zbuloi {{ill|Fotoelasticiteti|en|Photoelasticity|lt=fotoelasticitetin}}, një mënyrë për të përcaktuar shpërndarjen e tensioneve në strukturat fizike. Në moshën 18 vjeç, Maxwell dorëzoi dy punime për ''Transactions of the Royal Society of Edinburgh''. Njëri, "On the Equilibrium of Elastic Solids", hodhi themelet e një zbulimi të rëndësishëm më vonë në jetën e tij, thyerjen e dyfishtë të përkohshme që shfaqet në lëngjet me viskozitet nën tension prerës. Punimi tjetër, "Rolling Curves", ashtu si "Oval Curves" i shkruar në akademi, u konsiderua përsëri shumë i ri për ta prezantuar vetë dhe u paraqit nga mësuesi i tij Kelland në vend të tij. === Universiteti i Kembrixhit, 1850–1856 === [[Skeda:YoungJamesClerkMaxwell.jpg|thumb|right|upright|Maxwell i ri në [[Universiteti i Kembrixhit|Kembrixh]], duke mbajtur një nga rrotat e tij të ngjyrave]] Në tetor 1850, tashmë matematikan i aftë, Maxwell u largua nga Skocia për në Universitetin e Kembrixhit. Fillimisht u regjistrua në {{ill|Peterhouse|en|Peterhouse, Cambridge}}, por përpara mbarimit të semestrit të parë u transferua në {{ill|Kolegji Trinity, Kembrixh|en|Trinity College, Cambridge|lt=Kolegjin Trinity, Kembrixh}}, ku besonte se do të ishte më lehtë të merrte një bursë akademike ("fellowship"). Në Trinity u zgjodh në shoqërinë e mbyllur elitare të njohur si Apostujt e Kembrixhit. Kuptimi intelektual i Maxwell-it për besimin e tij të krishterë dhe për shkencën u thellua shpejt gjatë viteve në Kembrixh, ndërsa nëpërmjet eseve të tij në shoqërinë e Apostujve kërkonte të përpunonte këtë kuptim fetar dhe shkencor. {{Blockquote|Tani plani im i madh, i konceptuar prej kohësh, … është të mos lë asgjë të paekzaminuar me dashje. Asgjë nuk duhet të jetë tokë e shenjtë e kushtuar Besimit të Palëvizshëm, qoftë pozitiv apo negativ. Çdo tokë djerrë duhet të lërohet dhe të ndiqet një sistem i rregullt rrotullimi. … Mos fshih kurrë asgjë, qoftë ajo bar i keq apo jo, as mos u dëfto sikur do ta fshehësh. … Përsëri pohoj të Drejtën e Tejkalimit mbi çdo copë Toke të Shenjtë që ndonjë njeri ka veçuar. … Tani jam bindur se askush përveç një të krishteri nuk mund në të vërtetë ta pastrojë tokën e tij nga këto vende të shenjta. … Nuk them se asnjë i krishterë nuk ka rrethuar vende të tilla. Shumë kanë shumë, dhe secili ka diçka. Por ka territore të gjera dhe të rëndësishme në tokën e Përqeshësit, Panteistit, Kuietistit, Formalistit, Dogmatistit, Sensualistit, dhe të tjerëve, të cilat janë hapur dhe solemnisht të Ndaluara. … Krishtërimi — pra, feja e Biblës — është skema apo forma e vetme e besimit që mohon çdo pronësi mbi një bazë të tillë. Vetëm këtu gjithçka është e lirë. Mund të fluturosh drejt skajeve të botës dhe të mos gjesh Zot tjetër përveç Autorit të Shpëtimit. Mund të kërkosh nëpër Shkrimet dhe të mos gjesh asnjë tekst që të të ndalojë në eksplorimet e tua. … Dhiata e Vjetër dhe Ligji Mozaik dhe Judaizmi supozohen zakonisht se janë "të Ndaluara" nga ortodoksët. Skeptikët pretendojnë se i kanë lexuar dhe kanë gjetur disa kundërshtime të mprehta … të cilat shumë prej ortodoksëve, pa i lexuar, i pranojnë, dhe e mbyllin çështjen si të përndjekur. Por një Qiri po vjen për të dëbuar të gjitha Fantazmat dhe Frikat. Le të ndjekim dritën.<ref name="mitiap">{{cite web|url=http://silas.psfc.mit.edu/maxwell |title=James Clerk Maxwell and the Christian Proposition |publisher=MIT IAP Seminar |access-date=2014-10-13 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025173206/http://silas.psfc.mit.edu/maxwell/ |archive-date=2014-10-25}}</ref>}} Në verën e vitit të tretë, Maxwell kaloi ca kohë në shtëpinë e famullitarit C. B. Tayler në Suffolk, xhaxhai i një shoku klase. Dashuria e treguar nga kjo familje e mbresëloi Maxwell-in, veçanërisht pasi u përkujdesën për të gjatë një sëmundjeje. Me kthimin në Kembrixh, Maxwell i shkroi mikpritësit të tij të fundit një letër të dashur dhe të gjallë, që përfshinte këtë dëshmi:<ref name="mitiap" /> {{Blockquote|… kam kapacitetin të jem më i lig se çdo shembull që një njeri mund të më vërë përpara, dhe … nëse shpëtoj, kjo ndodh vetëm falë hirit të Zotit që më ndihmon të çlirohem nga vetja, pjesërisht në shkencë, më plotësisht në shoqëri, — por jo në mënyrë të përsosur veçse duke iu përkushtuar Zotit …}} Në nëntor 1851 Maxwell studioi me William Hopkins, suksesi i të cilit në kultivimin e gjenive matematikorë i kishte fituar nofkën "krijuesi i wrangler-it të parë" ("senior wrangler-maker").<ref>{{harvnb|Warwick|2003|pp=84–85}}</ref> Në 1854 Maxwell u diplomua nga Trinity me një diplomë në matematikë, duke zënë vendin e dytë në provimin final (pas Edward Routh) dhe fitoi titullin "Second Wrangler"; u shpall më vonë i barabartë me Routh në provimin edhe më kërkues të {{ill|Çmimi Smith|en|Smith's Prize|lt=Çmimit Smith}}.<ref name="tolstoy62">{{harvnb|Tolstoy|1982|p=62}}</ref> Menjëherë pas diplomimit, Maxwell lexoi punimin "On the Transformation of Surfaces by Bending" para Shoqërisë Filozofike të Kembrixhit, një nga të paktat punime tërësisht matematikore që shkroi, duke dëshmuar peshën e tij në rritje si matematikan. Maxwell vendosi të qëndronte në Trinity pas diplomimit, duke aplikuar për një bursë akademike ("fellowship"), proces që mund të zgjaste ndonjë vit. I nxitur nga suksesi i tij si student kërkimor, do të ishte i lirë, përveç disa detyrave mësimdhënieje dhe provimesh, të ndiqte interesat shkencore sipas dëshirës. Natyra dhe perceptimi i ngjyrave ishte një interes që kishte filluar që në Universitetin e Edinburgut, si student i Forbes-it. Me majat rrotulluese me ngjyra të shpikura nga Forbes, Maxwell tregoi se drita e bardhë mund të rezultojë nga një përzierje e dritës së kuqe, jeshile dhe blu. Punimi i tij "Experiments on Colour" hodhi bazat e parimeve të përzierjes së ngjyrave dhe u paraqit para Shoqërisë Mbretërore të Edinburgut në mars 1855.<ref name="tolstoy6465">{{harvnb|Tolstoy|1982|pp=64–65}}</ref> Këtë herë Maxwell mundi ta paraqiste vetë.<ref name="tolstoy6465" /> Maxwell u bë anëtar bursist ("fellow") i Trinity më 10 tetor 1855, më herët se zakonisht,<ref name="tolstoy6465" /> dhe iu kërkua të përgatiste leksione mbi hidrostatikën dhe optikën dhe të hartonte tema provimesh. Në shkurt të vitit pasues, Forbes e nxiti të aplikonte për katedrën e sapo lirë të Filozofisë Natyrore në {{ill|Kolegji Marischal|en|Marischal College|lt=Kolegjin Marischal}}, Aberdin.<ref>{{cite web |title=James Clerk Maxwell |url=http://www.sciencemuseum.org.uk/onlinestuff/People/James%20Clerk%20Maxwell%20183179.aspx |access-date=2013-04-22 |publisher=The Science Museum, London |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130531131420/http://www.sciencemuseum.org.uk/onlinestuff/People/James%20Clerk%20Maxwell%20183179.aspx |archive-date=2013-05-31}}</ref> I ati e ndihmoi të përgatiste referencat e nevojshme, por vdiq më 2 prill në Glenlair para se ta dinin rezultatin e kandidaturës. Maxwell e pranoi katedrën në Aberdin, duke lënë Kembrixhin në nëntor 1856. === Kolegji Marischal, Aberdin, 1856–1860 === [[Skeda:Saturn HST 2004-03-22.jpg|thumb|Maxwell provoi se [[unazat e Saturnit]] përbëheshin nga një numër i madh grimcash të vogla.]] 25-vjeçari Maxwell ishte të paktën 15 vjet më i ri se çdo profesor tjetër në Marischal. Iu përkushtua përgjegjësive të reja si kryetar departamenti, duke hartuar programin mësimor dhe përgatitur leksionet. U angazhua të jepte 15 orë mësim në javë, përfshirë një leksion falas çdo javë për kolegjin e punëtorëve vendas. Jetoi në Aberdin me kushëririn e tij William Dyce Cay gjatë gjashtë muajve të vitit akademik dhe kalonte verat në Glenlair, të cilën e trashëgoi nga i ati. Më vonë, një ish-nxënës i tij e përshkroi Maxwell-in kështu: "Në fund të viteve 1850, pak para orës 9 të mëngjesit çdo mëngjes dimri, mund ta shihnit të riun James Clerk Maxwell, në mesin apo fundin e të njëzetave, njeri i gjatësisë mesatare, me trup fort të lidhur, dhe me një farë hovi e elasticiteti në ecje; i veshur për rehati të thjeshtë e jo për elegancë; me një fytyrë që shprehte njëherësh mprehtësi e humor të mirë, por të mbuluar nga një hije e thellë menduerie; tipare të theksuara e të shquara në mënyrë të këndshme; sy të errët e ndriçues; flokë dhe mjekër plotësisht të zeza, që formonin një kontrast të fortë me zbehtësinë e ngjyrës së fytyrës."<ref>{{cite web |last1=Reid |first1=John S. |title=James Clerk Maxwell plaque – 129 Union Street |url=https://studylib.net/doc/18046724/james-clerk-maxwell-plaque-%E2%80%93-129-union-street |publisher=The Scientific Tourist: Aberdeen |language=en}}</ref> [[Skeda:James Clark Maxwell and his wife by Jemima Blackburn.jpg|thumb|upright|James Clerk Maxwell dhe gruaja e tij, të pikturuar nga Jemima Blackburn]] Ai u përqendrua në një problem që kishte shpëtuar shkencëtarëve për 200 vjet: natyra e unazave të Saturnit, dhe se si nuk dihej se si ato mund të mbeteshin të qëndrueshme pa u shpërbërë, larguar apo përplasur me Saturnin.<ref>{{harvnb|Harman|1998|pp=48–53}}</ref> Problemi mori rëndësi të veçantë sepse {{ill|St John's College, Kembrixh|en|St John's College, Cambridge}} e kishte zgjedhur si temë të {{ill|Çmimi Adams|en|Adams Prize|lt=Çmimit Adams}} të vitit 1857.<ref name="oxford508">{{harvnb|Harman|2004}}</ref> Maxwell i kushtoi dy vjet studimit të problemit, duke provuar se një unazë e ngurtë e rregullt nuk mund të ishte e qëndrueshme, ndërsa një unazë e lëngshme do të thyhej nga veprimi valëzor në copa. Meqë asnjëra nuk vërehej, konkludoi se unazat duhet të përbëheshin nga një numër i madh grimcash të vogla, të cilat i quajti "tulla", secila në orbitë të pavarur rreth Saturnit.<ref name="oxford508" /> Maxwell u shpërblye me çmimin prej 130 paund sterlinash në 1859 për esenë "On the stability of the motion of Saturn's rings";<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/onstabilityofmot00maxw |title=On the stability of the motion of Saturn's rings |access-date=2014-03-24 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150616221114/https://archive.org/details/onstabilityofmot00maxw |archive-date=2015-06-16}}</ref> ishte i vetmi pjesëmarrës që kishte arritur aq larg sa të dorëzonte një ese.<ref>{{harvnb|Mahon|2003|p=75}}</ref> Puna e tij ishte kaq e hollësishme dhe bindëse sa George Biddell Airy, pasi e lexoi, komentoi: "Është një nga zbatimet më të jashtëzakonshme të matematikës në fizikë që kam parë ndonjëherë."<ref name="mactutor">{{cite web |last1=O'Connor |first1=J.J. |last2=Robertson |first2=E.F. |date=November 1997 |title=James Clerk Maxwell |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Maxwell/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211105081645/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Maxwell/ |archive-date=2021-11-05 |access-date=2021-06-19 |publisher=School of Mathematical and Computational Sciences University of St Andrews |language=en}}</ref> U konsiderua fjala përfundimtare mbi çështjen derisa vëzhgimet e drejtpërdrejta të anijeve ''Voyager'' në vitet 1980 konfirmuan parashikimin e Maxwell-it se unazat përbëheshin nga grimca.<ref>{{cite web|url=http://digital.nls.uk/scientists/biographies/james-clerk-maxwell/index.html |title=James Clerk Maxwell (1831–1879) |publisher=National Library of Scotland |access-date=2013-08-27 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006063943/http://digital.nls.uk/scientists/biographies/james-clerk-maxwell/index.html |archive-date=2013-10-06}}</ref> Sot dihet, megjithatë, se grimcat e unazave nuk janë tërësisht të qëndrueshme, pasi tërhiqen nga graviteti drejt Saturnit, dhe unazat pritet të zhduken plotësisht brenda 300 milionë vjetëve të ardhshëm.<ref>{{cite web |url=https://earthsky.org/space/saturns-rings-disappearing-ring-rain-video |title=Goodbye to Saturn's Rings |date=2018-12-19 |publisher=EarthSky |access-date=2019-02-20 |archive-date=2019-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190221113238/https://earthsky.org/space/saturns-rings-disappearing-ring-rain-video |url-status=live |language=en}}</ref> Në 1857 Maxwell u miqësua me famullitarin Daniel Dewar, atëherë kryetar i Marischal-it.<ref>{{cite web |url=http://www.stanford.edu/group/auden/cgi-bin/auden/individual.php?pid=I20494&ged=auden-bicknell.ged |title=Very Rev. Daniel Dewar DD (I20494) |publisher=Stanford University |access-date=2013-08-27 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518064846/http://www.stanford.edu/group/auden/cgi-bin/auden/individual.php?pid=I20494&ged=auden-bicknell.ged |archive-date=2015-05-18}}</ref> Nëpërmjet tij njohu të bijën, Katherine Mary Dewar. U fejuan në shkurt 1858 dhe u martuan në Aberdin më 2 qershor 1858; në aktin e martesës, Maxwell figuron si profesor i Filozofisë Natyrore në Kolegjin Marischal, Aberdin.<ref>Certifikata e martesës së James Clerk Maxwell-it dhe Katherine Mary Dewar, Family History Library film #280176, districti 168/2 (Old Machar, Aberdin), f. 83, certifikata nr. 65.</ref> Katherine ishte shtatë vjet më e madhe se Maxwell; dihet pak për të, veç se ndihmonte në laboratorin e tij dhe punoi në eksperimente mbi viskozitetin.<ref>{{harvnb|Maxwell|2001|p=351}}</ref> Biografi dhe miku i Maxwell-it, Lewis Campbell, mbajti një heshtje të pazakontë për Katherine-n, por e përshkroi jetën e tyre bashkëshortore si "një përkushtim të paepshëm".<ref>{{harvnb|Tolstoy|1982|pp=88–91}}</ref> Në 1860 Marischal u bashkua me {{ill|King's College, Aberdin|en|King's College, Aberdeen}} fqinj për të formuar [[Universiteti i Aberdinit]]. Nuk kishte vend për dy profesorë të Filozofisë Natyrore, kështu që Maxwell, pavarësisht reputacionit shkencor, mbeti pa vend pune. Nuk pati sukses në aplikimin për katedrën e sapo liruar të Forbes-it në Edinburg, e cila iu dha Peter Tait-it. Në vend të kësaj, Maxwell u caktua në katedrën e Filozofisë Natyrore në [[King's College London]].<ref name="glazebrook54">{{harvnb|Glazebrook|1896|p=54}}</ref> Pas shërimit nga një sulm gati-fatal i lisë së madhe në 1860, u zhvendos në Londër me gruan e tij. === King's College, Londër, 1860–1865 === [[Skeda:Maxwell IEEE Plaque KCL.jpg|thumb|upright=1.3|Përkujtimore e ekuacioneve të Maksuellit në King's College. Dy pllaka identike përkujtimore IEEE Milestone gjenden në vendlindjen e Maxwell-it në Edinburg dhe në shtëpinë familjare në Glenlair.<ref>{{cite web|url=http://www.clerkmaxwellfoundation.org/JCMF_brochure_v2.pdf |title=James Clerk Maxwell Foundation |publisher=James Clerk Maxwell Foundation |access-date=2015-05-28 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150819023911/http://clerkmaxwellfoundation.org/JCMF_brochure_v2.pdf |archive-date=2015-08-19}}</ref>]] Periudha e Maxwell-it në King's ishte ndoshta më prodhimtarja e karrierës së tij. Në 1860 u shpërblye me {{ill|Medalja Rumford|en|Rumford Medal|lt=Medaljen Rumford}} të Shoqërisë Mbretërore për punën mbi ngjyrat dhe u zgjodh anëtar i Shoqërisë në 1861.<ref name="tolstoy103">{{harvnb|Tolstoy|1982|p=103}}</ref> Kjo periudhë e jetës do ta shihte të tregonte fotografinë e parë me ngjyra të qëndrueshme në botë, të zhvillonte më tej idetë mbi viskozitetin e gazrave dhe të propozonte një sistem për përcaktimin e madhësive fizike, sot i njohur si analiza dimensionale. Maxwell ndiqte shpesh leksione në Institutin Mbretëror, ku hynte në kontakt të rregullt me [[Michael Faraday]]-n. Marrëdhënia mes tyre nuk mund të përshkruhet si e ngushtë, pasi Faraday ishte 40 vjet më i madh dhe tregonte shenja pleqërie, por të dy ruajtën respekt të fortë për talentet e njëri-tjetrit.<ref>{{harvnb|Tolstoy|1982|pp=100–101}}</ref> Kjo periudhë spikat veçanërisht për përparimet e Maxwell-it në fushat e elektricitetit dhe magnetizmit. Ai shqyrtoi natyrën e fushave elektrike dhe magnetike në punimin e tij në dy pjesë "On Physical Lines of Force", botuar në 1861. Në të, dha një model konceptual për induksionin elektromagnetik, i përbërë nga qeliza të vogla rrotulluese fluksi magnetik. Dy pjesë të tjera iu shtuan po atij punimi dhe u botuan në fillim të 1862-shit. Në pjesën e parë shtesë trajtoi natyrën e elektrostatikës dhe të {{ill|Zhvendosja e rrymës|en|Displacement current|lt=zhvendosjes së rrymës}}. Në pjesën e dytë shtesë trajtoi rrotullimin e planit të polarizimit të dritës në një fushë magnetike, dukuri e zbuluar nga Faraday dhe sot e njohur si efekti Faraday.<ref>{{harvnb|Mahon|2003|p=109}}</ref> === Vitet e fundit, 1865–1879 === Në 1865 Maxwell dha dorëheqjen nga katedra në King's College dhe u kthye në Glenlair me Katherine-n. Në punimin "On governors" (1868) përshkroi matematikisht sjelljen e rregullatorëve — pajisje që kontrollojnë shpejtësinë e motorëve me avull — duke themeluar kështu bazën teorike të inxhinierisë së kontrollit.<ref>Maxwell, J.C. (1868), "On governors", nga procedurat e Royal Society, nr. 100. (anglisht)</ref> Në punimin "On reciprocal figures, frames and diagrams of forces" (1870) trajtoi ngurtësinë e strukturave të ndryshme rrjetore.<ref>{{cite journal|url=http://digital.nls.uk/scientists/pageturner.cfm?id=74629052 |doi=10.1017/S0080456800026351 |title=I.—On Reciprocal Figures, Frames, and Diagrams of Forces |year=2013 |last1=Maxwell |first1=J. Clerk |journal=Transactions of the Royal Society of Edinburgh |volume=26 |issue=1 |pages=1–40 |s2cid=123687168 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512223948/http://digital.nls.uk/scientists/pageturner.cfm?id=74629052 |archive-date=2014-05-12}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.iri.upc.edu/people/ros/StructuralTopology/ST1/st1-06-a3-ocr.pdf |title=Structural rigidity |last=Crapo |first=Henry |journal=Structural Topology |year=1979 |issue=1 |pages=26–45 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141023180547/http://www.iri.upc.edu/people/ros/StructuralTopology/ST1/st1-06-a3-ocr.pdf |archive-date=2014-10-23}}</ref> Shkroi tekstin ''Theory of Heat'' (1871) dhe traktatin ''Matter and Motion'' (1876). Maxwell ishte gjithashtu i pari që bëri përdorim eksplicit të analizës dimensionale, në 1871,<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/creativepowerofc0000lest |url-access=registration |pages=20–21 |title=The Creative Power of Chance |publisher=University of Illinois Press |isbn=978-0-252-06686-3 |last=Lestienne |first=Rémy |year=1998 |language=en}}</ref><ref name="physicsworld" /><ref>{{Cite journal |last=Bramwell |first=Steven T. |date=2017-08-02 |title=The invention of dimension |url=https://www.nature.com/articles/nphys4229 |journal=Nature Physics |language=en |volume=13 |issue=8 |page=820 |bibcode=2017NatPh..13..820B |doi=10.1038/nphys4229 |issn=1745-2481 |s2cid=125401842}}</ref> dhe ndihmoi në themelimin e sistemit CGS të matjes.<ref>{{Cite book |url=https://physics.nist.gov/cuu/pdf/sp330.pdf |title=The International System of Units (SI) |publisher=National Institute of Standards and Technology |editor-last=Taylor |editor-first=Barry N. |edition=7th |date=2001 |page=2 |language=en}}</ref> Maxwell konsiderohet i pari që kuptoi konceptin e kaosit, pasi njohu rëndësinë e sistemeve që tregojnë "varësi të ndjeshme nga kushtet fillestare".<ref name="huntyorke">{{Cite journal |last1=Hunt |first1=Brian R. |last2=Yorke |first2=James A. |date=1993 |title=Maxwell on Chaos |url=https://yorke.umd.edu/Yorke_papers_most_cited_and_post2000/1993_04_Hunt_%20Nonlin-Science-Today%20_Maxwell%20on%20Chaos.PDF |url-status=dead |journal=Nonlinear Science Today |volume=3 |issue=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103150943/https://yorke.umd.edu/Yorke_papers_most_cited_and_post2000/1993_04_Hunt_%20Nonlin-Science-Today%20_Maxwell%20on%20Chaos.PDF |archive-date=2023-11-03 |access-date=2023-11-03 |language=en}}</ref> Ai ishte gjithashtu i pari që theksoi "efektin flutur" në vitet 1870, në dy diskutime.<ref name="physicsworld" /><ref>{{Cite journal |last1=Gardini |first1=Laura |last2=Grebogi |first2=Celso |last3=Lenci |first3=Stefano |date=2020-10-01 |title=Chaos theory and applications: a retrospective on lessons learned and missed or new opportunities |journal=Nonlinear Dynamics |language=en |volume=102 |issue=2 |pages=643–644 |bibcode=2020NonDy.102..643G |doi=10.1007/s11071-020-05903-0 |issn=1573-269X |hdl=2164/17003}}</ref> Në 1871 u kthye në Kembrixh për t'u bërë profesori i parë Cavendish i Fizikës.<ref>{{cite web|url=http://www.phy.cam.ac.uk/history/cavprof.php |title=The Cavendish Professorship of Physics |publisher=University of Cambridge, Department of Physics |access-date=2013-03-27 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130703172354/http://www.phy.cam.ac.uk/history/cavprof.php |archive-date=2013-07-03}}</ref> Maxwell u ngarkua me zhvillimin e {{ill|Laboratori Cavendish|en|Cavendish Laboratory|lt=Laboratorit Cavendish}}, duke mbikëqyrur çdo hap të ndërtimit dhe blerjes së koleksionit të aparaturave.<ref>{{cite web|url=http://www.phy.cam.ac.uk/history/old_maxwell.php |title=The Old Cavendish – "The First Ten Years" |publisher=University of Cambridge Department of Physics |last=Moralee |first=Dennis |access-date=2013-06-30 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130915013523/http://www.phy.cam.ac.uk/history/old_maxwell.php |archive-date=2013-09-15}}</ref> Një nga kontributet e fundit të mëdha të Maxwell-it në shkencë ishte redaktimi (me shënime origjinale të shumta) i kërkimeve të Henry Cavendish-it, prej nga u kuptua se Cavendish kishte hulumtuar, ndër të tjera, densitetin e Tokës dhe përbërjen e ujit.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=46Rx1U5x70QC&pg=PA40 |page=40 |title=What's Who?: A Dictionary of Things Named After People and the People They are Named After |isbn=978-1-84876-047-9 |last=Jones |first=Roger |year=2009 |publisher=Troubador Publishing |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520064247/https://books.google.com/books?id=46Rx1U5x70QC&pg=PA40 |archive-date=2016-05-20}}</ref> Në 1876 u zgjodh anëtar i {{ill|Shoqëria Filozofike Amerikane|en|American Philosophical Society|lt=Shoqërisë Filozofike Amerikane}}.<ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1875&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|access-date=2021-05-05|website=search.amphilsoc.org|language=en|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505132641/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=1875&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|url-status=live}}</ref> === Vdekja === [[Skeda:JCM Grave-1.jpg|thumb|upright|Varri i James Clerk Maxwell-it, i prindërve dhe i gruas së tij, në Parton Kirk (Galloway)]] Në prill 1879 Maxwell filloi të kishte vështirësi në gëlltitje, simptoma e parë e sëmundjes së tij fatale.<ref>{{cite book|last=Campbell|first=Lewis|title=The life of James Clerk Maxwell|location=Londër|publisher=Macmillan|page=411|year=1882|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015059009939&view=1up&seq=453|access-date=2020-02-01|archive-date=2020-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321182711/https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015059009939&view=1up&seq=453|url-status=live|language=en}}</ref> Maxwell vdiq në Kembrixh nga kanceri i barkut më 5 nëntor 1879, 48 vjeç;<ref name="harman662" /> e ëma kishte vdekur në të njëjtën moshë nga i njëjti lloj kanceri.<ref>{{cite web|url=http://www.clerkmaxwellfoundation.org/JCMF_brochure_v2.pdf |title=James Clerk Maxwell Foundation |access-date=2013-06-30 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827222612/http://clerkmaxwellfoundation.org/JCMF_brochure_v2.pdf |archive-date=2013-08-27}}</ref> Famullitari që e vizitonte rregullisht në javët e fundit u befasua nga qartësia mendore dhe fuqia e madhe e kujtesës së tij, por vuri re veçanërisht: {{Blockquote|… sëmundja i nxori jashtë tërë zemrën, shpirtin dhe frymën e njeriut: besimin e tij të fortë e të pandryshuar në Mishërimin dhe të gjitha pasojat e tij; në mjaftueshmërinë e plotë të Shpengimit; në veprën e Shpirtit të Shenjtë. Kishte matur dhe thelluar të gjitha skemat dhe sistemet e filozofisë, dhe i kishte gjetur krejtësisht të zbrazëta e të pakënaqshme — "të papërdorshme" ishte fjala e tij për to — dhe u kthye me besim të thjeshtë te Ungjilli i Shpëtimtarit.}} Kur vdekja po afrohej, Maxwell i tha një kolegu të Kembrixhit:<ref name="mitiap" /> {{Blockquote|Kam menduar sa butë jam trajtuar gjithnjë. Nuk kam pasur kurrë një shtytje të dhunshme gjatë gjithë jetës sime. Dëshira e vetme që mund të kem është, si Davidi, t'i shërbej brezit tim sipas vullnetit të Zotit, e pastaj të bie në gjumë.}} Maxwell u varros në kishën e Parton, afër Castle Douglas në Galloway, pranë vendit ku u rrit.<ref>{{cite web|url=http://www.clerkmaxwellfoundation.org/html/parton.html |title=Parton & Sam Callander |publisher=James Clerk Maxwell Foundation |access-date=2013-06-30 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602221421/http://www.clerkmaxwellfoundation.org/html/parton.html |archive-date=2013-06-02}}</ref> Biografia e zgjeruar ''The Life of James Clerk Maxwell'', nga shoku i tij i vjetër shkolle dhe mik për jetë, profesor Lewis Campbell, u botua në 1882.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8_iS-4ec9wwC |title=The Life of James Clerk Maxwell: With a Selection from His Correspondence and Occasional Writings and a Sketch of His Contributions to Science |isbn=978-1-108-01370-3 |last=Campbell |first=Lewis |year=2010 |publisher=Cambridge University Press |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160529034539/https://books.google.com/books?id=8_iS-4ec9wwC |archive-date=2016-05-29}}</ref> Veprat e tij të mbledhura u botuan në dy vëllime nga Cambridge University Press në 1890.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Jrzq_7NhGRkC |title=The Scientific Papers of James Clerk Maxwell |isbn=978-1-108-01225-6 |last1=Maxwell |first1=James Clerk |year=2011 |publisher=Cambridge University Press |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502054439/https://books.google.com/books?id=Jrzq_7NhGRkC |archive-date=2016-05-02}}</ref> Ekzekutorët e pasurisë së Maxwell-it ishin mjeku i tij George Edward Paget, G. G. Stokes, dhe Colin Mackenzie, kushëri i Maxwell-it. I mbingarkuar me punë, Stokes ia kaloi letrat e Maxwell-it William Garnett-it, i cili i pati në kujdestari deri rreth vitit 1884.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zfM8AAAAIAAJ&pg=PR18|title=The Scientific Letters and Papers of James Clerk Maxwell: 1846–1862|page=18|isbn=978-0-521-25625-4|editor-last=Harman|editor-first=P. M.|last1=Maxwell|first1=James Clerk|year=1990|publisher=CUP Archive|access-date=2020-02-01|archive-date=2020-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312120659/https://books.google.com/books?id=zfM8AAAAIAAJ&pg=PR18|url-status=live|language=en}}</ref> Ekziston një pllakë përkujtimore për të pranë ekranit të korit në Westminster Abbey.<ref>'The Abbey Scientists', Hall, A.R., f. 58, Londër, Roger & Robert Nicholson, 1966. (anglisht)</ref> === Jeta personale === [[Skeda:James Clark Maxwell by Jemima Blackburn.jpg|thumb|upright|James Clerk Maxwell, i pikturuar nga Jemima Blackburn]] Si dashamir i madh i poezisë skoceze, Maxwell mësonte përmendsh poezi dhe shkruante të tijat.<ref>{{cite web|url=http://www.amphilsoc.org/sites/default/files/Seitz.pdf |title=James Clerk Maxwell (1831–1879); Member APS 1875 |last=Seitz |first=Frederick |publisher=The American Philosophical Society |access-date=2011-05-20 |location=Philadelphia |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111018052416/http://www.amphilsoc.org/sites/default/files/Seitz.pdf |archive-date=2011-10-18}}</ref> Më e njohura, ''Rigid Body Sings'', bazohej ngushtë te "Comin' Through the Rye" e Robert Burns-it dhe, siç dëshmohet, e këndonte duke shoqëruar veten me kitarë. Vargjet e para janë:<ref>{{cite web|title=Rigid Body Sings |publisher=Haverford College |url=http://www.haverford.edu/physics-astro/songs/rigid.htm |access-date=2013-03-26 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130404194532/http://www.haverford.edu/physics-astro/songs/rigid.htm |archive-date=2013-04-04}}</ref> {{Blockquote|Gin a body meet a body<br />Flyin' through the air.<br />Gin a body hit a body,<br />Will it fly? And where?}} Një përmbledhje me poezitë e tij u botua nga miku i tij Lewis Campbell në 1882.<ref>{{cite web |url=https://tspace.library.utoronto.ca/html/1807/4350/poet400.html |title=Selected Poetry of James Clerk Maxwell (1831–1879) |publisher=University of Toronto Libraries |access-date=2013-08-27 |language=en |archive-date=2016-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507035146/https://tspace.library.utoronto.ca/html/1807/4350/poet400.html |url-status=live}}</ref> Përshkrimet e Maxwell-it vënë re cilësitë e tij të jashtëzakonshme intelektuale krah për krah me një sikletshmëri shoqërore.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=w0o5Ld53wAEC&pg=PT88 |page=88 |title=The Power Makers: Steam, Electricity, and the Men Who Invented Modern America |isbn=978-1-59691-834-4 |last=Klein |first=Maury |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508170756/https://books.google.com/books?id=w0o5Ld53wAEC&pg=PT88 |archive-date=2016-05-08}}</ref> Maxwell shkroi këtë aforizëm për sjelljen e tij si shkencëtar: {{Blockquote|Ai që dëshiron të gëzojë jetën dhe të veprojë me liri duhet ta ketë vazhdimisht para syve punën e ditës. Jo punën e djeshme, që të mos bjerë në dëshpërim, jo atë të nesërmen, që të mos bëhet vizionar — jo atë që mbaron me ditën, e cila është punë e kësaj bote, e as vetëm atë që mbetet për amshim, sepse me të nuk mund ta formësojë veprimin. I lumtur është njeriu që mund ta njohë në punën e sotme një pjesë të lidhur të punës së jetës, dhe një mishërim të punës së amshimit. Themelet e besimit të tij janë të pandryshueshme, sepse ai është bërë pjesëmarrës i Pafundësisë. Ai punon me këmbëngulje në ndërmarrjet e tij të përditshme, sepse e tashmja i është dhënë si zotërim.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/lecturesontenbri00macfrich/page/12/mode/2up?view=theater |page=13 |title=Lectures on ten British physicists of the nineteenth century |last=Macfarlane |first=Alexander |year=1919 |publisher=John Wiley, New York |language=en |url-status=live |archive-url=https://archive.org/details/lecturesontenbri00macfrich/page/12/mode/2up |archive-date=2006-12-14}}</ref>}} Maxwell ishte presbiterian ungjillor dhe në vitet e fundit u bë pleq i Kishës së Skocisë.<ref>{{cite journal|year=1916 |journal=The Aberdeen University Review |publisher=The Aberdeen University Press |volume=III |url=https://archive.org/stream/aberdeenuniversi03univuoft/aberdeenuniversi03univuoft_djvu.txt |title=The Aberdeen university review |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120625055930/http://www.archive.org/stream/aberdeenuniversi03univuoft/aberdeenuniversi03univuoft_djvu.txt |archive-date=2012-06-25}}</ref> Besimi fetar i Maxwell-it dhe aktivitetet e lidhura me të kanë qenë objekt i disa punimeve.<ref>{{cite web |url=http://www.asa3.org/ASA/PSCF/2004/PSCF9-04McNatt.pdf |title=James Clerk Maxwell's Refusal to Join the Victoria Institute |last1=Jerrold |first1=L. McNatt |date=2004-09-03 |publisher=American Scientific Affiliation |access-date=2013-03-25 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120707132916/http://www.asa3.org/ASA/PSCF/2004/PSCF9-04McNatt.pdf |archive-date=2012-07-07}}</ref><ref name="marston">{{cite journal |title=Maxwell and creation: Acceptance, criticism, and his anonymous publication |journal=American Journal of Physics |year=2007 |first=Philip L. |last=Marston |volume=75 |issue=8 |pages=731–740 |language=en |doi=10.1119/1.2735631 |bibcode=2007AmJPh..75..731M}}</ref><ref name="theerman">{{cite journal |last1=Theerman |first1=Paul |year=1986 |title=James Clerk Maxwell and religion |journal=American Journal of Physics |volume=54 |issue=4 |pages=312–317 |language=en |doi=10.1119/1.14636 |bibcode=1986AmJPh..54..312T}}</ref><ref>{{cite web |url=http://silas.psfc.mit.edu/maxwell/ |last=Hutchinson |first=Ian |title=James Clerk Maxwell and the Christian Proposition |orig-date=janar 1998 |date=2006 |access-date=2013-03-26 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121231001816/http://silas.psfc.mit.edu/maxwell/ |archive-date=2012-12-31}}</ref> Duke ndjekur në fëmijëri si shërbesat e Kishës së Skocisë (mohesa e të atit) ashtu edhe ato episkopaliane (mohesa e nënës), Maxwell kaloi nëpër një kthesë ungjillore fetare në prill 1853. Një anë e kësaj kthese mund ta ketë afruar me një qëndrim antipozitivist.<ref name="theerman" /> == Trashëgimia shkencore == === Njohja === Në një sondazh mbi 100 fizikantët më të shquar, kryer nga ''Physics World'', Maxwell u votua fizikanti i tretë më i madh i të gjitha kohërave, pas vetëm Isak Njutonit dhe Albert Ajnshtajnit.<ref>{{cite news |date=1999-11-29 |title=Einstein the greatest |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/541840.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111155707/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/541840.stm |archive-date=2009-01-11 |access-date=2010-04-02 |work=BBC News |publisher=BBC |language=en}}</ref> Një sondazh tjetër mes fizikantëve të thjeshtë, nga ''PhysicsWeb'', e votoi gjithashtu të tretin.<ref>{{Cite web |date=1999-11-29 |title=Newton tops PhysicsWeb poll |url=https://physicsworld.com/a/newton-tops-physicsweb-poll/ |access-date=2024-11-23 |website=Physics World |language=en}}</ref> Shumë fizikantë e konsiderojnë Maxwell-in shkencëtarin e shekullit XIX me ndikimin më të madh mbi fizikën e shekullit XX; kontributet e tij konsiderohen nga shumëkush të së njëjtës madhësi si ato të Njutonit dhe Ajnshtajnit.<ref>{{Cite book |last=Tolstoy |first=Ivan |title=James Clerk Maxwell: a biography |publisher=University of Chicago Press |year=1981 |isbn=0-226-80785-1 |location=Chicago |page=2 |language=en}}</ref> Në 100-vjetorin e lindjes së Maxwell-it, Ajnshtajni e përshkroi punën e tij si "më të thellën dhe më pjellorën që ka njohur fizika që nga koha e Njutonit".<ref>{{cite web |last1=McFall |first1=Patrick |date=2006-04-23 |title=Brainy young James wasn't so daft after all |url=http://www.maxwellyear2006.org/html/press_coverage.html#Press5 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620031659/http://www.maxwellyear2006.org/html/press_coverage.html |archive-date=2013-06-20 |access-date=2013-03-29 |work=The Sunday Post |publisher=maxwellyear2006.org |language=en}}</ref> Kur Ajnshtajni vizitoi Universitetin e Kembrixhit në 1922, i thanë se kishte bërë gjëra të mëdha sepse qëndronte mbi shpatullat e Njutonit; Ajnshtajni u përgjigj: "Jo, nuk qëndroj. Qëndroj mbi shpatullat e Maxwell-it."<ref>Mary Shine Thompson, 2009, ''The Fire l' the Flint'', f. 103, Four Courts. (anglisht)</ref> Tom Siegfried e përshkroi Maxwell-in si "një nga ata gjeni që shfaqen një herë në një shekull, të cilët e perceptonin botën fizike me shqisa më të mprehta se ata rreth tyre".<ref>{{Cite book |last=Siegfried |first=Tom |url=https://archive.org/details/beautifulmathjoh0000sieg/page/134/mode/2up |title=A Beautiful Math: John Nash, Game Theory, and the Modern Quest for a Code of Nature |publisher=Joseph Henry Press |year=2006 |isbn=978-0-309-10192-9 |pages=135 |language=en}}</ref> === Elektromagnetizmi === {{Kryesor|Ekuacionet e Maksuellit|Elektromagnetizmi}} [[Skeda:Postcard-from-Maxwell-to-Tait.jpg|thumb|Një kartolinë nga Maxwell drejtuar Peter Tait-it]] Maxwell kishte studiuar dhe komentuar mbi elektricitetin dhe magnetizmin që në 1855, kur punimi i tij "On Faraday's lines of force" u lexua para Shoqërisë Filozofike të Kembrixhit.<ref>{{cite web|url=https://www.scribd.com/doc/39568221/maxwell-on-faraday-s-lines-of-force |title=On Faraday's Lines of Force |last1=Maxwell |first1=James Clerk |year=1855 |work=Transactions of the Cambridge Philosophical Society |publisher=blazelabs.com |access-date=2013-03-27 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317170056/http://www.scribd.com/doc/39568221/maxwell-on-faraday-s-lines-of-force |archive-date=2014-03-17}}</ref> Punimi paraqiti një model të thjeshtuar të punës së Faraday-t dhe të lidhjes mes elektricitetit dhe magnetizmit, duke reduktuar njohuritë e kohës në një grup ekuacionesh diferenciale të lidhura, me 20 ekuacione dhe 20 ndryshore. Kjo punë u botua më vonë si "On Physical Lines of Force" në mars 1861.<ref>{{cite web|url=http://www.kcl.ac.uk/newsevents/news/newsrecords/2011/04Apr/JamesClerkMaxwell.aspx |title=1861: James Clerk Maxwell's greatest year |date=2011-04-18 |publisher=King's College London |access-date=2013-03-28 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622095747/http://www.kcl.ac.uk/newsevents/news/newsrecords/2011/04Apr/JamesClerkMaxwell.aspx |archive-date=2013-06-22}}</ref> Rreth vitit 1862, ndërsa jepte leksione në King's College, Maxwell llogariti se shpejtësia e përhapjes së një fushe elektromagnetike ishte afërsisht sa shpejtësia e dritës. Ai e konsideroi këtë më shumë se një rastësi, duke komentuar: "Nuk mund të shmangim përfundimin se drita përbëhet nga valëzimet tërthore të të njëjtit medium që shkakton fenomenet elektrike dhe magnetike."<ref name="mactutor" /> Duke vazhduar problemin, Maxwell tregoi se ekuacionet parashikonin ekzistencën e valëve të fushave elektrike dhe magnetike lëkundëse që përhapen nëpër hapësirën boshe me një shpejtësi që mund të parashikohej nga eksperimente të thjeshta elektrike; me të dhënat e kohës, Maxwell arriti një shpejtësi prej rreth 310.740.000 metra në sekondë.<ref>{{cite web |url=http://ecee.colorado.edu/~ecen3410/ECEN3410-FirstClass.pdf |title=ECEN3410 Electromagnetic Waves |publisher=University of Colorado |access-date=2013-06-30 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317170802/http://ecee.colorado.edu/~ecen3410/ECEN3410-FirstClass.pdf |archive-date=2014-03-17}}</ref> Në punimin e tij të 1865-s, "A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field", Maxwell shkroi: "Përputhja e rezultateve duket se tregon se drita dhe magnetizmi janë vlerësime të së njëjtës substancë, dhe se drita është një shqetësim elektromagnetik i përhapur nëpër fushën sipas ligjeve elektromagnetike."<ref name="ADTEF" /> Njëzet ekuacionet e tij të famshme, në formën e tyre moderne të ekuacioneve diferenciale të pjesshme, u shfaqën për herë të parë të zhvilluara plotësisht në tekstin e tij ''A Treatise on Electricity and Magnetism'' në 1873.<ref>{{cite web|url=http://libraries.mit.edu/150books/2011/01/19/1873/ |title=Year 13 – 1873: A Treatise on Electricity and Magnetism by James Clerk Maxwell |publisher=MIT Libraries |access-date=2013-06-30 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130707121529/http://libraries.mit.edu/150books/2011/01/19/1873/ |archive-date=2013-07-07}}</ref> Pjesa më e madhe e kësaj pune u krye nga Maxwell në Glenlair, në periudhën mes largimit nga posti në Londër dhe fillimit të katedrës Cavendish.<ref name="mactutor" /> Oliver Heaviside reduktoi kompleksitetin e teorisë së Maxwell-it në katër ekuacione diferenciale të pjesshme,<ref>{{Cite book|last=Nahin|first=Paul J.|url=https://books.google.com/books?id=e9wEntQmA0IC|title=Oliver Heaviside: The Life, Work, and Times of an Electrical Genius of the Victorian Age|date=2002-11-13|publisher=JHU Press|isbn=978-0-8018-6909-9|page=109|language=en|access-date=2020-03-27|archive-date=2020-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727165123/https://books.google.com/books?id=e9wEntQmA0IC|url-status=live}}</ref> sot të njohura kolektivisht si Ligjet e Maxwell-it ose Ekuacionet e Maksuellit. Megjithëse potencialet u bënë shumë më pak të popullarizuara në shekullin XIX,<ref>B.J. Hunt (1991), ''The Maxwellians'', f. 165–166, Cornell University Press, {{ISBN|0801482348}}. (anglisht)</ref> përdorimi i potencialeve skalare dhe vektoriale sot është standard në zgjidhjen e ekuacioneve të Maxwell-it.<ref>{{harvnb|Eyges|1972|loc=seksioni 11.6}}</ref> Puna e tij arriti bashkimin e dytë të madh në fizikë.<ref>{{cite book |last=Mainzer |first=Klaus |url=https://books.google.com/books?id=QekhAAAAQBAJ&pg=PA8 |title=Symmetries of Nature: A Handbook for Philosophy of Nature and Science |date=2013-12-02 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-088693-1 |page=8 |language=en}}</ref> Siç e përshkruajnë Barrett dhe Grimes (1995):<ref>{{harvnb|Barrett|Grimes|1995|pp=7–8}}</ref> {{Blockquote|Maxwell shprehu elektromagnetizmin në algjebrën e {{ill|Kuaternioni|en|Quaternion|lt=kuaternioneve}} dhe e bëri potencialin elektromagnetik qendrën e teorisë së tij. Në 1881 Heaviside zëvendësoi fushën e potencialit elektromagnetik me fusha force si qendër të teorisë elektromagnetike. Sipas Heaviside-it, fusha e potencialit elektromagnetik ishte arbitrare dhe duhej "vrarë". Pak vite më vonë pati një debat mes Heaviside-it dhe Peter Guthrie Tait-it mbi meritat relative të analizës vektoriale dhe kuaternioneve. Rezultati ishte kuptimi se nuk kishte nevojë për thellësinë shtesë fizike që ofronin kuaternionet, nëse teoria ishte thjesht lokale, dhe analiza vektoriale u bë e zakonshme.}} Maxwell rezultoi të kishte të drejtë, dhe lidhja e tij sasiore mes dritës dhe elektromagnetizmit konsiderohet një nga arritjet më të mëdha të fizikës matematikore të shekullit XIX.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=B6shu_hAiGkC&pg=PA86 |page=86 |title=Dot-Dash to Dot.Com: How Modern Telecommunications Evolved from the Telegraph to the Internet |isbn=978-1-4419-6760-2 |last=Wheen |first=Andrew |year=2010 |publisher=Springer |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617122830/https://books.google.com/books?id=B6shu_hAiGkC&pg=PA86 |archive-date=2016-06-17}}</ref> Maxwell futi gjithashtu konceptin e ''fushës elektromagnetike'' në krahasim me vijat e forcës që kishte përshkruar Faraday.<ref name="tef">{{cite web|url=http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Projects/Johnson/Chapters/Ch4_4.html |title=The Electromagnetic Field |publisher=University of St Andrews |access-date=2013-06-30 |last=Johnson |first=Kevin |date=May 2002 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110827131533/http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Projects/Johnson/Chapters/Ch4_4.html |archive-date=2011-08-27}}</ref> Duke kuptuar përhapjen e elektromagnetizmit si një fushë e lëshuar nga grimca aktive, Maxwell mundi të përparonte punën e tij mbi dritën. Në atë kohë Maxwell besonte se përhapja e dritës kërkonte një medium për valët, të quajtur {{ill|Eteri luminiferoz|en|Luminiferous aether}}.<ref name="tef" /> Me kalimin e kohës, ekzistenca e këtij mediumi, që përshkonte gjithë hapësirën por mbetej i pazbulueshëm nëpërmjet mjeteve mekanike, u tregua e pamundur për t'u pajtuar me eksperimente si {{ill|Eksperimenti Michelson–Morley|en|Michelson–Morley experiment}}.<ref>{{Cite journal |last1=Michelson |first1=Albert Abraham |last2=Morley |first2=Edward Williams |title=On the Relative Motion of the Earth and the Luminiferous Ether |journal=American Journal of Science |volume=34 |year=1887 |pages=333–345 |doi=10.2475/ajs.s3-34.203.333 |issue=203 |url=https://zenodo.org/record/1450060 |bibcode=1887AmJS...34..333M |s2cid=124333204 |access-date=2019-09-13 |archive-date=2020-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801231624/https://zenodo.org/record/1450060 |url-status=live |language=en}}</ref> Për më tepër, dukej se kërkohej një kornizë referimi absolute në të cilën ekuacionet të ishin të vlefshme, me rezultatin e pakëndshëm se ekuacionet ndryshonin formë për një vëzhgues në lëvizje. Këto vështirësi frymëzuan Albert Ajnshtajnin të formulonte teorinë e relativitetit special; në këtë proces, Ajnshtajni hoqi qafe eterin luminiferoz si "të tepërt".<ref>{{cite web|url=http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Extras/Einstein_ether.html |title=Ether and the Theory of Relativity |last=Einstein |first=Albert |access-date=2013-12-19 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131121211828/http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Extras/Einstein_ether.html |archive-date=2013-11-21}}</ref> Ajnshtajni njohu punën themeltare të Maxwell-it, duke thënë: "Një epokë shkencore mbaroi dhe një tjetër filloi me James Clerk Maxwell-in."<ref name="whowas">{{Cite web |title=Who was James Clerk Maxwell? |url=https://clerkmaxwellfoundation.org/html/about_maxwell.html |access-date=2024-12-24 |website=clerkmaxwellfoundation.org |language=en}}</ref> Ai njohu gjithashtu ndikimin që kjo punë pati mbi teorinë e tij të relativitetit: "Teoria speciale e relativitetit ia detyron origjinën ekuacioneve të fushës elektromagnetike të Maxwell-it."<ref name="whowas" /> === Perceptimi i ngjyrave === [[Skeda:Tartan Ribbon.jpg|thumb|Fotografia e parë me ngjyra të qëndrueshme, demonstruar nga Maxwell në një leksion të vitit 1861]] Ashtu si shumica e fizikantëve të kohës, Maxwell kishte interes të fortë për psikologjinë. Duke ndjekur gjurmët e Isaac Newton-it dhe Thomas Young-ut, ishte veçanërisht i interesuar në studimin e perceptimit të ngjyrave. Nga 1855 deri në 1872, Maxwell botoi me ndërprerje një sërë hulumtimesh mbi perceptimin e ngjyrave, daltonizmin dhe teorinë e ngjyrave, dhe u shpërblye me {{ill|Medalja Rumford|en|Rumford Medal|lt=Medaljen Rumford}} për punimin "On the Theory of Colour Vision".<ref>{{cite web|url=http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Projects/Johnson/Chapters/Ch4_2.html |title=Colour Vision |publisher=University of St Andrews |last=Johnson |first=Kevin |date=May 2012 |access-date=2013-05-20 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111044045/http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Projects/Johnson/Chapters/Ch4_2.html |archive-date=2012-11-11}}</ref> Newton kishte treguar, me anë prizmash, se drita e bardhë, si drita e diellit, përbëhet nga një sërë përbërësish monokromatikë që mund të rikombinoheshin sërish në dritë të bardhë.<ref>{{cite book|last=Newton |first=Isaac |date=1704 |title=Opticks: or a treatise of the reflexions, refractions, inflexions and colours of light |url=https://archive.org/details/opticksortreatisnewt |location=Londër |publisher=Printed for Sam. Smith, and Benj. Walford, Printers to the Royal Society |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224071454/https://archive.org/details/opticksortreatisnewt |archive-date=2015-12-24}}</ref> Newton tregoi gjithashtu se një bojë portokalli e përzier prej të verdhe dhe të kuqe mund të dukej saktësisht si drita monokromatike portokalli, edhe pse e përbërë nga dy drita monokromatike, e verdhë dhe e kuqe. Kështu lindi paradoksi që ngatërronte fizikantët e kohës: dy drita komplekse (të përbëra nga më shumë se një dritë monokromatike) mund të dukeshin njësoj por të ishin fizikisht të ndryshme, të quajtura ''metamerë''. Thomas Young propozoi më vonë se ky paradoks mund të shpjegohej me perceptimin e ngjyrave nëpërmjet një numri të kufizuar kanalesh në sy, të cilat i propozoi të ishin tre<ref>{{cite journal|last=Young |first=Thomas |title=Bakerian Lecture: Experiments and calculations relative to physical optics |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society |year=1804 |volume=94 |pages=1–16 |url=https://books.google.com/books?id=7AZGAAAAMAAJ&pg=PA1 |bibcode=1804RSPT...94....1Y |doi=10.1098/rstl.1804.0001 |s2cid=110408369 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427130034/https://books.google.com/books?id=7AZGAAAAMAAJ&pg=PA1 |archive-date=2016-04-27}}</ref> — teoria trikromatike e ngjyrave. Maxwell përdori algjebrën lineare, të zhvilluar kohët e fundit, për të vërtetuar teorinë e Young-ut, duke treguar se çdo dritë monokromatike që stimulon tre receptorë mund të stimulohet njësoj nga një grup prej tre dritash të ndryshme monokromatike. Ai e demonstroi këtë,<ref>{{cite journal |last=Maxwell |first=James Clerk |date=1857 |title=XVIII.—Experiments on Colour, as perceived by the Eye, with Remarks on Colour-Blindness |journal=Transactions of the Royal Society of Edinburgh |publisher=Royal Society of Edinburgh |volume=21 |issue=2 |pages=275–298 |doi=10.1017/S0080456800032117 |s2cid=123930770 |url=https://zenodo.org/record/2041790 |access-date=2020-03-10 |archive-date=2020-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801221025/https://zenodo.org/record/2041790 |url-status=live |language=en}}</ref> duke shpikur eksperimentet e përputhjes së ngjyrave dhe kolorimetrinë. Maxwell ishte gjithashtu i interesuar në zbatimin e teorisë së tij të perceptimit të ngjyrave, konkretisht në fotografinë me ngjyra. Nëse një shumë e cilësdo tri drita mund të riprodhonte çdo ngjyrë të perceptueshme, atëherë fotografitë me ngjyra mund të prodhoheshin me një grup prej tri filtrash me ngjyra. Në punimin e tij të 1855-s, Maxwell propozoi që, nëse tri fotografi bardhezi të një skene merreshin përmes filtrash të kuq, jeshil dhe blu, dhe kopje transparente të imazheve projektoheshin mbi një ekran me tri projektorë të pajisur me filtra të ngjashëm, kur mbivendoseshin në ekran rezultati do të perceptohej nga syri njerëzor si një riprodhim i plotë i të gjitha ngjyrave të skenës.<ref>{{cite journal |last1=Maxwell |first1=James Clerk |year=1855 |title=Experiments on Colour, as Perceived by the Eye, with Remarks on Colour-Blindness |journal=Transactions of the Royal Society of Edinburgh |volume=21 |issue=2 |pages=275–298 |doi=10.1017/S0080456800032117 |s2cid=123930770 |url=https://zenodo.org/record/2041790 |access-date=2020-03-10 |archive-date=2020-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801221025/https://zenodo.org/record/2041790 |url-status=live |language=en}}</ref> Gjatë një leksioni në Institutin Mbretëror në 1861 mbi teorinë e ngjyrave, Maxwell dha demonstrimin e parë në botë të fotografisë me ngjyra sipas këtij parimi të analizës dhe sintezës me tri ngjyra. Thomas Sutton, shpikësi i kamerës reflekse me një lente (SLR), bëri fotografinë. Ai fotografoi një shirit tartani tri herë, përmes filtrash të kuq, jeshil dhe blu, si dhe një fotografi të katërt përmes një filtri të verdhë, e cila, sipas Maxwell-it, nuk u përdor në demonstrim. Meqë pllakat fotografike të Sutton-it ishin të pandjeshme ndaj të kuqes dhe pak të ndjeshme ndaj jeshiles, rezultatet e këtij eksperimenti pionier ishin larg përsosmërisë.<ref name="tolstoy103" /><ref>{{cite book|chapter-url=http://notesonphotographs.org/index.php?title=Maxwell,_J._Clerk._%22On_the_Theory_of_Three_Primary_Colours.%22|last=Maxwell|first=J. Clerk|chapter=On the Theory of Three Primary Colours|pages=445–450|year=2011|orig-date=1890|title=The Scientific Papers of James Clerk Maxwell|volume=1|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-511-69809-5|access-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823104203/http://notesonphotographs.org/index.php?title=Maxwell%2C_J._Clerk._%22On_the_Theory_of_Three_Primary_Colours.%22|archive-date=2011-08-23|language=en}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://notesonphotographs.org/index.php?title=%22The_Theory_of_the_Primary_Colours.%22_The_British_Journal_of_Photography,_August_9,_1861|title=The Theory of the Primary Colours|journal=The British Journal of Photography|last=Maxwell|first=J. Clerk|year=1861|access-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612071037/http://notesonphotographs.org/index.php?title=%22The_Theory_of_the_Primary_Colours.%22_The_British_Journal_of_Photography,_August_9,_1861|archive-date=2013-06-12|language=en}}</ref> Kërkuesit në 1961 konkluduan se suksesi i pjesshëm, në dukje i pamundur, i ekspozimit me filtër të kuq, u shkaktua nga drita ultravjollcë, e cila reflektohet fuqishëm nga disa ngjyra të kuqe, jo krejtësisht e bllokuar nga filtri i kuq i përdorur, dhe brenda gamës së ndjeshmërisë së procesit të kolodionit të lagësht që përdori Sutton.<ref>{{cite journal |last1=Evans |first1=R. |date=November 1961 |title=Maxwell's Color Photography |journal=Scientific American |volume=205 |issue=5 |pages=117–128 |doi=10.1038/scientificamerican1161-118 |bibcode=1961SciAm.205e.118E |language=en}}</ref> === Teoria kinetike dhe termodinamika === {{Kryesor|Shpërndarja Maxwell–Boltzmann}} [[Skeda:Maxwell's demon.svg|thumb|right|Demoni i Maksuellit, një eksperiment mendor ku entropia zvogëlohet]] Maxwell hulumtoi gjithashtu {{ill|Teoria kinetike e gazrave|en|Kinetic theory of gases|lt=teorinë kinetike të gazrave}}. Ishte figurë kyçe në themelimin e mekanikës statistike.<ref name="kinetictheory" /><ref>{{Cite book |last=Keithley |first=Joseph F. |url=https://books.google.com/books?id=uwgNAtqSHuQC&pg=PA180 |title=The Story of Electrical and Magnetic Measurements: From 500 BC to the 1940s |date=1999 |publisher=IEEE Press |isbn=978-0-7803-1193-0 |location=New York |page=180 |language=en}}</ref> Duke filluar nga Daniel Bernoulli, kjo teori u avancua nga puna e njëpasnjëshme e John Herapath-it, John James Waterston-it, [[James Prescott Joule|James Joule-it]], dhe veçanërisht Rudolf Clausius-it, aq sa saktësia e saj e përgjithshme nuk vihej më në dyshim; por mori një zhvillim të jashtëzakonshëm nga Maxwell, i cili në këtë fushë u shfaq njëkohësisht si eksperimentues (mbi ligjet e fërkimit gazor) dhe si matematikan.<ref>{{cite web|url=http://www.theiet.org/resources/library/archives/biographies/maxwell.cfm |title=Archives Biographies: James Clerk Maxwell |publisher=The Institution of Engineering and Technology |access-date=2013-07-01 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130627090441/http://www.theiet.org/resources/library/archives/biographies/maxwell.cfm |archive-date=2013-06-27}}</ref> Ndërmjet 1859 dhe 1866, Maxwell zhvilloi teorinë e shpërndarjeve të shpejtësive në grimcat e një gazi, punë e përgjithësuar më vonë nga Ludwig Boltzmann.<ref>{{cite web|url=http://users.ece.gatech.edu/~alan/ECE6451/Lectures/StudentLectures/Hill_5p4_MaxwellBoltzmannDistribution.pdf |title=The Maxwell–Boltzmann distribution |publisher=Georgia Institute of Technology |last=Hill |first=Melanie |access-date=2013-08-28 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103232904/http://users.ece.gatech.edu/~alan/ECE6451/Lectures/StudentLectures/Hill_5p4_MaxwellBoltzmannDistribution.pdf |archive-date=2014-01-03}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DWRkfjIFdOIC&pg=PA51 |page=51 |title=The Corresponding-States Principle and its Practice: Thermodynamic, Transport and Surface Properties of Fluids |isbn=978-0-08-045904-2 |last1=Xiang |first1=Hong Wei |year=2005 |publisher=Elsevier |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512213205/https://books.google.com/books?id=DWRkfjIFdOIC&pg=PA51 |archive-date=2016-05-12}}</ref> Formula, e quajtur [[Shpërndarja Maxwell–Boltzmann]], jep fraksionin e molekulave gazore që lëvizin me një shpejtësi të caktuar në një temperaturë të dhënë. Në teorinë kinetike, temperaturat dhe nxehtësia përfshijnë vetëm lëvizjen molekulare; kjo qasje përgjithësoi ligjet e mëparshme të termodinamikës dhe shpjegoi vëzhgimet dhe eksperimentet ekzistuese në mënyrë më të mirë se ç'ishte arritur më parë. Puna e tij mbi termodinamikën e çoi të hartonte eksperimentin mendor të njohur si "demoni i Maksuellit", ku ligji i dytë i termodinamikës shkelet nga një qenie imagjinare e aftë të renditë grimcat sipas energjisë.<ref>{{cite news|last1=Merali|first1=Zeeya|title=Demonic device converts information to energy|url=http://www.nature.com/news/2010/101114/full/news.2010.606.html|work=Nature News|date=2010-11-14|language=en|doi=10.1038/news.2010.606|access-date=2017-08-05|archive-date=2017-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819040059/http://www.nature.com/news/2010/101114/full/news.2010.606.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Hemmo |first1=Meir |url=https://academic.oup.com/edited-volume/42642/chapter/358144458 |title=Maxwell's Demon |last2=Shenker |first2=Orly |date=2016-03-07 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/oxfordhb/9780199935314.013.63 |language=en}}</ref> Në 1871, Maxwell themeloi marrëdhëniet termodinamike të Maxwell-it, pohime barazie mes derivateve të dyta të potencialeve termodinamike në lidhje me ndryshore të ndryshme termodinamike. Në 1874, ndërtoi një sipërfaqe termodinamike prej gipsi si mënyrë për të eksploruar tranzicionet e fazës, bazuar në punimet grafike të termodinamikës të shkencëtarit amerikan Josiah Willard Gibbs.<ref>{{cite journal |last=West |first=Thomas G. |title=Images and reversals: James Clerk Maxwell, working in wet clay |journal=ACM SIGGRAPH Computer Graphics |url=http://www.siggraph.org/publications/newsletter/v33n1/columns/west.html |volume=33 |issue=1 |date=February 1999 |pages=15–17 |doi=10.1145/563666.563671 |s2cid=13968486 |access-date=2013-07-01 |archive-date=2021-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419091357/http://www.siggraph.org/publications/newsletter/v33n1/columns/west.html |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UqbxZpELwHYC |page=118 |title=Great Physicists: The Life and Times of Leading Physicists from Galileo to Hawking |isbn=978-0-19-517324-6 |last=Cropper |first=William H. |publisher=Oxford University Press |year=2004 |language=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161203175602/https://books.google.com/books?id=UqbxZpELwHYC |archive-date=2016-12-03}}</ref> Në punimin e tij themelor të 1867-s ''On the Dynamical Theory of Gases'' prezantoi modelin Maxwell për të përshkruar sjelljen e materialeve viskoelastike dhe krijoi ekuacionin Maxwell-Cattaneo për transportin e nxehtësisë në një medium.<ref>{{Cite web |last1=Christov |first1=Ivan C. |last2=Jordan |first2=Pedro M. |date=2015-09-21 |title=Maxwell's "other" equations |url=https://royalsociety.org/blog/2015/09/maxwells-other-equations/ |access-date=2025-03-02 |website=royalsociety.org |language=en}}</ref> Peter Guthrie Tait e quajti Maxwell "shkencëtari kryesor molekular" i kohës së tij.<ref name="kinetictheory" /> Dikush shtoi pas vdekjes së Maxwell-it se "vetëm një njeri jetonte që mund të kuptonte punimet e Gibbs-it. Ai ishte Maxwell, dhe tani ka vdekur."<ref>{{Cite book |last=Rukeyser |first=Muriel |url=https://archive.org/details/willardgibbs0000muri/page/n4/mode/1up |title=Willard Gibbs |publisher=Doubleday |year=1942 |page=251 |language=en}}</ref> === Teoria e kontrollit === {{Kryesor|Teoria e kontrollit}} Maxwell botoi punimin "On governors" në ''Proceedings of the Royal Society'', vëllimi 16 (1867–1868).<ref name="maxwell1867">{{cite journal |last=Maxwell |first=James Clerk |year=1868 |title=On Governors |journal=Proceedings of the Royal Society of London |volume=16 |pages=270–283 |doi=10.1098/rspl.1867.0055 |jstor=112510 |language=en}}</ref> Ky punim konsiderohet një ndër punimet qendrore të ditëve të hershme të teorisë së kontrollit.<ref>{{cite journal |last=Mayr |first=Otto |title=Maxwell and the Origins of Cybernetics |journal=Isis |volume=62 |issue=4 |year=1971 |pages=424–444 |doi=10.1086/350788 |s2cid=144250314 |language=en}}</ref> Këtu "governors" i referohet rregullatorit apo rregullatorit centrifugal të përdorur për të rregulluar motorët me avull. == Nderime == [[Skeda:James Clerk Maxwell statue in George Street, Edinburgh.jpg|thumb|upright|Monumenti James Clerk Maxwell në Edinburg, nga Alexander Stoddart; porositur nga Shoqëria Mbretërore e Edinburgut, zbuluar në 2008]] Një numër i madh njësish, dukurish dhe koncepteve në fizikë mbajnë emrin e Maxwell-it, ndër to ekuacionet e Maksuellit, shpërndarja Maxwell–Boltzmann, demoni i Maksuellit dhe unaza Maxwell (njësi e flukskuptit magnetik). == Publikime == * {{Citation |last1=Maxwell |first1=James Clerk |title=A treatise on electricity and magnetism Vol I |url=https://archive.org/details/electricandmagne01maxwrich |publisher=Clarendon Press |location=Oksford |year=1873 |language=en}} * {{Citation |last1=Maxwell |first1=James Clerk |title=A treatise on electricity and magnetism Vol II |url=https://archive.org/details/electricandmag02maxwrich |publisher=Clarendon Press |location=Oksford |year=1873 |language=en}} * {{Citation |last1=Maxwell |first1=James Clerk |title=Matter and Motion |url=https://books.google.com/books?id=3jMKAAAAIAAJ&pg=PR1 |place=Londër dhe Nju Jork |publisher=Society for Promoting Christian Knowledge and Pott, Young & Co. |year=1876 |language=en}} * {{Citation |last1=Maxwell |first1=James Clerk |title=An Elementary treatise on electricity |url=https://archive.org/details/elementarytreati00maxwrich |publisher=Clarendon Press |location=Oksford |year=1881 |language=en}} * {{Citation |last1=Maxwell |first1=James Clerk |title=The scientific papers of James Clerk Maxwell Vol I |url=https://archive.org/details/scientificpapers01maxw |publisher=Dover Publication |year=1890 |language=en}} * {{Citation |last1=Maxwell |first1=James Clerk |title=The scientific papers of James Clerk Maxwell Vol II |url=https://archive.org/details/scientificpapers02maxwuoft |publisher=Cambridge, University Press |year=1890 |language=en}} * {{Citation |last1=Maxwell |first1=James Clerk |title=Theory of heat |url=https://archive.org/details/theoryofheat00maxwrich |publisher=Longmans Green Co. |year=1908 |language=en}}<ref>Shih edhe: {{cite book| last=Maxwell |first=James Clerk |title=Theory of Heat |url=https://books.google.com/books?id=qE50pbHfQtgC |edition=9th |year=2001 |publisher=Courier Dover Publications |isbn=978-0-486-41735-6 |access-date=2020-09-05 |archive-date=2020-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606100814/https://books.google.com/books?id=qE50pbHfQtgC |url-status=live |language=en}}</ref> * Tre kontribute të Maxwell-it në ''Encyclopædia Britannica'' u botuan në edicionin e nëntë (1878): ''Atom'',<ref>{{cite encyclopedia |title=Atom |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=9th |volume=III |page=36 |language=en}}</ref> ''Attraction'',<ref>{{cite encyclopedia |title=Attraction |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=9th |volume=III |page=63 |language=en}}</ref> dhe ''Ether'';<ref>{{cite encyclopedia |title=Ether |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=9th |volume=VIII |language=en}}</ref> dhe tre në edicionin e njëmbëdhjetë (1911): ''Capillary Action'',<ref>{{cite EB1911|wstitle=Capillary Action |volume=05 |short=x}}</ref> ''Diagram'',<ref>{{cite EB1911|wstitle=Diagram |volume=08 |short=x}}</ref> dhe ''Faraday, Michael''.<ref>{{cite EB1911|wstitle=Faraday, Michael |volume=10 |short=x}}</ref> == Referime == {{Reflist}} === Bibliografia === * {{cite book |last1=Barrett |first1=Terence William |last2=Grimes |first2=Dale Mills |title=Advanced Electromagnetism: Foundations, Theory and Applications |url=https://books.google.com/books?id=lA8tgLMRu2kC |year=1995 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-02-2095-2 |language=en}} * {{cite book |first1=Lewis |last1=Campbell |first2=William |last2=Garnett |title=The Life of James Clerk Maxwell |publisher=MacMillan |location=Edinburg |year=1882 |url=http://www.sonnetsoftware.com/bio/maxbio.pdf |language=en}} * {{cite book |last=Eyges |first=Leonard |title=The Classical Electromagnetic Field |url=https://books.google.com/books?id=4U_2KXNi5pgC |year=1972 |publisher=Dover |location=Nju Jork |isbn=978-0-486-63947-5 |language=en}} * {{cite book |last=Gardner |first=Martin |title=The Last Recreations: Hydras, Eggs, and Other Mathematical Mystifications |url=https://archive.org/details/lastrecreationsh00gard_0 |url-access=registration |year=2007 |publisher=Springer-Verlag |isbn=978-0-387-25827-0 |language=en}} * {{cite book |last=Glazebrook |first=R.T. |title=James Clerk Maxwell and Modern Physics |url=https://archive.org/stream/jamesclerkmaxwel00glaziala#page/n7/mode/2up |year=1896 |language=en}} * {{cite book |last=Harman |first=Peter M. |title=The Natural Philosophy of James Clerk Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=v4xjVtszqssC |year=1998 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-00585-X |language=en}} * {{cite encyclopedia |last=Harman |first=Peter M. |title=Maxwell, James Clerk |encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |year=2004 |language=en}} * {{cite book |last=Mahon |first=Basil |title=The Man Who Changed Everything – the Life of James Clerk Maxwell |url=https://books.google.com/books?id=mGo_jtHwL0sC |year=2003 |publisher=Wiley |isbn=0-470-86171-1 |language=en}} * {{cite book |editor-last=Harman |editor-first=P. M. |last1=Maxwell |first1=James Clerk |title=The Scientific Letters and Papers of James Clerk Maxwell: 1862–1873 |year=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-25627-8 |language=en}} * {{cite book |last=Tolstoy |first=Ivan |title=James Clerk Maxwell: A Biography |year=1982 |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-80787-8 |language=en}} * {{cite book |last=Warwick |first=Andrew |title=Masters of Theory: Cambridge and the Rise of Mathematical Physics |url=https://archive.org/details/mastersoftheoryc0000warw |url-access=registration |year=2003 |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-87374-9 |language=en}} == Lidhje të jashtme == {{Commons|James Clerk Maxwell}} * {{ill|Fondacioni James Clerk Maxwell|en|James Clerk Maxwell Foundation}} — [http://www.clerkmaxwellfoundation.org/ clerkmaxwellfoundation.org] * [https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Maxwell/ Biografia e James Clerk Maxwell-it], MacTutor History of Mathematics Archive, Universiteti i St Andrews * [http://www.numericana.com/arms/maxwell.htm Gjenealogjia dhe stema e James Clerk Maxwell-it (1831–1879)], Numericana * [http://www.clerkmaxwellfoundation.org/PUBLISHED_SCIENTIFIC_PAPERS.pdf Punimet dhe librat e botuara shkencore të James Clerk Maxwell-it], Clerk Maxwell Foundation * [http://www.clerkmaxwellfoundation.org/Bibliography.pdf Bibliografia], Clerk Maxwell Foundation * James Clerk Maxwell, [http://lhldigital.lindahall.org/cdm/ref/collection/color/id/29023 "Experiments on colour as perceived by the Eye, with remarks on colour-blindness"]. ''Proceedings of the Royal Society of Edinburgh'', vëll. 3, nr. 45, f. 299–301 (faksimile dixhitale nga Linda Hall Library) * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p005491g Maxwell], diskutim i BBC Radio 4 me Simon Schaffer, Peter Harman dhe Joanna Haigh (''In Our Time'', 2 tetor 2003) * [https://www.bbc.co.uk/programmes/b06rd56j Scotland's Einstein: James Clerk Maxwell – The Man Who Changed the World], dokumentar i BBC Two, 2015 {{DEFAULTSORT:Maxwell, James Clerk}} [[Kategoria:Lindje 1831]] [[Kategoria:Vdekje 1879]] [[Kategoria:Fizikantë skocezë]] [[Kategoria:Matematikanë skocezë]] [[Kategoria:Shkencëtarë]] [[Kategoria:Fizikantë britanikë të shekullit XIX]] [[Kategoria:Alumni të Universitetit të Edinburgut]] [[Kategoria:Presbiterianë skocezë]] acelmsh2b0z64nfm4d33h5opyrzojot 0 244318 3029143 3028834 2026-09-02T02:34:51Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 4 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029143 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Kiri i Madh<br />{{lang|peo|𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁}} | title = [[Mbret i mbretërve|Mbret i Mbretërve]]<br>Mbret i Katër Anëve të Botës | image = Cyrus II (The Great) (cropped).jpg | caption = Reliev me gjeni të krahëzuar në [[Pasargade|Pasargadë]], me flokë të gërshetuara dhe kurorë hemhem, i identifikuar sipas një teorie të vjetër me Kirin{{sfn|Curzon|2018|p=75}}{{efn|Në vitet e fundit, historianët janë larguar nga identifikimi i kësaj figure me Kirin e Madh.{{sfn|Sekunda|2010|p=268–271}}{{sfn|Stronach|2010|p=9}}}} | succession = Shahanshah i Persisë | reign = 559{{sfn|Gershevitch|1985|p=210}}–530 p.e.s. | predecessor = {{ill|Kambisi I|en|Cambyses I}} | successor = {{ill|Kambisi II|en|Cambyses II}} | succession2 = Mbret i [[Media (rajon)|Medisë]] | reign2 = 549–530 p.e.s. | predecessor2 = {{ill|Astiagu|en|Astyages}} | successor2 = Kambisi II | succession3 = Mbret i [[Lidia|Lidisë]] | reign3 = 547–530 p.e.s. | predecessor3 = {{ill|Kresi|en|Croesus}} | successor3 = Kambisi II | succession4 = Mbret i [[Babiloni|Babilonisë]] | reign4 = 539–530 p.e.s. | predecessor4 = {{ill|Nabonidi|en|Nabonidus}} | successor4 = Kambisi II | dynasty = [[Perandoria Akamenide|Akamenide]] | birth_date = rreth 600 p.e.s.<ref>{{cite book |title=The Cambridge History of Iran: The Median and Achaemenian periods |volume=2 |editor-first=Ilya |editor-last=Gershevitch |publisher=Cambridge University Press |year=1985 |page=404 |isbn=978-0-521-20091-2 |language=en}}</ref> | birth_place = [[Anshan (Persia)|Anshan]], [[Persis]], Mbretëria e Anshanit (sot [[Provinca e Farsit|Fars]], [[Iran]]) | death_date = 530 p.e.s. | death_place = [[Azia Qendrore]] ose [[Rrafshnalta iraniane|Persia]] (i diskutueshëm) | burial_place = [[Varri i Kirit të Madh]], Pasargadë, Iran | spouse = {{ill|Kasandana|en|Cassandane}} | spouse_type = Bashkëshorte mbretërore | issue = {{plainlist| * Kambisi II * {{ill|Bardija|en|Bardiya}} * Artistona * Atosa * Roksana{{sfn|Dandamayev|1993|pp=516–521}} }} | house = Teispide | father = Kambisi I | mother = {{ill|Mandana e Medisë|en|Mandane of Media}} }} '''Kiri II i Persisë'''{{efn|persishtja e vjetër: {{lang|peo|𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁}}, romanizuar: {{lang|peo-Latn|Kūruš}}}} (rreth 600–530 p.e.s.), i njohur zakonisht si '''Kiri i Madh''',<ref>Ksenofoni, ''Anabasis'' I. IX; shih edhe M. A. Dandamajev "Cyrus II", në ''Encyclopaedia Iranica''. (anglisht)</ref> ishte themeluesi i [[Perandoria Akamenide|Perandorisë Akamenide]].<ref name="schmitt-EI-i2">{{harvtxt|Schmitt|1983}} Achaemenid dynasty (i. The clan and dynasty) (anglisht)</ref> I ardhur nga [[Persis]]i, ai e solli [[Perandoria Akamenide|dinastinë Akamenide]] në pushtet duke mposhtur Perandorinë Mediane dhe duke përfshirë të gjitha shtetet e mëparshme të qytetëruara të [[Lindja e Afërt|Lindjes së Afërt]] të lashtë,<ref name="schmitt-EI-i2"/> duke u zgjeruar gjerësisht nëpër shumicën e Azisë Perëndimore dhe pjesën më të madhe të Azisë Qendrore, për të krijuar atë që shpejt do të bëhej perandoria më e madhe në histori deri në atë kohë.<ref name="schmitt-EI-i2"/> Shtrirja territoriale më e madhe e Perandorisë Akamenide u arrit nën [[Dari i Madh|Darin e Madh]], sundimi i të cilit shtrihej nga [[Evropa Juglindore]] dhe [[Afrika Verilindore]] në perëndim deri te [[Lugina e Indit]] në lindje. Pasi përfshiu Perandorinë Mediane, Kiri pushtoi [[Lidia|Lidinë]] dhe përfundimisht Perandorinë Neo-Babilonase, duke fituar kështu kontrollin mbi [[Anadolli]]n dhe [[Gjysmëhëna pjellore|Gjysmëhënën Pjellore]], përkatësisht. Ai udhëhoqi gjithashtu një ekspeditë të madhe në Azinë Qendrore, ku ushtria e tij "i vuri nën vartësi çdo komb pa përjashtim"<ref>Cambridge Ancient History IV, Kapitulli 3c, f. 170. Citimi është nga historiani grek [[Herodoti]]. (anglisht)</ref> para se, sipas dëshmive, të vdiste në betejë me [[Masagetët]], një popull nomad irano-lindor, përgjatë [[Sirdarja|Sirdarjas]] në dhjetor të vitit 530 p.e.s.<ref>{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |title=Empires of the Silk Road |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-0-691-13589-2 |page=63 |language=en}}</ref> Megjithatë, sipas [[Ksenofoni|Ksenofonit të Athinës]], Kiri nuk vdiq duke luftuar, por ishte kthyer në kryeqytetin Pasargadë.<ref>{{cite journal |last=Bassett |first=Sherylee R. |year=1999 |title=The Death of Cyrus the Younger |journal=The Classical Quarterly |volume=49 |issue=2 |pages=473–483 |doi=10.1093/cq/49.2.473 |language=en}}</ref> Atij i pasoi i biri, Kambisi II, fushatat e të cilit çuan në pushtimin e [[Egjipti i lashtë|Egjiptit]], [[Nubia|Nubisë]] dhe [[Kirenaika|Kirenaikës]] gjatë mbretërimit të tij të shkurtër. Për [[Greqia e lashtë|grekët]], ai njihej si ''Kiri Plaku'' dhe ishte veçanërisht i nderuar mes dijetarëve bashkëkohorë për politikën e tij të zakonshme të tolerancës ndaj zakoneve dhe feve të popujve që pushtonte.{{sfn|Dandamayev|1993|pp=516-521|loc="Cyrus's religious policies"}} Po ashtu, ai lartësohet në [[Judaizmi|Judaizëm]] për rolin e tij në çlirimin e popullit hebre nga Robëria Babilonase, duke lëshuar Dekretin e Rikthimit pas pushtimit pers të Babilonisë. Ky ngjarje përshkruhet në Biblën Hebraike si kthimi në Sion, sipas të cilit hebrenjtë e dëbuar u riatdhesuan në atë që kishte qenë Mbretëria e Judës, duke mundësuar rilindjen e sovranitetit hebre në Tokën e Izraelit. Kiri gjithashtu ndihmoi në përmbushjen e dëshirës hebreje për një Tempull të ri në Jerusalem, në provincën e Jehudit të Perandorisë Akamenide, ku kishte qëndruar Tempulli i Solomonit para se të shkatërrohej gjatë rrethimit babilonas të Jerusalemit. Përpjekjet e tij çuan në përfundimin e Tempullit të Dytë, që shënoi fillimin e Periudhës së Tempullit të Dytë dhe të Judaizmit të Tempullit të Dytë. Sipas [[Libri i Isaisë|Librit të Isaisë]],<ref>{{cite web |url=https://www.livius.org/men-mh/messiah/messiah_04.html |title=Messiah – Roots of the concept: From Josiah to Cyrus |author=Jona Lendering |year=2012 |publisher=livius.org |access-date=2012-01-26 |language=en |archive-date=31 dhjetor 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111231135758/http://www.livius.org/men-mh/messiah/messiah_04.html |url-status=dead }}</ref> ai u vajos nga [[Jahve]] dhe u caktua shprehimisht "mesia" për këtë detyrë; Kiri është i vetmi jo-hebre që nderohet në këtë cilësi.<ref>{{cite web |url=http://members.bib-arch.org/publication.asp?PubID=BSBR&Volume=19&Issue=5&ArticleID=3 |title=Cyrus the Messiah |first=Lisbeth S. |last=Fried |publisher=The Biblical Archaeology Society |work=Bible Review |date=October 2003 |language=en}}</ref> Përveç ndikimit të tij në traditat e Lindjes dhe Perëndimit, Kiri njihet për arritjet e tij në politikë dhe strategji ushtarake. Ai luajti rol vendimtar në zhvillimin e sistemit të një administrate qendrore në kryeqytetin e tij, për të qeverisur satrapitë e Perandorisë Akamenide, të cilat punonin për të mirën e sunduesve dhe të nënshtetasve njëkohësisht.<ref name="schmitt-EI-i2" /><ref name="cah-vol4">The Cambridge Ancient History Vol. IV, f. 42. Shih edhe: G. Buchaman Gray dhe D. Litt, ''The foundation and extension of the Persian empire'', Kapitulli I në ''The Cambridge Ancient History Vol. IV'', botimi i 2-të, 1927, f. 15. (anglisht)</ref> Prestigji i mbretërisë së tij në botën e lashtë gradualisht arriti deri në [[Athina|Athinën]], ku grekët e klasës së lartë përvetësuan aspekte të kulturës së klasës sunduese perse si të tyren.<ref>{{cite book |title=Athens and Persia in the Fifth Century BC: A Study in Cultural Receptivity |first=Margaret Christina |last=Miller |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |page=243 |isbn=978-0-521-60758-2 |language=en}}</ref> Po ashtu, mbretërimi i Kirit luajti rol vendimtar në formësimin e historisë së Iranit për më shumë se një mijëvjeçar, pasi perandoritë e mëvonshme perse shpesh e shihnin epokën akamenide me nderim, si shembullin ideal për t'u emuluar. Dinastia e tij gjithashtu ndihmoi që [[Zoroastrizmi]] të zhvillohej dhe të përhapej deri në Kinë.<ref>{{cite book |title=Birth of the Persian Empire |first1=Vesta Sarkhosh |last1=Curtis |first2=Sarah |last2=Stewart |publisher=I. B. Tauris |year=2005 |page=7 |isbn=978-1-84511-062-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |title=The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period |first=Amelie |last=Kuhrt |publisher=Routledge |page=47 |isbn=978-1-134-07634-5 |date=2007-12-03 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |title=Defining Iran: Politics of Resistance |first=Shabnam J. |last=Holliday |publisher=Ashgate |year=2011 |pages=38–40 |isbn=978-1-4094-0524-5 |language=en}}</ref> Për këtë arsye, ai mbetet një figurë kulti në Iranin e sotëm, ku varri i tij në Pasargadë shërben si vend nderimi për miliona qytetarë të vendit.{{sfn|Llewellyn-Jones|2017|p=67}} == Etimologjia == Emri ''Cyrus'' është forma e latinizuar e emrit greqisht Κῦρος (''Kỹros''), i cili nga ana e vet rrjedh nga emri persisht i vjetër ''Kūruš''.<ref>{{cite web |last1=Schmitt |first1=Rüdiger |title=Cyrus (name) |url=http://www.iranicaonline.org/articles/cyrus-i-name |website=Encyclopædia Iranica |access-date=2016-02-08 |language=en}}</ref>{{sfn|Schmitt|2010|p=515}} Emri dhe kuptimi i tij janë regjistruar në mbishkrime të lashta në gjuhë të ndryshme. Historianët e Greqisë së lashtë [[Ktesia]] dhe [[Plutarku]] deklaruan se Kiri mori emrin nga Dielli (''Kuros''), koncept i interpretuar si "si Dielli" (''Khurvash''), duke vënë në lidhje fjalën persiane për Diellin, ''khor'', me prapashtesën e ngjashmërisë ''-vash''.<ref>Plutarku, ''Artakserksi'' 1.3; Fotiu i Konstandinopojës, ''Epitome e Persikës së Ktesias'' 52. (anglisht)</ref> [[Karl Hoffmann (gjuhëtar)|Karl Hoffmann]] ka sugjeruar një përkthim të bazuar në kuptimin e një rrënje indo-evropiane që do të thotë "të poshtërosh", dhe rrjedhimisht, emri "Kir" do të thotë "poshtëruesi i armikut në garën verbale".{{sfn|Schmitt|2010|p=515}} Një derivim tjetër i mundshëm iranian do të thotë "i riu, fëmija", i ngjashëm me kurdishten ''kur'' ("bir, djalë i vogël") ose osetishten ''i-gur-un'' ("të lindësh") dhe ''kur'' (dem i ri).<ref name="Tavernier"/> Në [[Persishtja|gjuhën perse]] dhe veçanërisht në [[Iran]], emri i Kirit shkruhet {{lang|fa|کوروش}} ({{lang|fa-Latn|Kūroš}}).<ref>{{harv|Dandamaev|1989|p=71}}</ref> Në Bibël, ai përmendet në gjuhën hebraike si ''Koresh'' ({{langx|he|כורש|label=none}}).{{sfn|Tait|1846|p=342-343}} Disa dëshmi sugjerojnë se Kiri identifikohet me [[Kaj Khosrou|Kaj Khosroun]], mbret legjendar pers i dinastisë Kajaniane dhe personazh në ''Shahnameh''-në, epikë perse.<ref>{{cite book |author=Al-Biruni |year=1879 |orig-date=1000 |title=The Chronology of Ancient Nations |page=152 |translator-last=Sachau |translator-first=C. Edward |language=en}}</ref> Disa dijetarë, megjithatë, besojnë se as Kiri, as Kambisi nuk ishin emra iranianë, duke propozuar që emri Kir të ishte me origjinë [[Elamët|elamite]]<ref>D. T. Potts, ''Birth of the Persian Empire, Vol. I'', red. Curtis & Stewart, I. B. Tauris – British Museum, Londër, 2005, f. 13–22. (anglisht)</ref> dhe të nënkuptonte "ai që fal kujdes" në gjuhën e zhdukur elamite.{{sfn|Waters|2014|p=171}} Një arsye është se, ndërsa emrat elamitë mund të mbarojnë me ''-uš'', asnjë tekst elamit nuk e shkruan emrin kështu – vetëm ''Kuraš''.<ref name="Tavernier">{{Cite book |last=Tavernier |first=Jan |title=Iranica in the Achaemenid Period (ca. 550–330 B.C.) |location=Leuven |publisher=Peeters |year=2007 |isbn=978-90-429-1833-7 |pages=528–9 |language=en}}</ref> Persishtja e vjetër, nga ana tjetër, nuk e lejonte që emrat të mbaronin me ''-aš'', kështu që do të ishte e kuptueshme që folësit e persishtes ta ndryshonin origjinalin ''Kuraš'' në formën më gramatikisht të saktë ''Kuruš''.<ref name="Tavernier"/> Skribët elamitë, nga ana tjetër, nuk do të kishin arsye ta ndryshonin ''Kuraš''-in origjinal në ''Kuruš'', pasi të dyja format ishin të pranueshme.<ref name="Tavernier"/> Prandaj, ''Kuraš'' ka gjasa të përfaqësojë formën origjinale.<ref name="Tavernier"/> Një mendim tjetër dijetarësh është se ''Kuruš'' ishte emër me origjinë indo-ariane, në nder të mercenarëve indo-arianë Kuru dhe Kamboxha nga Afganistani lindor dhe Indi Verilindor, që ndihmuan në pushtimin e Lindjes së Mesme.<ref>{{cite book |author=Eric G. L. Pinzelli |title=Masters of Warfare Fifty Underrated Military Commanders from Classical Antiquity to the Cold War |page=3 |date=2022 |publisher=Pen and Sword Military |isbn=978-1-3990-7015-7 |language=en}}</ref>{{efn|''Kuraš'' është dëshmuar edhe si emër elamit para kohës së Kirit.<ref name="Tavernier"/>}} == Historia dinastike == [[Skeda:Cyrus stele in Pasagardae.jpg|thumb|djathtas|upright=1.2|Figura mbrojtëse me katër krahë që mund të përshkruajë Kirin, e njohur nga një bas-reliev në një shtyllë dere nga Pasargadë. Një mbishkrim thotë "Unë jam Kiri, Mbreti, një Akamenid."<ref>Max Mallowan, f. 392 dhe f. 417. (anglisht)</ref>{{sfn|Kuhrt|2013|p=177}} Dijetarët që dyshojnë se paraqet Kirin vërejnë se mbishkrimi u gdhend në një periudhë të mëvonshme dhe se i njëjti mbishkrim gjendet edhe në pallate të tjera të kompleksit.<ref>{{cite web |url=https://iranicaonline.org/articles/herzfeld-ernst-ii |title=HERZFELD, ERNST ii. HERZFELD AND PASARGADAE |last=Stronach |first=David |date=2003 |website=Encyclopædia Iranica |access-date=2021-03-08 |language=en}}</ref>{{Sfn|Sekunda|2010|p=268–271}}]] [[Skeda:Standard of Cyrus the Great.svg|thumb|Flamuri i Kirit të Madh (''Derafsh Shahbaz''), themeluesi i Perandorisë Akamenide, me shqiponjën Shahbaz]] Sundimi pers dhe mbretëria në rrafshnaltën iraniane filluan si zgjerim i dinastisë Akamenide, e cila e zgjeroi sundimin e saj të hershëm mundësisht që nga shekulli i 9-të p.e.s. Themeluesi eponim i dinastisë ishte {{ill|Akemenesi|en|Achaemenes}} (nga persishtja e vjetër ''Haxāmaniš''). Akamenidët janë "pasardhësit e Akemenesit", pasi Dari i Madh, mbreti i nëntë i dinastisë, e gjurmoi prejardhjen e tij te ai, duke deklaruar "për këtë arsye, ne quhemi Akamenidë". Akemenesi ndërtoi shtetin e Parsumashit në juglindje të Iranit dhe atij i pasoi {{ill|Teispesi|en|Teispes}}, i cili mori titullin "Mbret i [[Anshan (Persia)|Anshanit]]" pasi pushtoi qytetin e Anshanit dhe e zgjeroi mbretërinë e tij për të përfshirë edhe vetë Farsin.<ref name=autogenerated1>{{harv|Schmitt|1983}} nën ''i. The clan and dynasty''. (anglisht)</ref> Dokumentet e lashta<ref>p.sh. Cilindri i Kirit, Fragmenti A, ¶ 21. (anglisht)</ref> përmendin se Teispesi kishte një djalë të quajtur {{ill|Kiri I|en|Cyrus I}}, i cili gjithashtu i pasoi babait si "mbret i Anshanit". Kiri I kishte një vëlla të plotë, emri i të cilit është regjistruar si Ariaramnesi.<ref name="schmitt-EI-i2"/> Në vitin 600 p.e.s., Kirit I i pasoi i biri, Kambisi I, i cili sundoi deri në vitin 559 p.e.s.{{sfn|Gershevitch|1985|p=210}} Kiri II "i Madh" ishte bir i Kambisit I, i cili e kishte emëruar djalin sipas gjyshit të tij, Kirit I.<ref>{{cite encyclopedia |last=Schmitt |first=R. |title=Iranian Personal Names i.-Pre-Islamic Names |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=4 |language=en}}</ref> Ka disa mbishkrime të Kirit të Madh dhe mbretërve të mëvonshëm që e përmendin Kambisin I si "mbret i madh" dhe "mbret i Anshanit". Ndër to janë disa pasazhe në Cilindrin e Kirit, ku Kiri e quan veten "bir i Kambisit, mbret i madh, mbret i Anshanit". Një mbishkrim tjetër e përmend Kambisin I si "mbret të fuqishëm" dhe "një Akamenid", çka sipas shumicës së mendimit dijetarësh u gdhend nën Darin dhe konsiderohet një falsifikim i mëvonshëm nga Dari.<ref>Mark A. Garrison, Trinity University, San Antonio, Teksas, "Visual representation of the divine and the numinous in early Achaemenid Iran: old problems, new directions", 2009, f. 11. (anglisht)</ref>{{sfn|Briant|2002|p=63}} Megjithatë, gjyshi mëmësor i Kambisit II, Farnaspi, përmendet nga historiani Herodoti si "një Akamenid".{{sfn|Waters|2004|p=92}} Rrëfimi i Ksenofonit në ''Kiropedinë'' e tij e quan gruan e Kambisit Mandana dhe e përmend Kambisin si mbret të Iranit (Persisë së lashtë). Këto pajtohen me mbishkrimet e vetë Kirit, pasi Anshani dhe Parsa ishin emra të ndryshëm për të njëjtën tokë. Këto pajtohen edhe me dëshmi të tjera jo-iraniane, përveç një pike nga Herodoti, i cili thotë se Kambisi nuk ishte mbret, por "një pers me familje të mirë".<ref>{{cite encyclopedia |last=Dandamev |first=M. A. |title=Cambyses |url=http://www.iranicaonline.org/articles/cambyses-opers |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |year=1990 |isbn=0-7100-9132-X |access-date=2011-09-21 |language=en}}</ref> Megjithatë, në pasazhe të tjera, dëshmia e Herodotit gabon edhe në emrin e birit të Teispesit, të cilin e përmend si Kambisi, por sipas dijetarëve modernë, duhet të jetë Kiri I.<ref>{{harv|Dandamaev|1989|p=9}}</ref> Pikëpamja tradicionale, e bazuar në kërkimet arkeologjike dhe në gjenealogjinë e dhënë në Mbishkrimin e Behistunit dhe nga Herodoti,<ref name="schmitt-EI-i2"/> e mban Kirin e Madh si Akamenid. Megjithatë, M. Waters ka sugjeruar se Kiri nuk lidhet me Akamenidët apo me Darin e Madh, dhe se familja e tij ishte me origjinë teispide dhe anshanite, jo akamenide.{{sfn|Waters|2004|p=97}} === Tituj === Titujt e tij mbretërorë të plotë ishin Mbreti i Madh, Mbreti i Persisë, Mbreti i Anshanit, Mbreti i Medisë, Mbreti i Babilonisë, Mbreti i Sumerit dhe Akadit, dhe Mbreti i Katër Anëve të Botës. Kronika e Nabonidit vëren ndryshimin në titullin e tij nga "Mbret i Anshanit" në "Mbret i Persisë". Asirologu François Vallat shkroi se "kur Astiagu marshoi kundër Kirit, Kiri quhet 'Mbret i Anshanit', por kur Kiri kalon Tigrin në rrugë për në Lidi, ai është 'Mbret i Persisë'. Prandaj grushti i shtetit ndodhi mes këtyre dy ngjarjeve."<ref>{{cite book |author1=François Vallat |editor1-last=Perrot |editor1-first=Jean |title=The Palace of Darius at Susa: The Great Royal Residence of Achaemenid Persia |date=2013 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-1-84885-621-9 |page=39 |language=en}}</ref> == Jeta e hershme dhe personale == [[Skeda:I am Cyrus, Achaemenid King - Pasargady01.jpg|thumb|upright=1.2|"Unë jam Kiri, Mbreti, një Akamenid", në persishten e vjetër, elamisht dhe akadisht. Njihet si "mbishkrimi CMa", i gdhendur në një kolonë të Pallatit P në Pasargadë.<ref>{{Cite web |url=https://www.livius.org/articles/place/pasargadae/pasargadae-photos/pasargadae-palace-p/#CMa |title=Pasargadae, Palace P – Livius |website=livius.org |access-date=2019-05-13 |language=en}}</ref> Këto mbishkrime në emër të Kirit u bënë ndoshta më vonë nga Darius I për të vërtetuar prejardhjen e tij, duke përdorur shkrimin persian të vjetër që kishte dizajnuar vetë.{{sfn|Briant|2002|p=63}}]] Kiri lindi nga Kambisi I, Mbret i Anshanit, dhe Mandana, bijë e Astiagut, Mbret i Medisë, gjatë periudhës 600–599 p.e.s. Sipas rrëfimit të vet, i besuar tani përgjithësisht si i saktë, Kirit i parapriu si mbret i ati Kambisi I, gjyshi Kiri I dhe stërgjyshi Teispesi.<ref>Amélie Kuhrt, ''The Ancient Near East: c. 3000–330 BC'', Routledge Publishers, 1995, f. 661. (anglisht)</ref> Kiri u martua me Kasandanën,<ref>{{Cite web |title=Welcome to Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/cassandane-wife-of-cyrus-ii-q |access-date=2025-02-27 |website=iranicaonline.org |language=en}}</ref> e cila ishte akamenide dhe bijë e Farnaspit. Kasandana i lindi dy djem, Kambisin II dhe Bardijën, si dhe tri vajza, Atosën, Artistonën dhe Roksanën. Kiri dhe Kasandana dukeshin se e donin njëri-tjetrin shumë – Kasandana thoshte se e gjente më të hidhur t'ia linte Kirin sesa të lëshonte jetën.<ref>{{cite book |title=The Earthly republic: Italian humanists on government and society |author1=Benjamin G. Kohl |author2=Ronald G. Witt |author3=Elizabeth B. Welles |publisher=Manchester University Press ND |year=1978 |page=198 |isbn=978-0-7190-0734-7 |language=en}}</ref> Pas vdekjes së saj, Kiri urdhëroi zi publike në të gjithë mbretërinë.{{sfn|Kuhrt|2013|p=106}} Kronika e Nabonidit thotë se Babilonia mbajti zi për Kasandanën gjashtë ditë (identifikuar si 21–26 mars 538 p.e.s.).{{sfn|Grayson|1975|p=111}} Pas vdekjes së të atit, Kiri e trashëgoi fronin pers në Pasargadë, që ishte vasal i Astiagut. Historiani grek Straboni ka thënë se Kiri fillimisht u quajt Agradates nga prindërit e tij birësues.{{sfn|Waters|2014|p=171}} Është e mundur që, kur u ribashkua me familjen e tij origjinale, sipas zakoneve të emërtimit, i ati Kambisi I e quajti Kir sipas gjyshit të tij, Kirit I.<ref>{{Cite web |title=Welcome to Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/cyrus-ii |access-date=2025-02-27 |website=iranicaonline.org |language=en}}</ref> Ekziston edhe një rrëfim i Strabonit sipas të cilit Agradates e mori emrin Kir nga lumi Kir pranë Pasargadës.{{sfn|Waters|2014|p=171}} === Mitologjia === [[Skeda:Jean Charles Nicaise Perrin - Cyrus and Astyages - WGA17209.jpg|thumb|Pikturë nga Jean-Charles Nicaise Perrin e mbretit Astiagu duke e dërguar Harpagun të vrasë Kirin e vogël]] Herodoti dha një rrëfim mitologjik të jetës së hershme të Kirit. Sipas këtij rrëfimi, Astiagu pati dy ëndrra profetike, në të cilat një përmbytje, e më pas një varg hardhish plot fryte, dilnin nga legeni i bijës së tij Mandana dhe mbulonin të gjithë mbretërinë. Këto u interpretuan nga këshilltarët e tij si parashikim se nipi i tij një ditë do të kryengrihej dhe do ta zëvendësonte si mbret. Astiagu e thirri Mandanën, atëherë shtatzënë me Kirin, mbrapsht në Ekbatanë për ta vrarë fëmijën. Gjenerali i tij Harpagu ia besoi detyrën Mitradatit, një prej barinjve të Astiagut, i cili e rriti fëmijën dhe ia paraqiti Harpagut djalin e vet të lindur të vdekur si foshnjën e vdekur Kir.{{sfn|Herodoti|p=1.95}} Kiri jetoi në fshehtësi, por kur mbushi 10 vjeç, gjatë një loje fëmijërore, e rrahu djalin e një fisniku kur ky refuzoi t'i bindej urdhrave të Kirit. Meqë ishte e paprecedentë që biri i një bariu të kryente një akt të tillë, Astiagu urdhëroi ta sillnin djalin në oborrin e tij dhe e mori në pyetje atë dhe të atin birësues. Pas rrëfimit të barinjve, Astiagu e dërgoi Kirin mbrapsht në Persi, tek prindërit e tij biologjikë.{{sfn|Herodoti|p=1.107-21}} Megjithatë, Astiagu e thirri birin e Harpagut dhe, si hakmarrje, e copëtoi, e piqi disa pjesë të tij duke i zier të tjerat, dhe e mashtroi këshilltarin e vet ta hante fëmijën e vet gjatë një gostie të madhe. Pas ngrënies, shërbëtorët e Astiagut ia sollën Harpagut kokën, duart dhe këmbët e birit të tij në tabaka, që ai ta kuptonte kanibalizmin e tij të pavullnetshëm.<ref>{{cite web |title=Herodotus 1.119 |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Herodotus/1B*.html |website=LacusCurtius |language=en}}</ref> == Ngjitja në pushtet == === Trashëgimia e Medisë === Kiri i Madh e trashëgoi fronin në 559 p.e.s.{{sfn|Gershevitch|1985|p=210}} pas vdekjes së të atit; megjithatë, Kiri nuk ishte ende sundimtar i pavarur. Si paraardhësit e tij, Kiri duhej ta njihte epërsinë mediane. Astiagu, mbreti i fundit i Perandorisë Mediane dhe gjyshi i Kirit, mund të ketë sunduar shumicën e Lindjes së Afërt të lashtë, nga kufiri lidian në perëndim deri tek tokat e partëve dhe të persëve në lindje. [[Skeda:Painting of Cyrus the Great in battle.png|thumb|majtas|Detaj nga ''Kiri duke gjuajtur derr të egër'' nga Claude Audran i Riu, [[Pallati i Versajës]]]] Sipas Kronikës së Nabonidit, Astiagu nisi një sulm kundër Kirit, "mbretit të Anshanit". Sipas historianit Herodot, dihet se Astiagu e vuri Harpagun në krye të ushtrisë mediane për ta pushtuar Kirin. Megjithatë, Harpagu u lidh me Kirin dhe e nxiti kryengritjen e tij kundër Medisë, para se përfundimisht të kalonte në anën e tij bashkë me disa fisnikë dhe një pjesë të ushtrisë. Ky tradhtim konfirmohet nga Kronika e Nabonidit. Kronika sugjeron se armiqësitë zgjatën të paktën tri vjet (553–550 p.e.s.), dhe beteja përfundimtare rezultoi me pushtimin e Ekbatanës. Kjo u përshkrua në paragrafin që i paraprinte hyrjes për vitin e shtatë të Nabonidit, ku detajohej fitorja e Kirit dhe kapja e gjyshit të tij.{{sfn|Briant|2002|p=31}} Sipas historianëve Herodot dhe Ktesia, Kiri ia fali jetën Astiagut dhe u martua me bijën e tij, Amitis. Kjo martesë i qetësoi disa vasalë, përfshirë baktrianët, partët dhe sakët.{{sfn|Briant|2002|pp=31–33}} Kiri gjithashtu e nënshtroi dhe e përfshiu Sogdianën në perandori gjatë fushatave të tij ushtarake të viteve 546–539 p.e.s.<ref>Antoine Simonin, "Sogdiana", ''Ancient History Encyclopedia'', 2012-01-08. (anglisht)</ref><ref>Kirill Nourzhanov, Christian Bleuer, ''Tajikistan: a Political and Social History'', Canberra: Australian National University Press, 2013, f. 12. (anglisht)</ref> Me rënien e Astiagut nga pushteti, të gjithë vasalët e tij (përfshirë shumë të afërm të Kirit) ishin tani nën komandën e tij. Kushëriri i të atit, Arsami, që kishte qenë mbret i qytet-shtetit Parsa nën medët, do të kishte hequr dorë nga froni. Megjithatë, ky transferim pushteti brenda familjes duket se ka qenë i qetë, dhe ka gjasa që Arsami mbeti guvernator nominal i Parsës nën autoritetin e Kirit – më shumë princ apo dukë i madh, sesa mbret.<ref>{{Cite book |title=Sparda by the bitter sea: imperial interaction in western Anatolia |author=Jack Martin Balcer |publisher=Scholars Press |year=1984 |page=137 |isbn=978-0-89130-657-3 |language=en}}</ref> I biri, Histaspi, i cili ishte gjithashtu kushëriri i dytë i Kirit, u bë satrap i Partisë dhe Frigjisë. Kështu Kiri i Madh i bashkoi mbretëritë binjake akamenide të Parsës dhe Anshanit në Persinë e vërtetë. Arsami jetoi aq gjatë sa e pa nipin e tij të bëhej Dari i Madh, Shahanshah i Persisë, pas vdekjeve të të dy bijve të Kirit.<ref>A. Sh. Sahbazi, "Arsama", në ''Encyclopaedia Iranica''. (anglisht)</ref> Pushtimi i Medisë nga Kiri ishte vetëm fillimi i luftërave të tij.<ref>The encyclopædia britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information, vëllimi 21, red. Hugh Chrisholm, 1911, f. 206–07. (anglisht)</ref> === Pushtimi i Lidisë dhe i Azisë së Vogël === [[Skeda:Defeat of Croesus 546 BCE.jpg|thumb|upright=1.3|Fitorja e Kirit mbi Kresin e Lidisë në Betejën e Timbrës, 546 p.e.s.]] Datat e sakta të pushtimit lidian janë të panjohura, por duhet të kenë ndodhur mes rrëzimit të mbretërisë mediane nga Kiri (550 p.e.s.) dhe pushtimit të Babilonisë (539 p.e.s.). Në të kaluarën ishte e zakonshme të jepej viti 547 p.e.s. si viti i pushtimit, bazuar në disa interpretime të Kronikës së Nabonidit, por ky qëndrim sot nuk mbahet shumë.<ref>Robert Rollinger, "The Median 'Empire', the End of Urartu and Cyrus the Great's Campaign in 547 B.C."; Jona Lendering, "The End of Lydia: 547?". (anglisht)</ref> Lidianët sulmuan së pari qytetin akamenid të Pterias në Kapadoki. Mbreti i Lidisë, Kresi, e rrethoi dhe e pushtoi qytetin, duke i skllavëruar banorët. Ndërkohë, persët i ftuan qytetarët e Jonisë, që ishin pjesë e mbretërisë lidiane, të kryengriteshin kundër sunduesit të tyre. Oferta u refuzua, dhe kështu Kiri mblodhi një ushtri dhe marshoi kundër lidianëve, duke rritur numrin e trupave gjatë kalimit nëpër kombet në rrugën e tij. Beteja e Pterias përfundoi praktikisht barazim, me të dyja palët duke pësuar humbje të rënda deri në mbrëmje. Kresi u tërhoq në Sardë të nesërmen në mëngjes.<ref name="histories1">Herodoti, ''Historitë, Libri I'', 440 p.e.s., përkth. George Rawlinson. (anglisht)</ref> Ndërsa ishte në Sardë, Kresi kërkoi ndihmë nga aleatët e tij për Lidinë. Megjithatë, para se aleatët të bashkoheshin, pranë fundit të dimrit Kiri i Madh e shtyu luftën në territorin lidian dhe e rrethoi Kresin në kryeqytetin e tij, Sardë. Pak para betejës përfundimtare të Timbrës mes dy sunduesve, Harpagu e këshilloi Kirin t'i vendoste dromedarët e tij përpara luftëtarëve; kuajt lidianë, të pamësuar me erën e dromedarëve, do të trembeshin shumë. Strategjia funksionoi; kalorësia lidiane u shpartallua. Kiri e mundi dhe e kapi Kresin. Kiri e pushtoi kryeqytetin në Sardë, duke e pushtuar mbretërinë lidiane në 546 p.e.s.<ref name="histories1"/> Sipas Herodotit, Kiri i Madh ia fali jetën Kresit dhe e mbajti si këshilltar, por ky rrëfim bie ndesh me disa përkthime të Kronikës bashkëkohore të Nabonidit, që e interpretojnë se mbreti i Lidisë u vra.<ref name="croesus">"Croesus": mbreti i pestë dhe i fundit i dinastisë Mermnade. (anglisht)</ref> [[Skeda:Kroisos stake Louvre G197.jpg|thumb|Kresi mbi turrën e druve. Amforë atike me figura të kuqe, 500–490 p.e.s., Luvri]] Para se Kiri të kthehej në kryeqytet, Komagjena u përfshi në Persi në 546 p.e.s.<ref>{{cite web |url=http://www.sanityquestpublishing.com/time/1k-500/UrSy2.html |title=Syria – Urartu 612-501 |language=en}}</ref> Më vonë, një lidian i quajtur Paktia u ngarkua nga Kiri t'ia dërgonte thesarin e Kresit Persisë. Megjithatë, menjëherë pas nisjes së Kirit, Paktia punësoi mercenarë dhe shkaktoi një kryengritje në Sardë, kundër satrapit pers të Lidisë, Tabalu. Kiri e dërgoi Mazaresin, një prej komandantëve të tij, ta shtypte kryengritjen, por kërkoi që Paktia t'i kthehej gjallë. Kur mbërriti Mazaresi, Paktia iku në Joni, ku kishte punësuar më shumë mercenarë. Mazaresi i çoi trupat e veta në vendin grek dhe i nënshtroi qytetet e Magnesias dhe të Prienës. Fati i Paktias mbetet i panjohur, por pas kapjes, ka gjasa që iu dërgua Kirit dhe u ekzekutua pas torturimit.<ref>The life and travels of Herodotus, vëllimi 2, nga James Talboys Wheeler, 1855, f. 271–74. (anglisht)</ref> Mazaresi vazhdoi pushtimin e Azisë së Vogël, por vdiq nga shkaqe të panjohura gjatë fushatës së tij në Joni. Kiri e dërgoi Harpagun ta përfundonte pushtimin e Azisë së Vogël nisur nga Mazaresi. Harpagu pushtoi Likinë, Eolinë dhe Karinë, duke përdorur teknikën e ndërtimit të dherave për të thyer muret e qyteteve të rrethuara, metodë e panjohur për grekët. Ai e përfundoi pushtimin e zonës në 542 p.e.s. dhe u kthye në Persi.<ref>{{Cite book |last=Herodoti, A. Barguet |title=L'Enquête |publisher=Bibliothèque de la Pléiade |pages=111–124 |language=fr}}</ref> === Pushtimet në Azinë Qendrore dhe Jugore === Pas pushtimit të Lidisë, Kiri bëri fushatë në lindje, rreth viteve 545–540 p.e.s. Kiri u përpoq së pari të pushtonte Gedrozinë, por u mund në mënyrë vendimtare dhe u largua prej saj.<ref>Ancient India, nga Vidya Dhar Mahajan, 2019, f. 203. (anglisht)</ref> Gedrozia ka gjasa të jetë pushtuar gjatë mbretërimit të Darit I. Pas përpjekjes së dështuar për të pushtuar Gedrozinë, Kiri sulmoi rajonet e Baktrisë, Arakozisë, Sogdianës, Sakës, Korazmisë, Marginës dhe provinca të tjera në lindje. Në 533 p.e.s., Kiri i Madh kaloi malet e Hindukushit dhe mblodhi haraç nga qytetet e Indit. Kështu, Kiri ka gjasa të ketë krijuar shtete vasale në Indinë perëndimore.<ref>Chronology of the Ancient World, nga H. E. L. Mellersh, 1994. (anglisht)</ref> Kiri më pas u kthye me ushtrinë e vet në Babiloni, për shkak të trazirave që po ndodhnin brenda dhe rreth Babilonisë. === Pushtimi i Perandorisë Neo-Babilonase === Deri në vitin 540 p.e.s., Kiri pushtoi Elamin dhe kryeqytetin e tij, Suzën.<ref>{{cite web |url=http://www.achemenet.com/ressources/enligne/arta/pdf/2004.003-Tavernier.pdf |title=Some Thoughts in Neo-Elamite Chronology |last=Tavernier |first=Jan |page=27 |access-date=2009-03-13 |language=en}}</ref> Kronika e Nabonidit regjistron se, para betejës/betejave, mbreti i Perandorisë Neo-Babilonase, Nabonidi, kishte urdhëruar që statujat e kultit nga qytetet periferike babilonase të silleshin në kryeqytet, çka sugjeron se konflikti kishte filluar mundësisht në dimrin e vitit 540 p.e.s.<ref>Amélie Kuhrt, "Babylonia from Cyrus to Xerxes", në ''The Cambridge Ancient History: Vol IV – Persia, Greece and the Western Mediterranean'', f. 112–38, red. John Boardman, Cambridge University Press, 1982. (anglisht)</ref> Pak para tetorit të vitit 539 p.e.s., Kiri e luftoi Betejën e Opisit, në ose pranë qytetit strategjik buzë lumit, Opis, mbi Tigër, në veri të Babilonisë. Ushtria babilonase u shpartallua, dhe më 10 tetor, Sipari u pushtua pa betejë, me pak a aspak rezistencë nga popullata.<ref>Kronika e Nabonidit, 14. (anglisht)</ref> Ka gjasa që Kiri të ketë hyrë në negociata me gjeneralët babilonas për të arritur një kompromis dhe kështu për të shmangur një përballje të armatosur.<ref>Gauthier Tolini, ''Quelques éléments concernant la prise de Babylone par Cyrus'', Paris, f. 10. (frëngjisht)</ref> Nabonidi, që ishte tërhequr në Sipar pas disfatës në Opis, iku në Borsip.<ref>{{Cite book |last=Bealieu |first=Paul-Alain |title=The Reign of Nabonidus, King of Babylon 536–539 B.C. |publisher=Yale University Press |year=1989 |isbn=0-300-04314-7 |location=New Haven and London |page=230 |language=en}}</ref> [[Skeda:Ancient near east 540 bc.svg|djathtas|thumb|upright=1.3|Lindja e Afërt e lashtë rreth vitit 540 p.e.s., para pushtimit të Babilonisë nga Kiri i Madh]] Rreth 12 tetorit,{{sfn|Briant|2002|p=41}} trupat e gjeneralit pers Gubaru hynë në Babiloni, sërish pa asnjë rezistencë nga ushtritë babilonase, dhe e ndaluan Nabonidin.<ref>Kronika e Nabonidit, 15–16. (anglisht)</ref> Herodoti shpjegon se, për ta arritur këtë, persët, duke përdorur një legen të gërmuar më parë nga mbretëresha babilonase Nitokrisa për të mbrojtur Babiloninë nga sulmet mediane, e devijuan lumin Eufrat në një kanal, kështu që niveli i ujit ra "deri në lartësinë e mesit të kofshës së një njeriu", çka u mundësoi forcave pushtuese të marshonin drejt e nëpër shtratin e lumit natën.<ref>{{cite book |last=Potts |first=Daniel |title=Mesopotamian civilization: the material foundations |year=1996 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-3339-9 |pages=22–23 |language=en}}</ref> Menjëherë pas kësaj, Nabonidi u kthye nga Borsipi dhe iu dorëzua Kirit.<ref>{{Cite book |last=Bealieu |first=Paul-Alain |title=The Reign of Nabonidus, King of Babylon 536–539 B.C. |publisher=Yale University Press |year=1989 |isbn=0-300-04314-7 |location=New Haven and London |page=231 |language=en}}</ref> Më 29 tetor, Kiri hyri në qytetin e Babilonisë.<ref>Kronika e Nabonidit, 18. (anglisht)</ref> Para pushtimit të Babilonisë nga Kiri, Perandoria Neo-Babilonase kishte pushtuar shumë mbretëri. Përveç Babilonisë, Kiri ka gjasa ta ketë përfshirë në perandorinë e tij edhe entitetet e saj nën-kombëtare, përfshirë Sirinë, Judenë dhe Arabinë Petrease, edhe pse nuk ka dëshmi të drejtpërdrejta për ta mbështetur këtë supozim.{{sfn|Dandamayev|1993|pp=516–521}}{{sfn|Briant|2002|pp=44–49}} Pas pushtimit të Babilonisë, Kiri i Madh e shpalli veten "mbret i Babilonisë, mbret i Sumerit dhe Akadit, mbret i katër anëve të botës" në të famshmin Cilindër të Kirit, mbishkrim në një cilindër që u vendos në themelet e tempullit Esagila, kushtuar zotit kryesor babilonas, Marduk. Teksti i cilindrit e denoncon Nabonidin si të pafe dhe e paraqet Kirin fitimtar duke e kënaqur zotin Marduk. Ai përshkruan si Kiri i kishte përmirësuar jetët e qytetarëve të Babilonisë, kishte riatdhesuar popuj të dëbuar dhe kishte rikthyer tempuj e shenjtërore kulti. Edhe pse disa kanë pohuar se cilindri përfaqëson një lloj karte të drejtave të njeriut, historianët zakonisht e paraqesin në kontekstin e një tradite të gjatë mesopotamiane, ku sundues të rinj i fillonin mbretërimet e tyre me deklarata reformash.<ref name="BM-CC">{{cite web |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/c/cyrus_cylinder.aspx |title=British Museum Website, The Cyrus Cylinder |publisher=Britishmuseum.org |access-date=2012-12-30 |language=en}}</ref> Zotërimet e Kirit të Madh përbënin perandorinë më të madhe që bota kishte parë deri në atë pikë.{{Sfn|Kuhrt|1995|p=647}} Në fund të sundimit të Kirit, Perandoria Akamenide shtrihej nga Azia e Vogël në perëndim deri te lumi Indus në lindje.{{sfn|Dandamayev|1993|pp=516–521}} == Vdekja == === Rrëfime kontradiktore === Detajet e vdekjes së Kirit ndryshojnë sipas rrëfimit. Ktesia, në ''Persikën'' e tij, ka rrëfimin më të gjatë, sipas të cilit Kiri vdiq duke shtypur rezistencën e këmbësorisë derbike (masagete), të ndihmuar nga shigjetarë dhe kalorës të tjerë skitë, si dhe nga indianë me elefantë lufte. Sipas tij, kjo ngjarje ndodhi verilindje të burimeve të Sirdarjas.<ref>A history of Greece, vëllimi 2, nga Connop Thirlwall, Longmans, 1836, f. 174. (anglisht)</ref> Rrëfimi i Herodotit, nga ''Historitë'' e tij, jep detajimin e dytë më të gjatë, sipas të cilit Kiri e gjeti fatin e tij në një betejë të ashpër me masagetët, konfederatë fisnore skite nga shkretëtirat jugore të Horezmit dhe Kizilkumit, në pjesën jugore të stepës euroaziatike, sot Kazakistan dhe Uzbekistan, pasi ndoqi këshillën e Kresit t'i sulmonte në territorin e tyre.<ref name="mass">{{cite web |url=http://www.fordham.edu/halsall/ancient/tomyris.html |title=Ancient History Sourcebook: Herodotus: Queen Tomyris of the Massagetai and the Defeat of the Persians under Cyrus |publisher=Fordham.edu |access-date=2012-12-30 |language=en}}</ref> Masagetët lidheshin me skitët në veshje dhe mënyrë jetese; ata luftonin me kalë dhe në këmbë. Për ta fituar mbretërinë e saj, Kiri fillimisht i dërgoi një ofertë martese sunduesës së tyre, mbretëreshës Tomiris, propozim që ajo e refuzoi. [[Skeda:Achaemenid soldiers against Scythians.jpg|thumb|majtas|Ushtarë akamenidë (majtas) duke luftuar kundër skitëve, shekulli i 5-të p.e.s. Vulë-cilindër, gjurmë (vizatim).<ref>{{cite book |last1=Hartley |first1=Charles W. |last2=Yazicioğlu |first2=G. Bike |last3=Smith |first3=Adam T. |title=The Archaeology of Power and Politics in Eurasia: Regimes and Revolutions |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-01652-1 |page=83 |language=en}}</ref>]] Ai më pas nisi përpjekjen për ta pushtuar territorin e masagetëve me forcë (rreth 529 p.e.s.),<ref name=Rene>{{Cite book |last=Grousset |first=Rene |title=The Empire of the Steppes |publisher=Rutgers University Press |year=1970 |isbn=0-8135-1304-9 |page=9 |language=en}}</ref> duke filluar me ndërtimin e urave dhe anijeve luftarake me kulla përgjatë brigjes së tij të lumit Oksus, ose Amudarja, që i ndante. Duke i dërguar një paralajmërim të ndalonte pushtimin (paralajmërim që ajo tha se priste ta shpërfillte gjithsesi), Tomiris e sfidoi ta takonte ushtrinë e saj në luftë të ndershme, duke e ftuar në një vend të vendit të saj një ditë marshimi larg lumit, ku ushtritë e tyre do të përballeshin zyrtarisht. Ai e pranoi ofertën e saj, por, duke mësuar se masagetët nuk njihnin verën dhe efektet e saj dehëse, ngriti kampin dhe e la pas plot verë, duke marrë ushtarët e tij më të mirë me vete dhe duke lënë ata më pak të aftët. Gjenerali i ushtrisë së Tomirisit, Spargapisi, i cili ishte edhe biri i saj, dhe një e treta e trupave masagete, e vranë grupin që Kiri kishte lënë atje dhe, duke e gjetur kampin plot ushqim dhe verë, u dehën pa dashje, duke ua ulur aftësinë të mbroheshin kur u sulmuan papritur. Ata u mundën, dhe, edhe pse u zu rob, Spargapisi kreu vetëvrasje sapo u qetësua nga dehja. Kur mësoi çfarë kishte ndodhur, Tomiris i denoncoi taktikat e Kirit si të pandershme dhe u betua për hakmarrje, duke udhëhequr vetë valën e dytë të trupave në betejë. Kiri i Madh përfundimisht u vra, dhe forcat e tij pësuan humbje masive, në atë që Herodoti e quajti beteja më e ashpër e karrierës së tij dhe e botës së lashtë. Kur mbaroi, Tomiris urdhëroi t'i sillej trupi i Kirit, pastaj e kreu kokën dhe ia zhyti në një enë me gjak, si gjest simbolik hakmarrjeje për egërsinë e tij gjakatare dhe vdekjen e të birit.<ref name="mass"/> Megjithatë, disa dijetarë e vënë në dyshim këtë version, kryesisht pasi edhe vetë Herodoti pranon se kjo ngjarje ishte një ndër shumë versione të vdekjes së Kirit që kishte dëgjuar prej një burimi gjoja të besueshëm, i cili i tha se askush s'ishte i pranishëm ta shihte pasojën.<ref>{{cite book |title=The historian's craft in the age of Herodotus |author=Nino Luraghi |publisher=Oxford University Press US |year=2001 |page=155 |isbn=978-0-19-924050-0 |language=en}}</ref> [[Skeda:Queen Tomyris and the head of Cyrus the Great.jpg|thumb|Mbretëresha Tomiris e masagetëve duke marrë kokën e Kirit]] Herodoti rrëfen gjithashtu se Kiri pa në gjumë birin më të madh të Histaspit (Darin I) me krahë mbi shpatulla, duke hijezuar me njërin krah Azinë e me tjetrin Evropën.<ref name=ilya>The Cambridge History of Iran: The Median and Achaemenian periods, vëllimi 2, red. Ilya Gershevitch, 1985, f. 392–98. (anglisht)</ref> Arkeologu Sir Max Mallowan e shpjegon këtë deklaratë të Herodotit dhe lidhjen e saj me figurën katërkrahëshe në bas-reliev të Kirit të Madh kështu:<ref name=ilya/> {{Blockquote|Herodoti, siç e vlerësoj, mund ta ketë njohur lidhjen e ngushtë mes këtij lloji figure me krahë dhe imazhit të madhështisë iraniane, që ai e lidhi me një ëndërr parashikuese të vdekjes së mbretit para fushatës së tij të fundit, fatale, përtej Oksusit.}} Muhammad Dandamajev thotë se persët mund ta kenë marrë trupin e Kirit mbrapsht nga masagetët, ndryshe nga ç'pretendoi Herodoti.{{sfn|Dandamayev|1993|pp=516–521}} Sipas Kronikës së Mihaelit Sirian (1166–1199 e.s.), Kiri u vra nga gruaja e vet Tomiris, mbretëresha e masagetëve (Maksata), në vitin e 60-të të robërisë hebreje.<ref>Mihaeli Sirian, ''Chronicle of Michael the Great, Patriarch of the Syrians''. (anglisht)</ref> Një rrëfim alternativ, nga ''Kiropedia'' e Ksenofonit, bie ndesh me të tjerët, duke pretenduar se Kiri vdiq në paqe në kryeqytetin e tij.<ref>Ksenofoni, ''Cyropaedia'' VII.7; M.A. Dandamaev, "Cyrus II", në ''Encyclopaedia Iranica'', f. 250. (anglisht)</ref> Versioni final i vdekjes së Kirit vjen nga Berosi, i cili raporton vetëm se Kiri e gjeti vdekjen duke luftuar kundër shigjetarëve dahë, verilindje të burimeve të Sirdarjas.<ref>A political history of the Achaemenid empire, nga M.A. Dandamaev, Brill, 1989, f. 67. (anglisht)</ref> === Vendi i prehjes === [[Skeda:Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|thumb|Varri i Kirit në Pasargadë, Iran, Vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s (2015)]] Eshtrat e Kirit të Madh mund të jenë varrosur në kryeqytetin e tij, Pasargadë, ku sot ekziston ende një varr prej gëlqerori (ndërtuar rreth 540–530 p.e.s.), i cili sipas shumëve besohet të jetë i tij. Straboni dhe Ariani japin përshkrime pothuajse identike të varrit, bazuar në dëshminë e syrit të Aristobulit të Kasandreas, i cili, me kërkesën e Aleksandrit të Madh, e vizitoi varrin dy herë.<ref>Straboni, ''Geographica'' 15.3.7; Ariani, ''Anabasis Alexandri'' 6.29. (anglisht)</ref> Edhe pse vetë qyteti sot është në rrënoja, vendi i varrosjes së Kirit të Madh ka mbetur kryesisht i paprekur, dhe varri është restauruar pjesërisht kundër përkeqësimit natyror gjatë shekujve. Sipas Plutarkut, epitafi i tij thoshte: {{blockquote|O njeri, kushdo qofsh dhe kudo që të vish, sepse e di se do të vish, unë jam Kiri, që ua fitoi persëve perandorinë e tyre. Mos ma keqso pra këtë copë dheu që m'i mbulon eshtrat.<ref>''Life of Alexander'', 69, në ''Plutarch: The Age of Alexander'', përkth. Ian Scott-Kilvert, Penguin Classics, 1973, f. 326. (anglisht)</ref>}} Dëshmi kuneiforme nga Babilonia vërtetojnë se Kiri vdiq rreth dhjetorit të vitit 530 p.e.s.,<ref>R.A. Parker dhe W.H. Dubberstein, ''Babylonian Chronology 626 B.C. – A.D. 75'', 1971. (anglisht)</ref> dhe se i biri Kambisi II ishte bërë mbret. Kambisi vazhdoi politikën e të atit të zgjerimit dhe e pushtoi Egjiptin për perandorinë, por vdiq shpejt pas vetëm shtatë vjetësh sundimi. Atij i pasoi ose biri tjetër i Kirit, Bardija, ose një mashtrues që hiqej si Bardija, i cili u bë sundimtari i vetëm i Persisë për shtatë muaj, deri sa u vra nga Darius I i Madh.<ref>{{Cite web |last=Mark |first=Joshua J. |title=Behistun Inscription |url=https://www.worldhistory.org/Behistun_Inscription/ |access-date=2024-03-06 |website=World History Encyclopedia |date=2019-11-28 |language=en}}</ref> Dëshmitë e përkthyera romake dhe greke japin një përshkrim të gjallë të varrit, si gjeometrikisht ashtu edhe estetikisht; forma gjeometrike e varrit ka ndryshuar pak me vite, duke ruajtur ende një gur të madh me formë katërkëndore në bazë, i pasuar nga një varg piramidal gurësh më të vegjël katërkëndorë, deri sa, pas disa pllakash, struktura mbyllet nga një ndërtesë, me çati të harkuar prej një guri piramidal, dhe një hapje ose dritare të vogël anash, ku vetëm njeriu më i hollë do të mund të shtyhej me vështirësi.<ref name=Cleveland>{{cite book |author=Charles Dexter Cleveland |title=A compendium of classical literature |year=1861 |publisher=Biddle |page=313 |language=en}}</ref> Brenda kësaj ndërtese ishte një arkivol i artë, mbi një tavolinë me këmbë të arta, brenda të cilit ishte varrosur trupi i Kirit të Madh. Mbi vendin e tij të pushimit ishte një mbulesë prej tapiceri e perdesh, prej materialeve më të mira babilonase, me punim të hollë median; poshtë shtratit të tij ishte një qilim i kuq i imët, që mbulonte hapësirën e ngushtë katërkëndore të varrit të tij.<ref name=Cleveland /> Dëshmitë greke të përkthyera e përshkruajnë varrin si të vendosur në kopshtet pjellore të Pasargadës, të rrethuar nga pemë dhe shkurre zbukuruese, me një grup mbrojtësish akamenidë të quajtur "magët", të vendosur pranë për ta mbrojtur ndërtesën nga vjedhja apo dëmtimi.<ref name=Cleveland /><ref>{{cite book |title=Persia past and present |author=Abraham Valentine Williams Jackson |year=1906 |publisher=The Macmillan Company |page=278 |language=en}}</ref> Vite më vonë, në kaosin e krijuar nga pushtimi i Persisë nga Aleksandri i Madh dhe pas disfatës së Darit III, varri i Kirit të Madh u thye dhe shumica e luksit të tij u plaçkit. Kur Aleksandri arriti te varri, u tmerrua nga mënyra si ishte trajtuar varri, dhe i pyeti magët e i vuri para gjyqit.<ref name=Cleveland /> Sipas disa dëshmive, vendimi i Aleksandrit t'i gjykojë magët kishte të bënte më shumë me përpjekjen e tij për ta minuar ndikimin e tyre dhe shfaqjen e pushtetit të tij në perandorinë sapo të pushtuar, sesa me shqetësim për varrin e Kirit.<ref>The Monthly review, red. Ralph Griffiths, George Edward Griffiths, 1816, f. 509. (anglisht)</ref> Megjithatë, Aleksandri e admironte Kirin, që në rini duke lexuar ''Kiropedinë'' e Ksenofonit, e cila përshkruante heroizmin e Kirit në betejë dhe qeverisjen si mbret dhe legjislator.<ref name="Ulrich">{{cite book |title=Alexander the Great |author=Ulrich Wilcken |publisher=W.W. Norton & Company |year=1967 |page=146 |language=en}}</ref> Sido që të jetë, Aleksandri e urdhëroi Aristobulin ta përmirësonte gjendjen e varrit dhe t'ia restauronte brendinë.<ref name=Cleveland /> Përkundër admirimit të tij për Kirin e Madh dhe përpjekjeve për restaurimin e varrit, Aleksandri, gjashtë vjet më parë (330 p.e.s.), kishte plaçkitur Persepolisin, qytetin e pasur për të cilin Kiri mund ta ketë zgjedhur vendndodhjen, dhe ose e urdhëroi djegien e tij si akt propagande pro-greke, ose e vuri zjarr gjatë festimeve të dehura.<ref>{{cite book |title=Alexander the Great: the invisible enemy |author=John Maxwell O'Brien |publisher=Psychology Press |year=1994 |pages=100–01 |isbn=978-0-415-10617-7 |language=en}}</ref> Ndërtesa i ka mbijetuar kohës, nëpër pushtime, ndarje të brendshme, perandori pasuese, ndryshime regjimesh dhe revolucione. Figura e fundit e shquar perse që i tërhoqi vëmendjen varrit ishte Muhamed Riza Pehlevi (Shahu i Iranit), monarku i fundit zyrtar i Persisë, gjatë festimeve të tij të 2.500 vjetëve të monarkisë. Ashtu si Aleksandri i Madh para tij, Shahu i Iranit donte t'i apelohej trashëgimisë së Kirit për ta legjitimuar vetë sundimin e tij.<ref>{{cite book |author=James D. Cockcroft |title=Mohammad Reza Pahlavi, Shah of Iran |publisher=Chelsea House Publishers |year=1989 |language=en}}</ref> Kombet e Bashkuara e njohin varrin e Kirit të Madh dhe Pasargadën si Vend të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.<ref name=UN>{{cite web |title=Pasargadae |author=UNESCO World Heritage Centre |year=2006 |access-date=2010-12-26 |url=https://whc.unesco.org/en/list/1106 |language=en}}</ref> == Trashëgimia == === Ndikimi në qytetërimet lindore dhe perëndimore === [[Skeda:Cyrus II le Grand et les Hébreux.jpg|thumb|Sipas Biblës, Kiri i Madh i çliroi hebrenjtë nga Robëria Babilonase, që të riatdhesoheshin dhe ta rindërtonin Jerusalemin, duke i fituar një vend nderimi në Judaizëm.]] Historiani britanik Charles Freeman sugjeron se "në shtrirje dhe shkallë, arritjet e tij [të Kirit] renditeshin shumë mbi ato të mbretit maqedonas, Aleksandrit, i cili do ta shembte perandorinë [akamenide] në vitet 320 p.e.s., por dështoi t'i jepte ndonjë alternativë të qëndrueshme."<ref>Freeman 1999, f. 188. (anglisht)</ref> Kiri ka qenë hero personal për shumë njerëz, përfshirë Thomas Jefferson, Muhamed Riza Pehlevin dhe David Ben-Gurionin.<ref>{{cite news |title=The Cyrus cylinder: Diplomatic whirl |url=https://www.economist.com/news/books-and-arts/21573955-show-tests-limits-cultural-politics-diplomatic-whirl |newspaper=The Economist |date=2013-03-23 |access-date=2017-08-26 |language=en}}</ref> Arritjet e Kirit të Madh gjatë antikitetit pasqyrohen në mënyrën si kujtohet sot. Kombi i tij, iranianët, e kanë konsideruar "Atin", pikërisht titullin që përdorej që në kohën e vetë Kirit, nga shumë kombet që ai i pushtoi, sipas Ksenofonit:<ref>The Cyropaedia, H. G. Bohn, Ksenofoni, 1855. (anglisht)</ref> Flamuri i Kirit, i përshkruar si shqiponjë e artë e vendosur mbi një "shufër të lartë", mbeti flamuri zyrtar i akamenidëve.<ref>Alireza Shapur Shahbazi, "DERAFŠ", ''Encyclopaedia Iranica'', vëll. VII, fasc. 3, f. 312–315, 1994-12-15. (anglisht)</ref> {{blockquote|Ata që ishin nën të, i trajtoi me nderim dhe respekt, sikur të ishin fëmijët e tij, ndërsa vetë nënshtetasit e tij e respektonin Kirin si "Atin" e tyre ... Cili njeri tjetër veç 'Kirit', pasi kishte përmbysur një perandori, ka vdekur ndonjëherë me titullin "Ati" nga populli që kishte sjellë nën pushtetin e tij? Sepse është fakt i qartë se ky është emër për dikë që dhuron, jo për dikë që merr!}} Historiani Plutark (rreth 46–119 e.s.) tregon se "persët, meqë Kiri kishte hundë të mprehtë, edhe sot i duan burrat me hundë të mprehtë dhe i konsiderojnë më të pashmit".{{sfn|Briant|2002|p=226}} Babilonasit e konsideronin "Çliruesin", pasi ishin fyer nga sunduesi i tyre i mëparshëm, Nabonidi, për shkak të sakrilegjit që kishte kryer.<ref>G. Cardascia, "Babylon under Achaemenids", në ''Encyclopedia Iranica''. (anglisht)</ref> Ngritja e Persisë nën sundimin e Kirit pati ndikim të thellë në rrjedhën e historisë botërore, përfshirë forma të filozofisë iraniane, letërsisë dhe fesë. Shumë nga dinastitë iraniane pas Perandorisë Akamenide, dhe mbretërit e tyre, e panë veten si trashëgimtarë të Kirit të Madh dhe pretenduan ta vazhdonin vijën e nisur prej tij.<ref>The Heritage of Persia, nga Richard Nelson Frye, World Pub. Co., 1963. (anglisht)</ref><ref>Cyrus Kadivar, "We are Awake", The Iranian, 2002-01-25. (anglisht)</ref> Megjithatë, ka mendime të ndryshme mes dijetarëve nëse kjo vlen edhe për dinastinë Sasanide.<ref>E. Yarshater, për shembull, hedh poshtë që sasanidët e kujtonin Kirin, ndërsa R. N. Frye propozon vazhdimësi kujtese; shih A. Sh. Shahbazi, ''Early Sassanians' Claim to Achaemenid Heritage''; M. Boyce, "The Religion of Cyrus the Great". (anglisht)</ref> Aleksandri i Madh ishte vetë i mahnitur dhe e admironte Kirin e Madh, që në rini duke lexuar ''Kiropedinë'' e Ksenofonit, e cila përshkruante heroizmin e Kirit në betejë e qeverisje, si dhe aftësitë e tij si mbret e legjislator.<ref name="Ulrich"/> Gjatë vizitës së tij në Pasargadë, urdhëroi Aristobulin ta zbukuronte brendinë e dhomës varrore të Kirit.<ref name="Ulrich" /> Trashëgimia e Kirit është ndjerë deri edhe në Islandë<ref>Jakob Jonson, "Cyrus the Great in Icelandic epic: A literary study", Acta Iranica, 1974, f. 49–50. (anglisht)</ref> dhe Amerikën koloniale. Shumë nga mendimtarët dhe sunduesit e Antikitetit Klasik, si dhe të Rilindjes dhe epokës së Iluminizmit,<ref>Christopher Nadon, Xenophon's Prince: Republic and Empire in the Cyropaedia, Berkeley: UC Press, 2001. (anglisht)</ref> dhe etërit themelues të Shteteve të Bashkuara të Amerikës kërkuan frymëzim nga Kiri i Madh përmes veprave si ''Kiropedia''. Thomas Jefferson, për shembull, zotëronte dy kopje të ''Kiropedisë'', njërën me përkthime paralele greqisht dhe latinisht, faqe më faqe, që tregonin shënime të konsiderueshme të Jeffersonit, shenjë e ndikimit që libri pati në hartimin e Deklaratës së Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara.<ref>{{Cite web |url=http://www.payvand.com/news/13/apr/1111.html |title=Cyrus and Jefferson: Did they speak the same language? |website=payvand.com |access-date=2015-12-26 |language=en |archive-date=26 tetor 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151026005159/http://www.payvand.com/news/13/apr/1111.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-21747567 |title=Cyrus Cylinder: How a Persian monarch inspired Jefferson |publisher=BBC News |date=2013-03-11 |access-date=2018-07-21 |language=en}}</ref> Sipas profesor Richard Nelson Frye, Kiri – aftësitë e të cilit si pushtues dhe administrator, sipas Fryes, dëshmohen nga jetëgjatësia dhe fuqia e Perandorisë Akamenide – pati një rol pothuajse mitik mes popullit pers, "të ngjashëm me atë të Romulit dhe Remit në Romë, apo të Moisiut për izraelitët", me një histori që "ndjek në shumë detaje historitë e heronjve dhe pushtuesve nga vende të tjera të botës së lashtë".<ref name="Frye">{{cite web |url=http://original.britannica.com/eb/article-1685 |title=Cyrus II |publisher=Encyclopædia Britannica Online |access-date=2012-12-30 |language=en |archive-date=13 gusht 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813133030/http://original.britannica.com/eb/article-1685 |url-status=dead }}</ref> Frye shkruan: "Ai u bë epitomi i cilësive të mëdha të pritura nga një sundues në antikitet, dhe mori tipare heroike si pushtues i tolerueshëm e bujar, po ashtu i guximshëm e i patrembur. Personaliteti i tij, siç e panë grekët, i ndikoi ata dhe Aleksandrin e Madh, dhe, siç u transmetua tradita nga romakët, mund të konsiderohet të ndikojë mendimin tonë edhe sot."<ref name="Frye"/> Sundimi i tij u studiua dhe u admirua nga shumë prej udhëheqësve të mëdhenj, si Aleksandri i Madh, Jul Cezari dhe Thomas Jefferson.<ref>{{Cite web |title=Cyrus the Great Biography |url=https://www.biographyonline.net/military/cyrus-the-great-biography.html |access-date=2023-12-05 |website=Biography Online |language=en}}</ref> === Administrimi dhe politika === ==== Sistemi i satrapive ==== Kiri e themeloi perandorinë si perandori shumështetërore, e qeverisur nga katër shtete kryeqytete: Pasargadë, Babiloni, Suza dhe Ekbatanë. Ai lejoi një farë autonomie rajonale në secilin shtet, në formën e një sistemi satrapish. Satrapia ishte njësi administrative, zakonisht e organizuar mbi baza gjeografike. "Satrapi" (guvernatori) ishte mbreti vasal, që administronte rajonin, "gjenerali" mbikëqyrte rekrutimin ushtarak dhe siguronte rendin, ndërsa "sekretari i shtetit" mbante regjistrat zyrtarë. Gjenerali dhe sekretari i shtetit i raportonin drejtpërdrejt satrapit, si dhe qeverisë qendrore. Gjatë mbretërimit të tij, Kiri e mbajti nën kontroll një rajon të gjerë mbretërish të pushtuara, të arritur duke i ruajtur dhe zgjeruar satrapitë. Organizimin e mëtejshëm të territoreve të reja të pushtuara në provinca të qeverisura nga satrapë e vazhdoi trashëgimtari i Kirit, Dari i Madh. ==== Strategjia ushtarake ==== Perandoria e Kirit bazohej në haraç dhe rekrutë nga shumë pjesë të mbretërisë së tij.<ref>{{cite book |title=Art and empire |author1=John Curtis |author2=Julian Reade |author3=Dominique Collon |publisher=The Trustees of the British Museum by British Museum Press |year=1995 |isbn=978-0-7141-1140-7 |language=en}}</ref> Përmes zotësisë së tij ushtarake, Kiri krijoi një ushtri të organizuar, përfshirë njësinë e {{Ill|Të Pavdekshmit|en|Immortals}}, e përbërë prej 10.000 ushtarëve shumë të stërvitur.<ref>Pierre Briant, ''From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire''. (anglisht)</ref> Pushtimet e Kirit filluan një epokë të re në ndërtimin e perandorive, ku një superstat i gjerë, që përfshinte dhjetëra shtete, raca, fe dhe gjuhë, u qeverisën nën një administratë të vetme, të drejtuar nga një qeveri qendrore. Ky sistem zgjati me shekuj, dhe u ruajt si nga dinastia sulmuese Seleukide gjatë kontrollit të saj mbi Persinë, ashtu edhe nga dinastitë e mëvonshme iraniane, përfshirë partët dhe sasanidët.<ref>{{cite book |last=Wilcox |first=Peter |author2=MacBride, Angus |title=Rome's Enemies: Parthians And Sassanid Persians |publisher=Osprey Publishing |year=1986 |isbn=0-85045-688-6 |page=14 |language=en}}</ref> ==== Projektet e infrastrukturës ==== Kiri njihet për risitë e tij në projekte ndërtimi; ai i zhvilloi më tej teknologjitë që i gjeti në kulturat e pushtuara dhe i zbatoi në ndërtimin e pallateve të Pasargadës. Ishte i njohur gjithashtu për dashurinë e tij ndaj kopshteve; gërmimet e fundit në kryeqytetin e tij kanë zbuluar ekzistencën e Kopshtit Persian të Pasargadës dhe një rrjeti kanalesh vaditëse. Pasargadë ishte vendi i dy pallateve madhështore, të rrethuara nga një park mbretëror madhështor dhe kopshte të gjera formale; ndër to ishte kopshti i murosur me katër ndarje i "Parajsës", me mbi 1000 metra kanale të gdhendura në gëlqeror, të dizajnuara për të mbushur legenë të vegjël çdo 16 metra dhe për ta ujitur florën e larmishme të egër dhe shtëpiake. Dizajni dhe koncepti i kopshtit ishin të jashtëzakonshëm dhe janë përdorur si model për shumë parqe të lashta e moderne, që atëherë.<ref>Persepolis Recreated, NEJ International Pictures, 2005. (anglisht)</ref> Formoi gjithashtu një sistem postar novator në të gjithë perandorinë, të bazuar në disa stacione stafete të quajtura Chapar Khaneh.<ref>Herodoti, përkth. A.D. Godley, vëll. 4, libri 8, vargu 98, f. 96–97, 1924. (anglisht)</ref> Në 1658, ndërsa Protektorati i Kromuellit sundonte Britaninë, mjeku dhe filozofi anglez Sir Thomas Browne shkroi një traktat me titull ''Kopshti i Kirit'', ku Kiri paraqitet si sundues arketipor i mençur. Megjithatë, pavarësisht se figuron në titull, Kiri nuk ishte fokusi kryesor i veprës së Browne-it.<ref name="The Garden of Cyrus: Chapter I">{{Cite web |title=The Garden of Cyrus: Chapter I |url=https://penelope.uchicago.edu/gardennoframes/garden1.xhtml |access-date=2024-04-21 |language=en}}</ref> "Kiri Plaku, i rritur në pyje e male, kur koha dhe pushteti e lejuan, ndoqi diktatin e edukimit të tij, dhe i solli thesaret e fushës në rregull e kufizim. Kështu i zbukuroi fisnikërisht Kopshtet e Varura të Babilonisë, saqë u mendua edhe se ishte autori i tyre."<ref name="The Garden of Cyrus: Chapter I"/> ==== Emërtimi i monedhës ==== Përdorimi i emrit ''Kuruş'' si emërtim monedhe daton në shekullin e 6-të p.e.s., te Kreseidi, monedha e parë e artë në botë, e prerë fillimisht nga mbreti Kres i Lidisë. Kreseidi më vonë vazhdoi të pritej dhe u përhap në një zonë të gjerë gjeografike nga Kiri i Madh, themeluesi i Perandorisë Akamenide, i cili e mundi mbretin Kres dhe e pushtoi Lidinë me Betejën e Timbrës, në 547 p.e.s. Kiri e bëri Kreseidin monedhën e artë standarde të perandorisë së tij të gjerë, duke përdorur të njëjtin dizajn "luan dhe dem", por me peshë të reduktuar (8,06 gram, në vend të standardit prej 10,7 gram të versionit origjinal të lëshuar nga mbreti Kres), për shkak të nevojës për sasi më të mëdha të këtyre monedhave, për një popullsi shumë më të madhe. === Të drejtat e njeriut dhe multikulturalizmi === ==== Cilindri i Kirit ==== {{Kryesor|Cilindri i Kirit}} [[Skeda:Cyrus Cylinder.jpg|thumb|Cilindri i Kirit në Muzeun Britanik, 2010]] Një prej pak burimeve të mbijetuara të informacionit që mund të datohen drejtpërdrejt te koha e Kirit është Cilindri i Kirit ({{langx|fa|استوانه کوروش}}), dokument në formë cilindri prej balte, i mbishkruar në kuneiform akadisht. Ishte vendosur në themelet e Esagilës (tempulli i Mardukut në Babiloni), si depozitë themeli, pas pushtimit pers në 539 p.e.s. U zbulua në 1879 dhe sot ruhet në Muzeun Britanik, në Londër.<ref>H.F. Vos, "Archaeology of Mesopotamia", f. 267, në The International Standard Bible Encyclopedia, red. Geoffrey W. Bromiley, Wm. B. Eerdmans Publishing, 1995. (anglisht)</ref> Teksti i cilindrit e denoncon mbretin e rrëzuar babilonas Nabonidin si të pafe dhe e paraqet Kirin si të pëlqyeshëm për zotin kryesor Marduk. Ai përshkruan si Kiri i kishte përmirësuar jetët e qytetarëve të Babilonisë, kishte riatdhesuar popuj të dëbuar dhe kishte rikthyer tempuj e shenjtërore kulti.<ref name="Pritchard">"The Ancient Near East, Volume I: An Anthology of Texts and Pictures", vëll. 1, red. James B. Pritchard, Princeton University Press, 1973. (anglisht)</ref> Edhe pse nuk përmendet shprehimisht në tekst, riatdhesimi i hebrenjve nga "Robëria Babilonase" e tyre është interpretuar si pjesë e kësaj politike të përgjithshme.<ref>{{cite web |title=British Museum: Cyrus Cylinder |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/c/cyrus_cylinder.aspx |publisher=British Museum |access-date=2009-10-28 |language=en}}</ref> Në vitet 1970, Shahu i Iranit e përvetësoi Cilindrin e Kirit si simbol politik, duke e përdorur "si imazh qendror në festimin e tij të 2500 vjetëve të monarkisë iraniane",<ref name="BM-Cyrus">Shënime shpjeguese të Muzeut Britanik, "Cyrus Cylinder". (anglisht)</ref> dhe duke pohuar se ishte "karta e parë e të drejtave të njeriut në histori".<ref name="MacGregor">Neil MacGregor, "The whole world in our hands", në Art and Cultural Heritage: Law, Policy, and Practice, f. 383–84, red. Barbara T. Hoffman, Cambridge University Press, 2006. (anglisht)</ref> Ky pikëpamje është vënë në dyshim nga disa si "mjaft anakronike" dhe tendencioze,<ref>Elton L. Daniel, The History of Iran, f. 39, Greenwood Publishing Group, 2000. (anglisht)</ref> pasi koncepti modern i të drejtave të njeriut do t'u dukej krejt i huaj bashkëkohësve të Kirit dhe nuk përmendet nga cilindri.<ref>John Curtis, Nigel Tallis, Beatrice Andre-Salvini, Forgotten Empire, f. 59, University of California Press, 2005. (anglisht)</ref> Sidoqoftë, cilindri ka ardhur e shihet si pjesë e identitetit kulturor të Iranit.<ref name="BM-Cyrus" /> Neil MacGregor, drejtor i Muzeut Britanik, ka deklaruar se cilindri ishte "përpjekja e parë që njohim për të drejtuar një shoqëri, një shtet me kombësi dhe besime të ndryshme – një lloj i ri qeverisjeje shtetërore."<ref>{{cite news |url=https://www.al-monitor.com/originals/2013/03/cyrus-cylinder-iran-religious-freedom-minority-rights.html |title=Cyrus Cylinder a Reminder of Persian Legacy of Tolerance |author=Barbara Slavin |publisher=Al-Monitor |date=2013-03-06 |access-date=2013-09-21 |language=en}}</ref> Ai shpjegoi se "është përshkruar madje si deklarata e parë e të drejtave të njeriut, dhe ndonëse ky nuk qe kurrë qëllimi i dokumentit – koncepti modern i të drejtave të njeriut mezi ekzistonte në botën e lashtë – ka ardhur e mishëron shpresat dhe aspiratat e shumë vetave."<ref>{{cite news |last=MacGregor |first=Neil |title=A 2,600-year-old icon of freedom comes to the United States |url=https://edition.cnn.com/2013/02/24/opinion/macgregor-cyrus-cylinder/index.html |access-date=2013-09-21 |publisher=CNN |date=2013-02-24 |language=en}}</ref> === Feja dhe filozofia === ==== Prania zoroastriane në çështjet e shtetit akamenid ==== [[Skeda:Cyrus the Great with General Harpagus (18th century).jpg|thumb|Kiri i Madh (në mes), me gjeneralin e tij Harpagu pas tij, duke pranuar nënshtrimin e mbretit median Astiagu (tapiceri e shekullit XVIII)]] Iranologu francez Pierre Briant shkroi se, duke pasur parasysh informacionin e pakët që kemi, "duket mjaft e pamatur të përpiqemi ta rindërtojmë se çfarë mund të ketë qenë feja e Kirit."{{sfn|Briant|2002|p=94}} Diskutohet gjithashtu nëse ai ishte zoroastrian, apo nëse zoroastrizmi u përfshi si feja shtetërore akamenide vetëm pas jetës së tij. Dëshmia në favor të kësaj vjen nga disa prej emrave të pjesëtarëve të familjes së Kirit, dhe nga ngjashmëritë mes përshkrimit të Jahvesë në Isaia 40–48 (që erdhi pasi Isaia hyri në kontakt me një propagandist pers nën administratën e Kirit, i cili ishte zoroastrian) dhe atij të Ahura Mazdës në Gathat.<ref>{{Cite web |last=Boyce |first=Mary |date=2014 |title=Achaemenid Religion |url=https://iranicaonline.org/articles/achaemenid-religion |website=Encyclopedia Iranica |language=en}}</ref>{{Sfn|Boyce|1988}} Kundër kësaj teze bën fakti se Kiri lejoi liri të plotë fetare dhe financoi themelimin e tempujve e vendeve të tjera të shenjta të tyre, si dhe një datë e mundshme e vonë për veprimtarinë e profetit iranian Zoroaster, themeluesi i zoroastrizmit.<ref>{{Cite journal |last=Shannon |first=Avram |date=2007 |title=The Achaemenid Kings and the Worship of Ahura Mazda: Proto-Zoroastrianism in the Persian Empire |journal=Studia Antiqua |volume=5 |issue=2 |pages=79–85 |language=en}}</ref> ==== Toleranca dhe liria fetare ==== Politikat e Kirit lidhur me trajtimin e feve pakicë dokumentohen në shumë burime historike, veçanërisht babilonase dhe hebreje.<ref>{{Cite book |title=Cyrus the Great |last=Crompton |first=Samuel Willard |date=2008 |publisher=Chelsea House Publishers |isbn=978-0-7910-9636-9 |location=New York |page=80 |language=en}}</ref> Kiri kishte një politikë të përgjithshme toleranca fetare në të gjithë perandorinë e tij të gjerë. Nëse kjo ishte politikë e re apo vazhdim i politikave të ndjekura nga babilonasit dhe asirianët (siç mban historiani amerikan Lester Grabbe)<ref>{{cite book |title=Judah and the Judeans in the Persian period |year=2006 |publisher=Eisenbrauns |isbn=978-1-57506-104-7 |page=542 |editor1=Oded Lipschitz |editor2=Manfred Oeming |chapter=The "Persian Documents" in the Book of Ezra: Are They Authentic? |language=en}}</ref> është e diskutueshme. Ai u solli paqe babilonasve dhe thuhet se e mbajti ushtrinë larg tempujve dhe i ktheu statujat e perëndive babilonase në shenjtëroret e tyre.{{sfn|Dandamayev|1993|pp=516-521|loc="Cyrus's religious policies"}} ==== Besimi dhe praktikat personale të Kirit ==== Informacione mbi fenë dhe ritualet gjatë mbretërimit të Kirit gjenden gjithashtu te ''Kiropedia'' e Ksenofonit, ''Historitë'' e Herodotit, dhe te mbishkrime, edhe pse këto u shkruan në periudha të mëvonshme dhe duhen përdorur me kujdes.{{sfn|Briant|2002|p=93–96}}{{Sfn|Daryaee|2013|p=31}} Cilindri i Kirit u përpilua në emër të Kirit, me të si folësi vetë. Cilindri është shumë fetar dhe strukturohet rreth ndërhyrjeve të zotit kombëtar babilonas, Marduk. Është Marduku ai që lavdërohet në fillim të tekstit dhe ndërhyrja e drejtpërdrejtë e të cilit mendohet të jetë përgjegjëse për çfarë ndodhi në historinë e afërt, dhe është Marduku ai që e thërret Kirin për ta ndrequr të keqen e paraardhësit të tij, Nabonidit.{{Sfn|Finkel|2013|p=23–24}} Për më tepër, Kiri i shpreh respekt jo vetëm kultit të Mardukut, por edhe kulteve lokale.{{Sfn|Finkel|2013|p=120}} Një mbishkrim nga Uruku thotë "(Kiri) i do Esangilën dhe Ezidën", ndërsa një tjetër nga Uri përmend se ai "i ktheu perënditë në shenjtëroret e tyre". Një tjetër nga Babilonia ose Sipari thotë se, ndryshe nga Nabonidi, Kiri i siguroi dhe madje i shtoi flijimet e duhura për perënditë.{{Sfn|Daryaee|2013|p=27}} Informacion tjetër i besueshëm mund të vijë nga zakonet varrimore rreth varrit të Kirit, që tregojnë një kult të privilegjuar duke nderuar zotin iranian Mitra.{{sfn|Briant|2002|p=93–96}}{{Sfn|Daryaee|2013|p=33}} Disa e kanë identifikuar edhe figurën e paraqitur në bas-relievin nga Pasargadë si Mitra, duke treguar më tej respektin e Kirit për këtë hyjni.{{Sfn|Soudavar|2012|p=49–52}} Dëshmi shtesë tregojnë më tej lidhjen mes Kirit dhe Mitrës.{{Sfn|Daryaee|2013|p=33–36}} ==== Çlirimi i popullit hebre ==== Trajtimi i popullit hebre nga Kiri gjatë mërgimit të tyre në Babiloni, pasi mbreti babilonas Nabukodonosori II e shkatërroi Mbretërinë e Judës, regjistrohet në Biblën Hebraike. Kiri paraqitet pozitivisht, si agjent i Jahvesë, edhe pse thuhet se ai "nuk e njihte" Jahvenë (Isaia 45:4–5).<ref>{{Cite book |last=Lind |first=Millard |title=Monotheism, power, justice: collected Old Testament essays |date=1990 |publisher=Wipf & Stock Publishers |isbn=978-0-936273-16-7 |page=158 |language=en}}</ref> Ketuvimi mbyllet te Kronikat e Dyta me dekretin e Kirit, i cili i ktheu të mërguarit në Tokën e Izraelit nga Babilonia, bashkë me detyrën e rindërtimit të Tempullit në Jerusalem, pasi Tempulli i Solomonit ishte shkatërruar nga ushtritë babilonase.<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: 2 Chronicles 36 – New Living Translation |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=2%20Chronicles%2036&version=NLT |access-date=2023-10-09 |language=en}}</ref> [[Skeda:Coresh_St_1.JPG|thumb|Rruga e Kirit në Jerusalemin Perëndimor, Izrael, 2009]] Hebrenjtë e nderuan si mbret të dinjitetshëm e të drejtë. Në një pasazh biblik, Isaia e quan Mesia, duke e bërë të vetmin joçifut që quhet kështu ndonjëherë. Diku tjetër, në Librin e Isaisë, Zoti përshkruhet duke thënë: "Do ta ngre Kirin në drejtësinë time: do t'ia bëj të gjitha rrugët e drejta. Do ta rindërtojë qytetin tim dhe do t'i lirojë të mërguarit e mi, jo për çmim apo shpërblim, thotë Zoti i Plotfuqishëm." Këta pasazhe të veçantë (shpesh të quajtur ''Isaia e Dytë'') besohen nga shumica e studiuesve modernë kritikë se u shtuan nga një autor tjetër drejt fundit të mërgimit babilonas (rreth 536 p.e.s.).<ref>Simon John De Vries, From old Revelation to new: a tradition-historical and redaction-critical study of temporal transitions in prophetic prediction, Wm. B. Eerdmans Publishing, 1995, f. 126. (anglisht)</ref> Josefi, historiani hebre i shekullit të parë, e tregon pikëpamjen tradicionale të hebrenjve rreth parashikimit të Kirit te Isaia, në ''Antikitetet e hebrenjve'' të tij, libri 11, kapitulli 1:<ref>Flavius Josephus, Antiquities of the Jews, libri 11, kapitulli 1. (anglisht)</ref> {{Blockquote|Në vitin e parë të mbretërimit të Kirit, i shtatëdhjeti nga dita kur populli ynë u dëbua nga toka e vet për në Babiloni, Zoti pati mëshirë për robërinë dhe fatkeqësinë e këtyre njerëzve të gjorë ... prandaj ngriti mendjen e Kirit dhe e bëri ta shkruante këtë në të gjithë Azinë: "Kështu thotë Kiri, mbreti: Meqë Zoti i Plotfuqishëm më ka caktuar të jem mbret i tokës së banueshme, besoj se ai është Zoti që e adhuron kombi i izraelitëve; sepse në të vërtetë ai e parashikoi emrin tim nëpërmjet profetëve, dhe se do t'i ndërtoja atij një shtëpi në Jerusalem, në vendin e Judesë." ... prandaj thirri hebrenjtë më të shquar që ishin në Babiloni dhe u tha atyre se u jepte leje të ktheheshin në vendin e tyre, ta rindërtonin qytetin e tyre Jerusalem, dhe tempullin e Zotit.}} [[Skeda:Rembrandt Harmensz. van Rijn (Dutch - Daniel and Cyrus before the Idol Bel - Google Art Project.jpg|thumb|Pikturë e Danielit dhe Kirit para idhullit Bel]] [[Skeda:Cyrus The Great Monument-NE to SW view (1)-Cropped.jpg|thumb|Statuja e Kirit të Madh në Parkun Olimpik të Sidnesë]] Pati kritika hebreje ndaj Kirit pasi u mashtrua nga kutitët, që donin ta ndalonin ndërtimin e Tempullit të Dytë. Ata i akuzuan hebrenjtë për komplot kryengritjeje, kështu Kiri e ndaloi ndërtimin, i cili nuk do të përfundonte deri në 515 p.e.s., gjatë mbretërimit të Darit I.<ref>{{cite book |last=Goldwurm |first=Hersh |year=1982 |title=History of the Jewish People: The Second Temple Era |publisher=ArtScroll |isbn=0-89906-454-X |pages=26, 29 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Schiffman |first=Lawrence |year=1991 |title=From text to tradition: a history of Second Temple and Rabbinic Judaism |publisher=KTAV Publishing |isbn=978-0-88125-372-6 |pages=35, 36 |language=en}}</ref> Sipas Biblës, ishte mbreti Artakserks ai që u bind ta ndalonte ndërtimin e tempullit në Jerusalem. Natyra historike e këtij dekreti është vënë në dyshim. Profesor Lester L. Grabbe argumenton se nuk kishte dekret, por një politikë që u lejonte të mërguarve të ktheheshin në atdheun e tyre dhe t'i rindërtonin tempujt. Ai gjithashtu argumenton se arkeologjia sugjeron se kthimi ishte "me pika", duke ndodhur ndoshta gjatë dekadash, duke rezultuar në një popullsi maksimale prej ndoshta 30.000 vetash.<ref>{{cite book |last=Grabbe |first=Lester L. |title=A History of the Jews and Judaism in the Second Temple Period: Yehud: A History of the Persian Province of Judah v. 1 |year=2004 |publisher=T & T Clark |isbn=978-0-567-08998-4 |page=355 |language=en}}</ref> Philip R. Davies e quajti autenticitetin e dekretit "të dyshimtë", duke cituar Grabbe-n.<ref>{{cite book |title=Words Remembered, Texts Renewed: Essays in Honour of John F.A. Sawyer |year=1995 |publisher=Continuum International Publishing Group |isbn=978-1-85075-542-5 |author=Philip R. Davies |editor=John D Davies |page=219 |language=en}}</ref> Mary Joan Winn Leith beson se dekreti në Ezdra mund të jetë autentik, dhe se, bashkë me Cilindrin, Kiri, ashtu si sunduesit e mëparshëm, përmes këtyre dekreteve po përpiqej të fitonte mbështetjen e atyre që mund të ishin strategjikisht të rëndësishëm, veçanërisht atyre pranë Egjiptit, të cilin dëshironte ta pushtonte. Ajo shkroi gjithashtu se "apelet te Marduku në cilindër dhe te Jahveja në dekretin biblik tregojnë tendencën perse për të përvetësuar traditat fetare dhe politike lokale, në interes të kontrollit perandorak."<ref name="MaryJ1">{{cite book |last=Winn Leith |first=Mary Joan |editor=Michael David Coogan |title=The Oxford History of the Biblical World |orig-date=1998 |year=2001 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford; New York |isbn=0-19-513937-2 |page=285 |chapter=Israel among the Nations: The Persian Period |language=en}}</ref> ==== Aludimi i teorizuar në shkrimin islam ==== Në shekullin e 19-të, disa dijetarë të shquar myslimanë indianë nisën të teorizonin se Kiri i Madh ishte personi i përmendur në Kuran me emrin Dhu al-Karnajn, i përshkruar duke udhëtuar në perëndim dhe lindje (drejt "vendeve të perëndimit dhe lindjes së Diellit") dhe duke ngritur një pengesë të madhe për ta ndarë një popull të shqetësuar nga "Jexhuxh e Mexhuxh", në këmbim të haraçit, kjo pengesë e paracaktuar t'i mbajë të vulosur derisa lirimi i tyre ta shënojë fundin e botës dhe Ditën e Gjykimit. U promovua fillimisht nga Sayyid Ahmad Khan (1817–1898) e më pas nga Maulana Abul Kalam Azad (1888–1958),<ref>{{Cite book |last=Sirry |first=Mun'im A. |title=Scriptural polemics: the Qur'an and other religions |date=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-935936-3 |location=Oxford New York |pages=106, 244n35 |language=en}}</ref> duke gjeneruar më pas pranim më të gjerë mes disa komuniteteve myslimane me kalimin e viteve.<ref>{{Cite book |last=Maududi |first=Syed Abul Ala |title=Tafhim al-Qur'an |language=en}}</ref> Kjo teori u propozua në 1855 nga filologu gjerman {{Ill|Gustav Moritz Redslob|de}}, por u hodh kryesisht poshtë në botën perëndimore.<ref name="tatum">{{Cite book |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-0-8018-4619-9 |last=Tatum |first=James |title=The Search for the ancient novel |date=1994 |page=342 |language=en}}</ref> Shumica e dijetarëve perëndimorë të fesë kanë favorizuar në vend të kësaj teori më popullore, në mitologjinë tradicionale islame, që e identifikojnë Dhu al-Karnajnin ose me mbretin grek Aleksandrin e Madh, ose me një mbret të caktuar arab paraislam. == Shiko edhe == * {{ill|Lista e njerëzve të njohur si të Mëdhenj|en|List of people known as the Great}} * {{ill|Lista e figurave biblike të identifikuara në burime jashtëbiblike|en|List of biblical figures identified in extra-biblical sources}} * {{ill|Kaj Bahman|en|Kay Bahman}} * {{ill|Dita e Kirit të Madh|en|Cyrus the Great Day}} * {{ill|Kryengritja e Kirit të Madh e vitit 2016|en|2016 Cyrus the Great Revolt}} == Shënime == {{notelist}} == Referime == {{Reflist}} == Bibliografia == === Burime të lashta === {{refbegin|23em}} * Kronika e Nabonidit, pjesë e Kronikave Babilonase (akadisht) * ''Llogaria e vargjeve e Nabonidit'' * ''Lutja e Nabonidit'' (një prej Dorëshkrimeve të Detit të Vdekur) * Cilindri i Kirit * {{anchor|{{sfnref|Herodoti}}}}[[Herodoti]] (''Historitë'') * [[Ktesia]] (''Persika'') * Librat biblikë të ''Isaisë'', ''Danielit'', ''Ezdrës'' dhe ''Nehemisë'' * [[Flavius Josephus|Flavio Josefi]] (''Antikitetet e hebrenjve'') * [[Tukididi]] (''Historia e Luftës së Peloponezit'') * [[Platoni]] (''Ligjet'') * [[Ksenofoni]] (''Kiropedia'') * [[Kuintus Kurcius Rufi]] (''Historia e botës'') * [[Plutarku]] (''Jetët'' e Plutarkut) * Fragmente të [[Nikolla i Damaskut|Nikollës së Damaskut]] * [[Ariani]] (''Anabasis Alexandri'') * Poliaeni (''Stratagjemat e luftës'') * Justini (''Epitome e Historisë Filipike të Pompeius Trogus'') (anglisht) * Polibi (''Historitë'') * Diodori i Sicilisë (''Bibliotheca historica'') * Athenaeu (''Deipnosophistae'') * [[Straboni]] (''Historia'') * [[Kurani]] (''Dhul-Karnajni'', ''Kehfi'') {{refend}} === Burime moderne === {{refbegin|30em}} * {{cite book |editor-last=Boardman |editor-first=John |title=The Cambridge Ancient History IV: Persia, Greece, and the Western Mediterranean, C. 525–479 B.C |year=1994 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=0-521-22804-2 |ref=refcah-iv |language=en}} * {{cite book |last=Boyce |first=Mary |title=Proceedings of the London 1985 Achaemenid History Workshop |date=1988 |editor-last=Kuhrt |editor-first=A. |pages=15–31 |chapter=The religion of Cyrus the Great |editor-last2=Sancisi-Weerdenburg |editor-first2=H. |language=en}} * {{cite book |title=From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire |year=2002 |publisher=Eisenbrauns |last=Briant |first=Pierre |pages=1–1196 |isbn=978-1-57506-120-7 |language=en}} * {{cite encyclopedia |last1=Cardascia |first1=G |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |title=Babylon under Achaemenids |url=http://www.iranicaonline.org/articles/babylon-under-the-achaemenids |year=1988 |volume=3 |publisher=Routledge |location=London |isbn=0-939214-78-4 |ref=refbabylon-EI |language=en}} * Church, Alfred J. (1881). ''Stories of the East from Herodotus''. Londër: Seeley, Jackson & Halliday. (anglisht) * {{Cite book |last=Curzon |first=George Nathaniel |title=Persia and the Persian Question, Volume 2 |date=2018 |orig-date=1892 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-08085-9 |language=en}} * {{cite book |last=Dandamaev |first=M. A. |title=A political history of the Achaemenid empire |location=Leiden |publisher=Brill |year=1989 |isbn=90-04-09172-6 |page=373 |language=en}} * {{Cite book |last=Daryaee |first=Touraj |title=Cyrus the Great: An Ancient Iranian King |date=2013 |publisher=Afshar Publishing |pages=25–42 |chapter=Religion of Cyrus the Great |language=en}} * {{cite encyclopedia |title=Cyrus iii. Cyrus II The Great |last=Dandamayev |first=Muhammad A. |url=http://www.iranicaonline.org/articles/cyrus-iiI |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. IV, Fasc. 7 |pages=516–521 |year=1993 |access-date=2013-09-28 |language=en}} * {{Cite book |last=Finkel |first=Irving |title=The Cyrus Cylinder: The Great Persian Edict from Babylon |date=2013 |publisher=I.B. Tauris |language=en}} * {{cite book |last=Freeman |first=Charles |year=1999 |title=The Greek Achievement: The Foundation of the Western World |publisher=Viking |location=New York |isbn=0-7139-9224-7 |ref=freeman |language=en}} * Frye, Richard N. (1962). ''The Heritage of Persia''. Londër: Weidenfeld and Nicolson. (anglisht) * {{cite book |last=Gershevitch |first=Ilya |year=1985 |title=The Cambridge History of Iran: Vol. 2; The Median and Achaemenian periods |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=0-521-20091-1 |ref=refchi2 |language=en}} * {{citation |last1=Grayson |title=Assyrian and Babylonian Chronicles |date=1975 |language=en}} * {{cite book |last=Kuhrt |first=Amélie |title=The Ancient Near East: c. 3000–330 BC |publisher=Routledge |year=1995 |isbn=0-415-16763-9 |page=647 |chapter=13 |language=en}} * {{cite book |last1=Kuhrt |first1=Amélie |title=The Persian Empire: A Corpus of Sources from the Achaemenid Period |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-01694-3 |language=en}} * {{cite book |first=Lloyd |last=Llewellyn-Jones |editor1-last=Daryaee |editor1-first=Touraj |title=King of the Seven Climes: A History of the Ancient Iranian World (3000 BC – 651 CE) |date=2017 |publisher=UCI Jordan Center for Persian Studies |chapter=The Achaemenid Empire |pages=1–236 |isbn=978-0-692-86440-1 |language=en}} * Moorey, P.R.S. (1991). ''The Biblical Lands'', VI. New York: Peter Bedrick Books. (anglisht) * Olmstead, A. T. (1948). ''History of the Persian Empire [Achaemenid Period]''. Chicago: University of Chicago Press. (anglisht) * Palou, Christine; Palou, Jean (1962). ''La Perse Antique''. Paris: Presses Universitaires de France. (frëngjisht) * {{cite encyclopedia |last=Schmitt |first=Rüdiger |title=Achaemenid dynasty |url=http://www.iranicaonline.org/articles/achaemenid-dynasty |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |volume=3 |location=London |publisher=Routledge |year=1983 |language=en}} * {{Cite book |last=Schmitt |first=Rüdiger |title=CYRUS i. The Name |year=2010 |publisher=Routledge & Kegan Paul |language=en}} * {{Cite book |last=Sekunda |first=N.V. |title=The World of Achaemenid Persia: History, Art and Society in Iran and the Ancient Near East |date=2010 |publisher=I.B. Tauris |editor-last=Curtis |editor-first=John |pages=255–272 |chapter=Changes in Achaemenid Royal Dress |isbn=978-0-85771-801-3 |editor-last2=Simpson |editor-first2=John |language=en}} * {{Cite journal |last=Soudavar |first=Abolala |date=2012 |title=Astyages, Cyrus and Zoroaster: Solving a Historical Dilemma |journal=Iran |volume=50 |issue=1 |pages=45–78 |doi=10.1080/05786967.2012.11834712 |language=en}} * {{Cite book |last=Stoneman |first=Richard |title=The Ancient Novel and Beyond |publisher=Brill Academic Publishers NV |year=2003 |isbn=978-90-04-12999-3 |editor1-last=Panayotakis |editor1-first=Stelios |chapter=Alexander the Great in Arabic Tradition |editor2-last=Zimmerman |editor2-first=Maaike |editor3-last=Keulen |editor3-first=Wytse |language=en}} * {{Cite journal |last=Stronach |first=David |date=2010 |title=Solomon at Pasargadae: Some New Perspectives |journal=Bulletin of the Asia Institute |volume=24 |pages=1–14 |language=en}} * {{Cite book |last=Tait |first=Wakefield |title=The Presbyterian review and religious journal |year=1846 |publisher=Oxford University |language=en}} * {{cite book |title=Islam; A Short Guide for the Faithful |year=2011 |publisher=Eerdmans |editor-last=Allen |editor-first=Roger |last=Toorawa |first=Shawkat M. |chapter=Islam |page=8 |isbn=978-0-8028-6600-4 |language=en}} * {{cite journal |last=Waters |first=Matt |year=2004 |title=Cyrus and the Achaemenids |journal=Iran |publisher=Taylor & Francis, Ltd. |volume=42 |pages=91–102 |language=en}} * {{cite book |title=Ancient Persia: A Concise History of the Achaemenid Empire, 550–330 BC |year=2014 |publisher=Cambridge University Press |last=Waters |first=Matt |pages=1–272 |isbn=978-1-107-65272-9 |language=en}} {{refend}} == Lexime shtesë == {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Ball |first=Charles James |title=Light from the East: Or the witness of the monuments |year=1899 |publisher=Eyre and Spottiswoode |location=London |language=en}} * {{cite journal |last1=Beckman |first1=Daniel |title=The Many Deaths of Cyrus the Great |journal=Iranian Studies |date=2018 |volume=51 |issue=1 |pages=1–21 |language=en}} * Bengtson, Hermann. ''The Greeks and The Persians: From the Sixth Century to the Fourth Century''. Weidenfeld & Nicolson, 1969. (anglisht) * {{cite journal |last=Bickermann |first=Elias J. |title=The Edict of Cyrus in Ezra 1 |journal=Journal of Biblical Literature |date=September 1946 |volume=65 |pages=249–75 |issue=3 |language=en}} * {{cite book |last=Cannadine |first=David |title=Rituals of royalty: power and ceremonial in traditional societies |year=1987 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=0-521-33513-2 |edition=1. publ. |author2=Price, Simon |language=en}} * {{cite book |editor-last=Chavalas |editor-first=Mark W. |title=The ancient Near East: historical sources in translation |year=2007 |publisher=Blackwell |location=Malden, MA |isbn=978-0-631-23580-4 |language=en}} * {{cite book |title=Birth of the Persian Empire |year=2010 |publisher=I.B.Tauris |last1=Curtis |first1=Vesta Sarkhosh |first2=Sarah |last2=Stewart |pages=1–160 |isbn=978-0-85771-092-5 |language=en}} * {{cite book |last=Dougherty |first=Raymond Philip |title=Nabonidus and Belshazzar: A Study of the Closing Events of the Neo-Babylonian Empire |year=1929 |publisher=Yale University Press |location=New Haven |language=en}} * {{cite journal |last=Drews |first=Robert |title=Sargon, Cyrus, and Mesopotamian Folk History |journal=Journal of Near Eastern Studies |date=October 1974 |volume=33 |pages=387–93 |issue=4 |language=en}} * {{cite journal |last=Fried |first=Lisbeth S. |title=Cyrus the Messiah? The Historical Background to Isaiah 45:1 |journal=Harvard Theological Review |year=2002 |volume=95 |issue=4 |language=en}} * {{cite journal |last=Harmatta |first=J. |title=The Rise of the Old Persian Empire: Cyrus the Great |journal=Acta Antiquo |year=1971 |volume=19 |pages=3–15 |language=en}} * {{cite journal |last1=Irannejad |first1=A. Mani |title=The Ancient Iranian Perception of Cyrus the Great |journal=Iranian Studies |date=2022 |volume=56 |issue=2 |pages=231–253 |language=en}} * {{cite journal |last=Lawrence |first=John M. |title=Cyrus: Messiah, Politician, and General |journal=Near East Archaeological Society Bulletin |year=1985 |volume=25 |series=n.s. |pages=5–28 |language=en}} * {{cite journal |last=Lawrence |first=John M. |title=Neo-Assyrian and Neo-Babylonian Attitudes Towards Foreigners and Their Religion |journal=Near East Archaeological Society Bulletin |year=1982 |volume=19 |series=n.s. |pages=27–40 |language=en}} * {{cite journal |last=Mallowan |first=Max |title=Cyrus the Great (558–529 BC) |journal=Iran |year=1972 |volume=10 |pages=1–17 |language=en}} * {{cite book |last1=Mitchell |first1=Lynette |title=Cyrus the Great: A Biography of Kingship |date=2023-06-30 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-000-87439-6 |language=en}} * {{cite book |last1=Potts |first1=Daniel T. |chapter=Cyrus the Great and the Kingdom of Anshan |title=Birth of the Persian Empire |date=2005 |pages=1–27 |publisher=University of Sydney |location=London |language=en}} * {{cite journal |last1=Waters |first1=Matt |title=Darius and the Achaemenid Line |journal=Ancient History Bulletin |volume=10 |date=1996 |pages=11–18 |location=London |language=en}} * {{cite book |last1=Waters |first1=Matthew W. |title=King of the world: the life of Cyrus the Great |date=2022 |publisher=Oxford University Press |location=New York, NY |isbn=978-0-19-092717-2 |language=en}} * {{cite book |last=Wiesehöfer |first=Josef |title=Ancient Persia: from 550 BC to 650 AD |year=1996 |publisher=I. B. Tauris |location=London |isbn=1-85043-999-0 |others=Azizeh Azodi, trans |language=en}} {{refend}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus_cylinder.html Cyrus Cylinder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722222501/http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus_cylinder.html |date=22 korrik 2017 }} — teksti i plotë babilonas i Cilindrit të Kirit, siç njihej në 2001; përkthim; hyrje e shkurtër (anglisht) * Ksenofoni, ''Cyropaedia: the education of Cyrus'', përkth. Henry Graham Dakyns, rish. F.M. Stawell, [https://www.gutenberg.org/ebooks/2085 Project Gutenberg] (anglisht) [[Kategoria:Babiloni]] [[Kategoria:Iranianë]] [[Kategoria:Figura biblike]] [[Kategoria:Mbretër]] [[Kategoria:Themelues të vendbanimeve]] [[Kategoria:Themelues monarkësh në Azi]] [[Kategoria:Perandoria Akamenide]] [[Kategoria:Monarkë të vrarë në aksion]] tbsznd378lbtk602ykg30uewwcgb0lm 0 247512 3029200 2435035 2026-09-02T09:13:23Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029200 wikitext text/x-wiki {{Infobox shahist | emri = Lilit Mkrtchian | image = Mkrtchian lilit 20081119 olympiade dresden.jpg | caption = Në Dresden, 2008 | emri_lindjes = | shteti = [[Armenia]] | ditëlindja = | vendlindja = [[Jerevan]], [[Republika Socialiste Sovjetike e Armenisë|RSS e Armenisë]], [[Bashkimi Sovjetik]] | ditëvdekja = | vendvdekja = | titulli = ''[[International Master]]<br >[[Woman Grandmaster]]'' | kampion_bote = | kampione_bote = | ICCF_kampion_bote = | vlerësimi = | vlerësimi_më_i_lartë = | renditja = | renditja_më_e_lartë = 2503 (January 2010) }} '''Lilit Mkrtchian''' ({{lang-hy|Լիլիթ Մկրտչյան}}; e lindur më 9 gusht të vitit 1982 në [[Jerevani|Jerevan]])<ref>{{Cito web|url=http://armenpress.am/eng/news/822961/levon-aronian-draws-lilit-mkrtchian-loses-in-european-chess-club-cup.html|title=Levon Aronian draws, Lilit Mkrtchian loses in European Chess Club Cup|accessdate=1 dhjetor 2015|website=Armenpress}}</ref> është një shahiste [[Armenët|armene]], e cili mban tituj FIDE të ''International Master (IM)'' dhe ''Woman Grandmaster (WGM)'', dhe katër here kampione e shahut të grave në armene.<ref>{{Cito web|url=http://www.armchess.am/all_womens_ch_arm.htm|title=All Women's Champions of Armenia|accessdate=28 korrik 2011|publisher=Armchess|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930112028/http://www.armchess.am/all_womens_ch_arm.htm|archivedate=30 shtator 2011}}</ref> Në vitin 2002, Mkrtchian fitoi medaljen e argjendtë në Kampionatin Europian Individual të Shahut në [[Varna]] të Bullgarisë, duke shënuar 8½/11 pikë. Ajo mori pjesë në Kampionatin Evropian të Grave të Shahut 2003 në Plovdiv, Bullgari, duke ndihmuar [[Armenia|Armeninë]] të fitojë medaljen e artë.<ref>[http://www.olimpbase.org/2003u/2003arm.html OlimpBase 5th Women's European Chess Team Championship, Plovdiv 2003, Armenia]</ref> Ajo mori medaljen e bronztë në Kampionatin e 7-të Evropian të Grave të Grave 2006 mbajtur në Kuşadası, Turqi, duke shënuar 7½/11 pikë.<ref>[http://www.chesscenter.com/twic/twic598.html#3 The Week in Chess 598]</ref> Në dhjetor 2009, ajo mori pozitën e dhjetë në listën e sportistëve më të mirë të Armenisë në vitin 2009.<ref>{{Cito web|url=http://www.armchess.am/|title=Lilit Mkrtchian in the Top 10|date=2009-12-16|accessdate=19 dhjetor 2009|publisher=Armchess}}</ref> Në vitin 2013, ajo erdhi e treta në Kampionatin Evropian Individual të Grave. Në Kampionatin Botëror të Shahut të Femrave në vitin 2015, në [[Chengdu]] (Kinë), Mkrtchian fitoi medaljen e artë individuale në bordin e dytë.<ref>[http://chengdu2015.fide.com/en/component/turnuva/?task=fileview&kid=79 Board results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150429201652/http://chengdu2015.fide.com/en/component/turnuva/?task=fileview&kid=79 |date=29 prill 2015 }} FIDE Women's World Team Chess Championship 2015</ref> == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{commons}} * [http://www.redhotpawn.com/chess/grandmaster-games/index.php?player=L_Mkrtchian&masterplayerid=8348 Grandmaster Games Database - Lilit Mkrtchian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625050105/https://www.redhotpawn.com/chess/grandmaster-games/index.php?player=L_Mkrtchian&masterplayerid=8348 |date=25 qershor 2018 }} * [http://www.olimpbase.org/playersv/3ltlb39g.html OlimpBase] * [https://web.archive.org/web/20080910033144/http://russiachess.org/content/view/2645/377/ Interview] * [http://players.chessdom.com/lilit-mkrtchian Press Conference with Lilit Mkrtchian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180624204822/http://players.chessdom.com/lilit-mkrtchian |date=24 qershor 2018 }} [[Kategoria:Lindje 1982]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] mburd6pc3y5hd1mir56n7tcgurp8xyj 3 250105 3029095 3028013 2026-09-01T17:54:50Z MediaWiki message delivery 56618 /* This Month in Education: August 2026 */ pjesë e re 3029095 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Përdoruesi diskutim:Rinazh/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <div style="float:left; border:1px solid lightgrey; padding:10px 20px; margin-bottom:10px;"> <div class="Stampa_Simulim_titujsh_2" style="margin:0 0 .6em 0; padding-top:.5em; padding-bottom:.17em; background:none; font-size:150%; color:black; font-weight:normal; border-bottom:1px solid lightgrey;"> Përshëndetje {{PAGENAME}}, mirëserdhe në Wikipedian në shqip ![[Skeda:Gtk-dialog-info.svg|djathtas|20px]] </div> {| | style="padding-right:20px; vertical-align:top;" | Kjo është [[Ndihmë:Faqja e diskutimit|faqja juaj e diskutimit]], në të cilën do të merrni mesazhe nga përdoruesit e tjerë. Në qoftë se ke pyetje mund të adresohesh pa ngurrim tek '''[[Wikipedia:Oda e fillestarëve|Oda e fillestarëve]]''', ku një përdorues me eksperiencë do të ketë mirësinë të të përgjigjet sa më shpejt. Përpara se të redaktoni një faqe në Wikipedia ne do t’iu rekomandonim të lexonit se si '''[[Ndihmë:Redaktimi i faqeve|redaktohet]]''' dhe '''[[Ndihmë:Formatimi i tekstit|formatohet]]''' një faqe. Gjithashtu është e këshillueshme që të përdorni [[Wikipedia:Livadhi|livadhin tonë]] për të eksperimentuar përpara se të redaktoni një artikull në Wikipedia. Në qoftë se dëshironi të krijoni një artikull të ri ndiqni '''[[Wikipedia:Kujdestari i artikujve|Kujdestarin e artikujve]]''', i cili do t’iu ofrojë ndihmë hap pas hapi. Kujdes, ju [[Wikipedia:Të drejta autori|nuk duhet]] të kopjoni tekst nga faqet e tjera në internet dhe ta vendosni në Wikipedia! Gjithashtu gjatë katër ditëve të para të krijimit të llogarisë nuk do të mund të zhvendosni faqe nën një titull të ri alternativ. Për t’iu përgjigjur një mesazhi nga një përdorues tjetër, duhet të shkoni në faqen e tij të diskutimit dhe të shtypni komandën “Shto një temë (të re diskutimi)”. Mos harro që diskutimet e tua duhet ti nënshkruash me (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) ose thjesht shtyp butonin [[Skeda:Insert-signature.png]] në fund të mesazhit tënd. Në [[User:{{PAGENAME}}|faqen tuaj të {{GENDER:{{ROOTPAGENAME}}|përdoruesit|përdorueses}}]] ju mund të shkruani shkurtimisht rreth vetes tuaj në mënyrë që [[Wikipedia:Wikipedianët|wikipedianët]] e tjerë të të njohim më lehtë. E këshillueshme do të qe përdorimi si stampës {{stampa|Babel}}. Në qoftë se dëshiron ti mund të vendosësh edhe vendbanimin tënd aktual në [[Wikipedia:Harta e wikipedianëve|hartën e wikipedianëve]]. Mos harroni të ndryshoni [[Speciale:Preferencat|preferencat]] tuaja. Wikipedianët të urojnë punë të mbarë! [[Përdoruesi:Olsi|Olsi]] ([[Përdoruesi_diskutim:Olsi|diskutimet]]) 9 gusht 2018 16:55 (CEST) | style="width:200px; padding-left:20px; border-left:1px solid lightgrey; vertical-align:top;" | Në ndihmën tënde janë faqet: * [[Wikipedia:Pesë shtyllat]] * [[Wikipedia:Fillimi]] * [[Wikipedia:Ndihmë]] * [[Wikipedia:FAQ|Wikipedia:Pyetje dhe përgjigje]] <br /> [[Wikipedia:Ambasadat|Not Albanian? sq-0? Click here!]] |} </div> <br style="clear:both;" /> == This Month in Education: August 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 8 • August 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Coordinating Wikimedia's Presence in Iraqi Universities|Coordinating Wikimedia's Presence in Iraqi Universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/The EduWiki Hub Starter Kit Is Now Available in Spanish|The EduWiki Hub Starter Kit Is Now Available in Spanish]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki and democracy campaign launches in Brazil|Wiki and democracy campaign launches in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki Clubs strengthen youth participation in open knowledge in the Philippines|Wiki Clubs strengthen youth participation in open knowledge in the Philippines]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wikidata for research in the UI1|Wikidata for research in the UI1]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Nupe Wikipedia Hits 1,000 Articles: The Next Chapter in Our Knowledge Journey |Nupe Wikipedia Hits 1,000 Articles: The Next Chapter in Our Knowledge Journey]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Recruiting newcomers to preserve Yiddish using Wiktionary as a tool|Recruiting newcomers to preserve Yiddish using Wiktionary as a tool]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Voices in Our Hands: How Nigerian Kids are Documenting Nigerian Sign Language for the World|Voices in Our Hands: How Nigerian Kids are Documenting Nigerian Sign Language for the World]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki in Schools, Architecture and Open Heritage|Wiki in Schools, Architecture and Open Heritage]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/More than 200 registrations, 22 speakers, and seven hours of shared experience: Wikimedia Ukraine’s Education Community Conference 2026|More than 200 registrations, 22 speakers, and seven hours of shared experience: Wikimedia Ukraine’s Education Community Conference 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Launch of Wikifying a Conference handbook|Launch of Wikifying a Conference handbook]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/EduWiki Hub Updates: Working Groups Feedback Session and a New Roundtable for Program Officers|EduWiki Hub Updates: Working Groups Feedback Session and a New Roundtable for Program Officers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Curiosity through academic inquiry - learning by writing Wikipedia articles in Serbia|Curiosity through academic inquiry - learning by writing Wikipedia articles in Serbia]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 shtator 2026 19:54 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30917014 --> 4kk4dt9a0yuev83ibnbmr2uwbyrhpnz 0 254025 3029130 2487729 2026-09-02T01:07:15Z Sadsadas 51943 /* */ 3029130 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roberto Gagliardini | image = Roberto Gagliardini 01.JPG | caption = Roberto Gagliardini në 2016 | height = 1.90 m | birth_date = {{birth date and age|7|4|1994|df=y}} | birth_place = [[Bergamo]], Itali | currentclub = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | clubnumber = | position = [[Mesfushor]] | youthyears1 = 2001–2013 | youthclubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | years1 = 2013–2017 | clubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | caps1 = 14 | goals1 = 0 | years2 = 2014 | clubs2 = → [[A.C. Cesena|Cesena]] (huazim) | caps2 = 19 | goals2 = 1 | years3 = 2014–2015 | clubs3 = → [[Spezia Calcio|Spezia]] (huazim) | caps3 = 14 | goals3 = 1 | years4 = 2015–2016 | clubs4 = → [[Vicenza Calcio|Vicenza]] (huazim) | caps4 = 16 | goals4 = 1 | years5 = 2017 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 18 | goals5 = 2 | years6 = 2017–2023 | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 138 | goals6 = 14 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[AC Monza|Monza]] | caps7 = 41 | goals7 = 1 | years8 = 2025–2026 | clubs8 = [[Hellas Verona FC|Hellas Verona]] | caps8 = 29 | goals8 = 1 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | caps9 = 0 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2015–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2017–2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 0 | pcupdate = 10 mars 2019 | ntupdate = }} '''Roberto Gagliardini''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[roˈbɛrto ɡaʎʎarˈdiːni]]]; lindur më 7 prill 1994) është një [[Futbolli|futbollist]] profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] me klubin italian [[Cagliari Calcio|Cagliari]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|title=Roberto Gagliardini|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|accessdate=29 tetor 2018|archive-date=7 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052841/https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1994]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Atalanta B.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Cesena]] [[Kategoria:Futbollistë në Vicenza Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] fsxvm5mq384kzcvli2eapbgvwaozpxq 3029175 3029130 2026-09-02T05:20:35Z Sadsadas 51943 /* */ 3029175 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roberto Gagliardini | image = Roberto Gagliardini 01.JPG | caption = Roberto Gagliardini në 2016 | height = 1.90 m | birth_date = {{birth date and age|7|4|1994|df=y}} | birth_place = [[Bergamo]], Itali | currentclub = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | clubnumber = | position = [[Mesfushor]] | youthyears1 = 2001–2013 | youthclubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | years1 = 2013–2017 | clubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | caps1 = 14 | goals1 = 0 | years2 = 2014 | clubs2 = → [[A.C. Cesena|Cesena]] (huazim) | caps2 = 19 | goals2 = 1 | years3 = 2014–2015 | clubs3 = → [[Spezia Calcio|Spezia]] (huazim) | caps3 = 14 | goals3 = 1 | years4 = 2015–2016 | clubs4 = → [[Vicenza Calcio|Vicenza]] (huazim) | caps4 = 16 | goals4 = 1 | years5 = 2017 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 18 | goals5 = 2 | years6 = 2017–2023 | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 138 | goals6 = 14 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[AC Monza|Monza]] | caps7 = 41 | goals7 = 1 | years8 = 2025–2026 | clubs8 = [[Hellas Verona FC|Hellas Verona]] | caps8 = 29 | goals8 = 1 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | caps9 = 0 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2015–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2017–2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 0 | pcupdate = 10 mars 2019 | ntupdate = }} '''Roberto Gagliardini''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[roˈbɛrto ɡaʎʎarˈdiːni]]]; lindur më 7 prill 1994) është një [[Futbolli|futbollist]] profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] me klubin italian [[Cagliari Calcio|Cagliari]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|title=Roberto Gagliardini|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|accessdate=29 tetor 2018|archive-date=7 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052841/https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|url-status=dead}}</ref> ==Karriera me klube== ===Internazionale=== Mē 11 janar 2017, Gagliardini i'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi me detyrim blerje në verën e vitit 2018. Ai u prezantua dy ditë më pas dhe mori fanellën me numrin 5, e cila së fundmi ishte mbajtur nga [[Felipe Melo]], i cili u largua nga klubi. ===Monza=== Më 7 korrik 2023, Gagliardini firmosi një marrëveshje një-vjeçare me [[A.C. Monza|Monzën]] me mundësi rinovimi për një sezon. Në sezonin e tij të parë në klub, ai luajti 33 ndeshje dhe shënoi një gol në Serie A. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1994]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Atalanta B.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Cesena]] [[Kategoria:Futbollistë në Vicenza Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] bm1ixdk0r1v2ttz16y3dq44vn7l38nk 3029176 3029175 2026-09-02T05:23:27Z Sadsadas 51943 /* Karriera me klube */ 3029176 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roberto Gagliardini | image = Roberto Gagliardini 01.JPG | caption = Roberto Gagliardini në 2016 | height = 1.90 m | birth_date = {{birth date and age|7|4|1994|df=y}} | birth_place = [[Bergamo]], Itali | currentclub = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | clubnumber = | position = [[Mesfushor]] | youthyears1 = 2001–2013 | youthclubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | years1 = 2013–2017 | clubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | caps1 = 14 | goals1 = 0 | years2 = 2014 | clubs2 = → [[A.C. Cesena|Cesena]] (huazim) | caps2 = 19 | goals2 = 1 | years3 = 2014–2015 | clubs3 = → [[Spezia Calcio|Spezia]] (huazim) | caps3 = 14 | goals3 = 1 | years4 = 2015–2016 | clubs4 = → [[Vicenza Calcio|Vicenza]] (huazim) | caps4 = 16 | goals4 = 1 | years5 = 2017 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 18 | goals5 = 2 | years6 = 2017–2023 | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 138 | goals6 = 14 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[AC Monza|Monza]] | caps7 = 41 | goals7 = 1 | years8 = 2025–2026 | clubs8 = [[Hellas Verona FC|Hellas Verona]] | caps8 = 29 | goals8 = 1 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | caps9 = 0 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2015–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2017–2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 0 | pcupdate = 10 mars 2019 | ntupdate = }} '''Roberto Gagliardini''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[roˈbɛrto ɡaʎʎarˈdiːni]]]; lindur më 7 prill 1994) është një [[Futbolli|futbollist]] profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] me klubin italian [[Cagliari Calcio|Cagliari]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|title=Roberto Gagliardini|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|accessdate=29 tetor 2018|archive-date=7 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052841/https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|url-status=dead}}</ref> ==Karriera me klube== ===Atalanta=== Gagliardini lindi në [[Bergamo]] më 7 prill 1994 dhe u bë pjesë e akademisë së [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në vitin 2001. Ai luajti me ekipet e moshës në vitet në vijim dhe u bë pjesë e ekipit të parë në sezonin 2013–14. Më 4 dhjetor 2013, ai bëri debutimin e tij si profesionist duke luajtur si titullar në fitoren 2–0 kundër [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolos]] në [[Coppa Italia|kupë]]. ===Internazionale=== Mē 11 janar 2017, Gagliardini i'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi me detyrim blerje në verën e vitit 2018. Ai u prezantua dy ditë më pas dhe mori fanellën me numrin 5, e cila së fundmi ishte mbajtur nga [[Felipe Melo]], i cili u largua nga klubi. ===Monza=== Më 7 korrik 2023, Gagliardini firmosi një marrëveshje një-vjeçare me [[A.C. Monza|Monzën]] me mundësi rinovimi për një sezon. Në sezonin e tij të parë në klub, ai luajti 33 ndeshje dhe shënoi një gol në Serie A. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1994]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Atalanta B.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Cesena]] [[Kategoria:Futbollistë në Vicenza Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] 56ubeujsr7sia3dczfanez36nxnil8g 3029177 3029176 2026-09-02T05:28:15Z Sadsadas 51943 /* Karriera me klube */ 3029177 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roberto Gagliardini | image = Roberto Gagliardini 01.JPG | caption = Roberto Gagliardini në 2016 | height = 1.90 m | birth_date = {{birth date and age|7|4|1994|df=y}} | birth_place = [[Bergamo]], Itali | currentclub = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | clubnumber = | position = [[Mesfushor]] | youthyears1 = 2001–2013 | youthclubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | years1 = 2013–2017 | clubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | caps1 = 14 | goals1 = 0 | years2 = 2014 | clubs2 = → [[A.C. Cesena|Cesena]] (huazim) | caps2 = 19 | goals2 = 1 | years3 = 2014–2015 | clubs3 = → [[Spezia Calcio|Spezia]] (huazim) | caps3 = 14 | goals3 = 1 | years4 = 2015–2016 | clubs4 = → [[Vicenza Calcio|Vicenza]] (huazim) | caps4 = 16 | goals4 = 1 | years5 = 2017 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 18 | goals5 = 2 | years6 = 2017–2023 | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 138 | goals6 = 14 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[AC Monza|Monza]] | caps7 = 41 | goals7 = 1 | years8 = 2025–2026 | clubs8 = [[Hellas Verona FC|Hellas Verona]] | caps8 = 29 | goals8 = 1 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | caps9 = 0 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2015–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2017–2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 0 | pcupdate = 10 mars 2019 | ntupdate = }} '''Roberto Gagliardini''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[roˈbɛrto ɡaʎʎarˈdiːni]]]; lindur më 7 prill 1994) është një [[Futbolli|futbollist]] profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] me klubin italian [[Cagliari Calcio|Cagliari]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|title=Roberto Gagliardini|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|accessdate=29 tetor 2018|archive-date=7 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052841/https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|url-status=dead}}</ref> ==Karriera me klube== ===Atalanta=== Gagliardini lindi në [[Bergamo]] më 7 prill 1994 dhe u bë pjesë e akademisë së [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në vitin 2001. Ai luajti me ekipet e moshës në vitet në vijim dhe u bë pjesë e ekipit të parë në sezonin 2013–14.<ref name="tuttomercatoweb">{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-spezia-dall-atalanta-arriva-gagliardini-589623|title=UFFICIALE: Spezia, dall'Atalanta arriva Gagliardini|trans-title=OFFICIAL: Spezia, Gagliardini is arriving from Atalanta|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|author1=Marco Conterio|date=1 shtator 2014|access-date=19 janar 2017}}</ref> Më 4 dhjetor 2013, ai bëri debutimin e tij si profesionist duke luajtur si titullar në fitoren 2–0 kundër [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolos]] në [[Coppa Italia|kupë]].<ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|title=Coppa Italia - Kone-De Luca: l'Atalanta "vince" il Napoli|language=it|publisher=Yahoo! Eurosport|date=4 dhjetor 2013|access-date=9 mars 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140310005519/http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|archive-date=10 mars 2014|df=dmy-all}}</ref> ===Internazionale=== Mē 11 janar 2017, Gagliardini i'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi me detyrim blerje në verën e vitit 2018. Ai u prezantua dy ditë më pas dhe mori fanellën me numrin 5, e cila së fundmi ishte mbajtur nga [[Felipe Melo]], i cili u largua nga klubi. ===Monza=== Më 7 korrik 2023, Gagliardini firmosi një marrëveshje një-vjeçare me [[A.C. Monza|Monzën]] me mundësi rinovimi për një sezon. Në sezonin e tij të parë në klub, ai luajti 33 ndeshje dhe shënoi një gol në Serie A. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1994]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Atalanta B.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Cesena]] [[Kategoria:Futbollistë në Vicenza Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] ll27ybk0w0zhwl81tjm2anbdrvgki8p 3029178 3029177 2026-09-02T05:35:15Z Sadsadas 51943 /* Karriera me klube */ 3029178 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roberto Gagliardini | image = Roberto Gagliardini 01.JPG | caption = Roberto Gagliardini në 2016 | height = 1.90 m | birth_date = {{birth date and age|7|4|1994|df=y}} | birth_place = [[Bergamo]], Itali | currentclub = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | clubnumber = | position = [[Mesfushor]] | youthyears1 = 2001–2013 | youthclubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | years1 = 2013–2017 | clubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | caps1 = 14 | goals1 = 0 | years2 = 2014 | clubs2 = → [[A.C. Cesena|Cesena]] (huazim) | caps2 = 19 | goals2 = 1 | years3 = 2014–2015 | clubs3 = → [[Spezia Calcio|Spezia]] (huazim) | caps3 = 14 | goals3 = 1 | years4 = 2015–2016 | clubs4 = → [[Vicenza Calcio|Vicenza]] (huazim) | caps4 = 16 | goals4 = 1 | years5 = 2017 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 18 | goals5 = 2 | years6 = 2017–2023 | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 138 | goals6 = 14 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[AC Monza|Monza]] | caps7 = 41 | goals7 = 1 | years8 = 2025–2026 | clubs8 = [[Hellas Verona FC|Hellas Verona]] | caps8 = 29 | goals8 = 1 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | caps9 = 0 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2015–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2017–2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 0 | pcupdate = 10 mars 2019 | ntupdate = }} '''Roberto Gagliardini''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[roˈbɛrto ɡaʎʎarˈdiːni]]]; lindur më 7 prill 1994) është një [[Futbolli|futbollist]] profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] me klubin italian [[Cagliari Calcio|Cagliari]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|title=Roberto Gagliardini|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|accessdate=29 tetor 2018|archive-date=7 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052841/https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|url-status=dead}}</ref> ==Karriera me klube== ===Atalanta=== Gagliardini lindi në [[Bergamo]] më 7 prill 1994 dhe u bë pjesë e akademisë së [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në vitin 2001. Ai luajti me ekipet e moshës në vitet në vijim dhe u bë pjesë e ekipit të parë në sezonin 2013–14.<ref name="tuttomercatoweb">{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-spezia-dall-atalanta-arriva-gagliardini-589623|title=UFFICIALE: Spezia, dall'Atalanta arriva Gagliardini|trans-title=OFFICIAL: Spezia, Gagliardini is arriving from Atalanta|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|author1=Marco Conterio|date=1 shtator 2014|access-date=19 janar 2017}}</ref> Më 4 dhjetor 2013, ai bëri debutimin e tij si profesionist duke luajtur si titullar në fitoren 2–0 kundër [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolos]] në [[Coppa Italia|kupë]].<ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|title=Coppa Italia - Kone-De Luca: l'Atalanta "vince" il Napoli|language=it|publisher=Yahoo! Eurosport|date=4 dhjetor 2013|access-date=9 mars 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140310005519/http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|archive-date=10 mars 2014|df=dmy-all}}</ref> Më 17 janar 2014, Gagliardini u huazua te [[A.C. Cesena|Cesena]] në [[Serie B]] deri në përfundim të sezonit. Ai luajti ndeshjen e parë me klubin tetë ditë më vonë në fitoren 3–1 në transfertë kundër [[Varese Calcio|Vareses]]; ai hyri në fushën e lojës në minutën e 75të dhe shënoi një minutë më pas. Ai e mbylli sezonin me 21 ndeshje të luajtura. ===Internazionale=== Mē 11 janar 2017, Gagliardini i'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi me detyrim blerje në verën e vitit 2018. Ai u prezantua dy ditë më pas dhe mori fanellën me numrin 5, e cila së fundmi ishte mbajtur nga [[Felipe Melo]], i cili u largua nga klubi. ===Monza=== Më 7 korrik 2023, Gagliardini firmosi një marrëveshje një-vjeçare me [[A.C. Monza|Monzën]] me mundësi rinovimi për një sezon. Në sezonin e tij të parë në klub, ai luajti 33 ndeshje dhe shënoi një gol në Serie A. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1994]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Atalanta B.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Cesena]] [[Kategoria:Futbollistë në Vicenza Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] 50dakattodxd7ketjdcbm6ginxwkp66 3029181 3029178 2026-09-02T05:41:03Z Sadsadas 51943 /* Atalanta */ 3029181 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roberto Gagliardini | image = Roberto Gagliardini 01.JPG | caption = Roberto Gagliardini në 2016 | height = 1.90 m | birth_date = {{birth date and age|7|4|1994|df=y}} | birth_place = [[Bergamo]], Itali | currentclub = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | clubnumber = | position = [[Mesfushor]] | youthyears1 = 2001–2013 | youthclubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | years1 = 2013–2017 | clubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | caps1 = 14 | goals1 = 0 | years2 = 2014 | clubs2 = → [[A.C. Cesena|Cesena]] (huazim) | caps2 = 19 | goals2 = 1 | years3 = 2014–2015 | clubs3 = → [[Spezia Calcio|Spezia]] (huazim) | caps3 = 14 | goals3 = 1 | years4 = 2015–2016 | clubs4 = → [[Vicenza Calcio|Vicenza]] (huazim) | caps4 = 16 | goals4 = 1 | years5 = 2017 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 18 | goals5 = 2 | years6 = 2017–2023 | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 138 | goals6 = 14 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[AC Monza|Monza]] | caps7 = 41 | goals7 = 1 | years8 = 2025–2026 | clubs8 = [[Hellas Verona FC|Hellas Verona]] | caps8 = 29 | goals8 = 1 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | caps9 = 0 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2015–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2017–2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 0 | pcupdate = 10 mars 2019 | ntupdate = }} '''Roberto Gagliardini''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[roˈbɛrto ɡaʎʎarˈdiːni]]]; lindur më 7 prill 1994) është një [[Futbolli|futbollist]] profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] me klubin italian [[Cagliari Calcio|Cagliari]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|title=Roberto Gagliardini|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|accessdate=29 tetor 2018|archive-date=7 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052841/https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|url-status=dead}}</ref> ==Karriera me klube== ===Atalanta=== Gagliardini lindi në [[Bergamo]] më 7 prill 1994 dhe u bë pjesë e akademisë së [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në vitin 2001. Ai luajti me ekipet e moshës në vitet në vijim dhe u bë pjesë e ekipit të parë në sezonin 2013–14.<ref name="tuttomercatoweb">{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-spezia-dall-atalanta-arriva-gagliardini-589623|title=UFFICIALE: Spezia, dall'Atalanta arriva Gagliardini|trans-title=OFFICIAL: Spezia, Gagliardini is arriving from Atalanta|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|author1=Marco Conterio|date=1 shtator 2014|access-date=19 janar 2017}}</ref> Më 4 dhjetor 2013, ai bëri debutimin e tij si profesionist duke luajtur si titullar në fitoren 2–0 kundër [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolos]] në [[Coppa Italia|kupë]].<ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|title=Coppa Italia - Kone-De Luca: l'Atalanta "vince" il Napoli|language=it|publisher=Yahoo! Eurosport|date=4 dhjetor 2013|access-date=9 mars 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140310005519/http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|archive-date=10 mars 2014|df=dmy-all}}</ref> Më 17 janar 2014, Gagliardini u huazua te [[A.C. Cesena|Cesena]] në [[Serie B]] deri në përfundim të sezonit. Ai luajti ndeshjen e parë me klubin tetë ditë më vonë në fitoren 3–1 në transfertë kundër [[Varese Calcio|Vareses]]; ai hyri në fushën e lojës në minutën e 75të dhe shënoi një minutë më pas. Ai e mbylli sezonin me 21 ndeshje të luajtura. Në shtator 2014, Gagliardini u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Spezia Calcio|Spezia]]. Ai bëri debutimin e tij me ekipin në fitoren 2–1 kundër [[Frosinone Calcio|Frosinones]] më 6 shtator. Në ndeshjen e kthimit kundër tyre, Gagliardini shënoi golin e vetëm të ekipit të tij me ndeshjen që u mbyll në barazim 1–1. Ai e shpenzoi shumicën e sezonit në stol, duke u aktivizuar në vetëm 14 ndeshje. ===Internazionale=== Mē 11 janar 2017, Gagliardini i'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi me detyrim blerje në verën e vitit 2018. Ai u prezantua dy ditë më pas dhe mori fanellën me numrin 5, e cila së fundmi ishte mbajtur nga [[Felipe Melo]], i cili u largua nga klubi. ===Monza=== Më 7 korrik 2023, Gagliardini firmosi një marrëveshje një-vjeçare me [[A.C. Monza|Monzën]] me mundësi rinovimi për një sezon. Në sezonin e tij të parë në klub, ai luajti 33 ndeshje dhe shënoi një gol në Serie A. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1994]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Atalanta B.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Cesena]] [[Kategoria:Futbollistë në Vicenza Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] cw59v2ws2yoxqqoadsimqmd02rzr7ny 3029186 3029181 2026-09-02T05:52:15Z Sadsadas 51943 /* Karriera me klube */ 3029186 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roberto Gagliardini | image = Roberto Gagliardini 01.JPG | caption = Roberto Gagliardini në 2016 | height = 1.90 m | birth_date = {{birth date and age|7|4|1994|df=y}} | birth_place = [[Bergamo]], Itali | currentclub = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | clubnumber = | position = [[Mesfushor]] | youthyears1 = 2001–2013 | youthclubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | years1 = 2013–2017 | clubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | caps1 = 14 | goals1 = 0 | years2 = 2014 | clubs2 = → [[A.C. Cesena|Cesena]] (huazim) | caps2 = 19 | goals2 = 1 | years3 = 2014–2015 | clubs3 = → [[Spezia Calcio|Spezia]] (huazim) | caps3 = 14 | goals3 = 1 | years4 = 2015–2016 | clubs4 = → [[Vicenza Calcio|Vicenza]] (huazim) | caps4 = 16 | goals4 = 1 | years5 = 2017 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 18 | goals5 = 2 | years6 = 2017–2023 | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 138 | goals6 = 14 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[AC Monza|Monza]] | caps7 = 41 | goals7 = 1 | years8 = 2025–2026 | clubs8 = [[Hellas Verona FC|Hellas Verona]] | caps8 = 29 | goals8 = 1 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | caps9 = 0 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2015–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2017–2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 0 | pcupdate = 10 mars 2019 | ntupdate = }} '''Roberto Gagliardini''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[roˈbɛrto ɡaʎʎarˈdiːni]]]; lindur më 7 prill 1994) është një [[Futbolli|futbollist]] profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] me klubin italian [[Cagliari Calcio|Cagliari]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|title=Roberto Gagliardini|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|accessdate=29 tetor 2018|archive-date=7 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052841/https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|url-status=dead}}</ref> ==Karriera me klube== ===Atalanta=== Gagliardini lindi në [[Bergamo]] më 7 prill 1994 dhe u bë pjesë e akademisë së [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në vitin 2001. Ai luajti me ekipet e moshës në vitet në vijim dhe u bë pjesë e ekipit të parë në sezonin 2013–14.<ref name="tuttomercatoweb">{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-spezia-dall-atalanta-arriva-gagliardini-589623|title=UFFICIALE: Spezia, dall'Atalanta arriva Gagliardini|trans-title=OFFICIAL: Spezia, Gagliardini is arriving from Atalanta|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|author1=Marco Conterio|date=1 shtator 2014|access-date=19 janar 2017}}</ref> Më 4 dhjetor 2013, ai bëri debutimin e tij si profesionist duke luajtur si titullar në fitoren 2–0 kundër [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolos]] në [[Coppa Italia|kupë]].<ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|title=Coppa Italia - Kone-De Luca: l'Atalanta "vince" il Napoli|language=it|publisher=Yahoo! Eurosport|date=4 dhjetor 2013|access-date=9 mars 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140310005519/http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|archive-date=10 mars 2014|df=dmy-all}}</ref> Më 17 janar 2014, Gagliardini u huazua te [[A.C. Cesena|Cesena]] në [[Serie B]] deri në përfundim të sezonit. Ai luajti ndeshjen e parë me klubin tetë ditë më vonë në fitoren 3–1 në transfertë kundër [[Varese Calcio|Vareses]]; ai hyri në fushën e lojës në minutën e 75të dhe shënoi një minutë më pas. Ai e mbylli sezonin me 21 ndeshje të luajtura. Në shtator 2014, Gagliardini u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Spezia Calcio|Spezia]]. Ai bëri debutimin e tij me ekipin në fitoren 2–1 kundër [[Frosinone Calcio|Frosinones]] më 6 shtator. Në ndeshjen e kthimit kundër tyre, Gagliardini shënoi golin e vetëm të ekipit të tij me ndeshjen që u mbyll në barazim 1–1. Ai e shpenzoi shumicën e sezonit në stol, duke u aktivizuar në vetëm 14 ndeshje. Më 29 korrik 2015, Gagliardini u huazua sërisht nga Atalanta, këtë herë te [[Vicenza Calcio|Vicenza]]. Megjithatë, pas gjashtë muajsh, ai u thirr sërisht nga Atalanta dhe u bë pjesë e ekipit për gjysmën e dytë të sezonit 2015–16. Më 15 maj 2016, Gagliardini bëri debutimin e tij në [[Serie A]] në fitoren 2–1 kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]] në javën e fundit të sezonit. Ai më pas u bë titullar në sezonin e rradhës, duke u aktivizuar në 13 ndeshje para se të kalonte te Interi. ===Internazionale=== Mē 11 janar 2017, Gagliardini i'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi me detyrim blerje në verën e vitit 2018. Ai u prezantua dy ditë më pas dhe mori fanellën me numrin 5, e cila së fundmi ishte mbajtur nga [[Felipe Melo]], i cili u largua nga klubi. ===Monza=== Më 7 korrik 2023, Gagliardini firmosi një marrëveshje një-vjeçare me [[A.C. Monza|Monzën]] me mundësi rinovimi për një sezon. Në sezonin e tij të parë në klub, ai luajti 33 ndeshje dhe shënoi një gol në Serie A. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1994]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Atalanta B.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Cesena]] [[Kategoria:Futbollistë në Vicenza Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] 095cnw4mh1xfcgxoq9suw5yy0sazq1w 3029187 3029186 2026-09-02T05:54:56Z Sadsadas 51943 /* Karriera me klube */ 3029187 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roberto Gagliardini | image = Roberto Gagliardini 01.JPG | caption = Roberto Gagliardini në 2016 | height = 1.90 m | birth_date = {{birth date and age|7|4|1994|df=y}} | birth_place = [[Bergamo]], Itali | currentclub = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | clubnumber = | position = [[Mesfushor]] | youthyears1 = 2001–2013 | youthclubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | years1 = 2013–2017 | clubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | caps1 = 14 | goals1 = 0 | years2 = 2014 | clubs2 = → [[A.C. Cesena|Cesena]] (huazim) | caps2 = 19 | goals2 = 1 | years3 = 2014–2015 | clubs3 = → [[Spezia Calcio|Spezia]] (huazim) | caps3 = 14 | goals3 = 1 | years4 = 2015–2016 | clubs4 = → [[Vicenza Calcio|Vicenza]] (huazim) | caps4 = 16 | goals4 = 1 | years5 = 2017 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 18 | goals5 = 2 | years6 = 2017–2023 | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 138 | goals6 = 14 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[AC Monza|Monza]] | caps7 = 41 | goals7 = 1 | years8 = 2025–2026 | clubs8 = [[Hellas Verona FC|Hellas Verona]] | caps8 = 29 | goals8 = 1 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | caps9 = 0 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2015–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2017–2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 0 | pcupdate = 10 mars 2019 | ntupdate = }} '''Roberto Gagliardini''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[roˈbɛrto ɡaʎʎarˈdiːni]]]; lindur më 7 prill 1994) është një [[Futbolli|futbollist]] profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] me klubin italian [[Cagliari Calcio|Cagliari]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|title=Roberto Gagliardini|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|accessdate=29 tetor 2018|archive-date=7 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052841/https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|url-status=dead}}</ref> ==Karriera me klube== ===Atalanta=== Gagliardini lindi në [[Bergamo]] më 7 prill 1994 dhe u bë pjesë e akademisë së [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në vitin 2001. Ai luajti me ekipet e moshës në vitet në vijim dhe u bë pjesë e ekipit të parë në sezonin 2013–14.<ref name="tuttomercatoweb">{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-spezia-dall-atalanta-arriva-gagliardini-589623|title=UFFICIALE: Spezia, dall'Atalanta arriva Gagliardini|trans-title=OFFICIAL: Spezia, Gagliardini is arriving from Atalanta|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|author1=Marco Conterio|date=1 shtator 2014|access-date=19 janar 2017}}</ref> Më 4 dhjetor 2013, ai bëri debutimin e tij si profesionist duke luajtur si titullar në fitoren 2–0 kundër [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolos]] në [[Coppa Italia|kupë]].<ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|title=Coppa Italia - Kone-De Luca: l'Atalanta "vince" il Napoli|language=it|publisher=Yahoo! Eurosport|date=4 dhjetor 2013|access-date=9 mars 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140310005519/http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|archive-date=10 mars 2014|df=dmy-all}}</ref> Më 17 janar 2014, Gagliardini u huazua te [[A.C. Cesena|Cesena]] në [[Serie B]] deri në përfundim të sezonit. Ai luajti ndeshjen e parë me klubin tetë ditë më vonë në fitoren 3–1 në transfertë kundër [[Varese Calcio|Vareses]]; ai hyri në fushën e lojës në minutën e 75të dhe shënoi një minutë më pas. Ai e mbylli sezonin me 21 ndeshje të luajtura. Në shtator 2014, Gagliardini u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Spezia Calcio|Spezia]]. Ai bëri debutimin e tij me ekipin në fitoren 2–1 kundër [[Frosinone Calcio|Frosinones]] më 6 shtator. Në ndeshjen e kthimit kundër tyre, Gagliardini shënoi golin e vetëm të ekipit të tij me ndeshjen që u mbyll në barazim 1–1. Ai e shpenzoi shumicën e sezonit në stol, duke u aktivizuar në vetëm 14 ndeshje. Më 29 korrik 2015, Gagliardini u huazua sërisht nga Atalanta, këtë herë te [[Vicenza Calcio|Vicenza]]. Megjithatë, pas gjashtë muajsh, ai u thirr sërisht nga Atalanta dhe u bë pjesë e ekipit për gjysmën e dytë të sezonit 2015–16. Më 15 maj 2016, Gagliardini bëri debutimin e tij në [[Serie A]] në fitoren 2–1 kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]] në javën e fundit të sezonit. Ai më pas u bë titullar në sezonin e rradhës, duke u aktivizuar në 13 ndeshje para se të kalonte te Interi. ===Internazionale=== Mē 11 janar 2017, Gagliardini i'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi me detyrim blerje në verën e vitit 2018. Ai u prezantua dy ditë më pas dhe mori fanellën me numrin 5, e cila së fundmi ishte mbajtur nga [[Felipe Melo]], i cili u largua nga klubi. ===Monza=== Më 7 korrik 2023, Gagliardini firmosi një marrëveshje një-vjeçare me [[A.C. Monza|Monzën]] me mundësi rinovimi për një sezon. Në sezonin e tij të parë në klub, ai luajti 33 ndeshje dhe shënoi një gol në Serie A. Gagliardini u largua nga klubi në fund të sezonit 2024–25 pas mbarimit të kontratës. ===Hellas Verona=== Më 12 shtator 2025, Gagliardini firmosi me [[Hellas Verona F.C.|Veronën]] për një sezon. ===Cagliari=== Më 31 gusht 2026, Gagliardini u transferua te [[Cagliari Calcio|Cagliari]] duke nënshkruar një kontratë një-vjeçare. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1994]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Atalanta B.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Cesena]] [[Kategoria:Futbollistë në Vicenza Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] b8xtdlljrxq3fuqg71807cf8rqozfi1 3029188 3029187 2026-09-02T05:57:53Z Sadsadas 51943 /* Karriera me klube */ 3029188 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roberto Gagliardini | image = Roberto Gagliardini 01.JPG | caption = Roberto Gagliardini në 2016 | height = 1.90 m | birth_date = {{birth date and age|7|4|1994|df=y}} | birth_place = [[Bergamo]], Itali | currentclub = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | clubnumber = | position = [[Mesfushor]] | youthyears1 = 2001–2013 | youthclubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | years1 = 2013–2017 | clubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | caps1 = 14 | goals1 = 0 | years2 = 2014 | clubs2 = → [[A.C. Cesena|Cesena]] (huazim) | caps2 = 19 | goals2 = 1 | years3 = 2014–2015 | clubs3 = → [[Spezia Calcio|Spezia]] (huazim) | caps3 = 14 | goals3 = 1 | years4 = 2015–2016 | clubs4 = → [[Vicenza Calcio|Vicenza]] (huazim) | caps4 = 16 | goals4 = 1 | years5 = 2017 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 18 | goals5 = 2 | years6 = 2017–2023 | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 138 | goals6 = 14 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[AC Monza|Monza]] | caps7 = 41 | goals7 = 1 | years8 = 2025–2026 | clubs8 = [[Hellas Verona FC|Hellas Verona]] | caps8 = 29 | goals8 = 1 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | caps9 = 0 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2015–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2017–2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 0 | pcupdate = 10 mars 2019 | ntupdate = }} '''Roberto Gagliardini''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[roˈbɛrto ɡaʎʎarˈdiːni]]]; lindur më 7 prill 1994) është një [[Futbolli|futbollist]] profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] me klubin italian [[Cagliari Calcio|Cagliari]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|title=Roberto Gagliardini|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|accessdate=29 tetor 2018|archive-date=7 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052841/https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|url-status=dead}}</ref> ==Karriera me klube== ===Atalanta=== Gagliardini lindi në [[Bergamo]] më 7 prill 1994 dhe u bë pjesë e akademisë së [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në vitin 2001. Ai luajti me ekipet e moshës në vitet në vijim dhe u bë pjesë e ekipit të parë në sezonin 2013–14.<ref name="tuttomercatoweb">{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-spezia-dall-atalanta-arriva-gagliardini-589623|title=UFFICIALE: Spezia, dall'Atalanta arriva Gagliardini|trans-title=OFFICIAL: Spezia, Gagliardini is arriving from Atalanta|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|author1=Marco Conterio|date=1 shtator 2014|access-date=19 janar 2017}}</ref> Më 4 dhjetor 2013, ai bëri debutimin e tij si profesionist duke luajtur si titullar në fitoren 2–0 kundër [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolos]] në [[Coppa Italia|kupë]].<ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|title=Coppa Italia - Kone-De Luca: l'Atalanta "vince" il Napoli|language=it|publisher=Yahoo! Eurosport|date=4 dhjetor 2013|access-date=9 mars 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140310005519/http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|archive-date=10 mars 2014|df=dmy-all}}</ref> Më 17 janar 2014, Gagliardini u huazua te [[A.C. Cesena|Cesena]] në [[Serie B]] deri në përfundim të sezonit. Ai luajti ndeshjen e parë me klubin tetë ditë më vonë në fitoren 3–1 në transfertë kundër [[Varese Calcio|Vareses]]; ai hyri në fushën e lojës në minutën e 75të dhe shënoi një minutë më pas. Ai e mbylli sezonin me 21 ndeshje të luajtura. Në shtator 2014, Gagliardini u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Spezia Calcio|Spezia]]. Ai bëri debutimin e tij me ekipin në fitoren 2–1 kundër [[Frosinone Calcio|Frosinones]] më 6 shtator. Në ndeshjen e kthimit kundër tyre, Gagliardini shënoi golin e vetëm të ekipit të tij me ndeshjen që u mbyll në barazim 1–1. Ai e shpenzoi shumicën e sezonit në stol, duke u aktivizuar në vetëm 14 ndeshje. Më 29 korrik 2015, Gagliardini u huazua sërisht nga Atalanta, këtë herë te [[Vicenza Calcio|Vicenza]]. Megjithatë, pas gjashtë muajsh, ai u thirr sërisht nga Atalanta dhe u bë pjesë e ekipit për gjysmën e dytë të sezonit 2015–16. Më 15 maj 2016, Gagliardini bëri debutimin e tij në [[Serie A]] në fitoren 2–1 kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]] në javën e fundit të sezonit. Ai më pas u bë titullar në sezonin e rradhës, duke u aktivizuar në 13 ndeshje para se të kalonte te Interi. ===Internazionale=== Mē 11 janar 2017, Gagliardini i'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi me detyrim blerje në verën e vitit 2018. Ai u prezantua dy ditë më pas dhe mori fanellën me numrin 5, e cila së fundmi ishte mbajtur nga [[Felipe Melo]], i cili u largua nga klubi. ===Monza=== Më 7 korrik 2023, Gagliardini firmosi një marrëveshje një-vjeçare me [[A.C. Monza|Monzën]] me mundësi rinovimi për një sezon. Në sezonin e tij të parë në klub, ai luajti 33 ndeshje dhe shënoi një gol në Serie A. Gagliardini u largua nga klubi në fund të sezonit 2024–25 pas mbarimit të kontratës. ===Hellas Verona=== Më 12 shtator 2025, Gagliardini firmosi me [[Hellas Verona F.C.|Veronën]] për një sezon. ===Cagliari=== Më 31 gusht 2026, Gagliardini u transferua te [[Cagliari Calcio|Cagliari]] duke nënshkruar një kontratë një-vjeçare.<ref>{{Cite web|url=https://cagliaricalcio.com/news/gagliardini-al-cagliari/|title=Gagliardini al Cagliari|publisher=Cagliari Calcio|language=it|date=31 gusht 2026|access-date=31 gusht 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Nga viti 2014 e deri në 2015, Gagliardini luajti pesë ndeshje me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke shënuar edhe dy gola. Më 12 gusht 2015, Gagliardini bëri debutimin e tij me [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|ekipin nën-21]] të drejtuar nga [[Luigi Di Biagio]] në miqësoren kundër [[Kombëtarja hungareze nën-21 e futbollit|Hungarisë]], duke hyrë si zëvëndësues në minutën e 60të. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1994]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Atalanta B.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Cesena]] [[Kategoria:Futbollistë në Vicenza Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] fie56wvobe94jrbkexjjy5pue8h36d2 3029189 3029188 2026-09-02T06:22:10Z Sadsadas 51943 /* Karriera ndërkombëtare */ 3029189 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roberto Gagliardini | image = Roberto Gagliardini 01.JPG | caption = Roberto Gagliardini në 2016 | height = 1.90 m | birth_date = {{birth date and age|7|4|1994|df=y}} | birth_place = [[Bergamo]], Itali | currentclub = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | clubnumber = | position = [[Mesfushor]] | youthyears1 = 2001–2013 | youthclubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | years1 = 2013–2017 | clubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | caps1 = 14 | goals1 = 0 | years2 = 2014 | clubs2 = → [[A.C. Cesena|Cesena]] (huazim) | caps2 = 19 | goals2 = 1 | years3 = 2014–2015 | clubs3 = → [[Spezia Calcio|Spezia]] (huazim) | caps3 = 14 | goals3 = 1 | years4 = 2015–2016 | clubs4 = → [[Vicenza Calcio|Vicenza]] (huazim) | caps4 = 16 | goals4 = 1 | years5 = 2017 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 18 | goals5 = 2 | years6 = 2017–2023 | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 138 | goals6 = 14 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[AC Monza|Monza]] | caps7 = 41 | goals7 = 1 | years8 = 2025–2026 | clubs8 = [[Hellas Verona FC|Hellas Verona]] | caps8 = 29 | goals8 = 1 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | caps9 = 0 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2015–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2017–2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 0 | pcupdate = 10 mars 2019 | ntupdate = }} '''Roberto Gagliardini''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[roˈbɛrto ɡaʎʎarˈdiːni]]]; lindur më 7 prill 1994) është një [[Futbolli|futbollist]] profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] me klubin italian [[Cagliari Calcio|Cagliari]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|title=Roberto Gagliardini|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|accessdate=29 tetor 2018|archive-date=7 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052841/https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|url-status=dead}}</ref> ==Karriera me klube== ===Atalanta=== Gagliardini lindi në [[Bergamo]] më 7 prill 1994 dhe u bë pjesë e akademisë së [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në vitin 2001. Ai luajti me ekipet e moshës në vitet në vijim dhe u bë pjesë e ekipit të parë në sezonin 2013–14.<ref name="tuttomercatoweb">{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-spezia-dall-atalanta-arriva-gagliardini-589623|title=UFFICIALE: Spezia, dall'Atalanta arriva Gagliardini|trans-title=OFFICIAL: Spezia, Gagliardini is arriving from Atalanta|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|author1=Marco Conterio|date=1 shtator 2014|access-date=19 janar 2017}}</ref> Më 4 dhjetor 2013, ai bëri debutimin e tij si profesionist duke luajtur si titullar në fitoren 2–0 kundër [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolos]] në [[Coppa Italia|kupë]].<ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|title=Coppa Italia - Kone-De Luca: l'Atalanta "vince" il Napoli|language=it|publisher=Yahoo! Eurosport|date=4 dhjetor 2013|access-date=9 mars 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140310005519/http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|archive-date=10 mars 2014|df=dmy-all}}</ref> Më 17 janar 2014, Gagliardini u huazua te [[A.C. Cesena|Cesena]] në [[Serie B]] deri në përfundim të sezonit. Ai luajti ndeshjen e parë me klubin tetë ditë më vonë në fitoren 3–1 në transfertë kundër [[Varese Calcio|Vareses]]; ai hyri në fushën e lojës në minutën e 75të dhe shënoi një minutë më pas. Ai e mbylli sezonin me 21 ndeshje të luajtura. Në shtator 2014, Gagliardini u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Spezia Calcio|Spezia]]. Ai bëri debutimin e tij me ekipin në fitoren 2–1 kundër [[Frosinone Calcio|Frosinones]] më 6 shtator. Në ndeshjen e kthimit kundër tyre, Gagliardini shënoi golin e vetëm të ekipit të tij me ndeshjen që u mbyll në barazim 1–1. Ai e shpenzoi shumicën e sezonit në stol, duke u aktivizuar në vetëm 14 ndeshje. Më 29 korrik 2015, Gagliardini u huazua sërisht nga Atalanta, këtë herë te [[Vicenza Calcio|Vicenza]]. Megjithatë, pas gjashtë muajsh, ai u thirr sërisht nga Atalanta dhe u bë pjesë e ekipit për gjysmën e dytë të sezonit 2015–16. Më 15 maj 2016, Gagliardini bëri debutimin e tij në [[Serie A]] në fitoren 2–1 kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]] në javën e fundit të sezonit. Ai më pas u bë titullar në sezonin e rradhës, duke u aktivizuar në 13 ndeshje para se të kalonte te Interi. ===Internazionale=== Mē 11 janar 2017, Gagliardini i'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi me detyrim blerje në verën e vitit 2018. Ai u prezantua dy ditë më pas dhe mori fanellën me numrin 5, e cila së fundmi ishte mbajtur nga [[Felipe Melo]], i cili u largua nga klubi. ===Monza=== Më 7 korrik 2023, Gagliardini firmosi një marrëveshje një-vjeçare me [[A.C. Monza|Monzën]] me mundësi rinovimi për një sezon. Në sezonin e tij të parë në klub, ai luajti 33 ndeshje dhe shënoi një gol në Serie A. Gagliardini u largua nga klubi në fund të sezonit 2024–25 pas mbarimit të kontratës. ===Hellas Verona=== Më 12 shtator 2025, Gagliardini firmosi me [[Hellas Verona F.C.|Veronën]] për një sezon. ===Cagliari=== Më 31 gusht 2026, Gagliardini u transferua te [[Cagliari Calcio|Cagliari]] duke nënshkruar një kontratë një-vjeçare.<ref>{{Cite web|url=https://cagliaricalcio.com/news/gagliardini-al-cagliari/|title=Gagliardini al Cagliari|publisher=Cagliari Calcio|language=it|date=31 gusht 2026|access-date=31 gusht 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Nga viti 2014 e deri në 2015, Gagliardini luajti pesë ndeshje me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke shënuar edhe dy gola. Më 12 gusht 2015, Gagliardini bëri debutimin e tij me [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|ekipin nën-21]] të drejtuar nga [[Luigi Di Biagio]] në miqësoren kundër [[Kombëtarja hungareze nën-21 e futbollit|Hungarisë]], duke hyrë si zëvëndësues në minutën e 60të. Dy vite më vonë, ai mori pjesë në UEFA Kampionatin Evropian nën-21 në [[Poloni]]. Italia u eliminua në gjysëm-finale nga [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja]] me rezultatin 3–1, në një ndeshje ku Gagliardini u përjashtua me karton të kuq. Më 7 nëntor 2016, Gagliardini u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] nga trajneri [[Gian Piero Ventura]] për të zëvëndësuar të dëmtuarin [[Claudio Marchisio]] për ndeshjen kualifikuese të Kupës së Botës 2018 kundër [[Kombëtarja lihtenshtajnase e futbollit|Lihteshtejnit]] dhe miqësoren kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]]. Gagliardini debutoi me ekipin kombëtar më 28 mars 2017 në miqësoren e fituar 2–1 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në [[Amsterdam]]; ai hyri si zëvëndësues në minutën e 37të në vënd të [[Daniele De Rossi]]t. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1994]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Atalanta B.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Cesena]] [[Kategoria:Futbollistë në Vicenza Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] m1roau5sya7sg4nvnxqb0ki8rop0w2z 3029190 3029189 2026-09-02T06:25:15Z Sadsadas 51943 /* Karriera me klube */ 3029190 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roberto Gagliardini | image = Roberto Gagliardini 01.JPG | caption = Roberto Gagliardini në 2016 | height = 1.90 m | birth_date = {{birth date and age|7|4|1994|df=y}} | birth_place = [[Bergamo]], Itali | currentclub = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | clubnumber = | position = [[Mesfushor]] | youthyears1 = 2001–2013 | youthclubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | years1 = 2013–2017 | clubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | caps1 = 14 | goals1 = 0 | years2 = 2014 | clubs2 = → [[A.C. Cesena|Cesena]] (huazim) | caps2 = 19 | goals2 = 1 | years3 = 2014–2015 | clubs3 = → [[Spezia Calcio|Spezia]] (huazim) | caps3 = 14 | goals3 = 1 | years4 = 2015–2016 | clubs4 = → [[Vicenza Calcio|Vicenza]] (huazim) | caps4 = 16 | goals4 = 1 | years5 = 2017 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 18 | goals5 = 2 | years6 = 2017–2023 | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 138 | goals6 = 14 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[AC Monza|Monza]] | caps7 = 41 | goals7 = 1 | years8 = 2025–2026 | clubs8 = [[Hellas Verona FC|Hellas Verona]] | caps8 = 29 | goals8 = 1 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | caps9 = 0 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2015–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2017–2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 0 | pcupdate = 10 mars 2019 | ntupdate = }} '''Roberto Gagliardini''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[roˈbɛrto ɡaʎʎarˈdiːni]]]; lindur më 7 prill 1994) është një [[Futbolli|futbollist]] profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] me klubin italian [[Cagliari Calcio|Cagliari]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|title=Roberto Gagliardini|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|accessdate=29 tetor 2018|archive-date=7 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052841/https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|url-status=dead}}</ref> ==Karriera me klube== ===Atalanta=== Gagliardini lindi në [[Bergamo]] më 7 prill 1994 dhe u bë pjesë e akademisë së [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në vitin 2001. Ai luajti me ekipet e moshës në vitet në vijim dhe u bë pjesë e ekipit të parë në sezonin 2013–14.<ref name="tuttomercatoweb">{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-spezia-dall-atalanta-arriva-gagliardini-589623|title=UFFICIALE: Spezia, dall'Atalanta arriva Gagliardini|trans-title=OFFICIAL: Spezia, Gagliardini is arriving from Atalanta|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|author1=Marco Conterio|date=1 shtator 2014|access-date=19 janar 2017}}</ref> Më 4 dhjetor 2013, ai bëri debutimin e tij si profesionist duke luajtur si titullar në fitoren 2–0 kundër [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolos]] në [[Coppa Italia|kupë]].<ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|title=Coppa Italia - Kone-De Luca: l'Atalanta "vince" il Napoli|language=it|publisher=Yahoo! Eurosport|date=4 dhjetor 2013|access-date=9 mars 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140310005519/http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|archive-date=10 mars 2014|df=dmy-all}}</ref> Më 17 janar 2014, Gagliardini u huazua te [[A.C. Cesena|Cesena]] në [[Serie B]] deri në përfundim të sezonit. Ai luajti ndeshjen e parë me klubin tetë ditë më vonë në fitoren 3–1 në transfertë kundër [[Varese Calcio|Vareses]]; ai hyri në fushën e lojës në minutën e 75të dhe shënoi një minutë më pas. Ai e mbylli sezonin me 21 ndeshje të luajtura. Në shtator 2014, Gagliardini u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Spezia Calcio|Spezia]]. Ai bëri debutimin e tij me ekipin në fitoren 2–1 kundër [[Frosinone Calcio|Frosinones]] më 6 shtator. Në ndeshjen e kthimit kundër tyre, Gagliardini shënoi golin e vetëm të ekipit të tij me ndeshjen që u mbyll në barazim 1–1. Ai e shpenzoi shumicën e sezonit në stol, duke u aktivizuar në vetëm 14 ndeshje. Më 29 korrik 2015, Gagliardini u huazua sërisht nga Atalanta, këtë herë te [[Vicenza Calcio|Vicenza]]. Megjithatë, pas gjashtë muajsh, ai u thirr sërisht nga Atalanta dhe u bë pjesë e ekipit për gjysmën e dytë të sezonit 2015–16. Më 15 maj 2016, Gagliardini bëri debutimin e tij në [[Serie A]] në fitoren 2–1 kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]] në javën e fundit të sezonit. Ai më pas u bë titullar në sezonin e rradhës, duke u aktivizuar në 13 ndeshje para se të kalonte te Interi. ===Internazionale=== Mē 11 janar 2017, Gagliardini i'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi me detyrim blerje në verën e vitit 2018. Ai u prezantua dy ditë më pas dhe mori fanellën me numrin 5, e cila së fundmi ishte mbajtur nga [[Felipe Melo]], i cili u largua nga klubi. ===Monza=== Më 7 korrik 2023, Gagliardini firmosi një marrëveshje një-vjeçare me [[A.C. Monza|Monzën]] me mundësi rinovimi për një sezon.<ref>{{Cite web|url=https://www.acmonza.com/it/news/roberto-gagliardini-acquisto-biancorosso-comunicato/|title=Roberto Gagliardini è del Monza|publisher=A.C. Monza|language=it|access-date=7 korrik 2023}}</ref> Në sezonin e tij të parë në klub, ai luajti 33 ndeshje dhe shënoi një gol në Serie A. Gagliardini u largua nga klubi në fund të sezonit 2024–25 pas mbarimit të kontratës.<ref>{{Cite web|author=Chiara Pederzoli|url=https://www.ilcittadinomb.it/news/sport/calcio-ac-monza-addio-a-luca-caldirola-e-samuele-vignato-chi-se-ne-va-col-contratto-scaduto/|title=Calcio, Ac Monza: addio a Luca Caldirola e Samuele Vignato, chi se ne va col contratto scaduto|website=ilcittadinomb.it|language=it|date=30 korrik 2025|access-date=1 korrik 2025}}</ref> ===Hellas Verona=== Më 12 shtator 2025, Gagliardini firmosi me [[Hellas Verona F.C.|Veronën]] për një sezon. ===Cagliari=== Më 31 gusht 2026, Gagliardini u transferua te [[Cagliari Calcio|Cagliari]] duke nënshkruar një kontratë një-vjeçare.<ref>{{Cite web|url=https://cagliaricalcio.com/news/gagliardini-al-cagliari/|title=Gagliardini al Cagliari|publisher=Cagliari Calcio|language=it|date=31 gusht 2026|access-date=31 gusht 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Nga viti 2014 e deri në 2015, Gagliardini luajti pesë ndeshje me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke shënuar edhe dy gola. Më 12 gusht 2015, Gagliardini bëri debutimin e tij me [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|ekipin nën-21]] të drejtuar nga [[Luigi Di Biagio]] në miqësoren kundër [[Kombëtarja hungareze nën-21 e futbollit|Hungarisë]], duke hyrë si zëvëndësues në minutën e 60të. Dy vite më vonë, ai mori pjesë në UEFA Kampionatin Evropian nën-21 në [[Poloni]]. Italia u eliminua në gjysëm-finale nga [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja]] me rezultatin 3–1, në një ndeshje ku Gagliardini u përjashtua me karton të kuq. Më 7 nëntor 2016, Gagliardini u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] nga trajneri [[Gian Piero Ventura]] për të zëvëndësuar të dëmtuarin [[Claudio Marchisio]] për ndeshjen kualifikuese të Kupës së Botës 2018 kundër [[Kombëtarja lihtenshtajnase e futbollit|Lihteshtejnit]] dhe miqësoren kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]]. Gagliardini debutoi me ekipin kombëtar më 28 mars 2017 në miqësoren e fituar 2–1 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në [[Amsterdam]]; ai hyri si zëvëndësues në minutën e 37të në vënd të [[Daniele De Rossi]]t. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1994]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Atalanta B.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Cesena]] [[Kategoria:Futbollistë në Vicenza Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] 9z555q1kvy40vmj8go0to0alsm5i3du 3029191 3029190 2026-09-02T06:27:55Z Sadsadas 51943 /* Karriera me klube */ 3029191 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Roberto Gagliardini | image = Roberto Gagliardini 01.JPG | caption = Roberto Gagliardini në 2016 | height = 1.90 m | birth_date = {{birth date and age|7|4|1994|df=y}} | birth_place = [[Bergamo]], Itali | currentclub = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | clubnumber = | position = [[Mesfushor]] | youthyears1 = 2001–2013 | youthclubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | years1 = 2013–2017 | clubs1 = [[Atalanta B.C.|Atalanta]] | caps1 = 14 | goals1 = 0 | years2 = 2014 | clubs2 = → [[A.C. Cesena|Cesena]] (huazim) | caps2 = 19 | goals2 = 1 | years3 = 2014–2015 | clubs3 = → [[Spezia Calcio|Spezia]] (huazim) | caps3 = 14 | goals3 = 1 | years4 = 2015–2016 | clubs4 = → [[Vicenza Calcio|Vicenza]] (huazim) | caps4 = 16 | goals4 = 1 | years5 = 2017 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 18 | goals5 = 2 | years6 = 2017–2023 | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 138 | goals6 = 14 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[AC Monza|Monza]] | caps7 = 41 | goals7 = 1 | years8 = 2025–2026 | clubs8 = [[Hellas Verona FC|Hellas Verona]] | caps8 = 29 | goals8 = 1 | years9 = 2026– | clubs9 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | caps9 = 0 | goals9 = 0 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2015–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2017–2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps3 = 7 | nationalgoals3 = 0 | pcupdate = 10 mars 2019 | ntupdate = }} '''Roberto Gagliardini''' (<small>Italisht:</small> [[Gjuha italiane|[roˈbɛrto ɡaʎʎarˈdiːni]]]; lindur më 7 prill 1994) është një [[Futbolli|futbollist]] profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] me klubin italian [[Cagliari Calcio|Cagliari]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|title=Roberto Gagliardini|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|accessdate=29 tetor 2018|archive-date=7 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052841/https://www.inter.it/en/squadra/G0989/roberto-gagliardini|url-status=dead}}</ref> ==Karriera me klube== ===Atalanta=== Gagliardini lindi në [[Bergamo]] më 7 prill 1994 dhe u bë pjesë e akademisë së [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në vitin 2001. Ai luajti me ekipet e moshës në vitet në vijim dhe u bë pjesë e ekipit të parë në sezonin 2013–14.<ref name="tuttomercatoweb">{{cite web|url=http://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-spezia-dall-atalanta-arriva-gagliardini-589623|title=UFFICIALE: Spezia, dall'Atalanta arriva Gagliardini|trans-title=OFFICIAL: Spezia, Gagliardini is arriving from Atalanta|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|author1=Marco Conterio|date=1 shtator 2014|access-date=19 janar 2017}}</ref> Më 4 dhjetor 2013, ai bëri debutimin e tij si profesionist duke luajtur si titullar në fitoren 2–0 kundër [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolos]] në [[Coppa Italia|kupë]].<ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|title=Coppa Italia - Kone-De Luca: l'Atalanta "vince" il Napoli|language=it|publisher=Yahoo! Eurosport|date=4 dhjetor 2013|access-date=9 mars 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140310005519/http://it.eurosport.yahoo.com/notizie/coppa-italia-kone-de-luca-l-atalanta-quot-195402697--sow.html|archive-date=10 mars 2014|df=dmy-all}}</ref> Më 17 janar 2014, Gagliardini u huazua te [[A.C. Cesena|Cesena]] në [[Serie B]] deri në përfundim të sezonit. Ai luajti ndeshjen e parë me klubin tetë ditë më vonë në fitoren 3–1 në transfertë kundër [[Varese Calcio|Vareses]]; ai hyri në fushën e lojës në minutën e 75të dhe shënoi një minutë më pas. Ai e mbylli sezonin me 21 ndeshje të luajtura. Në shtator 2014, Gagliardini u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Spezia Calcio|Spezia]]. Ai bëri debutimin e tij me ekipin në fitoren 2–1 kundër [[Frosinone Calcio|Frosinones]] më 6 shtator. Në ndeshjen e kthimit kundër tyre, Gagliardini shënoi golin e vetëm të ekipit të tij me ndeshjen që u mbyll në barazim 1–1. Ai e shpenzoi shumicën e sezonit në stol, duke u aktivizuar në vetëm 14 ndeshje. Më 29 korrik 2015, Gagliardini u huazua sërisht nga Atalanta, këtë herë te [[Vicenza Calcio|Vicenza]]. Megjithatë, pas gjashtë muajsh, ai u thirr sërisht nga Atalanta dhe u bë pjesë e ekipit për gjysmën e dytë të sezonit 2015–16. Më 15 maj 2016, Gagliardini bëri debutimin e tij në [[Serie A]] në fitoren 2–1 kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]] në javën e fundit të sezonit. Ai më pas u bë titullar në sezonin e rradhës, duke u aktivizuar në 13 ndeshje para se të kalonte te Interi. ===Internazionale=== Mē 11 janar 2017, Gagliardini i'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi me detyrim blerje në verën e vitit 2018.<ref>{{cite web|url=http://www.inter.it/en/news/56467/roberto-gagliardini-joins-inter|title=Roberto Gagliardini joins Inter!|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|date=11 janar 2017|access-date=11 janar 2017|archive-date=27 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627010724/https://www.inter.it/en/news/56467/roberto-gagliardini-joins-inter|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.atalanta.it/site/paginalive/comunicati-dal-club/Stagione-2016-2017/2017-01/11-01-Gagliardini-Inter.html|title=Roberto Gagliardini all'Inter|publisher=Atalanta B.C.|language=it|date=11 janar 2017|access-date=11 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113142241/https://www.atalanta.it/site/paginalive/comunicati-dal-club/Stagione-2016-2017/2017-01/11-01-Gagliardini-Inter.html|archive-date=13 janar 2017|url-status=dead}}</ref> Ai u prezantua dy ditë më pas dhe mori fanellën me numrin 5, e cila së fundmi ishte mbajtur nga [[Felipe Melo]], i cili u largua nga klubi. ===Monza=== Më 7 korrik 2023, Gagliardini firmosi një marrëveshje një-vjeçare me [[A.C. Monza|Monzën]] me mundësi rinovimi për një sezon.<ref>{{Cite web|url=https://www.acmonza.com/it/news/roberto-gagliardini-acquisto-biancorosso-comunicato/|title=Roberto Gagliardini è del Monza|publisher=A.C. Monza|language=it|access-date=7 korrik 2023}}</ref> Në sezonin e tij të parë në klub, ai luajti 33 ndeshje dhe shënoi një gol në Serie A. Gagliardini u largua nga klubi në fund të sezonit 2024–25 pas mbarimit të kontratës.<ref>{{Cite web|author=Chiara Pederzoli|url=https://www.ilcittadinomb.it/news/sport/calcio-ac-monza-addio-a-luca-caldirola-e-samuele-vignato-chi-se-ne-va-col-contratto-scaduto/|title=Calcio, Ac Monza: addio a Luca Caldirola e Samuele Vignato, chi se ne va col contratto scaduto|website=ilcittadinomb.it|language=it|date=30 korrik 2025|access-date=1 korrik 2025}}</ref> ===Hellas Verona=== Më 12 shtator 2025, Gagliardini firmosi me [[Hellas Verona F.C.|Veronën]] për një sezon.<ref>{{Cite web|url= https://hellasverona.it/news/benvenuto-roberto-gagliardini-e-un-nuovo-centrocampista-gialloblu|title=Benvenuto Roberto! Gagliardini è un nuovo centrocampista gialloblù|publisher=Hellas Verona F.C.|language=it|date=12 shtator 2025|access-date=12 shtator 2025}}</ref> ===Cagliari=== Më 31 gusht 2026, Gagliardini u transferua te [[Cagliari Calcio|Cagliari]] duke nënshkruar një kontratë një-vjeçare.<ref>{{Cite web|url=https://cagliaricalcio.com/news/gagliardini-al-cagliari/|title=Gagliardini al Cagliari|publisher=Cagliari Calcio|language=it|date=31 gusht 2026|access-date=31 gusht 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Nga viti 2014 e deri në 2015, Gagliardini luajti pesë ndeshje me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke shënuar edhe dy gola. Më 12 gusht 2015, Gagliardini bëri debutimin e tij me [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|ekipin nën-21]] të drejtuar nga [[Luigi Di Biagio]] në miqësoren kundër [[Kombëtarja hungareze nën-21 e futbollit|Hungarisë]], duke hyrë si zëvëndësues në minutën e 60të. Dy vite më vonë, ai mori pjesë në UEFA Kampionatin Evropian nën-21 në [[Poloni]]. Italia u eliminua në gjysëm-finale nga [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja]] me rezultatin 3–1, në një ndeshje ku Gagliardini u përjashtua me karton të kuq. Më 7 nëntor 2016, Gagliardini u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] nga trajneri [[Gian Piero Ventura]] për të zëvëndësuar të dëmtuarin [[Claudio Marchisio]] për ndeshjen kualifikuese të Kupës së Botës 2018 kundër [[Kombëtarja lihtenshtajnase e futbollit|Lihteshtejnit]] dhe miqësoren kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]]. Gagliardini debutoi me ekipin kombëtar më 28 mars 2017 në miqësoren e fituar 2–1 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në [[Amsterdam]]; ai hyri si zëvëndësues në minutën e 37të në vënd të [[Daniele De Rossi]]t. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1994]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në Atalanta B.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Cesena]] [[Kategoria:Futbollistë në Vicenza Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] dm9rcz2vhqdwammqyvcs6t2o8bz2pm2 0 256502 3029138 3019121 2026-09-02T02:13:10Z Erion Kryeziu086 192405 3029138 wikitext text/x-wiki Ky artikull liston '''partitë politike në Kosovë'''. [[Kosova]] ka një sistem shumë-partiak me [[Partite politike|parti politike]] të shumta, në të shumtën e rasteve nuk ka shancë që një parti të fitoj pushtet të vetëm, dhe partitë duhet të punojnë me njëri-tjetrin për të formuar koalicion qeveritarë. == Partitë e mëdha == Duke pasur ulëse në [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Parlamentin e Kosovës]] si rezultat i [[Zgjedhjet parlamentare të Kosovës, 2017|2017 zgjedhjeve të përgjithshme]] dhe ndrrime të mëvonshëm : [[Skeda:Kosovo-Assembly-Diagram-Post-2021.svg|500px|frameless|center]] {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !Emri !Shku. !Ideologjia !Udhëheqësi ![[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Deputetët]] |- ! style="background:#B90303; width:2px;color:#fff"| | [[File:Logo of Vetëvendosje.svg|50x50px]] |[[Lëvizja Vetëvendosje]] |LVV |[[Socialdemokracia|Demokracia sociale]], [[Demokracia direkte|demokracia e Drejtpërdrejtë]], Progressivism, [[Egalitarianizmi|Egalitarianism]], [[Bashkimi kombëtar|Kosovë–Shqipëri unionism]], [[Nacionalizmi shqiptarë|nacionalizmi shqiptar]] |[[Albin Kurti]] |{{Composition bar| 59|120|hex=#B90303}} |- ! style="background:#14B0A7; width:2px;color:#fff"| | [[Skeda:Guxo logo 2024.svg|50px]] | [[Guxo]] | | [[Liberalizimi konservativ]] | [[Donika Gërvalla-Schwarz]] | {{Composition bar|5|120|hex=#14B0A7}} |- ! style="background:#D0A153; width:2px;color:#000"| | [[Skeda:Logo of Alternativa.svg|50x50px]] | [[Alternativa për Kosovën|Alternativa]] | A | [[Liberalism]], [[Demokracia liberale]] | [[Mimoza Kusari-Lila]] | {{Composition bar|1|120|hex=#D0A153}} |- ! style="background:#F37476; width:2px;color:#000"| | | [[Lidhja Demokratike e Kosovës]] | LDK | [[Konservatizmi liberal]], [[Konservatizmi social]], [[Liberalizmi ekonomik]], [[Nacionalizmi shqiptar]],<ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/404201|title=Albanian nationalist wins Kosovo polls - Newspaper - DAWN.COM|date=19 nëntor 2001}}</ref><ref>Wells, Mike; Fellows, Nick (2016). History for the IB Diploma Paper 1 Conflict and Intervention. Cambridge University Press. p. 117.</ref> [[Pro-Europeanism]], [[Civic nationalism]] | [[Lumir Abdixhiku]] | {{Composition bar|14|120|hex=#F37476}} |- ! style="background:#0C4DA2; width:2px;color:#fff"| | | [[Aleanca Kosova e Re]] | AKR | [[Liberalizmi shoqëror]],<ref>[http://www.parties-and-elections.eu/kosovo.html Parties and Elections in Europe]]</ref> [[pro-evropianizmi]] | [[Behgjet Pacolli]] | {{Composition bar|1|120|hex=#0C4DA2}} |- ! style="background:#27A1ED; width:2px;color:#fff"| | [[Skeda:Partia Demokratike e Kosovës.png|50x50px]] | [[Partia Demokratike e Kosovës]] | PDK | [[National conservatism]], [[Economic Liberalism|Economic liberalism]], [[Social conservatism]], [[Albanian nationalism]]<ref>{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/ex-fighters-get-band-back-together-for-kosovo-election/|title=Ex-fighters get band back together for Kosovo election – POLITICO|date=11 qershor 2017}}</ref><ref>Wells, Mike; Fellows, Nick (2016). History for the IB Diploma Paper 1 Conflict and Intervention. Cambridge University Press. p. 117.</ref> | [[Bedri Hamza]] | {{Composition bar|18|120|hex=#27A1ED}} |- ! style="background:#03112C; width:2px;color:#fff"| | [[Skeda:AAK logo.jpg|50x50px]] | [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës]] | AAK | [[Konservatizmi kombëtar]], [[Liberalizmi ekonomik]], [[Nacionalizmi shqiptar]], [[Proevropianizmi]] | [[Adrian Gjini]] | {{Composition bar|8|120|hex=#03112C}} |- ! style="background:#002864; width:2px;color:#fff"| | [[Skeda:Srpskalista2014logo.png|50x50px]] | [[Lista Serbe]]<br /><small>''Lista serbe''<br />''Српска листа / Srpska lista''</small> | LS | [[Kosovo Serbs|Serb]] [[minority politics]],<ref name="Nordsieck">{{cite web|first=Wolfram|last=Nordsieck|url=http://www.parties-and-elections.eu/kosovo.html|title=Kosovo|website=Parties and Elections in Europe|year=2019|access-date=9 tetor 2019}}</ref> [[National conservativism]], [[Right-wing populism]], [[Serbian nationalism]] | [[Goran Rakiq]] | {{Composition bar|10|120|hex=#002864}} |- |} == Partitë e vogla == * Alternativa demokratike e Kosovës  * [[PSHDK|Partia Shqiptare Demokristiane e Kosovës]] * [[Partia e të Gjelbërve të Kosovës]]  * [[Partia Liberale e Kosovës]]  * [[Partia e Koalicionit (Kosovë)]] * [[Nisma Socialdemokrate]] * [[Partia Socialdemokrate e Kosovës]] * Fjala == Partitë e pakicave == * Partia Turke e Drejtësisë së Kosovës (''Kosova Türk Adalet Partisi'') * [[Partia e Ashkalinjve për Integrim]] (''Partia Ashkalinjëve për Integrim'') * Partia Boshnjake e Aksionit Demokratik të Kosovës (''Bošnjačka Stranka Demokratske Akcije Kosova'') * Lidhja Boshnjake të Kosovës ( * [[Nisma Qytetare e Gorës]] (''Građanska Inicijativa Gore'') * Nisma e Shoqërisë Civile Kombëtare Të Krahut (''Gradjanska Inicijativa Krilo Naroda'') * [[Koalicioni Vakat]] (''Koalicija Vakat'') * [[Partia Demokratike e Ashkalive të Kosovës]] (''Partia Demokratike e Ashkanlive të Kosovës'') * Bashkimi Turk i Kosovës (''Kosova Türk Birliǧi'') * Lidhja e Egjiptianëve të Kosovës (''Lidhja e Egjiptianëve të Kosovës'') * Partia Demokratike Malazeze (''Crnogorska Demokratska Stranka'') * [[Iniciativa e Re Demokratike e Kosovës|Iniciativa e re Demokratike e Kosovës]] (''Iniciativa e re Demokrarike e Kosovës'') * [[Partia e Re Demokratike (Kosovë)|Partia Demokrate E Re]] (''Nova Demokratska Stranka'') * [[Partia e Veprimit Demokratik e Kosovës]] (''Stranka Demokratske Akcije'') * Partia Social Demokrate e Gorës (''Socijaldemokratska Stranka Gore'') * [[Partia Demokratike Turke e Kosovës]] (''Kosova Demokratik Türk Partisi'') * [[Partia Rome e Bashkuar e Kosovës]] (''Partia Romani Yekhipeski pi Kosova'') * [[Lista Serbe]] * [[Nisma Qytetare Serbe]] (''Građanska Inicijativa Srbija'') * [[Partia e Pavarur Liberale (Kosovë)|Partia Liberale E Pavarur]] (''Samostalna Liberalna Stranka'') * [[Demokracia e Re (Kosovë)|Demokracia E Re]] (''Nova Demokratija'') * Partia Demokratike Serbe e Kosovës dhe Metohisë (''Srpska Demokratska Stranka Kosova i Metohije'') * Partia Serbe Kosova-Metohi (''Srpska Kosovsko-Metohijska Stranka'') * [[Lista Serbe për Kosovë dhe Metohi]] (''Srpska Lista za Kosovo i Metohiju'') * Partia Popullore Serbe (''Srpska Narodna Stranka'') * Partia Social Demokrate Serbe (''Srpska Socijal Demokratska Stranka'') * Unioni i Pavarur i Social Demokratëve të Kosovës dhe Metohisë (''Savez Nezavisnih Socijaldemokrata Kosova i Metohije'') * Lista e Bashkuar Serbe (''Jedinstvena Srpska Lista'') (të gjitha-listës Serbe, listat e 56 kandidatë të dyja në pushtet dhe partive opozitare bazuar në Beograd)<ref>{{Cite web|url=http://www.b92.net//eng/news/politics-article.php?yyyy=2010&mm=11&dd=23&nav_id=71072|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=2 dhjetor 2018|archive-date=5 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105034613/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2010&mm=11&dd=23&nav_id=71072}}</ref> * [[Partia Unike Gorane]] (''Jedinstvena Goranska Partija'') * [[Bashkimi Social Demokrat (Kosovë)|Bashkimi Social Demokrat]] (''Socijaldemokratska Unija'') * [[Lëvizja Përparimtare e Romëve të Kosovës]] (''Kosovaki Romengi Anglipaski Phiravlin'') == Ish-partitë == * [[Fryma e Re|Partia fryma e re]] * [[Partia Reformiste ORA|Partia reformiste ORA]] * [[Lëvizja Popullore e Kosovës]] * [[Partia Socialiste e Kosovës]]  * [[Lëvizja Kombëtare për Çlirimin e Kosovës]] * [[Lëvizja për Integrim dhe Bashkim]] * [[Lidhja Demokratike e Dardanisë]] * [[Partia e Fortë]] == Shih edhe == * Lista e partive politike në Shqipëri * [[Partia politike|Lista e partive politike]] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Parti politike në Kosovë]] [[Kategoria:Politika e Kosovës]] {{Partitë politike në Kosovë}} h3zfd9dqw5o3r3fu8hvuibge5ai2e0g 3029142 3029138 2026-09-02T02:32:48Z Erion Kryeziu086 192405 3029142 wikitext text/x-wiki Ky artikull liston '''partitë politike në Kosovë'''. [[Kosova]] ka një sistem shumë-partiak me [[Partite politike|parti politike]] të shumta, në të shumtën e rasteve nuk ka shancë që një parti të fitoj pushtet të vetëm, dhe partitë duhet të punojnë me njëri-tjetrin për të formuar koalicion qeveritarë. == Partitë e mëdha == Duke pasur ulëse në [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Parlamentin e Kosovës]] si rezultat i [[Zgjedhjet parlamentare të Kosovës, 2017|2017 zgjedhjeve të përgjithshme]] dhe ndrrime të mëvonshëm : [[Skeda:Kosovo-Assembly-Diagram-Post-2021.svg|500px|frameless|center]] {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !Emri !Shku. !Ideologjia !Udhëheqësi ![[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Deputetët]] |- ! style="background:#B90303; width:2px;color:#fff"| | [[File:Logo of Vetëvendosje.svg|50x50px]] |[[Lëvizja Vetëvendosje]] |LVV |[[Socialdemokracia|Demokracia sociale]], [[Demokracia direkte|demokracia e Drejtpërdrejtë]], Progressivism, [[Egalitarianizmi|Egalitarianism]], [[Bashkimi kombëtar|Kosovë–Shqipëri unionism]], [[Nacionalizmi shqiptarë|nacionalizmi shqiptar]] |[[Albin Kurti]] |{{Composition bar| 59|120|hex=#B90303}} |- ! style="background:#14B0A7; width:2px;color:#fff"| | [[Skeda:Guxo logo 2024.svg|50px]] | [[Guxo]] | | [[Liberalizimi konservativ]] | [[Donika Gërvalla-Schwarz]] | {{Composition bar|5|120|hex=#14B0A7}} |- ! style="background:#D0A153; width:2px;color:#000"| | [[Skeda:Logo of Alternativa.svg|50x50px]] | [[Alternativa për Kosovën|Alternativa]] | A | [[Liberalism]], [[Demokracia liberale]] | [[Mimoza Kusari-Lila]] | {{Composition bar|1|120|hex=#D0A153}} |- ! style="background:#F37476; width:2px;color:#000"| | | [[Lidhja Demokratike e Kosovës]] | LDK | [[Konservatizmi liberal]], [[Konservatizmi social]], [[Liberalizmi ekonomik]], [[Nacionalizmi shqiptar]],<ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/404201|title=Albanian nationalist wins Kosovo polls - Newspaper - DAWN.COM|date=19 nëntor 2001}}</ref><ref>Wells, Mike; Fellows, Nick (2016). History for the IB Diploma Paper 1 Conflict and Intervention. Cambridge University Press. p. 117.</ref> [[Pro-Europeanism]], [[Civic nationalism]] | [[Lumir Abdixhiku Vjosa Osmani]] | {{Composition bar|14|120|hex=#F37476}} |- ! style="background:#0C4DA2; width:2px;color:#fff"| | | [[Aleanca Kosova e Re]] | AKR | [[Liberalizmi shoqëror]],<ref>[http://www.parties-and-elections.eu/kosovo.html Parties and Elections in Europe]]</ref> [[pro-evropianizmi]] | [[Behgjet Pacolli]] | {{Composition bar|1|120|hex=#0C4DA2}} |- ! style="background:#27A1ED; width:2px;color:#fff"| | [[Skeda:Partia Demokratike e Kosovës.png|50x50px]] | [[Partia Demokratike e Kosovës]] | PDK | [[National conservatism]], [[Economic Liberalism|Economic liberalism]], [[Social conservatism]], [[Albanian nationalism]]<ref>{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/ex-fighters-get-band-back-together-for-kosovo-election/|title=Ex-fighters get band back together for Kosovo election – POLITICO|date=11 qershor 2017}}</ref><ref>Wells, Mike; Fellows, Nick (2016). History for the IB Diploma Paper 1 Conflict and Intervention. Cambridge University Press. p. 117.</ref> | [[Bedri Hamza]] | {{Composition bar|18|120|hex=#27A1ED}} |- ! style="background:#03112C; width:2px;color:#fff"| | [[Skeda:AAK logo.jpg|50x50px]] | [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës]] | AAK | [[Konservatizmi kombëtar]], [[Liberalizmi ekonomik]], [[Nacionalizmi shqiptar]], [[Proevropianizmi]] | [[Adrian Gjini]] | {{Composition bar|8|120|hex=#03112C}} |- ! style="background:#002864; width:2px;color:#fff"| | [[Skeda:Srpskalista2014logo.png|50x50px]] | [[Lista Serbe]]<br /><small>''Lista serbe''<br />''Српска листа / Srpska lista''</small> | LS | [[Kosovo Serbs|Serb]] [[minority politics]],<ref name="Nordsieck">{{cite web|first=Wolfram|last=Nordsieck|url=http://www.parties-and-elections.eu/kosovo.html|title=Kosovo|website=Parties and Elections in Europe|year=2019|access-date=9 tetor 2019}}</ref> [[National conservativism]], [[Right-wing populism]], [[Serbian nationalism]] | [[Goran Rakiq]] | {{Composition bar|10|120|hex=#002864}} |- |} == Partitë e vogla == * Alternativa demokratike e Kosovës  * [[PSHDK|Partia Shqiptare Demokristiane e Kosovës]] * [[Partia e të Gjelbërve të Kosovës]]  * [[Partia Liberale e Kosovës]]  * [[Partia e Koalicionit (Kosovë)]] * [[Nisma Socialdemokrate]] * [[Partia Socialdemokrate e Kosovës]] * Fjala == Partitë e pakicave == * Partia Turke e Drejtësisë së Kosovës (''Kosova Türk Adalet Partisi'') * [[Partia e Ashkalinjve për Integrim]] (''Partia Ashkalinjëve për Integrim'') * Partia Boshnjake e Aksionit Demokratik të Kosovës (''Bošnjačka Stranka Demokratske Akcije Kosova'') * Lidhja Boshnjake të Kosovës ( * [[Nisma Qytetare e Gorës]] (''Građanska Inicijativa Gore'') * Nisma e Shoqërisë Civile Kombëtare Të Krahut (''Gradjanska Inicijativa Krilo Naroda'') * [[Koalicioni Vakat]] (''Koalicija Vakat'') * [[Partia Demokratike e Ashkalive të Kosovës]] (''Partia Demokratike e Ashkanlive të Kosovës'') * Bashkimi Turk i Kosovës (''Kosova Türk Birliǧi'') * Lidhja e Egjiptianëve të Kosovës (''Lidhja e Egjiptianëve të Kosovës'') * Partia Demokratike Malazeze (''Crnogorska Demokratska Stranka'') * [[Iniciativa e Re Demokratike e Kosovës|Iniciativa e re Demokratike e Kosovës]] (''Iniciativa e re Demokrarike e Kosovës'') * [[Partia e Re Demokratike (Kosovë)|Partia Demokrate E Re]] (''Nova Demokratska Stranka'') * [[Partia e Veprimit Demokratik e Kosovës]] (''Stranka Demokratske Akcije'') * Partia Social Demokrate e Gorës (''Socijaldemokratska Stranka Gore'') * [[Partia Demokratike Turke e Kosovës]] (''Kosova Demokratik Türk Partisi'') * [[Partia Rome e Bashkuar e Kosovës]] (''Partia Romani Yekhipeski pi Kosova'') * [[Lista Serbe]] * [[Nisma Qytetare Serbe]] (''Građanska Inicijativa Srbija'') * [[Partia e Pavarur Liberale (Kosovë)|Partia Liberale E Pavarur]] (''Samostalna Liberalna Stranka'') * [[Demokracia e Re (Kosovë)|Demokracia E Re]] (''Nova Demokratija'') * Partia Demokratike Serbe e Kosovës dhe Metohisë (''Srpska Demokratska Stranka Kosova i Metohije'') * Partia Serbe Kosova-Metohi (''Srpska Kosovsko-Metohijska Stranka'') * [[Lista Serbe për Kosovë dhe Metohi]] (''Srpska Lista za Kosovo i Metohiju'') * Partia Popullore Serbe (''Srpska Narodna Stranka'') * Partia Social Demokrate Serbe (''Srpska Socijal Demokratska Stranka'') * Unioni i Pavarur i Social Demokratëve të Kosovës dhe Metohisë (''Savez Nezavisnih Socijaldemokrata Kosova i Metohije'') * Lista e Bashkuar Serbe (''Jedinstvena Srpska Lista'') (të gjitha-listës Serbe, listat e 56 kandidatë të dyja në pushtet dhe partive opozitare bazuar në Beograd)<ref>{{Cite web|url=http://www.b92.net//eng/news/politics-article.php?yyyy=2010&mm=11&dd=23&nav_id=71072|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=2 dhjetor 2018|archive-date=5 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105034613/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2010&mm=11&dd=23&nav_id=71072}}</ref> * [[Partia Unike Gorane]] (''Jedinstvena Goranska Partija'') * [[Bashkimi Social Demokrat (Kosovë)|Bashkimi Social Demokrat]] (''Socijaldemokratska Unija'') * [[Lëvizja Përparimtare e Romëve të Kosovës]] (''Kosovaki Romengi Anglipaski Phiravlin'') == Ish-partitë == * [[Fryma e Re|Partia fryma e re]] * [[Partia Reformiste ORA|Partia reformiste ORA]] * [[Lëvizja Popullore e Kosovës]] * [[Partia Socialiste e Kosovës]]  * [[Lëvizja Kombëtare për Çlirimin e Kosovës]] * [[Lëvizja për Integrim dhe Bashkim]] * [[Lidhja Demokratike e Dardanisë]] * [[Partia e Fortë]] == Shih edhe == * Lista e partive politike në Shqipëri * [[Partia politike|Lista e partive politike]] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Parti politike në Kosovë]] [[Kategoria:Politika e Kosovës]] {{Partitë politike në Kosovë}} tttvci7v4whwh4tq4cnxrr91uru775o 0 257672 3029041 3022972 2026-09-01T14:27:42Z Vyolltsa 129213 Refuzoi 2 ndryshimet e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/~2026-24890-39|~2026-24890-39]] dhe [[Speciale:Kontributet/Itemti|Itemti]]) dhe riktheu versionin 2873933 nga Lanceloth345 3029041 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Islam (Tahir) Spahia | image = [[File:Islam Spahia.jpg]] | birth_date = 1838 | birth_place = Kolosjan, Lumë, Shqipëri | death_date = 1928 | nationality = Shqiptar | occupation = Udhëheqës patriotik, strateg lokal | known_for = Lufta e Lumës, rezistenca kundër pushtimit serb }} '''Islam Spahia''' i njohur popullorshe si '''Baba Lami''' ([[Kolesjan]], 1833/8 - 1928) ka qenë pleqnar kanunor dhe prijës fisnor i krahinës së Lumës. == Biografia == U lind në Kolesjan të Lumës, në një familje me pesë vëllezër të tjerë, i biri i Tahirit. Nisi punë si shegert çobani tek punëdhënësi i të atit.<ref>{{Cite web|url=http://telegraf.al/kulture/dr-vangjel-kasapi-islam-spahia-strateg-popullor/|title=Islam Spahia, strateg popullor|website=telegraf.al|date=5 tetor 2015|last=Kasapi|first=Vangjel}}</ref> Kuvende të mëdha do t'i mbante në Kullën e Shehlerëve në Ceren, nepër kullat e fshatit Fshat e Kalis e deri në Kalanë e Dodës. Për urtësinë e tij njihej në të gjithë krahinen si ''Baba Lami''. Vjeshten e 1893 Sinan Pasha rrethon Prizrenin. Luma me në krye Baba Lamit përballen me Sinan Pashen, përkrah vullnetarëve të [[Drenica|Drenices]] e Gjakoves e e detyrojnë të tërhiqet. I priu malësorët e Lumës në luftimet kundër gjeneralëve turq: Shemsi Pasha (1903-4, 1906), Xhavit Pasha (1909), Shefqet Dërgut Pasha (1910). Ndihmoi për hapjen e shkollës së parë shqipe nga i biri (Riza Spahia, që shërbeu si mësues) në Kolesjan me 1911. Islam Spahiu u priu malësorëve të Lumës në luftimet kundër gjeneralëve turq: Shemsi Pasha (1903-4, 1906), Xhavit Pasha (1909), Shefqet Turgut Pasha (1910), si dhe kundër agresorëve serbë në nëntor 1912. Me 22 shtator 1913 u ngrit flamuri në Dibër, ku Baba Lami ishte i pranishëm. Me ardhjen e [[Princ Vidi|Princit Vid]], ''Baba'' e përkrahu, e kur [[Esat Toptani]] kerkon që t'i japë hua ndikimin që kishte në ato malësi, i kthehet "''S’blehet shqiptari me flori or pezdeveng''". Ftohet në [[Kongresi i Lushnjës|Kongresin e Lushnjës]] për të përfaqësuar Lumën, ku nuk mundet të shkojë sepse me çetat e Hasit, Lumës e Sllovës u shkon në ndihmë vëllezërve kosovarë që ishin në kryengritje qysh në prillin e vitit 1919. Vdiq në vitin 1928. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1838]] [[Kategoria:Vdekje 1928]] [[Kategoria:Njerëz nga Luma]] [[Kategoria:Prijës popullorë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Vilajeti i Kosovës]] lr6skqwjsafdssg1lxlwaz02x8sg5zo 0 264100 3029118 2997989 2026-09-01T20:51:54Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029118 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Kaljari | official_name = Comune di Cagliari | native_name = Cagliari | settlement_type = [[Komunë]] | image_skyline = Cagliari collage.png | image_caption = | image_shield = Cagliari-Stemma.svg | image_flag = Flag of Cagliari.svg | pushpin_map = Italy | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = Vendndodhja në Itali | coordinates = {{Coord|39|13|40|N|9|6|40|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Italisë|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Sardenja]] | subdivision_type2 = [[Qytetet metropolitane të Italisë|Qyteti metropolitan]] | subdivision_name2 = [[Qyteti metropolitan i Kaljarit|Kaljari]] (CA) | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Massimo Zedda]] | elevation_m = 6 | area_total_km2 = 85.01 | population_footnotes =<ref name="demografia">{{cite web|title=Atlante demografico 2024|url=https://www.comune.cagliari.it/portale/page/it/atlante_demografico_2024?contentId=DOC219908|publisher=Comune di Cagliari|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 31 dhjetor 2024 | population_total = 148829 | timezone1 = CET | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = CEST | utc_offset1_DST = +2 | area_code_type = Kodi telefonik | area_code = 070 | blank_name_sec1 = Shenjti mbrojtës | blank_info_sec1 = [[Shën Saturnini]] | blank1_name_sec1 = Dita festive | blank1_info_sec1 = 30 tetor | website = {{URL|www.comune.cagliari.it}} }} '''Kaljari''' (it. ''Cagliari''; sard. ''Casteddu'') është një [[qytet]] dhe [[komunë]] në [[Italia|Italinë]] jugore, kryeqendra e rajonit [[Sardenja]] dhe e [[Qyteti metropolitan i Kaljarit|qytetit metropolitan të Kaljarit]]. I vendosur në bregun jugor të ishullit, në skajin verior të [[Gjiri i Kaljarit|Gjirit të Kaljarit]], qyteti është qendra më e rëndësishme administrative, portuale, universitare dhe kulturore e Sardenjës.<ref name="britannica">{{cite web|title=Cagliari|url=https://www.britannica.com/place/Cagliari-Italy|publisher=Encyclopaedia Britannica|language=en|access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="unica">{{cite web|title=La nostra storia|url=https://www.unica.it/it/ateneo/chi-siamo/la-nostra-storia|publisher=Università degli Studi di Cagliari|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> == Gjeografia == Kaljari ndodhet në bregdetin jugor të Sardenjës, në skajin verior të Gjirit të Kaljarit. Sipas ''Britannica'', qyteti shtrihet në jug të ishullit, ndërsa ''Italia.it'' e përshkruan si një qytet të ndërtuar mbi shtatë kodra, me lagje historike, hapësira të gjelbra dhe dalje të drejtpërdrejtë në det.<ref name="britannica" /><ref name="italia">{{cite web|title=Up and down the districts of Cagliari, through history and the sea|url=https://www.italia.it/en/sardinia/cagliari/things-to-do/itinerary-through-the-districts-of-cagliari|publisher=Italia.it|language=en|access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti lidhet ngushtë me zonat e [[Poetto]]s, me lagunat përreth dhe me kodrat që i japin profilin e tij karakteristik urban e panoramik.<ref name="shtatekodra">{{cite web|title=12 places not to be missed in Cagliari, Sardinia|url=https://www.italia.it/en/sardinia/cagliari/things-to-do/best-places-sardinia-cagliari|publisher=Italia.it|language=en|access-date=10 prill 2026}}</ref> == Historia == Sipas ''Britannica'', themelimi i Kaljarit i atribuohet fenikasve. Në lashtësi qyteti njihej nga grekët si ''Cardlis'' dhe nga romakët si ''Caralis''.<ref name="britannica" /> Faqja turistike e Komunës së Kaljarit thekson se qyteti, i themeluar nga fenikasit, kaloi më pas nën kartagjenasit, romakët, vandalët dhe bizantinët. Në Mesjetë ai u bë qendra e njërit prej katër gjykatave të pavarura të Sardenjës; më pas kaloi nën pisanët, aragonezët, spanjollët dhe piemontesët deri në bashkimin italian.<ref name="artkult">{{cite web|title=Arte & Cultura|url=https://cagliariturismo.comune.cagliari.it/it/taxonomy/term/133|publisher=Cagliari Turismo - Comune di Cagliari|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> == Demografia == Sipas ''Atlante demografico 2024'' të Komunës së Kaljarit, qyteti kishte 148.829 banorë më 31 dhjetor 2024.<ref name="demografia" /> Kaljari mbetet qyteti më i madh i Sardenjës dhe qendra kryesore urbane e ishullit për funksione administrative, universitare dhe të shërbimeve.<ref name="britannica" /> == Ekonomia == Ekonomia e Kaljarit mbështetet kryesisht në administratë, shërbime, tregti, turizëm dhe funksione portuale. Si kryeqendër e rajonit, qyteti ka një rol të fortë institucional dhe ekonomik në shkallë ishullore.<ref name="britannica" /> Porti i Kaljarit vazhdon të ketë një peshë të madhe në ekonominë lokale. Sipas Autoritetit të Sistemit Portual të Detit të Sardenjës, në vitin 2024 porti i Kaljarit kaloi kufirin e 500 mijë kroçieristëve.<ref name="porto">{{cite web|title=Il porto di Cagliari supera il tetto dei 500 mila crocieristi|url=https://www.adspmaredisardegna.it/2024/11/06/il-porto-di-cagliari-supera-il-tetto-dei-500-mila-crocieristi/|publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mare di Sardegna|language=it|access-date=10 prill 2026|archive-date=17 prill 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260417193939/https://www.adspmaredisardegna.it/2024/11/06/il-porto-di-cagliari-supera-il-tetto-dei-500-mila-crocieristi/|url-status=dead}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Qendra historike e Kaljarit ruan gjurmë të rëndësishme fenikase-punike, romake, mesjetare dhe moderne. Lagjja e [[Castello]]s është bërthama historike më e rëndësishme e qytetit dhe ngrihet mbi një kodër gëlqerore rreth 100 metra mbi nivelin e detit.<ref name="castello">{{cite web|title=Quartiere Castello|url=https://cagliariturismo.comune.cagliari.it/it/vivicagliari/quartiere-castello|publisher=Cagliari Turismo - Comune di Cagliari|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> Ndër monumentet më të njohura të qytetit janë Bastioni i Saint-Remy, Katedralja e Santa Marisë, Kulla e Elefantit dhe Amfiteatri romak.<ref name="bastione">{{cite web|title=Bastione di Saint Remy|url=https://cagliariturismo.comune.cagliari.it/it/vivicagliari/bastione-di-saint-remy|publisher=Cagliari Turismo - Comune di Cagliari|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="cattedrale">{{cite web|title=Cattedrale di Santa Maria e Torre Campanaria|url=https://cagliariturismo.comune.cagliari.it/it/vivicagliari/cattedrale-di-santa-maria-e-torre-campanaria|publisher=Cagliari Turismo - Comune di Cagliari|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="ungiorno">{{cite web|title=Cagliari in un giorno|url=https://cagliariturismo.comune.cagliari.it/it/percorsi/cagliari-un-giorno-0|publisher=Cagliari Turismo - Comune di Cagliari|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> Në qytet ndodhet edhe Muzeu Arkeologjik Kombëtar i Kaljarit, pjesë e Cittadella dei Musei. Sipas faqes zyrtare të muzeut, ai ruan mbi 4.000 objekte që tregojnë afro 7.000 vjet histori të Sardenjës, nga parahistoria deri në Mesjetë.<ref name="man">{{cite web|title=Il Museo|url=https://museinazionalicagliari.cultura.gov.it/__boxhp_primopiano/il_museo/|publisher=Musei Nazionali di Cagliari|language=it|access-date=10 prill 2026|archive-date=16 mars 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260316152826/https://museinazionalicagliari.cultura.gov.it/__boxhp_primopiano/il_museo/|url-status=dead}}</ref><ref name="cittadella">{{cite web|title=Cittadella dei Musei|url=https://cagliariturismo.comune.cagliari.it/it/vivicagliari/cittadella-dei-musei|publisher=Cagliari Turismo - Comune di Cagliari|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> Trashëgimia arkeologjike e qytetit përfshin edhe nekropolin e [[Tuvixeddu]]s, të cilin guida zyrtare e qytetit e paraqet si nekropolin më të madh punik të ruajtur deri sot.<ref name="guida">{{cite web|title=Guida della città|url=https://cagliariturismo.comune.cagliari.it/sites/default/files/file_img_cagliari/Guida%20della%20citt%C3%A0%20Ita-Ing.pdf|publisher=Cagliari Turismo - Comune di Cagliari|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Kaljari është një nga qendrat universitare më të rëndësishme të Italisë ishullore. [[Universiteti i Kaljarit]] u themelua nga Filipi III i Spanjës në vitin 1620, fillimisht me katër mësime: teologji, drejtësi, mjekësi, filozofi dhe arte.<ref name="unica" /> Prania e universitetit i jep qytetit një profil të fortë në arsimin e lartë, kërkimin shkencor dhe jetën studentore.<ref name="unica" /> == Transporti == Transporti publik urban i Kaljarit mbështetet kryesisht në rrjetin e autobusëve të CTM SpA, ndërsa në shkallë metropolitane funksionon edhe MetroCagliari. Sipas ARST-së, sistemi metro-tramviar ka dy linja që lidhin qendrën e Kaljarit me Monserraton dhe Settimo San Pietron.<ref name="ctm">{{cite web|title=Linee|url=https://www.ctmcagliari.it/linee/|publisher=CTM SpA|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="metro">{{cite web|title=Metro Cagliari|url=https://www.arst.sardegna.it/servizi-orari/metro-cagliari/|publisher=ARST|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> Stacioni hekurudhor i Kaljarit, sipas RFI-së, ka gjithsej 8 binarë për shërbimin e udhëtarëve.<ref name="rfi">{{cite web|title=Cagliari|url=https://www.rfi.it/it/stazioni/cagliari.html|publisher=Rete Ferroviaria Italiana|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> Qyteti shërbehet nga Aeroporto di Cagliari-Elmas “Mario Mameli”. Sipas statistikave zyrtare të SOGAER-it, aeroporti regjistroi 5.254.433 pasagjerë në vitin 2025.<ref name="aeroporto">{{cite web|title=ANALISI STATISTICHE DI TRAFFICO 2025|url=https://www.sogaer.it/sites/default/files/2026-02/ANALISI%20STATISTICHE%20DI%20TRAFFICO%20GEN-DIC%202025_IT.pdf|publisher=SOGAER|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> Porti i Kaljarit është një nga nyjat kryesore detare të Sardenjës për tragete, kroçiera dhe lidhje me Mesdheun.<ref name="porto" /><ref name="portfaqe">{{cite web|title=Cagliari|url=https://www.adspmaredisardegna.it/cagliari/|publisher=Autorità di Sistema Portuale del Mare di Sardegna|language=it|access-date=10 prill 2026}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Sporti == Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Kaljarit. Komuna administron dhe jep në përdorim një numër të madh impiantesh sportive në territorin urban.<ref name="sportcomune">{{cite web|title=Luoghi per lo sport e il tempo libero|url=https://www.comune.cagliari.it/portale/page/it/luoghi_sport_tempo_libero|publisher=Comune di Cagliari|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="sportgest">{{cite web|title=Concessione esterna impianti sportivi comunali|url=https://www.comune.cagliari.it/portale/page/it/concessione_esterna_impianti_sportivi_comunali?contentId=SRV10244|publisher=Comune di Cagliari|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> Klubi më i njohur i qytetit është [[Cagliari Calcio]], historia zyrtare e të cilit fillon më 30 maj 1920. Skuadra luan ndeshjet e saj në Unipol Domus, stadium i vendosur rreth 3 kilometra nga qendra e qytetit.<ref name="cagliaricalcio">{{cite web|title=Rossoblù History|url=https://cagliaricalcio.com/en/casteddu/rossoblu-history/|publisher=Cagliari Calcio|language=en|access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="stadio">{{cite web|title=Unipol Domus|url=https://cagliaricalcio.com/en/tickets/stadium/|publisher=Cagliari Calcio|language=en|access-date=10 prill 2026}}</ref> == Feja dhe traditat qytetare == Sipas Komunës së Kaljarit, shenjti mbrojtës i qytetit është [[Shën Saturnini]] dhe festa e patronit kremtohet më 30 tetor.<ref name="saturnino">{{cite web|title=Dal 25 ottobre le celebrazioni per San Saturnino|url=https://www.comune.cagliari.it/portale/page/it/dal_25_ottobre_le_celebrazioni_per_san_saturnino?contentId=NVT12527|publisher=Comune di Cagliari|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> Një nga traditat më të ndjera qytetare dhe fetare është megjithatë ''Festa di Sant'Efisio'', e cila zhvillohet çdo vit nga 1 deri më 4 maj dhe përfshin procesionin, grupet tradicionale dhe pjesëmarrjen e gjerë të besimtarëve nga e gjithë Sardenja.<ref name="efisio1">{{cite web|title=tutto pronto per la 369^ Festa di Sant'Efisio|url=https://www.comune.cagliari.it/portale/page/it/fede_devozione_e_tradizione_tutto_pronto_per_la_369_festa_di_santefisio?contentId=NVT216873|publisher=Comune di Cagliari|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref><ref name="efisio2">{{cite web|title=Festa di Sant'Efisio Cagliari Sardegna|url=https://www.festadisantefisio.it/|publisher=Festa di Sant'Efisio|language=it|access-date=10 prill 2026}}</ref> == Shih edhe == * [[Sardenja]] * [[Italia]] == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == * [https://www.comune.cagliari.it/ Faqja zyrtare e Komunës së Kaljarit] * [https://cagliariturismo.comune.cagliari.it/ Faqja turistike zyrtare e Kaljarit] * [https://www.unica.it/ Faqja zyrtare e Universitetit të Kaljarit] * [https://www.sogaer.it/ Faqja zyrtare e aeroportit të Kaljarit] [[Kategoria:Qytete në Itali]] bs77jehsmv5kwpa97plmul4im5rc8pp 0 265790 3029030 3029014 2026-09-01T12:23:16Z DieliAlla 149013 3029030 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Klodian Allajbeu | image = Dr. Klodian Allajbeu.jpg | birth_date = {{Birth date and age|year=1978|month=04|day=21|df=yes}} | birth_place = [[Berat]], [[Shqipëri]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Shqiptarët|shqiptar]] | occupation = Sipërmarrës | known_for = Themelimin e [[Spitali Amerikan|Spitalit Amerikan]] | spouse = | children = 3 }} '''Klodian Allajbeu''' (lindur më 21 prill 1978) është një [[Sipërmarrësi|sipërmarrës]] shqiptar. Ai është bashkëthemelues, kryetar bordi dhe aksioner i rrjetit spitalor privat, [[Spitali Amerikan]], që operon në [[Shqipëria|Shqipëri]] dhe [[Kosova|Kosovë]].<ref>{{Cite web |title=Chairman |url=https://al.spitaliamerikan.com/rreth-nesh/chairman/ |access-date=2026-08-31 |website=American Hospital |language=sq}}</ref> Gjithashtu, Allajbeu njihet si pronar i universitetit privat Western Balkans University<ref name=":1" /> dhe shumë ndërmarrjeve të tjera. Allajbeu është i lidhur me [[Krimi i organizuar|krimin e organizuar]] shqiptar përmes lidhjeve me kriminelë si [[Ergys Agasi]] dhe me kryeminstrin [[Edi Rama]]. Shpesh i cilësuar si [[Oligarkia|oligark]]<ref>{{Cite web |last=Telegraf |first=Gazeta |date=2026-03-31 |title=Pogaj i jep 800 MILIONË LEKË oligarkut Klodian Allajbeu me ortaken e mbesës së Berishës |url=https://telegraf.al/sociale/pogaj-i-jep-800-milione-leke-oligarkut-klodian-allajbeu-me-ortaken-e-mbeses-se-berishes/ |access-date=2026-09-01 |website=Gazeta Telegraf |language=sq}}</ref> Numri i lartë i kompanive dhe tenderat në shëndetësi. Ai është cilësuar si person me interes nga [[Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar|SPAK]]-u. Ai dyshohet për [[Korrupsioni|korrupsion]] dhe [[Pastrimi i parasë|pastrim parash]] përmes bizneseve të tij të shumta, të cilat shpeshherë janë në emër të familjarëve të tij, por zotërohen de fakto nga Allajbeu. == Jeta e hershme dhe arsimi== Klodian Allajbeu lindi më 21 prill 1978 në [[Berati|Berat]]. Ai përfitoi titullin Mjek i Përgjithshëm (MD) nga Fakulteti i Mjekësisë, Universiteti i [[Ankaraja|Ankarasë]] në [[Turqia|Turqi]], në vitin 2002. Specializimin në Mjekësi të Brendshme e ndoqi pranë [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]] gjatë viteve 2006–2008, ndërsa në vitin 2012 përfundoi studimet MBA (Master i Administrimit të Biznesit) pranë Universitetit të [[Kardif|Kardifit]] në [[Uellsi|Uells]], [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretëri e Bashkuar]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Team |first=Western Balkans University-Software Development |title=Dr. Klodian Allajbeu - Board Chairman - Western Balkans University |url=https://www.wbu.edu.al/sq/board-chairman |access-date=2026-08-31 |website=www.wbu.edu.al |language=en}}</ref> == Karriera == Më poshtë janë renditur të gjitha bizneset ku Allajbeu është aksioner i plotë ose i pjesshëm: '''Sektori i shëndetësisë dhe koncesionet''' [[Spitali Amerikan]]: Rrjeti më i madh spitalor privat në Shqipëri, ku Allajbeu është bashkëthemelues, drejtor ekzekutiv dhe zotërues kryesor i aksioneve (përmes lëvizjeve të fundit të kapitalit). Aktualisht, Spitali Amerikan numëron shatë mjedise në Shqipëri, konkretisht, tre spitale në [[Tirana|Tiranë]], nga një në [[Durrësi|Durrës]], [[Shkodra|Shkodër]], [[Fieri|Fier]], [[Gjirokastra|Gjirokastër]] si dhe një spital në [[Prishtina|Prishtinë]], Kosovë.<ref>{{Cite web |title=Degët |url=https://al.spitaliamerikan.com/deget/ |access-date=2026-09-01 |website=American Hospital |language=sq}}</ref> Spitali Amerikan është certifikuar nga [[Organizata Ndërkombëtare për Standardizim]] (ISO) me kodin ISO 9001:2008 më 2010 për menaxhimin e përgjithshëm administrativ dhe spitalor dhe me kodin ISO 15189 për rrjetin laboratorik (dhe rrjetin ALNET) për vlerësimin e kompetencës, cilësisë dhe saktësisë në laboratorët mjekësorë diagnostikues.<ref>{{Cite web |last=Istrefi |first=Gledisa |date=2011-06-08 |title=Pas certifikatës ISO, Spitali Amerikan gati për testin e akreditimit-(8 Qershor 2011) |url=https://tvklan.al/pas-certifikates-iso-spitali-amerikan-gati-per-testin-e-akreditimit-8-qershor-2011 |access-date=2026-09-01 |website=Tv Klan |language=sq}}</ref> Spitali Hygeia: Allajbeu e bleu këtë spital më 2018 për €30.5 milionë nga aksionerët e grupit shëndetësor [[Greqia|grek]] "Hygeia Group", duke e bërë pjesë të "American Hospital Group". Kjo sepse spitali nuk po performonte mirë financiarisht deri në atë kohë. Allajbeu ia ndryshoi emrin në International Hospital, dhe më vonë i ktheu emrin Spitali Hygeia.<ref>{{Cite web |date=2019-05-14 |title=Klodian Allajbeu |url=https://albania.globalfdireports.com/interview/klodian-allajbeu/ |access-date=2026-09-01 |website=Albania Global FDI Reports |language=en-US}}</ref> Dia Vita/Evita: Kompani të lidhura ngushtë me të që kanë menaxhuar koncesionin e hemodializës në Shqipëri. Medical Recycling: Kompani e zotëruar me 100% të aksioneve, e fokusuar në trajtimin, riciklimin dhe përpunimin e mbetjeve spitalore.<ref name=":2">{{Cite web |title=Tentakulat e Klod Allajbeut, prestanomet që përdor për korrupsion dhe pastrim parash, në skenë gruaja, babai, kushërira dhe rrethi i punonjëve të tij |url=https://prapaskena.com/2026/08/01/tentakulat-e-klod-allajbeut-prestanomet-qe-perdor-per-korrupsion-dhe-pastrim-parash-ne-skene-gruaja-babai-kusherira-dhe-rrethi-i-punonjeve-te-tij/ |access-date=2026-08-31 |website=prapaskena.com|language=sq}}</ref> '''Sektori i arsimit''' Western Balkans University (WBU): Institucion i arsimit të lartë i regjistruar në vitin 2020, ku Klodian Allajbeu zotëron 90% të aksioneve dhe shërben si Kryetar i Bordit<ref>{{Cite web |last=Team |first=Western Balkans University-Software Development |title=Dr. Klodian Allajbeu - Board Chairman - Western Balkans University |url=https://www.wbu.edu.al/sq/board-chairman |access-date=2026-08-31 |website=www.wbu.edu.al |language=en}}</ref> '''Sektori i energjisë, ndërtimit dhe telekomunikacionit''' Energy Project: Kompani ku ai është pronar me 100% të aksioneve, e fokusuar në prodhimin e energjisë elektrike. Future Cement: Kompani e industrisë së çimentos dhe ndërtimit, e zotëruar plotësisht prej tij. N&S Telecom: Kompani e komunikimeve elektronike, ku ai zotëron 25% të aksioneve nëpërmjet ''Energy Project''. Con Energy Albania: Kompani në të cilën zotëron 50% të aksioneve (aktualisht me status të pezulluar).<ref name=":0">{{Cite web |title=Familja Allajbeu |url=https://kosovo.mom-gmr.org/sq/pronesia/pronaret/detail/owner/owner/show/allajbeu-family-1/ |access-date=2026-08-31 |website=kosovo.mom-gmr.org |language=sq}}</ref> '''Sektori i logjistikës, tregtisë dhe bujqësisë''' Ekma Albania: Shoqëri e rëndësishme në fushën e logjistikës dhe pasurive të paluajtshme, e cila menaxhon Tregun e Shumicës së Produkteve Ushqimore dhe Bujqësore në Tiranë. Anamark: Kompani e regjistruar për qiradhënie dhe tregtim artikujsh ushqimorë, në pronësi 100% të tij. Agromel dhe Agromark: Ndërmarrje të fokusuara në përpunimin e produkteve bujqësore dhe frutave të pyllit. Këto kompani operojnë kryesisht në qarkullimin e produkteve bujqësore dhe logjistikë, të lidhura ngushtë me tregun agroushqimor. Sipas hetimeve mediatike dhe dosjeve që po verifikohen, këto kompani janë përdorur për të lëshuar fatura fiktive shërbimesh me vlera miliona euro për të justifikuar dhe pastruar paratë që Allajbeu nxirrte nga koncesionet shëndetësore. Blue Sea Mariculture Albania: Kompani aktive në fushën e peshkimit dhe rritjes së peshkut, ku zotëron 10% të aksioneve (me status të pezulluar)<ref name=":0" /> '''Sektori i Argëtimit''' Equos Resort, i njohur fillimisht si Pantos Resort, në [[Mulleti|Mullet]], Tiranë pronësia Fillestare dhe Ndryshimet në Letra * '''T'''hemelimi: Sipas të dhënave zyrtare të regjistruara në Qendrën Kombëtare të Biznesit (QKB), Klodian Allajbeu ka qenë një nga pronarët origjinalë të këtij resorti. [1]<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=‘Equos Resort’ jepet me qira për aktivizimin e biznesit {{!}} FAKTOR.AL |url=https://faktor.al/2026/07/13/equos-resort-jepet-me-qira-per-aktivizimin-e-biznesit/ |access-date=2026-09-01 |language=en-US}}</ref> Bashkëpronar Ergys Agasi * Transferimi i Aksioneve: Në vitin 2021, ai kreu manovra me shitjen e aksioneve, duke ia kaluar ato formalisht personave të tjerë (si Klodian Shehi dhe Shkëlqim Hoxha). Megjithatë, mediat investigative raportojnë se këto lëvizje dyshohen si përpjekje për të fshehur pronësinë reale përmes emrave fiktivë (''prestanome''). [1, 2, 3]<ref>{{Cite web |last=COM |first=Shqip |date=2026-04-26 |title=Bashkëpronarë te “Equos Resort”, zbardhen dokumentet që faktojnë lidhjen e Shkëlqim Hoxhës me Ergys Agasin. Ish-drejtori i Berishës manovra me aksionet |url=https://shqip.com/bashkepronare-te-equos-resort-zbardhen-dokumentet-qe-faktojne-lidhjen-e-shkelqim-hoxhes-me-ergys-agasin-ish-drejtori-i-berishes-manovra-me-aksionet/ |access-date=2026-09-01 |website=Shqip.com - Lajmet e fundit nga Shqipëria, Kosova dhe Bota |language=en-US}}</ref> 2. Kontrolli Përmes Babait (Fadil Allajbeu) * Pavarësisht ndryshimit të emrave të aksionerëve në letra, Klodian Allajbeu ruajti kontrollin e plotë mbi menaxhimin e përditshëm të biznesit. * Ai emëroi zyrtarisht babanë e tij, Fadil Allajbeun, si administrator ligjor të kompanisë "Equos Resort". [1, 2, 3]<ref name=":2" /> 3. Kontrollet dhe Sekuestrimi nga SPAK * Përfshirja në Dosjet e Shëndetësisë: Në kuadër të zgjerimit të hetimeve të SPAK dhe BKH-së për koncesionet abuzive në shëndetësi (ku Allajbeu është person kyç nën hetim), agjentët e krimeve ekonomike kanë mbledhur prova në këtë kompleks. [1, 2] * Sekuestrot: në vitin 2026, SPAK ka urdhëruar sekuestrimin e provave materiale (servera, kompjutera dhe dokumente) brenda EQUOS Resort për llogari të hetimeve të kompanisë "Evita" sh.p.k. (koncesioni i hemodializës). Po ashtu, asete dhe pjesë të resortit në vlerë €40 milionë janë vendosur nën sekuestro e sekuestrim pasuror nën dyshimet për pastrim parash. [1, 2, 3, 4]<ref name=":2" /> 4. Konfliktet e Pronësisë së Tokës * Rreth kompleksit EQUOS Resort ka shpërthyer edhe një konflikt i fortë ligjor me banorë lokalë. Ekspertizave topografike kadastrale tregojnë se sipërfaqja e resortit (mbi 30 mijë metra katrorë) është mbivendosur mbi prona private të qytetarëve pa pëlqimin e tyre, duke ngritur padi shtesë për tjetërsim të paligjshëm të tokës. [1, 2]<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Daib-QaleG0/ |access-date=2026-09-01 |website=www.instagram.com |language=sq}}</ref> '''Media A.B.C. Holding (Kosovë):''' Përfshirje në pronësinë e mediave audio-vizuale (si televizioni T7 në Kosovë). [<nowiki/>[[Klodian Allajbeu|1]], 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8] Ky biznes rezulton në pronësi të Allajbeut, bashkëshortes së tij dhe tri fëmijëve të tyre. m posht jan renditur bizneset n emr t familjarve t Allajbeut, por q de fakto kontrollohen prej tij. Në emër të Bashkëshortes (Iris Allajbeu) * '''Med-Rad (ish-"Kneo Transport"):''' Kompani që operon në sektorin e shëndetësisë dhe transportit mjekësor. Iris Allajbeu bleu zyrtarisht '''50% të aksioneve''' të kësaj kompanie në mars të vitit 2021. Kompania u investigua për shkak të transaksioneve dhe parave të përfituara nga koncesioni i sterilizimit, dhe pak muaj më vonë (korrik 2021), Iris Allajbeu u largua formalisht duke transferuar aksionet. [1] Kompanitë Offshore në Angli e Holandë * '''K & D Commerce Limited (Angli):''' Një kompani offshore e regjistruar në regjistrin britanik, ku fillimisht u përfshinë emra si Denion Idrizi (djali i politikanit Shpëtim Idrizi), por ku Allajbeu hyri menjëherë si drejtor dhe aksioner. Kjo kompani dyshohet se kontrollohet plotësisht nga ai për të zhvendosur fitimet fiktive jashtë Shqipërisë. [1, 2] * '''Arimo (Holandë):''' Kompani holding e përdorur si pronare e "Evita", e krijuar për të humbur gjurmët e pronësisë reale të Allajbeut përpara se koncesioni t'u shitej formalisht suedezëve të DiaverumKompanitë e Ilaçeve në emër të Administratoreve (Elona Saraçi) * '''MSE sh.p.k. (Medical Services & Electronics):''' Kjo kompani farmaceutike është regjistruar në emër të Elona Saraçit, e cila është administratorja e besuar historike e kompanisë "Evita" dhe e afërt me Allajbeun. Pasi kompania "Evita" u konsumua publikisht nga skandalet, Allajbeu dyshohet se ka përdorur Saraçin për të hapur "MSE", përmes së cilës ka përpirë dhjetëra tendera të rinj abuzivë për ilaçe në shëndetësinë publike.Kompania në emër të Ndërmjetësit të Besuar (Janis Karathano) * '''Koncesioni i Laboratorëve (përmes laboratorëve mjekësorë):''' Janis Karathano është një tjetër emër që shfaqet si pronar në letra i koncesionit mbi 100 milionë euro të laboratorëve spitalorë. Megjithatë, SPAK dhe BKH-ja po e hetojnë këtë skemë me dyshimin e fortë se Karathano është thjesht një ''prestanome'' (pronar fiktiv) i Allajbeut. Gjatë kontrolleve, agjentët e BKH-së zbarkuan njëkohësisht në zyrat e Spitalit Amerikan dhe te firmat e Karathanos për të gjetur fijet e transaksioneve që i lidhin ata me kompani holding në Holandë Kompanitë në emër të Kushërirës së Parë (Majlinda Fetiu) * '''Evita sh.p.k.:''' Kjo është kompania kyçe që fitoi koncesionin famëkeq të hemodializës prej rreth 86 milionë eurosh. Kur u themelua dhe fitoi koncesionin, kompania u regjistrua në emër të Majlinda Fetiut, e cila rezulton të jetë kushërira e parë e Klodian Allajbeut. Hetimet vërtetuan se ajo kishte thjesht një biznes modest (gomisteri) në periferi të Beratit dhe nuk kishte asnjë kapacitet financiar apo mjekësor për të menaxhuar një koncesion të tillë, duke qenë një mbulesë e pastër e Allajbeut. [1, 2, 3] * '''Pharma One:''' Një kompani e fuqishme e shpërndarjes farmaceutike dhe ilaçeve, e cila po ashtu ka qenë e regjistruar nën të njëjtin rreth familjar/ortakësh dhe që është vendosur kohët e fundit nën '''sekuestro preventive nga SPAK''' për llogari të hetimeve ndaj Allajbeut. [1, 2] == Lidhja me krimin == '''Lidhja me Ergys Agasin''' Lidhja mes Klodian Allajbeut dhe Ergys Agasit (i cili njihet publikisht si një person me influencë të fortë politike dhe lidhje të ngushta me eksponentë të mazhorancës) është dokumentuar kryesisht përmes investimeve të përbashkëta në pasuri të paluajtshme. Ortakëria de facto: Sipas investigimeve mediatike, të dy kanë pasur interesa të përbashkëta financiare në kompleksin "Equos Resort". Agasi ka qenë i lidhur me pronësinë e vilave apo strukturave brenda resortit, ndërsa Allajbeu ka kontrolluar de facto një pjesë të madhe të kapitalit dhe operacioneve të këtij kompleksi luksoz. Arrestimi i fundit i Agasit: Kjo lidhje ka marrë vëmendje të shtuar pas arrestimit të Ergys Agasit nga SPAK në gusht të vitit 2026, si i dyshuar për drejtimin e një grupi të strukturuar kriminal që operonte me tendera në AKSHI dhe ushtronte konkurrencë të paligjshme përmes dhunës.<ref>{{Cite web |last=Mexhis |title=Kryemafiozi Ergys Agasi dhe kryegylenisti Klodian Allajbeu, ortakë në “Equos Resort” |url=https://mexhlis.com/kryesore/9641-kryemafiozi-ergys-agasi-dhe-kryegylenisti-klodian-allajbeu-ortake-ne-equos-resort |access-date=2026-08-31 |website=Mexhlis.com {{!}} Portal me lajme, analiza, studime të fushave politike, sociale dhe Islame |language=sq}}</ref> '''Përballja me SPAK (Hetimet dhe Sekuestrimet)''' Klodian Allajbeu nuk është më thjesht një emër i përfolur, por person nën hetim aktiv nga Prokuroria e Posaçme: Thirrjet në SPAK dhe sekuestrimi i telefonit: Në fillim të vitit 2026, Allajbeu u paraqit zyrtarisht në zyrat e SPAK për t'u marrë në pyetje. Gjatë kësaj periudhe, oficerët e BKH-së i sekuestruan telefonin celular dhe pajisje të tjera elektronike në zyrat e kompanive të tij me qëllim ekstraktimin e komunikimeve sekrete. Fokusimi i hetimeve: SPAK po heton rolin e tij në dy nga koncesionet më të shtrenjta dhe të debatuara në shëndetësi (përfshirë atë të hemodializës përmes kompanisë "Evita"). Hetimet shtrihen mbi dyshimet për korrupsion të zyrtarëve të lartë, falsifikim dokumentesh dhe skema të pastrimit të parave. Hetimet ndërkufitare: Përveç Shqipërisë, Allajbeu është vënë nën akuzë nga Prokuroria Speciale e Kosovës për një skemë të dyshuar miliona euroshe të pastrimit të parave përmes dokumenteve të falsifikuara në "American Hospital Kosova".<ref>{{Citation |title=134 mijë shikime · 96 reagime {{!}} Biznesmeni Klodian Allajbeu iu përgjigj një fletëthirrjeje të SPAK dhe u paraqit në selinë e Prokurorisë së Posaçme për Krimet e Rënda mesditën e kësaj të marte. Kjo shënon herën e dytë që ai pyetet nga organi i akuzës, ndërsa hetimet vazhdojnë ndaj kompanive të lidhura me të. Në kuadër të veprimeve të fundit, SPAK ka kryer sekuestrimin e pajisjeve të ndryshme, përfshirë telefona dhe kompjutera, nga kompanitë dhe personat e lidhur me Allajbeun. Në momentin e hyrjes në SPAK, ai u prit nga Elton Kërluku, kreu i hetimit financiar pranë BKH. Biznesmenit përfitues të shumë tenderave të dyshimtë në sektorin e Shëndetësisë iu sekuestrua telefoni pak ditë më parë teksa po hetohet për korrupsion në tendera dhe pastrim parash. {{!}} JOQ Albania |url=https://www.facebook.com/reel/696927746781286/ |language=sq |access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Citation |last=MCN TV |title=Kontrollet te “Evita”, Bregu: Klodian Allajbeu për herë në SPAK, të shohim si i ka fituar tenderat |date=2026-02-03 |url=https://www.youtube.com/watch?v=76XMNfyWCvw |language=sq |access-date=2026-08-31}}</ref> '''Politika dhe krimi''' Ura lidhëse mes dy kampeve: Allajbeu ka arritur të zgjerojë perandorinë e tij spitalore dhe koncesionare duke marrë mbështetje dhe kontrata miliona eurosh si nga qeveria e djathtë (ku nisi projektet e para), ashtu edhe nga qeveria e majtë (ku konsolidoi koncesionet e shëndetësisë). Ai konsiderohet si një nga oligarkët që financon dhe ruan raporte të favorshme me ministrat e linjës për të diktuar emërimet në krye të spitaleve publike (si [[Qendra Spitalore Universitare "Nënë Tereza"|QSUT]]) me qëllim favorizimin e spitaleve të tij private. Lidhja me krimin: Emri i tij ndërlidhet me botën e krimit të organizuar përmes personave si Ergys Agasi. Agasi akuzohet zyrtarisht nga SPAK se ka përdorur struktura kriminale, dhunë dhe kanunorë për të gjobitur, kërcënuar apo rrëmbyer rivalët në biznes me qëllim që ata të tërhiqeshin nga garat publike. Ky gërshetim i kapitalit të Allajbeut me metodat e forcës të dyshuara nga Agasi po analizohet nga prokurorët si një model i pastrimit të parave të pista në sektorin e hotelerisë dhe ndërtimit. <ref>{{Cite web |title=Nuk i firmosi aferat, Klod Allajbeu shkarkon drejtoreshën e QSUT Paparizon, emëron ‘kamarieren’ e tij Rudina Degjonin me dosje korrupsioni, pazare, lidhje, interesa, vjedhje dhe pastrim parash |url=https://prapaskena.com/2026/06/02/nuk-i-firmosi-aferat-klod-allajbeu-shkarkon-drejtoreshen-e-qsut-paparizon-emeron-kamarieren-e-tij-rudina-degjonin-me-dosje-korrupsioni-pazare-lidhje-interesa-vjedhje-dhe-pastrim-parash/ |access-date=2026-08-31 |website=prapaskena.com|language=sq}}</ref> == Jeta personale == Bashkëshortja e Klodian Allajbeut është Iris Allajbeu (Polovina). Ajo është mjeke [[Radiologjia|radiologe]] dhe Profesore e Asociuar për Kërkimet e Avancuara Klinike në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]]. Gjithashtu, ajo mban pozicionin e Shefes së Departamentit të [[Neuroimazheria|Imazherisë]] së Avancuar në Spitalin Amerikan në Tiranë. Çifti ka tri fëmijë, dy vajza (A. Allajbeu, I. Allajbeu) dhe një djalë (E. Allajbeu). Allajbeu i përdor shpesh familjarët e tij si mbulesa të pronësisë së bizneseve të tij, si nërastin e bashkëshortes, babait dhe kushërirës së parë. == Nderime == Kryetar i Dhomës Britanike të Tregtisë në Shqipëri Prej 2008, anëtar i Shoqatës së Shkencëtarëve Shqiptarë (Albascience). Gjithashtu, prej vitit 2009, ai është anëtar i bordit drejtues të organizatës joqeveritare jofitimprurëse Albanian Children Foundation. Për katër vite (2008-2012), ai ka qenë drejtues i filialit shqiptar të shoqatës për sipërmarrësit e rinj YES.<ref name=":1" /> Nga viti 2015, Allajbeu është kryetar i Organizatës Kombëtare Antidoping.<ref>{{Cite web |title=National Anti-Doping Organization of Albania – NADO |url=https://nado.org.al/ |access-date=2026-08-31 |language=sq-AL}}</ref> Gjithashtu mban po këtë rol në Federatën Shqiptare të Sporteve me Kuaj,<ref>{{Cite web |title=Home {{!}} Federata Shqiptare e Sporteve me Kuaj |url=https://albanianequestrian.org/home/ |access-date=2026-09-01 |language=sq}}</ref> që nga 2014. Ai ka drejtuar dy edicionet e para të Kongresit Ndërkombëtar Multidisiplinar Mjekësor, projekt i organizuar nga Spitali Amerikan. Klodian Allajbeu është dekoruar me titullin “Njeriu i Vitit” më 2012 dhe "Qytetar Nderi" më 2014 nga [[Kryetari i Bashkisë|kryebashkiaku]] i atëhershëm i [[Berati|Beratit]], [[Fadil Nasufi]], "për ndihmën e dhënë në komunitet dhe aktivitetet filantropike".<ref>{{Cite web |title=Njeriu i Vitit, Klodian Allajbeu |url=https://bashkiaberat.gov.al/njeriu-i-vitit-klodian-allajbeu/ |access-date=2026-09-01 |website=Bashkia Berat |language=en-US}}</ref><ref name=":1" /> Më 2015, ai u dekorua nga [[Presidenti i Shqipërisë]], në atë kohë [[Bujar Nishani]], "për kontribut të vlefshëm në zhvillimin e shëndetësisë shqiptare”.<ref>{{Citation |last=Vizion Plus TV |title=Dekorohet drejtori i “Spitalit Amerikan” - News, Lajme - Vizion Plus |date=2015-04-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8IjpOBmjx-4 |language=sq |access-date=2026-09-01}}</ref> == Referime == {{reflist}} == Ndërlidhje të jashtme == * [https://al.spitaliamerikan.com/ Faqja e uebit e Spitalit Amerikan] *[https://www.instagram.com/klodian.allajbeu/ Klodian Allajbeu] në [[Instagram]] *[https://www.facebook.com/klodian.allajbeu/?locale=sq_AL Klodian Allajbeu] në [[Facebook]] *[https://x.com/AllajbeuKlodian Klodian Allajbeu][https://x.com/KlodianAllajbeu] në [[X (rrjet social)|X]] (më parë Twitter) *[https://www.linkedin.com/in/klodian-allajbeu-a5837ba4 Klodian Allajbeu] në [[LinkedIn]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Berati]] [[Kategoria:Biznesmenë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Investitorë shqiptarë]] sy9d47hfym52093miy11tmzuc6qxoyn 3029098 3029030 2026-09-01T18:50:53Z DieliAlla 149013 3029098 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Klodian Allajbeu | image = Dr. Klodian Allajbeu.jpg | birth_date = {{Birth date and age|year=1978|month=04|day=21|df=yes}} | birth_place = [[Berat]], [[Shqipëri]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Shqiptarët|shqiptar]] | occupation = Sipërmarrës | known_for = Themelimin e [[Spitali Amerikan|Spitalit Amerikan]] | spouse = | children = 3 }} '''Klodian Allajbeu''' (lindur më 21 prill 1978) është një [[Sipërmarrësi|sipërmarrës]] shqiptar. Ai është bashkëthemelues, kryetar bordi dhe aksioner i rrjetit spitalor privat, [[Spitali Amerikan]], që operon në [[Shqipëria|Shqipëri]] dhe [[Kosova|Kosovë]].<ref>{{Cite web |title=Chairman |url=https://al.spitaliamerikan.com/rreth-nesh/chairman/ |access-date=2026-08-31 |website=American Hospital |language=sq}}</ref> Gjithashtu, Allajbeu njihet si pronar i universitetit privat Western Balkans University<ref name=":1" /> dhe shumë ndërmarrjeve të tjera. Allajbeu është i lidhur me [[Krimi i organizuar|krimin e organizuar]] shqiptar përmes lidhjeve me kriminelë si [[Ergys Agasi]] dhe me kryeminstrin [[Edi Rama]]. Shpesh i cilësuar si [[Oligarkia|oligark]]<ref>{{Cite web |last=Telegraf |first=Gazeta |date=2026-03-31 |title=Pogaj i jep 800 MILIONË LEKË oligarkut Klodian Allajbeu me ortaken e mbesës së Berishës |url=https://telegraf.al/sociale/pogaj-i-jep-800-milione-leke-oligarkut-klodian-allajbeu-me-ortaken-e-mbeses-se-berishes/ |access-date=2026-09-01 |website=Gazeta Telegraf |language=sq}}</ref> Numri i lartë i kompanive dhe tenderat në shëndetësi. Ai është cilësuar si person me interes nga [[Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar|SPAK]]-u. Ai dyshohet për [[Korrupsioni|korrupsion]] dhe [[Pastrimi i parasë|pastrim parash]] përmes bizneseve të tij të shumta, të cilat shpeshherë janë në emër të familjarëve të tij, por zotërohen de fakto nga Allajbeu. == Jeta e hershme dhe arsimi== Klodian Allajbeu lindi më 21 prill 1978 në [[Berati|Berat]]. Ai përfitoi titullin Mjek i Përgjithshëm (MD) nga Fakulteti i Mjekësisë, Universiteti i [[Ankaraja|Ankarasë]] në [[Turqia|Turqi]], në vitin 2002. Specializimin në Mjekësi të Brendshme e ndoqi pranë [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]] gjatë viteve 2006–2008, ndërsa në vitin 2012 përfundoi studimet MBA (Master i Administrimit të Biznesit) pranë Universitetit të [[Kardif|Kardifit]] në [[Uellsi|Uells]], [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretëri e Bashkuar]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Team |first=Western Balkans University-Software Development |title=Dr. Klodian Allajbeu - Board Chairman - Western Balkans University |url=https://www.wbu.edu.al/sq/board-chairman |access-date=2026-08-31 |website=www.wbu.edu.al |language=en}}</ref> == Karriera == === Bizneset në emër të Allajbeut === Më poshtë janë renditur të gjitha bizneset ku Allajbeu është aksioner i plotë ose i pjesshëm. === Sektori i shëndetësisë dhe koncensionet === '''[[Spitali Amerikan]]''': Rrjeti më i madh spitalor privat në Shqipëri, ku Allajbeu është bashkëthemelues, drejtor ekzekutiv dhe zotërues kryesor i aksioneve (përmes lëvizjeve të kapitalit më 2023). Ky rrjet u themelua më 2006 dhe aktualisht numëron shatë mjedise në Shqipëri, konkretisht, tre spitale në [[Tirana|Tiranë]], nga një në [[Durrësi|Durrës]], [[Shkodra|Shkodër]], [[Fieri|Fier]], [[Gjirokastra|Gjirokastër]] si dhe një spital në [[Prishtina|Prishtinë]], Kosovë.<ref>{{Cite web |title=Degët |url=https://al.spitaliamerikan.com/deget/ |access-date=2026-09-01 |website=American Hospital |language=sq}}</ref> Spitali Amerikan është certifikuar nga [[Organizata Ndërkombëtare për Standardizim]] (ISO) me kodin ISO 9001:2008 më 2010 për menaxhimin e përgjithshëm administrativ dhe spitalor dhe me kodin ISO 15189 për rrjetin laboratorik (dhe rrjetin ALNET) për vlerësimin e kompetencës, cilësisë dhe saktësisë në laboratorët mjekësorë diagnostikues.<ref>{{Cite web |last=Istrefi |first=Gledisa |date=2011-06-08 |title=Pas certifikatës ISO, Spitali Amerikan gati për testin e akreditimit-(8 Qershor 2011) |url=https://tvklan.al/pas-certifikates-iso-spitali-amerikan-gati-per-testin-e-akreditimit-8-qershor-2011 |access-date=2026-09-01 |website=Tv Klan |language=sq}}</ref> '''Balkan Alliance Healthcare B.V.''', një kompani me bazë holandeze, ka pronësinë e Spitalit Amerikan SHA. Një dokument nga Autoriteti Kosovar i Konkurrencës e identifikon Klodian Allajbeun si aksionar me 13.67% të pronësisë në Balkan Alliance Healthcare BV.<ref name=":0" /> '''Spitali Hygeia''': Allajbeu e bleu këtë spital më 2018 për €30.5 milionë nga aksionerët e grupit shëndetësor [[Greqia|grek]] "Hygeia Group", duke e bërë pjesë të "American Hospital Group". Kjo blerje erdhi sepse spitali nuk po performonte mirë financiarisht deri në atë kohë. Allajbeu ia ndryshoi emrin në International Hospital, dhe më vonë i ktheu emrin Spitali Hygeia.<ref>{{Cite web |date=2019-05-14 |title=Klodian Allajbeu |url=https://albania.globalfdireports.com/interview/klodian-allajbeu/ |access-date=2026-09-01 |website=Albania Global FDI Reports |language=en-US}}</ref> '''DiaVita/Evita''': Kompani të lidhura ngushtë me të që kanë menaxhuar [[Kontratë Koncesioni|koncesionin]] e [[Dializa|hemodializës]] në Shqipëri. DiaVita, e njohur më parë si Evita, fitoi koncensionin 10-vjeçar për shërbimin e hemodializës më 2016, me vlerë rreth €86 milionë. Pas dy vjetësh, aksionet e koncesionit iu shitën kompanisë suedeze të kujdesit shëndetësor '''Diaverum'''. '''Medical Recycling''': Kompani e zotëruar me 100% të aksioneve, e fokusuar në trajtimin, riciklimin dhe përpunimin e mbetjeve spitalore.<ref name=":2">{{Cite web |title=Tentakulat e Klod Allajbeut, prestanomet që përdor për korrupsion dhe pastrim parash, në skenë gruaja, babai, kushërira dhe rrethi i punonjëve të tij |url=https://prapaskena.com/2026/08/01/tentakulat-e-klod-allajbeut-prestanomet-qe-perdor-per-korrupsion-dhe-pastrim-parash-ne-skene-gruaja-babai-kusherira-dhe-rrethi-i-punonjeve-te-tij/ |access-date=2026-08-31 |website=prapaskena.com|language=sq}}</ref> === Sektori i arsimit === '''Western Balkans University (WBU)''': Institucion i arsimit të lartë i regjistruar në vitin 2020, ku Klodian Allajbeu zotëron 90% të aksioneve dhe shërben si Kryetar i Bordit.<ref>{{Cite web |last=Team |first=Western Balkans University-Software Development |title=Dr. Klodian Allajbeu - Board Chairman - Western Balkans University |url=https://www.wbu.edu.al/sq/board-chairman |access-date=2026-08-31 |website=www.wbu.edu.al |language=en}}</ref> === Sektori i energjisë, ndërtimit dhe telekomunikacionit === '''Energy Project''': Kompani ku ai është pronar me 100% të aksioneve, e fokusuar në prodhimin e energjisë elektrike. '''Future Cement:''' Kompani e industrisë së çimentos dhe ndërtimit, e zotëruar plotësisht prej tij. '''N&S Telecom''': Kompani e komunikimeve elektronike, ku ai zotëron 25% të aksioneve nëpërmjet ''Energy Project''. '''Con Energy Albania''': Kompani në të cilën zotëron 50% të aksioneve (aktualisht me status të pezulluar).<ref name=":0">{{Cite web |title=Familja Allajbeu |url=https://kosovo.mom-gmr.org/sq/pronesia/pronaret/detail/owner/owner/show/allajbeu-family-1/ |access-date=2026-08-31 |website=kosovo.mom-gmr.org |language=sq}}</ref> === Sektori i logjistikës, tregtisë dhe bujqësisë === '''Ekma Albania''': Shoqëri e rëndësishme në fushën e logjistikës dhe pasurive të paluajtshme, e cila menaxhon Tregun e Shumicës së Produkteve Ushqimore dhe Bujqësore në Tiranë. '''Anamark''': Kompani e regjistruar për qiradhënie dhe tregtim artikujsh ushqimorë, në pronësi 100% të tij. '''Agromel''' dhe '''Agromark''': Këto kompani operojnë kryesisht në qarkullimin e produkteve bujqësore dhe logjistikë, të lidhura ngushtë me tregun agroushqimor. Sipas hetimeve mediatike dhe dosjeve që po verifikohen, këto kompani janë përdorur për të lëshuar fatura fiktive shërbimesh me vlera miliona euro për të justifikuar dhe pastruar paratë që Allajbeu nxirrte nga koncesionet shëndetësore. '''Blue Sea Mariculture Albania''': Kompani aktive në fushën e peshkimit dhe rritjes së peshkut, ku zotëron 10% të aksioneve (me status të pezulluar).<ref name=":0" /> === Sektori i medias === '''Media A.B.C. Holding BV (Kosovë)''': Media A.B.C. Holding B.V. është regjistruar si biznes në [[Holanda|Holandë]], megjithatë pronarët finalë nuk janë publikë dhe as të listuar nga Media Works SHPK, kompania që operon në Kosovë. Media Works SHPK, ka në pronësi dhe menaxhon Gazetën Express, një portal lajmesh në internet që më parë ishte gazetë si dhe T7, një stacion televiziv. Kompania me seli në Holandë Media A.B.C. Holding B.V., e ka blerë kompaninë kosovare Media Works SHPK nga kompania shqiptare A.B.C. Management. Në momentin e transaksionit, kompania holandeze Media A.B.C. Holding B.V. ishte pronar i A.B.C. Management. Nikita Vinogradov ka miratur blerjen në emër të pronarëve të kompanisë holandeze Media A.B.C. Holding B.V. Agjencia Kosovare për Regjistrimin e Bizneseve, ARBK-ja, nuk posedon të dhëna për pronarët finalë të Media A.B.C Holding B.V. Megjithatë, pronarët finalë janë listuar në Komisionin e Pavarur për Media, KPM, në Kosovë. Në një përgjigje me shkrim për projektin Monitorimi i Pronësisë së Mediave, KPM-ja ka thënë se pronarët e Media A.B.C. Holding B.V. me numër regjistrimi 85264679 (me seli në [[Amsterdami|Amsterdam]], Holandë) janë Klodian Allajbeu, bashkëshortja Iris Allajbeu dhe tri fëmijët e tyre.<ref name=":0" /> === Sektori i argëtimit === '''Equos Resort''': I njohur fillimisht si Pantos Resort, Equos Resort është një park ujor në [[Mulleti|Mullet]], Tiranë. Sipas të dhënave zyrtare të regjistruara në Qendrën Kombëtare të Biznesit (QKB), Klodian Allajbeu ka qenë një nga pronarët origjinalë të këtij resorti, ku bashkëpronar rezulton edhe [[Ergys Agasi]].<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=‘Equos Resort’ jepet me qira për aktivizimin e biznesit {{!}} FAKTOR.AL |url=https://faktor.al/2026/07/13/equos-resort-jepet-me-qira-per-aktivizimin-e-biznesit/ |access-date=2026-09-01 |language=en-US}}</ref><ref name=":3" /> Në vitin 2021, Allajbeu kreu manovra me shitjen e aksioneve, duke ia kaluar ato formalisht personave të tjerë (si Klodian Shehi dhe Shkëlqim Hoxha). Megjithatë, mediat investigative raportojnë se këto lëvizje dyshohen si përpjekje për të fshehur pronësinë reale përmes emrave fiktivë (''prestanome'').<ref name=":3">{{Cite web |last=COM |first=Shqip |date=2026-04-26 |title=Bashkëpronarë te “Equos Resort”, zbardhen dokumentet që faktojnë lidhjen e Shkëlqim Hoxhës me Ergys Agasin. Ish-drejtori i Berishës manovra me aksionet |url=https://shqip.com/bashkepronare-te-equos-resort-zbardhen-dokumentet-qe-faktojne-lidhjen-e-shkelqim-hoxhes-me-ergys-agasin-ish-drejtori-i-berishes-manovra-me-aksionet/ |access-date=2026-09-01 |website=Shqip.com - Lajmet e fundit nga Shqipëria, Kosova dhe Bota |language=en-US}}</ref> Pavarësisht ndryshimit të emrave të aksionarëve në letra, Klodian Allajbeu ruajti kontrollin e plotë mbi menaxhimin e përditshëm të biznesit. Ai emëroi zyrtarisht babanë e tij, Fadil Allajbeun, si administrator ligjor të kompanisë Equos Resort.<ref name=":2" /> Në kuadër të zgjerimit të hetimeve të SPAK dhe [[Byroja Kombëtare e Hetimit|BKH]]-së për koncesionet abuzive në shëndetësi (ku Allajbeu është person kyç nën hetim), agjentët e krimeve ekonomike kanë mbledhur prova në këtë kompleks. Në vitin 2026, SPAK ka urdhëruar sekuestrimin e provave materiale (servera, kompjutera dhe dokumente) brenda Equos Resort për llogari të hetimeve të kompanisë Evita SHPK (koncesioni i hemodializës). Po ashtu, asete dhe pjesë të resortit në vlerë €40 milionë janë vendosur nën sekuestro e sekuestrim pasuror nën dyshime për [[Pastrimi i parasë|pastrim parash]].<ref name=":2" /> Rreth kompleksit Equos Resort ka shpërthyer edhe një konflikt i fortë ligjor me banorë vendas. Ekspertizat topografike kadastrale tregojnë se sipërfaqja e rezortit (mbi 30 mijë metra katrorë) është mbivendosur mbi prona private të qytetarëve pa pëlqimin e tyre, duke ngritur padi shtesë për tjetërsim të paligjshëm të tokës.<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Daib-QaleG0/ |access-date=2026-09-01 |website=www.instagram.com |language=sq}}</ref> === Bizneset në emër të familjarëve të Allajbeut === Më poshtë janë renditur të gjitha bizneset në emër të familjarëve të Allajbeut, por që [[de fakto]] kontrollohen prej tij. === Në emër të bashkëshortes (Iris Allajbeu) === '''Medical Aesthetics''': Iris Allajbeu ka në pronësi 100% të aksioneve në kompaninë e regjistruar në vitin 2012. '''Med-Rad (ish-Kneo Transport):''' Kompani që operon në sektorin e shëndetësisë dhe transportit mjekësor. Iris Allajbeu bleu zyrtarisht 50% të aksioneve të kësaj kompanie në mars të vitit 2021. Kompania u hetua për shkak të transaksioneve dhe parave të përfituara nga koncesioni i sterilizimit, dhe pak muaj më vonë (korrik 2021), Iris Allajbeu u largua formalisht duke transferuar aksionet.<ref name=":0" /> === Në emër të kushërirës (Majlinda Fetiu) === '''Evita SHPK''': Kur u themelua dhe fitoi koncesionin e hemodializës, kompania u regjistrua në emër të Majlinda Fetiut, e cila rezulton të jetë kushërira e parë e Klodian Allajbeut. Hetimet vërtetuan se ajo kishte thjesht një biznes modest (gomisteri) në periferi të Beratit dhe nuk kishte asnjë kapacitet financiar apo mjekësor për të menaxhuar një koncesion të tillë, duke qenë një mbulesë e pastër e Allajbeut. '''Pharma One:''' Një kompani e fuqishme e shpërndarjes farmaceutike dhe ilaçeve, e cila po ashtu ka qenë e regjistruar nën të njëjtin rreth familjar/ortakësh dhe që është vendosur kohët e fundit nën sekuestro preventive nga SPAK për llogari të hetimeve ndaj Allajbeut.<ref>{{Cite web |last=Telegraf |first=Gazeta |date=2026-02-26 |title=SPAK sekuestron kompanitë e Klodian Allajbeut, rrëzon kërkesat kundër |url=https://telegraf.al/aktualitet/spak-sekuestron-kompanite-e-klodian-allajbeut-rrezon-kerkesat-kunder/ |access-date=2026-09-01 |website=Gazeta Telegraf |language=sq}}</ref> === Në emër të ndërmjetësit të besuar (Janis Karathano) === '''Koncesioni i laboratorëve (përmes laboratorëve mjekësorë):''' Janis Karathano është një tjetër emër që shfaqet si pronar në letra i koncesionit mbi €100 milionë të laboratorëve spitalorë. Megjithatë, SPAK dhe BKH-ja po e hetojnë këtë skemë me dyshimin e fortë se Karathanoja është thjesht një ''prestanome'' (pronar fiktiv) i Allajbeut. Gjatë kontrolleve, agjentët e BKH-së zbarkuan njëkohësisht në zyrat e Spitalit Amerikan dhe te firmat e Karathanos për të gjetur fijet e transaksioneve që i lidhin ata me kompani 'holding' në Holandë.<ref>{{Cite web |date=2026-03-10 |title=Doli pas 3 orësh nga SPAK, biznesmeni Klodian Allajbeu “kyç gojën” për gazetarët (VIDEO) |url=https://newsbomb.al/aktualitet/doli-pas-3-oresh-nga-spak-biznesmeni-klodian-allajbeu-kyc-gojen-per-g-i386595 |access-date=2026-09-01 |website=NEWSBOMB |language=sq}}</ref> === Në emër të administratoreve (Elona Saraçi) === '''MSE SHPK (Medical Services & Electronics):''' Kjo kompani farmaceutike është regjistruar në emër të Elona Saraçit, e cila është administratorja e besuar historike e kompanisë Evita dhe e afërt me Allajbeun. Pasi kompania Evita u konsumua publikisht nga skandalet, Allajbeu dyshohet se ka përdorur Saraçin për të hapur MSE, përmes së cilës ka përfituar dhjetëra tendera të rinj abuzivë për ilaçe në shëndetësinë publike.<ref>{{Cite web |title=The threads that connect Shkëlzen Berisha and Allajbeu to the 84 million euro Hemodialysis concession |url=https://www.voxnews.al/english/investigim/fijet-qe-lidhin-shkelzen-berishen-me-allajbeun-tek-koncesioni-84-mili-i46793 |access-date=2026-09-01 |website=Vox News |language=sq}}</ref> === Kompanitë offshore në Angli e Holandë === '''K&D Commerce Limited (Angli):''' Një kompani offshore e regjistruar në regjistrin britanik, ku fillimisht u përfshinë emra si Denion Idrizi (djali i politikanit [[Shpëtim Idrizi]]), por ku Allajbeu hyri menjëherë si drejtor dhe aksioner. Kjo kompani dyshohet se kontrollohet plotësisht nga ai për të zhvendosur fitimet fiktive jashtë Shqipërisë.<ref>{{Cite web |title=Mediumi shqiptar: Shpëtim Idrizi dhe Klodian Allajbeu prapa një kompanie ‘offshore’ në Angli, dyshime për pastrim parash dhe fshehje pasurie |url=https://reporteri.net/lajme/shqiperia/mediumi-shqiptar-shpetim-idrizi-dhe-klodian-allajbeu-prapa-nje-kompanie-offshore-ne-angli-dyshime-per-pastrim-parash-dhe-fshehje-pasurie/ |language=sq}}</ref> '''Arimo (Holandë):''' Kompani 'holding' e përdorur si pronare e Evita, e krijuar për të humbur gjurmët e pronësisë reale të Allajbeut përpara se koncesioni t'u shitej formalisht suedezëve të Diaverum.<ref>{{Cite web |date=2026-09-01 |title=Ja pse Shkëlzen Berisha mund jetë pronari i vërtetë i koncensionit 84 milionë euro të hemodializës, pazaret e fshehta me Allajbeun, roli i kushërirës së biznesmenit dhe “dajës” së Petrit Vasilit, guackat nga Holanda, Suedia deri në Dubai |url=https://sot.com.al/politike/ja-pse-shkelzen-berisha-mund-jete-pronari-i-vertete-i-koncensionit-84-m-i607390 |access-date=2026-09-01 |website=Sot |language=sq}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-10 |title=Hemodialysis silent monopoly under Klodian Allajbeu's companies, MPs raise alarm for abuses |url=https://vna.al/kronika/hemodializa-monopol-i-heshtur-nen-kompanite-e-klodian-allajbeut-deputete-i17762 |access-date=2026-09-01 |website=vna.al |language=sq}}</ref> == Lidhja me krimin == Aksionet e koncesionit iu shitën kompanisë prestigjoze suedeze të kujdesit shëndetësor '''Diaverum'''. '''Lidhja me Ergys Agasin''' Lidhja mes Klodian Allajbeut dhe Ergys Agasit (i cili njihet publikisht si një person me influencë të fortë politike dhe lidhje të ngushta me eksponentë të mazhorancës) është dokumentuar kryesisht përmes investimeve të përbashkëta në pasuri të paluajtshme. Ortakëria de facto: Sipas investigimeve mediatike, të dy kanë pasur interesa të përbashkëta financiare në kompleksin "Equos Resort". Agasi ka qenë i lidhur me pronësinë e vilave apo strukturave brenda resortit, ndërsa Allajbeu ka kontrolluar de facto një pjesë të madhe të kapitalit dhe operacioneve të këtij kompleksi luksoz. Arrestimi i fundit i Agasit: Kjo lidhje ka marrë vëmendje të shtuar pas arrestimit të Ergys Agasit nga SPAK në gusht të vitit 2026, si i dyshuar për drejtimin e një grupi të strukturuar kriminal që operonte me tendera në AKSHI dhe ushtronte konkurrencë të paligjshme përmes dhunës.<ref>{{Cite web |last=Mexhis |title=Kryemafiozi Ergys Agasi dhe kryegylenisti Klodian Allajbeu, ortakë në “Equos Resort” |url=https://mexhlis.com/kryesore/9641-kryemafiozi-ergys-agasi-dhe-kryegylenisti-klodian-allajbeu-ortake-ne-equos-resort |access-date=2026-08-31 |website=Mexhlis.com {{!}} Portal me lajme, analiza, studime të fushave politike, sociale dhe Islame |language=sq}}</ref> '''Përballja me SPAK (Hetimet dhe Sekuestrimet)''' Klodian Allajbeu nuk është më thjesht një emër i përfolur, por person nën hetim aktiv nga Prokuroria e Posaçme: Thirrjet në SPAK dhe sekuestrimi i telefonit: Në fillim të vitit 2026, Allajbeu u paraqit zyrtarisht në zyrat e SPAK për t'u marrë në pyetje. Gjatë kësaj periudhe, oficerët e BKH-së i sekuestruan telefonin celular dhe pajisje të tjera elektronike në zyrat e kompanive të tij me qëllim ekstraktimin e komunikimeve sekrete. Fokusimi i hetimeve: SPAK po heton rolin e tij në dy nga koncesionet më të shtrenjta dhe të debatuara në shëndetësi (përfshirë atë të hemodializës përmes kompanisë "Evita"). Hetimet shtrihen mbi dyshimet për korrupsion të zyrtarëve të lartë, falsifikim dokumentesh dhe skema të pastrimit të parave. Hetimet ndërkufitare: Përveç Shqipërisë, Allajbeu është vënë nën akuzë nga Prokuroria Speciale e Kosovës për një skemë të dyshuar miliona euroshe të pastrimit të parave përmes dokumenteve të falsifikuara në "American Hospital Kosova".<ref>{{Citation |title=134 mijë shikime · 96 reagime {{!}} Biznesmeni Klodian Allajbeu iu përgjigj një fletëthirrjeje të SPAK dhe u paraqit në selinë e Prokurorisë së Posaçme për Krimet e Rënda mesditën e kësaj të marte. Kjo shënon herën e dytë që ai pyetet nga organi i akuzës, ndërsa hetimet vazhdojnë ndaj kompanive të lidhura me të. Në kuadër të veprimeve të fundit, SPAK ka kryer sekuestrimin e pajisjeve të ndryshme, përfshirë telefona dhe kompjutera, nga kompanitë dhe personat e lidhur me Allajbeun. Në momentin e hyrjes në SPAK, ai u prit nga Elton Kërluku, kreu i hetimit financiar pranë BKH. Biznesmenit përfitues të shumë tenderave të dyshimtë në sektorin e Shëndetësisë iu sekuestrua telefoni pak ditë më parë teksa po hetohet për korrupsion në tendera dhe pastrim parash. {{!}} JOQ Albania |url=https://www.facebook.com/reel/696927746781286/ |language=sq |access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Citation |last=MCN TV |title=Kontrollet te “Evita”, Bregu: Klodian Allajbeu për herë në SPAK, të shohim si i ka fituar tenderat |date=2026-02-03 |url=https://www.youtube.com/watch?v=76XMNfyWCvw |language=sq |access-date=2026-08-31}}</ref> '''Politika dhe krimi''' Ura lidhëse mes dy kampeve: Allajbeu ka arritur të zgjerojë perandorinë e tij spitalore dhe koncesionare duke marrë mbështetje dhe kontrata miliona eurosh si nga qeveria e djathtë (ku nisi projektet e para), ashtu edhe nga qeveria e majtë (ku konsolidoi koncesionet e shëndetësisë). Ai konsiderohet si një nga oligarkët që financon dhe ruan raporte të favorshme me ministrat e linjës për të diktuar emërimet në krye të spitaleve publike (si [[Qendra Spitalore Universitare "Nënë Tereza"|QSUT]]) me qëllim favorizimin e spitaleve të tij private. Lidhja me krimin: Emri i tij ndërlidhet me botën e krimit të organizuar përmes personave si Ergys Agasi. Agasi akuzohet zyrtarisht nga SPAK se ka përdorur struktura kriminale, dhunë dhe kanunorë për të gjobitur, kërcënuar apo rrëmbyer rivalët në biznes me qëllim që ata të tërhiqeshin nga garat publike. Ky gërshetim i kapitalit të Allajbeut me metodat e forcës të dyshuara nga Agasi po analizohet nga prokurorët si një model i pastrimit të parave të pista në sektorin e hotelerisë dhe ndërtimit. <ref>{{Cite web |title=Nuk i firmosi aferat, Klod Allajbeu shkarkon drejtoreshën e QSUT Paparizon, emëron ‘kamarieren’ e tij Rudina Degjonin me dosje korrupsioni, pazare, lidhje, interesa, vjedhje dhe pastrim parash |url=https://prapaskena.com/2026/06/02/nuk-i-firmosi-aferat-klod-allajbeu-shkarkon-drejtoreshen-e-qsut-paparizon-emeron-kamarieren-e-tij-rudina-degjonin-me-dosje-korrupsioni-pazare-lidhje-interesa-vjedhje-dhe-pastrim-parash/ |access-date=2026-08-31 |website=prapaskena.com|language=sq}}</ref> == Jeta personale == Bashkëshortja e Klodian Allajbeut është Iris Allajbeu (Polovina). Ajo është mjeke [[Radiologjia|radiologe]] dhe Profesore e Asociuar për Kërkimet e Avancuara Klinike në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] dhe në Western Balkans University. Gjithashtu, ajo mban pozicionin e Shefes së Departamentit të [[Neuroimazheria|Imazherisë]] së Avancuar në Spitalin Amerikan në Tiranë. Çifti ka tri fëmijë, dy vajza (A. Allajbeu, I. Allajbeu) dhe një djalë (E. Allajbeu). Allajbeu i përdor shpesh familjarët e tij si mbulesa të pronësisë së bizneseve të tij, si nërastin e bashkëshortes, babait dhe kushërirës së parë. == Nderime == Kryetar i Dhomës Britanike të Tregtisë në Shqipëri Prej 2008, anëtar i Shoqatës së Shkencëtarëve Shqiptarë (Albascience). Gjithashtu, prej vitit 2009, ai është anëtar i bordit drejtues të organizatës joqeveritare jofitimprurëse Albanian Children Foundation. Për katër vite (2008-2012), ai ka qenë drejtues i filialit shqiptar të shoqatës për sipërmarrësit e rinj YES.<ref name=":1" /> Nga viti 2015, Allajbeu është kryetar i Organizatës Kombëtare Antidoping.<ref>{{Cite web |title=National Anti-Doping Organization of Albania – NADO |url=https://nado.org.al/ |access-date=2026-08-31 |language=sq-AL}}</ref> Gjithashtu mban po këtë rol në Federatën Shqiptare të Sporteve me Kuaj,<ref>{{Cite web |title=Home {{!}} Federata Shqiptare e Sporteve me Kuaj |url=https://albanianequestrian.org/home/ |access-date=2026-09-01 |language=sq}}</ref> që nga 2014. Ai ka drejtuar dy edicionet e para të Kongresit Ndërkombëtar Multidisiplinar Mjekësor, projekt i organizuar nga Spitali Amerikan. Klodian Allajbeu është dekoruar me titullin “Njeriu i Vitit” më 2012 dhe "Qytetar Nderi" më 2014 nga [[Kryetari i Bashkisë|kryebashkiaku]] i atëhershëm i [[Berati|Beratit]], [[Fadil Nasufi]], "për ndihmën e dhënë në komunitet dhe aktivitetet filantropike".<ref>{{Cite web |title=Njeriu i Vitit, Klodian Allajbeu |url=https://bashkiaberat.gov.al/njeriu-i-vitit-klodian-allajbeu/ |access-date=2026-09-01 |website=Bashkia Berat |language=en-US}}</ref><ref name=":1" /> Më 2015, ai u dekorua nga [[Presidenti i Shqipërisë]], në atë kohë [[Bujar Nishani]], "për kontribut të vlefshëm në zhvillimin e shëndetësisë shqiptare”.<ref>{{Citation |last=Vizion Plus TV |title=Dekorohet drejtori i “Spitalit Amerikan” - News, Lajme - Vizion Plus |date=2015-04-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8IjpOBmjx-4 |language=sq |access-date=2026-09-01}}</ref> == Referime == {{reflist}} == Ndërlidhje të jashtme == * [https://al.spitaliamerikan.com/ Faqja e uebit e Spitalit Amerikan] *[https://www.instagram.com/klodian.allajbeu/ Klodian Allajbeu] në [[Instagram]] *[https://www.facebook.com/klodian.allajbeu/?locale=sq_AL Klodian Allajbeu] në [[Facebook]] *[https://x.com/AllajbeuKlodian Klodian Allajbeu][https://x.com/KlodianAllajbeu] në [[X (rrjet social)|X]] (më parë Twitter) *[https://www.linkedin.com/in/klodian-allajbeu-a5837ba4 Klodian Allajbeu] në [[LinkedIn]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Berati]] [[Kategoria:Biznesmenë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Investitorë shqiptarë]] k0a2dutay60yzddgw0sk1q7d9bb2vpc 3029111 3029098 2026-09-01T20:23:06Z DieliAlla 149013 3029111 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Klodian Allajbeu | image = Dr. Klodian Allajbeu.jpg | birth_date = {{Birth date and age|year=1978|month=04|day=21|df=yes}} | birth_place = [[Berat]], [[Shqipëri]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Shqiptarët|shqiptar]] | occupation = Sipërmarrës | known_for = Themelimin e [[Spitali Amerikan|Spitalit Amerikan]] | spouse = | children = 3 }} '''Klodian Allajbeu''' (lindur më 21 prill 1978) është një [[Sipërmarrësi|sipërmarrës]] shqiptar. Ai është bashkëthemelues, kryetar bordi dhe aksioner i rrjetit spitalor privat, [[Spitali Amerikan]], që operon në [[Shqipëria|Shqipëri]] dhe [[Kosova|Kosovë]].<ref>{{Cite web |title=Chairman |url=https://al.spitaliamerikan.com/rreth-nesh/chairman/ |access-date=2026-08-31 |website=American Hospital |language=sq}}</ref> Gjithashtu, Allajbeu njihet si pronar i universitetit privat Western Balkans University<ref name=":1" /> dhe shumë ndërmarrjeve të tjera. Allajbeu është zyrtarisht nën hetim nga [[Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar|SPAK]] lidhur me koncensionin e laboratorëve shëndetësorë (një aferë me vlerë mbi €100 milionë) dhe me koncensionin e hemodializës (me vlerë €86 milionë).<ref>{{Cite web |last=Telegraf |first=Gazeta |date=2026-01-20 |title=Allajbeu nën hetim nga SPAK-u për miliona euro vjedhje |url=https://telegraf.al/aktualitet/allajbeu-nen-hetim-nga-spak-u-per-miliona-euro-vjedhje/ |access-date=2026-09-01 |website=Gazeta Telegraf |language=sq}}</ref> Ai është i lidhur me [[Krimi i organizuar|krimin e organizuar]] shqiptar përmes lidhjeve me kriminelë si [[Ergys Agasi]], i cili cilësohet si koordinator i kryeminstrit [[Edi Rama]] me krimin e organizuar.<ref>{{Cite web |date=2026-08-26 |title=Në pranga Ergys Agasi/ Njeriu që Ahmetaj e quajti “koordinator të grupeve kriminale” |url=https://lapsi.al/kush-eshte-ergys-agasi-qe-arben-ahmetaj-e-quante-koordinator-mes-rames-dhe-grupeve-kriminale-i1092455 |access-date=2026-09-01 |website=Lapsi |language=sq}}</ref> Shpesh i cilësuar si [[Oligarkia|oligark]],<ref>{{Cite web |last=Telegraf |first=Gazeta |date=2026-03-31 |title=Pogaj i jep 800 MILIONË LEKË oligarkut Klodian Allajbeu me ortaken e mbesës së Berishës |url=https://telegraf.al/sociale/pogaj-i-jep-800-milione-leke-oligarkut-klodian-allajbeu-me-ortaken-e-mbeses-se-berishes/ |access-date=2026-09-01 |website=Gazeta Telegraf |language=sq}}</ref> Allajbeu dyshohet për [[Korrupsioni|korrupsion]] dhe [[Pastrimi i parasë|pastrim parash]] përmes bizneseve të tij të shumta, të cilat shpesh janë në emër të familjarëve të tij, por zotërohen [[de fakto]] nga Allajbeu.<ref name=":2" /> == Jeta e hershme dhe arsimi== Klodian Allajbeu lindi më 21 prill 1978 në [[Berati|Berat]]. Ai përfitoi titullin Mjek i Përgjithshëm (MD) nga Fakulteti i Mjekësisë, Universiteti i [[Ankaraja|Ankarasë]] në [[Turqia|Turqi]], në vitin 2002. Specializimin në Mjekësi të Brendshme e ndoqi pranë [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]] gjatë viteve 2006–2008, ndërsa në vitin 2012 përfundoi studimet MBA (Master i Administrimit të Biznesit) pranë Universitetit të [[Kardif|Kardifit]] në [[Uellsi|Uells]], [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretëri e Bashkuar]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Team |first=Western Balkans University-Software Development |title=Dr. Klodian Allajbeu - Board Chairman - Western Balkans University |url=https://www.wbu.edu.al/sq/board-chairman |access-date=2026-08-31 |website=www.wbu.edu.al |language=en}}</ref> == Karriera == === Bizneset në emër të Allajbeut === Më poshtë janë renditur të gjitha bizneset ku Allajbeu është aksioner i plotë ose i pjesshëm. === Sektori i shëndetësisë dhe koncensionet === '''[[Spitali Amerikan]]''': Rrjeti më i madh spitalor privat në Shqipëri, ku Allajbeu është bashkëthemelues, drejtor ekzekutiv dhe zotërues kryesor i aksioneve (përmes lëvizjeve të kapitalit më 2023). Ky rrjet u themelua më 2006 dhe aktualisht numëron shatë degë në Shqipëri, konkretisht, tre spitale në [[Tirana|Tiranë]], nga një në [[Durrësi|Durrës]], [[Shkodra|Shkodër]], [[Fieri|Fier]], [[Gjirokastra|Gjirokastër]] si dhe një spital në [[Prishtina|Prishtinë]], Kosovë.<ref>{{Cite web |title=Degët |url=https://al.spitaliamerikan.com/deget/ |access-date=2026-09-01 |website=American Hospital |language=sq}}</ref> Spitali Amerikan është certifikuar nga [[Organizata Ndërkombëtare për Standardizim]] (ISO) me kodin ISO 9001:2008 më 2010 për menaxhimin e përgjithshëm administrativ dhe spitalor dhe me kodin ISO 15189 për rrjetin laboratorik (dhe rrjetin ALNET) për vlerësimin e kompetencës, cilësisë dhe saktësisë në laboratorët mjekësorë diagnostikues.<ref>{{Cite web |last=Istrefi |first=Gledisa |date=2011-06-08 |title=Pas certifikatës ISO, Spitali Amerikan gati për testin e akreditimit-(8 Qershor 2011) |url=https://tvklan.al/pas-certifikates-iso-spitali-amerikan-gati-per-testin-e-akreditimit-8-qershor-2011 |access-date=2026-09-01 |website=Tv Klan |language=sq}}</ref> '''Balkan Alliance Healthcare B.V.''', një kompani me bazë holandeze, ka pronësinë e Spitalit Amerikan SHA. Një dokument nga Autoriteti Kosovar i Konkurrencës e identifikon Klodian Allajbeun si aksionar me 13.67% të pronësisë në Balkan Alliance Healthcare BV.<ref name=":0" /> '''Spitali Hygeia''': Allajbeu e bleu këtë spital më 2018 për €30.5 milionë nga aksionerët e grupit shëndetësor [[Greqia|grek]] "Hygeia Group", duke e bërë pjesë të "American Hospital Group". Kjo blerje erdhi sepse spitali nuk po performonte mirë financiarisht deri në atë kohë. Allajbeu ia ndryshoi emrin në International Hospital, dhe më vonë i ktheu emrin Spitali Hygeia.<ref>{{Cite web |date=2019-05-14 |title=Klodian Allajbeu |url=https://albania.globalfdireports.com/interview/klodian-allajbeu/ |access-date=2026-09-01 |website=Albania Global FDI Reports |language=en-US}}</ref> '''DiaVita/Evita''': Kompani të lidhura ngushtë me të që kanë menaxhuar [[Kontratë Koncesioni|koncesionin]] e [[Dializa|hemodializës]] në Shqipëri. DiaVita, e njohur më parë si Evita, fitoi koncensionin 10-vjeçar për shërbimin e hemodializës më 2016, me vlerë rreth €86 milionë. Pas dy vjetësh, aksionet e koncesionit iu shitën kompanisë suedeze të kujdesit shëndetësor '''Diaverum'''.<ref name=":4" /><ref name=":5" /> '''Medical Recycling''': Kompani e zotëruar me 100% të aksioneve, e fokusuar në trajtimin, riciklimin dhe përpunimin e mbetjeve spitalore.<ref name=":2">{{Cite web |title=Tentakulat e Klod Allajbeut, prestanomet që përdor për korrupsion dhe pastrim parash, në skenë gruaja, babai, kushërira dhe rrethi i punonjëve të tij |url=https://prapaskena.com/2026/08/01/tentakulat-e-klod-allajbeut-prestanomet-qe-perdor-per-korrupsion-dhe-pastrim-parash-ne-skene-gruaja-babai-kusherira-dhe-rrethi-i-punonjeve-te-tij/ |access-date=2026-08-31 |website=prapaskena.com|language=sq}}</ref> === Sektori i arsimit === '''Western Balkans University (WBU)''': Institucion i arsimit të lartë i regjistruar në vitin 2020, ku Klodian Allajbeu zotëron 90% të aksioneve dhe shërben si Kryetar i Bordit.<ref>{{Cite web |last=Team |first=Western Balkans University-Software Development |title=Dr. Klodian Allajbeu - Board Chairman - Western Balkans University |url=https://www.wbu.edu.al/sq/board-chairman |access-date=2026-08-31 |website=www.wbu.edu.al |language=en}}</ref> === Sektori i energjisë, ndërtimit dhe telekomunikacionit === '''Energy Project''': Kompani ku ai është pronar me 100% të aksioneve, e fokusuar në prodhimin e energjisë elektrike. '''Future Cement:''' Kompani e industrisë së çimentos dhe ndërtimit, e zotëruar plotësisht prej tij. '''N&S Telecom''': Kompani e komunikimeve elektronike, ku ai zotëron 25% të aksioneve nëpërmjet ''Energy Project''. '''Con Energy Albania''': Kompani në të cilën zotëron 50% të aksioneve (aktualisht me status të pezulluar).<ref name=":0">{{Cite web |title=Familja Allajbeu |url=https://kosovo.mom-gmr.org/sq/pronesia/pronaret/detail/owner/owner/show/allajbeu-family-1/ |access-date=2026-08-31 |website=kosovo.mom-gmr.org |language=sq}}</ref> === Sektori i logjistikës, tregtisë dhe bujqësisë === '''Ekma Albania''': Shoqëri e rëndësishme në fushën e logjistikës dhe pasurive të paluajtshme, e cila menaxhon Tregun e Shumicës së Produkteve Ushqimore dhe Bujqësore në Tiranë. '''Anamark''': Kompani e regjistruar për qiradhënie dhe tregtim artikujsh ushqimorë, në pronësi 100% të tij. '''Agromel''' dhe '''Agromark''': Këto kompani operojnë kryesisht në qarkullimin e produkteve bujqësore dhe logjistikë, të lidhura ngushtë me tregun agroushqimor. Sipas hetimeve mediatike dhe dosjeve që po verifikohen, këto kompani janë përdorur për të lëshuar fatura fiktive shërbimesh me vlera miliona euro për të justifikuar dhe pastruar paratë që Allajbeu nxirrte nga koncesionet shëndetësore. '''Blue Sea Mariculture Albania''': Kompani aktive në fushën e peshkimit dhe rritjes së peshkut, ku zotëron 10% të aksioneve (me status të pezulluar).<ref name=":0" /> === Sektori i medias === '''Media A.B.C. Holding BV (Kosovë)''': Media A.B.C. Holding B.V. është regjistruar si biznes në [[Holanda|Holandë]], megjithatë pronarët finalë nuk janë publikë dhe as të listuar nga Media Works SHPK, kompania që operon në Kosovë. Media Works SHPK, ka në pronësi dhe menaxhon Gazetën Express, një portal lajmesh në internet që më parë ishte gazetë si dhe T7, një stacion televiziv. Kompania me seli në Holandë Media A.B.C. Holding B.V., e ka blerë kompaninë kosovare Media Works SHPK nga kompania shqiptare A.B.C. Management. Në momentin e transaksionit, kompania holandeze Media A.B.C. Holding B.V. ishte pronar i A.B.C. Management. Nikita Vinogradov ka miratur blerjen në emër të pronarëve të kompanisë holandeze Media A.B.C. Holding B.V. Agjencia Kosovare për Regjistrimin e Bizneseve, ARBK-ja, nuk posedon të dhëna për pronarët finalë të Media A.B.C Holding B.V. Megjithatë, pronarët finalë janë listuar në Komisionin e Pavarur për Media, KPM, në Kosovë. Në një përgjigje me shkrim për projektin Monitorimi i Pronësisë së Mediave, KPM-ja ka thënë se pronarët e Media A.B.C. Holding B.V. me numër regjistrimi 85264679 (me seli në [[Amsterdami|Amsterdam]], Holandë) janë Klodian Allajbeu, bashkëshortja Iris Allajbeu dhe tri fëmijët e tyre.<ref name=":0" /> === Sektori i argëtimit === '''Equos Resort''': I njohur fillimisht si Pantos Resort, Equos Resort është një park ujor në [[Mulleti|Mullet]], Tiranë. Sipas të dhënave zyrtare të regjistruara në Qendrën Kombëtare të Biznesit (QKB), Klodian Allajbeu ka qenë një nga pronarët origjinalë të këtij resorti, ku bashkëpronar rezulton edhe [[Ergys Agasi]], i arrestuar më gusht 2026 nga SPAK për krim të organizuar dhe korrupsion.<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=‘Equos Resort’ jepet me qira për aktivizimin e biznesit {{!}} FAKTOR.AL |url=https://faktor.al/2026/07/13/equos-resort-jepet-me-qira-per-aktivizimin-e-biznesit/ |access-date=2026-09-01 |language=en-US}}</ref><ref name=":3" /> Në vitin 2021, Allajbeu kreu manovra me shitjen e aksioneve, duke ia kaluar ato formalisht personave të tjerë (si Klodian Shehi dhe Shkëlqim Hoxha). Megjithatë, mediat investigative raportojnë se këto lëvizje dyshohen si përpjekje për të fshehur pronësinë reale përmes emrave fiktivë (''prestanome'').<ref name=":3">{{Cite web |last=COM |first=Shqip |date=2026-04-26 |title=Bashkëpronarë te “Equos Resort”, zbardhen dokumentet që faktojnë lidhjen e Shkëlqim Hoxhës me Ergys Agasin. Ish-drejtori i Berishës manovra me aksionet |url=https://shqip.com/bashkepronare-te-equos-resort-zbardhen-dokumentet-qe-faktojne-lidhjen-e-shkelqim-hoxhes-me-ergys-agasin-ish-drejtori-i-berishes-manovra-me-aksionet/ |access-date=2026-09-01 |website=Shqip.com - Lajmet e fundit nga Shqipëria, Kosova dhe Bota |language=en-US}}</ref> Pavarësisht ndryshimit të emrave të aksionarëve në letra, Klodian Allajbeu ruajti kontrollin e plotë mbi menaxhimin e përditshëm të biznesit. Ai emëroi zyrtarisht babanë e tij, Fadil Allajbeun, si administrator ligjor të kompanisë Equos Resort.<ref name=":2" /> Në kuadër të zgjerimit të hetimeve të SPAK dhe [[Byroja Kombëtare e Hetimit|BKH]]-së për koncesionet abuzive në shëndetësi (ku Allajbeu është person kyç nën hetim), agjentët e krimeve ekonomike kanë mbledhur prova në këtë kompleks. Në vitin 2026, SPAK ka urdhëruar sekuestrimin e provave materiale (servera, kompjutera dhe dokumente) brenda Equos Resort për llogari të hetimeve të kompanisë Evita SHPK (koncesioni i hemodializës). Po ashtu, asete dhe pjesë të resortit në vlerë €40 milionë janë vendosur nën sekuestro e sekuestrim pasuror nën dyshime për [[Pastrimi i parasë|pastrim parash]].<ref name=":2" /> Rreth kompleksit Equos Resort ka shpërthyer edhe një konflikt i fortë ligjor me banorë vendas. Ekspertizat topografike kadastrale tregojnë se sipërfaqja e rezortit (mbi 30 mijë metra katrorë) është mbivendosur mbi prona private të qytetarëve pa pëlqimin e tyre, duke ngritur padi shtesë për tjetërsim të paligjshëm të tokës.<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/Daib-QaleG0/ |access-date=2026-09-01 |website=www.instagram.com |language=sq}}</ref> === Bizneset në emër të familjarëve të Allajbeut === Më poshtë janë renditur të gjitha bizneset në emër të familjarëve të Allajbeut, por që [[de fakto]] kontrollohen prej tij. === Në emër të bashkëshortes (Iris Allajbeu) === '''Medical Aesthetics''': Iris Allajbeu ka në pronësi 100% të aksioneve në kompaninë e regjistruar në vitin 2012. '''Med-Rad (ish-Kneo Transport):''' Kompani që operon në sektorin e shëndetësisë dhe transportit mjekësor. Iris Allajbeu bleu zyrtarisht 50% të aksioneve të kësaj kompanie në mars të vitit 2021. Kompania u hetua për shkak të transaksioneve dhe parave të përfituara nga koncesioni i sterilizimit, dhe pak muaj më vonë (korrik 2021), Iris Allajbeu u largua formalisht duke transferuar aksionet.<ref name=":0" /> === Në emër të kushërirës (Majlinda Fetiu) === '''Evita SHPK''': Kur u themelua dhe fitoi koncesionin e hemodializës, kompania u regjistrua në emër të Majlinda Fetiut, e cila rezulton të jetë kushërira e parë e Klodian Allajbeut. Hetimet vërtetuan se ajo kishte thjesht një biznes modest (gomisteri) në periferi të Beratit dhe nuk kishte asnjë kapacitet financiar apo mjekësor për të menaxhuar një koncesion të tillë, duke qenë një mbulesë e pastër e Allajbeut. '''Pharma One:''' Një kompani e fuqishme e shpërndarjes farmaceutike dhe ilaçeve, e cila po ashtu ka qenë e regjistruar nën të njëjtin rreth familjar/ortakësh dhe që është vendosur kohët e fundit nën sekuestro preventive nga SPAK për llogari të hetimeve ndaj Allajbeut.<ref>{{Cite web |last=Telegraf |first=Gazeta |date=2026-02-26 |title=SPAK sekuestron kompanitë e Klodian Allajbeut, rrëzon kërkesat kundër |url=https://telegraf.al/aktualitet/spak-sekuestron-kompanite-e-klodian-allajbeut-rrezon-kerkesat-kunder/ |access-date=2026-09-01 |website=Gazeta Telegraf |language=sq}}</ref> === Në emër të ndërmjetësit të besuar (Janis Karathano) === '''Koncesioni i laboratorëve (përmes laboratorëve mjekësorë):''' Janis Karathano është një tjetër emër që shfaqet si pronar në letra i koncesionit mbi €100 milionë të laboratorëve spitalorë. Megjithatë, SPAK dhe BKH-ja po e hetojnë këtë skemë me dyshimin e fortë se Karathanoja është thjesht një ''prestanome'' (pronar fiktiv) i Allajbeut. Gjatë kontrolleve, agjentët e BKH-së zbarkuan njëkohësisht në zyrat e Spitalit Amerikan dhe te firmat e Karathanos për të gjetur fijet e transaksioneve që i lidhin ata me kompani 'holding' në Holandë.<ref>{{Cite web |date=2026-03-10 |title=Doli pas 3 orësh nga SPAK, biznesmeni Klodian Allajbeu “kyç gojën” për gazetarët (VIDEO) |url=https://newsbomb.al/aktualitet/doli-pas-3-oresh-nga-spak-biznesmeni-klodian-allajbeu-kyc-gojen-per-g-i386595 |access-date=2026-09-01 |website=NEWSBOMB |language=sq}}</ref> === Në emër të administratoreve (Elona Saraçi) === '''MSE SHPK (Medical Services & Electronics):''' Kjo kompani farmaceutike është regjistruar në emër të Elona Saraçit, e cila është administratorja e besuar historike e kompanisë Evita dhe e afërt me Allajbeun. Pasi kompania Evita u konsumua publikisht nga skandalet, Allajbeu dyshohet se ka përdorur Saraçin për të hapur MSE, përmes së cilës ka përfituar dhjetëra tendera të rinj abuzivë për ilaçe në shëndetësinë publike.<ref name=":4">{{Cite web |title=The threads that connect Shkëlzen Berisha and Allajbeu to the 84 million euro Hemodialysis concession |url=https://www.voxnews.al/english/investigim/fijet-qe-lidhin-shkelzen-berishen-me-allajbeun-tek-koncesioni-84-mili-i46793 |access-date=2026-09-01 |website=Vox News |language=sq}}</ref> === Kompanitë offshore në Angli e Holandë === '''K&D Commerce Limited (Angli):''' Një kompani offshore e regjistruar në regjistrin britanik, ku fillimisht u përfshinë emra si Denion Idrizi (djali i politikanit [[Shpëtim Idrizi]]), por ku Allajbeu hyri menjëherë si drejtor dhe aksioner. Kjo kompani dyshohet se kontrollohet plotësisht nga ai për të zhvendosur fitimet fiktive jashtë Shqipërisë.<ref>{{Cite web |title=Mediumi shqiptar: Shpëtim Idrizi dhe Klodian Allajbeu prapa një kompanie ‘offshore’ në Angli, dyshime për pastrim parash dhe fshehje pasurie |url=https://reporteri.net/lajme/shqiperia/mediumi-shqiptar-shpetim-idrizi-dhe-klodian-allajbeu-prapa-nje-kompanie-offshore-ne-angli-dyshime-per-pastrim-parash-dhe-fshehje-pasurie/ |language=sq}}</ref> '''Arimo (Holandë):''' Kompani 'holding' e përdorur si pronare e Evita, e krijuar për të humbur gjurmët e pronësisë reale të Allajbeut përpara se koncesioni t'u shitej formalisht suedezëve të Diaverum.<ref>{{Cite web |date=2026-09-01 |title=Ja pse Shkëlzen Berisha mund jetë pronari i vërtetë i koncensionit 84 milionë euro të hemodializës, pazaret e fshehta me Allajbeun, roli i kushërirës së biznesmenit dhe “dajës” së Petrit Vasilit, guackat nga Holanda, Suedia deri në Dubai |url=https://sot.com.al/politike/ja-pse-shkelzen-berisha-mund-jete-pronari-i-vertete-i-koncensionit-84-m-i607390 |access-date=2026-09-01 |website=Sot |language=sq}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-10 |title=Hemodialysis silent monopoly under Klodian Allajbeu's companies, MPs raise alarm for abuses |url=https://vna.al/kronika/hemodializa-monopol-i-heshtur-nen-kompanite-e-klodian-allajbeut-deputete-i17762 |access-date=2026-09-01 |website=vna.al |language=sq}}</ref> == Lidhja me krimin dhe çështjet ligjore == Allajbeu është cilësuar si [[Oligarkia|oligark]], sepse e ka shtrirë ndikimin e tij përmes bizneseve të shumta deri në politikë. Ai po hetohet zyrtarisht nga SPAK për disa koncensione me vlerë miliona euro, që i ka fituar si në qeverinë e [[Sali Berisha|Sali Berishës]], ashtu edhe në atë të [[Edi Rama|Edi Ramës]]. Allajbeu financon dhe ruan raporte të favorshme me [[Ministria e Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale e Shqipërisë|Ministrat e Shëndetësisë]] për të diktuar emërimet në krye të spitaleve publike (si [[Qendra Spitalore Universitare "Nënë Tereza"|QSUT]]) me qëllim favorizimin e spitaleve të tij private.<ref>{{Cite web |title=Nuk i firmosi aferat, Klod Allajbeu shkarkon drejtoreshën e QSUT Paparizon, emëron ‘kamarieren’ e tij Rudina Degjonin me dosje korrupsioni, pazare, lidhje, interesa, vjedhje dhe pastrim parash |url=https://prapaskena.com/2026/06/02/nuk-i-firmosi-aferat-klod-allajbeu-shkarkon-drejtoreshen-e-qsut-paparizon-emeron-kamarieren-e-tij-rudina-degjonin-me-dosje-korrupsioni-pazare-lidhje-interesa-vjedhje-dhe-pastrim-parash/ |access-date=2026-08-31 |website=prapaskena.com|language=sq}}</ref> === Koncensionet shëndetësore === Allajbeu po hetohet për koncensionin e laboratorëve shëndetësorë, vlera e të cilit është mbi €100 milionë. Ai gjithashtu po hetohet për koncensionin e hemodializës, i nënshkruar më 2016, me vlerë €86 milionë, përmes kompanisë së tij Evita SHPK. Pas dy vjetësh, aksionet e koncesionit iu shitën kompanisë suedeze të kujdesit shëndetësor Diaverum.<ref name=":4" /> === Lidhja me Ergys Agasin === Lidhja mes Klodian Allajbeut dhe Ergys Agasit (i cili cilësohet si koordinator i krimit të organizuar me Edi Ramën) është dokumentuar kryesisht përmes investimeve të përbashkëta në pasuri të paluajtshme. Të dy kanë qenë pronarë të kompleksit Equos Resort. Agasi ka qenë i lidhur me pronësinë e vilave apo strukturave brenda resortit, ndërsa Allajbeu ka kontrolluar de fakto një pjesë të madhe të kapitalit dhe operacioneve të këtij kompleksi luksoz. Equos Resort u sekuestrua nga SPAK më 2026 nën dyshime për pastrim parash. Agasi u arrestua më gusht 2026 nga SPAK si [[Skandali i AKSHI-t|i dyshuar për drejtimin e një grupi të strukturuar kriminal që operonte me tendera në AKSHI]] dhe ushtronte konkurrencë të paligjshme përmes dhunës.<ref>{{Cite web |last=Mexhis |title=Kryemafiozi Ergys Agasi dhe kryegylenisti Klodian Allajbeu, ortakë në “Equos Resort” |url=https://mexhlis.com/kryesore/9641-kryemafiozi-ergys-agasi-dhe-kryegylenisti-klodian-allajbeu-ortake-ne-equos-resort |access-date=2026-08-31 |website=Mexhlis.com {{!}} Portal me lajme, analiza, studime të fushave politike, sociale dhe Islame |language=sq}}</ref> === Përballja me SPAK === Në shkurt të vitit 2026, me urdhër të Gjykatës së Posaçme (GJKKO), agjentët e BKH-së kryen kontrolle të rrepta në zyrat e Spitalit Amerikan dhe në kompani farmaceutike si Evita SHPK. Gjatë këtij operacioni, Klodian Allajbeut iu sekuestrua telefoni celular si dhe pajisje të tjera elektronike si provë materiale.<ref>{{Cite web |title=Ekskluzive/ SPAK në ‘sitë’ Koncesionin e Laboratorëve, kontrolle e sekuestrime në disa kompani. Klodjan Allajbeu i ‘Amerikanit’ kërkon celularin në GJKKO (EMRAT) - Shqiptarja.com |url=https://shqiptarja.com/lajm/ekskluzive-klodjan-allajbeu-i-amerikanit-kerkon-celularin-ne-gjkko-spak-ne-site-koncesionin-e-laboratoreve-te-pakten-9-kontrolle-ne-kompani-e-persona-emrat |access-date=2026-09-01 |website=shqiptarja.com |language=sq}}</ref> Më 10 mars 2026, Allajbeu u paraqit personalisht në ambientet e SPAK-ut i shoqëruar nga avokati i tij. Ai u mor në pyetje për rreth 3 orë nga hetuesit financiarë të BKH-së lidhur me transaksionet e dyshimta dhe rolin e tij në fitimin e këtyre koncesioneve publike. Kjo rrodhi pas një tjetër seance dëshmie që ai kishte dhënë në shkurt të vitit 2025. SPAK po heton rolin e tij në dy nga koncesionet më të shtrenjta dhe të debatuara në shëndetësi (përfshirë atë të hemodializës përmes kompanisë Evita). Hetimet shtrihen mbi dyshimet për korrupsion të zyrtarëve të lartë, falsifikim dokumentesh dhe skema të pastrimit të parave.<ref>{{Cite web |title=Pronari i spitalit Amerikan, Klodjan Allajbeu paraqitet në SPAK për 3 orë! Nuk dihet arsyeja - Shqiptarja.com |url=https://shqiptarja.com/lajm/pronari-i-spitalit-amerikan-klodjan-allajbeu-paraqitet-ne-spak-nuk-dihet-arsyeja |access-date=2026-09-01 |website=shqiptarja.com |language=sq}}</ref> === Hetimet në Kosovë === Në dhjetor të vitit 2024, [[Prokuroria Speciale e Kosovës|Prokuroria Speciale e Republikës së Kosovës]] (PSRK) ngriti një aktakuzë ndaj Allajbeut dhe katër personave të tjerë, nën dyshimet për falsifikim të dokumenteve zyrtare dhe pastrim parash. Sipas aktakuzës, dyshimet lidheshin me prezantimin e faturave të falsifikuara të një subjekti të paregjistruar (Medbrand KS) për të ligjëruar transaksione bankare prej rreth €4.7 milionë në kuadër të blerjeve për American Hospital Kosova. Pas deklarimit të pafajësisë nga ana e të akuzuarve në mars të vitit 2025, Gjykata Themelore në Prishtinë e hodhi poshtë këtë aktakuzë në qershor të vitit 2025.<ref>{{Citation |title=134 mijë shikime · 96 reagime {{!}} Biznesmeni Klodian Allajbeu iu përgjigj një fletëthirrjeje të SPAK dhe u paraqit në selinë e Prokurorisë së Posaçme për Krimet e Rënda mesditën e kësaj të marte. Kjo shënon herën e dytë që ai pyetet nga organi i akuzës, ndërsa hetimet vazhdojnë ndaj kompanive të lidhura me të. Në kuadër të veprimeve të fundit, SPAK ka kryer sekuestrimin e pajisjeve të ndryshme, përfshirë telefona dhe kompjutera, nga kompanitë dhe personat e lidhur me Allajbeun. Në momentin e hyrjes në SPAK, ai u prit nga Elton Kërluku, kreu i hetimit financiar pranë BKH. Biznesmenit përfitues të shumë tenderave të dyshimtë në sektorin e Shëndetësisë iu sekuestrua telefoni pak ditë më parë teksa po hetohet për korrupsion në tendera dhe pastrim parash. {{!}} JOQ Albania |url=https://www.facebook.com/reel/696927746781286/ |language=sq |access-date=2026-08-31}}</ref><ref name=":5">{{Citation |last=MCN TV |title=Kontrollet te “Evita”, Bregu: Klodian Allajbeu për herë në SPAK, të shohim si i ka fituar tenderat |date=2026-02-03 |url=https://www.youtube.com/watch?v=76XMNfyWCvw |language=sq |access-date=2026-08-31}}</ref> == Jeta personale == Bashkëshortja e Klodian Allajbeut është Iris Allajbeu (Polovina). Ajo është mjeke [[Radiologjia|radiologe]] dhe Profesore e Asociuar për Kërkimet e Avancuara Klinike në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] dhe në Western Balkans University. Gjithashtu, ajo mban pozicionin e Shefes së Departamentit të [[Neuroimazheria|Imazherisë]] së Avancuar në Spitalin Amerikan në Tiranë. Çifti ka tri fëmijë, dy vajza (A. Allajbeu, I. Allajbeu) dhe një djalë (E. Allajbeu).<ref name=":0" /> Familjarë të tjerë përfshijnë të atin e tij, Fadil Allajbeun dhe kushërirën e parë, Majlinda Fatiun, të dy të përfshirë në bizneset e Allajbeut si mbulesa pronësie.<ref name=":2" /> == Nderime == Allajbeu është kryetar i Dhomës Britanike të Tregtisë në Shqipëri. Prej vitit 2008, është anëtar i Shoqatës së Shkencëtarëve Shqiptarë (Albascience). Prej vitit 2009, ai është anëtar i bordit drejtues të [[Organizata joqeveritare|organizatës joqeveritare]] [[Organizata jofitimprurëse|jofitimprurëse]] Albanian Children Foundation (Fondacioni Fëmijët Shqiptarë). Për katër vite (2008-2012), ai ka qenë drejtues i degës shqiptare të Shoqatës së Sipërmarrësve të Rinj Europianë (YES).<ref name=":1" /> Prej vitit 2015, Allajbeu është kryetar i Organizatës Kombëtare Antidoping.<ref>{{Cite web |title=National Anti-Doping Organization of Albania – NADO |url=https://nado.org.al/ |access-date=2026-08-31 |language=sq-AL}}</ref> Gjithashtu është kryetar i Federatës Shqiptare të Sporteve me Kuaj,<ref>{{Cite web |title=Home {{!}} Federata Shqiptare e Sporteve me Kuaj |url=https://albanianequestrian.org/home/ |access-date=2026-09-01 |language=sq}}</ref> prej vitit 2014. Ai ka drejtuar dy edicionet e para të Kongresit Ndërkombëtar Multidisiplinar Mjekësor, projekt i organizuar nga Spitali Amerikan. Allajbeu u dekorua me titullin “Njeriu i Vitit” më 2012 dhe "Qytetar Nderi" më 2014 nga [[Kryetari i Bashkisë|kryebashkiaku]] i atëhershëm i [[Berati|Beratit]], [[Fadil Nasufi]], "për ndihmën e dhënë në komunitet dhe aktivitetet filantropike".<ref>{{Cite web |title=Njeriu i Vitit, Klodian Allajbeu |url=https://bashkiaberat.gov.al/njeriu-i-vitit-klodian-allajbeu/ |access-date=2026-09-01 |website=Bashkia Berat |language=en-US}}</ref><ref name=":1" /> Më 2015, ai u dekorua nga [[Presidenti i Shqipërisë]], në atë kohë [[Bujar Nishani]], "për kontribut të vlefshëm në zhvillimin e shëndetësisë shqiptare”.<ref>{{Citation |last=Vizion Plus TV |title=Dekorohet drejtori i “Spitalit Amerikan” - News, Lajme - Vizion Plus |date=2015-04-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8IjpOBmjx-4 |language=sq |access-date=2026-09-01}}</ref> == Referime == {{reflist}} == Ndërlidhje të jashtme == * [https://al.spitaliamerikan.com/ Faqja e uebit e Spitalit Amerikan] *[https://www.instagram.com/klodian.allajbeu/ Klodian Allajbeu] në [[Instagram]] *[https://www.facebook.com/klodian.allajbeu/?locale=sq_AL Klodian Allajbeu] në [[Facebook]] *[https://x.com/AllajbeuKlodian Klodian Allajbeu][https://x.com/KlodianAllajbeu] në [[X (rrjet social)|X]] (më parë Twitter) *[https://www.linkedin.com/in/klodian-allajbeu-a5837ba4 Klodian Allajbeu] në [[LinkedIn]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Berati]] [[Kategoria:Biznesmenë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Investitorë shqiptarë]] fca28yvc7h4kbbzz7ng2qgsxyu7fdu2 1 268019 3029158 3027001 2026-09-02T04:20:02Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Mateu Henry/Arkivi 1]] 3029158 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Mateu Henry/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} k1c8xz3plmk5eilqyt3h7cdpxdhynya 1 270498 3029035 2148071 2026-09-01T13:35:41Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029035 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Hasan Salihamidžić]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2003782 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090905040408/http://www.juventus.it/site/eng/TAS_schedagiocatoreprimasquadra_F7FA628DF15042CB9A3BDEF069FFB890.asp për lidhjen http://www.juventus.it/site/eng/TAS_schedagiocatoreprimasquadra_F7FA628DF15042CB9A3BDEF069FFB890.asp. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 15 shtator 2019 09:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hasan Salihamixhiq]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029034 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090809130336/http://www.becka-raja.at/braco/ për lidhjen http://www.becka-raja.at/braco/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 15:35 (CEST) qfgo5gjp1362lx22onie2h1mx5oyteh 1 273728 3029121 2980632 2026-09-01T21:09:05Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029121 wikitext text/x-wiki == Probleme me arkivimin e lidhjeve në artikull == Përshëndetje! Gjatë procesit të arkivimit, arkivi ktheu një përgjigje me mesazhe gabimesh për një ose më shumë faqe që unë paraqita për arkivim. Më poshtë, kam përfshirë lidhjet që u kthyen me një gabim dhe mesazhin e gabimit në vijim. * http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~genmaps/genfiles/COU_files/ENG/aaEng/ortelius_anglia-epitome-det3_1595.jpg me gabimin Ky do të jetë njoftimi i vetëm mbi këto lidhje dhe nuk do të bëhen përpjekje të mëtejshme për të arkivuar lidhjet. Gjithë të mirat.—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 tetor 2019 05:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kanali i la Manshit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2170316 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110430174338/http://www.channelswimming.net/ për lidhjen http://www.channelswimming.net/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2020 13:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kanali i la Manshit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980631 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110306130538/http://www.dover.uk.com/channelswimming/ për lidhjen http://www.dover.uk.com/channelswimming/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 maj 2026 20:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kanali i la Manshit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029120 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101113105607/http://www.readagainbooks.com/airbattleovertheenglishchannel.htm për lidhjen http://www.readagainbooks.com/airbattleovertheenglishchannel.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 23:09 (CEST) 91xrkmc31b4of44lwzqke8y5jc6n21n 1 274388 3029160 3027496 2026-09-02T04:21:53Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Paolo Maldini/Arkivi 1]] 3029160 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Paolo Maldini/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{Projekti Futbolli}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3027495 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161006053937/http://www.storiedicalcio.altervista.org/milan_sacchi_capello.html për lidhjen http://www.storiedicalcio.altervista.org/milan_sacchi_capello.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 gusht 2026 14:44 (CEST) 4jq10geibqmrmwpkjjrpgsrbcvqrz58 1 281649 3029162 3026680 2026-09-02T04:22:20Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Mark Cuban/Arkivi 1]] 3029162 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Mark Cuban/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} Faqia është në përditësim. 9iew9qtkr58ajasuno1hngt8utfnge0 1 293322 3029153 3028731 2026-09-02T04:17:01Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Ndryshimet klimatike]] 3029153 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ndryshimet klimatike]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2066699 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150521203954/http://www.giss.nasa.gov/ për lidhjen http://www.giss.nasa.gov/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 janar 2020 13:05 (CET) == ngrohja globale == eshte nje preodlem madhor per njerezimin. == C'është ngrohja globale == Ngrohja globale është një rritje afatgjatë e temperaturës mesatare të sistemit të klimës së Tokës, një aspekt i ndryshimeve klimatike të treguara nga matjet e temperaturës dhe nga efektet e shumta të ngrohjes. [2] Termi zakonisht i referohet ngrohjes së vëzhguar kryesisht të shkaktuar nga njeriu që nga periudha paraindustriale dhe vazhdimi i tij i parashikuar, [4] megjithëse ka edhe periudha shumë të mëhershme të ngrohjes globale [5]. Në kontekstin modern termat ngrohja globale dhe ndryshimet klimatike përdoren zakonisht në mënyrë të ndërsjellë, [6] por ndryshimet klimatike përfshijnë si ngrohjen globale ashtu edhe efektet e saj, siç janë ndryshimet në reshjet dhe ndikimet që ndryshojnë nga regjioni. [7] Shumë nga ndryshimet e vërejtura të ngrohjes që nga viti 1950 janë të pashembullt në regjistrimin instrumental të temperaturës dhe në të dhënat historike dhe paleoklime të ndryshimeve klimatike mbi mijëra e miliona vjet [2]. Në vitin 2013, Raporti i Vlerësimit të Pestë të Panelit Ndërqeveritar mbi Ndryshimet Klimatike (IPCC) përfundoi: "Është jashtëzakonisht e mundshme që ndikimi njerëzor ka qenë shkaku dominues i ngrohjes së vëzhguar që nga mesi i shekullit të 20-të". [9] Ndikimi më i madh njerëzor ka qenë emetimi i gazeve serrë si dioksidi i karbonit, metani dhe oksidi azotuar. Parashikimet e modelit të klimës të përmbledhura në raport treguan se gjatë shekullit 21 temperatura e sipërfaqes globale ka gjasa të rritet edhe 0.3 në 1.7 ° C në 2.6 deri 4.8 ° C në varësi mbi normën e emetimit të gazrave serrë dhe mbi efektet e reagimit ndaj klimës. [10] Këto zbulime janë njohur nga akademitë kombëtare shkencore të vendeve të mëdha të industrializuara [11] dhe nuk janë të diskutueshme nga ndonjë organ shkencor me qëndrim kombëtar ose ndërkombëtar. [13] [14] Efektet e ndryshimeve të ardhshme të klimës pritet të përfshijnë rritjen e niveleve të detit, acidifikimin e oqeanit, ndryshimet rajonale në reshjet dhe zgjerimin e shkretëtirave në nëntropikët. [15] [16] [17] Rritjet e sipërfaqes janë më të mëdha në Arktik, me tërheqjen e vazhdueshme të akullnajave, permafrostit dhe akullit detar. Efektet e parashikuara të reshjeve rajonale përfshijnë ngjarje të shpeshta ekstreme të motit, si valët e nxehtësisë, thatësirat, zjarret, reshjet e mëdha me përmbytje dhe reshjet e mëdha të borës. Efektet e drejtpërdrejtë të rëndësishme për njerëzit parashikohen të përfshijnë kërcënimin për sigurinë ushqimore nga ulja e rendimentit të bimëve dhe braktisja e zonave të populluara për shkak të niveleve në rritje të detit. [20] Ndikimet mjedisore duket se përfshijnë zhdukjen ose zhvendosjen e ekosistemeve, pasi ato përshtaten me ndryshimet klimatike, me shkëmbinj nënujorë koralesh, [21] ekosisteme malore dhe ekosisteme arktike më të kërcënuara menjëherë. [22] Për shkak se sistemi i klimës ka një "inerci" të madhe dhe gazrat serë do të mbeten në atmosferë për një kohë të gjatë, ndryshimet klimatike dhe efektet e tyre do të vazhdojnë të bëhen më të theksuara për shumë shekuj, edhe nëse rriten më tej gazrat serrë. Përgjigjet e mundshme shoqërore ndaj ngrohjes globale përfshijnë zbutjen nga reduktimi i emisioneve, përshtatja ndaj efekteve të saj dhe inxhinieri e mundshme klimatike në të ardhmen. Shumica e vendeve janë palë në Konventën Kuadër të Kombeve të Bashkuara për Ndryshimin e Klimës (UNFCCC), [24] objektivi i të cilit përfundimtar është parandalimi i ndryshimeve të rrezikshme antropogjene. [25] Palët në UNFCCC kanë rënë dakord që shkurtimet e thella në emetimet janë të nevojshme [26] dhe se ngrohja globale duhet të kufizohet deri në 2.0 ° C (3.6 ° F) krahasuar me nivelet paraindustrial, [b] me përpjekjet për të kufizuar ngrohjen në 1.5 ° C (2.7 ° F). [28] Disa shkencëtarë vënë në pikëpyetje realizueshmërinë e adaptimit të klimës, me skenarë më të lartë të emetimit, [29] ose objektivin e temperaturës së dy shkallës. [30] Reaksionet publike ndaj ngrohjes globale dhe shqetësimet rreth efekteve të saj janë gjithashtu në rritje. Një raport global i Pew Research Center tregon se një mesatare prej 54% e të gjithë të anketuarve e pyeti e konsideron atë "një problem shumë serioz". Ekzistojnë dallime të rëndësishme rajonale, me amerikanët dhe kinezët (ekonomitë e të cilëve janë përgjegjëse për emetimet më të mëdha vjetore të CO2) midis të paktëve të shqetësuar. [31] == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ndryshimet klimatike]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2550422 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.nasa.gov/topics/earth/features/climate_by_any_other_name.html. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://climate.nasa.gov/resources/global-warming/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 maj 2023 11:45 (CEST) == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Climate change|10 gusht 2026|1368408693}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 16 gusht 2026 19:27 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ndryshimet klimatike]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3026715 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190212110601/https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-ocean-heat-content për lidhjen https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-ocean-heat-content. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191219013928/https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_Chapter12_FINAL.pdf për lidhjen https://archive.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_Chapter12_FINAL.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250630052305/https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch2_Physical_Drivers.pdf për lidhjen https://science2017.globalchange.gov/downloads/CSSR_Ch2_Physical_Drivers.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2026 20:13 (CEST) 2urkos94x9k0xcjr3sfa6oyun4xaorz 1 293697 3029155 2819192 2026-09-02T04:17:21Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Mercedes-Benz]] 3029155 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli [[Mercedes-Benz]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1994258 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110818064206/http://www.daimler.com/dccom/0-5-535019-1-1224454-1-0-0-0-0-0-36-7145-0-0-0-0-0-0-0.html te http://www.daimler.com/dccom/0-5-535019-1-1224454-1-0-0-0-0-0-36-7145-0-0-0-0-0-0-0.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20120708071411/http://www.daimler.com/dccom/0-5-8817-1-1341613-1-0-0-0-0-0-9506-0-0-0-0-0-0-0-0.html te http://www.daimler.com/dccom/0-5-8817-1-1341613-1-0-0-0-0-0-9506-0-0-0-0-0-0-0-0.html *U rregullua formatimi/përdorimi për http://findarticles.com/p/articles/mi_m3012/is_10_179/ai_57513425 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110204172100/http://www.daimler.com/dccom/0-5-1224348-1-1247282-1-0-0-0-0-0-108-0-0-0-0-0-0-0-0.html te http://www.daimler.com/dccom/0-5-1224348-1-1247282-1-0-0-0-0-0-108-0-0-0-0-0-0-0-0.html Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 04:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mercedes-Benz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2037966 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080406133554/http://www.daimlerchrysler.com.my/dc_malaysia/0-381-186889-1-186898-1-0-0-0-0-0-3946-186889-0-0-0-0-0-0-0.html për lidhjen http://www.daimlerchrysler.com.my/dc_malaysia/0-381-186889-1-186898-1-0-0-0-0-0-3946-186889-0-0-0-0-0-0-0.html. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 24 shtator 2019 04:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mercedes-Benz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2152338 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.daimlerchrysler.com.br/empresa/informacoes_corporativas/frminfcorpbrasil.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 shtator 2020 06:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mercedes-Benz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2154206 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090130015611/http://daimlerchrysler.com.br/empresa/informacoes_corporativas/frminfcorpbrasil.htm për lidhjen http://www.daimlerchrysler.com.br/empresa/informacoes_corporativas/frminfcorpbrasil.htm. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.mercedes-benz.com.vn/content/vietnam/mpc/mpc_vietnam_website/enng/home_mpc/passengercars/home/passengercars_world/About_the_company_Mercedes-Benz.0001.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 shtator 2020 03:50 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 11 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mercedes-Benz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2171316 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100414004206/http://media.daimler.com/dcmedia/0-921-614299-1-784019-1-0-0-0-0-1-11701-854934-0-1-0-0-0-0-0.html për lidhjen http://media.daimler.com/dcmedia/0-921-614299-1-784019-1-0-0-0-0-1-11701-854934-0-1-0-0-0-0-0.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100225132101/http://media.daimler.com/dcmedia/0-921-614299-1-785238-1-0-0-0-0-1-11702-854934-0-1-0-0-0-0-0.html për lidhjen http://media.daimler.com/dcmedia/0-921-614299-1-785238-1-0-0-0-0-1-11702-854934-0-1-0-0-0-0-0.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304212449/http://www.anammco.com/ për lidhjen http://www.anammco.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100415165710/http://www.southafrica.info/doing_business/economy/key_sectors/automotive-overview.htm për lidhjen http://www.southafrica.info/doing_business/economy/key_sectors/automotive-overview.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090927024615/http://www.thonburi.com/thonburigroup_en.php për lidhjen http://www.thonburi.com/thonburigroup_en.php. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100822135742/http://www.mbusi.com/pages/products_home.asp për lidhjen http://mbusi.com/pages/products_home.asp. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100301012240/http://www.emercedesbenz.com/Sep07/06_Mercedes_Details_What_To_Expect_At_The_International_Auto_Show_In_Frankfurt.html për lidhjen http://www.emercedesbenz.com/Sep07/06_Mercedes_Details_What_To_Expect_At_The_International_Auto_Show_In_Frankfurt.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110110001136/http://www6.lexisnexis.com/publisher/EndUser?Action=UserDisplayFullDocument&orgId=101846&topicId=103840033&docId=l:676599248 për lidhjen http://www6.lexisnexis.com/publisher/EndUser?Action=UserDisplayFullDocument&orgId=101846&topicId=103840033&docId=l:676599248. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090315095222/http://daimler.com/dccom/0-5-7153-1-1160703-1-0-0-0-0-0-9293-7145-0-0-0-0-0-0-0.html për lidhjen http://www.daimler.com/dccom/0-5-7153-1-1160703-1-0-0-0-0-0-9293-7145-0-0-0-0-0-0-0.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090314054410/http://www.daimler.com/dccom/0-5-633234-1-1129030-1-0-0-0-0-0-9293-7163-0-0-0-0-0-0-0.html për lidhjen http://www.daimler.com/dccom/0-5-633234-1-1129030-1-0-0-0-0-0-9293-7163-0-0-0-0-0-0-0.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100729180548/http://www.mercedes-benz.ie/content/ireland/mpc/mpc_ireland_website/enng/home_mpc/passengercars/home/new_cars/AMG_.html për lidhjen http://www.mercedes-benz.ie/content/ireland/mpc/mpc_ireland_website/enng/home_mpc/passengercars/home/new_cars/AMG_.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 04:11 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mercedes-Benz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2210817 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090218003033/http://www.autobloggreen.com/2008/02/29/mercedes-benz-s400-bluehybrid-first-production-lithium-ion-hybr për lidhjen http://www.autobloggreen.com/2008/02/29/mercedes-benz-s400-bluehybrid-first-production-lithium-ion-hybr/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100804214956/http://green.autoblog.com/2010/07/30/mercedes-benz-introduces-new-vito-e-cell-van/ për lidhjen http://green.autoblog.com/2010/07/30/mercedes-benz-introduces-new-vito-e-cell-van/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 mars 2021 17:44 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mercedes-Benz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2219796 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130427003017/http://www.flyingblueclubchina.com/inspire/whats-hot/rich-in-china-buy-an-suv-pay-cash për lidhjen http://www.flyingblueclubchina.com/inspire/whats-hot/rich-in-china-buy-an-suv-pay-cash. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2021 17:27 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mercedes-Benz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2229623 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130722092212/http://www.washingtonpost.com/business/mercedes-attacks-bmw-from-hungary-with-new-facility/2012/03/29/gIQAub6LiS_video.html për lidhjen http://www.washingtonpost.com/business/mercedes-attacks-bmw-from-hungary-with-new-facility/2012/03/29/gIQAub6LiS_video.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 qershor 2021 01:38 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mercedes-Benz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2242690 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130126061408/http://www.valmet-automotive.com/automotive/bulletin.nsf/pebd/A05F4305111CB80FC2257A4500325A70 për lidhjen http://www.valmet-automotive.com/automotive/bulletin.nsf/pebd/A05F4305111CB80FC2257A4500325A70. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 gusht 2021 04:11 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mercedes-Benz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2264240 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110818064206/http://www.daimler.com/dccom/0-5-535019-1-1224454-1-0-0-0-0-0-36-7145-0-0-0-0-0-0-0.html për lidhjen http://www.daimler.com/dccom/0-5-535019-1-1224454-1-0-0-0-0-0-36-7145-0-0-0-0-0-0-0.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120708071411/http://www.daimler.com/dccom/0-5-8817-1-1341613-1-0-0-0-0-0-9506-0-0-0-0-0-0-0-0.html për lidhjen http://www.daimler.com/dccom/0-5-8817-1-1341613-1-0-0-0-0-0-9506-0-0-0-0-0-0-0-0.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090130015611/http://daimlerchrysler.com.br/empresa/informacoes_corporativas/frminfcorpbrasil.htm për lidhjen http://www.daimlerchrysler.com.br/empresa/informacoes_corporativas/frminfcorpbrasil.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080406133554/http://www.daimlerchrysler.com.my/dc_malaysia/0-381-186889-1-186898-1-0-0-0-0-0-3946-186889-0-0-0-0-0-0-0.html për lidhjen http://www.daimlerchrysler.com.my/dc_malaysia/0-381-186889-1-186898-1-0-0-0-0-0-3946-186889-0-0-0-0-0-0-0.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://www.webcitation.org/5uSS8Wr3Q?url=http://www.mercedes-benz.com.vn/content/vietnam/mpc/mpc_vietnam_website/enng/home_mpc/passengercars/home/passengercars_world/About_the_company_Mercedes-Benz.0001.html për lidhjen http://www.mercedes-benz.com.vn/content/vietnam/mpc/mpc_vietnam_website/enng/home_mpc/passengercars/home/passengercars_world/About_the_company_Mercedes-Benz.0001.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110204172100/http://www.daimler.com/dccom/0-5-1224348-1-1247282-1-0-0-0-0-0-108-0-0-0-0-0-0-0-0.html për lidhjen http://www.daimler.com/dccom/0-5-1224348-1-1247282-1-0-0-0-0-0-108-0-0-0-0-0-0-0-0.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 tetor 2021 00:29 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mercedes-Benz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2374509 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100810024657/http://www.motortrend.com/womt/112_0009_dreamfac/index.html për lidhjen http://www.motortrend.com/womt/112_0009_dreamfac/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090408103136/http://www.fia.com/mediacentre/Press_Releases/FIA_Sport/2007/September/130907-02.html për lidhjen http://www.fia.com/mediacentre/Press_Releases/FIA_Sport/2007/September/130907-02.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 dhjetor 2021 05:25 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mercedes-Benz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2547587 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20071030094136/http://www.caranddriver.com/autoshows/13994/mercedes-benz-future-hybrid-lineup.html për lidhjen http://www.caranddriver.com/autoshows/13994/mercedes-benz-future-hybrid-lineup.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2023 06:40 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mercedes-Benz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2736662 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101217090147/http://www.netcarshow.com/mercedes-benz/2009-bluezero_concept/ për lidhjen http://www.netcarshow.com/mercedes-benz/2009-bluezero_concept/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 janar 2025 10:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mercedes-Benz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2815554 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091126103600/http://www.jdpower.com/corporate/news/releases/pressrelease.aspx?ID=2007088 për lidhjen http://www.jdpower.com/corporate/news/releases/pressrelease.aspx?ID=2007088. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091125120931/http://www.jdpower.com/corporate/news/releases/pressrelease.aspx?ID=2008063 për lidhjen http://www.jdpower.com/corporate/news/releases/pressrelease.aspx?ID=2008063. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 korrik 2025 23:31 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mercedes-Benz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3026692 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090415171428/http://www.autounleashed.com/mercedes-enters-the-hybrid-game-the-s400-bluehybrid për lidhjen http://www.autounleashed.com/mercedes-enters-the-hybrid-game-the-s400-bluehybrid. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2026 16:14 (CEST) 8t66j3p7ppx370gv6jem6sd7kbsnekb 0 294180 3029091 3024240 2026-09-01T17:22:50Z DieliAlla 149013 3029091 wikitext text/x-wiki {{artikull i mirë}}{{Infobox officeholder | name = Adolf Hitler | image = Hitler portrait crop.jpg | alt = Portrait of Adolf Hitler, 1938 | caption = Portreti zyrtar, 1938 | office = [[Führer]] i Gjermanisë | term_start = 2 gusht 1934 | term_end = 30 prill 1945 | predecessor = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]] ([[Presidenti i Gjermanisë (1919–1945)|President]]) | successor = [[Karl Dënic| Karl Dënic]] (President) | office2 = [[Kancelari i Gjermanisë]] | 1blankname2 = {{nowrap|[[Zëvendëskancelari i Gjermanisë|Zv.Kancelari i Gjermanisë]]}} | 1namedata2 = [[Franz von Papen|Franc fon Papen]] (1933–1934) | president2 = [[Paul von Hindenburg|Paul fon Hindenburg]]<br />(1933–1934) | predecessor2 = [[Kurt von Schleicher|Kurt fon Shlajsher]] | successor2 = [[Xhozef Gëbels|Jozef Gëbels]] | term_start2 = 30 janar 1933 | term_end2 = 30 prill 1945 | office3 = Führer i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]] | deputy3 = [[Rudolf Hess|Rudolf Hes]] (1933–1941) | term_start3 = 29 korrik 1921 | term_end3 = 30 prill 1945 | predecessor3 = [[Anton Drexler|Anton Dreksler]] (kryetar) | successor3 = [[Martin Bormann|Martin Borman]] (Ministër i Partisë) | office4 = [[Oberkommando des Heeres#Komandant i Përgjithshëm i Ushtrisë|Komandanti Suprem i Ushtrisë Gjermane]] | term_start4 = 19 dhjetor 1941 | term_end4 = 30 prill 1945 | predecessor4 = [[Walther von Brauchitsch|Valter fon Braushiç]] | successor4 = [[Ferdinand Schörner|Ferdinand Shrëner]] | birth_date = 20 prill 1889 | birth_place = [[Braunau am Inn|Braunau-am-In]] (Braunau am Inn), [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (tani [[Austria|Austri]]) | death_date = 30 prill 1945 (56 vjeç) | death_place = [[Berlin]], [[Gjermania Naziste]] | death_cause = [[Vdekja e Adolf Hitlerit#Vetëvrasja|Vetëvrasje me armë zjarri]] | citizenship = {{Unbulleted list|Austriak (1889–1925)|Pa shtet (1925–1932)|Gjerman (1932–1945)}} | party = [[Partia Naziste]] (1921–1945) | otherparty = [[Partia e Punëtorëve Gjermanë]] (1919–1920) | spouse = [[Eva Braun]] (m. 1945 | parents = [[Alois Hitler]]<br />[[Klara Pölzl|Klara Pëlcël]] | signature = Hitler’s signature (1944).svg | signature_alt = Signature of Adolf Hitler | allegiance = [[Perandoria Gjermane]]<br />[[Republika e Vajmarit]] | branch_label = Dega | branch = {{Tree list}} * [[Ushtria Perandorake Gjermane]] ** [[Ushtria bavareze]] * {{lang|de|[[Reichswehr]]}} {{Tree list/end}} | serviceyears = 1914–1920 | rank = {{lang|de|[[Gefreiter]]}} | unit = Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze | battles_label = Luftërat | battles = {{Tree list}} [[Lufta e Parë Botërore]] * [[Fronti Perëndimor (Lufta e Parë Botërore)|Fronti Perëndimor]] ** [[Beteja e Parë e Ypres|Beteja e Parë e Iprës]] ** [[Beteja e Somme|Beteja e Somës]] {{WIA}} ** [[Beteja e Arras (1917)|Beteja e Arasit]] ** [[Beteja e Passchendaele|Beteja e Pashendejlit]] {{Tree list/end}} | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Adolf Hitler’s last speech.ogg|title=Zëri i Adolf Hitlerit|type=speech|description=Fjalimi i fundit i regjistruar i Hitlerit<br />Regjistruar në janar 1945}} }} '''Adolf Hitler'''{{Efn|{{IPA|de|ˈaːdɔlf ˈhɪtlɐ|lang|GT AH AMS.ogg|small=no}}}} (20 prill 1889{{Snd}} 30 Prill 1945) ishte një politikan [[Gjermanët|gjerman]] i lindur në [[Austria|Austri]], i cili ishte [[diktatori]] i [[Gjermania naziste|Gjermanisë naziste]] nga viti 1933 deri në [[Vdekja e Adolf Hitlerit|vetëvrasjen e tij]] në vitin 1945. [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet|Ai erdhi në pushtet]] si udhëheqës i [[Partia Naziste|Partisë Naziste]],{{Efn|Officially the National Socialist German Workers' Party ({{langx|de|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei}}, pronounced {{IPA|de|natsi̯oˈnaːlzotsi̯aˌlɪstɪʃə ˈdɔʏtʃə ˈʔaʁbaɪtɐpaʁˌtaɪ||De-Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei.ogg}}; or NSDAP)}} duke u bërë [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar i Gjermanisë]] në vitin 1933 dhe duke marrë më pas titullin ''Führer und Reichkanzler'' në vitin 1934.{{Efn|The position of {{lang|de|Führer und Reichskanzler}} ("Leader and Chancellor") replaced the position of President, which was the [[head of state]] for the [[Weimar Republic]]. Hitler assumed this title after the death of [[Paul von Hindenburg]], who had served as President. He was afterwards both head of state and [[head of government]], with the full official title of {{lang|de|Führer und Reichskanzler des Deutschen Reiches und Volkes}} ("Führer and Reich Chancellor of the German Reich and People").{{sfn|Shirer|1960|pp=226–227}}{{sfn|Overy|2005|p=63}}}} [[Pushtimi i Polonisë]] nga Gjermania më 1 shtator 1939, nën udhëheqjen e tij, shënoi shpërthimin e [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Gjatë gjithë konfliktit që pasoi, Hitleri ishte i përfshirë ngushtë në drejtimin e operacioneve ushtarake gjermane dhe ishte në qendër të kryerjes së [[Gjenocidi|gjenocidit]] të rreth gjashtë milionë hebrenjve në [[Holokausti|Holokaust,]] si dhe në vdekjen e miliona viktimave të tjera. Hitleri lindi në Braunau-am-In në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] dhe u zhvendos në [[Perandoria Gjermane|Gjermani]] në vitin 1913. Ai u dekorua gjatë shërbimit të tij në Ushtrinë Gjermane në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], duke marrë Kryqin e Hekurt. Në vitin 1919, ai u bashkua me [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP), paraardhësen e Partisë Naziste, dhe në vitin 1921 u emërua udhëheqës i Partisë Naziste. Në vitin 1923, ai u përpoq të merrte pushtetin qeveritar në [[Grushti në Mynih|një grusht shteti të dështuar]] në Mynih dhe u dënua me pesë vjet burg, duke vuajtur pak më shumë se një vit. Ndërsa ishte atje, ai diktoi vëllimin e parë të autobiografisë së tij dhe manifestit politik ''[[Lufta Ime|Mein Kampf]]'' (shqip. "Lufta Ime"). Pas lirimit të tij të parakohshëm në vitin 1924, ai fitoi mbështetje popullore duke sulmuar [[Traktati i Versajës|Traktatin e Versajës]], si dhe duke promovuar [[Pangjermanizmi|pangjermanizmin]], [[Judeofobia|antisemitizmin]] dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmin]] me oratori [[Autoriteti karizmatik|karizmatike]] dhe [[Propaganda në Gjermaninë naziste|propagandë naziste]]. Ai shpesh e denonconte [[Komunizmi|komunizmin]] si pjesë të një [[komploti ndërkombëtar hebre]]. Në nëntor të vitit 1932, Partia Naziste mbante shumicën e vendeve në [[Reichstag (Republika e Weimar)|Rajhshtag]], por jo shumicën. Ish-kancelari Franc fon Papen dhe politikanë të tjerë konservatorë e bindën Presidentin Paul fon Hindenburg të emëronte Hitlerin si kancelar më 30 janar 1933. Menjëherë pas kësaj, më 23 mars, Rajhshtagu miratoi [[Akti mundësues i vitit 1933|Aktin Mundësues të vitit 1933]], i cili përfundimisht filloi transformimin e [[Republika e Vajmarit|Republikës së Vajmarit]] në Gjermaninë naziste. Pas vdekjes së Hindenburgut më 2 gusht 1934, Hitleri e zëvendësoi atë si [[Kreu i shtetit|kryetar shteti]] dhe më pas e transformoi Gjermaninë në një diktaturë [[Totalitarizmi|totalitare]]. Brenda vendit, Hitleri zbatoi [[Politika racore e Gjermanisë naziste|politika të shumta raciste]] dhe kërkoi të deportonte ose të vriste [[Historia e judejve në Gjermani|hebrenjtë gjermanë]]. Gjashtë vitet e tij të para në pushtet rezultuan në një rimëkëmbje të shpejtë ekonomike nga [[Depresioni i madh|Depresioni i Madh]], heqjen e kufizimeve të vendosura ndaj Gjermanisë pas Luftës së Parë Botërore dhe [[Aneksimi|aneksimin]] e territoreve të banuara nga miliona gjermanë etnikë, të cilat fillimisht i dhanë atij mbështetje të konsiderueshme popullore. Një nga qëllimet kryesore të Hitlerit ishte [[Lebensraum]] (shqip. "hapësirë për të jetuar) për popullin gjerman në Evropën Lindore. Politika e tij e jashtme agresive dhe [[Ekspansionizmi|ekspansioniste]] konsiderohet shkaku kryesor i Luftës së Dytë Botërore në Evropë. Më 1 shtator 1939, Hitleri mbikëqyri pushtimin gjerman të Polonisë, duke bërë që [[Mbretëria e Bashkuar|Britania]] dhe [[Republika e Tretë Franceze|Franca]] t'i shpallnin luftë Gjermanisë. Pasi urdhëroi [[Pushtimi gjerman i Rusisë|pushtimin e Bashkimit Sovjetik]] në qershor 1941, ai i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara në dhjetor të të njëjtit vit. Deri në fund të vitit 1941, forcat gjermane dhe [[Fuqitë e Boshtit|fuqitë evropiane të Boshtit]] pushtuan pjesën më të madhe të Evropës dhe [[Fushata e Afrikës së Veriut|Afrikës së Veriut]]. Këto fitime u përmbysën gradualisht pas vitit 1941 derisa [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|forcat aleate]] mposhtën ushtrinë gjermane në vitin 1945. Më 29 prill 1945, Hitleri u martua me partneren e tij afatgjatë, [[Eva Braun]], në [[Führerbunker]] në Berlin. Ata kryen vetëvrasje të nesërmen për të shmangur kapjen nga [[Ushtria e Kuqe]] sovjetike. Historiani dhe biografi Ian Kersho e përshkroi Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} Nën udhëheqjen dhe [[Nazizmi dhe raca|ideologjinë raciste]] të Hitlerit, regjimi nazist ishte përgjegjës për gjenocidin e rreth gjashtë milionë hebrenjve dhe miliona viktimave të tjera, të cilët ai dhe pasuesit e tij i konsideronin [[Untermensch|Untermenschen]] (shqip. "nënnjerëz") ose të padëshiruar në shoqëri. Hitleri dhe nazistët ishin gjithashtu përgjegjës për vrasjen e qëllimshme të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës. Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri i luftës|teatrin]] evropian. Numri i [[Humbjet në Luftën e Dytë Botërore|civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore]] ishte i pashembullt në luftë, dhe viktimat e bëjnë atë konfliktin më vdekjeprurës në histori. == Prejardhja == Babai i Hitlerit, [[Alois Hitler]], ishte fëmija i paligjshëm i Maria Shikëlgruberit.{{Sfn|Bullock|1999|p=24}} Regjistri i pagëzimit nuk tregonte emrin e babait të tij, dhe Aloisi fillimisht mbante mbiemrin e nënës së tij, Shikëlgruber. Në vitin 1842, Johan Georg Hidler u martua me nënën e Aloisit. Aloisi u rrit në familjen e vëllait të Hidlerit, Johan Nepomuk Hidler.{{Sfn|Maser|1973|p=4}} Aloisi punoi si nëpunës civil nga viti 1855 deri në daljen në pension në vitin 1895.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=5, 14}} Në vitin 1876, Aloisi u bë i ligjshëm dhe regjistrimi i tij i pagëzimit u shënua nga një prift për të regjistruar Johan Georg Hidlerin si babain e Aloisit (i regjistruar si Georg Hitler).{{Sfn|Maser|1973|p=15}}{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} Aloisi më pas mori mbiemrin Hitler,{{Sfn|Kershaw|1999|p=5}} gjithashtu shkruhej "Hiedler", "Hüttler" ose "Huettler". Emri ndoshta bazohet në fjalën gjermane "Hütte" (shqip. "kasolle"), dhe ka kuptimin "ai që jeton në kasolle".{{Sfn|Jetzinger|1976|p=32}} Zyrtari nazist Hans Frank sugjeroi që nëna e Aloisit ishte punësuar si pastruese shtëpie nga një familje hebreje në [[Grac]], dhe se djali 19-vjeçar i familjes, Leopold Frankenberger, kishte lindur Aloisin, një pretendim që u bë i njohur si teza e Frankenbergerit.{{Sfn|Rosenbaum|1999|p=21}} Asnjë Frankenberger nuk ishte i regjistruar në Grac gjatë asaj periudhe, dhe nuk është prodhuar asnjë e dhënë për ekzistencën e një Leopold Frankenbergeri,{{Sfn|Hamann|2010|p=50}} kështu që historianët e hedhin poshtë pretendimin se babai i Aloisit ishte hebre.{{Sfn|Toland|1992|pp=246–247}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=8–9}} Në vitin 2025, gjaku nga divani në studion e Hitlerit u përdor nga Turi King i Universitetit të Bathit për [[Testimi gjenetik|analizën e ADN-së]]. Gjaku u konfirmua të ishte i Hitlerit duke e krahasuar me atë të një të afërmi mashkullor, dhe analiza e ADN-së tregoi gjithashtu se Hitleri nuk kishte prejardhje hebraike nga babai i tij. "Nëse kjo do të ishte e vërtetë, ne nuk do të kishim gjetur përputhjen e ADN-së me të," tha King. "Kjo përputhje e ADN-së jo vetëm që konfirmon se kjo është ADN-ja e Hitlerit, por gjithashtu konfirmon se historia e prejardhjes hebraike nga ana e babait të tij nuk është e vërtetë."{{Sfn|Hunt|2025}}{{Sfn|Oltermann|2025}} == Jeta e hershme == === Fëmijëria dhe edukimi === [[Skeda:Adolf_Hitler_infant_photo_(3x4_cropped).jpg|majtas|parapamje|Hitleri ({{Rreth|1889–90)}}]] Adolf Hitleri lindi më 20 prill 1889 në Braunau-am-In, një qytet në [[Austro-Hungaria|Austro-Hungari]] (Austria e sotme), afër kufirit me Gjermaninë.{{Sfn|House of Responsibility}}{{Sfn|Bullock|1999|p=23}} Ai ishte i katërti nga gjashtë fëmijët e lindur nga Alois Hitleri dhe gruaja e tij e tretë, Klara Pëlcël. Tre nga vëllezërit e motrat e Hitlerit - Gustavi, Ida dhe Otoja - vdiqën në foshnjëri.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} Gjithashtu jetonin në familje fëmijët e Aloisit nga martesa e tij e dytë: Alois i Riu (lindur më 1882) dhe Anxhela (lindur më 1883).{{Sfn|Toland|1976|p=6}} Në vitin 1892, familja u zhvendos në Pasau, Gjermani, pas ngritjes në detyrë të Aloisit në administratën doganore në Pasau. Hitleri ishte tre vjeç në atë kohë. Aloisi u ngrit në detyrë dhe u transferua në [[Linc]], Austri, më 1 prill 1893, por pjesa tjetër e familjes mbeti në Pasau.{{Sfn|Rosmus|2004|p=33}} Atje, Hitleri mësoi [[Gjuha bavareze|dialektin e ulët bavarez]], në vend të gjermanishtes austriake, gjë që la gjurmë në të folurin e tij gjatë gjithë jetës.{{Sfn|Keller|2010|p=15}}{{Sfn|Hamann|2010|pp=7–8}}{{Sfn|Kubizek|2006|p=37}} Familja u kthye në Austri dhe u vendos në Leonding më 9 maj 1894,{{Sfn|Rosmus|2004|p=35}} dhe në qershor 1895, Aloisi doli në pension dhe jetoi në Hafeld, pranë Lambah, ku u mor me bujqësi dhe bletë. Hitleri ndoqi ''Volksschule'' (një shkollë fillore e financuar nga shteti) në qytezën Fishëlham aty pranë.{{Sfn|Kubizek|2006|p=92}}{{Sfn|Hitler|1999|p=6}} Zhvendosja në Hafeld përkoi me fillimin e konflikteve të forta baba-bir të shkaktuara nga refuzimi i Hitlerit për t'iu bindur disiplinës së rreptë të shkollës së tij.{{Sfn|Fromm|1977|pp=493–498}} Aloisi u përpoq ta detyronte të birin të bindej, ndërsa Adolfi bëri çmos të ishte e kundërta e asaj që donte i ati.{{Sfn|Hamann|2010|pp=10–11}} Aloisi gjithashtu e rrihte të birin, megjithëse nëna e tij përpiqej ta mbronte nga rrahjet e rregullta.{{Sfn|Diver|2005}} Përpjekjet e Alois Hitlerit në bujqësi në Hafeld dështuan dhe në vitin 1897, familja u zhvendos në Lambah. Hitleri tetëvjeçar mori mësime këndimi, këndoi në korin e kishës dhe madje mendoi të bëhej prift.{{Sfn|Shirer|1960|pp=10–11}} Në vitin 1898, familja u kthye përgjithmonë në Leonding. Hitleri u prek thellë nga vdekja e vëllait të tij më të vogël Edmund në vitin 1900 nga [[fruthi]]. Hitleri u transformua nga një student i sigurt, i shoqërueshëm dhe i ndërgjegjshëm në një djalë të zymtë dhe të shkëputur, i cili shpesh përplasej me të atin dhe mësuesit e tij.{{Sfn|Payne|1990|p=22}} Paula Hitler thoshte që Adolfi ishte një adoleshent bullizues që shpesh e godiste me shuplakë.{{Sfn|Diver|2005}} Aloisi kishte bërë një karrierë të suksesshme në zyrën doganore dhe donte që djali i tij të ndiqte gjurmët e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=9}} Më vonë, Hitleri dramatizoi një episod nga kjo periudhë kur i ati e çoi për të vizituar një zyrë doganore, duke e përshkruar atë si një ngjarje që shkaktoi një antagonizëm të pafalshëm midis babait dhe të birit, të cilët ishin të dy me vullnet të fortë.{{Sfn|Hitler|1999|p=8}}{{Sfn|Keller|2010|pp=33–34}}{{Sfn|Fest|1977|p=32}} Duke injoruar dëshirën e të birit për të ndjekur një shkollë të mesme klasike dhe për t'u bërë artist, Aloisi e dërgoi Hitlerin në ''Realschule'' në Linc në shtator të vitit 1900.{{Efn|name=Realschule}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=8}} Hitleri u rebelua kundër këtij vendimi dhe në ''Mein Kampf'' deklaroi se ai qëllimisht pati rezultate të dobëta në shkollë, duke shpresuar që sapo i ati të shihte "çfarë pak përparimi po bëja në shkollën teknike, ai do të më lejonte t'i përkushtohesha ëndrrës sime".{{Sfn|Hitler|1999|p=10}} Ashtu si shumë gjermanë austriakë, Hitleri filloi të zhvillonte ide [[Nacionalizmi gjerman|nacionaliste gjermane]] që në moshë të re.{{Sfn|Evans|2003|pp=163–164}} Ai shprehu besnikëri vetëm ndaj Gjermanisë, duke përçmuar [[Monarkia Habsburge|monarkinë në rënie të Habsburgëve]] dhe sundimin e saj mbi një perandori etnikisht të larmishme.{{Sfn|Bendersky|2000|p=26}}{{Sfn|Ryschka|2008|p=35}} Hitleri dhe miqtë e tij përdorën përshëndetjen "Heil" dhe kënduan "Deutschlandlied" në vend të himnit Perandorak Austriak.{{Sfn|Hamann|2010|p=13}} Pas vdekjes së papritur të Aloisit më 3 janar 1903, performanca e Hitlerit në shkollë u përkeqësua dhe nëna e tij e lejoi të largohej.{{Sfn|Kershaw|2008|p=10}} Ai u regjistrua në ''Realschule'' në Shtajër në shtator 1904, ku sjellja dhe performanca e tij u përmirësua.{{Sfn|Kershaw|1999|p=19}} Në vitin 1905, pasi kaloi një përsëritje të provimit përfundimtar, Hitleri u largua nga shkolla pa asnjë ambicie për arsim të mëtejshëm ose plane të qarta për një karrierë.{{Sfn|Kershaw|1999|p=20}} === Jeta e hershme në Vjenë dhe Mynih === [[Skeda:Hitler_house_in_Leonding.jpg|parapamje|Shtëpia në Leonding, Austri, ku Hitleri kaloi adoleshencën e tij të hershme.]] [[Skeda:Adolf_Hitler_Der_Alte_Hof.jpg|parapamje|''Alter Hof në Mynih'', një pikturë me bojëra uji nga Hitleri në vitin 1914.]] Në vitin 1907, Hitleri u largua nga Linci për të jetuar dhe për të studiuar arte të bukura në [[Vjena|Vjenë]], të financuara nga përfitimet e një jetimi dhe nga mbështetja e nënës së tij. Ai aplikoi për pranim në Akademinë e Arteve të Bukura të Vjenës, por u refuzua dy herë.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=30–31}} [[Rektori|Drejtori]] sugjeroi që Hitleri të aplikonte në Shkollën e Arkitekturës, por atij i mungonin kredencialet e nevojshme akademike sepse nuk kishte mbaruar shkollën e mesme.{{Sfn|Bullock|1962|p=31}} Më 21 dhjetor 1907, nëna e tij vdiq nga kanceri i gjirit në moshën 47-vjeçare; Hitleri ishte 18 vjeç në atë kohë. Në vitin 1909, Hitleri mbeti pa para dhe u detyrua të jetonte një jetë boheme në strehimore për të pastrehët dhe në konviktin Meldemanshtrase.{{Sfn|Bullock|1999|pp=30–33}}{{Sfn|Hamann|2010|p=157}} Ai fitonte para si punëtor i rastësishëm dhe duke pikturuar e shitur [[Akuareli|akuarele]] të peizazheve të Vjenës.{{Sfn|Hitler|1999|p=20}} Gjatë kohës së tij në Vjenë, ai ndoqi një pasion në rritje për arkitekturën dhe muzikën, duke marrë pjesë në dhjetë shfaqje të ''Lohengrin'', opera e tij e preferuar e [[Richard Wagner|Riçard Vagnerit]].{{Sfn|Kershaw|1999|pp=41, 42}} Në Vjenë, Hitleri u ekspozua për herë të parë ndaj retorikës raciste.{{Sfn|Shirer|1960|p=26}} Populistët si kryebashkiaku Karl Luger shfrytëzuan ndjenjën mbizotëruese [[Judeofobia|antisemite]] të qytetit, duke përqafuar herë pas here edhe nocionet nacionaliste gjermane për përfitime politike. Nacionalizmi gjerman ishte veçanërisht i përhapur në lagjen Mariahilf, ku jetonte atëherë Hitleri.{{Sfn|Hamann|2010|pp=243–246}} Georg Riter fon Shënerer u bë ndikim i madh për Hitleri,{{Sfn|Nicholls|2000|pp=236, 237, 274}} dhe ai zhvilloi një admirim për [[Martin Luteri|Martin Luterin]].{{Sfn|Hamann|2010|p=250}} Hitleri lexoi gazeta dhe pamflete që promovonin paragjykime dhe paralajmëronin për një fluks të hebrenjve të Evropës Lindore,{{Sfn|Hamann|2010|pp=341–345}} si dhe shkrime nga figura të tilla si Hjuston Stuart Çembërlejn, [[Çarls Darvin]], [[Fridrih Niçe]], Gustav Lë Bon dhe [[Arthur Schopenhauer|Artur Shopenhauer]].{{Sfn|Hamann|2010|p=233}} Gjatë viteve të tij në Vjenë, ai zhvilloi gjithashtu [[Ndjenja antisllave|ndjenja të forta antisllave]].{{Sfn|Britannica: Nazism}}{{Sfn|Pinkus|2005|p=27}} Origjina dhe zhvillimi i antisemitizmit të Hitlerit mbeten çështje debati.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=60–67}} Miku i tij, August Kubizek, pretendoi se Hitleri ishte një "antisemit i konfirmuar" përpara se të largohej nga Linci. {{Sfn|Shirer|1960|p=25}} Megjithatë, historiania Brigite Haman e përshkruan pretendimin e Kubizekut si "problematik".{{Sfn|Hamann|2010|p=58}} Ndërsa Hitleri deklaroi në {{Lang|de|Mein Kampf}} se ai u bë për herë të parë antisemit në Vjenë,{{Sfn|Hitler|1999|p=52}} Rajnhold Hanish, i cili e ndihmoi të shiste pikturat e tij, nuk ishte dakord.{{Sfn|Toland|1992|p=45}}{{Sfn|Kershaw|1999|pp=55, 63}}{{Sfn|Hamann|2010|p=174}} Hitleri shiti gjithashtu disa nga veprat e tij të artit përmes një biznesmeni hebre të quajtur Samuel Morgenshtern, ndërsa jetonte në Vjenë. Shumë nga klientët e Morgenshternit ishin hebrenj; për shembull, një avokat i quajtur Jozef Fajngold bleu disa nga pikturat e Hitlerit të arkitekturës historike të Vjenës.{{Sfn|Hamann|2010|p=356}} Historiani Riçard J. Evans pohon se "historianët tani në përgjithësi bien dakord se antisemitizmi i tij famëkeq dhe vrasës u shfaq shumë kohë pas humbjes së Gjermanisë në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], si një produkt i [[Miti i thikës pas shpine|shpjegimit paranojak të "thikës pas shpine"]] për katastrofën".{{Sfn|Evans|2011}} Hitleri mori pjesën e fundit të pasurisë së të atit në maj 1913 dhe u transferua në [[Mynihu|Mynih]].{{Sfn|Shirer|1960|p=27}} Kur u rekrutua në Ushtrinë Austro-Hungareze,{{Sfn|Weber|2010|p=13}} ai udhëtoi për në [[Salcburgu|Salcburg]] më 5 shkurt 1914 për vlerësim mjekësor. Pasi u konsiderua i papërshtatshëm për shërbim, ai u kthye në Mynih.{{Sfn|Kershaw|1999|p=86}} Hitleri më vonë pretendoi se nuk dëshironte t'i shërbente [[Austro-Hungaria|Perandorisë Habsburge]] për shkak të përzierjes së racave në ushtrinë e saj dhe bindjes së tij se rënia e Austro-Hungarisë ishte e afërt.{{Sfn|Kershaw|1999|p=49}} === Lufta e Parë Botërore === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1974-082-44,_Adolf_Hitler_im_Ersten_Weltkrieg_retouched.jpg|parapamje|Hitleri (e djathta ekstreme, i ulur) me shokë të Ushtrisë Bavareze nga Regjimenti i 16-të i Këmbësorisë Rezervë Bavareze ({{Rreth|1914–18)}}]] Në gusht të vitit 1914, në shpërthimin e [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], Hitleri jetonte në Mynih dhe u rekrutua vullnetarisht në Ushtrinë Bavareze.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} Sipas një raporti të vitit 1924 nga autoritetet bavareze, lejimi i Hitlerit për të shërbyer ka shumë të ngjarë të ketë qenë një gabim administrativ, sepse si shtetas austriak, ai duhej të ishte kthyer në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}} I caktuar në Regjimentin e 16-të të Këmbësorisë Rezervë Bavareze (Kompania e 1-rë e Regjimentit List),{{Sfn|Kershaw|1999|p=90}}{{Sfn|Weber|2010|pp=12–13}} ai shërbeu si vrapues në Frontin Perëndimor në Francë dhe Belgjikë,{{Sfn|Kershaw|2008|p=53}} duke kaluar pothuajse gjysmën e kohës së tij në selinë e regjimentit në Furn-ën-Vep, shumë larg vijave të frontit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=54}}{{Sfn|Weber|2010|p=100}} Në vitin 1914, ai ishte i pranishëm në Betejën e Parë të Iprit{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} dhe atë vit u dekorua për trimëri, duke marrë Kryqin e Hekurt, Klasi i Dytë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Gjatë luftës, ai u shpëtua nga oficeri i tij komandues, Fric Videman, i cili e nxori Hitlerin nga rrënojat e një ndërtese të shembur ndërsa ishte nën zjarr të rëndë.{{Sfn|Pearson|Allen|1941}} Gjatë shërbimit të tij në selinë qendrore, Hitleri ndoqi interesat e tij artistike, duke vizatuar karikatura dhe duke dhënë udhëzime për një gazetë ushtarake. Gjatë Betejës së Somës në tetor 1916, ai u plagos në kofshën e majtë kur një predhë shpërtheu në gropëzën e vrapuesve të dispeçerisë.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=57}} Hitleri kaloi pothuajse dy muaj duke u shëruar në spital në Belic, dhe u kthye në regjimentin e tij më 5 mars 1917.{{Sfn|Kershaw|2008|p=58}} Ai ishte i pranishëm në Betejën e Arasit të vitit 1917 dhe në Betejën e Pashendel.{{Sfn|Shirer|1960|p=30}} Ai mori Distinktivin e zi të Plagës më 18 maj 1918.{{Sfn|Steiner|1976|p=392}} Tre muaj më vonë, në gusht 1918, me rekomandim të Togerit Hugo Gutman, eprorit të tij hebre, Hitleri mori Kryqin e Hekurt, Klasi i Parë, një dekoratë që rrallë jepet në gradën ''Gefreiter'' që kishte Hitler.{{Sfn|Kershaw|2008|p=59}}{{Sfn|Weber|2010a}} Më 15 tetor 1918, ai u verbua përkohësisht në një sulm me gaz mustardë dhe u shtrua në spital në Pazevalk.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=59, 60}} Ndërsa ishte atje, Hitleri mësoi për humbjen e Gjermanisë dhe, sipas rrëfimit të tij, pësoi një periudhë të dytë verbërie pasi mori këtë lajm.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=97, 102}} Hitleri e përshkroi rolin e tij në Luftën e Parë Botërore si "përvoja më e madhe nga të gjitha" dhe u lavdërua nga oficerët e tij komandues për trimërinë e tij.{{Sfn|Keegan|1987|pp=238–240}} Përvoja e tij në kohë lufte përforcoi patriotizmin e tij gjerman dhe ai u trondit nga kapitullimi i Gjermanisë në nëntor 1918.{{Sfn|Bullock|1962|p=60}} Pakënaqësia e tij me dështimin e përpjekjeve të luftës filloi të formësonte ideologjinë e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61, 62}} Ashtu si nacionalistët e tjerë gjermanë, ai besonte se ''Dolchstosslegende'' ([[miti i thikës pas shpine]]), i cili pretendonte se ushtria gjermane, "e pamposhtur në fushëbetejë", ishte "goditur me thikë pas shpine" në frontin e brendshëm nga udhëheqës civilë, hebrenj, [[Marksizmi|marksistë]] dhe ata që nënshkruan armëpushimin që i dha fund luftimeve - më vonë të quajtur "kriminelët e nëntorit".{{Sfn|Kershaw|2008|pp=61–63}} [[Traktati i Versajës]] përcaktonte që Gjermania duhej të hiqte dorë nga disa territore të saj dhe të çmilitarizonte Rinin. Traktati vendosi sanksione ekonomike dhe dëmshpërblime të rënda për vendin. Shumë gjermanë e panë traktatin si një poshtërim të padrejtë. Ata kundërshtuan veçanërisht nenin 231, të cilin e interpretuan si shpallje të Gjermanisë si përgjegjëse për luftën.{{Sfn|Kershaw|2008|p=96}} Traktati i Versajës dhe kushtet ekonomike, sociale dhe politike në Gjermani pas luftës u shfrytëzuan më vonë nga Hitleri për përfitime politike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=80, 90, 92}} [[Kategoria:Totalitarizëm]] [[Kategoria:Vdekje 1945]] [[Kategoria:Lindje 1889]] [[Kategoria:Familja Hitler]] [[Kategoria:Adolf Hitler]] [[Kategoria:Artikuj të folur]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Vlerë e madhe vëllimi]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në gjermanisht (de)]] [[Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në gjermanisht]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] == Hyrja në politikë == [[Skeda:Hitler's_DAP_membership_card.png|parapamje|Karta e anëtarësisë së Hitlerit [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|në Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP)]] Pas luftës, Hitleri u kthye në Mynih.{{Sfn|Bullock|1999|p=61}} Pa arsimim formal apo perspektiva karriere, ai mbeti në ushtri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=109}} Në korrik 1919, ai u emërua ''Verbindungsmann'' (agjent i inteligjencës) i një ''Aufklärungskommando'' (njësia e zbulimit) e [[Reichswehr]]-it, i caktuar për të ndikuar tek ushtarët e tjerë dhe për të infiltruar [[Partia e Punëtorëve Gjermanë|Partinë e Punëtorëve Gjermanë]] (DAP). Në një takim të DAP-it më 12 shtator 1919, kryetari i Partisë Anton Dreksler u impresionua nga aftësitë oratorike të Hitlerit. Ai i dha atij një kopje të broshurës së tij ''Zgjimi Im Politik'', e cila përmbante ide antisemite, nacionaliste, [[Antikapitalizmi|antikapitaliste]] dhe antimarksiste.{{Sfn|Kershaw|2008|p=82}} Me urdhër të eprorëve të tij të ushtrisë, Hitleri aplikoi për t'u bashkuar me partinë,{{Sfn|Evans|2003|p=170}} dhe brenda një jave u pranua si anëtari 555 i partisë (partia filloi të numëronte anëtarësimin në 500 për të dhënë përshtypjen se ishte një parti shumë më e madhe).{{Sfn|Kershaw|2008|pp=75, 76}}{{Sfn|Mitcham|1996|p=67}} Hitleri bëri deklaratën e tij të parë të njohur me shkrim në lidhje me [[Çështja hebreje|çështjen hebreje]] në një letër të 16 shtatorit 1919 drejtuar Adolf Gemlishit (e njohur tani si letra e Gemlishit). Në letër, Hitleri argumenton se qëllimi i qeverisë "duhet të jetë në mënyrë të patundur largimi i plotë i hebrenjve".{{Sfn|Kershaw|1999|pp=125–126}} Në DAP, Hitleri takoi [[Dietrich Eckart|Ditrih Ekart]], një nga themeluesit e partisë dhe një anëtar i Shoqërisë okulte Thule.{{Sfn|Fest|1970|p=21}} Ekarti u bë mentori i Hitlerit, duke shkëmbyer ide me të dhe duke e prezantuar atë me një gamë të gjerë të shoqërisë së Mynihut.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=94, 95, 100}} Për të rritur apelin e saj, DAP-i ndryshoi emrin e saj në ''Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei'' (Partia Nacional Socialiste e Punëtorëve Gjermanë (NSDAP), e njohur tani si "[[Partia Naziste]]").{{Sfn|Kershaw|2008|p=87}} Hitleri krijoi flamurin e partisë me një [[Svastika|svastikë]] në një rreth të bardhë mbi një sfond të kuq.{{Sfn|Kershaw|2008|p=88}} Hitleri u lirua nga ushtria më 31 mars 1920 dhe filloi të punonte me kohë të plotë për partinë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=93}} Selia e partisë ishte në Mynih, një qendër për nacionalistët gjermanë antiqeveritarë të vendosur për të eliminuar marksizmin dhe për të minuar Republikën e Vajmarit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=81}} Fridrih Rek-Maleceven komentoi në librin e tij të vitit 1947, ''Ditari i një burri në dëshpërim:'' {{Citim2|quote=Ai kishte ardhur në një shtëpi ku nuk kishte qenë kurrë më parë, i veshur me geta, një kapelë të varur me strehë të gjerë dhe mbante një kamzhik kalërimi. ... Më në fund, ai arriti të fillonte një fjalim. Ai foli pa pushim, pafundësisht. Ai predikoi. Ai vazhdoi drejt nesh si një kapelan divizioni në Ushtri. Ne nuk e kundërshtuam aspak, ose guxuam të kundërshtonim në ndonjë mënyrë, por ai filloi të na bërtiste. Shërbëtorët menduan se po na sulmonin dhe nxituan të na mbronin. Kur ai u largua, ne qëndruam në heshtje, të hutuar dhe aspak të argëtuar. Kishte një ndjenjë zhgënjimi, si kur në një tren papritmas zbulon se po ndan një kabinë me një psikotik.}} Në shkurt të vitit 1921, tashmë shumë efektiv në manipulimin e turmave, Hitleri foli para një turme prej mbi 6,000 vetësh.{{Sfn|Kershaw|2008|p=89}} Për ta bërë publik takimin, dy kamionë me mbështetës të partisë udhëtuan nëpër Mynih duke valëvitur flamuj me svastikë dhe duke shpërndarë fletëpalosje. Hitleri shpejt fitoi famë për fjalimet e tij [[Polemika|polemike]] të zhurmshme kundër Traktatit të Versajës, politikanëve rivalë dhe veçanërisht kundër marksistëve dhe hebrenjve.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=89–92}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-10460,_Adolf_Hitler,_Rednerposen.jpg|parapamje|Hitleri duke pozuar për kamerën në shtator të vitit 1930.]] Në qershor të vitit 1921, ndërsa Hitleri dhe Ekarti ishin në një udhëtim për mbledhje fondesh në Berlin, një kryengritje shpërtheu brenda Partisë Naziste në Mynih. Anëtarët e komitetit të saj ekzekutiv donin të bashkoheshin me Partinë Socialiste Gjermane (DSP) me seli në Nuremberg.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=100, 101}} Hitleri u kthye në Mynih më 11 korrik dhe paraqiti dorëheqjen e tij me zemërim. Anëtarët e komitetit e kuptuan se dorëheqja e figurës së tyre kryesore publike do të thoshte fundi i partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=102}} Hitleri njoftoi se do të ribashkohej me kusht që të zëvendësonte Drekslerin si kryetar të partisë dhe që selia e partisë të mbetej në Mynih.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Komiteti u pajtua dhe ai u ribashkua me partinë më 26 korrik si anëtari 3,680. Hitleri vazhdoi të përballej me disa kundërshtime brenda Partisë Naziste. Kundërshtarët e Hitlerit në udhëheqje e përjashtuan Herman Eserin nga partia dhe ata shtypën 3,000 kopje të një pamfleti që sulmonte Hitlerin si tradhtar të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=103}} Në ditët në vijim, Hitleri foli para disa audiencave të mëdha dhe mbrojti veten dhe Eserin, nën duartrokitje të zjarrta. Strategjia e tij rezultoi e suksesshme dhe në një kongres të posaçëm të partisë më 29 korrik, atij iu dha pushtet absolut si kryetar i partisë, duke pasuar Drekslerin, me një votim prej 533 votash pro dhe një kundër.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=83, 103}} Fjalimet e hidhura të Hitlerit në birrari filluan të tërhiqnin audiencë të rregullt. Si [[Demagogu|demagog]],{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xv}} ai u bë i aftë në përdorimin e temave populiste, duke përfshirë përdorimin e kurbanëve, të cilët fajësoheshin për vështirësitë ekonomike të dëgjuesve të tij.{{Sfn|Bullock|1999|p=376}}{{Sfn|Frauenfeld|1937}}{{Sfn|Goebbels|1936}} Hitleri përdori magnetizmin personal dhe një kuptim të [[Psikologjia e turmës|psikologjisë së turmës]] në avantazhin e tij ndërsa merrej me fjalime publike.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=105–106}}{{Sfn|Bullock|1999|p=377}} Historianët kanë vënë re efektin hipnotik të retorikës së tij në audienca të mëdha dhe të syve të tij në grupe të vogla.{{Sfn|Kressel|2002|p=121}} Alfons Hek, një ish-anëtar i [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], kujton: {{Citim2|quote=Shpërthyem në një tërbim krenarie nacionaliste, në kufi të histerisë. Për minuta të tëra, bërtitëm me gjithë shpirt, me lotët që na rridhnin në faqe: Sieg Heil, Sieg Heil, Sieg Heil! Që nga ai çast, i përkisja Adolf Hitlerit me mish e me shpirt.}} Ndjekësit e hershëm përfshinin [[Rudolf Heß|Rudolf Hesin]], ish-asin e forcave ajrore [[Hermann Goering|Herman Gëring]] dhe kapitenin e ushtrisë [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]]. Rëmi u bë kreu i organizatës paraushtarake naziste, ''[[Sturmabteilung]]'' (SA, "Trupat e Stuhisë"), të cilat mbronin takimet dhe sulmonin kundërshtarët politikë. Një ndikim kritik në mendimin e Hitlerit gjatë kësaj periudhe ishte ''Aufbau Vereinigung'',{{Sfn|Kellogg|2005|p=275}} një grup konspirativ i të dëbuarve të bardhë rusë dhe nazistëve të hershëm. Grupi, i financuar me fonde të kanalizuara nga industrialistë të pasur, e prezantoi Hitlerin me idenë e një konspiracioni hebre, duke lidhur financat ndërkombëtare me bolshevizmin.{{Sfn|Kellogg|2005|p=203}} Programi i Partisë Naziste u paraqit në [[Programi Nacionalsocialist|programin e tyre me 25 pika]] më 24 shkurt 1920. Ky nuk përfaqësonte një ideologji koherente, por ishte një konglomerat idesh të pranuara që kishin vlerë në lëvizjen [[Pangjermanizmi|pangjermanike]] [[Lëvizja Völkisch|völkisch]], siç ishte [[ultranacionalizmi]], kundërshtimi ndaj [[Traktati i Versajës|Traktatit të Versajës]], mosbesimi ndaj [[Kapitalizmi|kapitalizmit]], si dhe disa ide [[Socializmi|socialiste]]. Për Hitlerin, aspekti më i rëndësishëm i saj ishte qëndrimi i saj i fortë [[Judeofobia|antisemit]]. Ai gjithashtu e perceptonte programin si një bazë kryesisht për propagandë dhe për tërheqjen e njerëzve në parti.{{Sfn|Bracher|1970|pp=115–116}} === Puçi i Sallës së Birrës dhe Burgu i Landsbergut === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-00344A,_München,_nach_Hitler-Ludendorff_Prozess.jpg|parapamje|Të pandehurit në gjyqin [[Grushti në Mynih|e Puçit të Sallës së Birrës]], 1 prill 1924. Nga e majta në të djathtë: Hajnc Pernet, Fridrih Veber, Vilhelm Frik, Herman Kribel, Erih Ludendorf, Hitleri, Vilhelm Brykner, [[Ernst Röhm|Ernest Rëm]] dhe Robert Vagner.]] [[Skeda:Mein_Kampf_dust_jacket.jpeg|parapamje|Mbulesa e pluhurit e botimit të viteve 1926–28 të ''[[Lufta Ime|Mein Kampf]]'', të cilin Hitleri e shkroi në vitin 1925.]] Në vitin 1923, Hitleri kërkoi ndihmën e Gjeneralit të Luftës së Parë Botërore, Erih Ludendorf, për një grusht shteti të tentuar, të njohur si Puçi i Sallës së Birrës. Partia Naziste përdori fashizmin italian si model për pamjen dhe politikat e saj. Hitleri donte të imitonte Marshimin drejt Romës të [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] në vitin 1922 duke organizuar grushtin e tij të shtetit në Bavari, i cili do të pasohej nga një sfidë ndaj qeverisë në Berlin. Hitleri dhe Ludendorfi kërkuan mbështetjen e ''Staatkommissar'' (Komisioneri i Shtetit) Gustav Riter fon Kahr, sundimtari ''de facto'' i Bavarisë. Megjithatë, Kahri, së bashku me shefin e policisë Hans Riter fon Zajser dhe gjeneralin e Reichswehr Oto fon Losov, donin të instalonin një diktaturë nacionaliste pa Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=126}} Më 8 nëntor 1923, Hitleri dhe SA-ja sulmuan një takim publik me 3,000 persona të organizuar nga Kahri në Byrgerbrojkeler, një birrari në Mynih. Duke ndërprerë fjalimin e Kahrit, ai njoftoi se revolucioni kombëtar kishte filluar dhe shpalli formimin e një qeverie të re me Ludendorfin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Pasi u tërhoq në një dhomë të pasme, Hitleri, me pistoletën e tij të nxjerrë, kërkoi dhe më pas mori mbështetjen e Kahrit, Zajserit dhe Losovit.{{Sfn|Kershaw|2008|p=128}} Forcat e Hitlerit fillimisht arritën të pushtonin Reichswehr-in lokal dhe selinë e policisë, por Kahri dhe bashkëpunëtorët e tij e tërhoqën shpejt mbështetjen e tyre. As ushtria dhe as policia e shtetit nuk u bashkuan me Hitlerin.{{Sfn|Kershaw|2008|p=129}} Të nesërmen, Hitleri dhe pasuesit e tij marshuan nga birraria drejt Ministrisë së Luftës së Bavarisë për të përmbysur qeverinë bavareze, por policia i shpërndau ata.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=130–131}} Në grushtin e dështuar të shtetit, 16 anëtarë të Partisë Naziste dhe katër oficerë policie u vranë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=73–74}} Hitleri iku në shtëpinë e Ernest Hanfshtengelit dhe sipas disa të dhënave mendoi për vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|p=132}} Ai ishte i depresionuar, por i qetë kur u arrestua më 11 nëntor 1923 për [[Tradhtia (krim)|tradhti të lartë]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=131}} Gjyqi i tij para Gjykatës së Posaçme Popullore në Mynih filloi në shkurt 1924,{{Sfn|Munich Court, 1924}} dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rozenbergu]] u bë udhëheqësi i përkohshëm i Partisë Naziste. Më 1 prill, Hitleri u dënua me pesë vjet ''Festungshaft'' ('izolim në fortesë') në Burgun e Landsbergut.{{Sfn|Evans|2003|p=196}} Atje, ai u trajtua miqësisht nga rojet dhe iu lejua posta nga mbështetësit dhe vizita të rregullta nga shokët e partisë. I falur nga Gjykata Supreme e Bavarisë, ai u lirua nga burgu më 20 dhjetor 1924, kundër kundërshtimeve të prokurorit të shtetit.{{Sfn|Kershaw|1999|p=239}} Duke përfshirë kohën në paraburgim, Hitleri vuajti pak më shumë se një vit burg.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}} Ndërsa ishte në Landsberg, Hitleri diktoi pjesën më të madhe të vëllimit të parë të ''Mein Kampf'' (shqip. "Lufta Ime"; fillimisht e titulluar ''Katër Vjet e Gjysmë Lufte kundër Gënjeshtrave, Marrëzisë dhe Frikës'') fillimisht shoferit të tij, Emil Mauris, dhe më pas zëvendësit të tij, Rudolf Hes.{{Sfn|Bullock|1962|p=121}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=147}} Libri, i dedikuar anëtarit të Shoqërisë Thule, Ditrih Ekartit, ishte një autobiografi dhe ekspozim i ideologjisë së tij. Libri paraqiti planet e Hitlerit për zgjerim territorial, si dhe për transformimin e shoqërisë gjermane në një diktaturë të bazuar në racë. Gjatë gjithë librit, hebrenjtë barazohen me "mikrobe" dhe paraqiten si "helmuesit ndërkombëtarë" të shoqërisë. Sipas ideologjisë së Hitlerit, zgjidhja e vetme ishte shfarosja e tyre. Ndërsa Hitleri nuk e përshkroi saktësisht se si do të arrihej kjo, "synimi i tij i natyrshëm gjenocidal është i pamohueshëm", sipas Ian Kersho.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=148–150}} Botuar në dy vëllime në 1925 dhe 1926, ''Mein Kampf'' shiti 228,000 kopje midis viteve 1925 dhe 1932. Një milion kopje u shitën në vitin 1933, vitin e parë të Hitlerit në detyrë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=80–81}} Pak para se Hitleri të kishte të drejtë për lirim me kusht, qeveria bavareze u përpoq ta deportonte atë në Austri.{{Sfn|Kershaw|1999|p=237}} Kancelari federal austriak e hodhi poshtë kërkesën me arsyetimin e rremë se shërbimi i tij në Ushtrinë Gjermane e bënte shtetësinë e tij austriake të pavlefshme.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} Në përgjigje, Hitleri hoqi dorë zyrtarisht nga shtetësia e tij austriake më 7 prill 1925.{{Sfn|Kershaw|1999|p=238}} === Rindërtimi i Partisë Naziste === Në kohën e lirimit të Hitlerit nga burgu, politika në Gjermani ishte bërë më pak luftarake dhe ekonomia ishte përmirësuar, duke kufizuar mundësitë e Hitlerit për agjitacion politik. Si rezultat i Puçit të dështuar të Sallës së Birrës, Partia Naziste dhe organizatat e saj të lidhura u ndaluan në Bavari. Në një takim me Kryeministrin e Bavarisë, Hajnrih Held, më 4 janar 1925, Hitleri pranoi të respektonte autoritetin e shtetit dhe premtoi se do të kërkonte pushtet politik vetëm përmes procesit demokratik. Takimi hapi rrugën që ndalimi i Partisë Naziste të hiqej më 16 shkurt.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=158, 161, 162}} Megjithatë, pas një fjalimi nxitës që mbajti më 27 shkurt, Hitlerit iu ndalua të fliste publikisht nga autoritetet bavareze, një ndalim që mbeti në fuqi deri në vitin 1927.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=162, 166}}{{Sfn|Shirer|1960|p=129}} Për të çuar përpara ambiciet e tij politike pavarësisht ndalimit, Hitleri emëroi Gregor Shtraserin, Oto Shtraserin dhe [[Xhozef Gëbels|Jozef Gëbelsin]] për të organizuar dhe zgjeruar Partinë Naziste në Gjermaninë veriore. Gregor Shtraseri ndiqte një kurs politik më të pavarur, duke theksuar elementët socialistë të programit të partisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=166, 167}} Tregu i aksioneve në Shtetet e Bashkuara ra më 24 tetor 1929. Ndikimi në Gjermani ishte i tmerrshëm: miliona njerëz mbetën të papunë dhe disa banka të mëdha falimentuan. Hitleri dhe Partia Naziste u përgatitën të përfitonin nga emergjenca për të fituar mbështetje për partinë e tyre. Ata premtuan të hidhnin poshtë Traktatin e Versajës, të forconin ekonominë dhe të siguronin vende pune.{{Sfn|Shirer|1960|pp=136–137}} Hitleri diskutoi emrin e Partisë Naziste në tetor 1923: {{Citim2|quote="Pse," e pyeta Hitlerin, "e quan veten Nacional Socialist, meqenëse programi i partisë tënde është pikërisht antiteza e asaj që zakonisht i atribuohet socializmit?" "Socializmi," u përgjigj ai, duke lënë filxhanin e çajit me ashpërsi, "është shkenca e trajtimit të mirëqenies së përbashkët. Komunizmi nuk është socializëm. Marksizmi nuk është socializëm. Marksistët e kanë vjedhur termin dhe ia kanë ngatërruar kuptimin. Do t'ua heq socializmin socialistëve. Socializmi është një institucion i lashtë arian, gjermanik. ... Ne kërkojmë përmbushjen e kërkesave të drejta të klasave prodhuese nga shteti bazuar në solidaritetin racor. Për ne, shteti dhe raca janë një."}} == Ardhja në pushtet == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align: center;" |- |+Rezultatet e zgjedhjeve të Partisë Naziste{{Sfn|Kolb|2005|pp=224–225}} ! scope="col" | Zgjedhjet ! scope="col" | Totali i votave ! scope="col" | % votash ! scope="col" | Vendet e Reichstag-ut ! class="unsortable" scope="col" | Shënime |- ! scope="row" |Maj 1924 | {{Nts|1918300}} | {{Nts|6.5}} | {{Nts|32}} | style="text-align:left;" | Hitleri në burg |- ! scope="row" |Dhjetor 1924 | {{Nts|907300}} | {{Nts|3.0}} | {{Nts|14}} | style="text-align:left;" | Hitleri lirohet nga burgu |- ! scope="row" |Maj 1928 | {{Nts|810100}} | {{Nts|2.6}} | {{Nts|12}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Shtator 1930 | {{Nts|6409600}} | {{Nts|18.3}} | {{Nts|107}} | style="text-align:left;" | Pas krizës financiare |- ! scope="row" |Korrik 1932 | {{Nts|13745000}} | {{Nts|37.3}} | {{Nts|230}} | style="text-align:left;" | Pasi Hitleri u bë kandidat për president |- ! scope="row" |Nëntor 1932 | {{Nts|11737000}} | {{Nts|33.1}} | {{Nts|196}} | style="text-align:left;" | |- ! scope="row" |Mars 1933 | {{Nts|17277180}} | {{Nts|43.9}} | {{Nts|288}} | style="text-align:left;" | Zgjedhje vetëm pjesërisht të lira gjatë mandatit të Hitlerit si kancelar i Gjermanisë |} === Administrata e Bryningut === Depresioni i Madh i ofroi Hitlerit një mundësi politike. Gjermanët ishin të pavendosur në lidhje me [[Republika kuvendore|republikën parlamentare]], e cila u përball me sfida nga ekstremistët e krahut [[Politika e ekstremit të djathtë|të djathtë]] dhe [[Politika e ekstremit të majtë|të majtë]]. Partitë politike të moderuara ishin gjithnjë e më të paafta për të frenuar valën e ekstremizmit dhe referendumi gjerman i vitit 1929 ndihmoi në ngritjen e ideologjisë naziste.{{Sfn|Kolb|1988|p=105}} Zgjedhjet e shtatorit 1930 rezultuan në shpërbërjen e një koalicioni të madh dhe zëvendësimin e tij me një kabinet minoritar. Udhëheqësi i saj, kancelari Hajnrih Bryning i Partisë së Qendrës, qeverisi nëpërmjet dekreteve të jashtëzakonshme nga Presidenti Paul fon Hindenburg. Qeverisja me dekret u bë norma e re, duke hapur rrugën për forma autoritare të qeverisjes.{{Sfn|Halperin|1965|p=403 ''et. seq''}} Partia Naziste erdhi nga parëdësia dhe fitoi 18.3 për qind të votave dhe 107 vende parlamentare në zgjedhjet e vitit 1930, duke u bërë partia e dytë më e madhe në parlament.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–446 ''et. seq''}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_119-0289,_München,_Hitler_bei_Einweihung_"Braunes_Haus".jpg|parapamje|Hitleri dhe arkëtari i Partisë Naziste , Franc Ksaver Shvarc, në përurimin e rinovimit të Palais Barlov në Briner Shtrase në Mynih në selinë e Shtëpisë Kafe, dhjetor 1930.]] Hitleri bëri një paraqitje të spikatur në gjyqin e dy oficerëve të Reichswehr-it, Togerëve Rikard Sheringer dhe Hans Ludin, në fund të vitit 1930. Të dy u akuzuan për anëtarësim në Partinë Naziste, në atë kohë e paligjshme për personelin e Reichswehr-it.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=218}} Prokuroria argumentoi se Partia Naziste ishte ekstremiste, duke e shtyrë avokatin mbrojtës Hans Frank të thërriste Hitlerin të dëshmonte.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=216}} Më 25 shtator 1930, Hitleri dëshmoi se partia e tij do të ndiqte pushtetin politik vetëm përmes zgjedhjeve demokratike,{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|pp=218–219}} gjë që i siguroi atij shumë mbështetës në trupën e oficerëve.{{Sfn|Wheeler-Bennett|1967|p=222}} Masat shtrënguese të Bryningut sollën pak përmirësim ekonomik dhe ishin jashtëzakonisht të papëlqyeshme.{{Sfn|Halperin|1965|p=449 ''et. seq''}} Hitleri e shfrytëzoi këtë duke i drejtuar mesazhet e tij politike posaçërisht njerëzve që ishin prekur nga inflacioni i viteve 1920 dhe Depresioni, siç ishin fermerët, veteranët e luftës dhe klasa e mesme.{{Sfn|Halperin|1965|pp=434–436, 471}} Edhe pse Hitleri e kishte tërhequr shtetësinë austriake në vitin 1925, ai nuk e fitoi shtetësinë gjermane për gati shtatë vjet. Kjo do të thoshte se ai ishte [[Pashtetësia|pa shtetësi]], ligjërisht i paaftë për të kandiduar për poste publike dhe akoma përballej me rrezikun e deportimit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}} Më 25 shkurt 1932, ministri i brendshëm i Brunsvikut, Ditrih Klages, i cili ishte anëtar i Partisë Naziste, e emëroi Hitlerin si administrator për delegacionin e shtetit në Rajhsrat në Berlin, duke e bërë Hitlerin shtetas të Brunsvikut,{{Sfn|Hinrichs|2007}} dhe kështu të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|p=476}} Hitleri kandidoi kundër Hindenburgut në zgjedhjet presidenciale të vitit 1932. Një fjalim në Klubin e Industrisë në [[Dyzeldorfi|Dyseldorf]] më 27 janar 1932 i siguroi atij mbështetjen e shumë prej industrialistëve më të fuqishëm të Gjermanisë.{{Sfn|Halperin|1965|pp=468–471}} Hindenburgu kishte mbështetje nga parti të ndryshme nacionaliste, monarkiste, katolike dhe [[Republikanizmi|republikane]], si dhe nga disa [[Partia Socialdemokrate e Gjermanisë|socialdemokratë]]. Hitleri përdori sloganin ''Hitler über Deutschland'' ("Hitleri mbi Gjermaninë"), një referencë për ambiciet e tij politike dhe fushatën e tij duke përdorur avionë.{{Sfn|Bullock|1962|p=201}} Ai ishte një nga politikanët e parë që përdori udhëtimin me avion për fushatë dhe e përdori atë në mënyrë efektive.{{Sfn|Hoffman|1989}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=227}} Hitleri doli i dyti në të dy raundet e zgjedhjeve, duke fituar më shumë se 35 për qind të votave në zgjedhjet përfundimtare. Edhe pse humbi ndaj Hindenburgut, këto zgjedhje e vendosën Hitlerin si një forcë të fortë në politikën gjermane.{{Sfn|Halperin|1965|pp=477–479}} === Emërimi si kancelar === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-026-11,_Machtübernahme_Hitlers.jpg|parapamje|Hitleri, në një dritare të Kancelarisë së Rajhut, merr duartrokitje në mbrëmjen e inaugurimit të tij si [[Kancelari i Gjermanisë|kancelar]], 30 janar 1933.]] Mungesa e një qeverie efektive shtyu dy politikanë me ndikim, Franc fon Papen dhe Alfred Hugenberg, së bashku me disa industrialistë dhe biznesmenë të tjerë, t'i shkruanin një letër Hindenburgut. Nënshkruesit i kërkuan Hindenburgut të emëronte Hitlerin si udhëheqës të një qeverie "të pavarur nga partitë parlamentare", e cila mund të shndërrohej në një lëvizje që do të "mahniste miliona njerëz".{{Sfn|Letter to Hindenburg, 1932}}{{Sfn|Fox News, 2003}} Hindenburgu pranoi me ngurrim të emëronte Hitlerin si kancelar pasi dy zgjedhje të mëtejshme parlamentare - në korrik dhe nëntor 1932 - nuk kishin rezultuar në formimin e një qeverie shumicë. Hitleri kryesoi një qeveri koalicioni jetëshkurtër të formuar nga Partia Naziste (e cila kishte më shumë vende në Rajhshtag) dhe nga partia e Hugenbergut, Partia Kombëtare Popullore Gjermane (DNVP). Më 30 janar 1933, kabineti i ri u betua gjatë një ceremonie të shkurtër në zyrën e Hindenburgut. Partia Naziste fitoi tre poste: Hitleri u emërua kancelar, Vilhelm Friku Ministër i Brendshëm dhe Herman Gëringu Ministër i Brendshëm për Prusinë.{{Sfn|Shirer|1960|p=184}} Hitleri kishte këmbëngulur në pozicionet ministrore si një mënyrë për të fituar kontroll mbi policinë në pjesën më të madhe të Gjermanisë.{{Sfn|Evans|2003|p=307}} === Zjarri i Rajhshtagut dhe zgjedhjet e marsit === Si kancelar, Hitleri punoi kundër përpjekjeve të kundërshtarëve të Partisë Naziste për të ndërtuar një qeveri shumicë. Për shkak të ngërçit politik, ai i kërkoi Hindenburgut të shpërndante përsëri Rajhshtagun dhe zgjedhjet u caktuan për në fillim të marsit. Më 27 shkurt 1933, [[Historia e Berlinit|ndërtesa e Rajhshtagut u dogj]]. Gëringu fajësoi një komplot komunist, pasi komunisti holandez Marinus van der Lube u gjet në rrethana inkriminuese brenda ndërtesës që po digjej.{{Sfn|Bullock|1962|p=262}} Deri në vitet 1960, disa historianë, përfshirë Uilliam L. Shirer dhe [[Alan Bullock|Alan Bullok]], mendonin se Partia Naziste ishte përgjegjëse;{{Sfn|Shirer|1960|p=192}}{{Sfn|Bullock|1999|p=262}} tani pikëpamja e shumicës së historianëve është se Van der Lube e nisi zjarrin i vetëm.{{Sfn|Hett|2014|pp=255–259}} Me nxitjen e Hitlerit, Hindenburgu u përgjigj duke nënshkruar [[Dekreti i Zjarrit të Rajhstagut|Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut]] të 28 shkurtit, të hartuar nga nazistët, i cili pezulloi të drejtat themelore dhe lejoi ndalimin pa gjyq. Dekreti u lejua sipas Nenit 48 të Kushtetutës së Vajmarit, i cili i dha presidentit fuqinë për të marrë masa emergjente për të mbrojtur sigurinë dhe rendin publik.{{Sfn|Shirer|1960|pp=194, 274}} Aktivitetet e Partisë Komuniste Gjermane (KPD) u shtypën dhe 4,000 anëtarë të KPD-së u arrestuan.{{Sfn|Shirer|1960|p=194}} Përveç fushatave politike, Partia Naziste u angazhua në dhunë paraushtarake dhe përhapjen e propagandës antikomuniste, në ditët para zgjedhjeve. Në ditën e zgjedhjeve, më 6 mars 1933, pjesa e votave të nazistëve u rrit në 44% dhe partia fitoi numrin më të madh të vendeve në parlament. Partia e Hitlerit dështoi të siguronte një shumicë absolute, duke e bërë të domosdoshme një koalicion tjetër me DNVP-në.{{Sfn|Bullock|1962|p=265}} === Dita e Potsdamit dhe Akti i Mundësimit === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S38324,_Tag_von_Potsdam,_Adolf_Hitler,_Paul_v._Hindenburg.jpg|parapamje|Hitleri dhe Paul fon Hindenburgu shtrëngojnë duart në Ditën e Potsdamit, 21 Mars 1933.]] Më 21 mars 1933, Rajhshtagu i ri u konstitua me një ceremoni hapjeje në Kishën e Garnizonit në [[Pocdami|Potsdam]]. Kjo "Ditë e Potsdamit" u mbajt për të demonstruar unitetin midis lëvizjes naziste dhe elitës dhe ushtrisë së vjetër [[Prusia|prusiane]]. Hitleri u shfaq me një xhaketë dhe përshëndeti me përulësi Hindenburgun.{{Sfn|City of Potsdam}}{{Sfn|Shirer|1960|pp=196–197}} Për të arritur kontroll të plotë politik pavarësisht se nuk kishte shumicë absolute në parlament, qeveria e Hitlerit solli ''Ermächtigungsgesetz'' (Aktin Mundësues) për një votim në Rajhstagun e sapozgjedhur. Akti - i titulluar zyrtarisht ''Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich'' ("Ligji për të Zgjidhur Vështirësitë e Popullit dhe Rajhut")—i dha kabinetit të Hitlerit fuqinë për të miratuar ligje pa pëlqimin e Rajhshtagut për katër vjet. Këto ligje mund të devijonin (me përjashtime të caktuara) nga kushtetuta.{{Sfn|Shirer|1960|p=198}} Meqenëse do të ndikonte në kushtetutë, Akti i Mundësimit kërkonte një shumicë prej dy të tretash për t'u miratuar. Duke mos lënë asgjë në dorë të rastësisë, nazistët përdorën dispozitat e Dekretit të Zjarrit të Rajhshtagut për të arrestuar të 81 deputetët komunistë (pavarësisht fushatës së tyre të ashpër kundër partisë, nazistët e kishin lejuar KPD-në të kundërshtonte zgjedhjet){{Sfn|Evans|2003|p=335}} dhe për të penguar disa socialdemokratë të merrnin pjesë.{{Sfn|Shirer|1960|p=196}} Më 23 mars 1933, Rajhshtagu u mblodh në Shtëpinë e Operas "Kroll" në rrethana të turbullta. Radhët e ushtarëve të SA-së shërbyen si roje brenda ndërtesës, ndërsa grupe të mëdha jashtë, duke kundërshtuar legjislacionin e propozuar, bërtisnin slogane dhe kërcënime ndaj anëtarëve të parlamentit që po vinin.{{Sfn|Bullock|1999|p=269}} Pasi Hitleri i premtoi verbalisht udhëheqësit të partisë së Qendrës, Ludvig Kasit, se Hindenburgu do të mbante të drejtën e tij të vetos, Kasi njoftoi se Partia e Qendrës do të mbështeste Aktin e Mundësimit. Akti u miratua me 444 vota pro dhe 94 kundër, ku të gjitha partitë përveç socialdemokratëve votuan pro. Akti i Mundësimit, së bashku me Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut, e transformuan qeverinë e Hitlerit në një diktaturë ligjore ''de facto''.{{Sfn|Shirer|1960|p=199}} === Diktatura ===   {{Citim2|quote=Me rrezikun e të qenit sikur po flas budallallëqe, po ju them se lëvizja Nacional Socialiste do të vazhdojë për 1,000 vjet! ... Mos harroni se si qeshën njerëzit 15 vjet më parë kur deklarova se një ditë do të qeverisja Gjermaninë. Ata qeshin edhe tani, me po të njëjtin budallallëk, kur deklaroj se do të qëndroj në pushtet!|personquoted=Adolf Hitleri drejtuar një korrespondenti britanik në Berlin, qershor 1934}} Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} Pasi kishte arritur kontroll të plotë mbi degët legjislative dhe ekzekutive të qeverisë, Hitleri dhe aleatët e tij filluan të shtypnin opozitën e mbetur. Partia Socialdemokrate u shpall e paligjshme dhe pasuritë e saj u sekuestruan.{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Ndërsa shumë delegatë të sindikatave ishin në Berlin për aktivitetet e 1 Majit, trupat sulmuese të SA-së pushtuan zyrat e sindikatave në të gjithë vendin. Më 2 maj 1933, të gjitha sindikatat u detyruan të shpërbëheshin dhe udhëheqësit e tyre u arrestuan. Disa u dërguan në [[Kampet naziste të përqendrimit|kampe përqendrimi]].{{Sfn|Shirer|1960|p=202}} Fronti Gjerman i Punës u formua si një organizatë ombrellë për të përfaqësuar të gjithë punëtorët, administratorët dhe pronarët e kompanive, duke reflektuar kështu konceptin e [[Nazizmi|nazizmit]] në frymën e ''Volksgemeinschaft'' (bashkësia e njerëzve) të Hitlerit.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1990-048-29A,_Adolf_Hitler_retouched.jpg|parapamje|Në vitin 1934, Hitleri u bë kreu i shtetit të Gjermanisë me titullin ''[[Führer|Führer und Reichkanzler]]'' (udhëheqës dhe kancelar i Rajhut).]] Deri në fund të qershorit, partitë e tjera ishin frikësuar dhe u shpërbënë. Kjo përfshinte partnerin nominal të koalicionit të nazistëve, DNVP-në; me ndihmën e SA-së, Hitleri e detyroi udhëheqësin e saj, Hugenbergun, të jepte dorëheqjen më 29 qershor. Më 14 korrik 1933, Partia Naziste u shpall e vetmja parti politike ligjore në Gjermani.{{Sfn|Evans|2003|pp=350–374}}{{Sfn|Shirer|1960|p=201}} Kërkesat e SA-së për më shumë pushtet politik dhe ushtarak shkaktuan ankth midis udhëheqësve ushtarakë, industrialë dhe politikë. Si përgjigje, Hitleri spastroi të gjithë udhëheqjen e SA-së në [[Nata e Thikave të Gjata|Natën e Thikave të Gjata]], e cila u zhvillua nga 30 qershori deri më 2 korrik 1934.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=309–314}} Hitleri shënjestroi Ernest Rëmin dhe udhëheqës të tjerë të SA-së, të cilët, së bashku me disa kundërshtarë politikë të Hitlerit (si Gregor Shtraseri dhe ish-kancelari Kurt fon Shlajsher), u arrestuan dhe u qëlluan.{{Sfn|Tames|2008|pp=4–5}} Ndërsa bashkësia ndërkombëtare dhe disa gjermanë u tronditën nga vrasjet, shumë në Gjermani besonin se Hitleri po rivendoste rendin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=313–315}} Hindenburgu vdiq më 2 gusht 1934. Një ditë më parë, kabineti kishte miratuar Ligjin Lidhur me Kryetarin e Shtetit të Rajhut Gjerman.{{Sfn|Overy|2005|p=63}} Ky ligj deklaronte se pas vdekjes së Hindenburgut, zyra e presidentit do të shfuqizohej dhe fuqitë e tij do të bashkoheshin me ato të kancelarit. Kështu, Hitleri u bë kreu i shtetit, si dhe kreu i qeverisë, dhe u emërua zyrtarisht si ''Füher und Reichkanzler'' (Udhëheqës dhe Kancelari i Rajhut),{{Sfn|Shirer|1960|pp=226–227}} megjithëse ''Reichkanzler'' përfundimisht u rrëzua.{{Sfn|Evans|2005|p=44}} Me këtë veprim, Hitleri eliminoi mjetin e fundit ligjor me anë të të cilit mund të shkarkohej nga detyra.{{Sfn|Shirer|1960|p=229}} Si kreu i shtetit, Hitleri u bë komandant i përgjithshëm i forcave të armatosura. Menjëherë pas vdekjes së Hindenburgut, me nxitjen e udhëheqjes së Reichswehr-it, betimi tradicional i besnikërisë i ushtarëve u ndryshua për të pohuar besnikërinë ndaj Hitlerit personalisht, me emër, në vend të detyrës së komandantit të përgjithshëm (i cili më vonë u riemërua në komandant suprem) ose ndaj Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=309}} Më 19 gusht, bashkimi i presidencës me kancelarin u miratua nga 88 për qind e elektoratit që votoi në një referendum.{{Sfn|Evans|2005|p=110}} [[Skeda:Standarte_Adolf_Hitlers.svg|parapamje|Standardi personal i Hitlerit]] Në fillim të vitit 1938, Hitleri përdori shantazhin për të konsoliduar kontrollin e tij mbi ushtrinë duke nxitur çështjen Blomberg-Friç. Hitleri e detyroi Ministrin e tij të Luftës, Feldmarshalin Verner fon Blomberg, të jepte dorëheqjen duke përdorur një dosje policore që tregonte se gruaja e re e Blombergut kishte një precedent për prostitucion.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=392, 393}}{{Sfn|Shirer|1960|p=312}} Komandanti i ushtrisë, Gjeneral Koloneli Verner Fon Friç, u shkarkua pasi ''Schutzstaffel'' (SS-ja) paraqiti akuza se kishte pasur një marrëdhënie homoseksuale.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=393–397}} Të dy burrat kishin rënë në disfavor sepse kundërshtuan kërkesën e Hitlerit për ta bërë [[Wehrmacht]]-in gati për luftë që në vitin 1938.{{Sfn|Shirer|1960|p=308}} Hitleri mori titullin e Blombergut si Komandant i Përgjithshëm, duke marrë kështu komandën personale të forcave të armatosura.{{Sfn|Shirer|1960|p=318}} Ai e zëvendësoi Ministrinë e Luftës me ''Oberkommando der Wehrmacht'' (OKW), të kryesuar nga Gjenerali Vilhelm Kajtel. Po atë ditë, 16 gjeneralë u hoqën nga komandat e tyre dhe 44 të tjerë u transferuan; të gjithë dyshohej se nuk ishin mjaftueshëm pronazistë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=318–319}} Deri në fillim të shkurtit 1938, 12 gjeneralë të tjerë ishin shkarkuar.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=397–398}} Hitleri u kujdes t'i jepte diktaturës së tij pamjen e ligjshmërisë. Shumë nga dekretet e tij bazoheshin në mënyrë të qartë në Dekretin e Zjarrit të Rajhshtagut dhe rrjedhimisht në Nenin 48 të Kushtetutës së Vajmarit. Rajhshtagu e rinovoi Aktin e Mundësimit dy herë, çdo herë për katër vjet.{{Sfn|Shirer|1960|p=274}} Ndërsa zgjedhjet për Rajhshtagun ende mbaheshin (në 1933, 1936 dhe 1938), votuesve iu paraqit një listë e vetme nazistësh dhe "të ftuarish" pronazistë, e cila mori mbi 90 për qind të votave.{{Sfn|Read|2004|p=344}} Këto zgjedhje të rreme u mbajtën në kushte aspak sekrete; nazistët kërcënuan me hakmarrje të ashpra këdo që nuk votonte ose që votonte kundër.{{Sfn|Evans|2005|pp=109–111}} == Gjermania Naziste == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_102-04062A,_Nürnberg,_Reichsparteitag,_SA-_und_SS-Appell.jpg|parapamje|Hitleri, [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe shefi i [[Sturmabteilung|SA-së]] Viktor Luce bëjnë [[Përshëndetja naziste|përshëndetjen naziste]] në [[Tubimet e Nurembergut|tubimin e Nurembergut]] në vitin 1934.]] === Ekonomia dhe kultura === Në gusht të vitit 1934, Hitleri emëroi presidentin e ''Reichsbank'', Hjalmar Shaht, si Ministër të Ekonomisë, dhe vitin pasardhës, si Fuqiplotë për Ekonominë e Luftës, përgjegjës për përgatitjen e ekonomisë për luftë.{{Sfn|McNab|2009|p=54}} Rindërtimi dhe riarmatimi u financuan përmes kartëmonedhave Mefo, shtypjes së parave dhe sekuestrimit të pasurive të njerëzve të arrestuar si armiq të shtetit, përfshirë hebrenjtë.{{Sfn|Shirer|1960|pp=259–260}} Numri i të papunëve ra nga gjashtë milionë në vitin 1932 në më pak se një milion në vitin 1936.{{Sfn|Shirer|1960|p=258}} Hitleri mbikëqyri një nga fushatat më të mëdha të përmirësimit të infrastrukturës në historinë gjermane, duke çuar në ndërtimin e digave, autostradave (Autobahn), hekurudhave dhe punimeve të tjera civile. Pagat ishin pak më të ulëta në mesin dhe fundin e viteve 1930 krahasuar me pagat gjatë Republikës së Vajmarit, ndërsa kostoja e jetesës u rrit me 25 për qind.{{Sfn|Shirer|1960|p=262}} Java mesatare e punës u rrit gjatë kalimit në një ekonomi lufte; në vitin 1939, gjermani mesatar punonte midis 47 dhe 50 orësh në javë.{{Sfn|McNab|2009|pp=54–57}} Qeveria e Hitlerit sponsorizoi arkitekturën në një shkallë të gjerë. Albert Shpiri, i cili luajti një rol të rëndësishëm në zbatimin e riinterpretimit klasicist të kulturës gjermane nga Hitleri, u vu në krye të rinovimeve të propozuara arkitekturore të Berlinit.{{Sfn|Speer|1971|pp=118–119}} Pavarësisht kërcënimit për bojkot shumëkombësh, Gjermania priti [[Lojërat Olimpike Verore 1936|Lojërat Olimpike të vitit 1936]]. Hitleri drejtoi ceremonitë e hapjes dhe mori pjesë në evenimente, si në [[Lojërat olimpike dimërore 1936|Lojërat Dimërore]] në Garmish-Partenkirshen ashtu edhe në Lojërat Verore në Berlin.{{Sfn|Evans|2005|pp=570–572}} === Riarmatimi dhe aleancat e reja === Në një takim me udhëheqësit ushtarakë gjermanë më 3 shkurt 1933, Hitleri foli për "pushtimin për Lebensraum në Lindje dhe gjermanizimin e saj të pamëshirshëm" si objektivat e tij përfundimtare të politikës së jashtme.{{Sfn|Weinberg|1970|pp=26–27}} Në mars, Princi Bernard Vilhelm von Bylov, sekretar në Ministrinë e Jashtme (''Auswärtiges Amt''), lëshoi një deklaratë mbi qëllimet kryesore të politikës së jashtme: [[Anshlusi|Anshlus]] me Austrinë, rivendosjen e kufijve kombëtarë të Gjermanisë të vitit 1914, refuzimin e kufizimeve ushtarake sipas Traktatit të Versajës, kthimin e ish-kolonive gjermane në Afrikë dhe një zonë gjermane të ndikimit në Evropën Lindore. Hitleri i konsideroi qëllimet e Bylovit shumë modeste.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=490–491}} Në fjalimet gjatë kësaj periudhe, ai theksoi ato që ai i quajti qëllime paqësore të politikave të tij dhe një gatishmëri për të punuar brenda marrëveshjeve ndërkombëtare.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=492, 555–556, 586–587}} Në mbledhjen e parë të kabinetit të tij në vitin 1933, Hitleri i dha përparësi shpenzimeve ushtarake mbi lehtësimin e papunësisë.{{Sfn|Carr|1972|p=23}} Gjermania u tërhoq nga [[Lidhja e Kombeve]] dhe Konferenca Botërore e Çarmatimit në tetor 1933.{{Sfn|Kershaw|2008|p=297}} Në janar 1935, mbi 90 për qind e popullit të [[Sarlanda|Sarlandës]], atëherë nën administrimin e Lidhjes së Kombeve, votuan për t'u bashkuar me Gjermaninë.{{Sfn|Shirer|1960|p=283}} Atë mars, Hitleri njoftoi një zgjerim të Vermahtit në 600,000 anëtarë - gjashtë herë më shumë se numri i lejuar nga Traktati i Versajës - duke përfshirë zhvillimin e një force ajrore ([[Forca Ajrore Gjermane (1935–1945)|Luftwaffe]]) dhe një rritje në madhësinë e marinës luftarake ([[Marina Gjermane (1935–1945)|Kriegsmarine]]). Britania, Franca, Italia dhe Lidhja e Kombeve i dënuan këto shkelje të Traktatit, por nuk bënë asgjë për t'i ndaluar ato.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=601–602}}{{Sfn|Martin|2008}} Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane (AGNA) e 18 qershorit lejoi që tonazhi gjerman të rritej në 35 për qind të asaj të Marinës Mbretërore Britanike. Hitleri e quajti nënshkrimin e AGNA-s "ditën më të lumtur të jetës së tij", duke besuar se marrëveshja shënonte fillimin e aleancës anglo-gjermane që ai kishte parashikuar në ''Mein Kampf''.{{Sfn|Hildebrand|1973|p=39}} Franca dhe Italia nuk u konsultuan para nënshkrimit, duke minuar drejtpërdrejt Lidhjen e Kombeve dhe duke e vënë Traktatin e Versajës në rrugën drejt mungesës së rëndësisë.{{Sfn|Roberts|1975|p=}} Gjermania e ripushtoi zonën e demilitarizuar në Rajnlandë në mars të vitit 1936, duke shkelur Traktatin e Versajës. Hitleri gjithashtu dërgoi trupa në Spanjë për të mbështetur [[Francisko Franko|Francisko Frankon]] dhe fraksionin e tij nacionalist gjatë [[Lufta Civile Spanjolle|Luftës Civile Spanjolle,]] pasi mori një apel për ndihmë në korrik të vitit 1936. Në të njëjtën kohë, Hitleri vazhdoi përpjekjet e tij për të krijuar një aleancë anglo-gjermane.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=630–631}} Në gusht të vitit 1936, në përgjigje të një krize ekonomike në rritje të shkaktuar nga përpjekjet e tij për riarmatim, Hitleri urdhëroi Gëringun të zbatonte një Plan Katërvjeçar për të përgatitur Gjermaninë për luftë brenda katër viteve të ardhshme.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Plani parashikonte një luftë të përgjithshme midis "judeo-bolshevizmit" dhe nazizmit gjerman, i cili sipas pikëpamjes së Hitlerit kërkonte një përpjekje të përkushtuar për riarmatim pavarësisht nga kostot ekonomike.{{Sfn|Carr|1972|pp=56–57}} Në tetor 1936, Konti Galeaco Çano, Ministër i Jashtëm i qeverisë së Musolinit, vizitoi Gjermaninë, ku nënshkroi një Protokoll Nëntëpikësh si shprehje afrimi dhe pati një takim personal me Hitlerin. Më 1 nëntor, Musolini shpalli një "bosht" midis Gjermanisë dhe Italisë.{{Sfn|Goeschel|2018|pp=69–70}} Më 25 nëntor, Gjermania nënshkroi [[Pakti Antikomintern|Paktin Antikomintern]] me [[Perandoria e Japonisë|Japoninë]]. Britania, Kina, Italia dhe Polonia u ftuan gjithashtu të bashkoheshin me Paktin Antikomintern, por vetëm Italia nënshkroi në vitin 1937. Hitleri braktisi planin e tij për një aleancë anglo-gjermane, duke fajësuar udhëheqjen britanike "të papërshtatshme".{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=642}} Në një takim në Kancelarinë e Rajhut me ministrat e tij të jashtëm dhe shefat ushtarakë atë nëntor, Hitleri ritheksoi qëllimin e tij për të fituar {{Lang|de|Lebensraum}} për popullin gjerman. Ai urdhëroi që përgatitjet për luftë në Lindje të fillonin që në vitin 1938 dhe jo më vonë se viti 1943. Në rast të vdekjes së tij, procesverbali i konferencës, i regjistruar si Memorandumi i Hosbahut, do të konsiderohej si "testamenti" i tij politik.{{Sfn|Aigner|1985|p=264}} Ai mendonte se një rënie e ndjeshme e standardeve të jetesës në Gjermani si rezultat i krizës ekonomike mund të ndalej vetëm nga agresioni ushtarak që synonte pushtimin e Austrisë dhe [[Çekosllovakia|Çekosllovakisë]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}}{{Sfn|Carr|1972|pp=73–78}} Hitleri nxiti veprime të shpejta përpara se Britania dhe Franca të fitonin një epërsi të përhershme në [[Gara e armatimeve|garën e armatimeve]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=636–637}} Në fillim të vitit 1938, pas çështjes Blomberg-Friç, Hitleri mori kontrollin e aparatit ushtarako-politik të jashtëm, duke shkarkuar Nojratin si Ministër të Jashtëm dhe duke e emëruar veten Ministër të Luftës.{{Sfn|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} Që nga fillimi i vitit 1938 e tutje, Hitleri po ndiqte një politikë të jashtme që në fund të fundit synonte luftën.{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=638}} == Lufta e Dytë Botërore == === Sukseset e hershme diplomatike === [[Skeda:Matsuoka_besøger_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe ministri i jashtëm japonez, Josuke Macuoka, në një takim në Berlin në mars të vitit 1941. Në sfond është [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentropi]].]] ==== Aleanca me Japoninë ==== Në shkurt të vitit 1938, me këshillën e ministrit të tij të jashtëm të sapoemëruar, [[Joachim von Ribbentrop|Joakim fon Ribentrop]], i cili ishte fuqimisht projaponez, Hitleri i dha fund aleancës sino-gjermane me [[Republika e Kinës (1912-1949)|Republikën e Kinës]] për të hyrë në një aleancë me [[Perandoria e Japonisë|Perandorinë më moderne dhe të fuqishme të Japonisë]]. Hitleri njoftoi njohjen gjermane të [[Manchukuo|Mançukos]], shtetit kukull japonez në [[Mançuria|Mançuri]], dhe hoqi dorë nga pretendimet gjermane për ish-kolonitë e tyre në Paqësor të mbajtura nga Japonia.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Hitleri urdhëroi ndërprerjen e dërgesave të armëve në Kinë dhe tërhoqi të gjithë oficerët gjermanë që punonin me Ushtrinë Kineze.{{Sfn|Bloch|1992|pp=178–179}} Për hakmarrje, gjenerali kinez Çiang Kaishek anuloi të gjitha marrëveshjet ekonomike sino-gjermane, duke i privuar gjermanët nga shumë lëndë të para kineze.{{Sfn|Plating|2011|p=21}} ==== Austria dhe Çekosllovakia ==== [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_137-004055,_Eger,_Besuch_Adolf_Hitlers.jpg|majtas|parapamje|Hitleri duke ecur përmes një turme në Çeb (gjermanisht: Eger), në Sudetenlandë, Çekosllovaki, tetor 1938.]] Më 12 mars 1938, Hitleri njoftoi bashkimin e Austrisë me Gjermaninë në [[Anshlusi|Anshlus]].{{Sfn|Butler|Young|1989|p=159}}{{Sfn|Bullock|1962|p=434}} Më pas, Hitleri e ktheu vëmendjen e tij te popullsia [[Gjermanët|etnike gjermane]] e rajonit të Sudetenlandës së Çekosllovakisë.{{Sfn|Overy|2005|p=425}} Më 28-29 mars 1938, Hitleri zhvilloi një sërë takimesh sekrete në Berlin me Konrad Henlajnin të Partisë Gjermane Sudeten, partia më e madhe nga partitë etnike gjermane të Sudetenlandës. Burrat ranë dakord që Henlajni do të kërkonte autonomi më të madhe për gjermanët e Sudetenlandës nga qeveria çekosllovake, duke siguruar kështu një pretekst për veprime ushtarake gjermane kundër Çekosllovakisë. Në prill 1938, Henlajni i tha ministrit të jashtëm të [[Hungaria|Hungarisë]] se "çfarëdo që të ofronte qeveria çeke, ai gjithmonë do të ngrinte kërkesa edhe më të larta ... ai donte të sabotonte një mirëkuptim me çdo mjet sepse kjo ishte e vetmja metodë për ta hedhur në erë shpejt Çekosllovakinë".{{Sfn|Weinberg|1980|pp=334–335}} Në privatësi, Hitleri e konsideronte çështjen e Sudetenlandës të parëndësishme; qëllimi i tij i vërtetë ishte një luftë pushtuese kundër Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=338–340}} Në prill, Hitleri urdhëroi OKV-në të përgatitej për ''Fall Grün'' (Çështja e Gjelbër), emri i koduar për një pushtim të Çekosllovakisë.{{Sfn|Weinberg|1980|p=366}} Si rezultat i presionit të fortë diplomatik francez dhe britanik, më 5 shtator, presidenti çekosllovak [[Edvard Benesh]] zbuloi "Planin e Katërt" për riorganizimin kushtetues të vendit të tij, i cili u pajtua me shumicën e kërkesave të Henlajnit për autonomi të sudetenëve.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=418–419}} Partia e Henlajnit iu përgjigj ofertës së Beneshit duke nxitur një seri përleshjesh të dhunshme me policinë çekosllovake që çuan në shpalljen e ligjit ushtarak në disa rrethe të sudetenëve.{{Sfn|Kee|1988|pp=149–150}}{{Sfn|Weinberg|1980|p=419}} Gjermania ishte e varur nga nafta e importuar; një përballje me Britaninë për shkak të mosmarrëveshjes çekosllovake mund të kufizonte furnizimet e Gjermanisë me naftë. Kjo e detyroi Hitlerin të anulonte ''Fall Grün'', fillimisht e planifikuar për 1 tetor 1938.{{Sfn|Murray|1984|pp=256–260}} Më 29 shtator, Hitleri, Nevil Çemberlejni, Eduard Daladjeja dhe Musolini morën pjesë në një konferencë njëditore në Mynih që çoi në Marrëveshjen e Mynihut, e cila ia dorëzoi distriktet e Sudetenlandës Gjermanisë.{{Sfn|Bullock|1962|p=469}}{{Sfn|Overy, ''The Munich Crisis''|1999|p=207}} Çamberlejni ishte i kënaqur me konferencën e Mynihut, duke e quajtur rezultatin "paqe për kohën tonë", ndërsa Hitleri ishte i zemëruar për mundësinë e humbur për luftë në vitin 1938;{{Sfn|Kee|1988|pp=202–203}}{{Sfn|Weinberg|1980|pp=462–463}} ai shprehu zhgënjimin e tij në një fjalim më 9 tetor në [[Sarëbryken|Sarbryken]].{{Sfn|Messerschmidt|1990|p=672}} Sipas pikëpamjes së Hitlerit, paqja e ndërmjetësuar nga Britania, megjithëse e favorshme për kërkesat e dukshme gjermane, ishte një disfatë diplomatike që nxiti qëllimin e tij për të kufizuar pushtetin britanik për të hapur rrugën për zgjerimin lindor të Gjermanisë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=671, 682–683}}{{Sfn|Rothwell|2001|pp=90–91}} Si rezultat i samitit, Hitleri u zgjodh Njeriu i Vitit nga revista ''Time'' për vitin 1938.{{Sfn|''Time'', January 1939}} Në fund të vitit 1938 dhe fillim të vitit 1939, kriza e vazhdueshme ekonomike e shkaktuar nga riarmatimi e detyroi Hitlerin të bënte shkurtime të mëdha në mbrojtje.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Në fjalimin e tij "Eksporto ose vdis" të 30 janarit 1939, ai bëri thirrje për një ofensivë ekonomike për të rritur rezervat valutore të Gjermanisë për të paguar lëndët e para si hekuri i cilësisë së lartë i nevojshëm për armët ushtarake.{{Sfn|Murray|1984|p=268}} Më 14 mars 1939, nën kërcënimin e Hungarisë, [[Republika Sllovake (1939–1945)|Sllovakia shpalli pavarësinë]] dhe mori mbrojtje nga Gjermania.{{Sfn|Evans|2005|p=682}} Të nesërmen, në shkelje të Marrëveshjes së Mynihut dhe ndoshta si rezultat i krizës ekonomike në thellim që kërkonte asete shtesë,{{Sfn|Murray|1984|pp=268–269}} Hitleri urdhëroi Vermahtin të pushtonte shtetin e mbetur çek dhe nga Kështjella e Pragës e shpalli territorin protektorat gjerman.{{Sfn|Shirer|1960|p=448}} === Fillimi i Luftës së Dytë Botërore === [[Skeda:Greater_Germanic_Reich.png|parapamje|Kufijtë e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]] të planifikuar nga nazistët]] [[Skeda:Benito_Mussolini_and_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri dhe Benito Musolini qëndrojnë së bashku në një podium rishikimi gjatë vizitës zyrtare të Musolinit në Mynih, 1937]] Në diskutime private në vitin 1939, Hitleri e shpalli Britaninë armikun kryesor që duhej mposhtur dhe se zhdukja e Polonisë ishte një prelud i domosdoshëm për këtë qëllim.{{Sfn|Weinberg|1980|p=562}} Krahu lindor do të sigurohej dhe toka do t'i shtohej Lebensraumit të Gjermanisë.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=579–581}} I ofenduar nga "garancia" britanike më 31 mars 1939 për pavarësinë polake, ai tha: "Do t'u përgatis një pije djalli".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Në një fjalim në Vilhelms'haven për lëshimin në det të anijes luftarake ''Tirpitz'' më 1 prill, ai kërcënoi të denonconte Marrëveshjen Detare Anglo-Gjermane nëse britanikët vazhdonin të garantonin pavarësinë polake, të cilën ai e perceptonte si një politikë "rrethimi".{{Sfn|Maiolo|1998|p=178}} Polonia ose do të bëhej një [[Shteti satelit|shtet satelit]] gjerman, ose do të neutralizohej për të siguruar krahun lindor të Rajhut dhe për të parandaluar një bllokadë të mundshme britanike.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}} Fillimisht, Hitleri favorizoi idenë e një shteti satelit, por me refuzimin e saj nga qeveria polake, ai vendosi ta pushtonte dhe e bëri këtë qëllimin kryesor të politikës së jashtme të vitit 1939.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Më 3 prill, Hitleri urdhëroi ushtrinë të përgatitej për ''Fall Weiss'' (Çështja e Bardhë), plani për pushtimin e Polonisë më 25 gusht.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=537–539, 557–560}} Në një fjalim në Rajhshtag më 28 prill, ai hoqi dorë si nga Marrëveshja Detare Anglo-Gjermane ashtu edhe nga Pakti Gjermano-Polak i Mossulmimit.{{Sfn|Weinberg|1980|p=558}} Historianë të tillë si Uilliam Carr, Gerhard Vajnberg dhe Ian Kersho kanë argumentuar se një arsye për nxitimin e Hitlerit për në luftë ishte frika e tij nga një vdekje e hershme. Ai kishte pohuar vazhdimisht se duhej ta çonte Gjermaninë në luftë para se të plakej shumë, pasi pasardhësve të tij mund t'u mungonte forca e vullnetit të tij.{{Sfn|Carr|1972|pp=76–77}}{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=36–37, 92}}{{Sfn|Weinberg|2010|p=792}} Hitleri ishte i shqetësuar se një sulm ushtarak kundër Polonisë mund të rezultonte në një luftë të parakohshme me Britaninë.{{Sfn|Messerschmidt|1990|pp=688–690}}{{Sfn|Robertson|1985|p=212}} Ministri i jashtëm i Hitlerit dhe ish-ambasadori në Londër, Joakim fon Ribentrop, e siguroi atë se as Britania dhe as Franca nuk do t'i respektonin angazhimet e tyre ndaj Polonisë.{{Sfn|Bloch|1992|p=228}}{{Sfn|Overy|Wheatcroft|1989|p=56}} Prandaj, më 22 gusht 1939, Hitleri urdhëroi një mobilizim ushtarak kundër Polonisë.{{Sfn|Kershaw|2008|p=497}} Ky plan kërkonte mbështetjen e heshtur sovjetike,{{Sfn|Robertson|1963|pp=181–187}} dhe pakti i mossulmimit ([[Pakti Molotov-Ribbentrop|Pakti Molotov-Ribentrop]]) midis Gjermanisë dhe [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimit Sovjetik]], i udhëhequr nga [[Josif Stalini|Jozef Stalini]], përfshinte një marrëveshje të fshehtë për ndarjen e Polonisë midis dy vendeve.{{Sfn|Evans|2005|p=693}} Në kundërshtim me parashikimin e Ribentropit se Britania do të shkëpuste lidhjet anglo-polake, Britania dhe Polonia nënshkruan aleancën anglo-polake më 25 gusht 1939. Kjo, së bashku me lajmet nga Italia se Musolini nuk do ta respektonte [[Pakti i Çeliktë|Paktin e Çeliktë]], e shtyu Hitlerin të shtynte sulmin ndaj Polonisë nga 25 gushti në 1 shtator.{{Sfn|Bloch|1992|pp=252–253}} Hitleri u përpoq pa sukses t'i manovronte britanikët drejt neutralitetit duke u ofruar atyre një garanci mossulmimi më 25 gusht; ai më pas e udhëzoi Ribentropin të paraqiste një plan paqeje të minutës së fundit me një afat kohor tepër të shkurtër në një përpjekje për t'ia hedhur fajin për luftën e afërt mosveprimit britanik dhe polak.{{Sfn|Weinberg|1995|pp=85–94}}{{Sfn|Bloch|1992|pp=255–257}} Më 1 shtator 1939, Gjermania [[Pushtimi i Polonisë|pushtoi Poloninë perëndimore]] me pretekstin se i ishin mohuar pretendimet për Qytetin e Lirë të Dancigut (sot [[Dancigu|Gdansk]]) dhe të drejtën për rrugë ekstraterritoriale përgjatë Korridorit Polak, të cilin Gjermania e kishte dorëzuar sipas Traktatit të Versajës.{{Sfn|Weinberg|1980|pp=561–562, 583–584}} Si përgjigje, Britania dhe Franca i shpallën luftë Gjermanisë më 3 shtator, duke e habitur Hitlerin dhe duke e bërë atë të pyeste me zemërim Ribentropin: "Po tani?"{{Sfn|Bloch|1992|p=260}} Britania dhe Franca nuk vepruan menjëherë sipas deklaratave të tyre dhe më 17 shtator, forcat sovjetike pushtuan Poloninë lindore.{{Sfn|Hakim|1995}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-S55480,_Polen,_Parade_vor_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri shqyrton trupat në marshim gjatë [[Pushtimi i Polonisë|pushtimit të Polonisë]], shtator 1939]] Rënia e Polonisë u pasua nga ajo që gazetarët bashkëkohorë e quajtën "Lufta e Rreme" ose ''Sitzkrieg'' ("luftë ulur"). Hitleri udhëzoi dy goleiterët e sapoemëruar të Polonisë veriperëndimore, Albert Forshterin të Rajhsgau Dancig-Prusia Perëndimore dhe Arthur Grajzerin të Rajhsgau Varteland, të gjermanizonin zonat e tyre, "pa bërë pyetje" se si do të arrihej kjo.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Në zonën e Forshterit, polakët etnikë thjesht duhej të nënshkruanin formularë që deklaronin se kishin gjak gjerman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=527}} Në të kundërt, Grajzeri u pajtua me Himlerin dhe kreu një fushatë [[spastrimi etnik]] ndaj polakëve. Grajzeir shpejt u ankua se Forshteri po lejonte që mijëra polakë të pranoheshin si gjermanë "racorë" dhe kështu rrezikonte "pastërtinë racore" gjermane.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}} Hitleri u përmbajt nga përfshirja. Ky mosveprim është cituar si një shembull i teorisë së "punës drejt Fyhrerit", në të cilën Hitleri lëshoi udhëzime të paqarta dhe priste që vartësit e tij të zhvillonin politika në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Rees|1997|pp=141–145}}{{Sfn|Welch|2001|pp=88–89}} Një mosmarrëveshje tjetër vendosi njërën palë të përfaqësuar nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe Grajzeri, të cilët mbështesnin spastrimin etnik në Poloni, kundër një pale tjetër të përfaqësuar nga Gëringu dhe Hans Franku (guvernator i përgjithshëm i Polonisë së pushtuar), të cilët bënë thirrje për shndërrimin e Polonisë në "hambarin" e Rajhut. Më 12 shkurt 1940, mosmarrëveshja u zgjidh fillimisht në favor të pikëpamjes Gëring-Frank, e cila i dha fund dëbimeve masive ekonomikisht shkatërruese. Më 15 maj 1940, Himleri lëshoi një memo të titulluar "Disa mendime mbi trajtimin e popullsisë së huaj në Lindje", duke bërë thirrje për dëbimin e të gjithë popullsisë hebreje të Evropës në Afrikë dhe reduktimin e popullsisë polake në një "klasë punëtorësh pa udhëheqës". Hitleri e quajti memon e Himlerit "të mirë dhe të saktë" dhe, duke injoruar Gëringun dhe Frankun, zbatoi politikën Himler-Grajzer në Poloni.{{Sfn|Rees|1997|pp=148–149}} [[Skeda:Hitler,_Speer_y_Breker_en_París,_23_de_junio_de_1940.jpg|majtas|parapamje|Hitleri përpara [[Kulla Eiffel|Kullës Eifel]] në Paris me arkitektin Albert Shpir (majtas) dhe skulptorin Arno Breker (djathtas), 23 qershor 1940]] Më 9 prill, forcat gjermane pushtuan Danimarkën dhe Norvegjinë. Po atë ditë, Hitleri shpalli lindjen e [[Rajhu i Madh Gjerman|Rajhut të Madh Gjerman]], vizionin e tij për një perandori të bashkuar të kombeve gjermanike të Evropës, në të cilën holandezët, flamandët dhe skandinavët u bashkuan në një politikë "të pastër racore" nën udhëheqjen gjermane.{{Sfn|Winkler|2007|p=74}} Në maj 1940, Gjermania sulmoi Francën dhe pushtoi Luksemburgun, Holandën dhe Belgjikën. Këto fitore e shtynë Musolinin të bashkonte forcat e Italisë me Hitlerin më 10 qershor. Franca dhe Gjermania nënshkruan një armëpushim më 22 qershor.{{Sfn|Shirer|1960|pp=696–730}} Kershoja vëren se popullariteti i Hitlerit brenda Gjermanisë - dhe mbështetja gjermane për luftën - arriti kulmin kur ai u kthye në Berlin më 6 korrik nga turneu i tij në Paris.{{Sfn|Kershaw|2008|p=562}} Pas fitores së papritur të shpejtë, Hitleri ngriti në detyrë 12 gjeneralë në gradën e marshallit të fushës gjatë Ceremonisë së Marshallit të Fushës në vitin 1940.{{Sfn|Deighton|2008|pp=7–9}}{{Sfn|Ellis|1993|p=94}} Britania, trupat e së cilës u detyruan të evakuoheshin nga Franca me det nga Dankërku,{{Sfn|Shirer|1960|pp=731–737}} vazhdoi të luftonte përkrah sundimeve të tjera britanike në [[Beteja e Atlantikut|Betejën e Atlantikut]]. Hitleri i bëri propozime paqeje kryeministrit të ri britanik, [[Winston Churchill|Uinston Çërçill]], dhe pas refuzimit të tyre, ai urdhëroi një seri sulmesh ajrore mbi bazat ajrore dhe stacionet e radarëve të Forcave Ajrore Mbretërore në Anglinë juglindore. Më 7 shtator, filloi bombardimi sistematik i Londrës çdo natë. Luftwaffe gjermane dështoi të mposhtte Forcat Ajrore Mbretërore në atë që u bë e njohur si [[Beteja e Britanisë]].{{Sfn|Shirer|1960|pp=774–782}} Deri në fund të shtatorit, Hitleri e kuptoi se epërsia ajrore për pushtimin e Britanisë (në Operacionin Luani i Detit) nuk mund të arrihej dhe urdhëroi shtyrjen e operacionit. Sulmet ajrore të përnatshme mbi qytetet britanike u intensifikuan dhe vazhduan për muaj të tërë, duke përfshirë Londrën, Plimuthin dhe Koventrin.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=563, 569, 570}} Më 27 shtator 1940, [[Pakti Trepalësh]] u nënshkrua në Berlin nga Saburo Kurusu i [[Perandoria e Japonisë|Japonisë Perandorake]], Hitleri dhe ministri i jashtëm italian Çano,{{Sfn|Kershaw|2008|p=580}} dhe më vonë u zgjerua për të përfshirë Hungarinë, [[Rumania|Rumaninë]] dhe [[Bullgaria|Bullgarinë]], duke dhënë kështu [[Fuqitë e Boshtit]]. Përpjekja e Hitlerit për të integruar Bashkimin Sovjetik në bllokun antibritanik dështoi pas bisedimeve të pafrytshme midis Hitlerit dhe Molotovit në Berlin në nëntor, dhe ai urdhëroi përgatitjet për pushtimin e Bashkimit Sovjetik.{{Sfn|Roberts|2006|pp=58–60}} Në fillim të vitit 1941, forcat gjermane u vendosën në [[Afrika veriore|Afrikën e Veriut]], [[Ballkani|Ballkan]] dhe [[Lindja e Mesme|Lindjen e Mesme]]. Në shkurt, forcat gjermane mbërritën në Libi për të forcuar praninë italiane. Në prill, Hitleri nisi [[Pushtimi i Jugosllavisë|pushtimin e Jugosllavisë]], i ndjekur shpejt nga pushtimi i Greqisë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=604–605}} Në maj, forcat gjermane u dërguan për të mbështetur forcat irakiane që luftonin kundër britanikëve dhe për të pushtuar Kretën.{{Sfn|Kurowski|2005|pp=141–142}} Më 28 nëntor, Hitleri u takua në Berlin me [[Muhamed Amin al-Hyseini|Amin al-Hyseinin]], Myftiun e Madh të Jeruzalemit.{{Sfn|Apter|2008}} Hitleri e paraqiti kundërshtimin ndaj një atdheu hebre si pjesë të "luftës" më të gjerë të Gjermanisë kundër hebrenjve.{{Sfn|Porat|2015}} === Rruga drejt humbjes === [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-1987-0703-507,_Berlin,_Reichstagssitzung,_Rede_Adolf_Hitler.jpg|parapamje|Hitleri duke njoftuar shpalljen e luftës kundër Shteteve të Bashkuara në Rajhshtag më 11 dhjetor 1941]] [[Skeda:Hitler_Mannerheim_2.jpg|parapamje|Adolf Hitleri dhe Karl Gustaf Emil Manerhajmi në Finlandë në qershor 1942]] Më 22 qershor 1941, duke shkelur [[Pakti Molotov-Ribbentrop|Paktin Molotov-Ribentrop]] të vitit 1939, mbi tre milionë trupa të Boshtit sulmuan Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Mineau|2004|p=1}} Kjo ofensivë (e koduar [[Pushtimi gjerman i Rusisë|Operacioni Barbarosa]]) kishte për qëllim shkatërrimin e Bashkimit Sovjetik dhe kapjen e burimeve të tij natyrore për agresion të mëvonshëm kundër fuqive perëndimore.{{Sfn|Glantz|2001|p=9}}{{Sfn|Koch|1988}} Veprimi ishte gjithashtu pjesë e planit të përgjithshëm për të siguruar më shumë hapësirë jetese për popullin gjerman; dhe Hitleri mendonte se një pushtim i suksesshëm do ta detyronte Britaninë të negocionte një dorëzim.{{Sfn|Evans|2008|pp=162–163}} Pushtimi mori një zonë të madhe, duke përfshirë republikat baltike, [[Republika Socialiste Sovjetike e Bjellorusisë|Bjellorusinë]] dhe [[Republika Socialiste Sovjetike e Ukrainës|Ukrainën]] Perëndimore. Deri në fillim të gushtit, trupat e Boshtit kishin përparuar 500 kilometra dhe kishin fituar Betejën e Smolenskut. Hitleri urdhëroi Grupin Qendror të Ushtrisë të ndalonte përkohësisht përparimin e saj drejt Moskës dhe të devijonte grupet e saj Panzer për të ndihmuar në [[Rrethimi i Leningradit|rrethimin e Leningradit]] dhe Kievit.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjeneralët e tij nuk u pajtuan me këtë ndryshim, pasi kishin përparuar 400 kilometra larg Moskës, dhe vendimi i tij shkaktoi një krizë midis udhëheqjes ushtarake.{{Sfn|Wilt|1981}}{{Sfn|Evans|2008|p=202}} Pauza i dha [[Ushtria e Kuqe|Ushtrisë së Kuqe]] një mundësi për të mobilizuar rezerva të reja; historiani Rasëll Stolfi e konsideron atë si një nga faktorët kryesorë që shkaktuan dështimin e ofensivës së Moskës, e cila u rifillua në tetor 1941 dhe përfundoi në mënyrë katastrofike në dhjetor.{{Sfn|Stolfi|1982}} Gjatë kësaj krize, Hitleri e emëroi veten kreun e ''Oberkommando des Heeres''.{{Sfn|Evans|2008|p=210}} Më 7 dhjetor 1941, Japonia [[Sulmi në Pearl Harbor|sulmoi flotën amerikane]] me bazë në Përl Harbor, Havai. Katër ditë më vonë, Hitleri i shpalli luftë Shteteve të Bashkuara.{{Sfn|Shirer|1960|pp=900–901}} Më 18 dhjetor 1941, Himleri e pyeti Hitlerin: "Çfarë të bëjmë me hebrenjtë e Rusisë?", të cilit Hitleri iu përgjigj: ''"als Partisanen auszurotten"'' ("shfarosini si partizanë").{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Historiani izraelit Jehuda Bauer ka komentuar se kjo vërejtje është ndoshta më e afërta që historianët do të arrijnë ndonjëherë me një urdhër përfundimtar nga Hitleri për gjenocidin e kryer gjatë Holokaustit.{{Sfn|Bauer|2000|p=5}} Në fund të vitit 1942, forcat gjermane u mundën në [[Beteja e dytë e El Alamejnit|Betejën e Dytë të El Alamejnit]],{{Sfn|Shirer|1960|p=921}} duke penguar planet e Hitlerit për të pushtuar [[Kanali i Suezit|Kanalin e Suezit]] dhe Lindjen e Mesme. I sigurt në ekspertizën e tij ushtarake pas fitoreve të mëparshme në vitin 1940, Hitleri u bë mosbesues ndaj Komandës së Lartë të Ushtrisë së tij dhe filloi të ndërhynte në planifikimin ushtarak dhe taktik, me pasoja të dëmshme.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=417}} Në dhjetor 1942 dhe janar 1943, refuzimi i përsëritur i Hitlerit për të lejuar tërheqjen e tyre në [[Beteja e Stalingradit|Betejën e Stalingradit]] çoi në shkatërrimin pothuajse të plotë të Ushtrisë së 6-të . Mbi 200,000 ushtarë të Boshtit u vranë dhe 235,000 u morën robër.{{Sfn|Evans|2008|pp=419–420}} Më pas erdhi një disfatë vendimtare strategjike në [[Beteja e Kurskut|Betejën e Kurskut]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1006}} Gjykimi ushtarak i Hitlerit u bë gjithnjë e më i çrregullt dhe pozicioni ushtarak dhe ekonomik i Gjermanisë u përkeqësua, ashtu si edhe shëndeti i Hitlerit.{{Sfn|BBC News, 1999}} [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_146-1972-025-12,_Zerstörte_Lagerbaracke_nach_dem_20._Juli_1944.jpg|majtas|parapamje|Dhoma e shkatërruar e hartave në [[Strofulla e Ujkut|Strofkën e Ujkut]], posti i komandës lindore të Hitlerit, pas [[Komploti i 20 korrikut|komplotit të 20 korrikut]]]] Pas pushtimit të Sicilisë nga Aleatët në vitin 1943, Musolini u rrëzua nga pushteti nga Mbreti [[Viktor Emanueli III]] pas një vote mosbesimi të Këshillit të Madh të Fashizmit. Marshalli Pjetro Badoljo, i vendosur në krye të qeverisë, shpejt iu dorëzua Aleatëve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=996–1000}} Gjatë gjithë viteve 1943 dhe 1944, Bashkimi Sovjetik i detyroi vazhdimisht ushtritë e Hitlerit të tërhiqeshin përgjatë [[Fronti Lindor (Lufta e Dytë Botërore)|Frontit Lindor]]. Më 6 qershor 1944, ushtritë perëndimore të Aleatëve zbarkuan në Francën veriore në një nga operacionet më të mëdha [[Lufta amfibe|amfibe]] në histori, [[Operacioni Overlord|Operacionin Overlord]].{{Sfn|Shirer|1960|p=1036}} Shumë oficerë gjermanë arritën në përfundimin se disfata ishte e pashmangshme dhe se vazhdimi nën udhëheqjen e Hitlerit do të rezultonte në [[Lufta totale|shkatërrimin e plotë të vendit]].{{Sfn|Speer|1971|pp=513–514}} Midis viteve 1939 dhe 1945, pati plane të shumta për të vrarë Hitlerin, disa prej të cilave përparuan në shkallë të konsiderueshme.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=544–547, 821–822, 827–828}} Më i njohuri dhe më domethënësi, [[komploti i 20 korrikut]] të vitit 1944, erdhi nga brenda Gjermanisë dhe u nxit të paktën pjesërisht nga perspektiva në rritje e një disfate gjermane në luftë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=816–818}} Si pjesë e [[Operacioni Valkyrie|Operacionit Valkyrie]], komploti përfshinte vendosjen e një bombe nga [[Claus von Stauffenberg|Klaus fon Shtaufenbergu]] në një nga selitë e Hitlerit, [[Strofulla e Ujkut|Strofka e Ujkut]] në Rastenburg. Hitleri mbijetoi sepse oficeri i shtabit Hajnc Brandt e zhvendosi çantën që përmbante bombën pas një këmbe të tavolinës së rëndë të konferencave, e cila devijoi pjesën më të madhe të shpërthimit. Më vonë, Hitleri urdhëroi hakmarrje, duke rezultuar në ekzekutimin e më shumë se 4,900 njerëzve.{{Sfn|Shirer|1960|pp=1048–1072}} Hitleri u vu në listën e parë të [[Krimet e luftës|kriminelëve të luftës]] të Komisionit të Krimeve të Luftës të Kombeve të Bashkuara në dhjetor 1944, pasi përcaktoi se Hitleri mund të mbahej penalisht përgjegjës për veprimet e nazistëve në vendet e pushtuara. Deri në mars 1945, të paktën shtatë padi ishin ngritur kundër tij.{{Sfn|Plesch|2017|p=158}} === Disfata dhe vdekja === [[Skeda:Adolf_Hitler,_20._april_1945.jpg_(2).jpg|parapamje|Hitleri në paraqitjen e tij të fundit të filmuar, duke nderuar anëtarët e Rinisë së Hitlerit të ''Volkssturm'' në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut]] [[Skeda:Stars_&_Stripes_&_Hitler_Dead2.jpg|parapamje|Faqja e parë e gazetës së Forcave të Armatosura të SHBA-së, ''Yje dhe Shirita'', 2 maj 1945, ku njoftohet vdekja e Hitlerit. Gabimisht thuhet se Hitleri vdiq më 1 maj; ai vdiq më 30 prill.]] Në fund të vitit 1944, si Ushtria e Kuqe ashtu edhe Aleatët Perëndimorë po përparonin drejt Gjermanisë. Duke njohur forcën dhe vendosmërinë e Ushtrisë së Kuqe, Hitleri vendosi të përdorte rezervat e tij të mbetura të lëvizshme kundër ushtrive amerikane dhe britanike, të cilat i perceptonte si shumë më të dobëta.{{Sfn|Weinberg|1964}} Më 16 dhjetor, ai nisi [[Beteja e Bulge|Ofensivën e Ardenës]] për të nxitur përçarje midis Aleatëve Perëndimorë dhe ndoshta për t'i bindur ata të bashkoheshin me luftën e tij kundër sovjetikëve.{{Sfn|Crandell|1987}} Pas disa sukseseve të përkohshme, ofensiva dështoi.{{Sfn|Bullock|1962|p=778}} Me pjesën më të madhe të Gjermanisë në rrënoja në janar 1945, Hitleri foli në radio: "Sado e rëndë të jetë kriza në këtë moment, ajo, pavarësisht gjithçkaje, do të kontrollohet nga vullneti ynë i pandryshueshëm."{{Sfn|Rees|Kershaw|2012}} Më 19 mars, Hitleri komentoi se nevojat e popullsisë gjermane tani mund të shpërfilleshin, sepse ata "kishin provuar të ishin më të dobëtit dhe e ardhmja i përket vetëm kombit lindor më të fortë. Sidoqoftë, vetëm ata që janë inferiorë do të mbeten pas kësaj lufte, sepse të mirët janë vrarë tashmë".{{Sfn|Speer|1971|p=557}} Po atë ditë, Hitleri urdhëroi shkatërrimin e të gjithë infrastrukturës industriale gjermane përpara se ajo të binte në duart e Aleatëve.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}} Ministrit të Armatimeve, Albert Shpir, iu besua zbatimi i kësaj politike të tokës së djegur, por ai fshehurazi nuk iu bind urdhrit.{{Sfn|Bullock|1962|pp=774–775}}{{Sfn|Sereny|1996|pp=497–498}} Shpresa e Hitlerit për të negociuar paqen me Shtetet e Bashkuara dhe Britaninë u inkurajua nga vdekja e presidentit amerikan [[Franklin D. Roosevelt|Frenklin D. Ruzvelt]] më 12 prill 1945, por ndryshe nga pritshmëritë e tij, kjo nuk shkaktoi përçarje midis Aleatëve.{{Sfn|Crandell|1987}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=753, 763, 780–781}} Më 20 prill, në ditëlindjen e tij të 56-të, Hitleri bëri udhëtimin e tij të fundit nga ''Führerbunker'' në sipërfaqe. Në kopshtin e rrënuar të Kancelarisë së Rajhut, ai u dha Kryqe të Hekurta ushtarëve djem të [[Rinia hitleriane|Rinisë së Hitlerit]], të cilët tani po luftonin Ushtrinë e Kuqe në frontin pranë Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|p=251}} Deri më 21 prill, Fronti i Parë Bjellorus i [[Georgi Zhukov|Georgi Zhukovit]] kishte thyer mbrojtjen e Grupit të Ushtrisë Vistula të Gjeneral Gothard Hajnrisi gjatë Betejës së Lartësive Zelov dhe kishte përparuar në periferi të Berlinit.{{Sfn|Beevor|2002|pp=255–256}} Duke mohuar situatën e tmerrshme, Hitleri i vendosi shpresat e tij tek ''Armeeabteilung Steiner'' (Detashmenti i Ushtrisë Shtajner) i pakët në personel dhe pajisje, i komanduar nga Feliks Shtajner. Hitleri urdhëroi Shtajnerin të sulmonte krahun verior të frontit, ndërsa Ushtria e Nëntë Gjermane mori urdhër të sulmonte në veri me një sulm të ashpër.{{Sfn|Le Tissier|2010|p=45}} Gjatë një konference ushtarake më 22 prill, Hitleri pyeti për ofensivën e Shtajnerit. Ai u informua se sulmi nuk ishte nisur dhe se sovjetikët kishin hyrë në Berlin. Hitleri urdhëroi të gjithë përveç Vilhelm Kajtelit, Alfred Jodëlit, Hans Krebsit dhe Vilhelm Burgdorfit të largoheshin nga dhoma,{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} pastaj nisi një tiradë kundër tradhtisë dhe paaftësisë së perceptuar të gjeneralëve të tij, duke kulmuar me deklaratën e tij - për herë të parë - se "gjithçka ka humbur".{{Sfn|Jones|1989}} Ai njoftoi se do të qëndronte në Berlin deri në fund dhe pastaj do të qëllonte veten.{{Sfn|Beevor|2002|p=275}} Deri më 23 prill, Ushtria e Kuqe kishte rrethuar Berlinin {{Sfn|Ziemke|1969|p=92}} dhe Gëbelsi bëri një shpallje duke i nxitur qytetarët e saj të mbronin qytetin.{{Sfn|Dollinger|1995|p=231}} Po atë ditë, Gëringu dërgoi një telegram nga Berhtesgadeni, duke argumentuar se meqenëse Hitleri ishte i izoluar në Berlin, Gëringu duhet të merrte përsipër udhëheqjen e Gjermanisë. Gëringu vendosi një afat, pas të cilit ai do ta konsideronte Hitlerin të paaftë.{{Sfn|Bullock|1962|p=787}} Hitleri u përgjigj duke arrestuar Gëringun, dhe në [[Vullneti i fundit dhe testamenti i Adolf Hitlerit|testamentin e tij të fundit]] të 29 prillit, ai e largoi Gëringun nga të gjitha pozicionet qeveritare.{{Sfn|Bullock|1962|pp=787, 795}}{{Sfn|Butler|Young|1989|pp=227–228}} Më 28 prill, Hitleri zbuloi se Himleri, i cili ishte larguar nga Berlini më 20 prill, po përpiqej të negocionte një dorëzim ndaj Aleatëve Perëndimorë.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=923–925, 943}}{{Sfn|Bullock|1962|p=791}} Ai e konsideroi këtë tradhti dhe urdhëroi arrestimin e Himlerit. Ai gjithashtu urdhëroi ekzekutimin e Herman Fegelajnit, përfaqësuesit të SS-së së Himlerit në selinë e Hitlerit në Berlin, për dezertim.{{Sfn|Bullock|1962|pp=792, 795}} Pas mesnatës, natën e 28-29 prillit, Hitleri u martua me [[Eva Braun]] në një ceremoni të vogël civile në ''Führerbunker''.{{Sfn|Beevor|2002|p=343}} Më vonë atë pasdite, Hitleri u informua se [[Vdekja e Benito Musolinit|Musolini ishte ekzekutuar]] nga [[Rezistenca italiane|lëvizja italiane e rezistencës]] një ditë më parë; kjo besohet se ia ka rritur vendosmërinë për të shmangur kapjen.{{Sfn|Bullock|1962|p=798}} Më 30 prill, trupat sovjetike ishin brenda pesëqind metrash nga Kancelaria e Rajhut kur Hitleri qëlloi veten në kokë dhe Brauni kafshoi një kapsulë [[Cianidi|cianuri]].{{Sfn|Linge|2009|p=199}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=160–182}} Në përputhje me dëshirat e Hitlerit, kufomat e tyre u çuan jashtë në kopshtin pas Kancelarisë së Rajhut, ku u vendosën në një krater bombe, u spërkatën me benzinë dhe u vunë në flakë ndërsa vazhdonin bombardimet e Ushtrisë së Kuqe.{{Sfn|Linge|2009|p=200}}{{Sfn|Bullock|1962|pp=799–800}}{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=217–220, 224–225}} Admirali i Madh [[Karl Dënic]] dhe Gëbelsi morën rolet e Hitlerit si kreu i shtetit dhe kancelar përkatësisht.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=949–950}} Në mbrëmjen e 1 majit, Gëbelsi dhe gruaja e tij, Magda, kryen vetëvrasje në kopshtin e Kancelarisë së Rajhut, pasi kishin helmuar gjashtë fëmijët e tyre me cianur.{{Sfn|Shirer|1960|p=1136}} [[Beteja e Berlinit|Berlini u dorëzua]] më 2 maj. Mbetjet e familjes Gëbels, gjeneralit Hans Krebs (i cili kishte kryer vetëvrasje atë ditë) dhe qenit të Hitlerit, Blondi, u varrosën dhe u zhvarrosën vazhdimisht nga sovjetikët.{{Sfn|Vinogradov|2005|pp=111, 333}} U pretendua se edhe mbetjet e Hitlerit dhe Braunit ishin zhvendosur, por kjo ka shumë të ngjarë të jetë [[Dezinformimi|dezinformim]] sovjetik. Nuk ka prova që ndonjë mbetje e identifikueshme e Hitlerit ose Braunit - me përjashtim të urave dentare - të jetë gjetur ndonjëherë prej tyre.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=215–225}}{{Sfn|Fest|2004|pp=163–164}}{{Sfn|Kershaw|2000b|p=1110}} Ndërsa lajmi për vdekjen e Hitlerit u përhap shpejt, një certifikatë vdekjeje nuk u lëshua deri në vitin 1956, pas një hetimi të gjatë për të mbledhur dëshmi nga 42 dëshmitarë. Vdekja e Hitlerit u regjistrua si një supozim vdekjeje bazuar në këtë dëshmi.{{Sfn|Joachimsthaler|1999|pp=8–13}} == Holokausti == ''Artikujt kryesorë: [[Holokausti]] dhe [[Zgjidhja Përfundimtare]]'' {{Citim2|quote=Nëse financuesit ndërkombëtarë hebrenj brenda dhe jashtë Evropës do të kenë sukses në zhytjen e kombeve edhe një herë në një luftë botërore, atëherë rezultati nuk do të jetë bolshevizimi i botës, dhe kështu fitorja e judaizmit, por shfarosja e racës hebreje në Evropë!|personquoted=Adolf Hitleri, fjalimi i 30 janarit 1939 në Rajhshtag}}[[Skeda:Mass_Grave_3_at_Bergen-Belsen_concentration_camp.jpg|parapamje|Një varr masiv në Bergen-Belsen pas çlirimit të kampit, prill 1945]] Holokausti dhe lufta e Gjermanisë në Lindje bazoheshin në pikëpamjen e kahershme të Hitlerit se hebrenjtë ishin armiq të popullit gjerman dhe se [[Lebensraum]] ishte e nevojshme për zgjerimin e Gjermanisë. Ai u përqendrua në Evropën Lindore për këtë zgjerim, duke synuar të mposhtte Poloninë dhe Bashkimin Sovjetik dhe më pas të largonte ose të vriste hebrenjtë dhe [[sllavët]].{{Sfn|Gellately|1996}} Plani ''Generalplan Ost'' ([[Plani i Përgjithshëm i Lindjes]]) bënte thirrje për deportimin e popullsisë së Evropës Lindore të pushtuar dhe Bashkimit Sovjetik në Siberinë Perëndimore, për t'u përdorur si skllevër ose për t'u vrarë;{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} territoret e pushtuara do të kolonizoheshin nga kolonë gjermanë ose të "gjermanizuar".{{Sfn|Steinberg|1995}} Qëllimi ishte të zbatohej ky plan pas pushtimit të Bashkimit Sovjetik, por kur kjo dështoi, Hitleri i përshpejtoi planet.{{Sfn|Snyder|2010|p=416}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=683}} Deri në janar të vitit 1942, ai kishte vendosur që hebrenjtë, sllavët dhe të deportuarit e tjerë që konsideroheshin të padëshirueshëm duhet të vriteshin.{{Sfn|Shirer|1960|p=965}} [[Skeda:Erlass_von_Hitler_-_Nürnberger_Dokument_PS-630_-_datiert_1._September_1939.jpg|parapamje|Urdhri i Hitlerit për ''Aktion T4'', 1 shtator 1939]] Gjenocidi u organizua dhe u ekzekutua nga [[Heinrich Himmler|Hajnrih Himleri]] dhe [[Reinhard Heydrich|Rajnhard Hejdrihu]]. Të dhënat e Konferencës së Vanzesë, të mbajtur më 20 janar 1942 dhe të udhëhequr nga Hejdrihu, me pjesëmarrjen e 15 zyrtarëve të lartë nazistë, ofrojnë provat më të qarta të planifikimit sistematik për Holokaustin. Më 22 shkurt, Hitleri u regjistrua duke thënë: "ne do ta rifitojmë shëndetin tonë vetëm duke eliminuar hebrenjtë".{{Sfn|Naimark|2002|p=81}} Në mënyrë të ngjashme, në një takim në korrik 1941 me funksionarë kryesorë të territoreve lindore, Hitleri tha se mënyra më e lehtë për të qetësuar shpejt zonat do të arrihej më së miri duke "qëlluar të gjithë ata që duken të çuditshëm".{{Sfn|Longerich|2005|p=116}} Edhe pse nuk ka dalë në sipërfaqe asnjë urdhër i drejtpërdrejtë nga Hitleri që autorizon vrasjet masive,{{Sfn|Megargee|2007|p=146}} fjalimet e tij publike, urdhrat drejtuar gjeneralëve të tij, dhe ditarët e zyrtarëve nazistë tregojnë se ai konceptoi dhe autorizoi shfarosjen e hebrenjve evropianë.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 17}} Gjatë luftës, Hitleri deklaroi vazhdimisht se profecia e tij e vitit 1939 po përmbushej, domethënë, se një luftë botërore do të sillte shfarosjen e racës hebreje.{{Sfn|Kershaw|2000b|pp=459–462}} Hitleri miratoi ''Einsatzgruppen''—skuadronet e vrasjeve që ndoqën ushtrinë gjermane përmes Polonisë, Balltikut dhe Bashkimit Sovjetik{{Sfn|Kershaw|2008|pp=670–675}}—dhe ishte i informuar mirë për aktivitetet e tyre.{{Sfn|Longerich|2003|loc=Chapter 15}}{{Sfn|Megargee|2007|p=144}} Deri në verën e vitit 1942, [[kampi i përqendrimit i Aushvicit]] u zgjerua për të akomoduar një numër të madh të të dëbuarve për vrasje ose [[Puna e detyruar nën pushtimin Gjerman gjatë Luftës së Dytë Botërore|skllavëri]].{{Sfn|Kershaw|2008|p=687}} Dhjetëra kampe të tjera përqendrimi dhe kampe satelitore u ngritën në të gjithë Evropën, me [[Kampi i shfarosjes|disa kampe të dedikuara ekskluzivisht për shfarosje]].{{Sfn|Evans|2008|loc=map, p. 366}} Midis viteve 1939 dhe 1945, ''Schutzstaffel'' (SS-ja), e ndihmuar nga qeveritë kolaboracioniste dhe rekrutët nga vendet e pushtuara, ishin përgjegjës për vdekjen e të paktën 11 milionë joluftëtarëve,{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}}{{Sfn|Snyder|2010|p=416}} duke përfshirë vrasjen e rreth gjashtë milionë hebrenjve (që përfaqësonin dy të tretat e popullsisë hebreje të Evropës),{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}}{{Efn|Sir Richard Evans states, "it has become clear that the probable total is around 6 million."{{sfn|Evans|2008|p=318}}}} dhe midis 200,000 dhe 1,500,000 [[Holokausti i romëve|romëve]].{{Sfn|Hancock|2004|pp=383–396}}{{Sfn|Holocaust Memorial Museum}} Viktimat u vranë në kampe përqendrimi dhe shfarosjeje dhe në [[Getot hebreje të krijuara nga Gjermania naziste|geto]], si dhe përmes pushkatimeve masive.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Shumë viktima të Holokaustit u vranë në dhoma gazi ose u qëlluan, ndërsa të tjerë vdiqën nga uria ose sëmundjet ose ndërsa punonin si punëtorë skllevër.{{Sfn|Shirer|1960|p=946}}{{Sfn|Evans|2008|p=15}} Përveç eliminimit të hebrenjve, nazistët planifikuan të zvogëlonin popullsinë e territoreve të pushtuara me 30 milionë njerëz nga uria në një veprim të quajtur Plani i Urisë. Furnizimet ushqimore do t'i devijoheshin ushtrisë gjermane dhe civilëve gjermanë. Qytetet do të shkatërroheshin dhe toka do të lejohej të kthehej në pyll ose të ripopullohej nga kolonistët gjermanë.{{Sfn|Snyder|2010|pp=162–163, 416}} Së bashku, Plani i Urisë dhe Generalplan Ost do të kishte çuar në vdekjen e 80 milionë njerëzve nga uria në Bashkimin Sovjetik.{{Sfn|Dorland|2009|p=6}} Këto plane të përmbushura pjesërisht rezultuan në vdekje shtesë, duke e çuar numrin e përgjithshëm të civilëve dhe të robërve të luftës që vdiqën në democid në rreth 19.3 milionë njerëz.{{Sfn|Rummel|1994|loc=[http://www.hawaii.edu/powerkills/NAZIS.TAB1.1.GIF table, p. 112]}} Politikat e Hitlerit rezultuan në vrasjen e gati dy milionë civilëve polakë johebrenj,{{Sfn|US Holocaust Memorial Museum}} mbi tre milionë të burgosurve sovjetikë të luftës,{{Sfn|Snyder|2010|p=184}} komunistëve dhe kundërshtarëve të tjerë politikë, [[Përndjekja e homoseksualëve në Gjermaninë naziste|homoseksualëve]], personave me aftësi të kufizuara fizike dhe mendore,{{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=45}}{{Sfn|Goldhagen|1996|p=290}} Dëshmitarëve të Jehovait, [[Adventistët|adventistëve]] dhe sindikalistëve. Hitleri nuk foli kurrë publikisht për vrasjet dhe duket se nuk i ka vizituar kurrë kampet e përqendrimit.{{Sfn|Downing|2005|p=33}} Nazistët përqafuan konceptin e [[Higjiena racore|higjienës racore]]. Më 15 shtator 1935, Hitleri paraqiti dy ligje - të njohura si [[Ligjet e Nurembergut]] - në Rajhshtag. Ligjet ndalonin marrëdhëniet seksuale dhe martesat midis arianëve dhe hebrenjve dhe më vonë u zgjeruan për të përfshirë "ciganët, zezakët ose pasardhësit e tyre bastardë".{{Sfn|Gellately|2001|p=216}} Ligjet i hoqën të gjithë joarianët nga shtetësia e tyre gjermane dhe ndaluan punësimin e grave johebreje nën moshën 45 vjeç në familjet hebreje.{{Sfn|Kershaw|1999|pp=567–568}} Politikat e hershme [[Eugjenika naziste|eugjenike]] të Hitlerit synonin fëmijët me aftësi të kufizuara fizike dhe zhvillimore në një program të quajtur Action Brandt, dhe më vonë ai autorizoi një program [[Euthanasia|eutanazie]] për të rriturit me aftësi të kufizuara serioze mendore dhe fizike, i njohur tani si ''Aktion T4''.{{Sfn|Overy|2005|p=252}} == Stili i udhëheqjes == [[Skeda:Bundesarchiv_Bild_183-B24543,_Hauptquartier_Heeresgruppe_Süd,_Lagebesprechung.jpg|parapamje|Hitleri gjatë një takimi në selinë e Grupit Jugor të Ushtrisë në qershor 1942]] Hitleri e sundoi Partinë Naziste në mënyrë [[Autokracia|autokratike]] duke shpallur ''[[Führerprinzip]]'' (parimin e udhëheqësit). Parimi mbështetej në bindjen absolute të të gjithë vartësve ndaj eprorëve të tyre; kështu, ai e shihte strukturën qeveritare si një piramidë, me veten e tij (udhëheqësin e pagabueshëm) në kulm. Rangu në parti nuk përcaktohej nga zgjedhjet; pozicionet plotësoheshin përmes emërimit nga ata me rang më të lartë, të cilët kërkonin bindje të pakushtëzuar ndaj vullnetit të udhëheqësit.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=170, 172, 181}} Stili i udhëheqjes së Hitlerit ishte t'u jepte urdhra kundërshtuese vartësve të tij dhe t'i vendoste ata në pozicione ku detyrat dhe përgjegjësitë e tyre mbivendoseshin me ato të të tjerëve, në mënyrë që "ai më i forti të bënte punën".{{Sfn|Speer|1971|p=281}} Në këtë mënyrë, Hitleri nxiste mosbesim, konkurrencë dhe grindje të brendshme midis vartësve të tij për të konsoliduar dhe maksimizuar pushtetin e tij. Kabineti i tij nuk u mblodh kurrë pas vitit 1938 dhe ai i dekurajoi ministrat e tij të takoheshin në mënyrë të pavarur.{{Sfn|Manvell|Fraenkel|2007|p=29}}{{Sfn|Kershaw|2008|p=323}} Hitleri zakonisht nuk jepte urdhra me shkrim; në vend të kësaj, ai komunikonte me gojë ose i përcillte ato përmes bashkëpunëtorit të tij të ngushtë Martin Borman.{{Sfn|Kershaw|2008|p=377}} Ai ia besoi Bormanit dokumentet, emërimet dhe financat personale; Bormani e përdori pozicionin e tij për të kontrolluar rrjedhën e informacionit dhe aksesin te Hitleri.{{Sfn|Speer|1971|p=333}} Hitleri dominoi përpjekjet luftarake të vendit të tij gjatë Luftës së Dytë Botërore në një masë më të madhe se çdo udhëheqës tjetër kombëtar. Ai forcoi kontrollin e tij mbi forcat e armatosura në vitin 1938 dhe më pas mori të gjitha vendimet e mëdha në lidhje me strategjinë ushtarake të Gjermanisë. Vendimi i tij për të ndërmarrë një seri ofensivash të rrezikshme kundër Norvegjisë, Francës dhe Holandës në vitin 1940, kundër këshillës së ushtrisë, rezultoi i suksesshëm, megjithëse strategjitë diplomatike dhe ushtarake që ai përdori në përpjekjet për të detyruar Mbretërinë e Bashkuar të dilte nga lufta përfunduan me dështim.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Hitleri e thelloi përfshirjen e tij në përpjekjet luftarake duke emëruar veten si komandant të përgjithshëm të Ushtrisë në dhjetor 1941; që nga kjo pikë e tutje, ai personalisht drejtoi luftën kundër Bashkimit Sovjetik, ndërsa komandantët e tij ushtarakë përballë Aleatëve Perëndimorë ruajtën një shkallë autonomie.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=169–170}} Udhëheqja e Hitlerit u shkëput gjithnjë e më shumë nga realiteti ndërsa lufta u kthye kundër Gjermanisë, me strategjitë mbrojtëse të ushtrisë që shpesh pengoheshin nga vendimmarrja e tij e ngadaltë dhe direktivat e shpeshta për të mbajtur pozicione të paqëndrueshme. Megjithatë, ai vazhdoi të besonte se vetëm udhëheqja e tij mund të sillte fitoren.{{Sfn|Overy|2005a|pp=421–425}} Në muajt e fundit të luftës, Hitleri refuzoi të merrte në konsideratë negociatat e paqes, duke e konsideruar shkatërrimin e Gjermanisë si më të preferueshëm sesa dorëzimin.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=396–397}} Ushtria nuk e sfidoi dominimin e Hitlerit në përpjekjet e luftës dhe oficerët e lartë në përgjithësi mbështetën dhe zbatuan vendimet e tij.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=171–395}} == Jeta personale == === Familja === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Kryesor|Familja e Hitlerit}} [[Skeda:Bundesarchiv_B_145_Bild-F051673-0059,_Adolf_Hitler_und_Eva_Braun_auf_dem_Berghof.jpg|parapamje|Hitleri dhe Brauni në vitin 1942]] Hitleri krijoi një imazh publik si një burrë i pamartuar pa jetë familjare, i përkushtuar tërësisht ndaj misionit të tij politik dhe kombit.{{Sfn|Shirer|1960|p=130}}{{Sfn|Bullock|1999|p=563}} Ai u takua me të dashurën e tij, Eva Braun, në vitin 1929,{{Sfn|Kershaw|2008|p=378}} dhe u martua me të më 29 prill 1945, një ditë para se të dy të kryenin vetëvrasje.{{Sfn|Kershaw|2008|pp=947–948}} Në shtator 1931, gjysmëmbesa e tij, Geli Raubal, kreu vetëvrasje me armën e Hitlerit në apartamentin e tij në Mynih. U përfol midis bashkëkohësve se Geli ishte në një lidhje romantike me të, dhe vdekja e saj ishte një burim dhimbjeje të thellë dhe afatgjatë.{{Sfn|Bullock|1962|pp=393–394}} Paula Hitler, motra e vogël e Hitlerit dhe anëtarja e fundit e gjallë e familjes së tij të ngushtë, vdiq në qershor 1960.{{Sfn|Kershaw|2008|p=4}} === Pikëpamjet mbi fenë === Hitleri lindi nga një nënë [[Kisha Katolike Romake|katolike]] praktikuese dhe një baba [[Antiklerikalizmi|antiklerikal]]; pasi u largua nga shtëpia, Hitleri nuk mori më pjesë në [[Mesha|Meshë]] dhe as nuk mori sakramentet.{{Sfn|Kershaw|2008|p=5}}{{Sfn|Rißmann|2001|pp=94–96}}{{Sfn|Toland|1992|pp=9–10}} Albert Shpiri pohon se Hitleri fliste kundër kishës ndaj bashkëpunëtorëve të tij politikë, dhe megjithëse nuk u largua kurrë zyrtarisht nga kisha, ai nuk kishte asnjë lidhje me të.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Ai shton se Hitleri mendonte se në mungesë të fesë së organizuar, njerëzit do të ktheheshin te misticizmi, të cilin ai e konsideronte regresiv.{{Sfn|Speer|1971|pp=141–142}} Sipas Shpirit, Hitleri besonte se [[Feja në Japoni|besimet fetare japoneze]] ose [[Islami]] do të kishin qenë një fe më e përshtatshme për gjermanët sesa Krishterimi, me "butësinë dhe dobësinë" e tij.{{Sfn|Speer|1971|p=143}} Historiani Xhon S. Konuei pohon se Hitleri ishte thelbësisht kundër kishave të krishtera.{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Sipas Bullokut, Hitleri nuk besonte në Zot, ishte antiklerikal dhe e përçmonte etikën e krishterë sepse ajo binte ndesh me pikëpamjen e tij të preferuar të "mbijetesës së më të fortit".{{Sfn|Bullock|1999|pp=385, 389}} Ai favorizonte aspekte të [[Protestantizmi|Protestantizmit]] që i përshtateshin pikëpamjeve të tij dhe përvetësonte disa elementë të organizimit hierarkik, [[Liturgjia|liturgjisë]] dhe frazeologjisë së Kishës Katolike.{{Sfn|Rißmann|2001|p=96}} Në një fjalim të vitit 1932, Hitleri deklaroi se nuk ishte katolik dhe e shpalli veten të krishterë gjerman.{{Sfn|Weir|Greenberg|2022|p=694}} Në një bisedë me Albert Shpirin, Hitleri tha: "Nëpërmjet meje, [[Evangjelikalizmi|Kisha Ungjillore]] mund të bëhej kisha themelore, si në Angli."{{Sfn|Speer|1971|p=142}} [[Skeda:Hitler_with_Catholic_dignitaries.jpg|parapamje|Hitleri duke shtrënguar duart me peshkopin Ludvig Myler në vitin 1934]] Hitleri e shihte kishën si një ndikim të rëndësishëm politikisht konservator në shoqëri,{{Sfn|Speer|1971|p=141}} dhe ai miratoi një marrëdhënie strategjike me të që "i përshtatej qëllimeve të tij të menjëhershme politike".{{Sfn|Conway|1968|p=3}} Në publik, Hitleri shpesh lavdëronte trashëgiminë e krishterë dhe kulturën e krishterë gjermane, megjithëse deklaronte besimin në një "Jezus arian" që luftonte kundër hebrenjve.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|pp=27, 108}} Megjithatë, në "Diskutimin e Tryezës e Hitlerit" ai u regjistrua duke thënë se Krishterimi ishte një "absurditet"{{Sfn|Hitler|2000|p=59}} dhe një marrëzi e bazuar në gënjeshtra.{{Sfn|Hitler|2000|p=342}} Sipas një raporti të Zyrës Amerikane të Shërbimeve Strategjike (OSS), "Plani Master Nazist", Hitleri planifikoi të shkatërronte ndikimin e kishave të krishtera brenda Rajhut.{{Sfn|Sharkey|2002}}{{Sfn|Bonney|2001|pp=2–3}} Shireri komentoi se "regjimi nazist kishte ndërmend të shkatërronte krishterimin në Gjermani, nëse mundej, dhe të zëvendësonte paganizmin e vjetër të perëndive të hershme fisnore gjermanike me paganizmin e ri të ekstremistëve nazistë".{{Sfn|Shirer|1960|p=240}} Sipas Bullokut, Hitleri donte të priste deri pas luftës para se të zbatonte këtë plan.{{Sfn|Bullock|1962|pp=219, 389}} Riçard Stajgman-Gall ka arritur në përfundimin se nuk kishte prova të forta për një plan të tillë për të zëvendësuar krishterimin.{{Sfn|Steigmann-Gall|2003|p=259}} Historiani suedez Mikael Nilson vëren se shumë nga deklaratat fetare të Hitlerit janë marrë nga ''Diskutimi i Tryezës'', të cilën ai e konsideron shumë të pabesueshme: pjesa më e madhe e përmbajtjes është shkruar disa ditë pas ngjarjes dhe është modifikuar shumë për t'iu përshtatur axhendave të Martin Bormanit dhe më vonë Fransua Zhënudit.{{Sfn|Nilsson|2020|pp=23-24, 51, 113, 191–192}} Shpiri shkroi se Hitleri kishte një pikëpamje negative për nocionet mistike të Himlerit dhe [[Alfred Rosenberg|Alfred Rosenbergut]] dhe përpjekjen e Himlerit për të mitizuar SS-në. Hitleri ishte më pragmatik dhe ambiciet e tij përqendroheshin në shqetësime më praktike.{{Sfn|Speer|1971|pp=141, 171, 174}}{{Sfn|Bullock|1999|p=729}} === Shëndeti === Studiuesit kanë sugjeruar në mënyra të ndryshme se Hitleri vuante nga sindroma e zorrës së irritueshme, lezione të lëkurës, rrahje të çrregullta të zemrës, [[Ateroskleroza|sklerozë koronare]],{{Sfn|Evans|2008|p=508}} [[sëmundja e Parkinsonit]],{{Sfn|BBC News, 1999}}{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} [[sifilizi]],{{Sfn|Bullock|1962|p=717}} arteriti me qeliza gjigante,{{Sfn|Redlich|1993}} [[Zhurmat në vesh|tiniti]],{{Sfn|Redlich|2000|pp=129–190}} dhe [[monorkizmi]].{{Sfn|''The Guardian'', 2015}} Në një raport të përgatitur për OSS-në në vitin 1943, Uollter Çarls Langer i [[Universiteti i Harvardit|Universitetit të Harvardit]] e përshkroi Hitlerin si një "[[Psikopatia|psikopat]] neurotik" dhe spekuloi se ai shfaqte tendenca masokiste dhe ndjenja të thella veturrejtjeje, të cilat i projektonte te të tjerët, veçanërisht te hebrenjtë.{{Sfn|Langer|1972|p=126}}{{Sfn|Fuchs|2000|p=58}} Në librin e tij të vitit 1977, "Zoti Psikopatik: Adolf Hitler", historiani Robert G. L. Uejt propozon se Hitleri vuante nga çrregullimi i personalitetit.{{Sfn|Waite|1993|p=356}} Historianët Henrik Eberle dhe Hans-Joakim Nojman konsiderojnë se, ndërsa vuante nga disa sëmundje, përfshirë sëmundjen e Parkinsonit, Hitleri nuk përjetoi iluzione patologjike dhe ishte gjithmonë plotësisht i vetëdijshëm për vendimet e tij, dhe për këtë arsye përgjegjës për to.{{Sfn|Gunkel|2010}}{{Sfn|Jones|1989}} Diku në vitet 1930, Hitleri adoptoi një dietë kryesisht vegjetariane,{{Sfn|Bullock|1999|p=388}}{{Sfn|Toland|1992|p=256}} duke shmangur të gjithë mishin dhe peshkun që nga viti 1942 e tutje. Në ngjarjet shoqërore, ai ndonjëherë jepte rrëfime grafike të therjes së kafshëve në një përpjekje për t'i bërë mysafirët e tij të shmangnin mishin.{{Sfn|Wilson|1998}} Bormani ndërtoi një serë pranë Berghofit (pranë Bershtesgaden) për të siguruar një furnizim të qëndrueshëm me fruta dhe perime të freskëta për Hitlerin.{{Sfn|McGovern|1968|pp=32–33}} Hitleri ndaloi së piri alkool rreth kohës që u bë vegjetarian dhe më pas piu birrë ose verë vetëm shumë rrallë në raste shoqërore.{{Sfn|Linge|2009|p=38}}{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=176, 22 January 1942}} Ai nuk pinte duhan për pjesën më të madhe të jetës së tij të rritur, por pinte shumë duhan në rininë e tij (25 deri në 40 cigare në ditë); ai përfundimisht e la, duke e quajtur vesin "një humbje parash".{{Sfn|Proctor|1999|p=219}} Ai i inkurajoi bashkëpunëtorët e tij të ngushtë ta linin duke ofruar një orë ari kujtdo që ishte në gjendje ta linte vesin.{{Sfn|Toland|1992|p=741}} Hitleri filloi të përdorte amfetaminë herë pas here pas vitit 1937 dhe u bë i varur prej saj në fund të vitit 1942.{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=125–142}} Shpiri e lidhi këtë përdorim të amfetaminës me sjelljen gjithnjë e më të çrregullt dhe vendimmarrjen e paepur të Hitlerit (për shembull, duke lejuar rrallë tërheqje ushtarake).{{Sfn|Heston|Heston|1980|pp=11–20}} I përshkruar 90 medikamente gjatë viteve të luftës nga mjeku i tij personal, Teodor Morel, Hitleri merrte shumë pilula çdo ditë për probleme kronike me stomakun dhe sëmundje të tjera.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ai konsumonte rregullisht amfetaminë, barbiturate, opiate dhe [[Kokaina|kokainë]],{{Sfn|Ghaemi|2011|pp=190–191}}{{Sfn|Porter|2013}} si dhe bromur kaliumi dhe atropa beladona (kjo e fundit në formën e pilulave antigaz të Doktor Kosterit).{{Sfn|Doyle|2005|p=8}} Ai pësoi çarjetë daulleve të veshit si pasojë e shpërthimit të bombës [[Komploti i 20 korrikut|së komplotit më 20 korrik]] 1944, dhe 200 copëza druri iu desh t'i hiqeshin nga këmbët.{{Sfn|Linge|2009|p=156}} Pamjet e lajmeve të Hitlerit tregojnë dridhje në dorën e majtë dhe një ecje të shpejtë, të cilat filluan para luftës dhe u përkeqësuan drejt fundit të jetës së tij.{{Sfn|Kershaw|2008|p=782}} Ernest-Gynter Shenk dhe disa mjekë të tjerë që takuan Hitlerin në javët e fundit të jetës së tij gjithashtu formuan një diagnozë të sëmundjes së Parkinsonit.{{Sfn|O'Donnell|2001|p=37}} == Trashëgimia == [[Skeda:Mahnstein.JPG|parapamje|Jashtë një ndërtese në Braunau-am-In, Austri, ku lindi Hitleri, është vendosur një gur përkujtimor si kujtesë e Luftës së Dytë Botërore. Mbishkrimi përkthehet kështu:{{Sfn|Zialcita|2019}}Për paqe, liri/dhe demokraci/kurrë më fashizëm/miliona të vdekur na lajmërojnë]] Sipas historianit Joakim Fest, vetëvrasja e Hitlerit u krahasua nga shumë bashkëkohës me një "magji" që po shuhej.{{Sfn|Fest|1974|p=753}} Në mënyrë të ngjashme, Shpiri komentoi në librin ''"Brenda Rajhut të Tretë''" mbi emocionet e tij një ditë pas vetëvrasjes së Hitlerit: "Vetëm tani magjia u shua."{{Sfn|Speer|1971|p=617}} Mbështetja publike për Hitlerin ishte shembur në kohën e vdekjes së tij, të cilën pak gjermanë e vajtuan; Kersho argumenton se shumica e civilëve dhe personelit ushtarak ishin shumë të zënë duke u përshtatur me rënien e vendit ose duke ikur nga luftimet për të treguar ndonjë interes.{{Sfn|Kershaw|2012|pp=348–350}} Sipas historianit Xhon Toland, nazizmi "shpërtheu si një flluskë" pa udhëheqësin e tij.{{Sfn|Toland|1992|p=892}} Kersho e përshkruan Hitlerin si "mishërimin e së keqes politike moderne".{{Sfn|Kershaw|2000b|p=xvii}} "Asnjëherë në histori një shkatërrim i tillë - fizik dhe moral - nuk është shoqëruar me emrin e një njeriu të vetëm", shton ai.{{Sfn|Kershaw|2000b|p=841}} Programi politik i Hitlerit shkaktoi një luftë botërore, duke lënë pas një Evropë Lindore dhe Qendrore të shkatërruar dhe të varfër. Gjermania pësoi shkatërrim të plotë, të karakterizuar si ''Stunde Null'' (Ora Zero).{{Sfn|Fischer|1995|p=569}} Politikat e Hitlerit shkaktuan vuajtje njerëzore në një shkallë të paparë;{{Sfn|Del Testa|Lemoine|Strickland|2003|p=83}} sipas R. J. Rumel, regjimi nazist ishte përgjegjës për vrasjen democide të rreth 19.3 milionë civilëve dhe robërve të luftës.{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Përveç kësaj, 28.7 milionë ushtarë dhe civilë vdiqën si pasojë e veprimeve ushtarake në [[Teatri evropian i Luftës së Dytë Botërore|teatrin evropian të Luftës së Dytë Botërore]].{{Sfn|Rummel|1994|p=112}} Numri i civilëve të vrarë gjatë Luftës së Dytë Botërore ishte i pashembullt në historinë e luftës.{{Sfn|Murray|Millett|2001|p=554}} Historianët, filozofët dhe politikanët shpesh përdorin fjalën "i lig" për të përshkruar regjimin nazist.{{Sfn|Welch|2001|p=2}} Shumë vende evropiane e kanë kriminalizuar si promovimin e nazizmit ashtu edhe mohimin e Holokaustit.{{Sfn|Bazyler|2006|p=1}} Historiani Fridrih Majneke e përshkroi Hitlerin si "një nga shembujt e mëdhenj të fuqisë së veçantë dhe të pallogaritshme të personalitetit në jetën historike".{{Sfn|Shirer|1960|p=6}} Historiani anglez Hju Trevor-Roper e pa atë si "ndër 'thjeshtuesit e tmerrshëm' të historisë, pushtuesin më sistematik, më historik, më filozofik, por megjithatë më të vrazhdin, më mizorin dhe më pak bujarin që bota ka njohur ndonjëherë".{{Sfn|Hitler|Trevor-Roper|1988|p=xxxv}} Për historianin Xhon M. Roberts, disfata e Hitlerit shënoi fundin e një faze të historisë evropiane të dominuar nga Gjermania.{{Sfn|Roberts|1996|p=501}} Në vend të saj doli [[Lufta e Ftohtë]], një përballje globale midis [[Blloku Perëndimor|Bllokut Perëndimor]], të dominuar nga Shtetet e Bashkuara dhe vendet e tjera [[NATO|të NATO-s]], dhe [[Blloku Lindor|Bllokut Lindor]], të dominuar nga Bashkimi Sovjetik.{{Sfn|Lichtheim|1974|p=366}} Historiani [[Sebastian Haffner|Sebastian Hafner]] pohoi se pa Hitlerin dhe zhvendosjen e hebrenjve, shteti-komb modern i Izraelit nuk do të ekzistonte. Ai pohon se pa Hitlerin, [[shkolonizimi]] i ish-sferave evropiane të ndikimit do të ishte shtyrë.{{Sfn|Haffner|1979|pp=100–101}} Për më tepër, Hafneri pohoi se përveç [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]], Hitleri pati një ndikim më të rëndësishëm se çdo figurë tjetër historike e krahasueshme, në sensin që edhe ai shkaktoi një gamë të gjerë ndryshimesh në mbarë botën në një periudhë kohore relativisht të shkurtër.{{Sfn|Haffner|1979|p=100}} === Në propagandë === Hitleri shfrytëzoi filmat dokumentarë dhe lajmet për të frymëzuar një [[Kulti i individit|kult individi]]. Ai ishte i përfshirë dhe u shfaq në një seri filmash propagandistikë gjatë gjithë karrierës së tij politike, shumë prej të cilëve të realizuar nga Leni Rifenshtal, e cila konsiderohet si një pioniere e kinematografisë moderne.{{Sfn|''The Daily Telegraph'', 2003}} Paraqitjet e Hitlerit në filmat propagandistikë përfshijnë: * ''Der Sieg des Glaubens'' (''Fitorja e Besimit'', 1933) * ''Triumph des Willens'' (''Triumfi i Vullnetit'', 1935) * ''Tag der Freiheit: Unsere Wehrmacht'' (''Dita e Lirisë: Forcat Tona të Armatosura'', 1935) * ''Olympia'' (1938) == Shiko edhe == * [[Ardhja e Adolf Hitlerit në pushtet]] * [[Mustaqja si furçë dhëmbësh]] – E njohur edhe si "mustaqja e Hitlerit", një stil i qimeve të fytyrës * Bibliografia e Adolf Hitlerit * Führermuseum – Muzeu i pandërtuar i planifikuar nga Hitleri për Lincin, Austri * Regjistrimi i Hitlerit dhe Manerhajmit – Regjistrimi i vitit 1942 i një bisede midis Adolf Hitlerit dhe Gustaf Emil Manerhajmit * Julius Shaub – Ndihmësi Kryesor * Karl Majër – eprori i Hitlerit në inteligjencën ushtarake 1919–1920 * Karl Vilhelm Krauze – Shërbëtor personal * Lista e stafit personal të Adolf Hitlerit * Lista e rrugëve të emëruara sipas Adolf Hitlerit * Piktura nga Adolf Hitleri * Adolf Hitleri në kulturën popullore == Referimet == {{Reflist|30em}} 3p6ptnttebqzteie7sf94yjtngmciqy 1 298185 3029164 3026704 2026-09-02T04:23:12Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Modeli shoqëror i aftësisë së kufizuar/Arkivi 1]] 3029164 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Modeli shoqëror i aftësisë së kufizuar/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} cvjvalegoz7ip4opi81b2bzl9c07dqn 0 300703 3029055 2976045 2026-09-01T15:10:01Z Vyolltsa 129213 3029055 wikitext text/x-wiki '''Lulzim Zeqja''' (lindur 30 dhjetor 1978) është aktor shqiptar, i cili ka marrë pjesë në filmin [[Amnistia]], [[Lindje, perëndim, lindje]] dhe [[Para perëndimit të diellit]]. <ref>https://www.imdb.com/title/tt1815586/fullcredits/?ref_=tt_ov_st_sm</ref> ==Referime== {{reflist}} [[Kategoria:Aktorë shqiptarë]] [[Kategoria:WikiFilmat SQ]] ahv16t376o32im22qjh3mx1waq94z4q 3029058 3029055 2026-09-01T15:14:47Z Vyolltsa 129213 3029058 wikitext text/x-wiki '''Lulzim Zeqja''' (lindur më 17 maj 1978 në [[Tiranë]]) është aktor shqiptar i teatrit, filmit dhe dublimit. Ai është pjesë e trupës së [[Teatri Kombëtar i Shqipërisë|Teatrit Kombëtar]].<ref name="PriFest">{{Cite web |title=PriFest zbulon anëtarët e jurive për edicionin e 11-të |url=https://prifest.net/sq/prifest-zbulon-anetaret-e-jurive-per-edicionin-e-11-te/ |website=PriFest |date=8 korrik 2019 |access-date=1 shtator 2026 |language=sq}}</ref><ref name="SEEstage">{{Cite web |title=Lulzim Zeqja: “I always try to understand the character from the inside out” |url=https://seestage.org/lulzim-zeqja-i-always-try-to-understand-the-character-from-the-inside-out/ |website=SEEstage |date=6 nëntor 2022 |access-date=1 shtator 2026 |language=en}}</ref> == Jeta dhe karriera == Zeqja përfundoi studimet në Akademinë e Arteve në vitin 2001. Në shfaqjen e diplomës, ''Ëndrra e një nate vere'' të Shekspirit me regji të Altin Bashës.<ref name="PriFest" /><ref name="TopChannel">{{Cite web |title=Lulzim Zeqja, plejada e aktorëve të rinj |url=https://top-channel.tv/2010/01/13/lulzim-zeqja-plejada-e-aktoreve-te-rinj/ |website=Top Channel |date=13 janar 2010 |access-date=1 shtator 2026 |language=sq}}</ref> Veprimtaria e tij përfshin teatrin, filmin dhe dublimin. Ai punoi për rreth pesë vjet në Itali, ndër të tjera në Teatro Kismet në Bari dhe Teatro Politeama në Piza.<ref name="PriFest" /> Në vitin 2005 interpretoi në filmin italian ''L’orizzonte degli eventi'', ndërsa më 2019 luajti në filmin e shkurtër ''The Van'', i cili konkurroi në Festivalin e Kanës.<ref>{{Cite web |title=Lulzim Zeqja |url=https://www.festival-cannes.com/en/p/lulzim-zeqja/ |website=Festival de Cannes |access-date=1 shtator 2026 |language=en}}</ref> ==Referime== {{reflist}} [[Kategoria:Aktorë shqiptarë]] [[Kategoria:WikiFilmat SQ]] 08topjf6g775dky8xjsdbjpxehggm4x 3029059 3029058 2026-09-01T15:18:21Z Vyolltsa 129213 reference 3029059 wikitext text/x-wiki '''Lulzim Zeqja''' (lindur më 17 maj 1978 në [[Tiranë]]) është aktor shqiptar i teatrit, filmit dhe dublimit. Ai është pjesë e trupës së [[Teatri Kombëtar i Shqipërisë|Teatrit Kombëtar]].<ref>{{Cite web |title=Lulzim Zeqja |url=https://albaniandubs.weebly.com/lulzim-zeqja.html |website=Albanian Dubs |language=en}}</ref> == Jeta dhe karriera == Zeqja përfundoi studimet në Akademinë e Arteve në vitin 2001. Në shfaqjen e diplomës, ''Ëndrra e një nate vere'' të Shekspirit me regji të Altin Bashës.<ref name="PriFest" /><ref name="TopChannel">{{Cite web |title=Lulzim Zeqja, plejada e aktorëve të rinj |url=https://top-channel.tv/2010/01/13/lulzim-zeqja-plejada-e-aktoreve-te-rinj/ |website=Top Channel |date=13 janar 2010 |access-date=1 shtator 2026 |language=sq}}</ref> Veprimtaria e tij përfshin teatrin, filmin dhe dublimin. Ai punoi për rreth pesë vjet në Itali, ndër të tjera në Teatro Kismet në Bari dhe Teatro Politeama në Piza. Në vitin 2005 interpretoi në filmin italian ''L’orizzonte degli eventi'', ndërsa më 2019 luajti në filmin e shkurtër ''The Van'', i cili konkurroi në Festivalin e Kanës.<ref>{{Cite web |title=Lulzim Zeqja |url=https://www.festival-cannes.com/en/p/lulzim-zeqja/ |website=Festival de Cannes |access-date=1 shtator 2026 |language=en}}</ref> ==Referime== {{reflist}} [[Kategoria:Aktorë shqiptarë]] [[Kategoria:WikiFilmat SQ]] gqmk0mxvke1redspsiloa4a9ptelbwg 3029060 3029059 2026-09-01T15:19:11Z Vyolltsa 129213 3029060 wikitext text/x-wiki '''Lulzim Zeqja''' (lindur më 17 maj 1978 në [[Tiranë]]) është aktor shqiptar i teatrit, filmit dhe dublimit. Ai është pjesë e trupës së [[Teatri Kombëtar i Shqipërisë|Teatrit Kombëtar]].<ref>{{Cite web |title=Lulzim Zeqja |url=https://albaniandubs.weebly.com/lulzim-zeqja.html |website=Albanian Dubs |language=en}}</ref> == Jeta dhe karriera == Zeqja përfundoi studimet në Akademinë e Arteve në vitin 2001. Në shfaqjen e diplomës, ''Ëndrra e një nate vere'' të Shekspirit me regji të Altin Bashës.<ref name="TopChannel">{{Cite web |title=Lulzim Zeqja, plejada e aktorëve të rinj |url=https://top-channel.tv/2010/01/13/lulzim-zeqja-plejada-e-aktoreve-te-rinj/ |website=Top Channel |date=13 janar 2010 |access-date=1 shtator 2026 |language=sq}}</ref> Veprimtaria e tij përfshin teatrin, filmin dhe dublimin. Ai punoi për rreth pesë vjet në Itali, ndër të tjera në Teatro Kismet në Bari dhe Teatro Politeama në Piza. Në vitin 2005 interpretoi në filmin italian ''L’orizzonte degli eventi'', ndërsa më 2019 luajti në filmin e shkurtër ''The Van'', i cili konkurroi në Festivalin e Kanës.<ref>{{Cite web |title=Lulzim Zeqja |url=https://www.festival-cannes.com/en/p/lulzim-zeqja/ |website=Festival de Cannes |access-date=1 shtator 2026 |language=en}}</ref> ==Referime== {{reflist}} [[Kategoria:Aktorë shqiptarë]] [[Kategoria:WikiFilmat SQ]] j7l55jr808jzm8djrs0jdapyajlljaq 1 301602 3029201 2222458 2026-09-02T09:13:24Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029201 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lilit Mkrtçian]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2209947 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150429201652/http://chengdu2015.fide.com/en/component/turnuva/?task=fileview&kid=79 për lidhjen http://chengdu2015.fide.com/en/component/turnuva/?task=fileview&kid=79. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 mars 2021 18:13 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lilit Mkrtçian]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2222457 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180624204822/http://players.chessdom.com/lilit-mkrtchian për lidhjen http://players.chessdom.com/lilit-mkrtchian. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 maj 2021 07:40 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lilit Mkrtçian]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029200 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180625050105/https://www.redhotpawn.com/chess/grandmaster-games/index.php?player=L_Mkrtchian&masterplayerid=8348 për lidhjen http://www.redhotpawn.com/chess/grandmaster-games/index.php?player=L_Mkrtchian&masterplayerid=8348. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 11:13 (CEST) lh0sqkn8ibgs6o5awy837vs6v8483s2 1 304620 3029159 2996309 2026-09-02T04:21:43Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Paolo Maldini]] 3029159 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2171633 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160310140544/http://www.calciomercato.it/news/162238/VIDEO---Speciale-squadre-nella-leggenda-Milan-93-94-vs-Inter-09-10.html për lidhjen http://www.calciomercato.it/news/162238/VIDEO---Speciale-squadre-nella-leggenda-Milan-93-94-vs-Inter-09-10.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160312080834/http://sport.sky.it/sport/champions_league/photogallery/2015/03/06/top_11_champions_ronaldinho.html për lidhjen http://sport.sky.it/sport/champions_league/photogallery/2015/03/06/top_11_champions_ronaldinho.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121006001949/http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=11759 për lidhjen http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=11759. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170823170312/https://footballgreatones.files.wordpress.com/2017/06/ksuf-92.pdf për lidhjen https://footballgreatones.files.wordpress.com/2017/06/ksuf-92.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121006001949/http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=11759 për lidhjen http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=11759. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140701201129/http://fifpro.org/en/award-history/fifpro-world-xi-2004-2005 për lidhjen http://www.fifpro.org/en/award-history/fifpro-world-xi-2004-2005. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 07:50 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2178342 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140831200028/http://www.matchforpeace.org/players për lidhjen http://www.matchforpeace.org/players. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 12:28 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2211738 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191104231604/https://www.pianetamilan.it/rassegna/baggio-maldini-il-difensore-piu-forte-avrei-voluto-giocare-con-van-basten/ për lidhjen https://www.pianetamilan.it/rassegna/baggio-maldini-il-difensore-piu-forte-avrei-voluto-giocare-con-van-basten/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 mars 2021 11:44 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2232732 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090703060139/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/leagues/premierleague/chelsea/5698056/Paolo-Maldini-rejects-Chelsea-coaching-role.html për lidhjen https://www.telegraph.co.uk/sport/football/leagues/premierleague/chelsea/5698056/Paolo-Maldini-rejects-Chelsea-coaching-role.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 korrik 2021 13:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2237999 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170202071315/http://www.independent.co.uk/sport/football-italy-from-albertini-to-zola-1234117.html për lidhjen https://www.independent.co.uk/sport/football-italy-from-albertini-to-zola-1234117.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140521033615/http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/fifa-ballon-dor-andres-iniesta-and-the-best-players-never-to-win-the-award-8444396.html?action=gallery&ino=8 për lidhjen https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/fifa-ballon-dor-andres-iniesta-and-the-best-players-never-to-win-the-award-8444396.html?action=gallery&ino=8. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 gusht 2021 21:31 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2241838 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190324065359/https://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/r%26a-awards/01/20/85/43/170490-factsheet-fifaorderofmerit%281984-2010%29_neutral.pdf për lidhjen https://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/r%26a-awards/01/20/85/43/170490-factsheet-fifaorderofmerit%281984-2010%29_neutral.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 gusht 2021 04:00 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2252776 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140729072922/http://fr.fifa.com/world-match-centre/news/newsid/110/145/8/index.html për lidhjen http://fr.fifa.com/world-match-centre/news/newsid/110/145/8/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 shtator 2021 00:17 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 16 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2258672 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080511045346/http://www.cs.wm.edu/~wm/maldini.html për lidhjen http://www.cs.wm.edu/~wm/maldini.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20120720194532/http://it.archive.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=659489.html për lidhjen http://it.archive.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=659489.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110722034545/http://english.gazzetta.it/Football/Primo_Piano/2009/02/13/maldini.shtml për lidhjen http://english.gazzetta.it/Football/Primo_Piano/2009/02/13/maldini.shtml. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140903092935/http://www.matchforpeace.org/?lang=en për lidhjen http://www.matchforpeace.org/?lang=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140521031414/http://www.foxsportsasia.com/football/news/detail/item886333/ për lidhjen http://www.foxsportsasia.com/football/news/detail/item886333/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131103013655/http://www.insidespanishfootball.com/45345/carles-puyols-letter-to-paolo-maldini/ për lidhjen http://www.insidespanishfootball.com/45345/carles-puyols-letter-to-paolo-maldini/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131103013655/http://www.insidespanishfootball.com/45345/carles-puyols-letter-to-paolo-maldini/ për lidhjen http://www.insidespanishfootball.com/45345/carles-puyols-letter-to-paolo-maldini/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111007011612/http://www.soccerbible.com/news/football-boots/archive/2009/10/20/nike-tiempo-94-football-boots.aspx për lidhjen http://www.soccerbible.com/news/football-boots/archive/2009/10/20/nike-tiempo-94-football-boots.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110722033910/http://www.fondazioneitaliani.it/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=1311 për lidhjen http://www.fondazioneitaliani.it/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=1311. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111229063319/http://www.acmilan.com/en/teams/youth_teams_roster/538/players për lidhjen http://www.acmilan.com/en/teams/youth_teams_roster/538/players. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130613135422/http://www.acmilan.com/en/teams/youth_teams_roster/544/players për lidhjen http://www.acmilan.com/en/teams/youth_teams_roster/544/players. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160630203237/http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html për lidhjen http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131213233307/http://www.rsssf.com/miscellaneous/esm-xi.html për lidhjen http://www.rsssf.com/miscellaneous/esm-xi.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150712145337/http://www.fifa.com/ballon-dor/archive/edition%3D1995/overview.html për lidhjen https://www.fifa.com/ballon-dor/archive/edition=1995/overview.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151117033752/http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-xi.html për lidhjen http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-xi.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121113202936/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/magazine/specials/2000s/12/15/soccer.decade.team/index.html për lidhjen http://sportsillustrated.cnn.com/2009/magazine/specials/2000s/12/15/soccer.decade.team/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 tetor 2021 22:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2369281 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120522003925/https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174730/index.html për lidhjen https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174730/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131224083629/http://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=96207.html për lidhjen https://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=96207.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140307110019/http://www.fifa.com/aboutfifa/socialresponsibility/news/newsid=2280055/ për lidhjen https://www.fifa.com/aboutfifa/socialresponsibility/news/newsid=2280055/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160416115124/http://www.fifa.com/news/y=2016/m=4/news=former-italy-head-coach-cesare-maldini-dies-aged-84-2779347.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top për lidhjen https://www.fifa.com/news/y=2016/m=4/news=former-italy-head-coach-cesare-maldini-dies-aged-84-2779347.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 dhjetor 2021 18:32 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2374934 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140413185647/http://www1.lastampa.it/multimedia/multimedia.asp?IDmsezione=11&IDalbum=20175&tipo=FOTOGALLERY për lidhjen http://www.lastampa.it/multimedia/multimedia.asp?IDmsezione=11&IDalbum=20175&tipo=FOTOGALLERY. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150405111044/http://www.goal.com/en-india/slideshow/7642/7 për lidhjen http://www.goal.com/en-india/slideshow/7642/7. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.tuttosport.com/%C3%B9. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180523095707/http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerThread.php?threadId=MALDINI për lidhjen http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerThread.php?threadId=MALDINI%20Paolo. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 dhjetor 2021 11:28 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2631320 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181015172900/http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Maldinip.html për lidhjen http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Maldinip.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 dhjetor 2023 11:39 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2644835 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180511215924/https://www.athletic-club.eus/en/news/16701/paolo-maldini-at-san-mames.html për lidhjen https://www.athletic-club.eus/en/news/16701/paolo-maldini-at-san-mames.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 shkurt 2024 00:28 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2700218 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200819050807/https://www.thetimes.co.uk/ për lidhjen http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/columnists/gabriele_marcotti/article6355518.ece. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 shtator 2024 18:54 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2728468 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180923005800/http://www.cinquantamila.it/storyTellerArticolo.php?storyId=0000002263459 për lidhjen http://www.cinquantamila.it/storyTellerArticolo.php?storyId=0000002263459. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 dhjetor 2024 01:26 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2870134 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070525131550/http://blogs.guardian.co.uk/sport/2007/05/23/maldini_the_fulcrum_of_milan_g.html për lidhjen http://blogs.guardian.co.uk/sport/2007/05/23/maldini_the_fulcrum_of_milan_g.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 nëntor 2025 21:15 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2872873 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150402121139/http://www.gamesblog.it/post/6823/langolo-della-nostalgia-fifa-international-soccer për lidhjen http://www.gamesblog.it/post/6823/langolo-della-nostalgia-fifa-international-soccer. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191113013701/https://aic.football.it//scheda/142/maldini-paolo.htm për lidhjen https://aic.football.it//scheda/142/maldini-paolo.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 nëntor 2025 00:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2899646 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140413201826/http://sport.repubblica.it/news/sport/calcio-milan-a-paolo-maldini-premio-marca-leyenda-a-carriera/3734757 për lidhjen http://sport.repubblica.it/news/sport/calcio-milan-a-paolo-maldini-premio-marca-leyenda-a-carriera/3734757. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 shkurt 2026 23:19 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985356 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191227081541/https://www.football-stadiums.co.uk/articles/one-club-football-players/ për lidhjen https://www.football-stadiums.co.uk/articles/one-club-football-players/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 17:46 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3026831 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150924123046/http://www.storiedicalcio.altervista.org/paolo_maldini.html për lidhjen http://www.storiedicalcio.altervista.org/paolo_maldini.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 gusht 2026 00:10 (CEST) e27p0iigyvizwe9sy60ky99a2gqr7jg 0 304670 3029044 2958914 2026-09-01T14:41:23Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029044 wikitext text/x-wiki <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner" style="width:212px;max-width:212px"><div class="trow" style="display:flex"><div class="thumbcaption"> Përdorimi ironik (ose [[Post-ironic|post-ironik]] ) i elementeve të cilësisë së mirë është i njohur në modën hipster. Mustaqet ironi dhe tatuazhet e mustaqeve ishin gjithashtu të njohura.</div></div></div></div> [[Kategoria:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[Kategoria:Faqe që përdorin shumë imazhe me imazhe të shkallëzuara automatikisht]] '''Hipster i''' shekullit të 21-të është një [[Nënkultura|nënkulturë]] (ndonjëherë e quajtur '''hipsterizëm''' )<ref name=":02" /><ref name="Mark Greif2">{{Cito web|last=Greif|first=Mark|date=24 tetor 2010|title=What Was the Hipster?|url=http://nymag.com/news/features/69129/|access-date=24 janar 2014|website=New York Mag}}</ref> që përcaktohet nga pretendimet për vërtetësi dhe origjinalitet, por për ironi të fatit, mungon dukshëm në autenticitet dhe përputhet me një stil kolektiv. Nënkultura mishëron një etikë të veçantë të konsumit që kërkon të komodifikojë idenë e rebelimit ose të [[Kundërkultura|kundërkulturës]] . Moda është një nga shënjuesit kryesorë të identitetit hipster.<ref>{{Harvnb|Maly|2016}}: "As a result, a picture of hipster culture emerges as a translocal and layered phenomenon with contextually specific claims to authenticity." ..."What is absolutely crucial – and global – in defining a hipster is the claim to authenticity, uniqueness and individuality" ... "distinction and claims to authenticity (and not being 'like everybody else') lie at the core of the hipster culture." ..."with an enormous emphasis on style, fashion and a particular ethic of consumption"</ref><ref name="killthehip2">{{Cite news|last=Lorentzen|first=Christian|date=30 maj 2007|title=Kill the hipster: Why the hipster must die: A modest proposal to save New York cool|work=[[Time Out New York]]|url=http://www.timeout.com/newyork/article/4840/why-the-hipster-must-die|url-status=dead|access-date=28 korrik 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725151413/http://www.timeout.com/newyork/article/4840/why-the-hipster-must-die|archive-date=25 korrik 2008}}</ref><ref>{{Cite book|last=Horning|first=Rob|title=What Was the Hipster? A Sociological Investigation|url=https://archive.org/details/bwb_KR-638-431|date=2010|publisher=[[n+1|n+1 Foundation]]/[[HarperCollins]]|isbn=9780982597712|editor-last=Greif|editor-first=Mark|location=New York|pages=[https://archive.org/details/bwb_KR-638-431/page/82 82], 87, 93|chapter=Death of the Hipster|quote=...the hipster is defined by a lack of authenticity, by a sense of lateness to the scene, or by the fact that his arrival fashions the scene — transforms people who are doing their thing into a self-conscious scene, something others can scrutinize and exploit.|editor-last2=Ross|editor-first2=Kathleen|editor-last3=Tortorici|editor-first3=Dayna}}</ref> Anëtarët e nënkulturës zakonisht nuk identifikohen si hipsterë,<ref name=":02">{{Cite journal|last=Maly|first=Ico|last2=Varis|first2=Piia|date=2016|title=The 21st-century hipster: On micro-populations in times of superdiversity|journal=[[European Journal of Cultural Studies]]|language=en|volume=19|issue=6|pages=637–653|doi=10.1177/1367549415597920|ref={{harvid|Maly|2016}}}}</ref> dhe fjala ''hipster'' përdoret shpesh si përçmim për dikë që është me pretendime ose ka shumë shqetësim për tu shfaqur në modë ose në një mënyrë jo të zakonshme.<ref>[[iarchive:dictionaryofcont0000thor/page/217| Thorne, Tony, 2014, ''Dictionary of Contemporary Slang'']], sv. "Hipster", p. 217.</ref> Elementet stereotipike të modës përfshijnë rrobat e cilësisë së mirë, modës alternative, ose një përzierje të modës të ndryshme, shpesh duke përfshirë xhinse të ngushta, këmisha me katrore, kapela të thurura, një [[Mjekra|mjekërr të plotë]] apo me [[mustaqe]] me qëllim t9 marrjes së vëmendjes, dhe syze jo-optike .<ref>{{Harvnb|Maly|2016}}: "There are also certain elements – vintage clothes, skinny jeans, an ironic moustache and big glasses – that seem to make one a hipster instantly"; "skinny jeans, the beanie hat and big glasses"</ref> Nënkultura është e lidhur gjerësisht me muzikën indie dhe [[Rock Alternative|alternative.]] Në Shtetet e Bashkuara, ajo shoqërohet kryesisht me të rinjë të [[White Americans|bardhë]] të klasës së mesme të perceptuar të të rinjve që mbizotërojnë zonat urbane.<ref name="Mark Greif2"/><ref name="killthehip2"/><ref name="Hughes2">{{Cito web|last=Hughes|first=Evan|title=The Great Inversion in New Brooklyn|url=http://www.utne.com/politics/new-brooklyn-zm0z13mazlin.aspx?PageId=1|access-date=25 janar 2014|publisher=utne.com}}</ref><ref name="Hipsterification2">{{Cito web|last=Weeks|first=Linton|title=The Hipsterfication Of America|url=https://www.npr.org/2011/11/16/142387490/the-hipsterfication-of-america|access-date=25 janar 2014|publisher=[[NPR]].org}}</ref> Termi ''hipster'' në përdorimin e tij aktual u shfaq për herë të parë në vitet 1990 dhe u bë i spikatur veçanërisht në fund të viteve 2000 dhe në fillim të viteve 2010,<ref>{{Cite news|last=Delaney|first=Brigid|date=6 nëntor 2010|title=Hipsters in firing line in 2010s culture war|work=[[Sydney Morning Herald]]|url=http://www.smh.com.au/federal-politics/society-and-culture/hipsters-in-firing-line-in-2010s-culture-war-20101105-17hej.html}}</ref> duke dalë nga lëvizjet e hershme hipster të viteve 1940.<ref name="TimeJ2">{{Cite news|last=Dan Fletcher|date=29 korrik 2009|title=Hipsters|publisher=time.com|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1913220,00.html|access-date=1 nëntor 2009|archive-date=26 gusht 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826202701/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1913220,00.html|url-status=dead}}</ref> == Historia == Në fillim të vitit 2000, të dy ''[[The New York Times]]'' dhe ''Time Out New York'' ( ''TONY'' ) drejtuan profilet e Williamsburg, Brooklyn, duke iu referuar " bohemëve "<ref>{{Cite news|last=Powers|first=Ann|date=11 shkurt 2000|title=Brooklyn Nights Turn Brighter|work=New York Times|url=https://www.nytimes.com/2000/02/11/movies/brooklyn-nights-turn-brighter.html?pagewanted=all&src=pm}}</ref> dhe " artistëve të Fshatit Lindor ",<ref>{{Cite journal|date=3–10 shkurt 2000|title=The Bedford Files|journal=Time Out New York|page=17}}</ref> respektivisht. Deri në vitin 2003, kur ''Manuali Hipster'' u botua nga banori i Williamsburg-ut, Robert Lanham, termi ''hipster'' (fillimisht i referohej nënkulturës së viteve 1940 ) kishte hyrë në përdorim të gjerë në lidhje me Williamsburg dhe lagje të ngjashme. ''Doracaku Hipster'' përshkroi hipsterët si të rinj me " prerje karakterizuese flokësh, lëkundje xhepash , biseda në [[Telefoni celular|celular]], pirjen e cigareve evropiane ...<ref>Robert Lanham, ''The Hipster Handbook'' (2003), p. 1.</ref> Lanham përshkruan më tej hipsterët: "Ju keni mbaruar një shkollë artesh liberale, skuadra të futbollit, të cilat nuk ka fituar një lojë që nga administrata e Reagan" dhe "ju keni një [[Partia Republikane (ShBA)|mik republikan]] të cilin gjithmonë e përshkruani si" një mikun tuaj republikan<nowiki>''</nowiki><ref name="TimeJ2"/> Mark Greif daton fazën fillestare të ringjalljes së termit ''hipster'' për t'iu referuar kësaj nënkulture nga 1999 në 2003. Ndërsa hipsterët zakonisht vijnë nga familje të pasura të racës së bardhë, ata mund të vijnë nga një mori prejardhjesh. Një temë drejtuese e hipsterëve është të kesh prindër që janë me të vërtetë në Presidentin Ronald Reagan.<ref name="Mark Greif2"/> [[Skeda:Old_school_truss_frame.jpg|djathtas|parapamje| Biçikletë me një shpejtësi të vetme me frenues slitë të pasme.]] Një fenomen i ngjashëm ndodhi në Mbretërinë e Bashkuar, me punëtorë të rinj, relativisht me njohuri në media dhe industri dixhitale që lëvizin në zona tradicionalisht të klasës punëtore të Londrës, të tilla si Hoxton, Spitalfields dhe, veçanërisht, Shoreditch me butësinë e mëvonshme të këtyre zonave. Nënkultura u parodizua në revistën ''Shoreditch Twat'' (1999) dhe sitcomin televiziv ''Nathan Barley''<ref>{{Cito web|date=17 prill 2013|title=Nathan Barley: A retrospective review, the self-loathing of Charlie Brooker, and the elusiveness of Christopher Morris|url=http://overlycriticalreviews.wordpress.com/2013/04/17/nathan-barley-retrospective-review-charlie-brooker-christopher-morris/|access-date=7 maj 2015|website=Overly Critical Reviews}}</ref> (2005). Seriali, në lidhje me një "nyje mediale vetë-lehtësuese" të vetë-përshkruar,<ref>{{Cito web|title=Nathan Barley – Quotes|url=https://www.imdb.com/title/tt0426654/quotes|publisher=IMDb}}</ref> çoi në përdorimin e termit ''Nathan Barleys në'' mënyrë peorative në Londër për nënkulturën që parodizoi.<ref>{{Cito web|title=Nathan Barleys to fill Olympic chasm – Cameron|url=https://www.theregister.co.uk/2010/11/04/cameron_east_london_post_olympic_tech_city/|access-date=7 maj 2015|website=The Register}}</ref> Në vitin 2008, ''shkrimtari i revistës Utne Reader'' Jake Mohan përshkroi " hipster rap " si "i përbërë nga prodhimet më të fundit të MC-ve dhe DJ-ve që hedhin modën konvencionale të hip-hopit, duke shmangur rroba të gjera dhe zinxhirë ari për xhinse të ngushta, syze dielli të mëdha, shalle të rastit., dhe pjesë të tjera të stilit të jetës hipster ". ''Shkrimtari i Prefix Mag'', Ethan Stanislawski argumenton se ka elementë racorë në rritjen e rap hipster. Ai pretendon se "ka pasur një mori replikash të zemëruara për ngritjen e rap hipster", të cilat ai thotë se mund të përmblidhen si "fëmijët e bardhë duan tjetërsinë e shokuar të hip-hopit ... pa përfshirë gjithë njerëzit e zezë të frikshëm".<ref>{{Cite journal|last=Stanislawski|first=Ethan|date=20 qershor 2008|title=The Chicago Reader has hip-hop hipster backlash against hip-hop hipster backlash|url=http://www.prefixmag.com/news/hip-hop-hipster-backlash/19451/|journal=[[Prefix Magazine]]|access-date=8 shtator 2008|archive-date=27 shtator 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120927025524/http://www.prefixmag.com/news/hip-hop-hipster-backlash/19451/|url-status=dead}}</ref> Një ''artikull i revistës Time'' 2009 përshkroi hipsterët si më poshtë: "merrni triko të gjyshes tuaj dhe syzet e [[Bob Dylan]], shtoni pantallona të shkurtra xhinse, Converse All-Stars dhe një kanaçe Pabst dhe ja-hipster".<ref name="TimeJ2"/> Hipsterët janë miqtë që përqeshin kur polici pëlqen Coldplay. Ata janë njerëzit që veshin bluza të ekranit të mëndafshit me citime nga filma që nuk keni dëgjuar kurrë dhe të vetmit në Amerikë që ende mendojnë se Pabst Blue Ribbon është një birrë e mirë. Ata sportojnë kapele dhe berete kaubojsh dhe mendojnë se Kanye West u vodhi syzet e diellit. Gjithçka rreth tyre është ndërtuar saktësisht për të dhënë një vibe që thjesht nuk u intereson. - Time, korrik 2009. Shkrimtari Brandon Stosuy vuri në dukje se " [[Heavy metal|metalet e rënda]] kanë pushtuar së fundmi një kufi të ri, duke e bërë një mbikalesë të papritur në fushën e hipsterdom." Ai argumenton se "ringjallja e tanishme duket se është një mutacion i natyrshëm nga magjepsja hipster me post-punk, zhurmë dhe pa valë", e cila lejoi madje edhe "fëmijët indiferentë indie të zhyten gishtat e këmbëve në tinguj të dhëmbëzuar, autik". Ai argumenton se një "nënprodukt" i këtij zhvillimi ishte një "hetim i një kulture muzikore që shumë më parë kishin frikë ose fetishizuar nga larg".<ref>{{Cito web|last=Stosuy|first=Brandon|date=19 gusht 2005|title=Heavy Metal: It's alive and flourishing|url=http://www.slate.com/articles/arts/music_box/2005/08/heavy_metal.html|access-date=8 shtator 2008|website=[[Slate (magazine)|Slate]]}}</ref> Në librin e tij 2011 ''HipsterMattic'', autori Matt Granfield përshkroi kulturën hipster:<ref name="HipsterMattic">{{Cite book|last=Granfield|first=Matt|title=HipsterMattic|url=https://archive.org/details/hipstermattic0000gran|publisher=[[Allen & Unwin]]|year=2011|isbn=978-1-74237-785-8}}</ref> Ndërsa shoqëria kryesore e viteve 2000 (dekada) kishte qenë duke u zënë me televizione të realitetit, muzikë vallëzimi dhe gjetjen e vendndodhjeve të mbathjeve të Britney Spears, një kryengritje po zhvillohej në heshtje dhe me ndërgjegje prapa skenave. Stilet e harruara prej kohësh të veshjeve, birrës, cigareve dhe muzikës po bëheshin përsëri të njohura. Retro ishte i freskët, mjedisi ishte i çmuar dhe njeriu i vjetër ishte i riu 'i ri'. Fëmijët dëshironin të vishnin cardiganët e Sylvia Plath dhe syzet e Buddy Holly - ata u kënaqën me ironi të bërjes së diçkaje kaq nervoze e aq të ftohtë. Ata dëshironin të jetonin të qëndrueshëm dhe të hanin kokrra organike pa gluten. Mbi të gjitha, ata donin të njiheshin si të ndryshëm - të largoheshin nga rryma kryesore dhe të gdhendnin një vend kulturor për veten e tyre. Për këtë brez të ri, stili nuk ishte diçka që mund të blini në një dyqan, u bë diçka që e gjetët në një dyqan lulëzimi, ose, idealisht, e krijuat vetë. Mënyra për të qenë i ftohtë nuk ishte të dukesh si një yll televizioni: duhej të dukej sikur nuk do të kishe parë kurrë televizion. === Aksesorë === [[Skeda:Hipster,_Newtown,_hipster_beard,_retro_watch,_colourful_glasses.jpg|parapamje| Elektronika retro, ora Casio e paraqitur në fotografi, mjekra e plotë dhe rrobat e cilësisë së mirë, gjithashtu në fotografi, janë të lidhura me nënkulturën hipster.]] Biçikletat me ingranazhe fikse lidhen me nënkulturën hipster. ''Slate i'' quan biçikletat një "pajisje hipster gjithnjë e më të zakonshme".<ref>{{Cito web|last=Wiener|first=Danielle|date=17 janar 2012|title=The Fixie Index of Places Most Entranced by Hipster Trends|url=http://m.theatlanticwire.com/national/2012/01/fixie-index-places-most-entranced-hipster-trends/47527/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031085525/http://m.theatlanticwire.com/national/2012/01/fixie-index-places-most-entranced-hipster-trends/47527/|archive-date=31 tetor 2013|access-date=4 dhjetor 2013|website=The Wire}}</ref><ref>{{Cito web|last=Goodman|first=J.|date=21 prill 2010|title=Are there no hipsters in China? Why Chinese bicyclists have resisted the ironic fixed-gear trend that has swept the rest of the world|url=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/dispatches/2010/04/are_there_really_no_hipsters_in_china.html|access-date=4 dhjetor 2013|website=Slate}}</ref> Një shoqatë hipsterësh me një popullaritet në rritje të mjekrave të plota daton para vitit 2010.<ref name="macphail">{{Cite news|last=Macphail|first=Cameron|date=5 tetor 2015|title=Science explains why hipsters grow beards|work=[[Daily Telegraph]]|location=London|url=https://www.telegraph.co.uk/men/11501340/Science-explains-why-hipsters-grow-beards.html}}</ref><ref>{{Cite news|last=Ferrier|first=Morwenna|date=21 qershor 2014|title=The end of the hipster: how flat caps and beards stopped being so cool|work=[[The Guardian]]|location=London|url=https://www.theguardian.com/fashion/2014/jun/22/end-of-the-hipster-flat-caps-and-beards}}</ref><ref>{{Cite news|last=Brooks|first=Rob|date=16 prill 2014|title=Fear not the hipster beard—for it too shall pass|work=The Guardian|location=London|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/apr/16/hipster-beard-guys-growing-a-beard}}</ref><ref>{{Cito web|last=Holloway|first=J. E.|title=What Is a Hipster Beard?|url=http://www.wisegeek.com/what-is-a-hipster-beard.htm|website=wiseGEEK}}</ref> Në vitin 2016, historiani Alun Withey vërejti se "mjekra hipster, ose mjekra prej druri, do të jetë qimja përcaktuese e fytyrës e kësaj gjenerate".<ref>{{Cito web|last=Green|first=Dennis|date=15 janar 2016|title=Here's why the beard might finally die in 2016|url=http://uk.businessinsider.com/why-the-beard-will-die-in-2016-2016-1|website=[[Business Insider]]|access-date=16 korrik 2021|archive-date=4 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104162855/http://uk.businessinsider.com/why-the-beard-will-die-in-2016-2016-1|url-status=dead}}</ref> Trende të tjera hipster në vitet 2010 kanë përfshirë thurjen, karnizmin,<ref>{{Cite journal|last=Charlotte J.S. De Backer|last2=Liselot Hudders|date=janar 2015|title=Meat morals: relationship between meat consumption consumer attitudes towards human and animal welfare and moral behavior|journal=Meat Science|volume=99|pages=68–74|doi=10.1016/j.meatsci.2014.08.011}}</ref> [[Kopshtaria|hortikulturën]], bletarinë urbane, kafen e specialitetit, birrën artizanale, taksiderminë,<ref>{{Cito web|date=9 gusht 2014|title=Art From Death: Taxidermy As A Creative Hobby|url=https://www.npr.org/2014/08/09/338940500/art-from-death-taxidermy-as-a-creative-hobby|access-date=7 maj 2015|website=NPR.org}}</ref> fedora,<ref name="rutenberg20120805">{{Cite news|last=Rutenberg|first=Jim|date=5 gusht 2012|title=Montauk's Hipster Fatigue|page=ST1|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2012/08/05/fashion/montauk-feels-the-effects-of-too-many-hipsters.html|access-date=19 nëntor 2015}}</ref> dhe klasat e shtypjes dhe të lidhjes së librave.<ref>{{Cito web|date=24 dhjetor 2013|title=Hipster hobbies: Cashing in on ancient skills|url=https://finance.yahoo.com/news/hipster-hobbies-cashing-ancient-skills-061658095.html|access-date=7 maj 2015|website=Yahoo Finance}}</ref> == Sipas rajonit == [[Skeda:WebVisions_Portlandia_Panel_-_Fred_Armisen_and_Carrie_Brownstein.jpg|alt=|parapamje| Fred Armisen dhe vendasit Paqësor në veriperëndim Carrie Brownstein parodojnë hipsterët amerikanë në ''Portlandia'' . (foto: Paneli i WebVision Portlandia)]] [[Skeda:Tammerkoski_from_air.jpg|parapamje| [[Tampere]] në [[Pirkanmaa]], [[Finlanda|Finlandë]] është renditur një nga qytetet më të njohura të hipsterëve në botë.<ref>{{Cite web |url=https://visittampere.fi/en/news/worlds-most-hipster-cities-revealed-tampere-ranked-number-26/ |title=WORLD'S MOST HIPSTER CITIES REVEALED: TAMPERE RANKED NUMBER 26! |access-date=16 korrik 2021 |archive-date=11 qershor 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611075118/https://visittampere.fi/en/news/worlds-most-hipster-cities-revealed-tampere-ranked-number-26/ |url-status=dead }}</ref>]] Në vitin 2017, firma britanike e logjistikës dhe marketingut ''MoveHub'' publikoi një "Indeks Hipster" për Shtetet e Bashkuara. Ky studim i parë tërhoqi nga pesë pika të të dhënave: mikrobrujeri, dyqane lulëzimi, restorante vegane dhe sallone tatuazhesh dhe ato i bashkuan këto të dhëna me inflacionin e qirasë së qyteteve në vitin e kaluar.<ref>{{Cito web|date=8 nëntor 2017|title=US Hipster Index: Vancouver, WA the Most Hipster City|url=https://www.movehub.com/blog/the-us-hipster-index/|access-date=16 mars 2019|website=MoveHub|language=en-GB}}</ref> Në vitin pasues, ''MoveHub'' doli me një studim të ngjashëm, këtë herë duke matur qytetet më Hipster në botë. Metrikat ishin paksa të ndryshme për këtë studim: ata matën restorantet vegane, kafenetë, studiot e tatuazheve, butikët e cilësisë së mirë dhe dyqanet e rekordeve. Për studimin global, ata gjithashtu kufizuan kërkimin e tyre në qytete më të mëdha, me popullsi mbi 150,000 banorë.<ref name=":0">{{Cite news|last=Morand|first=Luke|display-authors=etal|date=14 prill 2018|title=Portland ranked 2nd most hipster city in the world|publisher=KGW|location=Portland, Oregon|url=https://www.kgw.com/article/news/portland-ranked-2nd-most-hipster-city-in-the-world/283-538298990|access-date=1 nëntor 2018}}</ref> Për këtë arsye, shumë qytete amerikane që renditën shumë në studimin e SHBA në 2017 nuk ishin të ligjshëm për studimin 2018. iHeartRadio, një kompani mediatike dhe argëtuese, më pas mori ''studimin'' e MoveHub për vitin 2018 dhe e ngushtoi atë në qytetet Kanadeze.<ref name=":3">{{Cito web|last=Média|first=Bell|title=What Canadian City Is The Most Hipster?|url=http://www.iheartradio.ca/virginradio/edmonton/trending/what-canadian-city-is-the-most-hipster-1.3762351|access-date=15 mars 2019|website=www.iheartradio.ca|language=en-CA}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Të tre këto tabela janë referuar në seksionet vijuese në lidhje me rajonet që kanë kultura të mëdha hipster. Kryesorja e listës botërore është qyteti i Brighton në Mbretërinë e Bashkuar, deputetja e së cilës Caroline Lucas ishte deputetja e vetme e Partisë së Gjelbër që votoi në Parlamentin Britanik në zgjedhjet e përgjithshme 2010, 2015 dhe 2017. Në indeksin e mësipërm global të vendosur nga ''MoveHub,'' tre nga dhjetë qytetet më hipster-centrike në të gjithë botën u renditën Oregoni ose shteti i Uashingtonit: [[Portland, Oregon|Portland]], [[Siatëll|Seattle]] dhe Spokane .<ref name=":0"/> Nga 20 qytetet kryesore hipster në SH.B.A., gjashtë prej tyre ishin në Paqësorin Veriperëndimor. Kjo përfshin, sipas radhës: Vancouver, Washington; [[Boise]], Idaho; Tacoma, Uashington; Spokane, Uashington; [[Portland, Oregon|Portland]], Oregon; dhe [[Siatëll|Seattle]], Washington.<ref name=":1"/><ref name=":2">{{Cito web|last=Angst|first=Maggie|title=The 20 most hipster cities in the US – and why you should consider moving to one|url=https://www.thisisinsider.com/most-hipster-cities-in-america-movehub-2018-4|access-date=16 mars 2019|website=INSIDER}}</ref> Ndërsa Kanada si një e tërë shpesh është e njohur për filozofinë e tyre liberale dhe hapjen ndaj jetesës alternative, disa nga qytetet e listuara hipster në Kanada janë në provincën Kanadeze të [[Kolumbia Britanike|British Columbia]], e cila është vetëm në veri të shtetit të Uashingtonit dhe një pjesë e rajonit të Paqësorit Veriperëndimor, dhe kjo përfshiu tre nga pesë qytetet e rangut të lartë - Victoria, Kelowna dhe Vancouver.<ref name=":3"/> Ka një rritje  numri i qyteteve në të gjithë rajonin Jugperëndimor dhe Malit Shkëmbor të cilat janë marrë gjithnjë e më shumë nga të rriturit e rinj ( Millennials ), dhe po fitojnë një atmosferë të veçantë artistike, alternative e cila është e lidhur fort me termin "hipster". Shumë prej tyre formojnë një oaz për mënyra alternative të jetesës dhe politikë në mes të një rajoni që normalisht ka një shoqatë të fortë me [[Partia Republikane (ShBA)|GOP]] dhe vlera shumë tradicionale, [[Konservatizmi|konservatore.]] Një nga këto qytete që është veçanërisht i njohur është [[Austin]], Texas. Austin është i njohur mirë si shtëpia e Festivalit të Muzikës Jug-Jugperëndimore . Teksasi është i njohur për besnikërinë e tij ndaj [[Partia Republikane (ShBA)|partisë Republikane]], por Austin është një nga lokalitetet e pakta në Teksas që do të votojë me besueshmëri Demokratike në një hartë politike. Austin gjithashtu është shtëpia e disa kompanive ushqimore organike dhe kozmetike të vendosura jashtë qytetit. Lagja e Austin Lindor është një lagje veçanërisht e popullarizuar për të jetuar në llojet hipster.<ref>{{Cito web|title=This Austin neighborhood ranks among the coolest hipster havens in the U.S.|url=http://austin.culturemap.com/news/city-life/07-26-18-this-austin-neighborhood-ranks-among-the-coolest-us-hipster-havens/|access-date=15 mars 2019|website=CultureMap Austin|language=en}}</ref> Një shembull tjetër i një enklave liberale në një shtet konservator është [[Salt Lake City]] . Në vitin 2016, vetëm dy qarqe treguan një shumicë të votuar Demokratike në një hartë politike të Utah, të dyja të vendosura mu përreth Salt Lake City. Në listën e lartpërmendur nga ''MoveHub'' të 20 qyteteve më hipster në Amerikë, Salt Lake City vendosi Nr. 2 në të gjithë kombin.<ref name=":1"/> Në një shtet të njohur për besimin e tij Mormon, Salt Lake City është bërë një vendbanim i preferuar i personave LGBT dhe ka mbirë një mori mbresëlënëse të mikrobeksualëve. Awshtë i mbushur me dyqane vegane dhe shtigje shëtitjeje.<ref name=":2"/> [[Denver]] është një tjetër shembull shpesh i cituar i një destinacioni të famshëm pelegrinazhi për Millennials. Denver ka një reputacion në zhvillim e sipër për mikrobekstierat e tyre. Qyteti është gjithashtu i njohur mirë për shëtitjet dhe [[Skijimi|ski e tyre]] . Qyteti thuhet se ka një nga popullatat më aktive dhe më të "përshtatshme" në SH.B.A.<ref>{{Cito web|title=Denver remains as one of America's 'fittest cities'|url=https://www.bizjournals.com/denver/news/2018/05/15/denver-remains-as-one-of-americas-fittest-cities.html|access-date=15 mars 2019|website=www.bizjournals.com}}</ref> Qyteti është një nga 10 qytetet më miqësorë për qenët në Amerikë dhe ka numrin më të lartë për kokë të banorëve të qenve që ecin dhe kafshëve shtëpiake.<ref>{{Cito web|date=4 tetor 2017|title=New Survey Reveals Surprising Facts about Denver's Dogs|url=https://www.rover.com/blog/new-survey-reveals-surprising-facts-denvers-dogs/|access-date=15 mars 2019|website=The Dog People by Rover.com|language=en-US}}</ref> Në industrinë e muzikës, një nga vendet më të famshme për koncerte, dhe një që shumë grupe pretendojnë se janë të preferuarit e tyre për të performuar, është Red Rocks Amfiteatri . Bandat ndonjëherë duhet të rezervojnë data të njohura deri në pesë vjet më parë.<ref>{{Cito web|last=Hill|first=David|title=Booking A Concert At Red Rocks? Get In Line|url=https://www.cpr.org/news/story/booking-a-concert-at-red-rocks-get-in-line|access-date=15 mars 2019|website=Colorado Public Radio|language=en}}</ref> Vende të tjera në rajonin Jugperëndimor që bënë listën e MoveHub të 20 Qyteteve Më Hipster përfshijnë [[Tucson]], Arizona; Santa Rosa, California; [[Reno, Nevada|Reno]], Nevada; dhe [[Albuquerque, New Mexico|Albuquerque]], New Mexico.<ref name=":1">{{Cito web|date=8 nëntor 2017|title=US Hipster Index: Vancouver, WA the Most Hipster City|url=https://www.thisisinsider.com/most-hipster-cities-in-america-movehub-2018-4|access-date=15 mars 2019|website=MoveHub|language=en-GB}}</ref><ref name=":2"/> === Qyteti i Nju Jorkut === Ndërsa hipsterët - "krijues të rinj" me çmime nga lagjet urbane Bohem [[Brooklyn|në Brooklyn]] si Williamsburg, Park Slope dhe Greenpoint - u zhvendosën në periferi afër New York City, ''[[The New York Times]]'' shpiku [[Neologjizma|neologjizmin]] "Hipsturbia" për të përshkruar stilin e jetës së hip si jetonte në periferi. U cituan Hastings-on-Hudson, Dobbs Ferry, Irvington dhe Tarrytown, të gjithë në [[Westchester County (New York)|Westchester County.]]<ref name="hipsturbia">{{Cite news|last=Williams|first=Alex|date=15 shkurt 2013|title=Creating Hipsturbia|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2013/02/17/fashion/creating-hipsturbia-in-the-suburbs-of-new-york.html|access-date=30 prill 2016|quote=The creative class is trying to replicate urban life in the suburbs...}}</ref> Një prirje e vogël e kulturimit të kryqëzuar të Hasidizmit Chabad dhe nënkulturës Hipster u shfaq brenda komunitetit hebre të Nju Jorkut, duke filluar në fund të viteve 2000. Një numër i konsiderueshëm i anëtarëve të komunitetit Chabad [[Hasidizmi|Hasidic]], kryesisht banues në Crown Heights, Brooklyn, duket se tani kanë miratuar afinitete të ndryshme kulturore si nënkulturë lokale hipster. Këta Hasidim të kryekulturuar janë quajtur " hipsterë Chabad " ose "hipsterë Hasidikë".<ref name="birthofhasidic">Greenfield, Nicole. [http://www.religiondispatches.org/birth-of-hipster-hasidism/ "Birth of Hipster Hasidism?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210716173818/https://religiondispatches.org/birth-of-hipster-hasidism/ |date=16 korrik 2021 }} ''Religious Dispatches''. University of Southern Carolina. February 2, 2012.</ref> Sinagoga Soho, e themeluar nga emisarët e Chabad në SoHo, Manhattan, e kanë quajtur veten si një "sinagogë hipster".<ref>{{Cito web|last=Liebman|first=Shana|date=21 maj 2005|title=SoHo Synagogue – Orthodoxy for the Hipster Set|url=http://nymag.com/nymetro/news/people/columns/intelligencer/11785/|access-date=26 janar 2012|website=[[New York (magazine)|New York]]}}</ref> Trendi i hipsterëve Chabad Hasidic qëndron në kontrast me tensionet e përjetuara midis komunitetit Satmar Hasidic në Williamsburg dhe hipsterëve lokalë.<ref name="birthofhasidic" /> Kënga 2014 " Brooklyn Baby " nga [[Lana Del Rey]] shquhet për përmbajtjen e elementeve satirike që synojnë nënkulturën hipster të Nju Jorkut:<ref name="rollingstone">{{Cito web|last=Coleman|first=Miriam|date=8 qershor 2014|title=Lana Del Rey Pokes Fun at New York Hipsters in 'Brooklyn Baby'|url=https://www.rollingstone.com/music/videos/lana-del-rey-pokes-fun-at-new-york-hipsters-in-brooklyn-baby-20140608|access-date=12 qershor 2014|website=[[Rolling Stone]]|archive-date=12 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612000420/http://www.rollingstone.com/music/videos/lana-del-rey-pokes-fun-at-new-york-hipsters-in-brooklyn-baby-20140608|url-status=dead}}</ref> refreni i saj nxjerr në pah "një stallë klikimesh rreth hipsterësh, Brooklyn, mijëvjeçarë dhe gjëra të tjera që Del Rey vetë i dihet idolizoni ".<ref name="huffpost">{{Cito web|last=Jacobs|first=Matthew|date=9 qershor 2014|title=Lana Del Rey's 'Brooklyn Baby' Is An Ode To Hipsters|url=https://www.huffingtonpost.com/2014/06/09/lana-del-rey-brooklyn-baby_n_5473347.html|access-date=9 prill 2018|website=[[Huffington Post]]}}</ref> Këto elemente përfshijnë: të pasurit një të dashur në një grup, përdorimi i drogës (i amfetaminave dhe [[Marihuana|marihuanës]] hidroponike ), fiksimi me poezinë Lou Reed dhe Beat Generation, veshja e puplave në flokë, mbledhja e [[Jazz|disqeve të xhazit]], luajtja e instrumenteve të ndryshëm muzikorë dhe freskia e vetëshpalljes. Ka pasur një lëvizje paralele brenda komunitetit mysliman amerikan me anëtarët e quajtur "mashtrues".<ref>Justin Slaughter ( March 6, 2015), [https://www.salon.com/2015/03/06/i_consider_myself_a_mipster_how_muslim_hipsters_are_forging_their_own_identity/ ""I consider myself a mipster": How Muslim hipsters are forging their own identity"], ''Salon''.</ref> === Australi === Qytetet më të mëdha australiane kanë lagje hipster; për shembull Fitzroy, Melbourne, Newtown, Sydney, Mount Lawley, Western Australia dhe West End, Brisbane . === Rusia ===   Ekuivalenti sovjetik i hipsterit ose beatnik, i njohur si Stilyagi, u shfaq për herë të parë gjatë mesit të viteve 1950 dhe u identifikua me skenën [[Jazz|moderne të xhazit.]]<ref>{{Cite book|last=Schwartz|first=Matthias|url=https://books.google.com/books?id=rWT-CgAAQBAJ&q=stilyagi&pg=PA254|title=Eastern European Youth Cultures in a Global Context|last2=Winkel|first2=Heike|date=30 nëntor 2015|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9781137385130|via=Google Books}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Veshjet e tyre ishin karikatura të ekzagjeruara të kostumeve të veshura nga aktorët dhe muzikantët perëndimorë dhe në mënyrë tipike përfshinin ngjyra të ndritshme, pantallona të hollë, këpucë me thembra të trasha, veshje të cilësisë së mirë nga vitet 1920 dhe më herët, çorape me ngjyra të ndezura dhe veshje sportive të plazhit .<ref>{{Cito web|date=25 maj 2015|title=The Stylehunters of Soviet Russia|url=http://www.messynessychic.com/2015/05/25/the-stylehunters-of-soviet-russia/}}</ref><ref>{{Cite book|last=Pyzik|first=Agata|url=https://books.google.com/books?id=JjENAwAAQBAJ|title=Poor but Sexy: Culture Clashes in Europe East and West|date=28 mars 2014|publisher=John Hunt Publishing|isbn=9781780993959|via=Google Books}}</ref> Pas publikimit të një filmi kulti në vitin 2008,<ref>{{Cite book|last=Beumers|first=Birgit|url=https://books.google.com/books?id=5T0UMRZ_Ro0C|title=Directory of World Cinema: Russia|date=1 janar 2011|publisher=Intellect Books|isbn=9781841503721|via=Google Books}}</ref> hipsterët modernë në [[Moska|Moskë]] dhe [[Shën Petersburgu|Shën Petersburg]] ringjallën disa aspekte të kësaj nënkulture.<ref>{{Cito web|last=Fleming|first=Chris|date=27 shtator 2013|title=Russian hipsters get a grip on hip|url=http://rbth.com/arts/2013/09/27/russian_hipsters_get_a_grip_on_hip_30247.html}}</ref> == Racizëm ==   Racizmi hipster është duke u përfshirë në sjellje që zakonisht konsiderohen si [[Racizmi|raciste]] dhe duke i mbrojtur ato si të kryera me [[Ironia|ironi]] ose satirë . Rachel Dubrofsky dhe Megan W. Wood e kanë përshkruar atë me sa duket "tepër hip dhe të vetëdijshëm për të thënë në të vërtetë gjërat raciste që shprehen". {{Sfn|Dubrofsky|Wood|2014}} Kjo mund të përfshijë veshjen e [[Blackface|faqes së zezë]] dhe shfaqje të tjera të afrikano-amerikanëve stereotipë, përdorimin e fjalës ''zezak'' dhe përvetësimin e veshjes kulturore .<ref name="Pearce 2012">{{Cite news|last=Pearce|first=Matt|date=1 maj 2012|title=Trayvon Martin, Kony 2012, L.A. riots – and Now 'Hipster Racism'|work=Los Angeles Times|url=http://articles.latimes.com/2012/may/01/nation/la-na-nn-hipster-racism-20120501|access-date=15 shtator 2017}}</ref><ref>{{Cito web|last=West|first=Lindy|author-link=Lindy West|date=26 prill 2012|title=A Complete Guide to 'Hipster Racism'|url=http://jezebel.com/5905291/a-complete-guide-to-hipster-racism|access-date=17 dhjetor 2013|website=Jezebel|publisher=Gawker Media|location=New York|archive-date=19 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119125514/https://jezebel.com/5905291/a-complete-guide-to-hipster-racism|url-status=dead}}</ref> Talia Meer argumenton se racizmi hipster është i rrënjosur në atë që ajo e quan "jashtëzakonshmëri hipster", që do të thotë "ideja që diçka zakonisht ofenduese ose paragjykuese shndërrohet për mrekulli në diçka të zgjuar, qesharake dhe shoqërore të rëndësishme, nga pohimi që thoshte gjë e zakonshme fyese është ironike ose satirike ".<ref>{{Cito web|last=Meer|first=Talia|date=2 janar 2013|title=Die Antwoord — Are We Missing the Misogyny?|url=http://thoughtleader.co.za/taliameer/2013/01/02/die-antwoord-are-we-missing-the-misogyny/|access-date=26 tetor 2017|website=Thought Leader|publisher=M&G Media|location=Johannesburg|archive-date=1 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201081302/https://thoughtleader.co.za/taliameer/2013/01/02/die-antwoord-are-we-missing-the-misogyny/|url-status=dead}}</ref> Siç e përshkruan Leslie A. Hahner dhe Scott J. Varda, "ata që marrin pjesë në veprime të racizmit hipster i kuptojnë ato veprime si raciste kur praktikohen nga të tjerët, por racionalizojnë shfaqjet e tyre raciste përmes një jashtëzakonshmërie të supozuar." {{Sfn|Hahner|Varda|2014}} === Hipsterët dhe neo-nazizmi ===   Nipsters [[Neo-nazizmi|janë një lëvizje hipster neo-nazist e]] krahut të djathtë që u shfaq në 2014. Nipsterët kanë gjetur mënyra për të anashkaluar frenimin kundër rekrutimit ekstremist të krahut të djathtë të adoleshentëve në Gjermani përmes ngjashmërisë së tyre të padallueshme me përkatësinë me nënkulturën Hipster. Media përdor termin Nipster (një portmanteau e [[Nazizmi|nazistëve]] dhe hipsterëve) për njerëzit që ndërthurin stilin hipster me ekstremizmin e krahut të djathtë dhe neo-nazist.<ref>{{Cito web|last=Michel Abdollahi|date=2014-08-04|title=Auf der Suche nach der Nazi-Mode|url=https://www.ndr.de/fernsehen/sendungen/kulturjournal/Michel-Abdollahi-auf-der-Suche-nach-der-neuen-Nazi-Mode,kulturjournal3214.html|access-date=2014-08-06}}</ref> British neo-nazist [[Terrorizmi|terrorist]] organizimi i Veprimit Kombëtar u tha se ka qenë një "përzierje e hipsters dhe skinhedsat."<ref>{{Cito web|title=Student Rights - National Action claim "reign of terror" planned for campuses|url=http://www.studentrights.org.uk/article/2197/national_action_claim_reign_of_terror_planned_for_campuses|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919132352/http://studentrights.org.uk/article/2197/national_action_claim_reign_of_terror_planned_for_campuses|archive-date=2018-09-19|access-date=2018-01-30|website=www.studentrights.org.uk|language=en}}</ref> ''National'', një gazetë skoceze, e përshkroi grupin si të përbërë nga [[Neofashizmi|neofashistë]] hipster kryesisht të klasës së mesme.<ref>{{Cito web|title=Disgust over neo-Nazis National Action's Aberdeen soup kitchen day trip|url=http://www.thenational.scot/news/14896464.Disgust_over_neo_Nazis_National_Action_s_Aberdeen_soup_kitchen_day_trip/|access-date=2018-01-30|website=The National|language=en}}</ref> == Seksizmi ==   '''Seksizmi hipster''', i njohur gjithashtu si seksizëm i përditshëm, ose seksizëm ironik,<ref name="Wallace">{{Cito web|last=Wallace|first=Kelsey|date=1 nëntor 2012|title='Hipster Sexism': Just as Bad as Regular Old Sexism, or Worse?|url=http://bitchmagazine.org/post/hipster-sexism-is-sexist-feminist-magazine-irony-culture-racism-sexism|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103125404/http://bitchmagazine.org/post/hipster-sexism-is-sexist-feminist-magazine-irony-culture-racism-sexism|archive-date=3 nëntor 2012|access-date=25 tetor 2017|publisher=Bitch Media|location=Portland, Oregon}}</ref> përcaktohet nga Alissa Quart në blogun e modës të revistës ''New York'' ''The Cut'' si "objektivizimi i grave, por në një mënyrë që përdor tallje, thonjëza dhe paradoks".<ref name="Quart">{{Cito web|last=Quart|first=Alissa|author-link=Alissa Quart|date=30 tetor 2012|title=The Age of Hipster Sexism|url=http://nymag.com/thecut/2012/10/age-of-hipster-sexism.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102054225/http://nymag.com/thecut/2012/10/age-of-hipster-sexism.html|archive-date=2 nëntor 2012|access-date=25 tetor 2017|website=The Cut|publisher=New York Media|location=New York}}</ref> Isshtë një formë e [[Seksizmi|seksizmit të]] vetëdijshëm që konsiderohet e pranueshme duke pasur parasysh që autorët e tij janë të vetëdijshëm për seksizmin e natyrshëm dhe objektivizimin e grave në çfarëdo veprimi apo deklarate që po kryhet prej tyre. Ajo është e rrënjosur në idenë se seksizmi është një institucion i vjetëruar dhe arkaik, të cilin njerëzit nuk e përfshijnë më, duke e bërë demonstrimin e seksizmit të duket satirik dhe ironik.<ref>Murphy, Meghan (Summer 2013), "The Rise of Hipster Sexism". ''Herizons''. 27 (1): 17.</ref> Seksizmi hipster mund të paraqitet me tallje dhe të shprehet si i padëmshëm.<ref>{{Cite journal|last=Calder-Dawe|first=Octavia|date=15 dhjetor 2015|title=The Choreography of Everyday Sexism: Reworking Sexism in Interaction|journal=New Formations|volume=86|issue=86|pages=90, 95|doi=10.3898/newf.86.05.2015}}</ref> Quart pozon se seksizmi hipster "është një gjest distancues, një besim që thjesht duke aplikuar citate, material i paqartë, i dyshimtë dhe madje ofendues për gratë mund të shndërrohet alkimikisht".<ref name="Quart"/> Ajo vëren se kjo formë e seksizmit ka një pranueshmëri të veçantë publike, duke thënë se ajo përjetëson seksizmin në përgjithësi për shkak të një tolerance publike bazuar në arsyetimin se rastet e seksizmit hipster janë humoristike.<ref name="Quart" /> Duke dalluar komedinë që kritikon shoqërinë nga seksizmi hipster, diskursi feminist diskuton seksizmin hipster si humor i cili, në vend që të ofrojë kritikë, përdor një metodologji evazive e cila ruan stereotipet dhe paragjykimet.<ref>Murphy, Meghan (Summer 2013). "The Rise of Hipster Sexism". ''Herizons''. 27 (1): 19.</ref> Profesorja e psikologjisë Octavia Calder-Dawe sugjeron që për shkak të kësaj, praktika e seksizmit hipster gjithashtu ndikon në mënyrë të pavetëdijshme në idenë se nuk duhet folur për seksizëm.<ref name=":03">{{Cite journal|last=Calder-Dawe|first=Octavia|date=15 dhjetor 2015|title=The Choreography of Everyday Sexism: Reworking Sexism in Interaction|journal=New Formations|volume=86|issue=86|pages=90|doi=10.3898/newf.86.05.2015}}</ref> Seksizmi hipster lidhet me postfeminizmin në atë që minimizon seksizmin në përgjithësi duke e normalizuar rastësisht mbi bazën se seksizmi është çrrënjosur dhe kështu nuk është i përshtatshëm për shqyrtim apo diskutim serioz.<ref name=":03" /> Një parim i seksizmit hipster është përdorimi i rastësishëm i fjalëve nënçmuese të tilla si "kurvë" dhe " lavire ", mbi bazën që përdorimi i tillë synon si ironik.<ref name="Wallace"/> Jessica Wakeman, një kontribuese në ''The Frisky'', sugjeron që etiketimi ''seksizëm hipster'' mundëson seksizëm të rastësishëm si një mjet për të qenë ironik, dhe kështu shihet si një formë e pranueshme e seksizmit.<ref>{{Cito web|last=Wakeman|first=Jessica|date=31 tetor 2012|title=Please, Can 'Hipster Sexism' Not Be A Thing?|url=http://www.thefrisky.com/2012-10-31/the-soapbox-please-can-hipster-sexism-not-be-a-thing/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102125355/http://www.thefrisky.com/2012-10-31/the-soapbox-please-can-hipster-sexism-not-be-a-thing/|archive-date=2 nëntor 2012|access-date=25 tetor 2017|website=The Frisky|publisher=BuzzMedia|location=New York}}</ref> Quart shpiku termin "seksizëm hipster" në 2012, pjesërisht si një koment mbi " racizmin hipster ", një term i shpikur nga Carmen Van Kerckhove rreth 2007 [69] cili ishte popullarizuar më herët në 2012.<ref name="Quart"/> Ajo e diferencoi atë nga "seksizmi klasik", të cilin ajo e përshkruan si "jo-ironik, të qartë, të dhunshëm [dhe] banal".<ref name="Quart" /> [[Skeda:Propaganda_against_Hipster_Style_in_Dresden.jpg|parapamje| Ngjitëse anti-hipster 2014 në [[Dresdeni|Dresden, Gjermani]] .]] A 2016 [[literature review]] in the ''[[European Journal of Cultural Studies]]'' summarised the hipster culture "as a translocal and layered phenomenon with contextually specific claims to authenticity".<ref name=":02"/> While noting that the [[Identity (social science)|identity]] markers realised by hipsters are often localised, it states that<ref name=":02"/> {{Quote|What is absolutely crucial – and global – in defining a hipster is the claim to authenticity, uniqueness and individuality. Being a true hipster is about 'being real', and not 'trying too hard'. 'Being real', however, demands identity work, and being a hipster comes with very strong and reoccurring identity discourses that all focus on authenticity, yet paradoxically form the basis of a very collective style.}}Christian Lorentzen i ''Time Out New York'' argumenton se "hipsterizmi fetishizon elementet autentike" të të gjitha "lëvizjeve të skajshme të epokës së pasluftës - Beat, hipi, punk, madje grunge" dhe tërheq në "dyqanet kulturore të çdo etnie të pa shkrirë" dhe "stili homoseksual", dhe më pas "e regurgiton me një autentikitet të syrit". Ai pretendon se ky grup i "18-to-34-vjeçarëve", të cilët janë kryesisht të bardhë, "kanë defanged, lëkurë dhe konsumuar" të gjitha këto ndikime.<ref name="killthehip">{{Cite news|last=Lorentzen|first=Christian|date=30 maj 2007|title=Kill the hipster: Why the hipster must die: A modest proposal to save New York cool|work=[[Time Out New York]]|url=http://www.timeout.com/newyork/article/4840/why-the-hipster-must-die|url-status=dead|access-date=28 korrik 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725151413/http://www.timeout.com/newyork/article/4840/why-the-hipster-must-die|archive-date=25 korrik 2008}}</ref> Lorentzen thotë se hipsterët, "në mishërimin e tyre të tanishëm të pavdekshëm", janë "në thelb njerëz që mendojnë për veten e tyre si më të freskët se Amerika", duke iu referuar atyre si "vrasës të ftohtë". Ai argumenton se metroseksualiteti është përvetësimi hipster i kulturës homoseksuale, si një tipar i mbartur nga faza e tyre "Emo". Ai shkruan se "këto [[Estetika|estetikë]] janë asimiluar - kanibalizuar - në një repertor të pakuptimësisë, nga e cila hipster mund të ndërtojë një identitet në mënyrën e një kolazh, ose një playlist të përzier në një [[iPod]] ".<ref name="killthehip" /> Ai gjithashtu kritikon se si kërcënimi origjinal i nënkulturës është braktisur prej kohësh dhe është zëvendësuar me "formën e agresionit jo shumë pasiv të quajtur [[wiktionary:snark#Noun|snark]] ".<ref name="killthehip" /> Në një ''artikull të Huffington Post me'' titull "Kush është hipster?", Julia Plevin argumenton se "përkufizimi i 'hipster' mbetet i paqartë për këdo jashtë këtij rrethi vetëshpallës, shumë përzgjedhës". Ajo pretendon se "e gjithë çështja e hipsterëve është që ata të shmangin etiketimet dhe etiketimet. Sidoqoftë, të gjithë vishen njësoj dhe veprojnë njësoj dhe përputhen në mos-konformitetin e tyre "me një" pamje të vjollcës së ngathët ikonike të krijuar me kujdes. "<ref name="plevin">{{Cite news|last=Plevin|first=Julia|date=8 gusht 2008|title=Who's a Hipster?|work=Huffington Post|url=http://www.huffingtonpost.com/julia-plevin/whos-a-hipster_b_117383.html|access-date=6 maj 2014}}</ref> [[Skeda:You_Win,_Hipsters_(20765173175).jpg|majtas|parapamje| "Ju Fitoni, Hipsters". Për një kohë të gjatë, Toronto, Kanada, biznesi zhvendoset kur hipsterët miratojnë The Junction .]] Rob Horning zhvilloi një kritikë të hipsterizmit në artikullin e tij në Prill 2009 "Vdekja e Hipsterit" në ''PopMatters'', duke eksploruar disa përkufizime të mundshme për hipsterin. Ai mendon se hipster mund të jetë "mishërimi i [[Postmodernizmi|postmodernizmit]] si një forcë e shpenzuar, duke zbuluar se çfarë ndodh kur pastiche dhe ironia e shterojnë veten si estetikë", ose mund të jetë "një lloj ndërmjetës i përhershëm kulturor në kapitalizmin e vonë të hipermediate, duke shitur burime alternative të pushteti shoqëror i zhvilluar nga grupe të jashtme, ashtu si 'negro të bardha' origjinal të evinceduar nga [[Norman Mailer|Norman Mailer u]] bënë 'hipsterëve' origjinalë, para-pejorativë - zezakëve ". Horning propozoi gjithashtu që roli i hipsterëve mund të jetë "përvetësimi [e] i formave të reja të kapitalit kulturor, shpërndarja e tyre në mediat kryesore në një formë komerciale dhe zhveshja e shpikësve të tyre ... nga fuqia dhe lavdia".<ref>{{Cito web|last=Horning|first=Rob|date=13 prill 2009|title=The Death of the Hipster|url=http://www.popmatters.com/pm/post/the-death-of-the-hipster-panel/|access-date=22 janar 2010|website=[[Pop Matters]]}}</ref> Horning argumenton se "problemi me hipsterët" është "mënyra në të cilën ato zvogëlojnë veçantinë e gjithçkaje për të cilën ju mund të jeni kurioz ose të investoni në të njëjtin emërues të zymtë të përbashkët se sa 'i ftohtë' perceptohet të jetë", "si" thjesht një shenjë tjetër e identitetit personal ". Për më tepër, ai argumenton se "hipster përcaktohet nga mungesa e vërtetësisë, nga një ndjenjë e vonesës në skenë" ose mënyra se si ata e transformojnë situatën në një "skenë të vetëdijshme për veten, diçka që të tjerët mund ta shqyrtojnë me kujdes dhe ta shfrytëzojnë". [[Skeda:BywaterKeepOffHipstersStepsB.jpg|parapamje| "Hipsterët arrijnë të tërheqin një unik të neveritshëm në intensitetin e tij." - Dan Fletcher, ''Revista Time'' .]] Dan Fletcher në ''Time'' duket se e mbështet këtë teori, duke pohuar se dyqane si Urban Outfitters kanë prodhuar në masë hipster elegant, duke bashkuar hipsterdom me pjesë të kulturës së zakonshme, duke lënë në hije skenën alternative të artit dhe muzikës ende të fortë të krijuesve të saj.<ref name="TimeJ2"/> Sipas Fletcher, "Hipsterët arrijnë të tërheqin një unike të neveritshme në intensitetin e saj. Kritikët e kanë përshkruar grupin e përcaktuar lirshëm si të vetëkënaqur, plot kontradikta dhe, në fund të fundit, qorrsokakun e civilizimit perëndimor. "<ref name="TimeJ2" /> Elise Thompson, një redaktore për LA blog ''LAist'', argumenton se "njerëzit që erdhën në moshë në lëvizjen punk rock të viteve 70 dhe 80 duket se i urrejnë botërisht" hipsterët ", të cilin ajo i përcakton si njerëz që veshin modë" të shtrenjtë "alternative ], "duke shkuar në" shiritin e fundit, më të ftohtë, më hipestin ... [dhe] dëgjoni [duke] dëgjuar grupin më të fundit, më të ftohtë dhe më hipest ". Thompson argumenton se hipsterët "duket se nuk pajtohen me ndonjë filozofi të veçantë ... [ose] ... zhanër të veçantë të muzikës". Në vend të kësaj, ajo argumenton se ata janë " ushtarë të fatit të stilit" që marrin gjithçka që është e popullarizuar dhe me stil, "duke përvetësuar [stilin] e" lëvizjeve të kaluara kundërkulturore si punk, ndërsa "hedhin [gjithçka] që qëndronte për stilin ".<ref>{{Cito web|last=Thompson|first=Elise|date=20 shkurt 2008|title=Why Does Everyone Hate Hipster Assholes?|url=http://laist.com/2008/02/20/why_does_everyo.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080306054749/http://laist.com/2008/02/20/why_does_everyo.php|archive-date=6 mars 2008}}</ref> Duke u mbështetur në punën e Pierre Bourdieu dhe teoritë e Thomas Frank të bashkëpunimit, Zeynep Arsel dhe Craig Thompson argumentojnë se për të segmentuar dhe kooptuar tregun indie, mediat masive dhe tregtarët janë angazhuar në "mit mit" dhe kanë kontribuar. deri te formimi i ligjërimit bashkëkohor rreth hipsterëve.<ref name="Arsel and Thompson">{{Cite journal|last=Arsel|first=Zeynep|last2=Thompson|first2=Craig J.|date=26 gusht 2010|title=Demythologizing Consumption Practices: How Consumers Protect their Field-Dependent Identity Investments From Devaluing Marketplace Myths|journal=Journal of Consumer Research|volume=37|issue=5|pages=791–806|doi=10.1086/656389|jstor=10.1086/656389}}</ref> Ata e vërtetojnë këtë argument duke përdorur një [[Analiza e diskursit|analizë]] historike të diskursit të termit dhe përdorimin e tij në kulturën popullore, bazuar në disertacionin e Arselit që u botua në 2007. Pretendimi i tyre është se përshkrimi bashkëkohor i hipsterit gjenerohet përmes narrativave të masmedias me interesa të ndryshëm komercialë dhe ideologjikë. Me fjalë të tjera, hipster është më pak një kategori objektive, dhe më shumë një mitologji moderne me forma kulturore dhe ideologjike dhe të ndërmjetësuara në masë që përvetëson fushën e konsumit indie dhe përfundimisht shndërrohet në një formë të stigmës . Arsel dhe Thompson gjithashtu intervistojnë pjesëmarrës të kulturës indie (DJ, dizajnerë, shkrimtarë) për të kuptuar më mirë se si ndihen kur etiketohen si një. Gjetjet e tyre demonstrojnë tre strategji për shkëputjen nga [[Stereotip|stereotipi]] hipster: diskriminimi estetik, demarkacioni simbolik dhe shpallja e sovranitetit. Këto strategji, të fuqizuara nga statusi i dikujt në fushën indie (ose kapitali i tyre kulturor) u mundësojnë këtyre individëve të mbrojnë investimet kulturore dhe shijet e tyre të varura nga mitologjia hipster e zhvlerësuar. [[Skeda:No_Hipsters!.jpg|majtas|parapamje|267x267px| Shenjë humoristike "pa hipstera" në hyrje të një lokali në [[Cape Town|Kejptaun]] .]] Puna e Arsel dhe Thompson kërkon të shpjegojë pse njerëzit që gjoja i përshtaten stereotipit hipster mohojnë me forcë të jenë një: ata argumentojnë që mitologjia hipster i zhvlerëson shijet dhe interesat e tyre dhe kështu ata duhet të dallojnë shoqërisht nga kjo kategori kulturore dhe të mbrojnë shijet e tyre nga zhvlerësimi. Për të arritur të mohojnë të qenit hipster, ndërsa shikojnë, veprojnë dhe konsumojnë si një, Arsel dhe Thompson sugjerojnë që këta individë të demitologjizojnë praktikat e tyre ekzistuese të konsumit duke u përfshirë në retorika dhe praktika që diferencojnë në mënyrë simbolike veprimet e tyre nga stigma hipster.<ref name="Arsel and Thompson"/> Mark Greif, një themelues i ''n + 1'' dhe një profesor asistent në The New School, në një ''[[The New York Times|editorial të New York Times]]'', shprehet se "hipster" përdoret shpesh nga të rinjtë me prejardhje të ndryshme ekonomike deri në kalorës për pozicionin shoqëror . Ai vë në dyshim natyrën kontradiktore të etiketës dhe mënyrën se si askush nuk e mendon veten si hipster: "Në mënyrë paradoksale, ata që përdorën fyerjen shpesh thuhej se i ngjanin hipsterëve - ata mbanin xhinse të ngushta dhe syze të mëdha, të mbledhura në enklavat në qytete të mëdha, dhe shikonin poshtë modës së zakonshme dhe 'turistëve'. " Ai beson se vështirësia e shumë cituar për të analizuar termin buron nga fakti se çdo përpjekje për ta bërë këtë provokon ankth universal, pasi ai "quan blof të gjithëve". Ashtu si Arsel dhe Thompson, ai nxjerr nga ''La Distinction'' nga Pierre Bourdieu në përfundimin se të rinjtë, të diplomuarit e klasës së mesme të lartë që lëvizin në qendrat urbane tallen si " gradë kolegji të arteve liberale me shumë kohë në duar"; megjithëse "të injoruar në hierarkinë urbane", ata kanë kapital kulturor . Anëtarët e klasës së lartë - të tallur nga ana e tyre si "hipster të fondit të mirëbesimit" - "shndërrojnë kapitalin e vërtetë në" kapital kulturor ". Në pjesën e poshtme janë të rinjtë e klasës së mesme të ulët, të cilët "duken më autentikë por shpesh janë edhe më të pasigurtit nga ana shoqërore". Pa kapitalin e grupeve të tjera, ata varen nga sensi i tyre i modës për të ruajtur një ndjenjë epërsie.<ref name="NYT111310">{{Cite news|last=Mark Greif|date=12 nëntor 2010|title=The Hipster in the Mirror|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2010/11/14/books/review/Greif-t.html|access-date=3 tetor 2015|quote=All hipsters play at being the inventors or first adopters of novelties: pride comes from knowing, and deciding, what's cool in advance of the rest of the world}}</ref> Përpjekjet e Greif e vendosin termin "hipster" në një kornizë socio-ekonomike të rrënjosur në tendencat e vogla borgjeze të një brezi të ri të pasigurt për statusin e tyre të ardhshëm shoqëror. Trendi kulturor është tregues i një strukture shoqërore me ankth të rritur ekonomik dhe lëvizje të zvogëluar të klasave.<ref name="NYT111310"/> Në shoqërinë e shekullit 21, ka njerëz të pashmangshëm që refuzojnë t'i përshtaten kulturës mbizotëruese dhe kërkojnë të bëjnë të kundërtën; duke pasur kohë të mjaftueshme, anti-konformistët do të bëhen më homogjenë në lidhje me nënkulturën e tyre, duke e bërë sjelljen e tyre të kundërt me çdo pretendim të [[Kundërkultura|kundërkulturës]] . Ky sinkronizim ndodh edhe nëse janë në dispozicion më shumë se dy zgjedhje, siç janë stilet e shumta të mjekrës sesa nëse keni apo jo një mjekër. Matematikani Jonathan Touboul i Universitetit Brandeis që studion se si përhapja e informacionit përmes shoqërisë ndikon në sjelljen njerëzore e quan këtë efekt hipster.<ref>{{Cite news|last=Brandeis University|date=1 mars 2019|title=The hipster effect: Why anti-conformists always end up looking the same|work=Phys.org|url=https://phys.org/news/2019-03-hipster-effect-anti-conformists.html|access-date=31 dhjetor 2020}}</ref><ref>{{Cite news|last=Feingold|first=Lindsey|last2=Garcia-Navarro|first2=Lulu|date=10 mars 2019|title=Man Inadvertently Proves That Hipsters Look Alike By Mistaking Photo As Himself|work=NPR|url=https://www.npr.org/2019/03/10/702063209/man-inadvertently-proves-that-hipsters-look-alike-by-mistaking-photo-as-himself|access-date=31 dhjetor 2020}}</ref> == Shiko gjithashtu == * * [[Hippie|Hipi]]  == Linqe te jashtme == * [http://www.themorningnews.org/archives/op-ed/look_at_this_fucking_hipster_basher.php Robert Lanham dekonspiron hipsterët] në ''The Morning News'' * [http://www.psychologytoday.com/blog/extreme-fear/201009/the-sad-science-hipsterism "Shkenca e trishtuar e hipsterizmit: Psikologjia e bendeve indie, PBR dhe qimeve të çuditshme të fytyrës"] në ''psikologjinë sot'' * Zev Borow, [http://nymag.com/nymetro/urban/features/10488/ "A do Hipster-i i Fundit të Shndërrojë Dritat?"] [http://nymag.com/nymetro/urban/features/10488/ New York cool vdes vdekjen e njëmijëtë.] [http://nymag.com/nymetro/urban/features/10488/ Një satirë] , " ''New York'', 21 maj 2005 * [http://youarenotsosmart.com/2010/04/12/selling-out/ "Shitja" e] David McRaney [http://www.youarenotsosmart.com/ "Ju nuk jeni aq të zgjuar"] 12 prill 2010 * [https://www.forbes.com/2008/10/01/hipster-buying-power-forbeslife-cx_ls_1001style.html Fuqia Blerëse e Kundër Kulturës së Re] * Schiermer, B. (2013), [http://asj.sagepub.com/content/57/2/167 "Hipsterët vonë-modernë: tendenca të reja në kulturën popullore] ", ''Acta Sociologica'' 57 (2), 167–181. 14p7q74yi70ea5qg11mznx3h52snmkd 1 304738 3029045 2729304 2026-09-01T14:41:25Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029045 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Hipster (nënkulturë bashkëkohore)/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} <div style="width: auto; border: 1px solid grey; padding: 0.5em; font-size: 100%; line-height: 150%; text-align: center"> {| | valign="center" | [[File:Wikimedians of Albanian Language User Group Vertical Logo.svg|left|80px]] | style="width: 100%" | Ky artikull u shkrua nga pjesëmarrës të Ponder /Wiki Academy Kosovo 2021, në kuadër të bashkëpunimit me [[Meta:Wikimedians of Albanian Language User Group|Grupin e Wikimedianëve të Gjuhës Shqipe]]. Redaktori është fillestar prandaj ndihmoje nëse mundesh.<br> |} </div> == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hipster (nënkulturë bashkëkohore)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029044 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200611075118/https://visittampere.fi/en/news/worlds-most-hipster-cities-revealed-tampere-ranked-number-26/ për lidhjen https://visittampere.fi/en/news/worlds-most-hipster-cities-revealed-tampere-ranked-number-26/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 16:41 (CEST) 4fppa7ufrawq1cej52lknshn9lorh1b 1 310118 3029119 2997990 2026-09-01T20:51:55Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029119 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kaljari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2372727 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190311225842/http://demo.istat.it/bilmens2016gen/index02.html për lidhjen http://demo.istat.it/bilmens2016gen/index02.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 dhjetor 2021 02:18 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kaljari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2997989 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260417193939/https://www.adspmaredisardegna.it/2024/11/06/il-porto-di-cagliari-supera-il-tetto-dei-500-mila-crocieristi/ për lidhjen https://www.adspmaredisardegna.it/2024/11/06/il-porto-di-cagliari-supera-il-tetto-dei-500-mila-crocieristi/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.adspmaredisardegna.it/cagliari/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 qershor 2026 08:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kaljari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029118 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260316152826/https://museinazionalicagliari.cultura.gov.it/__boxhp_primopiano/il_museo/ për lidhjen https://museinazionalicagliari.cultura.gov.it/__boxhp_primopiano/il_museo/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 22:51 (CEST) ixlkir5kdahio0zyv0rgxv1r9dmle7z 1 310597 3029166 3026707 2026-09-02T04:23:43Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Mosha e pëlqimit/Arkivi 1]] 3029166 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Mosha e pëlqimit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} gxejk3j9tz3nll9tmpahkwyabj2rry3 0 312548 3029140 2859718 2026-09-02T02:17:54Z Erion Kryeziu086 192405 3029140 wikitext text/x-wiki '''Bedri Hamza''' (lindi më 8 nëntor 1963) është politikan dhe administrator kosovar. Ka qenë [[Ministria e Financave e Kosovës|Ministër i Financave]] i [[Kosova|Republikës së Kosovës]] në dy raste, ka shërbyer tre mandate në [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendin e Republikës së Kosovës]], ka qenë guvernator i [[Banka Qendrore e Kosovës|Bankës Qendrore të Kosovës]] nga viti 2013 deri në vitin 2017 është kryetar aktual i komunës së [[Mitrovicë]]s (Mitrovica e Jugut). Hamza është anëtar i [[Partia Demokratike e Kosovës|Partisë Demokratike të Kosovës]] (PDK). Bedri Hamza është kryetar i [[Partia Demokratike e Kosoves]] (PDK). ==Jeta e hershme dhe karriera== Hamza u lind në fshatin Klinë e Epërme të komunës së [[Skënderaji]]t. Ka diplomuar në Fakultetin Ekonomik të [[Universiteti i Prishtinës (1969–99)|Universitetit të Prishtinës]] në vitin 1987 dhe më pas morri [[Master|diplomë master]] në [[Universiteti i Prishtinës|institucionin e pas vitit 1999]] me temën “Problemet e përmirësimit të sistemit fiskal të Republikës së Kosovës”. Ka kryer studimet e doktoraturës në [[Universiteti i Tiranës|Universitetin e Tiranës]] në [[Shqipëri]]. Hamza ka punuar në Metalurgjinë e Plumbit “[[Miniera e Trepçës|Trepça]]” në Mitrovicë nga viti 1987 deri në vitin 1990 si shef i kontabilitetit dhe financave. Ai ka punuar në sektorin privat nga viti 1990 deri në vitin 1998 dhe ka udhëhequr drejtorinë e shërbimeve publike për kuvendin komunal të Mitrovicës nga viti 2000 deri në vitin 2003.<ref>[https://mf.rks-gov.net/page.aspx?id=1,5 BEDRI HAMZA – Ministër i Financave], {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190428014800/https://mf.rks-gov.net/page.aspx?id=1,5 |date=2019-04-28}}, Ministria e Financave të Republikës së Kosovë</ref><ref>[https://bedrihamza.com/rrethmeje/ Bedri Hamza – Ekspert i ekonomisë, baba, qytetar krenar i Mitrovicës] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118193022/https://bedrihamza.com/rrethmeje/ |date=18 janar 2022 }}, bedrihamza.com,</ref> ==Politikan dhe administrator== Hamza ishte kandidat në listën zgjedhore të PDK-së për Mitrovicën në [[Zgjedhjet lokale të Kosovës 2002|zgjedhjet lokale të Kosovës të vitit 2002]]. Burimet online nuk tregojnë nëse ai shërbeu në asamblenë lokale më pas.<ref>[https://www.kqz-ks.org/zgjedhjet-per-kuvende-komunale/zgjedhjet-per-kuvende-komunale-2002/ ZGJEDHJET PËR KUVENDE KOMUNALE 2002 – Fletëvotimet dhe listat e kandidatëve (Mitrovicë)], aksesuar më 17 janar 2022. Ai u shfaq në pozitën e pestë në listën e partisë, e cila fitoi pesëmbëdhjetë mandate, duke bërë të mundur që të paktën të kishte pasur mundësinë për të shërbyer.</ref> Ai u shfaq në pozitën e tetëdhjetë e një në listën e PDK-së në [[Zgjedhjet parlamentare të Kosovës 2004|zgjedhjet parlamentare të Kosovës të vitit 2004]], të cilat u mbajtën me përfaqësim proporcional me listë të hapur.<ref>[https://www.kqz-ks.org/zgjedhjet-e-pergjithshme/zgjedhjet-per-kuvend-te-kosoves-2004/ ZGJEDHJET PËR KUVEND TË REPUBLIKËS SË KOSOVËS 2004 – Lista e Kandidatëve për Zgjedhjet për Kuvend të Kosovës 2004], Komisioni Qendror i Zgjedhjeve.</ref> Lista fitoi tridhjetë mandate dhe ai nuk mori pjesë në seancën e asamblesë që pasoi.<ref>[http://old.kuvendikosoves.org/?cid=1,158&legid=3 Periudha e tretë Legjislative (13.12.2007 - 03.11.2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802230154/http://old.kuvendikosoves.org/?cid=1%2C158&legid=3 |date=2 gusht 2020 }}, Kuvendi i Republikës së Kosovës.</ref> PDK-ja shërbeu në opozitë nga viti 2004 deri në vitin 2008, dhe Hamza ishte anëtar i kabinetit hije të partisë me përgjegjësi për financat dhe ekonominë.<ref>"Kosovo: Party criticizes government for insufficient spending on investment," ''British Broadcasting Corporation Monitoring European'', 10 May 2006 (Source: Text of report in English by independent internet news agency KosovaLive).</ref> Në vitin 2006, ai ishte anëtar i delegacionit të Kosovës në [[Vjenë]] për diskutime me [[Serbia|Republikën e Serbisë]] për çështje ekonomike.<ref>"Kosovo, Serbian delegations discuss economic issues in Vienna," ''British Broadcasting Corporation Monitoring European'', 31 May 2006 (Source: text of report in English by independent internet news agency KosovaLive).</ref> ===Zëvendësministër (2008–11)=== Hamzait iu dha pozita e pesëdhjetë e pestë në listën e PDK-së në zgjedhjet parlamentare të vitit 2007 dhe përfundoi në vendin e dyzetë në mesin e kandidatëve të partisë.<ref>[https://www.kqz-ks.org/zgjedhjet-e-pergjithshme/zgjedhjet-per-kuvend-te-kosoves-2007/ ZGJEDHJET PËR KUVEND TË REPUBLIKËS SË KOSOVËS 2004 – Rezultatet dhe Statistikat (Rezultatet e të gjithë kandidatëve)], Komisioni Qendror i Zgjedhjeve.</ref> Lista fitoi tridhjetë e shtatë mandate; ai nuk u zgjodh dhe, për shkak të kërkesës që një e treta e mandateve të rezervohej për kandidatet femra, ai nuk ishte menjëherë në radhë për një vend zëvendësues. PDK dhe partia rivale LDK, pas zgjedhjeve të vitit 2007 formuan një [[Qeveria e koalicionit|qeveri koalicioni]]. Në janar 2008, Hamza u emërua zëvendësministër i ekonomisë dhe financave të Kosovës në qeverinë e re.<ref>"Kosovo PM-designate announces cabinet," ''British Broadcasting Corporation Monitoring European'', 9 January 2008 (Source: Excerpt from report by Kosovo Albanian privately-owned KohaVision TV, on 9 January).</ref> Në qershor të po këtij viti, ai dhe ministri shqiptar i ekonomisë, tregtisë dhe energjisë Genc Ruli njoftuan një marrëveshje bashkëpunimi për [[Energjia elektrike|energjinë elektrike]]. Më vonë në të njëjtin vit, ai njoftoi se qeveria e Kosovës nuk do të lejojë që kufijtë e saj të veprojnë sipas rregulloreve të [[Misioni i Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Kosovë|Misionit të Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë]] (UNMIK}). Hamza tha në një intervistë të vitit 2009 se investimet në energji, rrugë dhe sektorin privat ishin hapa strategjikë të nevojshëm për të nxitur rritjen ekonomike në Kosovë. Ai shtoi se do të nevojiten vite të rritjes së lartë për të adresuar çështjet e varfërisë endemike, duke thënë: "Për të reduktuar varfërinë dhe papunësinë ne duhet të kemi rritje ekonomike prej më shumë se tetë për qind për gjashtë apo shtatë vitet e ardhshme."<ref>"After billions in aid, Kosovo still poor and idle," ''Reuters News'', 19 November 2009.</ref> Ai pati mundësinë të hynte në Kuvendin e Kosovës në mars të vitit 2010, por në vend të kësaj vazhdoi të shërbente si zëvendësministër. Ai nuk do të kishte qenë në gjendje të mbante të dyja pozicionet njëkohësisht nën një [[Mandati i dyfishtë|mandat të dyfishtë]].<ref>"Five Kosovo ruling party officials with two public offices decide to give up one," ''British Broadcasting Corporation Monitoring European'', 31 March 2010 (Source: Text of report by Kosovo Albanian privately-owned newspaper Express on 29 March).</ref> ===Ministri i Financave (hera e parë: 2011–13)=== Koalicioni PDK–LDK u shpërbë në fund të vitit 2010 dhe [[Zgjedhjet parlamentare të Kosovës 2010|zgjedhjet e reja u mbajtën në fund të vitit 2010]]. Hamza u përfshi sërish në listën zgjedhore të PDK-së dhe përfundoi i njëmbëdhjeti në mesin e kandidatëve të partisë; PDK-ja fitoi tridhjetë e katër ulëse dhe ai u zgjodh në kuvend.<ref>[https://www.kqz-ks.org/zgjedhjet-e-pergjithshme/zgjedhjet-per-kuvend-te-kosoves-2010/ ZGJEDHJET E PARAKOHSHME PËR KUVENDIN E REPUBLIKËS SË KOSOVËS 2010 – Rezultatet dhe Statistikat (Rezultatet e të gjithë kandidatëve)], Komisioni Qendror i Zgjedhjeve. Ai u shfaq në pozitën e pesëdhjetë e tretë në listë në vitin 2010.</ref><ref>"Kosovo election commission releases final results for parliamentary election," ''British Broadcasting Corporation Monitoring European'', 1 February 2011 (Source: Text of report of Kosovo Albanian privately-owned newspaper Express on 31 January).</ref> Mandati i tij i parë si ligjvënës si i shkurtër; PDK-ja formoi qeverinë pas zgjedhjeve dhe Hamza u emërua ministër i financave të Kosovës në të njëjtën ditë kur u mblodh kuvendi. Si ministër, Hamza ndoqi një strategji të privatizimit për [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|Telekomin e Kosovës]]. Në prill 2011, ai nënshkroi një marrëveshje me [[Zoran Stavreski]], [[Ministria e Financave e Maqedonisë|ministrin e financave]] të [[Maqedonia e Veriut|Maqedonisë]] (tani Maqedonia e Veriut), për shmangien e tatimit të dyfishtë dhe mbrojtjen nga evazioni fiskal.<ref>"Macedonia, Kosovo finance ministers sign double taxation avoidance agreement," ''British Broadcasting Corporation Monitoring European'', 6 April 2011 (Source: Text of report in English by Macedonian state news agency MIA).</ref> Një vit më pas, ai nënshkroi një marrëveshje me [[Lista e ministrave të thesarit dhe financave të Turqisë|ministrin turk të financave]] [[Mehmet Şimşek]] për të bashkëpunuar në marrëdhëniet e ndërsjella tatimore.<ref>"Turkey inks first deal with independent Kosovo," ''Cihan News Agency (CNA)'', 10 September 2012.</ref> ===Guvernatori i Bankës Qendrore të Kosovës (2013–17)=== Hamza u emërua guvernator i Bankës Qendrore të Kosovës më 14 mars 2013.<ref>The appointment was formalized on 26 March 2013. See "Kosovo president approves new c-bank governor," ''SeeNews - The Corporate Wire'', 27 March 2013.</ref> Emërimi i tij ishte i diskutueshëm; partitë opozitare argumentuan se emërimi i një zyrtari kryesor të PDK-së në këtë rol ishte një sulm ndaj pavarësisë së bankës.<ref>"Kosovo elects ruling party official as central bank governor," ''Reuters News'', 14 March 2013. [[Ismet Beqiri]] of the LDK charged that the appointment was "shameful," saying that the bank would become of the private bank of the PDK and government.</ref> Megjithatë, ai shërbeu në këtë rol për katër vitet e ardhshme. ===Ministri i Financave (hera e dytë: 2017–2020)=== Hamza dha dorëheqjen si guvernator i bankës qendrore më 13 shtator 2017 për t'u rikthyer në zyrën e ministrit të financave.<ref>"Kosovo's central bank governor resigns," ''Global Banking News'', 13 September 2017.</ref> Në shkurt 2018, ai ndihmoi në lehtësimin e një granti të Bashkimit Evropian prej 38.5 milionë euro për përmirësimin e sistemit hekurudhor të Kosovës.<ref>"EU helps aspirant member Kosovo to modernise railway," ''Reuters News'', 15 February 2018.</ref> Në vitin 2018, Republika e Kosovës prezantoi një tarifë ndëshkuese 100 për qind për mallrat nga Serbia, si mjet për t'i bërë presion Serbisë për një marrëveshje gjithëpërfshirëse që do të përfshinte njohjen e Kosovës si shtet i pavarur. Në janar 2019, Hamza tha se të ardhurat e Serbisë kishin rënë për tetëdhjetë milionë euro si rezultat i këtij aranzhimi. Ai gjithashtu tha se Republika e Kosovës po punon për të parandaluar atë që e identifikoi si kontrabandë nga Serbia.<ref>"Serbian exports to Kosovo fall by 80mn Euros due to tarriffs," ''bne IntelliNews'', 30 January 2019.</ref> ===Parlamentar (2019–2021)=== Hamza mori pozitën e tetë në listën e PDK-së në [[Zgjedhjet parlamentare në Kosovë, 2019|zgjedhjet parlamentare të Kosovës 2019]], përfundoi në vendin e gjashtë në mesin e kandidatëve të partisë dhe u zgjodh për një mandat të dytë në kuvend kur lista fitoi njëzet e katër ulëse.<ref>[https://www.kqz-ks.org/zgjedhjet-e-pergjithshme/zgjedhjet-per-kuvend-te-kosoves-2019/ ZGJEDHJET E PARAKOHSHME PËR KUVENDIN E REPUBLIKËS SË KOSOVËS 2019 – Rezultatet dhe Statistikat (Ndarja e ulëseve në Kuvend (Subjektet dhe kandidatët e zgjedhur))], Komisioni Qendror i Zgjedhjeve.</ref> PDK-ja shërbeu në opozitë në parlamentin që pasoi. Hamza gjatë këtij mandati ka qenë kryetar i grupit parlamentar të PDK-së, kryetar i komisionit për mbikëqyrjen e financave publike dhe anëtar i komisionit për buxhet dhe transfere.<ref>[https://www.kuvendikosoves.org/shq/arkiva-e-legjislaturave/grupet-parlamentare/?legId=2 120 deputetë - Legjislatura 7], Kuvendi i Republikës së Kosovës.</ref><ref>[https://www.kuvendikosoves.org/shq/arkiva-e-legjislaturave/komisionet/komisioni/?committee=31&legId=2 Komisioni për Mbikëqyrjen e Financave Publike] [2019–21], Kuvendi i Republikës së Kosovës.</ref><ref>[https://www.kuvendikosoves.org/shq/arkiva-e-legjislaturave/komisionet/komisioni/?committee=19&legId=2 "Komisioni për Buxhet dhe Transfere"] [2019–21], Kuvendi i Republikës së Kosovës.</ref> Ai u promovua në pozitën e katërt në listën e PDK-së në [[Zgjedhjet parlamentare në Kosovë, 2021|zgjedhjet parlamentare të vitit 2021]], përfundoi në vendin e tretë dhe u rizgjodh kur lista fitoi nëntëmbëdhjetë ulëse.<ref>[https://www.kqz-ks.org/zgjedhjet-e-pergjithshme/zgjedhjet-per-kuvend-te-kosoves-2021/ ZGJEDHJET E PARAKOHSHME PËR KUVENDIN E REPUBLIKËS SË KOSOVËS 2021 – Rezultatet dhe Statistikat (Ndarja e ulëseve në Kuvend (Subjektet dhe kandidatët e zgjedhur))], Komisioni Qendror i Zgjedhjeve.</ref> Partia vazhdoi të shërbente në opozitë. Hamza ishte nënkryetar në Kuvend në vitin 2021. ===Kryetari i komunës së Mitrovicës (2021–tani)=== Hamza u zgjodh kryetar i Mitrovicës në [[Zgjedhjet lokale të Kosovës 2021|zgjedhjet lokale të vitit 2021]], duke mposhtur në raundin e parë të votimit Agim Bahtiri të [[Lëvizja Vetëvendosje|Vetëvendosjes]]. Për shkak të fitimit të këtij pozicioni, ai dha dorëheqjen nga parlamenti më 1 nëntor 2021.<ref>[https://telegrafi.com/bedri-hamza-dorehiqet-nga-posti-nenkryetarit-te-pdk-se-dhe-deputetit/ "Bedri Hamza jep dorëheqje nga pozita e nënkryetarit të Kuvendit dhe e deputetit"], ''Telegrafi''</ref> ==Referimet== {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 1963]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] [[Kategoria:Ministra të Financave të Kosovës]] [[Kategoria:Deputetë të Kuvendit të Kosovës]] [[Kategoria:Politikanë të Partisë Demokratike të Kosovës]] [[Kategoria:Kryetarë të Mitrovicës]] odxbuy5mbi8i26sm25nwluy4yjzayw4 0 316995 3029038 3002226 2026-09-01T13:45:33Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 3029038 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Hazir Mehmeti.jpg|alt=Hazir Mehmeti|parapamje|Hazir Mehmeti]] '''Hazir Mehmeti''' u lind në fshatin Besnik ([[Beçiqi|Beçiq]]), [[Kosova|Kosovë]], në vitin 1952. Shkollën fillore e mbaroi në vendlindje, Gjimnazin në [[Mitrovica|Mitrovicë]]. Hazir Mehmeti mbaron studimet mbi Shkencat Natyrore në Universitetin e [[Prishtina|Prishtinës]]. Ai punon profesor në gjimnazet [[Skënderaj|Skenderaj]], [[Drenasi|Drenas]] dhe [[Vushtrria|Vushtrri]] ku gjithashtu ishte Këshilltar [[Pedagogjia|Pedagogjik]] në Vushtrri. Në [[Austria|Austri]] atij i njihet statuti i të përndjekurit politik në vitin 1996. Krahas punës së tij si mësues në shkolla të ndryshme të [[Vjena|Vjenës]], ai ishte i suksesshëm në publicistik. Hazir Mehmeti është anëtar i Asociacionit Ndërkombëtar të Gazetarëve e Fotografëve, Lidhjes së Shkrimtarëve Shqiptarë në Austri “Aleksandër Moisiu”, Shoqatës së Shkrimtarëve dhe Krijuesve Shqiptarë në Diasporë me seli në Gjermani, P.E.N. – Klubit në Austri. Ai është gjithashtu bashkëpunëtor i disa gazetave e revistave në gjithë Europën: ''Fakti Ditor, albinfo.ch,'' në [[Zvicra|Zvicër]]<ref>{{Cite web|title=Promovohet monografia „Mësimi shqip në Austri“|url=https://www.albinfo.ch/who_is_who/promovohet-monografia-mesimi-shqip-ne-austri/|access-date=2022-06-25|website=Albinfo}}</ref><ref>{{Cite web|title=You searched for hazir mehmeti|url=https://www.albinfo.ch/search/hazir%20mehmeti/|access-date=2022-06-25|website=Albinfo}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-10-18|title=Ditë ngushëllimi dhe komemoracioni për Dr. Vlora Mehmeti-Tërshanin|url=https://www.albinfo.ch/dite-ngushellimi-dhe-komemoracioni-per-dr-vlora-mehmeti-tershanin/|access-date=2022-06-25|website=Albinfo}}</ref>'', Dielli Demokristian'' në Vjenë, ''Nacional'' në [[Tirana|Tiranë]], ''Zemra Shqiptare''<ref>{{Cite web|title=Hazir Mehmeti: 80 vitet nga arrestimi i Norbert Joklit në pakthim|url=http://www.zemrashqiptare.net/news/60246/hazir-mehmeti-80-vitet-nga-arrestimi-i-norbert-joklit-ne-pakthim.html|access-date=2022-06-25|website=Zemra Shqiptare}}</ref><ref>{{Cite web|title=Hazir Mehmeti: Veprimtaria letrare e botuese në Austri me rëndësi kombëtare|url=http://www.zemrashqiptare.net/news/59650/hazir-mehmeti-veprimtaria-letrare-e-botuese-ne-austri-me-rendesi-kombetare.html|access-date=2022-06-25|website=Zemra Shqiptare}}</ref>'', Besa'' në [[Stokholmi|Stockholm]]'', albaniapress.com'' në [[Londra|Londër]], ''Pashtriku.org'' në [[Gjermania|Gjermani]], ''URA''- gazeta për fëmijë për diasporë në Prishtinë, gazeta ''Mësuesi'' në Tiranë. Gazeta ''Dielli'' në [[Boston|Boston,]] SHBA, si dhe gazetar nga Vjena në ''[[Radio Dukagjini]]''. Hazir Mehmeti është përgjegjës për botimin e materialeve mësimore në gjuhën shqipe pranë Ministrisë së Arsimit, si dhe autor i materialeve [[Didaktika|didaktike]] e mësimore në Austri.<ref>{{Cite web|title=Materiale – SHMSHA Naim Frasheri|url=https://naimfrasheri.at/materiale/|access-date=2022-06-25|language=sq|archive-date=27 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220527001616/https://naimfrasheri.at/materiale/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=ISBN 9783852534299 "A-B-C. Lese-Rechtschreib-Fibel für Kinder mit albanischer Muttersprache - Übungsblätter für die muttersprachliche Alphabetisierung" – neu & gebraucht kaufen|url=https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Hazir-Mehmeti+A-B-C-Lese-Rechtschreib-Fibel-f%C3%BCr-Kinder-mit-albanischer-Muttersprache-%C3%9Cbungsbl%C3%A4tter/isbn/9783852534299|access-date=2022-06-25|website=www.booklooker.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web|title=A-B-C. Lese-Rechtschreib-Fibel für Kinder mit albanischer Muttersprache von Hazir Mehmeti - faltershop.at|url=https://shop.falter.at/detail/9783852534299?___store=faltershop&___from_store=faltershop|access-date=2022-06-25|website=FALTERSHOP|language=de}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{Cite web|last=Production|first=bücher de IT and|title=A-B-C. Lese-Rechtschreib-Fibel für Kinder mit albanischer Muttersprache|url=https://www.buecher.de/shop/grundschule/a-b-c-lese-rechtschreib-fibel-fuer-kinder-mit-albanischer-muttersprache/mehmeti-hazir/products_products/detail/prod_id/28246380/|access-date=2022-06-25|website=bücher.de|language=de}}</ref> Ai ka botuar në [[Gazetaria|gazeta]] qindra artikuj, mes tyre reportazhe dhe analiza.<ref>{{Cite web|title=Praxisteil: Berichte von konkreten Kooperationsprojekten HSU - Regelunterricht|url=https://myheritagelanguage.com/de/book/foundations-and-backgrounds/hlt%e2%80%89-%e2%80%89specific-focal-points/cooperation-school-immigration-country/practice-section/|access-date=2022-06-25|website=HLT|language=de-DE}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-09|title="A po bëhet gjuha shqipe, gjuhë e dytë nga shqiptarët e diasporës?"|url=https://www.votramagazine.com/a-po-behet-gjuha-shqipe-gjuhe-e-dyte-nga-shqiptaret-e-diaspores/|access-date=2022-06-25|website=Votramagazine|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Hazir Mehmeti, Author at Diaspora Shqiptare|url=https://diasporashqiptare.al/author/hazir-mehmeti/|access-date=2022-06-25|website=Diaspora Shqiptare|language=sq|archive-date=30 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630222845/https://diasporashqiptare.al/author/hazir-mehmeti/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Personendetails|url=https://raumdernamen.mauthausen-memorial.org/index.php?id=4&p=60769|access-date=2022-06-25|website=raumdernamen.mauthausen-memorial.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=A-B-C. Lese-Rechtschreib-Fibel für Kinder mit albanischer Muttersprache - Hazir Mehmeti - Buch kaufen {{!}} Ex Libris|url=https://new.exlibris.ch/de/buecher-buch/deutschsprachige-buecher/hazir-mehmeti/a-b-c-lese-rechtschreib-fibel-fuer-kinder-mit-albanischer-mutter/id/9783852534299/|access-date=2022-06-25|website=new.exlibris.ch}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{Cite web|title=Stadtbibliothek Graz - Mesimi Shqip ne Austri - monografi - Sachbuch|url=https://www.stadtbibliothek.graz.at/index.asp?mediennr=1266320|access-date=2022-06-25|website=www.stadtbibliothek.graz.at}}</ref><ref>{{Cite web|title=Hazir Mehmeti|url=https://gazmendfreitag.wordpress.com/tag/hazir-mehmeti/|access-date=2022-06-25|website=gazmendfreitag.wordpress.com|language=de-DE}}</ref><ref>{{Cite web|title=Biographiy|url=http://www.gazmendfreitag.com/biographiy/|access-date=2022-06-25|website=GAZMEND FREITAG|language=de-DE}}</ref><ref>{{Cite web|title=Hazir Mehmeti, 2013 - Gazmend Freitag - WikiArt.org|url=https://www.wikiart.org/en/gazmend-freitag/hazir-mehmeti|access-date=2022-06-25|website=www.wikiart.org}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.isbn.de/buch/9783950329599_illyricum.htm|title=ILLYRICUM {{!}} Besim Xhelili {{!}} Softcover {{!}} EAN 9783950329599 {{!}} ISBN 3950329595|date=2013-09-23|isbn=978-3-9503295-9-9|language=de-DE|access-date=25 qershor 2022|archive-date=18 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118180342/https://www.isbn.de/buch/9783950329599_illyricum.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mehmeti, Hazir - alle Bücher Online|url=https://buchfindr.de/autoren/mehmeti-hazir/|access-date=2022-06-25|website=Buch findR|language=de-DE|archive-date=31 dhjetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231231124233/https://buchfindr.de/autoren/mehmeti-hazir/|url-status=dead}}</ref> == Vepra == === Autor === * Tekst ushtrimi – 1; <nowiki>ISBN 978-9951-562-17-1</nowiki>, 2012 * A-B-C Fibel- Albanisch; ISBN 160363; <nowiki>ISBN 978-3-85253-429-9</nowiki>, E. Weber Verlag, Eisenstadt, 2012 * Autor didaktischer Lehr-Materialien; BMUKK Österreich   * Monografia e Mësimit Shqip në Austri; <nowiki>ISBN 978-9951-8873-1-1</nowiki>, 2013 * Udhëtim S; <nowiki>ISBN 978-9951-675-51-2</nowiki> * Shëngjergji dhe tregime tjera; ISBN 978-606-8062-79-10, Bukuresht * Kohëthyerja(2017); <nowiki>ISBN 978-9951-700-10-8</nowiki> * Zertrümmerung der Zeit (2017); <nowiki>ISBN 978-3-85409-8</nowiki> * Timp Spulberat (2019); ISBN 978-608-9078-89-58 * Mësimi shqip në Austri II  (2019); <nowiki>ISBN 978-9951-27-043-4</nowiki> * Studiues austriakë e shqiptarë në Austri” (2019) <nowiki>ISBN 978-9951-803-51-9</nowiki> * Pranverë e helmuar (2021); <nowiki>ISBN 978-9951-803-39-7</nowiki> * Aktivitete letrare në Austri (2022); <nowiki>ISBN 978-9951-28-116-4</nowiki> === Co-Autor === * Një botë për të gjithë N-1; <nowiki>ISBN 978-9951-05-232-0</nowiki> Auflage 1 (2010) und 2 (2014) * Një botë për të gjithë N-2; <nowiki>ISBN 978-9951-05-246-7</nowiki> * Një botë për të gjithë N-3; <nowiki>ISBN 978-9951-05-262-7</nowiki> * Unë dhe të tjerët N-2; <nowiki>ISBN 978-9951-05-249-8</nowiki> * Unë dhe të tjerët N-3; <nowiki>ISBN 978-9951-05-258-0</nowiki> * KZ-Jahresbuch Mauthausen 2015; <nowiki>ISBN 978-3700-3195-28</nowiki> * Gedenkbuch für die Toten des KZ Mauthausen 2016; ISBN 978-3700-196-10 [[Kategoria:Mësues kosovarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Komuna e Vushtrrisë]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Prishtinës]] aw45w45s6zygao1g66aebrtv6hlaxa7 1 316996 3029039 3007785 2026-09-01T13:45:34Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029039 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Hazir Mehmeti/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hazir Mehmeti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029038 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://shop.falter.at/detail/9783852534299?___store=faltershop&___from_store=faltershop. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 15:45 (CEST) 5va6ekyr4wsre9eyr9lbc44v2vw44nk 0 319741 3029145 2724764 2026-09-02T03:30:39Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029145 wikitext text/x-wiki [[File:Loreto Collegio Illirico.jpg|thumb|Kolegji ilirik i Loretos]] '''Kolegji ilirik i Loretos''' <ref name="Šonje">Šimun Šonje (1998): [http://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=5911 Đuro Ferić Gvozdenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221008210753/https://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=5911 |date=8 tetor 2022 }}, Hrvatski biografski leksikon, LZMK. Pristupljeno 26. lipnja 2016.</ref> (''Collegio Illirico di Loreto'') ishte një institucion [[Shkolla|arsimor]] i [[Kisha katolike|Kishës Katolike]] që ndodhej në qytetin italian të Loretos, afër [[Ankona|Ankonës]]. == Historia == === Fillimi === Kolegji ilirik i Loretos kishte për qëllim arsimimin e klerikëve të ardhshëm që vinin nga rajoni që dikur quhej [[Iliriku]] rajon ky që kishte mbetë nën sundimin turk. Ai u themelua nga Papa [[Gregori XIII|Gregori XIII.]] në [[1580|vitin 1580]]. [[Rektori]] i parë ishte At Toma Raggio. Kolegji drejtohej nga [[Shoqëria e Jezuit|jezuitët]]. Patronazhi i ra një kardinali. Faltorja lokale Marian e mbështeti këtë institucion të nderuar arsimor. Fillimisht, kolegji pranoi 30 kadetë të cilët ndoqën [[Gjimnazi|shkollën e mesme]] dhe teologjinë morale në kolegj. Meqenëse kolegji u themelua në mënyrë që studentët e tij t'i shërbenin më vonë Kishës dhe rajonit të tyre të lindjes, kadetët u betuan se pas diplomimit të tyre do të bëheshin [[Prifti|priftërinj]] dhe se do të ktheheshin në atdheun e tyre e do t'i shërbenin Kishës atje. Orientimi gjeografik ishte për rajonet që ishin nën [[Perandoria Osmane|Perandorinë Osmane]] në Ballkan. Meqenëse lëvizja e lirë e njerëzve nga ato rajone ishte shumë më e vështirë, shumica e të pranishmëve ishin nga zona e Dalmacisë, e cila atëherë ishte nën [[Republika e Venedikut|sundimin venedikas]], dhe pjesa më jugore ishte [[Republika e Raguzës|Republika e lirë e Dubrovnikut]]. Me kalimin e kohës, jezuitët u përpoqën ta zgjeronin këtë institucion edhe për njerëzit që kishin më shumë nevojë për të. Megjithatë, kanunet e mbështetësve të tyre, faltoret e Marisë, reaguan ndaj kësaj dhe e shfuqizuan atë në vitin [[1593]]. === Restaurimi i parë === Veprimtaria e tij u rivendos nga Papa Urban VIII. në [[1624|vitin 1624]] . Përsëri, ajo u menaxhua nga [[Shoqëria e Jezuit|jezuitët]], dhe mbështetësit ishin kanunet e faltores Loreto Marian. Numri i kandidatëve u rrit, nga 30 fillestarë në 36. Prej tyre, 12 ishin planifikuar për ta nga Dalmacia (nën administrimin e Venedikut) dhe 24 nga rajonet kroate nën sundimin turk. Kolegji pati edhe një herë probleme me mbështetësit që ndoqën politikën e tyre, duke mos u kujdesur për dispozitat e Papës. Prandaj, kolegji pranoi më pak njerëz sesa kapaciteti i parashikuar, ku 16 ishin nga zona e Dalmacisë dhe 4 nga zona nën sundimin turk. [[Filozofia]] dhe [[teologjia]] ishin lëndët themelore dhe programi zgjaste gjashtë vjet. Me shfuqizimin e jezuitëve në 1773, drejtuesit ndryshuan, kështu që kolegjiumi drejtohej në mënyrë alternative nga priftërinjtë dioqezanë, dominikanët dhe barnabitët . Kështu ishte derisa [[Luftërat Napoleonike|trupat e Napoleonit]] erdhën në [[1797]] dhe autoritetet e reja mbyllën institucionet e kishës dhe laicizuan shtetin dhe mbyllën kolegjin. === Restaurimi i dytë === Me rënien e sistemit napoleonik, kolegji nuk u rivendos menjëherë. Më në fund u restaurua nga Papa [[Gregori XVI]] në 1834, dhe kolegji u quajt Kolegji ilirik i Picenës - ''Collegio illirico-piceno'' . Mori kadetë nga Italia dhe 12 kadetë nga Iliriku - Ballkani dhe nga fqinjësia ballkanike. Kolegji u drejtua përsëri nga [[Shoqëria e Jezuit|jezuitët]] . Ai ekzistonte derisa Shteti Papnor pushoi së ekzistuari [[1860|në 1860]] në procesin e bashkimit të Italisë . == Përmbushja e pritshmërive == Kolegji kroat në Loreto që në ditët e para është përballur me probleme të shumta, si në vendin e punës, ashtu edhe në rajonet nga ku ka marrë kadetët, kështu që nuk ka mundur të realizojë plotësisht atë që ishte synuar në themelimin e tij. Megjithatë, ai arriti të edukojë shumë [[Ipeshkvi|peshkopë]], [[Letërsia|shkrimtarë]], misionarë dhe pastorë . Prandaj, kolegji kroat nga Loreto arriti shumë për [[Kisha katolike|kishën katolike]] dhe kulturën e besimtarëve katolikë në rajonet e bregdetit ballkanik, Shqipëri dhe Bullgari (ku punonin shumë misionarë). Edhe pse kryesisht pranonte kadetë nga Kroacia jugore dhe jugperëndimore, kolegji arriti të edukojë kadetë edhe nga Bosnja dhe territori i Dioqezës së sotme të Gjakovës-Srijem . == Pedagogë dhe studentë të njohur == Në këtë institucion arsimor u përgatit edhe [[Gjon Nikollë Kazazi]] nga [[Gjakova]], i cili në vitin 1727 u diplomua me gradën shkencore të doktorit në filozofi dhe teologji. Njëri nga studentët e Kolegjit ilirik të Loretos ishte edhe Bartol Kashiqi. Vepra e tij ''Institutiones linguae illyricae'' nga viti 1604 ishte një shabllon për veprën ''Blago jezika slovinskika illi slovnik kom komme slovenje latinski i Diacki' nga'' Jakov Mikalja, i cili botoi fjalorin e tij në Loreto në 1649. Kolegji u ndoq edhe nga shërbëtori i Zotit <ref>[http://svfilipneri.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=61 Akademska crkva sv. Filipa Nerija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120215182038/http://svfilipneri.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=61|date=15. veljače 2012.}} Utemeljitelj Nikola Bijanković</ref> Nikola Bijanković, i cili më vonë u bë peshkopi i Makarskës, Ivan Penić, i cili më vonë u bë vikar i jashtëm i peshkopit të Peçit, Luka Natali, i cili më vonë u bë peshkop, Andrija Natali, i cili më vonë u bë famullitar i përgjithshëm i peshkopit të Beogradit, poeti dhe përkthyesi kroat Đuro Ferić Gvozdenica <ref name="Šonje"/> dhe të tjerë. Për tre vjet, [[Rektori|rektor]] <ref>[http://hrcak.srce.hr/file/83169 Hrčak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402190657/http://hrcak.srce.hr/file/83169 |date=2 prill 2015 }} [[Obnovljeni život]], sv. 38. br. 5., 1983. Ante Katalinić: Mariološka usmjerenja Bartola Kašića (1575.—1650.)</ref> i Kolegjit Ilir ishte Lovro Grizogono, një nga mariologët më të mëdhenj kroatë. <ref>[[Hrvatski leksikon]], A-G, 1996., članak Lovro Grizogono</ref> == Shih edhe == * [[Iliriku]] * [[Kolegji ilirik i Fermos]] * [[Shkolla e shqiptarëve në Venedik]] == Referime == [[Kategoria:Shkolla në Itali]] [[Kategoria:Arsimi në Itali]] 7qh24km0omqg4g8n0q88dsi41qn64z3 0 323072 3029072 2961055 2026-09-01T15:44:19Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029072 wikitext text/x-wiki '''Hungarezët''' janë grupi i dytë etnik më i madh në [[Vojvodina|Vojvodinë]], [[Serbia|Serbi]]. Shumica dërrmuese e tyre jetojnë në provincën autonome veriore të [[Vojvodina|Vojvodinës]], ku numërojnë 251,136 ose 13% të popullsisë së provincës, dhe pothuajse 99% të të gjithë hungarezëve në Serbi. Sipas regjistrimit të vitit 2011, kishte 253,899 [[Hungarezët|hungarezë]] etnikë që përbëjnë 3.5% të popullsisë së përgjithshme të Serbisë.<ref name="pop2011"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://web.archive.org/web/20140811224233/http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Nacionalna%20pripadnost-Ethnicity.pdf "2011 Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Serbia"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Statistical Office of the Republic of Serbia. Archived from [http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Nacionalna%20pripadnost-Ethnicity.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 11 August 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 March</span> 2013</span>.</cite></ref> Shumica e hungarezëve janë [[Kisha katolike|katolikë romakë]] nga besimi, ndërsa një numër më i vogël i tyre janë protestantë (kryesisht kalvinistë). [[Gjuha hungareze|Hungarishtja]] është renditur si një nga gjashtë gjuhët zyrtare të [[Vojvodina|Vojvodinës]], një krahinë autonome që tradicionalisht nxit shumëgjuhësinë, [[Multikulturalizmi|multikulturalizmin]] dhe multikonfesionalizmin .<ref>{{Cite web|title=Government of Vojvodina|url=http://www.vojvodina.gov.rs/en/autonomous-province-vojvodina|website=vojvodina.gov.rs|access-date=15 dhjetor 2022|archive-date=20 dhjetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171220044137/http://www.vojvodina.gov.rs/en/autonomous-province-vojvodina|url-status=dead}}</ref> == Historia == Pjesë të rajonit të [[Vojvodina|Vojvodinës]] u përfshinë në [[Mbretëria e Hungarisë|Mbretërinë mesjetare të Hungarisë]] në shekullin e 10-të, dhe më pas [[hungarezët]] filluan të vendoseshin në rajon. Gjatë administrimit hungarez, hungarezët përbënin pjesën më të madhe të popullsisë në pjesët veriore të rajonit, ndërsa pjesët jugore ishin të populluara nga popuj të konsiderueshëm sllavë. Pas pushtimit [[Perandoria Osmane|osman]] dhe përfshirjes së Vojvodinës në Perandorinë Osmane në shekullin e 16-të, shumica e hungarezëve u larguan nga rajoni. Gjatë sundimit osman, rajoni i Vojvodinës ishte i populluar kryesisht nga [[serbët]] dhe sllavët myslimanë. Kolonët e rinj hungarezë filluan të vijnë në rajon me vendosjen e administratës së [[Monarkia Hapsburge|Habsburgëve]] në fillim të shekullit të 18-të . [[Skeda:Voivodina_Hungarians_national_costume_and_dance_6.jpg|parapamje|Valle popullore Csárdás në Doroslovë]] === Vendbanimet === Konti Imre Csáky vendosi hungarezët në zotërimet e tij në Baçka në 1712. Më 1745, kolonistët hungarezë u vendosën në Senta, më 1750 në Topola, më 1752 në Doroslovë, më 1772 në Bogojevë, më 1760 në Stara Kanjiža, më 1764 në Iđoš, më 1767 në Mars178, në 1767 në Petrovo17 . dhe Ostojićevo, më 1787 në Pirosh, dhe më 1789 në Feketiq . Midis 1782 dhe 1786, hungarezët u vendosën në Crvenka dhe Stara Moravica, dhe në 1794 në Kula . [[Skeda:Arača_3.jpg|parapamje| Rrënojat e kishës së Araçës.]] Hungarezët e besimit katolik romak e kishin origjinën kryesisht nga Transdanubia, ndërsa ata të besimit protestant e kishin origjinën kryesisht nga Alföld . Midis 1751 dhe 1753, hungarezët u vendosën në Mol dhe Ada (Ata kishin origjinën kryesisht nga [[Szeged]] dhe Jászság ). Në 1764–1767, hungarezët u vendosën në [[Subotica]], Bajmok dhe Çantavir, dhe në 1770 përsëri në Kanjiža, Mol, Ada dhe Petrovo Selo, si dhe në Feldvarac, Sentomaš dhe Turija . Në Banat, vendosja e hungarezëve filloi më vonë. Më 1784 hungarezët u vendosën në Padej dhe Nakovë, në 1776 në Torda, në 1786 në Donji Itebej, në 1796 në Beodra dhe Čoka, në 1782 në Monoštor, në 1798 në Mađarska Crnja dhe në 1771, në 1798 në Mađarska Crnja dhe në 37, në 1796 . në 1755–1760 në [[Zrenjanin|Bečkerek]] dhe në 1766 në [[Vrshac|Vršac]] . Në vitin 1790, 14 familje hungareze nga [[Transilvania]] u vendosën në Banat . Në shekullin e 19-të, zgjerimi hungarez u rrit. Që nga fillimi i shekullit, individë hungarezë dhe grupe të vogla kolonësh nga Alföld emigruan vazhdimisht në Baçka . Në gjysmën e parë të shekullit të 19-të, grupe gjithnjë e më të vogla të kolonistëve u vendosën në Mol (në 1805), si dhe në Feldvarac, Temerin dhe [[Novi Sadi|Novi Sad]] (në 1806). Në 1884, kolonistët hungarezë u vendosën në Šajkaška dhe në Mali Stapar afër Somborit . Në 1889, hungarezët u vendosën në Svilojevo afër Apatin dhe në 1892 në Gombosh, ndërsa një grup tjetër u vendos në Gombosh në 1898. Shumë kolonë hungarezë nga Gomboshi u shpërngulën në Bačka Palanka . Pas shfuqizimit të Kufirit Ushtarak, kolonistët hungarezë u vendosën në Potisje, Čurug, Žabalj, Šajkaški Sveti Ivan, Titel dhe Mošorin . Në 1883 rreth 1,000 hungarezë [[Székelys|Székely]] u vendosën në Kula, Stara Kanjiža, Stari Bečej dhe Titel . Në 1800, grupe më të vogla të kolonistëve hungarezë nga Transdanubia u vendosën në Čoka, ndërsa në të njëjtën kohë kolonë nga qarqet Csanád dhe Csongrad u vendosën në zonën përreth Itebej dhe Crnja, ku ata fillimisht jetuan në vendbanime të vogla të shpërndara. Më vonë ata formuan një vendbanim të vetëm - Mađarska Crnja . Në 1824, një grup kolonësh nga Çesteregu u vendos gjithashtu në Mađarska Crnja . Në vitin 1829 hungarezët u vendosën në Mokrin dhe në vitin 1880 një numër edhe më i madh hungarezësh u vendosën në këtë komunë. Në 1804, kolonistët hungarezë nga qarku Csongrad u vendosën në Firiđhaza (i cili më pas u bashkua me Turska Kanjiža ), si dhe në Sajan dhe Torda . Edhe një grup më i madh hungarezësh nga Csongradi u vendosën në 1804 në Debeljaça . Në 1817-1818 hungarezët u vendosën në Veliki Bikaç, dhe në 1820-1840 grupe më të vogla hungarezësh u vendosën në Vranjevë . Në 1826, kolonistët nga Jászság dhe Kunság u vendosën në Araç afër Beodrës . Më 1830, hungarezët nga Alföld u vendosën në [[Veliki Lec]], më 1831 në Ostojićevo, më 1832 në [[Malenčino Selo|Malençino Selo]] afër Veliki Gajt, më 1839 dhe 1870 në Padej, më 1840 në Jermenovci dhe në Sjellje1814, në 1814-184, Hetin, më 1859 në Sanad, më 1869 në Gjurgjevë (më vonë u zhvendos në Skorenovc), dhe më 1890 në Gornja Muzlja . Në vitet 1883-1886, hungarezët [[Székelys|Székely]] nga Bukovina u vendosën në Vojlovica, Skorenovac, Ivanovo dhe Đurđevo . Numri i përgjithshëm i kolonistëve Székely ishte 3,520. Në rajonin jugor të Sremit, kolonët e parë hungarezë u zhvendosën atje gjatë viteve 1860 nga qarqet fqinje, veçanërisht nga Baçka. Sipas regjistrimit të vitit 1900, hungarezët ishin grupi etnik më i madh në qarkun Bács-Bodrog dhe përbënin 42,7% të popullsisë (të dytit më të mëdhenj ishin [[gjermanët]] me 25,1%, dhe grupi i tretë më i madh ishin serbët me 18,2%). Hungarezët ishin grupi i tretë më i madh në Qarkun e Torontalit (Banati Perëndimor) me 18.8% (pas serbëve me 31.5% dhe gjermanëve me 30.2%).<ref name="kt.lib.pte.hu">{{Cite web|title=Results of 1900 and 1910 censuses in Hungary|url=http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar/kt06042201/0_0_3_pg_22.html|access-date=15 dhjetor 2022|archive-date=28 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728184606/http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar%2Fkt06042201%2F0_0_3_pg_22.html|url-status=dead}}</ref> Në regjistrimin e ardhshëm, në vitin 1910, hungarezët ishin grupi më i madh në qarkun Bács-Bodrog me 44,8% në popullsi (të ndjekur nga gjermanët me 23,5% dhe serbët me 17,9%) dhe i treti më i madhi në qarkun Torontál me 20.9% (serbët me 32.5%, gjermanët me 26.9%).<ref name="kt.lib.pte.hu" /> [[Skeda:Sarlós_Boldogasszony_Templom_-_Topolya.jpg|parapamje| Kisha Katolike Sarlós Boldogasszony në Bačka Topola]] Kufijtë e rinj të përkohshëm të vendosur në 1918 dhe ata të përhershëm të përcaktuar nga Traktati i Trianonit në 1920 i dhanë fund imigrimit hungarez. Pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]], Vojvodina e sotme u përfshi në [[Mbretëria Jugosllave|Mbretërinë e sapoformuar të Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve]] (e njohur më vonë si [[Mbretëria Jugosllave|Mbretëria e Jugosllavisë]] ), dhe shumë hungarezë të Vojvodinës donin të jetonin në shtetin hungarez post-Trianon; kështu, disa prej tyre emigruan në Hungari, e cila ishte destinacion i disa valëve të emigrimit të hungarezëve nga Vojvodina. Si rezultat, periudha ndërmjet luftërave u shënua përgjithësisht nga një stagnim i popullsisë hungareze. Ata numëronin rreth 363.000 (regjistrimi 1921) – 376.000 (regjistrimi 1931), dhe përbënin rreth 23-24% të të gjithë popullsisë së Vojvodinës. Shpërthimi i [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] shkaktoi disa ndryshime në numrin e popullsisë, por më e rëndësishmja, krijoi tensione midis komunitetit hungarez dhe serb. === Lufta e Dytë Botërore === Me fillimin e Luftës së Dytë Botërore, marrëdhëniet hungarezo-serbe ishin të ulëta. [[Gjermania Naziste|Gjermania naziste]], në përputhje me planin e saj " Operacioni Ndëshkimi ", [[Pushtimi i Jugosllavisë|pushtoi Jugosllavinë]] dhe më pas, forcat hungareze të Boshtit pushtuan Baçkën. Hungaria e aneksoi këtë rajon dhe u vendos nga kolonët e rinj hungarezë, në të cilën kohë numri i hungarezëve në zonë u rrit ndjeshëm. Në të kundërt, në të njëjtën kohë, shumë serbë u dëbuan nga Baçka. Sjellja brutale e forcave okupuese hungareze të Boshtit, duke përfshirë ushtrinë hungareze dhe xhandarët mbretërorë hungarezë, ka polarizuar si komunitetin hungarez ashtu edhe atë serb. Nën autoritetin hungarez të Boshtit, në Baçka u vranë 19.573 njerëz, nga të cilët shumica e viktimave ishin me origjinë serbe, hebreje dhe [[Romët|rome]] . Megjithëse shumica e popullsisë lokale hungareze mbështeti autoritetet hungareze të Boshtit, disa hungarezë të tjerë vendas e kundërshtuan sundimin e Boshtit dhe luftuan kundër tij së bashku me serbët dhe popujt e tjerë të Vojvodinës në lëvizjen e rezistencës partizane të organizuar nga Partia Komuniste . Në disa vende të Vojvodinës ( Bačka Topola, Senta ), shumica e anëtarëve të partisë komuniste ishin hungarezë etnikë. Në [[Subotica|Suboticë]], sekretari i partisë dhe shumica e udhëheqjes ishin ose hungarezë etnikë ose hebrenj hungarez-folës. Në komunën e Baçka Topolës, 95% e komunistëve ishin hungarezë etnikë. Një nga udhëheqësit e lëvizjes së rezistencës partizane në Vojvodinë ishte [[Erne Kiš]], një hungarez etnik, i cili u kap nga autoritetet e Boshtit, u dënua me vdekje nga gjykata në [[Szeged]] dhe u ekzekutua. Ndër veprimet e tjera të lëvizjes së rezistencës, pirgjet e para të [[Corn stack|misrit]] u dogjën afër Futogut nga pesë komunistë, dy prej të cilëve ishin hungarezë etnikë – vëllezërit [[Antal Nemet]] dhe [[Đerđ Nemet]] . Aty u vra Antali, së bashku me shokun e tij serb, duke luftuar kundër xhandarëve. Në të njëjtën kohë, vëllai i tij u kap dhe u vra në Novi Sad, sepse ai nuk pranoi të zbulonte asnjë informacion për lëvizjen e rezistencës. Pranë Suboticës u dogjën edhe pirgjet e misrit. Komunistët që dogjën këto pirgje misri u arrestuan, u torturuan dhe u dërguan në gjykatë. Dy prej tyre u dënuan me vdekje ( [[Ferenc Hegediš]] dhe Jožef [[Jožef Liht|Liht]] ), ndërsa pesë të tjerë u dënuan me burg (sepse ishin të mitur). Autoritetet e Boshtit arrestuan gjithashtu një numër të konsiderueshëm komunistësh hungarezë në Bačka Topola, Čantavir, Senta, Subotica dhe Novi Sad. Shumë prej tyre u dërguan në qendrën hetimore në Baçkë Topolë, ku disa u vranë, ndërsa disa u vetëvranë. Ndër ata komunistë hungarezë që u dërguan në qendër ishin [[Otmar Majer]], [[Đula Varga]], [[Pal Karas]] dhe [[Janoš Koči|Janoš Koçi]] . Për shkak të madhësisë së lëvizjes komuniste mes hungarezëve, qendra të reja hetimi u hapën në Çantavir, Senta, Ada dhe Subotica. Në qendrën e hetimit në Suboticë, pothuajse 1000 njerëz u torturuan dhe një pjesë e tyre u vranë, mes të cilëve edhe [[Maćaš Vuković|Maçaš Vuković]] dhe [[Daniel Sabo]] . Në mesin e atyre komunistëve të dënuar me vdekje ishin Otmar Majer, [[Rokuš Šimoković|Rokuš Shimoković]] dhe Ištvan [[Ištvan Lukač|Lukač]] nga Subotica, [[Peter Molnar (communist)|Peter Molnar]] nga Senta, si dhe Đula Varga, [[Rudi Klaus]], Pal Karas dhe Janoš Koçi nga Novi Sad. Në Petrovo Selo, [[Mihalj Šamu]] u vra gjatë përpjekjes së tij për t'u arratisur. Këto veprime të autoriteteve të Boshtit ishin një goditje e fortë ndaj lëvizjes së rezistencës në Baçka, veçanërisht ndaj përbërësit të saj hungarez. Komponenti hungarez i lëvizjes së rezistencës u godit aq fort sa nuk mundi të rikuperohej deri në fund të luftës. Në vitin 1944, Ushtria e [[Ushtria e Kuqe|Kuqe]] [[Bashkimi Sovjetik|Sovjetike]] dhe partizanët jugosllav morën kontrollin e Vojvodinës. Autoritetet e reja komuniste nisën spastrimet kundër një pjese të popullsisë vendase që ose bashkëpunonte me autoritetet e [[Fuqitë e Boshtit|Boshtit]] ose shihej si një kërcënim për regjimin e ri (shih: [[Spastrimet komuniste në Serbi në 1944-1945]] ). Gjatë kësaj kohe, partizanët masakruan brutalisht rreth 40,000 civilë hungarezë.<ref>{{Cite web|title=Tibor Cseres: Serbian Vendetta in Bacska|url=http://www.hungarianhistory.com/lib/cseres/cseres01.htm|access-date=24 gusht 2016|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003702/http://www.hungarianhistory.com/lib/cseres/cseres01.htm|url-status=dead}}</ref> Në tetor të vitit 1944, 3000 banorë të nacionalitetit hungarez në Srbobran u ekzekutuan nga partizanët komunistë serbë nga fshati 18000 banorë. Në Beçej vrasja e hungarezëve filloi më 9 tetor 1944. Në qytetin e Somborit në tetor 1944, vrasja e hungarezëve filloi menjëherë, bazuar në listën e vdekjeve të bërë më parë. Hungarezët u dërguan në Pallatin e Kronich. Pranë fushës së garës, u gërmuan varret e përbashkëta në të cilat u varrosën 2500 hungarezë. Disa varre të tjera të zakonshme mund të gjenden në rrethet e jashtme të qytetit. Banorët e qytetit hungarez u shfarosën plotësisht. Në total u ekzekutuan 5650 hungarezë. Një oficer sovjetik në Temerin parandaloi shfarosjen e të gjithë popullsisë hungareze të fshatit. Humbja njerëzore hungareze e fshatit ishte 480 njerëz. Gjatë javës së parë, rreth 1500 hungarez u hodhën në [[Lumi i Danubit|Danub]] në [[Novi Sadi|Novi Sad]] nën udhëheqjen e [[Todor Gavrilović]] . Më 3 nëntor 1944 në Bezdan, banorët meshkuj hungarezë të fshatit të moshës 16 deri në 50 vjeç u çuan në një terren sportiv. 118 burra u qëlluan me pistoletë deri në Danub. 2830 partizanë komunistë serbë që bënë vrasjen i përkisnin Brigadës 12 "Udarna" të [[51st Division (Yugoslav Partisans)|Divizionit 51]] . Çuditërisht, [[Ushtria e Kuqe|oficerët sovjetikë]] ndaluan ekzekutimet e mëtejshme pasi edhe ata ishin të tmerruar nga masakra. Më 3 dhjetor 1944, 56 shtetas hungarez u ekzekutuan në bregun e lumit [[Lumi Tisa|Tisza]] në Adorjan. Në Zhabalj u vranë 2000 qytetarë hungarezë.<ref>{{Cite web|title=HUNSOR ~Vajdaság - "The freezing weeks" of 1944|url=http://www.hunsor.se/freezingweeks/frmassacre.html|access-date=24 gusht 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=Változást - Hegedűs Antal: A bácskai vérengzések 1944 őszén|url=http://www.valtozast.hu/web/index.php?option=com_content&task=view&id=101|access-date=24 gusht 2016|archive-date=24 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624142409/http://www.valtozast.hu/web/index.php?option=com_content&task=view&id=101|url-status=dead}}</ref> Në [[Subotica|Suboticë]] gjatë periudhës 1944-45, rreth 8,000 qytetarë (kryesisht hungarez) u vranë nga partizanët jugosllavë si ndëshkim për mbështetjen e Hungarisë për rimarrjen e qytetit. Në fund të luftës, detashmentet e partizanëve serbë pushtuan Čurug dhe vranë 3000 banorë lokalë etnikë hungarezë. Banorët hungarezë etnikë të fshatit të mbijetuar u deportuan në kampet e paraburgimit dhe nuk u lejuan kurrë të ktheheshin. Hungarezët etnikë gjermanë u deklaruan si bashkëpunëtorë ose shfrytëzues. Ata që dyshoheshin se nuk mbështesnin [[Shteti komunist|regjimin komunist]] në zhvillim ose që i përkisnin një grupi etnik "të gabuar" ishin objektiva të persekutimit.<ref>{{Cite web|title=Budapesttelegraph.com - Budapest Telegraph News from Hungary|url=http://www.budapesttelegraph.com/news/395/early_signs_of_reconciliation_in_hungary%E2%80%99s_relations_with_serbia__slovakia_and_romania|access-date=24 gusht 2016|archive-date=17 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617170100/http://www.budapesttelegraph.com/news/395/early_signs_of_reconciliation_in_hungary%E2%80%99s_relations_with_serbia__slovakia_and_romania|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:Szabadka,_in_memoriam_1944-1945.jpg|parapamje| Memoriali i viktimave hungareze në varrezat e [[Subotica|Suboticës]], i ngritur për 50 vjetorin e ekzekutimeve (1994). Pas: emrat e viktimave.]] === Pas Luftës së Dytë Botërore === Që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore, popullsia hungareze ka qenë në rënie të vazhdueshme, kryesisht për shkak të nivelit të ulët të lindjeve dhe emigrimit. Në vitin 1974, kushtetuta jugosllave u modifikua, duke i dhënë Vojvodinës një autonomi shumë të lartë dhe hungarezët lokalë morën pjesë në administratën provinciale të Vojvodinës. Hungarezëve u lejuan gjithashtu të mbanin gjallë kulturën dhe gjuhën e tyre; kishin shkollat dhe institucionet e tyre kulturore. Gjatë sundimit të [[Josip Broz Tito|Josip Broz Titos]], jeta në Vojvodinë ishte e qetë për hungarezët dhe të tjerët. Autoritetet jugosllave shtypën ashpër veprimtarinë nacionaliste të kombeve të vetme. Ndërsa [[Luftërat në Jugosllavi|Luftërat Jugosllave]] të viteve 1990 shpërthyen, më shumë hungarez u larguan nga Vojvodina. Një nga arsyet e këtij emigrimi ishte ekonomia e rrënuar e vendit dhe pamundësia për të punësuar, prandaj edhe shumë serbë dhe të tjerë emigruan nga Vojvodina. Edhe pse krahina ishte paqësore dhe e qetë në krahasim me zonat e tjera të Jugosllavisë, disa hungarezë u ndjenë të kërcënuar, veçanërisht për shkak se Vojvodina ishte pranë vijës së frontit gjatë Luftës në Kroaci . Me një emigrim të hungarezëve nga Vojvodina, një pjesë e shtëpive të tyre të mëparshme u përdorën për të rivendosur refugjatët nga pjesë të tjera të ish-Jugosllavisë. Kjo krijoi një ndryshim në strukturën etnike në disa pjesë të rajonit. Popullsia hungareze ka rënë nga 340,946 (16,9%) në 1991, në 290,207 (14,28%) në 2002. Në vitet e fundit (kryesisht në 2004 dhe 2005), disa anëtarë të komunitetit etnik hungarez kanë qenë ndonjëherë objektiva e ndjenjave anti-hungareze. Sot, shumë hungarezë në Vojvodinë duan që të drejtat e tyre politike të zgjerohen. Disa politikanë lokalë hungarezë që propozojnë krijimin e një rajoni të ri autonom në pjesën veriore të Vojvodinës, të banuar kryesisht nga hungarezët (shih: [[Autonomia Rajonale e Hungarezëve|Autonomia Rajonale Hungareze]] ). Ata gjithashtu duan të marrin nënshtetësinë hungareze pa qenë banorë hungarez, pasi kjo do t'i bënte automatikisht qytetarë të [[Bashkimi Evropian|BE-së]], duke u dhënë atyre shumë përfitime. Megjithatë, një referendum për këtë çështje në Hungari dështoi. E ardhmja politike e hungarezëve të Vojvodinës është e pasigurt, pasi komuniteti i tyre karakterizohet nga nivele të ulëta të lindjeve dhe një popullsi në rënie – sipas disa parashikimeve demografike, hungarezët e Vojvodinës ndoshta do të humbasin shumicën/pluralitetin etnik në disa komuna dhe qytete të konsiderueshme. Megjithatë, ata me siguri do të mbeten në shumicë në të tjerat. Kështu, ndërsa hungarezët do të mbeten një grup etnik i dukshëm në pjesën veriore të Vojvodinës, ndryshimet e pjesshme demografike në zonë ndoshta do të zvogëlojnë kërkesat e politikanëve lokalë hungarezë për autonomi territoriale ose të paktën për shtrirje të gjerë territoriale të rajonit autonom të propozuar hungarez. == Demografia == {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 200 | image1 = Vojvodina-Ethnic-2011-op.GIF | caption1 = Ethnicity map of Vojvodina, Hungarians in yellow | image2 = Vojvodina-Language-2011-op.gif | footer = Language map of Vojvodina, Hungarian in yellow }} Pothuajse të gjithë hungarezët në Serbi gjenden në [[Vojvodina|Vojvodinë]], dhe veçanërisht në pjesën veriore të saj (rrethi i Baçkës së Veriut dhe Banatit të Veriut, respektivisht) ku shumica (57.17%) e tyre jetojnë.<ref name="pop2011"/> Hungarezët në pesë komunat përbëjnë shumicën absolute: Kanjiža (85.13%), Senta (79.09%), Ada (75.04%), Baçka Topola (57.94%) dhe Mali Iđoš (53.91%). Komunat etnikisht të përziera me shumicë relative hungareze janë Čoka (49.66%), Beçej (46.34%) dhe [[Subotica]] (35.65%). Qyteti multietnik i Suboticës është një qendër kulturore dhe politike për hungarezët në Serbi. Hungarezët protestantë përbëjnë pluralitetin ose shumicën e popullsisë në vendbanimet Stara Moravica, Pačir, Feketić, Novi Itebej dhe Debeljača . {| class="wikitable" !Viti<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> (të dhënat e regjistrimit) ! Numri i hungarezëve etnikë ! Përqindja e popullsisë kombëtare |- | 1921 | 365,982 | 6.46% |- | 1931 | 413,000 | 7.27% |- | 1948 | 433,701 | 6.64% |- | 1953 | 441,907 | 6.33% |- | 1961 | 449,587 | 5,88% |- | 1971 | 430,314 | 5,09% |- | 1981 | 390,468 | 4,19% |- | 1991 | 343,942 | 4.24% |- | 2002 | 293,299 | 3,91% |- | 2011 | 253,899 | 3.53% |} <gallery> Skeda:Hungarians in vojvodina2002.png|Pjesëmarrja në përqindje e hungarezëve në Vojvodinë sipas regjistrimit të vitit 2002 (të dhënat e komunës) Skeda:Vojvodina ethnic2011 hungarians.png|Pjesëmarrja në përqindje e hungarezëve në Vojvodinë sipas regjistrimit të vitit 2011 (të dhënat e komunës) Skeda:Subotica ethnic mun.png|Harta etnike e komunës së Suboticës që tregon vendndodhjen e vendbanimeve me shumicë hungareze Skeda:Backa topola mun ethnic.png|Harta etnike e komunës Bačka Topola që tregon vendndodhjen e vendbanimeve me shumicë hungareze Skeda:Mali idjos ethnic.png|Harta etnike e komunës Mali Iđoš që tregon vendndodhjen e vendbanimeve me shumicë hungareze </gallery> == Politika == Ka pesë parti kryesore politike hungareze etnike në Vojvodinë: * [[Aleanca e Hungarezëve të Vojvodinës]], e udhëhequr nga István Pásztor * Komuniteti Demokratik i Hungarezëve të Vojvodinës, i udhëhequr nga Áron Csonka * Partia Demokratike e Hungarezëve të Vojvodinës, e udhëhequr nga András Ágoston * [[Aleanca Qytetare Hungareze|Aleanca Qytetare e Hungarezëve]], e udhëhequr nga László Rác Szabó * Lëvizja e Shpresës Hungareze, e udhëhequr nga Bálint László Këto parti mbrojnë vendosjen e autonomisë territoriale për hungarezët në pjesën veriore të Vojvodinës, e cila do të përfshinte komunat me shumicë hungareze. == Njerëz të shquar == {{div col}} * Katerina, bashkëshortja mbretëreshë e Serbisë * Elizabeta, bashkëshortja mbretëreshë e Serbisë * Paul Abraham, kompozitor hebre-hungarez i operetave * Géza Allaga, kompozitor, violonçelist dhe cimbalis hungarez * József Bittenbinder, gjimnast hungarez që konkurroi në Lojërat Olimpike Verore të 1912 * Ugrin Csák, fisnik dhe oligark hungarez në fillim të shekullit të 14-të * Géza Csáth, mjek, shkrimtar * József Törley, prodhues i verërave të gazuara * István Donogán, atlet hungarez i atleteve * József Hátszeghy, skermë hungarez * Ferenc Herczeg, dramaturg dhe autor që promovoi opinionin nacionalist konservator në vendin e tij * Tibor Harsányi, kompozitor dhe pianist * Alexander Kasza, asi fluturues i Luftës së Parë Botërore vlerësohet me gjashtë fitore ajrore * Dezső Kosztolányi, një nga shkrimtarët më të njohur në gjuhën hungareze * Vilmos Lázár, gjeneral hungarez, një nga 13 martirët e Aradit * András Littay, gjeneral hungarez gjatë Luftës së Dytë Botërore * Endre Madarász, atlet hungarez i pistës dhe fushës * László Moholy-Nagy, piktor dhe fotograf hungarez, një profesor i shquar i shkollës Bauhaus * Károly Molter, romancier hungarez * Gyula Ortutay, politikane hungareze në FKGP * Gyula Pártos, arkitekte hungareze * Ferenc Rákosi, lojtar hungarez i hendbollit në fushë, i cili mori pjesë në Lojërat Olimpike Verore të vitit 1936 * Mátyás Rákosi, udhëheqës komunist i Hungarisë * Jenő Rátz, oficer ushtarak hungarez * [[Mihaj Silagji|Michael Szilágyi]], gjeneral dhe Regjent i Hungarisë në 1458 * Carl von Than, kimist hungarez * Mór Than, piktor hungarez * József Vértesy, lojtar hungarez i vaterpolit * Jenő Vincze, futbollist hungarez dhe një legjendë e Újpest, duke luajtur për ekipin kombëtar në finalen e Kupës së Botës 1938 * Henrik Werth, oficer ushtarak hungarez * Dalma Ružičić-Benedek, kanotiere sprint me origjinë hungareze * Aranka Binder, qitëse sportive, fituese e medaljes bronzi në pushkë ajrore për femra në Lojërat Olimpike Verore 1992 * Tamara Boros, pingpongiste kroate * Lajos Engler, basketbollist * Szilvia Erdélyi, pingpongiste * Krisztián Frisz, mundës * László Györe, tenist * Vilim Harangozó, pingpongist * Ervin Holpert, kanoer me sprint * Jožef Holpert, portier hendbolli * Zoltán Illés, politikan hungarez në Fidesz * Karolj Kasap, mundës * Gabor Kasa, çiklist * József Kasza, politikan, ish-udhëheqës i Aleancës së Hungarezëve të Vojvodinës * Ervin Katona, konkurrent i fortë * Zsombor Kerekes, lojtar i kombëtares së futbollit të Hungarisë * Mihály Kéri, futbollist që luan për Jugosllavinë dhe Shtetet e Bashkuara * Mihalj Kertes, politikan, bashkëpunëtor i ngushtë i Sllobodan Millosheviqit * Tereza Koçiš, gjimnast * Norbert Könyves, lojtar i kombëtares hungareze të futbollit * Renata Kubik, kanotiere në sprint * Félix Lajkó, violinist dhe kompozitor * Péter Lékó, Mjeshtër i madh hungarez i shahut * Sylvester Levay, kompozitor hungarez * Vilmos Lóczi, basketbollist dhe trajner * Béla Mavrák, këngëtare tenori hungareze * Đula Mešter, volejbolliste e FR Jugosllave, kampione olimpike * Brižitka Molnar, volejbolliste * Antonija Nađ, kanoeiste e sprintit * Albert Nađ, futbollist * Mate Nemeš, mundës * Viktor Nemeš, mundës * László Nemet, peshkop katolik romak i Zrenjanin (Nagybecskerek) * Nemanja Nikoliq, futbollist * Erzsebet Palatinus, pingpongiste * Béla Pálfi, futbollist * Antónia Panda, kanoeist në sprint * János Pénzes, peshkop katolik romak i Suboticës (Szabadka) * Žolt Peto, pingpongist * Eva Ras, aktore, shkrimtare, piktore * László Rátgéber, trajner hungarez i basketbollit * Magdolna Rúzsa, këngëtare, fituese e sezonit të tretë të Megasztár (Idol hungarez) * Nandor Sabo, mundës * Szebasztián Szabó, notar * Monica Seles, ish-tenistja nr.1 e botës * Árpád Sterbik, portier kampion bote në hendboll * Csaba Szilágyi, notare olimpike serbe * Mario Szenessy, autor, përkthyes dhe kritik letrar gjerman * Lajos Szűcs, lojtar i ekipit kombëtar hungarez të futbollit, fitues i medaljes së artë në Lojërat Olimpike Verore 1968 * Marta Tibor, kanoer sprint * József Törtei, mundës, fitues i medaljes bronzi në Lojërat Olimpike Verore 1984 * Mihály Tóth, futbollist hungarez dhe një legjendë e Újpest, duke luajtur për ekipin kombëtar në finalen e Kupës së Botës 1954 * Tibor Várady, studiues juridik, ish-ministër i Drejtësisë i Republikës Federale të Jugosllavisë (korrik-dhjetor 1992) {{div col end}} == Shih edhe == * [[Székelys]] * [[Vojvodina]] * [[Qeveria e Vojvodinës]] * [[Autonomia Rajonale e Hungarezëve]] == Literatura == * {{Cite journal|last=Arday|first=Lajos|date=shtator 1996|title=Hungarians in Serb-Yugoslav Vojvodina since 1944|url=https://archive.org/details/sim_nationalities-papers_1996-09_24_3/page/467|journal=[[Nationalities Papers]]|volume=24|issue=3|pages=467–482|doi=10.1080/00905999608408460}} * Karolj Brindza, Učešće jugoslovenskih Mađara u narodnooslobodilačkoj borbi, Vojvodina u borbi, Matica Srpska, Novi Sad, 1951. * Borislav Jankulov, Pregled kolonizacije Vojvodine u XVIII dhe XIX veku, Novi Sad - Pançevo, 2003. * Peter Rokai - Zoltan Đere - Tibor Pal - Aleksandar Kasaš, Istorija Mađara, Beograd, 2002. * Enike A. Šajti, Mađari u Vojvodini 1918-1947, Novi Sad, 2010. * Aleksandar Kasaš, Mađari u Vojvodini 1941-1946, Novi Sad, 1996. == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * (in Hungarian) [http://vajdasag.rs ''The Encyclopedia of Vojvodina''] * [https://web.archive.org/web/20051124120825/http://www.hungarian-history.hu/lib/hmcb/Tab21.htm Hungarian population in the territory of present-day Vojvodina between 1880 and 1991] * [http://www.unhcr.org/publ/RSDCOI/3ae6a6c34.html Ethnic Hungarian Minorities in Central and Eastern Europe] * [http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar/kt06042201/0_0_3_pg_22.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728184606/http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar%2Fkt06042201%2F0_0_3_pg_22.html |date=28 korrik 2011 }} [[Kategoria:Grupe etnike në Vojvodinë]] [[Kategoria:Hungarezë]] 7gt2akwrcxbxj6hpr0od029z04o9pz9 1 323151 3029073 2653008 2026-09-01T15:44:20Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029073 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hungarezët në Vojvodinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2502281 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171220044137/http://www.vojvodina.gov.rs/en/autonomous-province-vojvodina për lidhjen http://www.vojvodina.gov.rs/en/autonomous-province-vojvodina. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 dhjetor 2022 11:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hungarezët në Vojvodinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2504679 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160624142409/http://www.valtozast.hu/web/index.php?option=com_content&task=view&id=101 për lidhjen http://www.valtozast.hu/web/index.php?option=com_content&task=view&id=101. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160617170100/http://www.budapesttelegraph.com/news/395/early_signs_of_reconciliation_in_hungary%E2%80%99s_relations_with_serbia__slovakia_and_romania për lidhjen http://www.budapesttelegraph.com/news/395/early_signs_of_reconciliation_in_hungary%E2%80%99s_relations_with_serbia__slovakia_and_romania. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 dhjetor 2022 00:59 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hungarezët në Vojvodinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2653007 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110728184606/http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar%2Fkt06042201%2F0_0_3_pg_22.html për lidhjen http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar/kt06042201/0_0_3_pg_22.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110728184606/http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar%2Fkt06042201%2F0_0_3_pg_22.html për lidhjen http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar/kt06042201/0_0_3_pg_22.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 mars 2024 12:32 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hungarezët në Vojvodinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029072 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304003702/http://www.hungarianhistory.com/lib/cseres/cseres01.htm për lidhjen http://www.hungarianhistory.com/lib/cseres/cseres01.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 17:44 (CEST) g1iswlbtuo5r0kjmcc5w47kqksye5od 3029139 3029073 2026-09-02T02:16:15Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 3029139 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Hungarezët në Vojvodinë/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hungarezët në Vojvodinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2502281 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171220044137/http://www.vojvodina.gov.rs/en/autonomous-province-vojvodina për lidhjen http://www.vojvodina.gov.rs/en/autonomous-province-vojvodina. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 dhjetor 2022 11:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hungarezët në Vojvodinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2504679 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160624142409/http://www.valtozast.hu/web/index.php?option=com_content&task=view&id=101 për lidhjen http://www.valtozast.hu/web/index.php?option=com_content&task=view&id=101. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160617170100/http://www.budapesttelegraph.com/news/395/early_signs_of_reconciliation_in_hungary%E2%80%99s_relations_with_serbia__slovakia_and_romania për lidhjen http://www.budapesttelegraph.com/news/395/early_signs_of_reconciliation_in_hungary%E2%80%99s_relations_with_serbia__slovakia_and_romania. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 dhjetor 2022 00:59 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hungarezët në Vojvodinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2653007 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110728184606/http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar%2Fkt06042201%2F0_0_3_pg_22.html për lidhjen http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar/kt06042201/0_0_3_pg_22.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110728184606/http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar%2Fkt06042201%2F0_0_3_pg_22.html për lidhjen http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar/kt06042201/0_0_3_pg_22.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 mars 2024 12:32 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hungarezët në Vojvodinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029072 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304003702/http://www.hungarianhistory.com/lib/cseres/cseres01.htm për lidhjen http://www.hungarianhistory.com/lib/cseres/cseres01.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 17:44 (CEST) 7b3qq6pb0zg7yrok26epua0nkox0vep 3029168 3029139 2026-09-02T04:24:11Z MajavahBot 122738 U arkivuan 3 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Hungarezët në Vojvodinë/Arkivi 1]] 3029168 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Hungarezët në Vojvodinë/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hungarezët në Vojvodinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029072 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304003702/http://www.hungarianhistory.com/lib/cseres/cseres01.htm për lidhjen http://www.hungarianhistory.com/lib/cseres/cseres01.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 17:44 (CEST) fwt2j0ez0ge78li4uxxq7rus9kdjyd3 0 326080 3029083 2961778 2026-09-01T16:55:12Z 56tfu 179593 Redaktim i vogël 3029083 wikitext text/x-wiki '''Kozma Etoliani''', i quajtur ndryshe '''Kozma Etolosi''' ose '''Kozmai i Kolkondasit''' ([[greqisht]]: ''Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, Kosmas Etolos''; i lindur midis 1700 dhe 1714 - vdiq 1779), ishte një murg në [[Kisha Ortodokse Lindore|Kishën Ortodokse Lindore]]. Ai njihet si një nga krijuesit e lëvizjeve fetare të shekullit të njëzetë në Greqi.<ref>{{Cite book|last=Ladouceur|first=Paul|title=Modern Orthodox Theology: Behold, I Make All Things New|date=2019-02-21|publisher=T&T Clark|isbn=9780567664815|location=London|pages=130}}</ref> Ai shquhet edhe për profecitë e tij.<ref name=":0">{{Cite book|last=Nitsiakos|first=Vasilēs G.|title=Balkan Border Crossings: First Annual of the Konitsa Summer School|date=2008|publisher=Transactions Publishers|isbn=9783825809188|location=New Brunswick|pages=405}}</ref> Shën Kozmai, "I barabartë me Apostujt", u [[Kanonizimi|shpall zyrtarisht Shenjt]] nga [[Patrikana Ekumenike e Kostandinopojës|Kisha Ortodokse e Kostandinopojës]] më 20 prill 1961 nën mandatin e Patriarkut Ekumenik Athenagoras .<ref>{{Cite book|last=Chryssavgis|first=John|title=Bartholomew: Apostle and Visionary|url=https://archive.org/details/bartholomewapost0000chry|date=2016|publisher=Thomas Nelson|isbn=9780718086893|pages=[https://archive.org/details/bartholomewapost0000chry/page/234 234]}}</ref> Dita e festës së tij festohet më 24 gusht, datë e [[Dëshmori|martirizimit]] të tij. [[Skeda:Mural depicting Saint Cosmas of Aetolia on June 9, 2022.jpg|parapamje|Ikonë e Shën Kozma Etolosit]] == Biografia == Kosmas ka lindur në fshatin grek Mega Dendron pranë qytetit të Thermo në rajonin e Etolisë .<ref name="goarch">[http://www.goarch.org/chapel/saints_view?contentid=581 "Saint Cosmas of Aetolia, Equal to the Apostles", Greek Orthodox Archdiocese of America]</ref> Ai studioi [[Gjuha greke|greqisht]] dhe teologji përpara se të bëhej murg pas një udhëtimi në [[Mali i Shenjtë|Malin Athos]], ku ndoqi edhe Akademinë Teologjike lokale. Pas dy vjetësh Kosmai u largua nga Athosi. Ai studioi [[Retorika|retorikën]] në [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]] për një kohë.<ref name="goarch">[http://www.goarch.org/chapel/saints_view?contentid=581 "Saint Cosmas of Aetolia, Equal to the Apostles", Greek Orthodox Archdiocese of America]</ref> Në vitin 1760 ai u autorizua nga Patriarku Serafeim II (i cili kishte shënuar tendenca antiosmane) të fillonte turne misionare në fshatrat e [[Trakia|Thrakisë]] – më vonë të shtrira në ato që do të formonin zonat e Greqisë Perëndimore dhe Greqisë Veriore . Thuhet se Patriarku ishte i shqetësuar nga rritja e shkallës së konvertimit të të krishterëve në Islam në këto zona. Mbi gjashtëmbëdhjetë vjet, Kosmas themeloi shumë shkolla kishtare në fshatra dhe qytete.<ref>[http://oca.org/saints/lives/2013/08/24/102390-repose-of-the-new-hieromartyr-cosmas-of-aitolia-equal-of-the-apoabout "Repose of the New-Hieromartyr Cosmas of Aitolia, Equal of the Apostles", Orthodox Church in America]</ref> Ai u bëri thirrje të krishterëve të themelojnë shkolla dhe të mësojnë greqishten biblike koine, në mënyrë që ata të kuptojnë më mirë Shkrimet dhe në përgjithësi të edukohen. Pas Revoltës së Orlovit të vitit 1770 në [[Peloponezi|Peloponez]] (e cila u provokua nga vëllezërit Orlov me mbështetjen e [[Katerina II|Katerinës II]] të [[Perandoria Ruse|Perandorisë Ruse]] ), Kosmas filloi të predikonte në atë që sot është [[Shqipëria]] e Jugut,<ref name="goarch">[http://www.goarch.org/chapel/saints_view?contentid=581 "Saint Cosmas of Aetolia, Equal to the Apostles", Greek Orthodox Archdiocese of America]</ref> atëherë nën sundimin e [[Ahmet Kurt Pasha|Ahmet Kurtit]] . [[Ahmet Kurt Pasha|Pasha]], qeveritar i [[Pashallëku i Beratit|Pashalikut të Beratit]] . Predikimet e tij kishin ngjallur kundërshtimin e të pasurve dhe të fuqishmëve dhe të tjerëve që e ndjenin pozitën e tyre të kërcënuar, si për shembull [[Koxhobashi|kotsampasidët]] ("pleqtë e fshatit" grekë, fuqia dhe ndikimi i të cilëve ishte i lidhur me pushtetin osman).<ref>Tassos A. Mikropoulos, "The Muslim Presence in Epirus and Western Greece",</ref> Kosmasi u pa me dyshim edhe nga zyrtarët e [[Republika e Venedikut|Republikës së Venedikut]], atëherë në fazat e fundit të rënies, e cila sundonte pjesë të territorit ku ai ishte aktiv. Për shembull, në 1779 thuhet se ai vizitoi qytetin e [[Preveza|Prevezës]] të sunduar nga venecianë dhe themeloi atje një shkollë greke, e cila do të ishte e vetmja shkollë e qytetit gjatë shekullit të 18-të – një akt që autoritetet veneciane mund ta kishin konsideruar si minim sundimi i tyre. Dyshimet e venecianëve vërtetohen në raportet e spiunazhit për Kosmasin, të ruajtura në arkivat veneciane. Në të kundërt, Kosmas kishte mbështetje të konsiderueshme nga të krishterët e tjerë dhe madje edhe nga disa turq. Në predikimet e tij, Kosmas shpesh u referohet negativisht [[Hebrenjtë|hebrenjve]] . Megjithatë, në një nga predikimet e tij ai deklaroi konkretisht se: "Ata që u bëjnë keq të krishterëve, ''hebrenjve'' apo turqve (mund t'u referohen muslimanëve në përgjithësi) do të shpërblehen për padrejtësinë që kanë bërë".  Kosmas kishte qëndrime shumë negative për përdorimin e gjuhës arumune dhe shqipe (më saktë arvanitike). Ai u bëri thirrje arumunëve dhe arvanitëve që të ndalonin së foluri gjuhën e tyre dhe të adoptonin greqishten, e cila ishte e suksesshme deri diku. Kosmas u premtoi atyre që do të zotoheshin se nuk do të flisnin më kurrë arumunisht, do të ndërmjetësonte te Zoti dhe do t'i kërkonte t'ua falte të gjitha mëkatet. Ai tha gjithashtu se "çdo fshat që të gjej me gjuhën vllahe [arumune] do ta mallkoj". Të njëjtin premtim u bëri arvanitasve, duke e cilësuar gjuhën e tyre si “gjuhën e shejtanit”.[8]<ref>{{Citation|title=Asam, Cosmas Damian|date=2011-10-31|url=https://doi.org/10.1093/benz/9780199773787.article.b00007772|work=Benezit Dictionary of Artists|publisher=Oxford University Press|access-date=2025-02-15}}</ref> Një efekt i predikimit të tij ishte transferimi i mbajtjes së [[Pazari|pazarit]] (panairit) javor nga e diela në të shtunën, gjë që u solli humbje ekonomike hebrenjve – të ndaluar nga feja e tyre që të angazhoheshin në biznes ditën e Shabatit . Disa studiues besojnë se për këtë arsye, hebrenjtë në Epir ishin të përfshirë në dënimin e tij nga autoritetet osmane. I akuzuar si agjent rus, ai u kap nga autoritetet osmane. Më 24 gusht 1779, ai u ekzekutua në Kolkondas, [[rrethi i Fierit]], pranë grykëderdhjes së [[Lumi i Semanit|lumit Seman]] (në Shqipërinë e sotme). Nuk kishte asnjë akuzë formale kundër tij, as nuk u vu në gjyq përpara se të ekzekutohej - duke çuar në teori të ndryshme, të vazhdueshme deri më sot, se kush mund ta kishte kërkuar vdekjen e tij. == Trashëgimia == Në vitin 1813, [[Ali Pashë Tepelena|Ali Pasha]], sundimtari ''de fakto'' i pavarur [[Shqiptarët|shqiptar]] [[Myslimanët|mysliman]] i [[Epiri|Epirit]] Osman, i Shqipërisë së Jugut dhe Maqedonisë, dhe armik i Sulltanit, ndërtoi një kishë pranë vendit të ekzekutimit të Kosmas, në të cilën u vendosën eshtrat e Kosmas.<ref name="el60">{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|url=https://books.google.com/books?id=aAtQZ0vjf5gC|title=A dictionary of Albanian religion, mythology, and folk culture|publisher=New York University Press|year=2000|isbn=978-0-8147-2214-5|page=60|access-date=2010-06-23}} "Other relics of Saint Cosmas are kept in a special shrine at the main Metropolitan Cathedral in Athens, where some Northern Epirotes come to pray for the annexation of southern Albania by Greece. Though a purveyor of Hellenic culture, Cosmas Aitolos is still highly regarded among Orthodox Albanians in Albania and in the United States for the profound spiritual message and encouragement he gave."</ref> Ali Pasha shkoi deri aty sa kishte caktuar një datë festimi për nder të Kosmasit. Disa muslimanë të tjerë nuk e pëlqyen që Ali Pasha t'i jepte shumë nder një ''[[Kaur|giaouri]]'', të cilës pashai thuhet se u përgjigj: "Më sillni një musliman si ai, unë do t'i puthja këmbët". . Nga shkrimtarë të ndryshëm francezë dhe anglezë të kohës së tij ai njihej si mik dhe mbështetës  për At Kosmas. Në vitin 1984, eshtrat u transferuan nga Manastiri i Shën Kosmait në Kolkondas, ku u vra, në Muzeun Arkeologjik të [[Fieri|Fierit]] . Relike të tjera të shenjtorit mbahen në Katedralen Metropolitane të Athinës . Pelegrinazhi i Shën Kozmait është i nderuar edhe në disa qarqe nacionaliste greke .<ref name="else48" /><ref name="el60">{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|url=https://books.google.com/books?id=aAtQZ0vjf5gC|title=A dictionary of Albanian religion, mythology, and folk culture|publisher=New York University Press|year=2000|isbn=978-0-8147-2214-5|page=60|access-date=2010-06-23}} "Other relics of Saint Cosmas are kept in a special shrine at the main Metropolitan Cathedral in Athens, where some Northern Epirotes come to pray for the annexation of southern Albania by Greece. Though a purveyor of Hellenic culture, Cosmas Aitolos is still highly regarded among Orthodox Albanians in Albania and in the United States for the profound spiritual message and encouragement he gave."</ref> Këta të fundit lidhen me çështjen e Vorio-Epirit dhe mbështesin aneksimin e këtij rajoni në Greqi.<ref>{{Cite journal|last=Giakoumis|first=K.|date=2013|title=An Enquiry Into the Construction, Deconstruction, Transubstantiation and Reconstruction of Christian Pilgrimages in Modern-Day Albania|url=https://www.academia.edu/24056086|journal=Ηπειρωτικό Ημερολόγιο|volume=32|issue=32|page=187|access-date=16 shtator 2017|quote=... was particularly revered by a Greek nationalist milieu.}}</ref><ref name="el60" /><ref name="else48">{{Cite journal|last=Elsie|first=Robert|year=2000|title=The Christian Saints of Albania|url=http://home.olemiss.edu/~mldyer/balk/article2.html|journal=Balkanistica|volume=13|issue=36|pages=48}} "Other relics of Saint Cosmas are kept in a special shrine at the main Metropolitan Cathedral in Athens, where some Northern Epirotes come to pray for the annexation of southern Albania by Greece. Though a purveyor of Hellenic culture, Cosmas Aitolos is still highly regarded among Orthodox Albanians in Albania and in the United States for the profound spiritual message and encouragement he gave."</ref> Edhe pse [[Helenizimi|helenizues]], Shën Kozma Etoliani vlerësohet ende shumë nga [[Kisha Ortodokse Autoqefale e Shqipërisë|shqiptarët ortodoksë]] për mesazhin që dha.<ref name="el60" /> Ka shumë tekste popullore fetare që i atribuohen Shën Kozmait. Më të njohurit janë pesë "Didaches" dhe "Profecitë". Një tregim thoshte se ai profetizoi bashkimin e Greqisë dhe Epirit.<ref name=":0">{{Cite book|last=Nitsiakos|first=Vasilēs G.|title=Balkan Border Crossings: First Annual of the Konitsa Summer School|date=2008|publisher=Transactions Publishers|isbn=9783825809188|location=New Brunswick|pages=405}}</ref> Megjithatë, nuk ka mbijetuar asnjë dorëshkrim origjinal i këtyre teksteve të shkruar personalisht nga Shën Kosmai dhe asnjë nuk mund të datohet me siguri. Shkrimet e tij njihen vetëm nga transkriptimet e dorës së dytë ose të tretë.<ref>[http://invenio.lib.auth.gr/record/125484 Eustathiou G. (2010) Father Kosmas Aitolos and the homiletical approach of his teaching, p. 12-16. ] Aristotle University of Thessalonike, School of Theology, reviewed by Prof. D. Koukoura. In Greek language with English abstract.</ref> Besohet se këto tekste janë të bazuara në predikimet e Kosmas, por janë shkruar dhe kopjuar kryesisht pas vdekjes së tij. == Referime == [[Kategoria:Vdekje 1779]] [[Kategoria:Lindje 1714]] 99wu1k9qbqe19kagoe9upy9rm4q5rqs 6 327397 3029122 2527956 2026-09-01T21:28:28Z Fallbackintoreality 102113 /* Licencim */ 3029122 wikitext text/x-wiki == Përmbledhje == {{Arsye për përdorim jo të lirë | Description = Logo e Listës Shqiptare | Source = Logo e vektorizuar e marrë nga [https://scontent-arn2-1.xx.fbcdn.net/v/t1.6435-9/116829422_1573595952850742_6945476040393480977_n.jpg?_nc_cat=110&ccb=1-3&_nc_sid=09cbfe&_nc_ohc=gb-6qGguTrAAX8audJY&_nc_ht=scontent-arn2-1.xx&oh=5284540533198265d1aae2a65859715a&oe=60CF5057 origjinali]. | Article = Lista Shqiptare | Portion = | Low resolution = Vektor i vogël. | Purpose = Logoja shërben si mjet kryesor për identifikimit vizual të subjektit. | Replaceability = Jo. | Other information = }} == Licencim == {{Markë|image_has_rationale=yes}} mdu1loonjxipr7mfk0x1hlvacbs3tm9 0 335348 3029068 2962997 2026-09-01T15:31:27Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029068 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Sheraton_Hotel_Tirana.jpg|alt=|parapamje| Ndërtesa e hotelit në 2009]] '''Hotel Sheraton Tirana''' ishte një [[Hoteli|hotel]] i hapur në vitin 2003<ref name="emporis">{{Internetquelle|url=http://www.emporis.com/building/sheratontiranahotelandtowers-tirana-albania|titel=Sheraton Tirana Hotel and Towers|werk=Emporis.com|sprache=en|zugriff=2013-12-03}}</ref> në qendër të kryeqytetit [[Shqipëria|shqiptar]], [[Tirana|Tiranë]] dhe i operuar nga Grupi Sheraton deri në fund të vitit 2017.<ref name=":0">{{Internetquelle|url=http://www.albanien-dafg.de/2018/01/4178/|titel=Das Sheraton Hotel Tirana ist nicht mehr|werk=Deutsch Albanische Freundschaftsgesellschaft (DAFG)|zugriff=2018-01-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211203003343/http://www.albanien-dafg.de/2018/01/4178/ |date=3 dhjetor 2021 }}</ref> Së fundmi ai mbante emrat ''Mak Albania Hotel'' dhe ''Kastrati Hotel & Towers Tirana'',<ref>{{Internetquelle|url=https://businessmag.al/maktirana-hotel-ne-vend-te-sheraton-grupi-mak-albania-hap-hotelin-me-5-yje/|titel=MakTirana Hotel në vend të Sheraton. Grupi ‘Mak Albania' hap hotelin me 5 yje|werk=Business Magazine Albania|zugriff=2019-04-18|sprache=sq}}</ref><ref>{{Internetquelle|url=https://njoftime.com/showthread.php?529453-Kastrati-Hotels-amp-Tower-(ish-Sheraton-Tirana-Hotel)-kerkon-staf&s=5dcb4e585a2771ae55c5cacf962fc696|titel=Kastrati Hotels & Tower (ish Sheraton Tirana Hotel) kerkon staf|werk=njoftime.com|sprache=sq|zugriff=2022-01-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220107190443/https://njoftime.com/showthread.php?529453-Kastrati-Hotels-amp-Tower-(ish-Sheraton-Tirana-Hotel)-kerkon-staf&s=5dcb4e585a2771ae55c5cacf962fc696 |date=7 janar 2022 }}</ref> por zakonisht përmendet si ish-Sheraton ''(ish Sheraton)'' . Në të njëjtin kompleks ndërtesash ishte vendosur edhe një arkadë tregtare me [[Kino|një kinema]] . == Pozicioni == [[Skeda:Tirana_Park,_Sheraton,_University.jpg|parapamje| Hoteli ngjitur me ndërtesën e universitetit dhe Parku i Madh në sfond]] Ndërtesa e hotelit ndodhet në skajin verior të [[Parku i Tiranës|Parkut të Madh të Tiranës]] në Sheshin Italia. Ndërtesat fqinje janë [[Stadiumi “Air Albania“|Stadiumi Air Albania]] në veri, godina kryesore e [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]] në perëndim dhe [[Muzeu Arkeologjik Kombëtar|Muzeu Arkeologjik]] në veriperëndim. Në lindje ka edhe blloqe pallatesh individuale. Hoteli është një nga objektet më të mira në kryeqytet dhe kishte 151 dhoma. Ai kishte një pishinë, bare, një restorant, një qendër fitnesi, një zonë masazhi Thai dhe salla konferencash me një kapacitet total prej rreth 500 vendesh. Ndërtesa ka tetë kate dhe është rreth 30 metra e lartë. == Operacioni dhe planet pas vitit 2017 == Duke qenë se Marriott Group, si operator i hotelit, dhe Mak Albania, si pronar dhe ndërtues i kompleksit të ndërtesave, nuk arritën të bien dakord për zgjatjen e qirasë, Hotel Sheraton u mbyll në fund të vitit 2017. Mak Albania dëshironte të shesë ndërtesën. Marriott u ankua se cilësia e ndërtesës nuk plotësonte më kërkesat për një Sheraton.<ref name=":0"/> Në mars të vitit 2018 u njoftua shitja e hotelit kompanisë ''Kastrati'' për 30 milionë euro.<ref>{{Internetquelle|url=https://exit.al/en/2018/03/19/three-skyscrapers-to-be-built-next-to-former-sheraton/|titel=Three Skyscrapers To Be Built Next To Former Sheraton|werk=Exit - Explaining Albania|datum=2018-03-19|sprache=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190418191943/https://exit.al/en/2018/03/19/three-skyscrapers-to-be-built-next-to-former-sheraton/ |date=18 prill 2019 }}</ref> Ndërsa Mariott zhvendoset në Arena Center Tower në stadiumin fqinj, Kastrati dhe Hyatt synojnë të zgjerojnë dhe rinovojnë ish hotelin Sheraton në një hotel luksoz të rifreskuar.<ref>{{Internetquelle|url=https://www.abouthotel.it/2018/12/13/hyatt-investe-su-tirana/|titel=Hyatt investe su Tirana|werk=AboutHotel|datum=2018-12-13|sprache=it}}</ref> Ndërtimi ishte duke u zhvilluar në vitin 2021, hoteli u mbyll në vitin 2022. == Shih edhe == * [[Turizmi në Shqipëri]] * [[Historia e turizmit në Shqipëri]] == Referime == [[Kategoria:Ndërtesa dhe struktura në Tiranë]] [[Kategoria:Hotele në Tiranë]] id5nw6dmtzuatnlvc3bnc1blpr8v50w 0 338933 3029052 2975798 2026-09-01T14:56:10Z Vyolltsa 129213 3029052 wikitext text/x-wiki '''Neada Muçaj''' është prezantuese dhe gazetare shqiptare. Ajo lindi në Tiranë në 13 korrik 1997.{{Citation needed}} == Karriera == E diplomuar në [[Shkenca politike|Shkenca Politike]] pasioni i saj i vegjëlisë mbetet televizioni. Ajo është paraqitur për herë të parë në Top Channel në vitin 2008 në emisionin ''Top Show'' ku imitoi personazhe të njohura të ekranit. Më pas, aktivizohet me Kripëmjaltëzat në prodhimin e [[DigitAlb|Digitalb]] ‘Junior Club’ si një nga fëmijët e përzgjedhur me multitalente nga të gjitha shkollat e Tiranës.{{Citation needed}} Debutimin e parë në fushën e gazetarisë e pati në vitin 2016 si gazetare biznesi në revistën Business Magazine Albania. Tre vite më pas bashkëmoderon 2 sezone të emisionit ‘Think Big’, një format frymëzues me raste suksesi, startups dhe intervista me njerëz të arritur në botën e sipërmarrjes. Ajo gjithashtu vjen nga një eksperiencë e gjatë si gazetare biznesi dhe prezantuese lajmesh në ekranin e [[A2 CNN]]. Nga shtatori 2022 ajo është moderatore e emisionit të mëngjesit “Wake Up” në [[Top Albania Radio]] dhe [[Top Channel]].<ref>{{Cite web|title=Neada Muçaj {{!}} Top Albania Radio {{!}} It’s time|url=https://www.topalbaniaradio.com/v7/neada-mucaj|access-date=2023-08-29|website=www.topalbaniaradio.com|language=en-US}}</ref> == Referime == kl7hiyb71gmc5n4rxbhpn7qrdsk5lkp 0 339062 3029046 3020150 2026-09-01T14:43:17Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029046 wikitext text/x-wiki [[Skeda:ひ 教科書体.svg|parapamje|Rrokja "hi" në hiragana]] '''Hiragana''' ({{lang|ja|平仮名 平仮名, ひらがな}} {{IPA|çiɾaɡaꜜna, çiɾaɡana(ꜜ)}}) është një rrokëshe japoneze, pjesë e sistemit të shkrimit japonez, së bashku me sistemet ''[[katakana]]'' dhe ''[[kanxhi]]''. Është një sistem fonetik i shkronjave. Fjala ''hiragana'' fjalë për fjalë do të thotë ''kana'' "e rrjedhëshme" ose "e thjeshtë" ("e thjeshtë" në kontrast me ''[[kanxhi]]n'').<ref>[http://daijirin.dual-d.net/extra/hiragana.html Dual 大辞林]「平」とは平凡な、やさしいという意で、当時普通に使用する文字体系であったことを意味する。 漢字は書簡文や重要な文章などを書く場合に用いる公的な文字であるのに対して、 平仮名は漢字の知識に乏しい人々などが用いる私的な性格のものであった。<br />Translation: 平 [the "hira" part of "hiragana"] means "ordinary" or "simple" since at that time [the time that the name was given] it was a writing system for everyday use. While kanji was the official system used for letter-writing and important texts, hiragana was for personal use by people who had limited knowledge of kanji.</ref><ref>{{Cite web|title=Japanese calligraphy|url=https://www.britannica.com/art/Japanese-calligraphy#ref1049371|access-date=22 qershor 2017|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=山田 健三 (Yamada Kenzō)|title=平安期神楽歌謡文献からみる「平仮名」の位置|trans-title=The Position of "Hiragana" As Seen from Kagura Song References of the Heian Period|url=https://soar-ir.repo.nii.ac.jp/record/21282/files/ShinshuStudiesinHumanities_7-2_13.pdf|work=soar-ir.repo.nii.ac.jp|access-date=18 prill 2022|language=ja|page=239|quote=<p>「かたかな」の「かた」は単に「片方」という意味ではなく、本来あるべきものが欠落しているという評価形容語と解すべきことはよく知られているが（亀井孝1941）、(7)としてまとめた対立関係から考えると、「ひらがな」も同様に「かな」の「ひら」という評価位置に存在するものと考えられる。</p><p>本国語大辞典「ひらがな」の説明は「ひら」を「角のない、通俗平易の意」とし、また「ひら」を前部要素とする複合語の形態素説明で、多くの辞書は「ひら」に「たいら」という意味を認める。</p><p>しかし、辞書の意味説明が必ずしも原義説明を欲してはいないことを知りつつも、野暮を承知でいうならば、これは「ひら」の原義（中核的意味）説明としては適当ではない。「ひら」は、「枚」や擬態語「ひらひら」などと同根の情態言とでもいうべき形態素／ pira ／であり、その中核的意味は、物理的／精神的な「薄さ」を示し、「たいら」はそこからの派生義と思われる。となると、「ひらがな」に物理的「薄さ」（thinness）は当然求められないので、「ひら」とはより精神的な表現に傾き、「かたかな」同様、「かな」から見て、ワンランク下であることを示す、いささか差別的・蔑視的ニュアンスを含む表現であったということになる。</p>|archive-date=20 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220520231022/https://soar-ir.repo.nii.ac.jp/record/21282/files/ShinshuStudiesinHumanities_7-2_13.pdf|url-status=dead}}</ref> Hiragana dhe [[katakana]] janë të dyja sisteme ''kana''. Me pak përjashtime, çdo rrokje në [[Gjuha japoneze|gjuhën japoneze]] përfaqësohet nga një karakter (simbol) në secilin sistem. Simboli mund të paraqesë një zanore si p.sh.: /a/ (simboli hiragana: {{lang|ja|あ あ}}); një bashkëtingëllore të ndjekur nga një zanore si psh /ka/ ({{lang|ja|か か}}); ose /N/ ({{lang|ja|ん ん}}), një tingull që ngjason me tingujt ''m'', ''n'' ose ''ng'' në [[gjuha angleze|anglisht]] ({{IPAblink|ŋ}}) kur është në fund të rrokjes ose si zanoret hundore të [[Gjuha frënge|frëngjishtes]] ose [[Gjuha portugeze|portugalishtes]]. Për shkak se karakteret e kanas nuk përfaqësojnë bashkëtingëllore të vetme (përveç rastit të {{lang|ja|ん}} të lartpërmendur), kana klasifikohen si simbole rrokjesh dhe jo shkronja alfabetike.<ref>{{Cite book|author1=Richard Bowring|url=https://archive.org/details/introductiontomo01bowr|title=An Introduction to Modern Japanese: Book 1|author2=Haruko Uryu Laurie|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2004|lang=en|isbn=978-052154887-8|location=United Kingdom|page=[https://archive.org/details/introductiontomo01bowr/page/n27 9]|url-access=limited}}</ref> ''Hiragana'' përdoret për të shkruar ''okurigana'' (prapashtesa që ndjekin një rrënjë e cila shkruhet në ''[[kanxhi]]''), psh shembull për të lakuar foljet dhe mbiemrat, fjalë të ndryshme gramatikore dhe funksionale duke përfshirë pjesëzat, si dhe fjalë të ndryshme të tjera vendase për të cilat nuk ka kanji ose forma ''[[kanxhi]]'' e të cilave është e paqartë ose shumë formale për qëllimin e shkrimit.<ref>{{Cite journal|last=Liu|first=Xuexin|year=2009|title=Japanese Simplification of Chinese Characters in Perspective|journal=Southeast Review of Asian Studies|lang=en|volume=31}}</ref> Hiragana përdoret gjithashtu për të shkruar ''furigana'', një mjet leximi që tregon [[Shqiptimi|shqiptimin]] e karaktereve [[kanxhi]]. Për ta ilustruar me një zbatim teorik në gjuhën shqipe mendoni sikur për çdo fjalë të kishte një simbol. Për shembull, fjala 'njeri' do të ishte shkruar {{lang|ja|人}}. Kështu sa herë do të shihnit simbolin {{lang|ja|人}} do të mendonit fjalën 'njeri'. Ky sistem është mjaft praktik në pamje të parë pasi për fjalë të gjata si ''kështjellë'' ose ''vendosmëri'' mund të shpikim simbole të thjeshta qe lexohen shpejt dhe nuk zënë shumë vend. Megjithatë një ndër problemet e këtij sistemi është ndryshueshmëria e fjalëve. Emrat në shqip zgjedhohen dhe foljet lakohen, po ashtu edhe në [[gjuha japoneze|japonisht]]. Kështu në shqip ekzistojnë disa forma të fjalës "''kështjellë''" si kështjellat (shumës), e kështjellës (gjinore f.), i kështjellës (gjinore m.), kështjellës (dhanore) e kështu me rradhë për çdo formë lakimi. Problemi bëhet edhe më i mprehtë kur merren parasysh foljet ku për një folje të vetme ka 21 kombinime kohë-mënyrë folje dhe 6 zgjedhime për secilën, gjë e cila jep 126 simbole për një folje të vetme! [[Gjuha japoneze|Japonishtja]] e zgjidh këtë problem duke përdorur një simbol për çdo fjalë, por morfemat fjalëformuese (përgjithësisht mbaresat) shkruhen me ''hiragana''. Ka dy sisteme kryesore të renditjes së hiraganës: renditja e modës së vjetër ''iroha'' dhe renditja më e përhapur ''goxhūon''. == Sistemi i shkrimit == {| style="padding:2px;margin-left:1em;" cellpadding="0" border="0" align="right" | {| class="wikitable" style="vertical-align:top; text-align:center;" |+ Karakteret bazë të hiraganës ! ! ''a'' ! ''i'' ! ''u'' ! ''e'' ! ''o'' |- ! title="No lead consonant" | ∅ |<big>あ</big> |<big>い</big> |<big>う</big> |<big>え</big> |<big>お</big> |- !''k'' |<big>か</big> |<big>き</big> |<big>く</big> |<big>け</big> |<big>こ</big> |- !''s'' |<big>さ</big> |<big>し</big> |<big>す</big> |<big>せ</big> |<big>そ</big> |- !''t'' |<big>た</big> |<big>ち</big> |<big>つ</big> |<big>て</big> |<big>と</big> |- !''n'' |<big>な</big> |<big>に</big> |<big>ぬ</big> |<big>ね</big> |<big>の</big> |- !''h'' |<big>は</big> |<big>ひ</big> |<big>ふ</big> |<big>へ</big> |<big>ほ</big> |- !''m'' |<big>ま</big> |<big>み</big> |<big>む</big> |<big>め</big> |<big>も</big> |- !''j'' |<big>や</big> |<ref name="obsolete">See [[Hiragana#Obsolete kana|obsolete kana]].</ref> |<big>ゆ</big> |<ref name="obsolete" /> |<big>よ</big> |- !''r'' |<big>ら</big> |<big>り</big> |<big>る</big> |<big>れ</big> |<big>ろ</big> |- !''v'' |<big>わ</big> | style="background:#DDDDF6;color:#000" |<big>ゐ</big> |<ref name="obsolete" /> | style="background:#DDDDF6;color:#000" |<big>ゑ</big> |<big>を</big> |- | colspan="6" |<big>ん</big>'''( ''n'' )''' |- ! colspan="6" | Shenjat kryesore funksionale<br /> dhe diakritikat |- |<big>っ</big> |<big>ゝ</big> | colspan="2" |<big>゛</big> | colspan="2" |<big>゜</big> |} |- |Përdoret vetëm në disa emra të përveçëm |} Pas reformës së shkrimit të vitit [[1900]], e cila konsideronte qindra karaktere hentaigana, rrokëshi hiragana përbëhet nga 48 karaktere bazë, nga të cilat dy ({{lang|ja|ゐ}} dhe {{lang|ja|ゑ}}) përdoren vetëm në disa emra të përveçëm: * 5 zanore të mëvetësishme: {{lang|ja|あ}}: /a/, {{lang|ja|い}}: /i/, {{lang|ja|う}}: /u/, {{lang|ja|え}}: /e/, {{lang|ja|お}}: /o/ (shqiptohen përkatësisht [a], [i], [ɯ], [e] dhe [o]). * 42 bashkime bashkëtingëllore-zanore: për shembull {{lang|ja|き}}: /ki/, {{lang|ja|て}}: /te/, {{lang|ja|ほ}}: /ho/, {{lang|ja|ゆ}}: /xhu/, {{lang|ja|わ}}: /va/ (shqiptohen përkatësisht [ki], [te], [ho], [xhv] dhe [va]). * 1 bashkëtingëllore njëjës ({{lang|ja|ん}}), e romanizuar si ''n''. Këto janë konceptuar si një rrjet 5×10 (''goxhūon'', {{lang|ja|五十音}}, "''pesëdhjetë tinguj''"), siç ilustrohet në tabelën ngjitur, lexo {{lang|ja|あ}} (''a''),{{lang|ja|い}} (''i''), {{lang|ja|う}} (''u''), {{lang|ja|え}} (''e''), {{lang|ja|お}} (''o''), {{lang|ja|か}} (''ka''), {{lang|ja|き}} (''ki''), {{lang|ja|く}} (''ku''), {{lang|ja|け}} (''ke''), {{lang|ja|こ}} (''ko'') e kështu me radhë (por ''si'' → ''shi'', ''ti'' → ''çi'', ''tu'' → ''tsu'', ''hu'' → ''fu'', ''vi'' → ''i'', ''ne'' → ''e'', ''vo'' → ''o'' ). Nga 50 kombinimet e mundshme, në praktikë ''ji'', ''je'', dhe ''vu'' janë plotësisht të papërdorura. Në rreshtin ''v'', {{lang|ja|ゐ}} dhe {{lang|ja|ゑ}}, të shqiptuara përkatësisht [i] dhe [e], janë të pazakonta në japonishten moderne, ndërsa {{lang|ja|を}}, e shqiptuar [o], është e zakonshme si [[Pjesëza|pjesëz]], por kudo tjetër, e rrallë. Në mënyrë strikte, bashkëtingëllorja njëjës {{lang|ja|ん}} (''n'') konsiderohet si jashtë ''goxhūon''. Këto karaktere bazë mund të përpunohen në mënyra të ndryshme. Duke shtuar një shënues ''dakuten'' (&nbsp;゛), një bashkëtingëllore e pazëshme kthehet në një bashkëtingëllore të zëshme : ''k'' → ''g'', ''ts/s'' → ''z'', ''t'' → ''d'', ''h'' → ''b'' dhe ''ç'' / ''sh'' → ''xh'' (edhe <nowiki><i id="mwAYg">u</i></nowiki> → ''v(u)'' ). Për shembull, {{lang|ja|か}} (''ka'') bëhet {{lang|ja|が}} (''ga''). Hiraganave që fillojnë me një tingull ''h'' (ose ''f'' ) mund ti shtohet gjithashtu një shënues ''handakuten'' (&nbsp;゜) duke ndryshuar nga ''h'' (''f'') në një ''p''. Për shembull, {{lang|ja|は}} (''ha'') bëhet {{lang|ja|ぱ}} (''pa''). Një ''tsu'' {{lang|ja|っ}} e vogël, e quajtur ''sokuon'', tregon se bashkëtingëllorja e mëposhtme është e binjakëzuar (e dyfishtë). Në japonisht ky është një dallim i rëndësishëm në shqiptim; për shembull, krahaso{{lang|ja|さか}}, ''saka'', "kodër" me{{Nowrap|lang|ja|さっか}}}}, ''sakka'', "autor". Megjithatë, nuk mund të përdoret për të dyfishuar një ''n'' - për këtë qëllim, njëjësi ''n'' ({{lang|ja|ん}}) shtohet përpara rrokjes, si në {{lang|ja|みんな}} ( ''minna'', "të gjitha"). ''Sokuon'' gjithashtu shfaqet ndonjëherë në fund të thënieve, ku tregon një ndalesë glotale, si në {{lang|ja|いてっ!}} ([iteʔ], ''Oh!''). Dy hiragana kanë shqiptime që varen nga konteksti: * {{lang|ja|は}} shqiptohet [va] kur përdoret si pjesëz (përndryshe, [ha]). * {{lang|ja|へ}} shqiptohet [e] kur përdoret si pjesëz (përndryshe, [ai]). Hiragana zakonisht i shkruan zanoret e gjata me shtimin e një zanoreje të dytë kana; për shembull, {{lang|ja|おかあさん}} (''o-ka-a-sa-n'', "nëna"). ''çōonpu'' (shenja e zanores së gjatë) (ー) e përdorur në katakana përdoret rrallë me hiragana, për shembull në fjalën{{lang|ja|らーめん}}, ''[[Ramen|rāmen]]'', por ky përdorim konsiderohet jo standard në [[gjuha japoneze|japonisht}}. == Tabela e hiraganës == {| class="wikitable nowraplinks" style="vertical-align:top;padding:2px;" width="100%" cellpadding="2" border="0" |+Rrokjegramet Hiragana ! rowspan="2" width="2%" | ! colspan="5" style="vertical-align:top; text-align:center; background:#BECFEB;color:#000" width="50%" |Monografe (goxhūon) ! colspan="3" style="background:#CCCB9A;color:#000" width="33%" align="center" |Digrafe (jōon) |- ! width="10%" |''a'' ! width="10%" |''i'' ! width="10%" |''u'' ! width="10%" |''e'' ! width="10%" |''o'' ! width="11%" |''ja'' ! width="11%" |''ju'' ! width="11%" |''jo'' |- style="vertical-align:top; text-align:center" ! title="vowels" |∅ | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>あ</big><br /><br /> a [a] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>い</big><br /><br /> i [i] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>う</big><br /><br /> u [ɯ] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>え</big><br /><br /> e [e] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>お</big><br /><br /> o [u] | colspan="3" style="background:#E9E9E9;color:#000" | |- style="vertical-align:top; text-align:center" !''K'' | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>か</big><br /><br /> ka [ka] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>き</big><br /><br /> ki [ki] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>く</big><br /><br /> ku [kɯ] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>け</big><br /><br /> ke [ke] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>こ</big><br /><br /> ko [ko] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>きゃ</big><br /><br /> kja [kʲa] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>きゅ</big><br /><br /> kju [kʲɯ] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>きょ</big><br /><br /> kjo [kʲo] |- style="vertical-align:top; text-align:center" !''S'' | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>さ</big><br /><br /> sa [sa] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>し</big><br /><br /> '''shi''' [tɕi] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>す</big><br /><br /> su [sɯ] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>せ</big><br /><br /> se [se] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>そ</big><br /><br /> so [so] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>しゃ</big><br /><br /> '''sha''' [ɕa] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>しゅ</big><br /><br /> '''shu''' [ɕɯ] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>しょ</big><br /><br /> '''sho''' [ɕo] |- style="vertical-align:top; text-align:center" !''T'' | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>た</big><br /><br /> ta [ta] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ち</big><br /><br /> '''çi''' [tɕi] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>つ</big><br /><br /> '''tsu''' [tsɯ] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>て</big><br /><br /> te [te] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>と</big><br /><br /> to [to] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ちゃ</big><br /><br /> '''ça''' [tɕa] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ちゅ</big><br /><br /> '''çu''' [tɕɯ] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ちょ</big><br /><br /> '''ço''' [tɕo] |- style="vertical-align:top; text-align:center" !''N'' | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>な</big><br /><br /> na [na] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>に</big><br /><br /> ni [ɲi] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ぬ</big><br /><br /> nu [nu] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ね</big><br /><br /> ne [ne] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>の</big><br /><br /> no [no] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>にゃ</big><br /><br /> nja [ɲa] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>にゅ</big><br /><br /> nju [ɲɯ] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>にょ</big><br /><br /> njo [ɲo] |- style="vertical-align:top; text-align:center" !''H'' | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>は</big><br /><br /> ha [ha] <br /><br />(va [ua] si pjesëz) | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ひ</big><br /><br /> hi [çi] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ふ</big><br /><br /> '''fu''' [ɸɯ] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>へ</big><br /><br /> he [he] <br /><br />(e [e] si pjesëz) | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ほ</big><br /><br /> ho [ho] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ひゃ</big><br /><br /> hja [ça] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ひゅ</big><br /><br /> hju [çɯ] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ひょ</big><br /><br /> hjo [çɯ] |- style="vertical-align:top; text-align:center" !''M'' | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ま</big><br /><br /> ma [ma] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>み</big><br /><br /> mi [mi] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>む</big><br /><br /> mu [mɯ] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>め</big><br /><br /> me [me] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>も</big><br /><br /> mo [mo] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>みゃ</big><br /><br /> mja [mʲa] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>みゅ</big><br /><br /> mju [mʲɯ] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>みょ</big><br /><br /> mjo [mʲo] |- style="vertical-align:top; text-align:center" !''Y'' | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>や</big><br /><br /> ja [ja] | style="background:#E9E9E9;color:#000" | | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ゆ</big><br /><br /> ju [jɯ] | style="background:#E9E9E9;color:#000" |<ref name="obsolete" /> | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>よ</big><br /><br /> jo [jo] | colspan="3" style="background:#E9E9E9;color:#000" | |- style="vertical-align:top; text-align:center" !''R'' | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ら</big><br /><br /> ra [ɾa] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>り</big><br /><br /> ri [ɾi] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>る</big><br /><br /> ru [ɾɯ] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>れ</big><br /><br /> re [ɾe] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ろ</big><br /><br /> ro [ɾo] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>りゃ</big><br /><br /> rja [ɾʲa] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>りゅ</big><br /><br /> rju [ɾʲɯ] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>りょ</big><br /><br /> rjo [ɾʲo] |- style="vertical-align:top; text-align:center" !''W'' | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>わ</big><br /><br /> va [wa] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ゐ<ref name="obsolete" /></big><br /><br /> '''i''' [i] | style="background:#E9E9E9;color:#000" |<ref name="obsolete" /> | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ゑ<ref name="obsolete" /></big><br /><br /> '''e''' [e] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>を</big><br /><br /> '''o'''{{Efn|{{lang|ja|を}} is transliterated as ''{{transl|ja|o}}'' in [[romanizimi Hepburn|Modified Hepburn]] and [[Kunrei]] and as ''{{transl|ja|vo}}'' in Traditional Hepburn and [[Nippon-shiki]].}} [o] | colspan="3" style="background:#E9E9E9;color:#000" | |- | colspan="9" | |- style="vertical-align:top; text-align:center" ! rowspan="2" | ! colspan="5" style="background:#BECFEB;color:#000" |Monografe me diakritika (goxhūon me (han)dakuten) ! colspan="3" style="background:#CCCB9A;color:#000" |Digrafe me diakritika (jōon me (han)dakuten) |- !''a'' !''i'' !''u'' !''e'' !''o'' !''ja'' !''ju'' !''jo'' |- style="vertical-align:top; text-align:center" !''G'' | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>が</big><br /><br /> ga [ga] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ぎ</big><br /><br /> gi [gi] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ぐ</big><br /><br /> gu [gɯ] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>げ</big><br /><br /> ge [ge] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ご</big><br /><br /> go [go] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ぎゃ</big><br /><br /> gja [ɡʲa] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ぎゅ</big><br /><br /> gju [ɡʲɯ] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ぎょ</big><br /><br /> gjo [ɡʲo] |- style="vertical-align:top; text-align:center" !''Z'' | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ざ</big><br /><br /> za [(d)za] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>じ</big><br /><br /> '''ji''' [(d)ʑi] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ず</big><br /><br /> zu [(d)zɯ] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ぜ</big><br /><br /> ze [(d)ze] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ぞ</big><br /><br /> zo [(d)zo] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>じゃ</big><br /><br /> '''xha''' [(d)ʑa] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>じゅ</big><br /><br /> '''xhu''' [(d)ʑɯ] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>じょ</big><br /><br /> '''xho''' [(d)ʑo] |- style="vertical-align:top; text-align:center" !''D'' | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>だ</big><br /><br /> da [da] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ぢ</big><br /><br /> '''xhi''' [(d)ʑi] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>づ</big><br /><br /> '''zu''' [(d)zɯ] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>で</big><br /><br /> de [de] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ど</big><br /><br /> do [do] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ぢゃ</big><br /><br /> '''xha''' [(d)ʑa] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ぢゅ</big><br /><br /> '''xhu''' [(d)ʑɯ] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ぢょ</big><br /><br /> '''xho''' [(d)ʑo] |- style="vertical-align:top; text-align:center" !''B'' | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ば</big><br /><br /> ba [ba] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>び</big><br /><br /> bi [bi] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ぶ</big><br /><br /> bu [bɯ] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>べ</big><br /><br /> be [be] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ぼ</big><br /><br /> bo [bo] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>びゃ</big><br /><br /> bja [bʲa] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>びゅ</big><br /><br /> bju [bʲɯ] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>びょ</big><br /><br /> bjo [bʲo] |- style="vertical-align:top; text-align:center" !''P'' | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ぱ</big><br /><br /> pa [pa] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ぴ</big><br /><br /> pi [pi] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ぷ</big><br /><br /> pu [pɯ] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ぺ</big><br /><br /> pe [pe] | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ぽ</big><br /><br /> po [po] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ぴゃ</big><br /><br /> pja [pʲa] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ぴゅ</big><br /><br /> pju [pʲɯ] | style="background:#F3F5DE;color:#000" |<big>ぴょ</big><br /><br /> pjo [pʲo] |} {| class="wikitable nowraplinks" style="vertical-align:top;padding:2px;" width="100%" cellpadding="2" border="0" ! style="background:{{{Final nasal monograph header color|#BECFEB}}};color:inherit" |Monografia përfundimtare e hundës ! colspan="6" style="background:{{{polysyllable monographs header color|#BECFEB}}};color:inherit" | Monografi shumërrokësh (të përdorura rrallë në ditët e sotme) |- ! width="10%" | ''n'' ! width="10%" | ''kashiko'' ! width="10%" | ''koto'' ! width="10%" | ''sama'' ! width="10%" | ''nari'' ! width="10%" | ''mairasesoro'' ! width="10%" | ''xhori'' |- style="vertical-align:top; text-align:center" | style="background:#EFFAFA;color:#000" width="10%" |<big>ん</big><br /><br /><br /><br />n<br /><br /><br /><br /> [ɴ mn ɲ ŋ ɰ̃] | style="background:#EFFAFA;color:#000" width="10%" |<big>[[Skeda:Hiragana_kashiko.svg|60x60px]]</big><br /><br />kashiko [kaɕiko] | style="background:#EFFAFA;color:#000" width="10%" |<big>[[Skeda:Hiragana_koto.svg|20x20px]]</big><br /><br /><br /><br />koto [koto] | style="background:#EFFAFA;color:#000" width="10%" |<big>[[Skeda:Hiragana_sama_1.svg|20x20px]]</big> <big>/[[Skeda:Hiragana_sama_2.svg|20x20px]]</big><br /><br /><br /> sama [sama] | style="background:#EFFAFA;color:#000" width="10%" |<big>[[Skeda:Hiragana_nari.svg|20x20px]]</big><br /><br />nari [naɾi] | style="background:#EFFAFA;color:#000" width="10%" |<big>[[Skeda:Hiragana_mairasesoro_1.svg|60x60px]]</big> <big>/[[Skeda:Hiragana_mairasesoro_2.svg|60x60px]]</big><br /> mairasesoro [maiɾasesoːɾoː] | style="background:#EFFAFA;color:#000" width="10%" |<big>ゟ</big><br /><br />xhori [xhoɾi] |- style="vertical-align:top; text-align:center" | colspan="2" style="background:#E9E9E9;color:#000" | | style="background:#EFFAFA;color:#000" width="10%" |<big>[[Skeda:Hiragana_koto.svg|20x20px]]゙</big><br /><br />goto [goto] | colspan="4" style="background:#E9E9E9;color:#000" | |} {| class="wikitable nowraplinks" style="vertical-align:top;padding:2px;" width="50%" cellpadding="2" border="0" ! colspan="4" style="background:{{{Functional graphemes header color|#BECFEB}}};color:inherit" |Grafema funksionale |- ! sokuonfu ! çōonpu ! odorixhi (njërrokësh) ! odorixhi (shumërrokëshe) |- style="vertical-align:top; text-align:center" | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>っ</big><br /><br /><br /><br />(tregon një bashkëtingëllore binjake ) | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ー</big><br /><br /><br /><br />(tregon një zanore të gjatë) | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ゝ</big><br /><br /><br /><br />(rikopjon dhe<br /> iu heq zërin rrokjeve) | style="background:#EFFAFA;color:#000" | <big>〱</big><br /><br /><br /><br /> (rikopjon dhe<br /> iu heq zërin rrokjeve) |- style="vertical-align:top; text-align:center" | style="background:#E9E9E9;color:#000" | | style="background:#E9E9E9;color:#000" | | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ゞ</big><br /><br /><br /><br />(rikopjon dhe<br /> iu jep zë rrokjeve) | style="background:#EFFAFA;color:#000" | <big>〱゙</big><br /><br /><br /><br />(rikopjon dhe<br /> iu jep zë rrokjeve) |- style="vertical-align:top; text-align:center" | style="background:#E9E9E9;color:#000" | | style="background:#E9E9E9;color:#000" | | style="background:#EFFAFA;color:#000" |<big>ゝ゚</big><br /><br /><br /><br />(rikopjon dhe<br />zhvendos një rrokje në rreshtat ''h'' ose ''b'' në rreshtin ''p'') | style="background:#EFFAFA;color:#000" | <big>〱゚</big><br /><br /><br /><br />(rikopjon dhe<br /> zhvendos një rrokje në rreshtin ''h'' ose ''b'' në rreshtin ''p'') |} [[Skeda:Treatise_on_calligraphy_1.png|alt=|parapamje|Format e karaktereve Hiragana rrjedhin nga shkrimi i dorës kinez (''sōsho''). Këtu është paraqitur një shembull i shkrimit të dorës nga kaligrafi i [[shekulli VII|shekullit të VII-të]] Sun Guoting. Vini re karakteri {{lang|ja|為}} (''vei''), i treguar nga shigjeta e kuqe, i ngjan shumë karakterit hiragana {{lang|ja|ゐ}} (''vi'').]] == Historia == Karakteret hiragana u zhvilluan nga ''man'jōgana'', karaktere [[Gjuha kineze|kineze]] të përdorura për shqiptimet e tyre, një praktikë që filloi në [[shekulli V|shekullin e V-të]].<ref>''Yookoso! An Invitation to Contemporary Japanese'' 1st edition McGraw-Hill, page 13 "Linguistic Note: The Origins of Hiragana and Katakana"</ref> Shembujt më të vjetër të Man'jōganës përfshijnë Shpatën Inarijama, një shpatë [[hekuri]] e gërmuar në Inarijama Kofun. Kjo [[shpata|shpatë]] mendohet se është bërë në vitin {{Nowrap|{{lang|ja|辛亥年}}}} (më së shpeshti merret si [[471]] i e.s.).<ref>Seeley (2000:19–23)</ref> Format e hiraganës e kanë origjinën nga stili i shkrimit të dorës së kaligrafisë kineze. Tabela në të djathtë tregon derivimin e hiragana nga manjōgana nëpërmjet shkrimit të dorës. Pjesa e sipërme tregon karakterin në formën e shkrimit të rregullt, karakteri qendror në të kuqe tregon formën e shkrimit të dorës dhe në fund tregon hiraganën e njëvlerëshme. [[Skeda:Hiragana origin new.svg|majtas|parapamje|Hiraganat filluan si forma të thjeshtuara të karaktereve kineze me tinguj të ngjashëm.]] Kur u zhvillua për herë të parë, sistemi ''hiragana'' nuk u pranua nga të gjithë. Të arsimuarit ose elitat preferonin të përdornin vetëm sistemin ''[[kanxhi]]''. Historikisht, në Japoni, forma e rregullt e shkrimit (''kaisho'') e personazheve përdorej nga burrat dhe quhej ''otokode'' {{lang|ja|男手 男手}}, "shkrimi i burrave", ndërsa forma e shkrimit të dorës (''sōsho'') e karaktereve ''[[kanxhi]]'' përdorej nga gratë. Prandaj hiragana fillimisht fitoi popullaritet në mesin e grave, të cilave në përgjithësi nuk u lejohej qasja në të njëjtat nivele arsimimi si burrat, kështu që ''hiragana'' u përdor gjerësisht për herë të parë midis grave të gjykatës në shkrimin e komunikimeve personale dhe literaturës.<ref>{{Cite book|author1=Richard Bowring|url=https://archive.org/details/introductiontomo01bowr|title=An Introduction to Modern Japanese: Book 1|author2=Haruko Uryu Laurie|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2004|lang=en|isbn=978-052154887-8|location=United Kingdom|page=[https://archive.org/details/introductiontomo01bowr/page/n26 8]|url-access=limited}}</ref> Nga kjo vjen emri alternativ i ''onnade'' {{lang|ja|女手 女手}}, "shkrimi i grave".<ref>{{Cite book|last=Hatasa|first=Yukiko Abe|title=Nakama 1: Introductory Japanese: Communication, Culture, Context 2nd ed.|author2=Kazumi Hatasa|author3=Seiichi Makino|publisher=Heinle|year=2010|lang=en|isbn=978-049579818-7|page=2}}</ref> Për shembull, ''[[Përralla e Gjenjit|Përralla e Genxhit]]'' dhe romane të tjera të hershme nga autore femra përdorën hiraganat gjerësisht ose ekskluzivisht. Edhe sot, hiragana ndihet se ka një cilësi femërore.<ref>fq. 108. Kataoka, Kuniyoshi. 1997. "Affect and letter writing: unconventional conventions in casual writing by young Japanese women". ''Language in Society'', volume 26, fq. 103–136.</ref> Autorët meshkuj filluan të shkruanin letërsi duke përdorur hiragana. Hiragana përdorej për shkrime jozyrtare si letrat personale, ndërsa [[katakana]] dhe [[gjuha kineze|kinezishtja]] përdoreshin për dokumente zyrtare. Në kohët moderne, përdorimi i hiraganës është përzier me shkrimin katakana. [[Katakana]] tani është transferuar në përdorime të veçanta si fjalët e huazuara së fundmi (d.m.th. që nga [[shekulli XIX|shekulli i XIX-të]]), emrat në [[Transliterimi|transliterim]], emrat e kafshëve, në telegrame dhe për theksim. == Rendi dhe drejtimi i furçës == [[Skeda:Table_hiragana.svg|qendër]] ==Shiko edhe== * [[Kanxhi]] * [[Katakana]] * [[Romanizimi i japonishtes]] * [[Romanizimi Hepburn]] * [[Gjuha japoneze]] * [[Gjuha klasike japoneze]] ==Shënime== <references group="lower-alpha"/> == Referime == <references/> [[Kategoria:Gjuha japoneze]] [[Kategoria:Shkrim me rrokje]] [[Kategoria:Sisteme shkrimi]] 7f0okhnp58l5cepsqytbfzupjtfh62r 0 339989 3029063 3028958 2026-09-01T15:24:11Z Sadsadas 51943 /* Trofe */ 3029063 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25.<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/it/sport/calcio/a62154506/davide-frattesi-inter-nazionale/|title=Davide Frattesi dovrebbe giocare più spesso?|publisher=Esquire.com|language=it|date=11 shtator 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/inter/2025/01/27-137887274/frattesi_a_sorpresa_in_diretta_ho_avuto_la_testa_altrove_ma_non_c_entrano_n_inter_n_roma|title=Frattesi a sorpresa in diretta: "Ho avuto la testa altrove". Ma non c'entrano né Inter né Roma|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=27 janar 2025|access-date=7 maj 2025}}</ref> Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-02-2025/inter-caso-frattesi-a-giugno-sul-mercato-i-retroscena.shtml|title=Prima voleva andarsene, ora non graffia più: tra l'Inter e Frattesi qualcosa si è rotto|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/empoli-inter-serie-a-2024-2025|title=Frattesi bis e Lautaro: Empoli battuto 3-0|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=30 tetor 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/late-frattesi-goal-hands-inter-2-1-victory-bayern-2025-04-08/|title=Late Frattesi goal hands Inter 2-1 victory at stunned Bayern|publisher=Reuters|language=en|date=9 prill 2025|access-date=21 korrik 2026}}</ref> Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit.<ref>{{Cite web|date=6 maj 2025|title=Inter 4-3 Barcelona aet (agg: 7-6): Davide Frattesi settles epic semi second leg to send Nerazzurri into final {{!}} UEFA Champions League|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1db1e0d054c8-02dafe0b7237-1000--inter-4-3-barcelona-aet-agg-7-6-davide-frattesi-settles-/|access-date=7 maj 2025|publisher=UEFA|language=en}}</ref> Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/11-03-2026/inter-frattesi-e-il-mercato-dopo-il-derby.shtml|title=Frattesi e un derby da incubo: perché la cura Chivu funziona con tutti tranne che con lui|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/inter-frattesi-infortunio-bologna-mercato-addio_112430318-202602k.shtml|title=Inter, Frattesi non è partito per Bologna: le ultime sull'infortunio e i cinque assenti di Chivu|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.fcinter1908.it/calciomercato/mercato-inter/inter-frattesi-saluti-macchina-tifosi/|title=Inter, Frattesi ai saluti: la macchina si è già messa in moto. I tifosi si...|website=fcinter1908.it|language=it|date=25 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/commentary/_/gameId/759116|title=Inter Milan 5–1 Venezia|publisher=ESPN FC|language=en|date=3 dhjetor 2025}}</ref> Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/inter-parma-serie-a-2025-2026|title=L'Inter è Campione d'Italia! Parma battuto, è lo Scudetto numero 21|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=3 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/lazio-inter-finale-coppa-italia-2025-26|title=Sempre Inter, trionfo all'Olimpico: ecco il double, è la decima Coppa Italia|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=13 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht.<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/frattesi-set-inter-exit-juventus-113000118.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAMVxNVHPbI3Y0qtgjOYec3k508ozElK4s_3RwPkHSI8PDJ9EdDbgepD5smCR_FcrjgXpLBL7ocRZxzOGt7X-C8QoGMMyVEaw2mV_AFo6YInk1EaXLUY89vmoq7cFhqXi2SgS96Of0cy9njpNbcdAuOGqsvsKgxDi7xRDVgh4iRFq|title=Frattesi set for Inter exit as Juventus and Roma circle|work=Football Italia|publisher=Yahoo! Sports|language=en|date=1 gusht 2026}}</ref> ====2026–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Davide Frattesi in biancoceleste a titolo temporaneo|url=https://www.sslazio.it/en/news/comunicati/davide-frattesi-in-biancoceleste-a-titolo-temporaneo|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=14 gusht 2026|date=14 gusht 2026}}</ref> Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.fantacalcio.it/calciomercato/14_08_2026/ufficiale-lazio-arriva-frattesi-dall-inter-i-dettagli-496499/|title=UFFICIALE - Lazio, arriva Frattesi dall'Inter: i dettagli|publisher=Fantacalcio - Solo il meglio del calcio|access-date=14 gusht 2026}}</ref> Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë.<ref>{{Cite web|title=Coppa Italia: Lazio, è il momento di Frattesi. L'ex Inter esordisce in biancoceleste Video|language=it|access-date=16 gusht 2026|url=https://mediasetinfinity.mediaset.it/video/coppaitalia/lazio-e-il-momento-di-frattesi-lex-inter-esordisce-in-biancoceleste_F313474502012C04}}</ref> Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|author=Peter Young|url=https://football-italia.net/serie-a-bologna-1-1-lazio-frattesi-impact/|title=Serie A {{!}} Bologna 0-1 Lazio: Immediate Frattesi impact gets Gattuso over the line|publisher=Football Italia|language=en|date=24 gusht 2026 }}</ref> Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]].<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/lazio-1-0-genoa-frattesi-205500049.html|title=Lazio 1-0 Genoa: Frattesi Scores Again as Aquile Maintain Perfect Record|work=The Laziali|publisher=Football Italia|language=en|date=30 gusht 2026|accessdate=31 gusht 2026}}</ref> Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04.<ref>{{Cite web|language=it|author=Lorenzo Canicchio|url=https://www.gazzettaregionale.it/nazionali/2026/08/30/news/frattesi-riabbraccia-roma-con-l-aquila-sul-petto-ed-entra-nella-storia-della-lazio-184502/|title=Frattesi riabbraccia Roma con l'Aquila sul petto ed entra nella storia della Lazio|publisher=Gazzetta Regionale|date=30 gusht 2026|access-date=31 gusht 2026}}</ref><ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.laziopress.it/news/280560045574/lazio-frattesi-nella-storia-ecco-il-record-eguagliato|title=Lazio, Frattesi entra nella storia: gol in entrambe le prime due presenze. Ecco chi come lui|publisher=LazioPress.it|access-date=31 gusht 2026|author=Michelle De Angelis|date=31 gusht 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|20 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!0!!0!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |4||1||0||0||1{{Efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]|name=UCL}}||0||5||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !183!!25!!9!!0!!4!!0!!196!!25 |} {{Notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[Serie A 2023–24|2023–24]], [[Serie A 2025–26|2025–26]] *[[Coppa Italia]]: [[Coppa Italia 2025–26|2025–26]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] *[[UEFA Liga e Kampionëve]]: finalist [[UEFA Liga e Kampionëve 2024–25|2024–25]] ;Italia nën-19 *[[UEFA Kampionati Evropian nën-19]]: finalist 2018 ;Çmime personale *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] 63b57ckxm9ydk67pz885cizxfrtnnzw 3029065 3029063 2026-09-01T15:26:46Z Sadsadas 51943 /* Lidhje të jashtme */ 3029065 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25.<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/it/sport/calcio/a62154506/davide-frattesi-inter-nazionale/|title=Davide Frattesi dovrebbe giocare più spesso?|publisher=Esquire.com|language=it|date=11 shtator 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/inter/2025/01/27-137887274/frattesi_a_sorpresa_in_diretta_ho_avuto_la_testa_altrove_ma_non_c_entrano_n_inter_n_roma|title=Frattesi a sorpresa in diretta: "Ho avuto la testa altrove". Ma non c'entrano né Inter né Roma|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=27 janar 2025|access-date=7 maj 2025}}</ref> Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-02-2025/inter-caso-frattesi-a-giugno-sul-mercato-i-retroscena.shtml|title=Prima voleva andarsene, ora non graffia più: tra l'Inter e Frattesi qualcosa si è rotto|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/empoli-inter-serie-a-2024-2025|title=Frattesi bis e Lautaro: Empoli battuto 3-0|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=30 tetor 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/late-frattesi-goal-hands-inter-2-1-victory-bayern-2025-04-08/|title=Late Frattesi goal hands Inter 2-1 victory at stunned Bayern|publisher=Reuters|language=en|date=9 prill 2025|access-date=21 korrik 2026}}</ref> Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit.<ref>{{Cite web|date=6 maj 2025|title=Inter 4-3 Barcelona aet (agg: 7-6): Davide Frattesi settles epic semi second leg to send Nerazzurri into final {{!}} UEFA Champions League|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1db1e0d054c8-02dafe0b7237-1000--inter-4-3-barcelona-aet-agg-7-6-davide-frattesi-settles-/|access-date=7 maj 2025|publisher=UEFA|language=en}}</ref> Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/11-03-2026/inter-frattesi-e-il-mercato-dopo-il-derby.shtml|title=Frattesi e un derby da incubo: perché la cura Chivu funziona con tutti tranne che con lui|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/inter-frattesi-infortunio-bologna-mercato-addio_112430318-202602k.shtml|title=Inter, Frattesi non è partito per Bologna: le ultime sull'infortunio e i cinque assenti di Chivu|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.fcinter1908.it/calciomercato/mercato-inter/inter-frattesi-saluti-macchina-tifosi/|title=Inter, Frattesi ai saluti: la macchina si è già messa in moto. I tifosi si...|website=fcinter1908.it|language=it|date=25 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/commentary/_/gameId/759116|title=Inter Milan 5–1 Venezia|publisher=ESPN FC|language=en|date=3 dhjetor 2025}}</ref> Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/inter-parma-serie-a-2025-2026|title=L'Inter è Campione d'Italia! Parma battuto, è lo Scudetto numero 21|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=3 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/lazio-inter-finale-coppa-italia-2025-26|title=Sempre Inter, trionfo all'Olimpico: ecco il double, è la decima Coppa Italia|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=13 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht.<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/frattesi-set-inter-exit-juventus-113000118.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAMVxNVHPbI3Y0qtgjOYec3k508ozElK4s_3RwPkHSI8PDJ9EdDbgepD5smCR_FcrjgXpLBL7ocRZxzOGt7X-C8QoGMMyVEaw2mV_AFo6YInk1EaXLUY89vmoq7cFhqXi2SgS96Of0cy9njpNbcdAuOGqsvsKgxDi7xRDVgh4iRFq|title=Frattesi set for Inter exit as Juventus and Roma circle|work=Football Italia|publisher=Yahoo! Sports|language=en|date=1 gusht 2026}}</ref> ====2026–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Davide Frattesi in biancoceleste a titolo temporaneo|url=https://www.sslazio.it/en/news/comunicati/davide-frattesi-in-biancoceleste-a-titolo-temporaneo|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=14 gusht 2026|date=14 gusht 2026}}</ref> Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.fantacalcio.it/calciomercato/14_08_2026/ufficiale-lazio-arriva-frattesi-dall-inter-i-dettagli-496499/|title=UFFICIALE - Lazio, arriva Frattesi dall'Inter: i dettagli|publisher=Fantacalcio - Solo il meglio del calcio|access-date=14 gusht 2026}}</ref> Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë.<ref>{{Cite web|title=Coppa Italia: Lazio, è il momento di Frattesi. L'ex Inter esordisce in biancoceleste Video|language=it|access-date=16 gusht 2026|url=https://mediasetinfinity.mediaset.it/video/coppaitalia/lazio-e-il-momento-di-frattesi-lex-inter-esordisce-in-biancoceleste_F313474502012C04}}</ref> Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|author=Peter Young|url=https://football-italia.net/serie-a-bologna-1-1-lazio-frattesi-impact/|title=Serie A {{!}} Bologna 0-1 Lazio: Immediate Frattesi impact gets Gattuso over the line|publisher=Football Italia|language=en|date=24 gusht 2026 }}</ref> Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]].<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/lazio-1-0-genoa-frattesi-205500049.html|title=Lazio 1-0 Genoa: Frattesi Scores Again as Aquile Maintain Perfect Record|work=The Laziali|publisher=Football Italia|language=en|date=30 gusht 2026|accessdate=31 gusht 2026}}</ref> Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04.<ref>{{Cite web|language=it|author=Lorenzo Canicchio|url=https://www.gazzettaregionale.it/nazionali/2026/08/30/news/frattesi-riabbraccia-roma-con-l-aquila-sul-petto-ed-entra-nella-storia-della-lazio-184502/|title=Frattesi riabbraccia Roma con l'Aquila sul petto ed entra nella storia della Lazio|publisher=Gazzetta Regionale|date=30 gusht 2026|access-date=31 gusht 2026}}</ref><ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.laziopress.it/news/280560045574/lazio-frattesi-nella-storia-ecco-il-record-eguagliato|title=Lazio, Frattesi entra nella storia: gol in entrambe le prime due presenze. Ecco chi come lui|publisher=LazioPress.it|access-date=31 gusht 2026|author=Michelle De Angelis|date=31 gusht 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|20 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!0!!0!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |4||1||0||0||1{{Efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]|name=UCL}}||0||5||1 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !183!!25!!9!!0!!4!!0!!196!!25 |} {{Notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[Serie A 2023–24|2023–24]], [[Serie A 2025–26|2025–26]] *[[Coppa Italia]]: [[Coppa Italia 2025–26|2025–26]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] *[[UEFA Liga e Kampionëve]]: finalist [[UEFA Liga e Kampionëve 2024–25|2024–25]] ;Italia nën-19 *[[UEFA Kampionati Evropian nën-19]]: finalist 2018 ;Çmime personale *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në S.S. Lazio]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] sqsn9rv5exfz0w6kggbm2s44xrdr8me 3029071 3029065 2026-09-01T15:38:53Z Sadsadas 51943 /* Klube */ 3029071 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25.<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/it/sport/calcio/a62154506/davide-frattesi-inter-nazionale/|title=Davide Frattesi dovrebbe giocare più spesso?|publisher=Esquire.com|language=it|date=11 shtator 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/inter/2025/01/27-137887274/frattesi_a_sorpresa_in_diretta_ho_avuto_la_testa_altrove_ma_non_c_entrano_n_inter_n_roma|title=Frattesi a sorpresa in diretta: "Ho avuto la testa altrove". Ma non c'entrano né Inter né Roma|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=27 janar 2025|access-date=7 maj 2025}}</ref> Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-02-2025/inter-caso-frattesi-a-giugno-sul-mercato-i-retroscena.shtml|title=Prima voleva andarsene, ora non graffia più: tra l'Inter e Frattesi qualcosa si è rotto|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/empoli-inter-serie-a-2024-2025|title=Frattesi bis e Lautaro: Empoli battuto 3-0|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=30 tetor 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/late-frattesi-goal-hands-inter-2-1-victory-bayern-2025-04-08/|title=Late Frattesi goal hands Inter 2-1 victory at stunned Bayern|publisher=Reuters|language=en|date=9 prill 2025|access-date=21 korrik 2026}}</ref> Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit.<ref>{{Cite web|date=6 maj 2025|title=Inter 4-3 Barcelona aet (agg: 7-6): Davide Frattesi settles epic semi second leg to send Nerazzurri into final {{!}} UEFA Champions League|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1db1e0d054c8-02dafe0b7237-1000--inter-4-3-barcelona-aet-agg-7-6-davide-frattesi-settles-/|access-date=7 maj 2025|publisher=UEFA|language=en}}</ref> Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/11-03-2026/inter-frattesi-e-il-mercato-dopo-il-derby.shtml|title=Frattesi e un derby da incubo: perché la cura Chivu funziona con tutti tranne che con lui|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/inter-frattesi-infortunio-bologna-mercato-addio_112430318-202602k.shtml|title=Inter, Frattesi non è partito per Bologna: le ultime sull'infortunio e i cinque assenti di Chivu|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.fcinter1908.it/calciomercato/mercato-inter/inter-frattesi-saluti-macchina-tifosi/|title=Inter, Frattesi ai saluti: la macchina si è già messa in moto. I tifosi si...|website=fcinter1908.it|language=it|date=25 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/commentary/_/gameId/759116|title=Inter Milan 5–1 Venezia|publisher=ESPN FC|language=en|date=3 dhjetor 2025}}</ref> Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/inter-parma-serie-a-2025-2026|title=L'Inter è Campione d'Italia! Parma battuto, è lo Scudetto numero 21|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=3 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/lazio-inter-finale-coppa-italia-2025-26|title=Sempre Inter, trionfo all'Olimpico: ecco il double, è la decima Coppa Italia|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=13 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht.<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/frattesi-set-inter-exit-juventus-113000118.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAMVxNVHPbI3Y0qtgjOYec3k508ozElK4s_3RwPkHSI8PDJ9EdDbgepD5smCR_FcrjgXpLBL7ocRZxzOGt7X-C8QoGMMyVEaw2mV_AFo6YInk1EaXLUY89vmoq7cFhqXi2SgS96Of0cy9njpNbcdAuOGqsvsKgxDi7xRDVgh4iRFq|title=Frattesi set for Inter exit as Juventus and Roma circle|work=Football Italia|publisher=Yahoo! Sports|language=en|date=1 gusht 2026}}</ref> ====2026–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Davide Frattesi in biancoceleste a titolo temporaneo|url=https://www.sslazio.it/en/news/comunicati/davide-frattesi-in-biancoceleste-a-titolo-temporaneo|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=14 gusht 2026|date=14 gusht 2026}}</ref> Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.fantacalcio.it/calciomercato/14_08_2026/ufficiale-lazio-arriva-frattesi-dall-inter-i-dettagli-496499/|title=UFFICIALE - Lazio, arriva Frattesi dall'Inter: i dettagli|publisher=Fantacalcio - Solo il meglio del calcio|access-date=14 gusht 2026}}</ref> Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë.<ref>{{Cite web|title=Coppa Italia: Lazio, è il momento di Frattesi. L'ex Inter esordisce in biancoceleste Video|language=it|access-date=16 gusht 2026|url=https://mediasetinfinity.mediaset.it/video/coppaitalia/lazio-e-il-momento-di-frattesi-lex-inter-esordisce-in-biancoceleste_F313474502012C04}}</ref> Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|author=Peter Young|url=https://football-italia.net/serie-a-bologna-1-1-lazio-frattesi-impact/|title=Serie A {{!}} Bologna 0-1 Lazio: Immediate Frattesi impact gets Gattuso over the line|publisher=Football Italia|language=en|date=24 gusht 2026 }}</ref> Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]].<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/lazio-1-0-genoa-frattesi-205500049.html|title=Lazio 1-0 Genoa: Frattesi Scores Again as Aquile Maintain Perfect Record|work=The Laziali|publisher=Football Italia|language=en|date=30 gusht 2026|accessdate=31 gusht 2026}}</ref> Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04.<ref>{{Cite web|language=it|author=Lorenzo Canicchio|url=https://www.gazzettaregionale.it/nazionali/2026/08/30/news/frattesi-riabbraccia-roma-con-l-aquila-sul-petto-ed-entra-nella-storia-della-lazio-184502/|title=Frattesi riabbraccia Roma con l'Aquila sul petto ed entra nella storia della Lazio|publisher=Gazzetta Regionale|date=30 gusht 2026|access-date=31 gusht 2026}}</ref><ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.laziopress.it/news/280560045574/lazio-frattesi-nella-storia-ecco-il-record-eguagliato|title=Lazio, Frattesi entra nella storia: gol in entrambe le prime due presenze. Ecco chi come lui|publisher=LazioPress.it|access-date=31 gusht 2026|author=Michelle De Angelis|date=31 gusht 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|31 gusht 2026}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||colspan="2"|—||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||colspan="2"|—||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |rowspan="4"|[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |32||6||1||0||7{{efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]|name=UCL}}||1||2{{efn|Të gjitha ndeshjet në [[Supercoppa Italiana|Superkupën e Italisë]]|name=SCI}}||1||42||8 |- |[[2024–25 Inter Milan season|2024–25]] |Serie A |28||5||4||0||13{{efn|name=UCL}}||2||2{{efn|name=SCI}}||0||47||7 |- |[[2025–26 Inter Milan season|2025–26]] |Serie A |22||0||3||0||7{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=SCI}}||0||33||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !82!!11!!8!!0!!27!!3!!5!!1!!122!!15 |- |[[SS Lazio|Lazio]] (huazim) |[[2026–27 SS Lazio season|2026–27]] |Serie A |2||2||1||0||colspan="2"|—||0||0||3||2 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !263!!37!!18!!0!!27!!3!!8!!1!!316!!41 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|12 shtator 2023}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||3||3 |- !colspan="2"|Gjithsej!!7!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[Serie A 2023–24|2023–24]], [[Serie A 2025–26|2025–26]] *[[Coppa Italia]]: [[Coppa Italia 2025–26|2025–26]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] *[[UEFA Liga e Kampionëve]]: finalist [[UEFA Liga e Kampionëve 2024–25|2024–25]] ;Italia nën-19 *[[UEFA Kampionati Evropian nën-19]]: finalist 2018 ;Çmime personale *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në S.S. Lazio]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] c7bcvt51eglyyar30jnss5062sm2yfg 3029074 3029071 2026-09-01T15:56:44Z Sadsadas 51943 /* Kombëtarja */ 3029074 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25.<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/it/sport/calcio/a62154506/davide-frattesi-inter-nazionale/|title=Davide Frattesi dovrebbe giocare più spesso?|publisher=Esquire.com|language=it|date=11 shtator 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/inter/2025/01/27-137887274/frattesi_a_sorpresa_in_diretta_ho_avuto_la_testa_altrove_ma_non_c_entrano_n_inter_n_roma|title=Frattesi a sorpresa in diretta: "Ho avuto la testa altrove". Ma non c'entrano né Inter né Roma|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=27 janar 2025|access-date=7 maj 2025}}</ref> Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-02-2025/inter-caso-frattesi-a-giugno-sul-mercato-i-retroscena.shtml|title=Prima voleva andarsene, ora non graffia più: tra l'Inter e Frattesi qualcosa si è rotto|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/empoli-inter-serie-a-2024-2025|title=Frattesi bis e Lautaro: Empoli battuto 3-0|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=30 tetor 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/late-frattesi-goal-hands-inter-2-1-victory-bayern-2025-04-08/|title=Late Frattesi goal hands Inter 2-1 victory at stunned Bayern|publisher=Reuters|language=en|date=9 prill 2025|access-date=21 korrik 2026}}</ref> Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit.<ref>{{Cite web|date=6 maj 2025|title=Inter 4-3 Barcelona aet (agg: 7-6): Davide Frattesi settles epic semi second leg to send Nerazzurri into final {{!}} UEFA Champions League|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1db1e0d054c8-02dafe0b7237-1000--inter-4-3-barcelona-aet-agg-7-6-davide-frattesi-settles-/|access-date=7 maj 2025|publisher=UEFA|language=en}}</ref> Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/11-03-2026/inter-frattesi-e-il-mercato-dopo-il-derby.shtml|title=Frattesi e un derby da incubo: perché la cura Chivu funziona con tutti tranne che con lui|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/inter-frattesi-infortunio-bologna-mercato-addio_112430318-202602k.shtml|title=Inter, Frattesi non è partito per Bologna: le ultime sull'infortunio e i cinque assenti di Chivu|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.fcinter1908.it/calciomercato/mercato-inter/inter-frattesi-saluti-macchina-tifosi/|title=Inter, Frattesi ai saluti: la macchina si è già messa in moto. I tifosi si...|website=fcinter1908.it|language=it|date=25 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/commentary/_/gameId/759116|title=Inter Milan 5–1 Venezia|publisher=ESPN FC|language=en|date=3 dhjetor 2025}}</ref> Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/inter-parma-serie-a-2025-2026|title=L'Inter è Campione d'Italia! Parma battuto, è lo Scudetto numero 21|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=3 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/lazio-inter-finale-coppa-italia-2025-26|title=Sempre Inter, trionfo all'Olimpico: ecco il double, è la decima Coppa Italia|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=13 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht.<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/frattesi-set-inter-exit-juventus-113000118.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAMVxNVHPbI3Y0qtgjOYec3k508ozElK4s_3RwPkHSI8PDJ9EdDbgepD5smCR_FcrjgXpLBL7ocRZxzOGt7X-C8QoGMMyVEaw2mV_AFo6YInk1EaXLUY89vmoq7cFhqXi2SgS96Of0cy9njpNbcdAuOGqsvsKgxDi7xRDVgh4iRFq|title=Frattesi set for Inter exit as Juventus and Roma circle|work=Football Italia|publisher=Yahoo! Sports|language=en|date=1 gusht 2026}}</ref> ====2026–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Davide Frattesi in biancoceleste a titolo temporaneo|url=https://www.sslazio.it/en/news/comunicati/davide-frattesi-in-biancoceleste-a-titolo-temporaneo|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=14 gusht 2026|date=14 gusht 2026}}</ref> Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.fantacalcio.it/calciomercato/14_08_2026/ufficiale-lazio-arriva-frattesi-dall-inter-i-dettagli-496499/|title=UFFICIALE - Lazio, arriva Frattesi dall'Inter: i dettagli|publisher=Fantacalcio - Solo il meglio del calcio|access-date=14 gusht 2026}}</ref> Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë.<ref>{{Cite web|title=Coppa Italia: Lazio, è il momento di Frattesi. L'ex Inter esordisce in biancoceleste Video|language=it|access-date=16 gusht 2026|url=https://mediasetinfinity.mediaset.it/video/coppaitalia/lazio-e-il-momento-di-frattesi-lex-inter-esordisce-in-biancoceleste_F313474502012C04}}</ref> Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|author=Peter Young|url=https://football-italia.net/serie-a-bologna-1-1-lazio-frattesi-impact/|title=Serie A {{!}} Bologna 0-1 Lazio: Immediate Frattesi impact gets Gattuso over the line|publisher=Football Italia|language=en|date=24 gusht 2026 }}</ref> Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]].<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/lazio-1-0-genoa-frattesi-205500049.html|title=Lazio 1-0 Genoa: Frattesi Scores Again as Aquile Maintain Perfect Record|work=The Laziali|publisher=Football Italia|language=en|date=30 gusht 2026|accessdate=31 gusht 2026}}</ref> Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04.<ref>{{Cite web|language=it|author=Lorenzo Canicchio|url=https://www.gazzettaregionale.it/nazionali/2026/08/30/news/frattesi-riabbraccia-roma-con-l-aquila-sul-petto-ed-entra-nella-storia-della-lazio-184502/|title=Frattesi riabbraccia Roma con l'Aquila sul petto ed entra nella storia della Lazio|publisher=Gazzetta Regionale|date=30 gusht 2026|access-date=31 gusht 2026}}</ref><ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.laziopress.it/news/280560045574/lazio-frattesi-nella-storia-ecco-il-record-eguagliato|title=Lazio, Frattesi entra nella storia: gol in entrambe le prime due presenze. Ecco chi come lui|publisher=LazioPress.it|access-date=31 gusht 2026|author=Michelle De Angelis|date=31 gusht 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|31 gusht 2026}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||colspan="2"|—||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||colspan="2"|—||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |rowspan="4"|[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |32||6||1||0||7{{efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]|name=UCL}}||1||2{{efn|Të gjitha ndeshjet në [[Supercoppa Italiana|Superkupën e Italisë]]|name=SCI}}||1||42||8 |- |[[2024–25 Inter Milan season|2024–25]] |Serie A |28||5||4||0||13{{efn|name=UCL}}||2||2{{efn|name=SCI}}||0||47||7 |- |[[2025–26 Inter Milan season|2025–26]] |Serie A |22||0||3||0||7{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=SCI}}||0||33||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !82!!11!!8!!0!!27!!3!!5!!1!!122!!15 |- |[[SS Lazio|Lazio]] (huazim) |[[2026–27 SS Lazio season|2026–27]] |Serie A |2||2||1||0||colspan="2"|—||0||0||3||2 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !263!!37!!18!!0!!27!!3!!8!!1!!316!!41 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|31 mars 2026}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="5"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||7||4 |- |2024||14||4 |- |2025||8||0 |- |2026||1||0 |- !colspan="2"|Gjithsej!!34!!8 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |} ==Trofe== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[Serie A 2023–24|2023–24]], [[Serie A 2025–26|2025–26]] *[[Coppa Italia]]: [[Coppa Italia 2025–26|2025–26]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] *[[UEFA Liga e Kampionëve]]: finalist [[UEFA Liga e Kampionëve 2024–25|2024–25]] ;Italia nën-19 *[[UEFA Kampionati Evropian nën-19]]: finalist 2018 ;Çmime personale *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në S.S. Lazio]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] c68b9i4pwh14myo10ruixbnn20a8y01 3029079 3029074 2026-09-01T16:34:42Z Sadsadas 51943 /* Golat me kombëtaren */ 3029079 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Davide Frattesi | image = FC Salzburg gegen Inter Mailand (UEFA Championsleague 2023-11-08) 14.jpg | image_size = 220px | caption = Davide Frattesi (2023) | full_name = Davide Frattesi<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Italy|publisher=FIFA|language=en|page=6|date=13 qershor 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf|archivedate=6 shkurt 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|22|9|1999|df=yes}} | birth_place = [[Romë]], Itali | height = 1.78 m<ref>{{cite web|url=https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|title=Davide Frattesi|website=sassuolocalcio.it|publisher=U.S. Sassuolo Calcio|language=it|access-date=22 shtator 2023|archive-date=29 maj 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529005819/https://www.sassuolocalcio.it/giocatore/davide-frattesi/|url-status=dead}}</ref> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[S.S. Lazio|Lazio]]<br>(në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]) | clubnumber = 16 | youthyears1 = 2006–2014 | youthclubs1 = [[SS Lazio|Lazio]] | youthyears2 = 2014–2017 | youthclubs2 = [[AS Roma|Roma]] | years1 = 2017– | clubs1 = [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] | caps1 = 72 | goals1 = 11 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = → [[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) | caps2 = 33 | goals2 = 0 | years3 = 2019–2020 | clubs3 = → [[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) | caps3 = 37 | goals3 = 5 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[A.C. Monza|Monza]] (huazim) | caps4 = 37 | goals4 = 8 | years5 = 2023–2024 | clubs5 = → [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (huazim) | caps5 = 32 | goals5 = 6 | years6 = 2024– | clubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps6 = 50 | goals6 = 5 | years7 = 2026– | clubs7 = → [[S.S. Lazio|Lazio]] (huazim) | caps7 = 2 | goals7 = 2 | nationalyears1 = 2015–2016 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|Italia U17]] | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2016–2017 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-18 e futbollit|Italia U18]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane nën-19 e futbollit|Italia U19]] | nationalcaps3 = 20 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018–2019 | nationalteam4 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps4 = 12 | nationalgoals4 = 4 | nationalyears5 = 2019–2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps5 = 10 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2022– | nationalteam6 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps6 = 34 | nationalgoals6 = 8 | pcupdate = 30 gusht 2026 | ntupdate = 31 mars 2026 }} '''Davide Frattesi''' (lindur më 22 shtator 1999) është një [[futbolli]]st profesionist italian i cili luan si [[mesfushor]] për klubin italian [[S.S. Lazio|Lazio]], në huazim nga [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. ==Karriera me klube== ===Sassuolo=== ====2017–2018: Vitet e para dhe debutimi==== Frattesi e nisi karrierën futbollistike në vitin 2006 duke u bërë pjesë e akademisë së [[S.S. Lazio|Lazios]]. Në vitin 2014, ai kaloi te akademia e [[A.S. Roma|Romës]], me të cilën fitoi një kupë dhe një superkupë.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/primavera/2017/04/21-24664924/primavera_roma_e_entella_in_campo_per_la_coppa_italia_segui_la_finale_in_diretta|title=Primavera, Entella battuta 2-0: la Roma alza la Coppa Italia|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=21 prill 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/28-10-2016/supercoppa-primavera-roma-inter-4-0-firmato-tumminello-170641321868.shtml|title=Supercoppa Primavera, Roma-Inter 4-0 firmato Tumminello|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=28 tetor 2016|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 13 korrik 2017, Frattesi u ble nga [[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] për 5 milion €, duke firmosur një kontratë pesë-vjeçare.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calciomercato/13-07-2017/roma-venduti-marchizza-frattesi-titolo-definitivo-sassuolo-pellegrini-recompra-210263942399.shtml|title=Roma, i due Primavera Marchizza e Frattesi a titolo definitivo al Sassuolo|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Roma do të përfitonte 30% të vlerës në rast rishitje të lojtarit.<ref>{{cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/calcio-mercato/roma/2023/07/03-109830454/la_roma_si_avvicina_a_frattesi_tutte_le_cifre_dellofferta_al_sassuolo|title=La Roma si avvicina a Frattesi: tutte le cifre dell'offerta al Sassuolo|newspaper=Corriere dello Sport|language=it|date=13 korrik 2017|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Ai bëri debutimin e tij si profesionist më 20 dhjetor në humbjen 2–1 kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]] në [[Coppa Italia|kupë]], duke luajtur si titullar për 74 minuta.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2017/12/20/italy/coppa-italia/atalanta-bergamo/us-sassuolo-calcio/2530439/|title=Atalanta vs. Sassuolo 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=20 dhjetor 2017|access-date=25 tetor 2018}}</ref> ====2018–2021: Huazimet e ndryshme në Itali==== Më 16 gusht 2018, Frattesi u huazua te [[Ascoli Picchio F.C.|Ascoli]] në [[Serie B]] për një sezon.<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-a/ufficiale-sassuolo-preso-pinato-frattesi-va-all-ascoli-1146688|access-date=16 gusht 2018|title=UFFICIALE: Sassuolo, preso Pinato. Frattesi va all'Ascoli|language=it|publisher=TuttoMercatoWeb.com}}</ref> Ai debutoi dhjetë më pas në barazimin 1–1 kundër [[Cosenza Calcio|Cosenzës]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 57të.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2018/08/26/italy/serie-b/ascoli-calcio/cosenza-calcio-1914/2893670/|title=Ascoli vs. Cosenza 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=26 gusht 2018|access-date=25 tetor 2018}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 33 ndeshje në kampionat, përfshirë 26 si titullar, duke regjistruar dy asiste.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-b-2018-2019/ascoli-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie B 2018/2019|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 15 korrik 2019, Frattesi u huazua sërisht në Serie B, këtë herë te [[Empoli F.C.|Empoli]], për sezonin 2019–20.<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-b/tmw-empoli-frattesi-in-ritiro-arriva-in-prestito-secco-dal-sassuolo-1269005|title=TMW - Empoli, Frattesi in ritiro. Arriva in prestito secco dal Sassuolo|publisher=TuttoMercatoWeb.com|language=it|access-date=16 korrik 2019}}</ref> Ai e nisi sezonin më 11 gusht duke luajtur 45 minuta në fitoren 2–1 në shtëpi kundër [[Reggina 1914|Regginës]] në raundin e dytë të kupës.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/08/11/italy/coppa-italia/empoli-fc/reggina-calcio/3099905/|title=Empoli vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=11 gusht 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi shënoi golin e parë si profesionist më 24 shtator në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[A.C. Pisa 1909|Pisës]]; goli i tij në minutën e 95të i dha fitoren ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2019/09/24/italy/serie-b/pisa-calcio/empoli-fc/3122588/|title=Pisa vs. Empoli 2 – 3|publisher=Soccerway|language=en|date=24 shtator 2019|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Më 16 shtator 2020, Frattesi j'u bashkua klubit të sapongjitur në Serie B, [[A.C. Monza]], në formë huazimi për një sezon.<ref>{{Cite web|title=Decimo colpo estivo: arriva Davide Frattesi|url=https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|access-date=16 shtator 2020|website=monzacalcio.com|language=it|archive-date=16 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916134343/https://www.monzacalcio.com/it/news/1969/|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 25 shtator në barazimin pa gola kundër [[S.P.A.L.|SPAL]]<ref>{{Cite web|url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/09/25/italy/serie-b/ac-monza-brianza-1912/spal-1907/3372578/|title=Monza vs. SPAL 0 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=25 shtator 2020|access-date=22 shtator 2023}}</ref> si dhe shënoi golin e parë me klubin më 20 tetor në barazimin 1–1 kundër Pisës, në ndeshjen e tij të parë si titullar.<ref>{{Cite web|author=Michele Bufalino|date=20 tetor 2020|title=Pisa-Monza 1-1: Marconi risponde alla "maledizione" Frattesi, ma il risultato è bugiardo|url=http://www.sestaporta.news/in-primo-piano/pisa-monza-1-1-marconi-risponde-alla-maledizione-frattesi-ma-il-risultato-e-bugiardo/|access-date=24 tetor 2020|website=SestaPorta.News Pisa|language=it}}</ref> Më 1 maj 2021, Frattesi regjistroi golin e 8të të sezonit në një ndeshje kundër Salernitanës,<ref>{{Cite web|author=Francesco Zei|date=1 maj 2021|title=Frattesi: "Vittoria meritata. Contro il Lecce grande occasione"|url=https://www.forzamonza.it/2021/05/01/frattesi-vittoria-meritata-contro-il-lecce-grande-occasione/|access-date=1 maj 2021|website=Forza Monza|language=it}}</ref> duke fituar një bast personal me trajnerin [[Cristian Brocchi]] për numrin e golave që do të shënonte këtë sezon.<ref>{{Cite web|date=7 prill 2021|title=Monza, Frattesi: "Siamo incappati in un periodo negativo, basta un episodio per tornare a vincere"|url=https://www.pianetaserieb.it/news-calcio/frattesi-monza-dichiarazioni/|access-date=1 maj 2021|language=it}}</ref> Në përfundim të sezonit, Frattesi u emërua në Ekipin e Vitit të Serie B.<ref name="Serie B">{{Cite web|date=2021-06-09|title=I social schierano la top 11 della Serie BKT 2020-21|url=https://www.legab.it/i-social-schierano-la-top-11-della-serie-bkt-2020-21/|access-date=11 qershor 2021|website=Lega B|language=it}}</ref> ====2021–2023: Rikthimi te Sassuolo si protagonist==== Frattesi u rikthye te Sassuolo para nisjes së sezonit 2021–22, duke marrë fanellën me numrin 16 (të njëjtin numër që kishte Empoli dhe Monza).<ref>{{cite web|url=https://www.canalesassuolo.it/davide-frattesi-sassuolo-venezia/|title=Sassuolo-Venezia 3-1, Frattesi: “Spero sia il primo gol di una lunga serie”|date=23 tetor 2021|publisher=Canale Sassuolo|language=it}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Alessio Dionisi]], Frattesi e nisi sezonin si titullar, duke luajtur 84 minuta në fitoren 3–2 në transfertë kundër [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{Cite web|url=https://www.eurosport.it/calcio/serie-a-le-pagelle-di-verona-sassuolo_sto8500031/story.shtml|title=Serie A - Le pagelle di Verona-Sassuolo 2-3: super Raspadori, bene Frattesi|publisher=Eurosport.it|language=it|date=21 gusht 2021|access-date=22 gusht 2021}}</ref> Më 23 tetor, ai shënoi golin e tij të parë në [[Serie A]] në fitoren 3–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/salernitana/serie-a-salernitana-empoli-2-4-andreazzoli-rovina-il-debutto-di-colantuono_39824628-202102k.shtml|title=Serie A: Sassuolo ed Empoli stendono Venezia e Salernitana|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 tetor 2021}}</ref> Një javë më vonë, Frattesi shënoi dopietën e parë në karrierë në ndeshjen kundër [[Juventus F.C.|Juventusit]], duke ndihmuar Sassuolon të merrte fitoren e parë në histori në [[Juventus Stadium|Allianz Stadium]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/27-10-2021/sassuolo-avanti-mckennie-salva-juve-1-1-col-sassuolo-4202093558217.shtml|title=Clamoroso Sassuolo: vince in casa della Juve al 95' con Lopez!|language=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=28 tetor 2021}}</ref> Ai e mbylli sezonin e parë në Serie A me 4 gola në 36 ndeshje.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/davide-frattesi/ita-serie-a-2021-2022/sassuolo-calcio/3/|title=Davide Frattesi » Serie A 2021/2022|publisher=World Football|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> Frattesi e nisi sezonin 2022–23 më 27 gusht duke shënuar në barazimin 2–2 kundër [[Spezia Calcio|Spezias]] në ndeshjen hapëse të kampionatit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Spezia/27-08-2022/serie-a-spezia-sassuolo-2-2-gol-frattesi-bastoni-nzola-pinamonti-4402068506187.shtml|title=Il primo gol di Pinamonti vale una rimonta: pari fra Spezia e Sassuolo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 gusht 2022}}</ref> Ai e mbylli kampionatin me 6 gola (përfshirë dy në dy ndeshjet kundër Interit dhe një kundër [[A.C. Milan|Milanit]]).<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-10-2022/sassuolo-inter-1-2-doppietta-dzeko-450541545339.shtml|title=L'Inter va con doppio Dzeko: 2-1 in casa del Sassuolo. Ora Inzaghi può sorridere|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/13-05-2023/inter-sassuolo-4-2-doppio-lukaku-trascina-inzaghi-secondo-posto-4601567760051.shtml|title=Inter, poker al Sassuolo con super Lukaku: Inzaghi aggancia la Juve ed è secondo|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 maj 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Milan/29-01-2023/figuraccia-milan-sassuolo-ne-fa-cinque-san-siro-4502183175173.shtml|title=Sprofondo Milan: il Sassuolo lo umilia 5-2 a San Siro, è una crisi senza fine|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=29 janar 2023}}</ref> ===Internazionale=== ====2023–2024: Mbërritja në huazim dhe ''Scudetto''==== Më 7 korrik 2023, Frattesi j'u bashkua [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] në formë huazimi për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Inter sign midfielder Frattesi from Sassuolo|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/inter-sign-midfielder-frattesi-sassuolo-2023-07-06/|website=Reuters|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=6 korrik 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Davide Frattesi joins Inter|url=https://www.inter.it/en/news/davide-frattesi-signs-for-inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|access-date=7 korrik 2023|date=7 korrik 2023|url-status=live}}</ref> Mē 16 shtator, Frattesi shënoi golin e parë me Interin në fitoren historike 5–1 kundër Milanit kundër ''[[Derby della Madonnina]]''; kjo ishte hera e parë që ''Zikaltrit'' fitonin pesë derbi rresht.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/video-2023-shi-ngjyroset-zikalter-interi-fiton-derbin-me-manita/|title=VIDEO/ 2023-shi ngjyroset zikaltër, Interi fiton derbin me ‘manita’|publisher=SuperSport.al|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/hera-e-pare-ne-histori-interi-regjistron-statistiken-e-vecante-me-fitoren-e-thelle-ndaj-milanit/|title=Hera e parë në histori, Interi regjistron statistikën e veçantë me fitoren e thellë ndaj Milanit|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=16 shtator 2023|access-date=16 shtator 2023}}</ref> Më 19 janar 2024, Frattesi shënoi në fitoren 3–0 kundër Lazios në gjysëm-finalen e [[Supercoppa Italiana|Superkupës Italiane]];<ref>{{cite news|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/19-01-2024/inter-lazio-semifinale-supercoppa-italiana-thuram-calhanoglu.shtml|title=Troppa Inter per la Lazio: facile 3-0 e finale di Supercoppa col Napoli|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> në finale, Interi fitoi trofeun pasi mposhti [[S.S.C. Napoli|Napoli]]n 1–0.<ref>{{cite news|url=https://www.repubblica.it/sport/dirette/calcio/supercoppa-italiana-2023/diretta-napoli-inter-g2420058/|title=Napoli - Inter (0-1) Supercoppa italiana 2023|publisher=La Repubblica|language=it|date=22 janar 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Në prill, Frattesi shënoi një gol vendimtar në kohën shtese të fitores 2–1 kundër [[Udinese Calcio|Udineses]], duke ndihmuar Interin t'i afrohet më shumë ''[[Scudetto]]s''.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/679140|title=Inter Milan 2-1 Udinese (Apr 8, 2024) Game Analysis|publisher=ESPN FC|language=en|date=8 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> Interi e fitoi titullin matematikisht pas fitores 2–1 kundër Milanit në derbi: ndeshja kulmoi me një sherr në minutat e fundit midis lojtarëve, ku [[Davide Calabria]] i Milanit u përjashtua me karton të kuq pasi goditi me kokë Frattesin.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/4/23/ac-milan-vs-inter-derby-siere-a-scudetto-inzaghi-italian-football|title=Inter win heated Milan derby to seal 20th Serie A title|publisher=Al Jazeera|language=en|date=23 prill 2024|access-date=10 qershor 2024}}</ref> ====2024–2026: Super zëvëndësues==== Frattesi vazhdoi të ishte rezervë edhe në sezonin 2024–25.<ref>{{Cite web|url=https://www.esquire.com/it/sport/calcio/a62154506/davide-frattesi-inter-nazionale/|title=Davide Frattesi dovrebbe giocare più spesso?|publisher=Esquire.com|language=it|date=11 shtator 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.corrieredellosport.it/news/calcio/serie-a/inter/2025/01/27-137887274/frattesi_a_sorpresa_in_diretta_ho_avuto_la_testa_altrove_ma_non_c_entrano_n_inter_n_roma|title=Frattesi a sorpresa in diretta: "Ho avuto la testa altrove". Ma non c'entrano né Inter né Roma|publisher=Corriere dello Sport|language=it|date=27 janar 2025|access-date=7 maj 2025}}</ref> Megjithatë, ai vazhdoi të ishte protagonist nga stoli, duke shënuar disa gola vendimtar kampionat dhe në Ligën e Kampionëve.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/08-02-2025/inter-caso-frattesi-a-giugno-sul-mercato-i-retroscena.shtml|title=Prima voleva andarsene, ora non graffia più: tra l'Inter e Frattesi qualcosa si è rotto|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 30 tetor 2024, Frattesi shënoi dopietën e parë me Interin në fitoren 3–0 në transfertë kundër [[Empoli F.C.|Empolit]] në kampionat.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/empoli-inter-serie-a-2024-2025|title=Frattesi bis e Lautaro: Empoli battuto 3-0|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=30 tetor 2024|access-date=7 maj 2025}}</ref> Më 8 prill 2025, ai hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e fitores në suksesin 2–1 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë çerek-finale të Ligës së Kampionëve.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/late-frattesi-goal-hands-inter-2-1-victory-bayern-2025-04-08/|title=Late Frattesi goal hands Inter 2-1 victory at stunned Bayern|publisher=Reuters|language=en|date=9 prill 2025|access-date=21 korrik 2026}}</ref> Interi barazoi 2–2 në ndeshjen e kthimit dhe shkoi në gjysëm-finale, duke u përballur me [[FC Barcelona|Barcelonën]]. Në ndeshjen e kthimit në San Siro, Frattesi sërisht u aktivizua si zëvëndësues dhe shënoi golin e katërt të ekipit të tij në minutën e 99të në kohën shtesë, duke i dhënë Interit finalen e dytë në tre vitet e fundit.<ref>{{Cite web|date=6 maj 2025|title=Inter 4-3 Barcelona aet (agg: 7-6): Davide Frattesi settles epic semi second leg to send Nerazzurri into final {{!}} UEFA Champions League|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0299-1db1e0d054c8-02dafe0b7237-1000--inter-4-3-barcelona-aet-agg-7-6-davide-frattesi-settles-/|access-date=7 maj 2025|publisher=UEFA|language=en}}</ref> Në sezonin 2025–26, me mbërritjen e [[Cristian Chivu]] si trajneri i ri i ekipit, Frattesi gjeti më pak hapsira në formacion, kjo edhe për shkak të problemeve fizike.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/11-03-2026/inter-frattesi-e-il-mercato-dopo-il-derby.shtml|title=Frattesi e un derby da incubo: perché la cura Chivu funziona con tutti tranne che con lui|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/inter-frattesi-infortunio-bologna-mercato-addio_112430318-202602k.shtml|title=Inter, Frattesi non è partito per Bologna: le ultime sull'infortunio e i cinque assenti di Chivu|publisher=Sport Mediaset|language=it|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.fcinter1908.it/calciomercato/mercato-inter/inter-frattesi-saluti-macchina-tifosi/|title=Inter, Frattesi ai saluti: la macchina si è già messa in moto. I tifosi si...|website=fcinter1908.it|language=it|date=25 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Kontributi i tij i vetëm erdhi në formën e dy asisteve në fitoren 5–1 kundër [[Venezia F.C.|Venezias]] në kupë më 3 dhjetor 2025.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/commentary/_/gameId/759116|title=Inter Milan 5–1 Venezia|publisher=ESPN FC|language=en|date=3 dhjetor 2025}}</ref> Pavarësisht sesonit të tij negativ, Interi fitoi kampionatin dhe kupën, duke arritur dopietën e parë të titujve që nga sezoni 2009–10.<ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/inter-parma-serie-a-2025-2026|title=L'Inter è Campione d'Italia! Parma battuto, è lo Scudetto numero 21|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=3 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.inter.it/it/notizie/lazio-inter-finale-coppa-italia-2025-26|title=Sempre Inter, trionfo all'Olimpico: ecco il double, è la decima Coppa Italia|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=13 maj 2026|access-date=25 maj 2026}}</ref> Pas përfundimit të sezonit, Frattesi kërkoi një transferim me qëllim për të luajtur rregullisht.<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/frattesi-set-inter-exit-juventus-113000118.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAMVxNVHPbI3Y0qtgjOYec3k508ozElK4s_3RwPkHSI8PDJ9EdDbgepD5smCR_FcrjgXpLBL7ocRZxzOGt7X-C8QoGMMyVEaw2mV_AFo6YInk1EaXLUY89vmoq7cFhqXi2SgS96Of0cy9njpNbcdAuOGqsvsKgxDi7xRDVgh4iRFq|title=Frattesi set for Inter exit as Juventus and Roma circle|work=Football Italia|publisher=Yahoo! Sports|language=en|date=1 gusht 2026}}</ref> ====2026–vazhdon: Huazimi te Lazio==== Më 14 gusht 2026, Frattesi u transferua te [[S.S. Lazio|Lazio]] për një sezon me të drejtë blerje.<ref>{{cite web|title=Davide Frattesi in biancoceleste a titolo temporaneo|url=https://www.sslazio.it/en/news/comunicati/davide-frattesi-in-biancoceleste-a-titolo-temporaneo|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=14 gusht 2026|date=14 gusht 2026}}</ref> Shuma e transferimit ishte 5 milion € për huazimin, 10 milion € për blerjen përfundimtare si dhe 50% të vlerës nëse Lazio do t'a shiste lojtarin në të ardhmen.<ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.fantacalcio.it/calciomercato/14_08_2026/ufficiale-lazio-arriva-frattesi-dall-inter-i-dettagli-496499/|title=UFFICIALE - Lazio, arriva Frattesi dall'Inter: i dettagli|publisher=Fantacalcio - Solo il meglio del calcio|access-date=14 gusht 2026}}</ref> Ai debutoi me ekipin dy ditë më vonë në humbjen surprize 2–0 kundër [[Mantova 1911|Mantovës]] në kupë.<ref>{{Cite web|title=Coppa Italia: Lazio, è il momento di Frattesi. L'ex Inter esordisce in biancoceleste Video|language=it|access-date=16 gusht 2026|url=https://mediasetinfinity.mediaset.it/video/coppaitalia/lazio-e-il-momento-di-frattesi-lex-inter-esordisce-in-biancoceleste_F313474502012C04}}</ref> Më 24 gusht, Frattesi hyri si zëvëndësues dhe shënoi golin e vetëm të takimit kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolognës]] në javën hapëse të kampionatit.<ref>{{cite web|author=Peter Young|url=https://football-italia.net/serie-a-bologna-1-1-lazio-frattesi-impact/|title=Serie A {{!}} Bologna 0-1 Lazio: Immediate Frattesi impact gets Gattuso over the line|publisher=Football Italia|language=en|date=24 gusht 2026 }}</ref> Gjashtë ditë më vonë, Frattesi ishte sërisht protagonist me një tjetër gol që i dha Lazios tre pikët në ndeshjen kundër [[Genoa C.F.C.|Genoas]].<ref>{{cite web|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/lazio-1-0-genoa-frattesi-205500049.html|title=Lazio 1-0 Genoa: Frattesi Scores Again as Aquile Maintain Perfect Record|work=The Laziali|publisher=Football Italia|language=en|date=30 gusht 2026|accessdate=31 gusht 2026}}</ref> Ai u bë mesfushori i tretë në historinë e klubit që shënon në dy ndeshjet e para të kampionatit (në epokën e tre pikëve për një fitore), pas [[Juan Sebastián Verón]] në sezonin 1999-2000 dhe [[Demetrio Albertini]] në sezonin 2003–04.<ref>{{Cite web|language=it|author=Lorenzo Canicchio|url=https://www.gazzettaregionale.it/nazionali/2026/08/30/news/frattesi-riabbraccia-roma-con-l-aquila-sul-petto-ed-entra-nella-storia-della-lazio-184502/|title=Frattesi riabbraccia Roma con l'Aquila sul petto ed entra nella storia della Lazio|publisher=Gazzetta Regionale|date=30 gusht 2026|access-date=31 gusht 2026}}</ref><ref>{{Cite web|language=it|url=https://www.laziopress.it/news/280560045574/lazio-frattesi-nella-storia-ecco-il-record-eguagliato|title=Lazio, Frattesi entra nella storia: gol in entrambe le prime due presenze. Ecco chi come lui|publisher=LazioPress.it|access-date=31 gusht 2026|author=Michelle De Angelis|date=31 gusht 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Frattesi ka luajti mbi 50 ndeshje me ekipet e moshave të Italisë. Ai e nisi karrierën ndërkombëtare me [[Kombëtarja italiane nën-17 e futbollit|ekipin nën-17]], me të cilin mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-17 2016|UEFA Kampionatin Evropian nën-17 2016]]. Dy vjet më vonë ai luajti në [[UEFA Kampionati Evropian nën-19 2018|Kampionatin Evropian nën-19]] me ekipin nën-19, duke shënuar dy gola në finalen e humbur 4–3 kundër [[Kombëtarja portugeze nën-19 e futbollit|Portugalisë]] në kohën shtesë.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/season=2018/matches/round=2000839/match=2024510/index.html/|title=Portugal win epic U19 EURO final|publisher=UEFA|language=en|date=29 korrik 2018}}</ref> Frattesi luajti në [[FIFA Kupa e Botës nën-20 2019|Kupën e Botës nën-19 2019]] me [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|ekipin nën-20]], duke u renditur në vendin e katërt.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615095302/https://www.fifa.com/u20worldcup/news/mina-sparks-historic-finish-for-ecuador|url-status=dead|archive-date=15 qershor 2019|title=Mina sparks historic finish for Ecuador|publisher=FIFA|language=en|date=14 qershor 2019}}</ref> Pas kësaj, ai u bë pjesë e ekipit nën-21, duke luajtur dhjetë ndeshje dhe shënuar dy gola, të cilat erdhën mē 6 shtator 2019 në fitoren 4–0 kundër [[Kombëtarja moldave nën-21 e futbollit|Moldavisë]] në ndeshjen debutuese të tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/nazionale-under-21-successo-all-esordio-per-nicolato-la-nuova-under-si-presenta-con-un-poker-alla-moldavia/|title=Successo all’esordio per Nicolato, la nuova Under si presenta con un poker alla Moldavia|publisher=Federata Italiane e Futbollit|website=figc.it|language=it|date=6 shtator 2019}}</ref> Në qershor 2022, Frattesi u thirr në [[Kombëtarja italiane e futbollit|ekipin e parë]] për ndeshjen kundër [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] për trofeun [[Finalissima 2022]] dhe ndeshjet e fazës së grupeve të Ligës së Kombeve kundër [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermanisë]], [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] dhe [[Kombëtarja hungareze e futbollit|Hungarisë]].<ref>{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/news/una-finalissima-per-salutare-l-azzurro-chiellini-lascio-senza-rimpianti-l-europeo-il-ricordo-pi%C3%B9-bello/|title=Una ‘Finalissima’ per salutare l’azzurro. Chiellini: “Lascio senza rimpianti, l’Europeo il ricordo più bello”|publisher=Federata Italiane e Futbollit|date=30 maj 2022|access-date=30 maj 2022|language=it}}</ref> Më 18 qershor 2023, Frattesi shënoi golin e parë me Italinë në fitoren 3–2 kundër [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në ndeshjen për vendin e tretë të [[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023|finaleve të UEFA Ligës së Kombeve 2023]].<ref>{{cite web|url=https://theathletic.com/live-blogs/netherlands-italy-live-score-updates-result-nations-league/vEbnCd9supdH/|title=How Italy beat Netherlands 3-2 in Nations League third-place match thanks to Chiesa's goal|website=theathletic.com|language=en|date=18 qershor 2023}}</ref> ==Profili i lojtarit== Frattesi konsiderohet si një nga talentët më të mirë italian.<ref>{{Cite web|url=https://www.ultimouomo.com/frattesi-e-il-nome-nuovo-del-calcio-italiano/|title=Frattesi è il nome nuovo del calcio italiano|website=L'Ultimo Uomo|date=22 dhjetor 2022|language=it|access-date=17 shtator 2023}}</ref> Ai është një mesfushor dinamik, me cilësi teknike dhe fizik të mirë, i cili merr pjesë në organizimin e lojës dhe sulmeve të ekipit.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|title=Davide Frattesi, l'arma in più di Alberto De Rossi|publisher=Gazzetta Regionale|language=it|access-date=26 maj 2019|archive-date=26 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526071936/https://www.gazzettaregionale.it/notizie/davide-frattesi-l-arma-in-piu-di-alberto-de-rossi|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.alfredopedulla.com/tenacia-e-classe-davide-frattesi-il-centrocampista-cresciuto-con-i-consigli-di-de-rossi/|title=Tenacia e classe: Davide Frattesi, il centrocampista cresciuto con i consigli di De Rossi|publisher=Alfredo Pedulla|language=it|access-date=22 shtator 2023}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|31 gusht 2026}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/-/440088/|title=Davide Frattesi|publisher=Soccerway|language=en|access-date=22 shtator 2023}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |+ !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="4"|[[U.S. Sassuolo Calcio|Sassuolo]] |[[2017–18 U.S. Sassuolo Calcio season|2017–18]] |[[Serie A]] |0||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[2021–22 U.S. Sassuolo Calcio season|2021–22]] |Serie A |36||4||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||38||4 |- |[[2022–23 U.S. Sassuolo Calcio season|2022–23]] |Serie A |36||7||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||7 |- !colspan="2"|Gjithsej !72!!11!!4!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!76!!11 |- |[[Ascoli Calcio 1898 F.C.|Ascoli]] (huazim) |[[2018–19 Serie B|2018–19]] |[[Serie B]] |33||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||33||0 |- |[[Empoli F.C.|Empoli]] (huazim) |[[2019–20 Serie B|2019–20]] |Serie B |37||5||3||0||colspan="2"|—||1{{Efn|Ndeshje në fazën play-off për promocion të Serie B|name=SBpro}}||0||41||5 |- |[[A.C. Monza|Monza]] (huazim) |[[2020–21 A.C. Monza season|2020–21]] |Serie B |37||8||2||0||colspan="2"|—||2{{efn|name=SBpro}} |0||41||8 |- |rowspan="4"|[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2023–24 Inter Milan season|2023–24]] |Serie A |32||6||1||0||7{{efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]|name=UCL}}||1||2{{efn|Të gjitha ndeshjet në [[Supercoppa Italiana|Superkupën e Italisë]]|name=SCI}}||1||42||8 |- |[[2024–25 Inter Milan season|2024–25]] |Serie A |28||5||4||0||13{{efn|name=UCL}}||2||2{{efn|name=SCI}}||0||47||7 |- |[[2025–26 Inter Milan season|2025–26]] |Serie A |22||0||3||0||7{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=SCI}}||0||33||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !82!!11!!8!!0!!27!!3!!5!!1!!122!!15 |- |[[SS Lazio|Lazio]] (huazim) |[[2026–27 SS Lazio season|2026–27]] |Serie A |2||2||1||0||colspan="2"|—||0||0||3||2 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !263!!37!!18!!0!!27!!3!!8!!1!!316!!41 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== {{updated|31 mars 2026}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=31937|title=Davide Frattesi|website=eu-football.info|publisher=European Football|language=en|access-date=23 shtator 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="5"|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |2022||4||0 |- |2023||7||4 |- |2024||14||4 |- |2025||8||0 |- |2026||1||0 |- !colspan="2"|Gjithsej!!34!!8 |} ====Golat me kombëtaren==== :''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Frattesi.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtar të shënuar nga Davide Frattesi !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Ndsh !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Goli !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Kompeticioni |- |align="center"|1 || 18 qershor 2023 || [[De Grolsch Veste]], [[Enschede]], Holandë ||align="center"|6||{{fb|NED}} ||align="center"|2–0 ||align="center"|3–2 ||[[Finalet e UEFA Ligës së Kombeve 2023]] |- |align="center"|2 |rowspan="2"|12 shtator 2023||rowspan="2"|[[San Siro]], [[Milano]], Itali||rowspan="2" align="center"|7||rowspan="2"|{{fb|UKR}}||align="center"|1–0||rowspan="2" align="center"|2–1||rowspan="2"|[[Kualifikueset e UEFA Euro 2024]] |- |align="center"|3 |align="center"|2–0 |- |align="center"|4 || 14 tetor 2023 || [[Stadio San Nicola]], [[Bari]], Itali ||align="center"|8||{{fb|MLT}} ||align="center"|4–0 ||align="center"|4–0 ||Kualifikueset e UEFA Euro 2024 |- |align="center"|5 || 9 qershor 2024 || [[Stadio Carlo Castellani]], [[Empoli]], Itali ||align="center"|15||{{fb|BIH}} ||align="center"|1–0 ||align="center"|1–0 ||Ndeshje miqësore |- |align="center"|6 || 6 shtator 2024 || [[Parc des Princes]], [[Paris]], Francë ||align="center"|20 ||{{fb|FRA}} ||align="center"|2–1 ||align="center"|3–1 ||[[UEFA Liga e Kombeve A 2024–25]] |- |align="center"|7 || 9 shtator 2024 || [[Bozsik Aréna]], [[Budapest]], Hungari ||align="center"|21 ||{{fb|ISR}} ||align="center"|1–0 ||align="center"|2–1 ||UEFA Liga e Kombeve A 2024–25 |- |align="center"|8 || 14 tetor 2024 || [[Stadio Friuli]], [[Udine]], Itali ||align="center"|23 ||{{fb|ISR}} ||align="center"|3–1 ||align="center"|4–1 ||UEFA Liga e Kombeve A 2024–25 |} ==Trofe== ;Internazionale<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|title=Davide Frattesi|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=17 qershor 2024|archive-date=17 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617135507/https://www.transfermarkt.us/davide-frattesi/erfolge/spieler/394300|url-status=dead}}</ref> *[[Serie A]]: [[Serie A 2023–24|2023–24]], [[Serie A 2025–26|2025–26]] *[[Coppa Italia]]: [[Coppa Italia 2025–26|2025–26]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2023|2023]] *[[UEFA Liga e Kampionëve]]: finalist [[UEFA Liga e Kampionëve 2024–25|2024–25]] ;Italia nën-19 *[[UEFA Kampionati Evropian nën-19]]: finalist 2018 ;Çmime personale *Ekipi i Vitit i Serie B: 2020–21<ref name="Serie B"/> *[[Premio Bulgarelli Number 8]]: 2023<ref>{{cite news|title=Il premio Bulgarelli a Frattesi del Sassuolo|url=https://www.rainews.it/tgr/emiliaromagna/articoli/2023/05/il-premio-bulgarelli-a-frattesi-del-sassuolo-24bb4ec8-b6f4-4710-affb-6cc2403ae176.html|publisher=Rai|language=it|date=15 maj 2023|access-date=15 maj 2023}}</ref> == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons}} *[https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240218192107/https://www.inter.it/en/teams/first-team/davide-frattesi |date=18 shkurt 2024 }} te inter.it [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Sassuolo Calcio]] [[Kategoria:Futbollistë në Ascoli Calcio 1898 FC]] [[Kategoria:Futbollistë në Empoli F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në S.S. Lazio]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] alhbshuec5rkbx6bshelh6mzvhpyqpp 1 340029 3029069 2594239 2026-09-01T15:31:28Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029069 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hotel Sheraton (Tiranë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2592876 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190418191943/https://exit.al/en/2018/03/19/three-skyscrapers-to-be-built-next-to-former-sheraton/ për lidhjen https://exit.al/en/2018/03/19/three-skyscrapers-to-be-built-next-to-former-sheraton/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 shtator 2023 14:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hotel Sheraton (Tiranë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2594238 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211203003343/http://www.albanien-dafg.de/2018/01/4178/ për lidhjen http://www.albanien-dafg.de/2018/01/4178/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 shtator 2023 20:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hotel Sheraton (Tiranë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029068 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220107190443/https://njoftime.com/showthread.php?529453-Kastrati-Hotels-amp-Tower-(ish-Sheraton-Tirana-Hotel)-kerkon-staf&s=5dcb4e585a2771ae55c5cacf962fc696 për lidhjen https://njoftime.com/showthread.php?529453-Kastrati-Hotels-amp-Tower-(ish-Sheraton-Tirana-Hotel)-kerkon-staf&s=5dcb4e585a2771ae55c5cacf962fc696. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 17:31 (CEST) 117u5y0jxz1kigwanzzrpt6ye1541l8 0 345823 3029147 2965464 2026-09-02T03:32:39Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029147 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Non-Self-Governing.png|parapamje|400px|Grafiku i [[Lista e Kombeve të Bashkuara të territoreve jo vetëqeverisëse|territoreve aktuale jovetëqeverisëse]]]] Një '''koloni''' është një [[Territori|territor]] që i nënshtrohet një forme sundimi të huaj.<ref>{{Cite web|date=2021|title=colony|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/colony|access-date=8 janar 2021|website=[[Oxford Advanced Learner's Dictionary]]|publisher=Oxford University Press|language=en|quote=1. [...] a country or an area that is governed by people from another, more powerful, country}}</ref><ref name="Overseas2">{{Cite book|last=Stanard|first=Matthew G.|url=https://books.google.com/books?id=pZlNDwAAQBAJ|title=European Overseas Empire, 1879 - 1999: A Short History|date=2018|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-119-13013-0|pages=4|language=en}}</ref> Ndonëse dominohet nga kolonizatorët e huaj, rregulli mbetet i ndarë nga vendi origjinal i kolonizatorëve, ''[[Metropol|shteti metropolitane]]'' (ose "vendi mëmë"), brenda administratës së përbashkët [[Imperializmi|imperialiste]] . Kjo ndarje administrative koloniale, edhe pse shpesh e paqartë,<ref name="Overseas2" /> i bën kolonitë as territore të [[Aneksimi|aneksuara]] apo të inkorporuara dhe as [[Shteti klient|shtete kliente]]. Kolonitë në kohën e sotme identifikohen dhe organizohen si [[territor i varur|territore të varura]] [[Kapitulli XI i Kartës së Kombeve të Bashkuara|jo mjaftueshëm të vetëqeverisura]]. Kolonitë e tjera të së kaluarës janë bërë ose të përfshira mjaftueshëm dhe [[I vetëqeverisur|të vetëqeverisura]], ose [[Pavarësia|të pavarura]], me disa të dominuara në një shkallë të ndryshme nga [[Kolonializmi kolonialist|shoqëritë e mbetura koloniale të kolonëve]] ose [[Neo-kolonializmi|nga neokolonializmi]]. Termi koloni e ka origjinën nga ''[[colonia (Roman)|colonia]]'' [[Roma e lashtë|e lashtë romake]] , një lloj vendbanimi romak. Rrjedh nga ''colon-us'' (fermer, kultivues, mbjellës ose kolon), ai mbart me vete kuptimin e 'fermës' dhe 'pronës së tokës'.<ref>{{Cite book|last=Nayar|first=Pramod|title=Postcolonial Literature – An Introduction|publisher=Pearson India|year=2008|isbn=9788131713730|location=India|pages=1–2|language=en}}</ref> Për më tepër, termi u përdor për t'iu referuar ''apoikisë'' së vjetër greke (të cilat ishin [[Kolonizimi grek|vendbanime jashtë shtetit nga qytet-shtetet e lashta greke]]. Qyteti që themeloi një vendbanim të tillë u bë i njohur si ''[[wiktionary:metropolis|metropoli]]'' i tij ("nëna-qytet"). Që nga kohët e hershme-moderne, historianët, administratorët dhe shkencëtarët politikë kanë përdorur përgjithësisht termin "koloni" për t'iu referuar kryesisht shumë [[Territori|territoreve të ndryshme jashtë shtetit]] të shteteve veçanërisht evropiane midis shekujve 15 dhe 20 [[Epokë e zakonshme|es]], me [[Kolonializmi|kolonializmin]] dhe [[shkolonizim|dekolonizimin]] si fenomene përkatëse. Ndërsa kolonitë shpesh zhvillohen nga [[Fabrika (postë tregtare)|poste tregtare]] ose [[Pretendimi territorial|pretendime territoriale]], zona të tilla nuk kanë nevojë të jenë produkt i [[Kolonizimi|kolonizimit]], as të bëhen territore të organizuara në mënyrë koloniale. Për më tepër, territoret nuk kanë nevojë të jenë [[Pushtimi|pushtuar]] dhe [[Pushtimi ushtarak|pushtuar]] ushtarakisht për të rënë nën sundimin kolonial dhe për t'u konsideruar si koloni de-fakto, në vend të kësaj, shfrytëzimi neokolonial i [[Teoria e varësisë|varësisë]] ose përdorimi imperialist i [[Fuqia (marrëdhëniet ndërkombëtare)|pushtetit]] për [[Ndërhyrje (politikë)|të ndërhyrë]] për të detyruar politikën, mund të bëjë që një territor të konsiderohet koloni, i cili zgjeron konceptin, duke përfshirë [[Rregull indirekt|sundimin indirekt]] ose [[Shteti kukull|shtetet marionete]] (të kundërta nga lloje më të pavarura të shteteve kliente si [[Shteti vasal|shtetet vasalë]] ). Më pas, disa historianë kanë përdorur termin ''koloni informale'' për t'iu referuar një vendi nën një kontroll ''de fakto'' të një shteti tjetër. Megjithëse zgjerimi i konceptit është shpesh i diskutueshëm. == Etimologjia == Fjala "koloni" vjen nga fjala latine ''[[Colonia (Roman)|colōnia]]'' , i përdorur si koncept për [[Postë (ushtarake)|postat]] [[Roma e lashtë|e lashta romake]] dhe përfundimisht qytetet. Kjo nga ana tjetër rrjedh nga fjala ''[[Colonus (person)|colōnus]]'', e cila ishte një [[Fermer qiramarrës|fermer qiraxhi]] romak. Terminologjia është marrë nga analogjia arkitekturore, ku një shtyllë kolone është poshtë kapitelit (shpesh të stilizuar) të [[Kapitali (arkitektura)|kokës]], i cili është gjithashtu një analog biologjik i trupit si i nënshtruar nën kokën kontrolluese (me 'kapital' që vjen nga fjala latine ''caput'', që do të thotë 'kokë'). Pra, kolonitë nuk janë të vetëkontrolluara në mënyrë të pavarur, por përkundrazi kontrollohen nga një njësi e veçantë që i shërben funksionit të kapitalit.<ref>{{Cite web|title=Colony {{!}} National Geographic Society|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/colony/|access-date=26 tetor 2022|website=education.nationalgeographic.org|publisher=National Geographic|language=en|archive-date=26 tetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026025334/https://education.nationalgeographic.org/resource/colony/|url-status=dead}}</ref> Kolonitë romake u shfaqën për herë të parë kur [[Republika Romake|romakët]] pushtuan [[Fiset Italike|popujt fqinjë italik]] . Këto ishin vendbanime të vogla bujqësore që u shfaqën kur romakët kishin nënshtruar një armik në luftë. Megjithëse një koloni mund të marrë shumë forma, të tilla si një poste tregtare ose një bazë ushtarake në territorin e armikut, të tilla nuk kanë qenë në thelb koloni. Përkufizimi i tij origjinal si një vendbanim i krijuar nga njerëzit që migrojnë nga një rajon qendror në një rajon periferik u bë përkufizimi modern. Vendbanime që filluan si ''colonia'' romake përfshijnë qytete nga [[Këlni]] (që ruan këtë histori në emrin e tij), [[Beogradi]] deri në [[York]]. Një shenjë treguese e një vendbanimi brenda sferës romake të ndikimit dikur ishte një koloni romake është një qendër qyteti me një model rrjeti.<ref>{{Cite book|last=James S. Jeffers|url=https://books.google.com/books?id=YGmKaXiUDiYC|title=The Greco-Roman world of the New Testament era: exploring the background of early Christianity|publisher=InterVarsity Press|year=1999|isbn=978-0-8308-1589-0|pages=[https://books.google.com/books?id=YGmKaXiUDiYC&pg=PA52 52–53]|language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist}} ==Lexo më shumë== * Aldrich, Robert. ''Greater France: A History of French Overseas Expansion'' (1996) * Ansprenger, Franz ed. ''The Dissolution of the Colonial Empires'' (1989) * Benjamin, Thomas, ed. ''Encyclopedia of Western Colonialism Since 1450'' (2006). * Ermatinger, James. ed. ''The Roman Empire: A Historical Encyclopedia'' (2 vol 2018) * Higham, C. S. S. ''History Of The British Empire'' (1921) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.109837 online free] * James, Lawrence. ''The Illustrated Rise and Fall of the British Empire'' (2000) * Kia, Mehrdad, ed. ''The Ottoman Empire: A Historical Encyclopedia'' (2017) * Page, Melvin E. ed. ''Colonialism: An International Social, Cultural, and Political Encyclopedia'' (3 vol. 2003) * Priestley, Herbert Ingram. (''France overseas;: A study of modern imperialism'' 1938) 463pp; encyclopedic coverage as of late 1930s * Tarver, H. Micheal and Emily Slape. ''The Spanish Empire: A Historical Encyclopedia'' (2 vol. 2016) * Wesseling, H.L. ''The European Colonial Empires: 1815–1919'' (2015). ==Lidhje të jashtme== {{wiktionary | colony}} * [https://www.un.org/en/decolonization/nonselfgov.shtml Non-Self-Governing Territories Listed by the United Nations General Assembly in 2002] * [https://www.un.org/en/decolonization/nonselfgovterritories.shtml Non-Self-Governing Territories Listed by the United Nations General Assembly in 2012] * [http://www.infoplease.com/ce6/world/A0861075.html Siberia : History] (covers Siberia as Russian colony) [[Kategoria:Kolonializëm]] mbvzh6n5bbtq7cmexwznh040ptt63b4 0 350369 3029203 2966134 2026-09-02T09:36:35Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029203 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Carta_itineraria_europae_1520_waldseemueller_watermarked_Serbia.jpg|djathtas|parapamje|271x271px| Pjesë e hartës ''Carta itineraria europae'' nga Martin Waldseemüller nga viti 1520. Liqeni i Surçinës ( ''Svercegno'' ) dhe kështjella Surçinë në ishullin në qendër të tij.]] '''Liqeni i Surçinës''' ishte një [[Liqeni|liqen artificial]] në [[Kosova|Kosovë]] i krijuar në kohëra të lashta dhe i cili, në afërsi të tij, kishte edhe një kështjellë që ndodhej në ishullin e liqenit.<ref>{{Cite web|last=Fokusi|date=2019-11-23|title=Liqeni i zhdukur i Kosovës bashkë me ishullin|url=https://www.fokusi.info/liqeni-i-zhdukur-i-kosoves-bashke-me-ishullin/|access-date=2024-02-13|website=FOKUSI|language=sq|archive-date=13 shkurt 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240213211059/https://www.fokusi.info/liqeni-i-zhdukur-i-kosoves-bashke-me-ishullin/|url-status=dead}}</ref> Në afërsi të lokacionit të liqenit të dikurshëm sot ndodhet fshati [[Surçina|Surçinë]]. Liqeni shtrihej në rrafshin verior nga [[Ferizaji|Ferizaj]] i sotëm. Ai është bërë duke penduar shtratin e [[Lumi i Nerodimës|lumit Nerodimka]], duke bërë që një pjesë e tij të rrjedhë drejt [[Lumi i Sitnicës|Sitnicës]] . == Historia == Sipas gojëdhënave thuhet se fillimisht ishte hapu një kanal për t'u lidhur me Nerodimën, ku pastaj uji kthehej në jug, dhe [[Lumi i Lepencit|Lepenc]], me një nga burimet e Silnicës e që është lumi i Sazlisë. Në këtë mënyrë një pjesë e Nerodimës u ridrejtua në veri, duke krijuar një bifurkacion artificial dhe rrjedhë uji në formë gjysmërrethore që shtrihej nga Ferizaji i sotëm deri në burimin e Silnicës. Nga perëndimi lidheshin edhe dy lumenj, Shtimjanka dhe Koshara, rreth të cilit ishte një moçal që arrinte në Nerodime në jug, duke krijuar kështu një unazë uji që asokohe kishte krijuar liqenin e Surçinës. Ai përmbante një ishull në qendër të tij, në të cilin ndodheshin fshatrat e sotëm, Lashkobara, Prelez, Papaz, Hamidi, Babush dhe Surçinë. == Roli i liqenit == Liqeni i Surçinës kishte një rol ekonomik dhe ushtarak. Rreth saj ndodheshin edhe disa kështjella: Pauni dhe Shtimje në brigjet e tij, Surçina në ishullin në qendër dhe Nerodime, në perëndim të liqenit, në brigjet e Nerodimkës. Me gërmimin e kanalit, Kështjella e Surçinës mbrohej nga një hendek i mbushur me ujë, që nuk lejonte qasjen e lehtë në rezidencën pricërore. Uji në hendek përdorej për të bërë pellgje peshku dhe për të drejtuar mullinj me ujë . Peshqit dhe mullinjtë e [[Eparkia e Lipjanit|peshkopëve të Lipjanit]] shtriheshin përgjatë liqenit, nga Sitnica deri në burimin e Nerodimkës. Në fillim të sundimit osman, në regjistrimin e rrethit të Brankoviqit nga viti 1455, përmendet se fshatrat Horavica ( [[Rahovica]] e sotme) dhe Tulanovc (Talinoci i sotëm) ishin të detyruar të paguanin nga 50 [[akçe]] secili për shfrytëzimin e liqenit.<ref>{{Cite news|title=Liqeni i zhdukur i Kosovës bashkë me ishullin|language=sq|url=https://www.koha.net/kulture/195452/liqeni-i-zhdukur-i-kosoves-bashke-me-ishullin/|website=Koha}}</ref> == Shih edhe == * [[Surçina]] * [[Lumi i Silnicës]] == Referime == [[Kategoria:Liqene artificiale]] doz9tg5id1gemm47bxws04s7p943t9s 0 350878 3029208 2966230 2026-09-02T10:50:33Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029208 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Historical regions of Latvia.svg|parapamje|399x399px|Qytete dhe qyteza në Letoni]] Ka 10 qytete ([[Gjuha letoneze|letonisht]]: ''valstspilsēta'', "qytet shtetëror", shumës ''valstspilsētas'') dhe 71 qyteze ([[Gjuha letoneze|letonisht]]: ''novada pilsēta'', "qyteti komunal", shumës ''novada pilsētas'') në [[Letoni]]. Sipas ligjit letonez, qytezat janë vendbanime që janë qendra të kulturës dhe tregtisë me një arkitekturë-infrastrukturë dhe rrjet rrugor të zhvilluar mirë, dhe kanë të paktën 2,000 banorë; megjithatë, një vendbanim mund të caktohet një qytezë nëse ka më pak banorë, por përmbush të gjitha kërkesat e tjera (ose ka qenë një qytezë historik). Për t'u bërë qytet, një qytet zakonisht duhet të ketë të paktën 25,000 banorë. Për më tepër, qytetet duhet të kenë një zonë tregtare të zhvilluar mirë, transport, shërbime publike, infrastrukturë sociale dhe të jenë një qendër e rëndësishme e kulturës. Megjithatë, këto kërkesa mund të shpërfillen nëse ka popullsi të mjaftueshme.<ref name="likums">[https://web.archive.org/web/20120724172403/http://www.ttc.lv/export/sites/default/docs/LRTA/Likumi/Law_On_Administrative_Territories_and_Populated_Areas.doc Law On Administrative Territories and Populated Areas]</ref> Në vitin 2020 u arrit marrëveshja në [[Saeima]] për të riemërtuar nëntë qytetet e mëparshme "republikë" me titullin e ri "qytet shtetëror" (''valstspilsēta''). Ishte në këtë kohë që një qytet e dhjetë shtetëror, [[Ogre, Letoni|Ogre]] (më parë një qytezë), u shtua në listë.<ref>{{Cite web|title=Vienojas par desmit valstspilsētām|url=https://www.la.lv/vienojas-par-devinam-valstspilsetam|access-date=2023-10-07|website=LA.LV|language=lv}}</ref> 7 qytetet më të mëdha shtetërore kanë qeverisjen e tyre lokale të pavarur nga çdo bashki, ndërsa 3 më të voglat ([[Jēkabpils]], [[Ogre, Letoni|Ogre]] dhe [[Valmiera]]) i përkasin komunave të tyre më të gjera përkatëse.<ref>{{Cite web|date=2020-06-22|title=Levits izsludina Administratīvi teritoriālās reformas likumu|url=https://www.apollo.lv/7002405/levits-izsludina-administrativi-teritorialas-reformas-likumu|access-date=2023-10-07|website=Sabiedrība un politika|language=lv}}</ref> ==Qytetet shtetërore== [[Skeda:Riga skyline.jpg|thumb|[[Riga]]]] [[Skeda:Daugavpils University square.jpg|thumb|[[Daugavpils]]]] [[Skeda:Liepaja view.jpg|thumb|[[Liepāja]]]] [[Skeda:Jelgava aerial view.jpg|thumb|[[Jelgava]]]] [[Skeda:Jurmala juli 2005.jpg|thumb|[[Jūrmala]]]] [[Skeda:Ventspilis. Kuldigas gatve, 2006-09-22.jpg|thumb|[[Ventspils]]]] [[Skeda:Rēzekne Sāpju Dievmātes katoļu baznīca 1999-09-14.jpg|thumb|[[Rēzekne]]]] {|class="sortable wikitable" ) |- !Qyteti !Popullsia (2013)<ref name="PMLP">{{Cite web|url=https://www.pmlp.gov.lv/lv/assets/documents/statistika/IRD_01_07_2013/ISPV_Pasvaldibas_iedzivotaju_skaits_pagasti.pdf|title=Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās|website=Centrālās statistikas pārvaldes datubāzes|language=lv|access-date=2019-10-25|archive-date=22 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922105152/https://www.pmlp.gov.lv/lv/assets/documents/statistika/IRD_01_07_2013/ISPV_Pasvaldibas_iedzivotaju_skaits_pagasti.pdf|url-status=dead}}</ref> !Popullsia (2019)<ref name=":0">{{Cite web|url=http://data.csb.gov.lv/pxweb/lv/iedz/iedz__iedzskaits__ikgad/|title=Iedzīvotāju skaits un tā izmaiņas statistiskajos reģionos, republikas pilsētās, novadu pilsētās un novados|website=Centrālās statistikas pārvaldes datubāzes|language=lv|access-date=2019-06-16|archive-date=16 qershor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616071458/http://data.csb.gov.lv/pxweb/lv/iedz/iedz__iedzskaits__ikgad/|url-status=dead}}</ref> !Popullsia (2023)<ref name=":1">{{cite web|title=Population in regions, cities, municipalities, towns, rural territories, neighbourhoods and densely populated areas by ethnicity|url=https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG040/|publisher=National Statistical System of Latvia|language=en|access-date=8 korrik 2023}}</ref> |- |[[Daugavpils]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Daugavpils.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of arms of Daugavpils.svg|30 px|right]] |93,312 |82,604 |79,299 |- |[[Jelgava]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Jelgava.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Jelgava COA great.svg|right|55x55px]] |59,511 |55,972 |55,384 |- |[[Jēkabpils]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Jēkabpils.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Jēkabpils.svg|30 px|right]] |24,635 |22,076 |21,179 |- |[[Jūrmala]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Jūrmala.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Jūrmala.svg|30 px|right]] |50,840 |49,325 |50,842 |- |[[Liepāja]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Liepaja.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Liepāja.svg|30 px|right]] |76,731 |68,945 |67,335 |- |[[Ogre, Letoni|Ogre]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Ogre.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Ogre.svg|30 px|right]] |26,167 |24,768 |22,767 |- |[[Rēzekne]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Rēzekne.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Rēzekne.svg|30 px|right]] |32,328 |27,820 |26,805 |- |[[Rīga]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Rīga.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Greater Coat of Arms of Riga - for display.svg|55 px|right]] |658,640 |632,614 |614,987 |- |[[Valmiera]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Valmiera.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:COA LV Valmiera.svg|30 px|right]] |25,130 |23,125 |22,408 |- |[[Ventspils]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Ventspils.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:LVA Ventspils COA.svg|30 px|right]] |38,750 |34,377 |33,053 |} ==Qytezat== {|class="sortable wikitable" ) |- !Qyteza !Popullsia (2010)<ref name="PMLP"/> !Popullsia (2018)<ref name=":0" /> !Popullsia (2023)<ref name=":1" /> ![[Ndarjet administrative të Letonisë|Komuna]]<ref name="likums"/> |- |[[Ādaži]]&nbsp; |6,173 |6,898 |7,403 |[[Ādaži Municipality]] |- |[[Ainaži]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Ainaži.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Ainazi COA.svg|30 px|right]] |1,008 |787 |611 |[[Limbaži Municipality]] |- |[[Aizkraukle]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Aizkraukle.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Aizkraukle COA.svg|right|34x34px]] |8,709 |7,489 |6,850 |[[Aizkraukle Municipality]] |- |[[Aizpute]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Aizpute.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Aizpute COA.svg|30 px|right]] |5,104 |4,443 |3,852 |[[South Kurzeme Municipality]] |- |[[Aknīste]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Aknīste.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Akniste COA.svg|right|35x35px]] |1,224 |1,078 |937 |[[Jēkabpils Municipality]] |- |[[Aloja, Latvia|Aloja]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Aloja.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Aloja.svg|30 px|right]] |1,353 |1,197 |1,046 |[[Limbaži Municipality]] |- |[[Alūksne]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Alūksne.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Aluksne COA.svg|right|35x35px]] |8,900 |7,555 |6,171 |[[Alūksne Municipality]] |- |[[Ape, Letoni|Ape]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Ape.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Ape COA.svg|right|34x34px]] |1,083 |907 |785 |[[Smiltene Municipality]] |- |[[Auce]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Auce.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Auce COA.svg|right|35x35px]] |3,076 |2,640 |2,151 |[[Dobele Municipality]] |- |[[Baldone]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Baldone.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Baldone COA.svg|right|35x35px]] |2,399 |3,966 |3,708 |[[Ķekava Municipality]] |- |[[Baloži]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Baloži.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Baloži.svg|30 px|right]] |5,665 |6,529 |6,874 |[[Ķekava Municipality]] |- |[[Balvi]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Balvi.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Balvi.svg|30 px|right]] |7,906 |6,696 |5,623 |[[Balvi Municipality]] |- |[[Bauska]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Bauska.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Bauska COA.svg|right|35x35px]] |10,060 |8,988 |9,792 |[[Bauska Municipality]] |- |[[Brocēni]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Brocēni.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Brocēni.svg|30 px|right]] |3,411 |3,117 |2,821 |[[Saldus Municipality (2021–present)|Saldus Municipality]] |- |[[Cēsis]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Cēsis.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Cesis COA.svg|30 px|right]] |18,021 |16,888 |14,588 |[[Cēsis Municipality]] |- |[[Cesvaine]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Cesvaine.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Cesvaine.svg|30 px|right]] |1,668 |1,443 |1,212 |[[Madona Municipality]] |- |[[Dagda, Latvia|Dagda]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Dagda.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Dagda.svg|30 px|right]] |2,502 |2,108 |1,826 |[[Krāslava Municipality]] |- |[[Dobele]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Dobele.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Dobele COA.svg|right|35x35px]] |11,152 |9,702 |8,492 |[[Dobele Municipality]] |- |[[Durbe]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Durbe.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Durbe COA.svg|right|36x36px]] |620 |542 |492 |[[South Kurzeme Municipality]] |- |[[Grobiņa]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Grobiņa.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Grobina COA.svg|right|34x34px]] |4,218 |3,861 |3,551 |[[South Kurzeme Municipality]] |- |[[Gulbene]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Gulbene.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Gulbene.svg|30 px|right]] |8,807 |7,779 |6,801 |[[Gulbene Municipality]] |- |[[Iecava]]&nbsp;<small>({{Audio|Lv-Iecava.ogg|pronunciation}})</small>&nbsp;[[File:Iecavas pilsētas ģerbonis.svg|right|36x36px]] |5,921 |5,481 |5,365 |[[Bauska Municipality]] |- |[[Ikšķile]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Ikšķile.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Ikšķile.svg|30 px|right]] |4,052 |7,359 |7,433 |[[Ogre Municipality]] |- |[[Ilūkste]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Ilūkste.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Ilūkste.svg|30 px|right]] |2,856 |2,502 |2,157 |[[Augšdaugava Municipality]] |- |[[Jaunjelgava]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Jaunjelgava.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Jaunjelgava COA.svg|30 px|right]] |2,246 |1,999 |1,742 |[[Aizkraukle Municipality]] |- |[[Kandava]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Kandava.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Kandava COA.svg|right|34x34px]] |4,225 |3,831 |3,256 |[[Tukums Municipality]] |- |[[Kārsava]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Kārsava.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Karsava COA.svg|right|34x34px]] |2,420 |2,105 |1,834 |[[Ludza Municipality]] |- |[[Koknese]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Koknese.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp; |2,710 |2,511 |2,448 |[[Aizkraukle Municipality]] |- |[[Krāslava]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Krāslava.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Krāslava.svg|30 px|right]] |10,160 |8,653 |6,967 |[[Krāslava Municipality]] |- |[[Kuldīga]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Kuldīga.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Kuldiga COA.svg|right|35x35px]] |12,755 |11,275 |9,921 |[[Kuldīga Municipality]] |- |[[Ķegums]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Ķegums.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Kegums COA.svg|right|34x34px]] |2,487 |2,271 |2,052 |[[Ogre Municipality]] |- |[[Ķekava]]&nbsp;[[File:Ķekavas pilsētas ģerbonis.svg|30 px|right]] |8,048 |8,103 |5,118 |[[Ķekava Municipality]] |- |[[Lielvārde]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Lielvārde.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Lielvarde COA.svg|right|34x34px]] |6,837 |6,369 |5,814 |[[Ogre Municipality]] |- |[[Līgatne]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Līgatne.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Ligatne COA.svg|right|35x35px]] |1,239 |1,094 |1,009 |[[Cēsis Municipality]] |- |[[Limbaži]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Limbaži.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Limbazi COA.svg|right|35x35px]] |8,501 |7,498 |6,571 |[[Limbaži Municipality]] |- |[[Līvāni]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Livani.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Livani COA.svg|right|35x35px]] |8,934 |7,939 |6,871 |[[Līvāni Municipality]] |- |[[Lubāna]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Lubana.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Lubāna.svg|30 px|right]] |1,873 |1,667 |1,434 |[[Madona Municipality]] |- |[[Ludza]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Ludza.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Ludza COA.svg|right|34x34px]] |9,575 |8,387 |7,530 |[[Ludza Municipality]] |- |[[Madona, Latvia|Madona]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Madona.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Madona.svg|30 px|right]] |8,734 |7,646 |6,645 |[[Madona Municipality]] |- |[[Mazsalaca]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Mazsalaca.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Mazsalaca COA.svg|right|34x34px]] |1,474 |1,264 |1,082 |[[Valmiera Municipality]] |- |[[Mārupe]]&nbsp;[[File:Mārupes pilsētas ģerbonis.svg|right|36x36px]] |7,754 |21,229 |15,828 |[[Mārupe Municipality]] |- |[[Olaine]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Olaine.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Olaine COA.svg|right|36x36px]] |12,667 |11,342 |10,084 |[[Olaine Municipality]] |- |[[Pāvilosta]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Pāvilosta.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Pāvilosta.svg|right|35x35px]] |1,134 |980 |804 |[[South Kurzeme Municipality]] |- |[[Piltene]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Piltene.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Piltene COA.svg|right|34x34px]] |1,053 |904 |863 |[[Ventspils Municipality]] |- |[[Pļaviņas]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Pļaviņas.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Plavinas COA.svg|right|34x34px]] |3,692 |3,248 |2,830 |[[Aizkraukle Municipality]] |- |[[Preiļi]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Preiļi.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Preiļi.svg|right|34x34px]] |7,970 |6,817 |5,879 |[[Preiļi Municipality]] |- |[[Priekule, Latvia|Priekule]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Priekule.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Priekule.svg|right|35x35px]] |2,441 |2,091 |1,785 |[[South Kurzeme Municipality]] |- |[[Rūjiena]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Rūjiena.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Rujiena COA.svg|right|34x34px]] |3,377 |2,912 |2,649 |[[Valmiera Municipality]] |- |[[Sabile]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Sabile.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Sabile COA.svg|right|34x34px]] |1,404 |1,552 |1,242 |[[Talsi Municipality]] |- |[[Salacgrīva]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Salacgriiva.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Salacgriva COA.svg|right|34x34px]] |3,281 |2,823 |2,489 |[[Limbaži Municipality]] |- |[[Salaspils]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Salaspils.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Salaspils COA.svg|right|36x36px]] |18,159 |18,698 |17,702 |[[Salaspils Municipality]] |- |[[Saldus]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Saldus.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Saldus COA.svg|right|35x35px]] |12,306 |10,869 |9,481 |[[Saldus Municipality (2021–present)|Saldus Municipality]] |- |[[Saulkrasti]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Saulkrasti.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Saulkrasti.svg|30 px|right]] |3,299 |3,176 |3,118 |[[Saulkrasti Municipality]] |- |[[Seda, Latvia|Seda]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Seda.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Seda COA.svg|right|39x39px]] |1,547 |1,248 |1,112 |[[Valmiera Municipality]] |- |[[Sigulda]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Sigulda.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Sigulda.svg|30 px|right]] |11,168 |11,191 |14,428 |[[Sigulda Municipality]] |- |[[Skrunda]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Skrunda.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Skrunda.svg|30 px|right]] |2,468 |2,118 |1,826 |[[Kuldīga Municipality]] |- |[[Smiltene]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Smiltene.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Smiltene.svg|30 px|right]] |5,763 |5,349 |5,160 |[[Smiltene Municipality]] |- |[[Staicele]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Staicele.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Staicele COA.svg|right|34x34px]] |1,152 |951 |790 |[[Limbaži Municipality]] |- |[[Stende]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Stende.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Stende COA.svg|30 px|right]] |1,868 |1,743 |1,544 |[[Talsi Municipality]] |- |[[Strenči]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Strenči.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Strenci COA.svg|right|34x34px]] |1,404 |1,140 |953 |[[Valmiera Municipality]] |- |[[Subate]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Subate.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Subate COA.svg|right|35x35px]] |749 |663 |501 |[[Augšdaugava Municipality]] |- |[[Talsi]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Talsi.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Talsi.svg|30 px|right]] |11,201 |10,070 |8,653 |[[Talsi Municipality]] |- |[[Tukums]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Tukums.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Tukums.svg|30 px|right]] |19,961 |18,414 |16,320 |[[Tukums Municipality]] |- |[[Valdemārpils]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Valdemārpils.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Valdemārpils.svg|30 px|right]] |1,396 |1,343 |1,106 |[[Talsi Municipality]] |- |[[Valka]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Valka.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Valka.svg|30 px|right]] |6,047 |5,181 |4,498 |[[Valka Municipality]] |- |[[Vangaži]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Vangaži.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Vangazi COA.svg|right|34x34px]] |3,999 |3,649 |3,237 |[[Ropaži Municipality]] |- |[[Varakļāni]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Varakļāni.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Varaklani COA.svg|right|34x34px]] |2,106 |1,897 |1,670 |[[Varakļāni Municipality]] |- |[[Viesīte]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Viesite.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Viesite COA.svg|right|34x34px]] |1,902 |1,615 |1,485 |[[Jēkabpils Municipality]] |- |[[Viļaka]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Viļaka.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Viļakas pilsētas ģerbonis.svg|30 px|right]] |1,525 |1,364 |1,193 |[[Balvi Municipality]] |- |[[Viļāni]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Viļāni.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Coat of Arms of Viļāni.svg|30 px|right]] |3,468 |3,035 |2,729 |[[Rēzekne Municipality]] |- |[[Zilupe]]&nbsp;<small>{{Audio|Lv-Zilupe.ogg|pronunciation}}</small>&nbsp;[[File:Zilupe COA.svg|30 px|right]] |1,746 |1,511 |1,332 |[[Ludza Municipality]] |} ==Shiko gjithashtu== * [[Ndarjet administrative të Letonisë]] * [[Rrethët e Letonisë]] * [[Rajonet kulturore të Letonisë]] * [[Lista e qyteteve të mëparshme të Letonisë]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Qytete në Letoni| ]] [[Kategoria:Qyteza në Letoni| ]] [[Kategoria:Lista e qyteteve sipas vendit|Letonia]] [[Kategoria:Lista e qyteteve në Evropë|Letonia]] j5htzx8z1ls455loldpuqscnzt8d8n5 1 350888 3029209 2644553 2026-09-02T10:50:35Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029209 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e qyteteve dhe qytezave në Letoni]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2644552 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200922105152/https://www.pmlp.gov.lv/lv/assets/documents/statistika/IRD_01_07_2013/ISPV_Pasvaldibas_iedzivotaju_skaits_pagasti.pdf për lidhjen https://www.pmlp.gov.lv/lv/assets/documents/statistika/IRD_01_07_2013/ISPV_Pasvaldibas_iedzivotaju_skaits_pagasti.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 shkurt 2024 07:29 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e qyteteve dhe qytezave në Letoni]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029208 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190616071458/http://data.csb.gov.lv/pxweb/lv/iedz/iedz__iedzskaits__ikgad/ për lidhjen http://data.csb.gov.lv/pxweb/lv/iedz/iedz__iedzskaits__ikgad/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 12:50 (CEST) 0cpnvh57mgkz0smqyshvplum1v1c5wu 3 351287 3029205 3028833 2026-09-02T09:51:02Z DieliAlla 149013 3029205 wikitext text/x-wiki == Mirë se erdhe! == @[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]], <br/> Përshëndetje, edhe unë kam të njëjtin qëllim si ty. <br style="margin-bottom:0.5em"/> Për 'ë' të vogël shtyp Alt+0235<br/> Për 'Ë' të madhe shtyp Alt+0203<br/> Për 'ç' të vogël shtyp Alt+0231<br/> Për 'Ç' të madhe shtyp Alt+0199<br/> Mirë se erdhe, suksese.<span id="Leutrim.P:1710109297245:Përdoruesi_diskutimFTTCLNDieliAlla" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 10 mars 2024 23:21 (CET)</span> :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Faleminderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 11 mars 2024 08:24 (CET) == Medalje dhënë më 4 prill 2024 15:25 (CEST) == {{Medalje ushtrie}}-[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 4 prill 2024 15:25 (CEST) :Falemnderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 4 prill 2024 17:39 (CEST) == Medalje dhënë më 9 qershor 2024 09:11 (CEST) == {{Medalje zoroastrizmi}}-[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 qershor 2024 09:11 (CEST) :Falemnderit! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 9 qershor 2024 11:30 (CEST) == Lidhje ndërgjuhësore == Përshëndetje, në dy artikuj të ri që ke krijuar nuk po mundem të gjej versionin anglisht të tyre. [[Greqizimi i emrave]] [[Serbizimi i emrave]] - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 18 gusht 2024 20:46 (CEST) :I kam krijuar vetë, nuk janë të përkthyera. - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 19 gusht 2024 13:26 (CEST) == Medalje dhënë më 28 shtator 2024 20:39 (CEST) == Për përkthimet e shumta ditore kryer në tema të ndryshme: {{Medalje përkthimi}}-[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 shtator 2024 20:39 (CEST) :Të bekoftë Zoti! - [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 28 shtator 2024 22:41 (CEST) == Njoftim! == Përshëndetje [[Përdoruesi:DieliAlla|Dielind Alla]], Kleini më propozoi si administrator, votimi bëhet në administratë dhe mbaron në datën 6 nëntor. Nëse do të votosh, votimi bëhet këtu: [[Wikipedia:Administrata/Administratorë/Kandidatura/Leutrim.P]]. Falemnderit. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] 2bc153j10yjd2eziaghx5tilqh2n5r4 0 354881 3029149 2966999 2026-09-02T03:35:19Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029149 wikitext text/x-wiki {{Infobox occupation|name=Kolumnist|image=|imagesize=|alt=|caption=|official_names={{hlist | [[Reporter]] | [[shkrimtar]] | [[gazetar]]}}|type=[[Profesioni]]|activity_sector={{hlist | [[Masmedia]] | [[argëtim]] | [[Gazetë]]}}|competencies={{hlist | [[Komunikimi]] | [[përgjegjësia personale|përgjegjësia]]}}|formation=|employment_field={{hlist | [[Masmedia]] | [[gazetë]] | [[revista]] | [[transmetim]]}}|related_occupation={{hlist | [[Redaktori]] | [[raporter]] | [[shkrimtar]]}}}} Një '''kolumnist''' është një person që shkruan, boton një seri, duke krijuar një artikull që zakonisht ofron komente dhe opinione. Kolonat shfaqen në gazeta, revista dhe botime të tjera, duke përfshirë bloget. Ato marrin formën e një eseje të shkurtër nga një shkrimtar specifik që ofron një këndvështrim personal. Kolonat ndonjëherë shkruhen nga një përbërje ose një ekip, duke u shfaqur me një pseudonim, ose (në fakt) një emër marke. Kolumnistët zakonisht shkruajnë kolona ditore ose javore. Disa kolona më vonë mblidhen dhe ribotohen në formë libri.etyra.<ref>{{Cite web|last=McDonald|first=Andrew|date=16 qershor 2023|title=Boris Johnson lands 'six-figure' Daily Mail column. Good luck getting him to file on time|url=https://www.politico.eu/article/boris-johnson-to-write-six-figure-column-for-the-daily-mail/|website=POLITICO}}</ref> == Referime == {{Reflist}} == Linqe të jashtme == {{Wiktionary}} * [http://www.columnists.com/ National Society of Newspaper Columnists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126115820/http://www.columnists.com/ |date=26 janar 2021 }} di4bbz6pmyidf952s9emld3299bd21m 0 355623 3029056 3016389 2026-09-01T15:14:00Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029056 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Consoles-computerspielemuseum.jpg|djathtas|parapamje|Një koleksion i konzollave të lojërave video në shtëpi dhe në dorë në Computerspielemuseum Berlin]] '''Historia e videolojërave''' filloi në vitet 1950 dhe 1960 kur [[Shkenca kompjuterike|shkencëtarët kompjuterikë]] filluan të dizajnonin lojëra të thjeshta dhe simulime në minikompjuterë dhe [[Kompjuterët mainframe|kompjuterë kryesorë]] . ''Lufta hapësinore!'' u zhvillua nga hobiistët studentë [[Instituti i Teknologjisë në Masaçusets|të Institutit të Teknologjisë së Massachusetts]] (MIT) në vitin 1962 si një nga [[Video loja|lojërat e para të tilla në një ekran video]] . Pajisja e parë e lojërave video të konsumatorit u lëshua në fillim të viteve 1970. Konsola e parë e lojërave me video në shtëpi ishte Magnavox Odyssey, dhe [[arkada|video-lojërat e para arcade]] ishin ''Computer Space'' dhe ''Pong'' . Pas konvertimit të konsolës së saj në shtëpi, kompani të shumta u ngritën për të kapur suksesin e ''Pong'' {{'}} ut si në arcade ashtu edhe në shtëpi duke e klonuar lojën, duke shkaktuar një seri ciklesh bumi dhe dështimi për shkak të mbingopjes dhe mungesës së inovacionit. Nga mesi i viteve 1970, mikroprocesorët e programueshëm me kosto të ulët zëvendësuan qarqet logjike diskrete transistor-transistor të harduerit të hershëm dhe mbërritën konsolat e para shtëpiake me bazë fishekësh ROM, duke përfshirë Atari Video Computer System (VCS). Së bashku me rritjen e shpejtë në epokën e artë të video-lojërave arcade, duke përfshirë ''Space Invaders'' dhe ''[[Pac-Man]]'', lulëzoi edhe tregu i konsolave shtëpiake. Rrëzimi i videolojërave të vitit 1983 në Shtetet e Bashkuara u karakterizua nga një vërshim i shumë lojërave, shpesh me cilësi të dobëta ose të klonuara, dhe sektori pa konkurrencë nga [[Kompjuteri personal|kompjuterët personalë]] të lirë dhe lloje të reja lojërash që po zhvilloheshin për ta. Përplasja bëri që industria japoneze e lojërave video të merrte drejtimin e tregut, i cili kishte pësuar vetëm ndikime të vogla nga përplasja. [[Nintendo]] lëshoi [[Nintendo Entertainment System]] në Shtetet e Bashkuara në 1985, duke ndihmuar në rimëkëmbjen e sektorit të dështuar të lojërave video. Pjesa e fundit e viteve 1980 dhe fillimi i viteve 1990 përfshinte lojëra video të nxitura nga përmirësimet dhe standardizimi në kompjuterët personalë dhe konkurrenca e luftës së konsolave midis Nintendo dhe Sega, ndërsa ata luftuan për pjesën e tregut në Shtetet e Bashkuara. Konsolat e para kryesore të lojërave me video në dorë u shfaqën në vitet 1990, të udhëhequra nga platforma Game Boy e Nintendo. Në fillim të viteve 1990, përparimet në teknologjinë e mikroprocesorëve dhanë shkas për [[Grafika kompjuterike 3D|paraqitjen grafike poligonale 3D]] në kohë reale në konzolat e lojërave, si dhe në PC me anë të [[Karta grafike|kartave grafike]] . Mediat optike nëpërmjet CD-ROM-ve filluan të inkorporohen në kompjuterë personalë dhe konzola, duke përfshirë linjën e sapoformuar të konsolave të Sony [[PlayStation]], duke e shtyrë Sega-n të dalë nga tregu i harduerit të konzollave, ndërkohë që zvogëloi rolin e Nintendo. Nga fundi i viteve 1990, [[Interneti]] gjithashtu fitoi përdorim të gjerë nga konsumatorët dhe videolojërat filluan të përfshijnë elementë online. [[Microsoft]] hyri në tregun e harduerit të konsolave në fillim të viteve 2000 me linjën e tij [[Xbox]], nga frika se PlayStation i Sony i pozicionuar si një tastierë lojërash dhe pajisje argëtimi, do të zhvendoste kompjuterët personalë. Ndërsa Sony dhe Microsoft vazhduan të zhvillonin pajisje për veçori të krahasueshme të konsolës së nivelit të lartë, Nintendo zgjodhi të fokusohej në lojën inovative. Nintendo zhvilloi [[Nintendo Wii|Wii]] me kontrolle të sensorit të lëvizjes, të cilat ndihmuan në tërheqjen e lojtarëve jo-tradicionalë dhe ndihmoi në risigurimin e pozicionit të Nintendo në industri; Nintendo ndoqi të njëjtin model në lëshimin e Nintendo Switch . Nga vitet 2000 dhe në vitet 2010, industria ka parë një ndryshim të demografisë pasi lojërat celulare në [[Telefoni i mençur|telefonat inteligjentë]] dhe tabletët zhvendosën konzolat e dorës, dhe lojërat e rastësishme u bënë një sektor gjithnjë e më i madh i tregut, si dhe një rritje në numrin e lojtarëve nga Kina dhe zona të tjera jo tradicionalisht të lidhura me industrinë. Për të përfituar nga këto ndërrime, modelet tradicionale të të ardhurave u zëvendësuan me modele të vazhdueshme të rrjedhës së të ardhurave, si lojëra falas, freemium dhe të bazuara në abonim. Ndërsa prodhimi i lojërave video Triple-A u bë më i kushtueshëm dhe më i zhgënjyer ndaj rrezikut, mundësitë për zhvillim më eksperimental dhe inovativ të lojërave të pavarura u rritën gjatë viteve 2000 dhe 2010, të ndihmuar nga popullariteti i lojërave celulare dhe të rastësishme dhe lehtësia e shpërndarjes dixhitale . Teknologjia e harduerit dhe softuerëve vazhdon të nxisë përmirësimin në videolojërat, me mbështetje për [[High Definition|video me definicion të lartë]] me shpejtësi të lartë të kuadrove dhe për lojëra të bazuara në [[Realiteti i shtuar|realitet]] [[Realiteti virtual|virtual]] dhe të shtuar. == Historia e hershme (1948-1970) == [[Skeda:Spacewar!-PDP-1-20070512.jpg|parapamje|''[[Lufta hapësinore!]]'' vlerësohet si loja e parë kompjuterike gjerësisht e disponueshme dhe me ndikim.]] Qysh në vitin 1950, shkencëtarët kompjuterikë po përdornin makina elektronike për të ndërtuar sisteme relativisht të thjeshta lojërash, si ''Bertie the Brain'' në 1950 për të luajtur tic tac toe, ose Nimrod në 1951 për të luajtur Nim . Këto sisteme përdorën ose ekrane elektronike të dritës dhe kryesisht si sisteme demonstrimi në ekspozita të mëdha për të shfaqur fuqinë e kompjuterëve në atë kohë.<ref name="Spacing">{{Cite web|last=Bateman|first=Chris|date=13 gusht 2014|title=qh45|url=http://spacing.ca/toronto/2014/08/13/meet-bertie-brain-worlds-first-arcade-game-built-toronto|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222164300/http://spacing.ca/toronto/2014/08/13/meet-bertie-brain-worlds-first-arcade-game-built-toronto/|archive-date=22 dhjetor 2015|access-date=17 dhjetor 2015|website=Spacing Toronto}}</ref><ref name="Donovan">{{Cite book|last=Donovan|first=Tristan|title=[[Replay: The History of Video Games]]|publisher=Yellow Ant|year=2010|isbn=978-0956507204|location=East Sussex}}</ref> Një tjetër demonstrim i hershëm ishte ''Tenis për Dy'', një lojë e krijuar nga William Higinbotham në Laboratorin Kombëtar Brookhaven në vitin 1958 për ekspozitë tre-ditore, duke përdorur një [[Kompjuteri analog|kompjuter analog]] dhe një [[Oshiloskopi|oshiloskop]] për një ekran.<ref>{{Cite news|last=Lambert|first=Bruce|date=2008-11-07|title=kube56|page=LI1|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2008/11/09/nyregion/long-island/09videoli.html?_r=2|access-date=2009-03-23}}</ref> ''Lufta hapësinore!'' konsiderohet si një nga videolojërat e para të njohura që gëzoi shpërndarje më të gjerë pas një sistemi të vetëm ekspozimi. Zhvilluar në vitin 1961 për kompjuterin kryesor [[PDP-1]] në MIT, ai lejoi dy lojtarë të simulonin një luftë luftarake në hapësirë në monitorin relativisht të thjeshtë të PDP-1. Kodi burimor i lojës u nda me institucione të tjera me një PDP-1 në të gjithë vendin ndërsa vetë studentët e MIT lëviznin, duke lejuar që loja të fitonte popullaritet. == Vitet 1970 == === Lojëra kompjuterike kryesore === [[Skeda:ADVENT_--_Will_Crowther's_original_version_(vector).svg|djathtas|parapamje|Udhëzimet në ekran nga loja ''Colossal Cave Adventure'' e Will Crowther e vitit 1976.]] Në vitet 1960, një numër lojërash kompjuterike u krijuan për sistemet kryesore dhe minikompjuterike, por këto nuk arritën të arrinin një shpërndarje të gjerë për shkak të mungesës së vazhdueshme të burimeve kompjuterike, mungesës së programuesve të trajnuar mjaftueshëm të interesuar në prodhimin e produkteve argëtuese dhe vështirësisë në transferim. programe ndërmjet kompjuterëve në zona të ndryshme gjeografike. Megjithatë, nga fundi i viteve 1970, situata kishte ndryshuar në mënyrë drastike. [[Gjuhë programimi|Gjuhët e programimit]] të nivelit të lartë [[BASIC]] dhe [[C (gjuhë programimi)|C]] u miratuan gjerësisht gjatë dekadës, të cilat ishin më të aksesueshme se gjuhët më teknike të mëparshme si [[Fortran|FORTRAN]] dhe COBOL, duke hapur krijimin e lojërave kompjuterike për një bazë më të madhe përdoruesish. Me ardhjen e ndarjes së kohës, e cila lejoi që burimet e një mainframe të vetme të paketoheshin midis përdoruesve të shumtë të lidhur me pajisjen me terminale, qasja në kompjuter nuk ishte më e kufizuar për një pjesë të vogël individësh në një institucion, duke krijuar më shumë mundësi për studentët. për të krijuar lojërat e tyre. Për më tepër, miratimi i gjerë i PDP-10, i lëshuar nga Digital Equipment Corporation (DEC) në 1966, dhe i [[Sistemi operativ|sistemit operativ]] portativ [[UNIX]], i zhvilluar në Bell Labs në 1971 dhe i lëshuar përgjithësisht në 1973, krijoi mjedise të përbashkëta programimi në të gjithë vendin që reduktuan vështirësia e ndarjes së programeve ndërmjet institucioneve. Më në fund, themelimi i revistave të para kushtuar kompjuterit si ''Creative Computing'' (1974), publikimi i librave më të hershëm të përpilimit të programeve si ''101 BASIC Computer Games'' (1973) dhe përhapja e rrjeteve me një zonë të gjerë si [[ARPANET]] lejoi programet të të ndahen më lehtë në distanca të mëdha. Si rezultat, shumë nga lojërat kryesore të krijuara nga studentët e kolegjit në vitet 1970 ndikuan në zhvillimet e mëvonshme në industrinë e lojërave video në mënyra që, ''Spacewar!'' mënjanë, lojërat e viteve 1960 jo. Në arcade dhe në konzolat e shtëpisë, aksioni me ritëm të shpejtë dhe loja në kohë reale ishin norma në zhanre si garat dhe gjuajtja me objektiva . Megjithatë, në mainframe, lojëra të tilla përgjithësisht nuk ishin të mundshme për shkak të mungesës së ekraneve adekuate (shumë terminale kompjuteri vazhduan të mbështeteshin në teletipe dhe jo në monitorë edhe në vitet 1970 dhe madje shumica e terminaleve CRT mund të jepnin vetëm grafikë të bazuar në karaktere) dhe fuqi dhe memorie e pamjaftueshme përpunuese për të përditësuar elementet e lojës në kohë reale. Ndërsa mainframe-të e viteve 1970 ishin më të fuqishëm se hardueri arcade dhe konsolë i asaj periudhe, nevoja për të paketuar burimet kompjuterike për dhjetëra përdorues të njëkohshëm nëpërmjet ndarjes së kohës, pengoi ndjeshëm aftësitë e tyre. Kështu, programuesit e lojërave mainframe u fokusuan në strategjinë dhe mekanikën e zgjidhjes së enigmave mbi veprimin e pastër. Lojëra të shquara të periudhës përfshijnë lojën luftarake taktike ''[[Star Trek (lojë me tekst)|Star Trek]]'' (1971) nga Mike Mayfield, lojën fshehurazi ''[[Gjueti Wumpus|Hunt the Wumpus]]'' (1972) nga [[Gregory Yob]] dhe lojën strategjike luftarake ''[[Empire (1977 video-lojë)|Empire]]'' (1977) nga [[Walter Bright]] . Ndoshta loja më domethënëse e periudhës ishte ''Colossal Cave Adventure'' (ose thjesht ''Adventure'' ), e krijuar në vitin 1976 nga [[William Crowther|Will Crowther]] duke kombinuar pasionin e tij për shpellën me konceptet nga loja e sapo lëshuar në tavolinë me role (RPG) ''[[Dungeons & Dragons]]'' (D&D) . Zgjeruar nga [[Don Woods]] në 1977 me një theks në fantazinë e lartë të [[J. R. R. Tolkien|JRR Tolkien]], ''Adventure'' krijoi një zhanër të ri të bazuar në eksplorimin dhe zgjidhjen e enigmave të bazuara në inventar që bëri kalimin në kompjuterët personalë në fund të viteve 1970. == Video lojërat e para arcade dhe konsolat shtëpiake == Industria moderne e lojërave video u rrit nga zhvillimi i njëkohshëm i [[arkada|videolojës së parë arcade]] dhe konsolës së parë të lojërave video në shtëpi në fillim të viteve 1970 në Shtetet e Bashkuara. Industria e video lojërave arcade u rrit nga industria para-ekzistuese e lojërave arcade, e cila më parë dominohej nga lojërat elektro-mekanike (lojërat EM). Pas ardhjes së lojës EM ''Periscope'' (1966) të Sega -s, industria e arkadës po përjetonte një "rilindje teknologjike" të nxitur nga lojërat e reja "audio-vizuale" EM, duke krijuar arkadat si një mjedis të shëndetshëm për futjen e video lojërave komerciale në fillimi i viteve 1970.<ref name="Smith">{{Cite book|last=Smith|first=Alexander|url=https://books.google.com/books?id=Cxy_DwAAQBAJ&pg=PT119|title=zer68|date=19 nëntor 2019|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-0-429-75261-2|pages=119–20, 188–91}}</ref> Në fund të viteve 1960, një student kolegji Nolan Bushnell kishte një punë me kohë të pjesshme në një arcade ku u njoh me lojërat EM, duke parë klientët duke luajtur dhe duke ndihmuar në mirëmbajtjen e makinerive ndërsa mësonte se si funksiononte dhe zhvillonte të kuptuarit e tij sesi biznesi i lojërave. vepron. == Tregu i dedikuar i konsolave == [[Skeda:APF_TV_Fun_(with_paddle_model).jpg|djathtas|parapamje|Klonet ''e pong-ut'' si APF TV Fun ''(në foto)'' mbingopën tregun në fund të viteve 1970.]] Magnavox Odyssey kurrë nuk e kapi publikun, kryesisht për shkak të funksionalitetit të kufizuar të teknologjisë së tij primitive të komponentëve elektronikë diskretë.<ref name="down many times">{{Cite book|last=Ernkvist|first=Mirko|title=History of Insolvancy and Bankruptcy|publisher=Södertörns högskola|year=2008|isbn=978-91-89315-94-5|editor-last=Gratzer|editor-first=Karl|pages=161–191|chapter=Down many times, but still playing the game: Creative destruction and industry crashes in the early video game industry 1971-1986|editor-last2=Stiefel|editor-first2=Dieter}}</ref> Nga mesi i vitit 1975, mikroçipet e [[Qarqet e integruara|integrimit në shkallë të gjerë]] (LSI) ishin bërë mjaft të lira për t'u përfshirë në një produkt të konsumit.<ref name="down many times" /> Në 1975, Magnavox zvogëloi numrin e pjesëve të Odyssey duke përdorur një grup me tre çipa të krijuar nga Texas Instruments dhe lëshoi dy sisteme të reja që luanin vetëm lojëra me top dhe vozis, Magnavox Odyssey 100 dhe Magnavox Odyssey 200 . Atari, ndërkohë, hyri në tregun e konsumit po atë vit me sistemin Home ''Pong'' me një çip. Vitin tjetër, General Instrument lëshoi një LSI "Pong-on-a-chip" dhe e vuri atë në dispozicion me një çmim të ulët për çdo kompani të interesuar. Kompania e lodrave Coleco Industries përdori këtë çip për të krijuar serinë e modeleve të konsolave Telstar me miliona shitje (1976–77). Këto konzola fillestare të lojërave video në shtëpi ishin të njohura, duke çuar në një fluks të madh kompanish që lëshonin klone të lojërave video ''Pong'' dhe të tjera për të kënaqur kërkesën e konsumatorëve. Ndërsa kishte vetëm shtatë kompani që po lëshonin konzolla shtëpiake në vitin 1975, kishte të paktën 82 deri në vitin 1977, me më shumë se 160 modele të ndryshme vetëm atë vit që u dokumentuan lehtësisht. Një numër i madh i këtyre konzollave u krijuan në Azinë Lindore dhe vlerësohet se gjatë kësaj periudhe u bënë mbi 500 modele të konsolave shtëpiake të tipit ''Pong'' .<ref name="down many times2">{{Cite book|last=Ernkvist|first=Mirko|title=History of Insolvancy and Bankruptcy|publisher=Södertörns högskola|year=2008|isbn=978-91-89315-94-5|editor-last=Gratzer|editor-first=Karl|pages=161–191|chapter=Down many times, but still playing the game: Creative destruction and industry crashes in the early video game industry 1971-1986|editor-last2=Stiefel|editor-first2=Dieter}}</ref> Ashtu si me ngopjen e mëparshme me vozis dhe top në fushën e lojërave arcade deri në vitin 1975 për shkak të lodhjes së konsumatorit, shitjet e dedikuara të konsolave ranë ndjeshëm në 1978, të ndërprera nga futja e sistemeve të programueshme dhe lojërave elektronike të dorës .<ref name="down many times2" /> == Rritja e arkadave të lojërave video dhe epoka e artë == [[Skeda:Space_Invaders_-_Midway's.JPG|djathtas|parapamje|''Space Invaders'' ishte popullor në arkadat dhe prezantoi shumë elementë që u bënë standarde në videolojërat.]] Pas ngopjes së tregut me top dhe vozis në 1975, zhvilluesit e lojërave filluan të kërkonin ide të reja për lojëra, të nxitura nga aftësia për të përdorur mikroprocesorë të programueshëm dhe jo komponentë analogë. Dizajneri i Taito, Tomohiro Nishikado, i cili kishte zhvilluar më parë ''Gun Fight'', u frymëzua nga Atari's ''Breakout'' për të krijuar një lojë të bazuar në të shtënat, ''Space Invaders'', e lëshuar për herë të parë në Japoni në 1978.<ref name="verge life death arcade">{{Cite web|last=June|first=Laura|date=16 janar 2013|title=suzin12|url=https://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|access-date=8 mars 2021|website=[[The Verge]]}}</ref> ''Space Invaders'' prezantuan ose popullarizuan disa koncepte të rëndësishme në video-lojërat arcade, duke përfshirë lojën e rregulluar nga jetët në vend të një kohëmatësi ose rezultati të caktuar, fitimi i jetëve shtesë përmes grumbullimit të pikëve dhe gjurmimi i rezultatit të lartë të arritur në makinë. Ishte gjithashtu loja e parë që u përball me lojtarin me valë objektivash që goditën lojtarin dhe e para që përfshinte muzikë në sfond gjatë lojës, megjithëse një lak i thjeshtë me katër nota.<ref name="IGN-10">{{Cite web|last=Geddes, Ryan|last2=Hatfield, Daemon|date=10 dhjetor 2007|title=gwin12|url=http://games.ign.com/articles/840/840621p1.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120214180351/http://games.ign.com/articles/840/840621p1.html|archive-date=14 shkurt 2012|access-date=11 korrik 2008|website=[[IGN]]}}</ref> ''Space Invaders'' ishte një sukses i menjëhershëm në Japoni, me disa arkada të krijuara vetëm për makinat ''Space Invaders'' .<ref name="verge life death arcade" /> Ndonëse nuk ishte aq popullor në Shtetet e Bashkuara, ''Space Invaders'' u bë një hit pasi Midway, duke shërbyer si prodhues i Amerikës së Veriut, zhvendosi mbi 60,000 kabinete në 1979.<ref>{{Citation|last=Dale Peterson|title=cwin12|url=https://books.google.com/books?id=DL1YAAAAMAAJ|page=175|year=1983|publisher=[[Prentice Hall|Reston Publishing]]|isbn=0-8359-2434-3|quote=By 1980, some 300,000 Space Invader video arcade games were in use in Japan, and an additional 60,000 in the United States.|access-date=1 maj 2011|author-link=Dale Peterson}}</ref> ''Space Invaders'' udhëhoqën atë që konsiderohet të jetë epoka e artë e lojërave arcade që zgjati nga 1978 deri në 1982. Gjatë kësaj periudhe u lëshuan disa lojëra arcade me ndikim dhe më të shitur nga Atari, Namco, Taito, Williams dhe Nintendo, duke përfshirë ''[[Asteroidet (video lojë)|Asteroids]]'' (1979), ''[[galaktike|Galaxian]]'' (1979), ''Defender'' (1980), ''Missile Command'' (1980), ''[[Stuhia (video lojë)|Tempest]]'' (1981). ), dhe ''[[Galaga]]'' (1981). ''[[Pac-Man]]'', i lëshuar në vitin 1980, u bë një ikonë e kulturës popullore dhe u shfaq një valë e re lojërash që u përqendruan në personazhe të identifikueshëm dhe mekanikë alternative, të tilla si lundrimi në një labirint ose kalimi në një seri platformash. Përveç ''Pac-Man'' dhe vazhdimit të tij, ''[[Zonja Pac-Man|Ms. Pac-Man]]'' (1982), lojërat më të njohura në këtë drejtim gjatë epokës së artë ishin ''Donkey Kong'' (1981) dhe ''Q*bert'' (1982).<ref name="verge life death arcade2">{{Cite web|last=June|first=Laura|date=16 janar 2013|title=kwin|url=https://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|access-date=8 mars 2021|website=[[The Verge]]}}</ref> Lojëra si ''Pac-Man'', ''Donkey Kong'' dhe ''Q*bert'' gjithashtu prezantuan konceptin e rrëfimeve dhe personazheve në lojërat video, gjë që bëri që kompanitë t'i adoptonin këto më vonë si maskota për qëllime marketingu.<ref>{{Cite book|last=Lebowitz|first=Josiah|url=https://books.google.com/books?id=QUrarEcvaO8C&pg=PA14|title=twin|last2=Klug|first2=Chris|date=2011|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-0-240-81717-0|page=14|access-date=25 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210425124157/https://books.google.com/books?id=QUrarEcvaO8C&pg=PA14|archive-date=25 prill 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Altice|first=Nathan|title=I Am Error: The Nintendo Family Computer / Entertainment System Platform|date=2015|publisher=[[MIT Press]]|isbn=9780262028776|pages=53–80|chapter=Chapter 2: Ports}}</ref> Sipas botimit tregtar ''Vending Times'', të ardhurat e gjeneruara nga video-lojërat e përdorura me monedha në vendndodhje në Shtetet e Bashkuara u rritën nga 308 milionë dollarë në 1978 në 968 milionë dollarë në 1979 në 2.8 miliardë dollarë në 1980. Ndërsa ''Pac Man'' ndezi një mani edhe më të madhe të lojërave video dhe tërhoqi më shumë lojtarë femra në arkadat, të ardhurat u rritën përsëri në 4.9 miliardë dollarë në 1981. Sipas publikimit tregtar ''Play Meter'', deri në korrik 1982, koleksionet totale të monedhave arritën kulmin në 8.9 miliardë dollarë, nga të cilat 7.7 miliardë dollarë erdhën nga lojërat video.<ref name="Rogers-Larsen-263">{{Cite book|last=Everett M. Rogers|url=https://archive.org/details/siliconvalleyfev00roge|title=Silicon Valley fever: growth of high-technology culture|last2=Judith K. Larsen|publisher=[[Basic Books]]|year=1984|isbn=0-465-07821-4|page=[https://archive.org/details/siliconvalleyfev00roge/page/263 263]|access-date=23 prill 2011|url-access=registration}}</ref> Arkadat e dedikuara të lojërave video u rritën gjatë epokës së artë, me numrin e arkadave (lokacionet me të paktën dhjetë lojëra arcade) më shumë se dyfishuar midis korrikut 1981 dhe korrikut 1983 nga mbi 10,000 në pak më shumë se 25,000.<ref name="verge life death arcade3">{{Cite web|last=June|first=Laura|date=16 janar 2013|title=wwin|url=https://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|access-date=8 mars 2021|website=[[The Verge]]}}</ref><ref name="Rogers-Larsen-263" /> Këto shifra i bënë lojërat arcade mediumin më të njohur argëtues në vend, duke tejkaluar shumë muzikën pop (me 4 miliardë dollarë shitje në vit) dhe filmat e Hollivudit (3 miliardë dollarë).<ref name="Rogers-Larsen-263" /> == Prezantimi i konzollave shtëpiake të bazuara në fishekë == [[Skeda:Intellivision.jpg|djathtas|parapamje|Një sistem konsol shtëpie [[Inteligjenca|Intellivision]] me një shumëllojshmëri fishekësh ROM]] Kostot e zhvillimit të pajisjeve të dedikuara të lojërave për konzollat arcade dhe shtëpiake bazuar në qarqet e komponentëve diskrete dhe qarqet e integruara specifike të aplikacionit (ASIC) me vetëm jetëgjatësi të kufizuar konsumatore, i shtynë inxhinierët të gjenin alternativa. Mikroprocesorët kishin rënë mjaftueshëm në çmim deri në vitin 1975 për t'i bërë këto një opsion të zbatueshëm për zhvillimin e konzollave të programueshme që mund të ngarkonin në softuerin e lojës nga një formë e mediave të këmbyeshme.<ref name="atari fun chp5">{{Cite book|last=Goldberg|first=Marty|title=Atari Inc: Business is Fun|url=https://archive.org/details/atariincbusiness0000gold|last2=Vendel|first2=Curt|publisher=Sygyzy Press|year=2012|isbn=978-0985597405|chapter=Chapter 5}}</ref> Fairchild Channel F nga Fairchild Camera and Instrument u publikua në vitin 1976. Është konsola e parë shtëpiake që përdor fishekë ROM të programueshëm - duke i lejuar lojtarët të shkëmbejnë lojëra - si dhe është konsola e parë shtëpiake që përdor një mikroprocesor që lexon udhëzimet nga fishekja ROM. Atari dhe Magnavox ndoqën shembullin në 1977 dhe 1978, përkatësisht, me lëshimin e Sistemit Kompjuterik Video Atari (VCS, i njohur më vonë si Atari 2600) dhe Magnavox Odyssey 2, të dy sistemet gjithashtu prezantonin përdorimin e fishekëve. Për të përfunduar shpejt Atari VCS, Bushnell i shiti Atari [[WarnerMedia|Warner Communications]] {{US$|28 million}}, duke siguruar infuzionin e nevojshëm të parave për të përfunduar dizajnin e sistemit deri në fund të 1977.<ref name="gamasutra history atari">{{Cite web|last=Fulton|first=Steve|date=6 nëntor 2007|title=drwin|url=http://www.gamasutra.com/view/feature/130414/the_history_of_atari_19711977.php?print=1|access-date=11 shtator 2018|website=[[Gamasutra]]}}</ref> Tregu fillestar për këto konzolla të reja fillimisht ishte modest pasi konsumatorët ishin ende të kujdesshëm pas ngopjes së konzollave të dedikuara për shtëpi.<ref>{{Cite book|last=Russell|first=Jimmy|url=https://books.google.com/books?id=Qsa-BAAAQBAJ&q=atari+vcs+christmas+1979&pg=PP10|title=fabe34|date=3 dhjetor 2012|publisher=Andrews UK Limited|isbn=9781782344957|language=en}}</ref> Megjithatë, kishte ende një interes të ri për videolojërat dhe lojtarët e rinj u tërhoqën në treg, si Mattel Electronics me [[Inteligjenca|Intellivision]] .<ref name="down many times3">{{Cite book|last=Ernkvist|first=Mirko|title=History of Insolvancy and Bankruptcy|publisher=Södertörns högskola|year=2008|isbn=978-91-89315-94-5|editor-last=Gratzer|editor-first=Karl|pages=161–191|chapter=Down many times, but still playing the game: Creative destruction and industry crashes in the early video game industry 1971-1986|editor-last2=Stiefel|editor-first2=Dieter}}</ref> Ndryshe nga konzolat e dedikuara të shtëpisë ''Pong'', konzolat e programueshme të bazuara në fishekë kishin një pengesë më të lartë hyrjeje me kostot e kërkimit dhe zhvillimit dhe prodhimit në shkallë të gjerë, dhe më pak prodhues hynë në treg gjatë kësaj periudhe.<ref name="down many times3" /> Kjo linjë e re e konsolave pati momentin e saj të përparimit kur Atari mori një licencë nga Taito për të krijuar versionin Atari VCS të hitit arcade ''Space Invaders'', i cili u lëshua në 1980. ''Space Invaders'' katërfishuan shitjet e Atari VCS, duke e bërë atë " aplikacionin e parë vrasës " në industrinë e lojërave video dhe lojën e parë video që shiti mbi një milion kopje dhe u shit përfundimisht mbi 2.5 milion deri në 1981.<ref>{{Cite book|last=Kent|first=Steven|title=Ultimate History of Video Games|url=https://archive.org/details/ultimatehistoryo0000kent|publisher=[[Three Rivers Press]]|year=2001|isbn=0-7615-3643-4|page=[https://archive.org/details/ultimatehistoryo0000kent/page/190 190]}}</ref><ref>{{Cite book|last=Weiss|first=Brett|title=Classic home video games, 1972–1984: a complete reference guide|publisher=[[McFarland & Company|McFarland]]|year=2007|isbn=978-0-7864-3226-4|location=Jefferson, N.C.|page=108}}</ref> Shitjet e konsumatorit të Atari pothuajse u dyfishuan nga 119 milion dollarë në gati 204 milion dollarë në 1980 dhe më pas shpërthyen në mbi 841 milion dollarë në 1981, ndërsa shitjet në të gjithë industrinë e lojërave video në Shtetet e Bashkuara u rritën nga 185.7 milion dollarë në 1979 në pak më shumë se 1 miliard dollarë në 1981. Nëpërmjet një kombinimi të konvertimeve të lojërave të veta arcade si ''Missile Command'' dhe ''Asteroids'' dhe konvertimeve të licencuara si ''Defender'', Atari mori një drejtim komandues në industri, me një pjesë të tregut të vlerësuar prej 65% të industrisë mbarëbotërore sipas vëllimit të dollarit deri në vitin 1981. Mattel u vendos në vendin e dytë me afërsisht 15%-20% të tregut, ndërsa Magnavox zuri vendin e tretë të largët dhe Fairchild doli tërësisht nga tregu në vitin 1979.<ref name="down many times4">{{Cite book|last=Ernkvist|first=Mirko|title=History of Insolvancy and Bankruptcy|publisher=Södertörns högskola|year=2008|isbn=978-91-89315-94-5|editor-last=Gratzer|editor-first=Karl|pages=161–191|chapter=Down many times, but still playing the game: Creative destruction and industry crashes in the early video game industry 1971-1986|editor-last2=Stiefel|editor-first2=Dieter}}</ref> Një tjetër zhvillim kritik gjatë kësaj periudhe ishte shfaqja e zhvilluesve të palëve të treta. Menaxhmenti i Atari nuk e vlerësoi talentin e veçantë që kërkohej për të hartuar dhe programuar një lojë dhe i trajtoi ata si inxhinierë tipikë softuerësh të periudhës, të cilët në përgjithësi nuk vlerësoheshin për punën e tyre ose nuk u jepeshin honorare; kjo bëri që Warren Robinett të programonte fshehurazi emrin e tij në një nga vezët më të hershme të Pashkëve në lojën e tij ''Adventure'' .<ref>{{Cite web|last=Pogue|first=David|date=8 gusht 2019|title=thoae23|url=https://www.nytimes.com/2019/08/08/technology/easter-eggs-tesla-google.html|access-date=8 gusht 2019|website=[[The New York Times]]}}</ref><ref name="paste mar2016">{{Cite web|last=Yarwood|first=Jack|date=27 mars 2016|title=bseozel|url=http://www.pastemagazine.com/articles/2016/03/easter-eggs-the-hidden-secrets-of-videogames.html|access-date=27 mars 2016|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|archive-date=30 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160330033934/http://www.pastemagazine.com/articles/2016/03/easter-eggs-the-hidden-secrets-of-videogames.html|url-status=dead}}</ref> Politikat e Atari shtynë katër nga programuesit e kompanisë, David Crane, Larry Kaplan, Alan Miller dhe Bob Whitehead, të japin dorëheqjen dhe të formojnë kompaninë e tyre Activision në 1979, duke përdorur njohuritë e tyre për zhvillimin e Atari VCS për të bërë dhe publikuar lojërat e tyre. Atari paditi për të ndaluar aktivitetet e Activision, por kompanitë u vendosën jashtë gjykatës, me Activision që ra dakord të paguante një pjesë të shitjeve të lojërave të tyre si tarifë licence për Atari.<ref name="gamasutra activision">{{Cite web|last=Barton|first=Matt|last2=Loguidice|first2=Bill|date=28 shkurt 2008|title=bfamousswiki|url=http://www.gamasutra.com/view/feature/131956/a_history_of_gaming_platforms_.php|access-date=5 prill 2016|website=[[Gamasutra]]}}</ref> Një grup tjetër zhvilluesish Atari dhe Mattel u larguan dhe formuan Imagic në 1981, duke ndjekur modelin e Activision.<ref>{{Cite web|title=casinozer|url=http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=11832|access-date=9 prill 2007|website=Gamasutra|publisher=CMP}}</ref> Dominimi i Atari në treg u sfidua nga ColecoVision i Coleco në 1982. Siç kishte bërë ''Space Invaders'' për Atari VCS, Coleco zhvilloi një version të licencuar të hitit arcade të Nintendo ''Donkey Kong'' si një lojë e bashkuar me sistemin. Ndërsa Colecovision kishte vetëm 17% të tregut të harduerit në 1982 krahasuar me pjesën e Atari VCS prej 58%, ai e tejkaloi konsolën më të re të Atari, Atari 5200 .<ref name="gallager innovation">{{Cite journal|last=Gallager|first=Scott|last2=Ho Park|first2=Seung|date=shkurt 2002|title=Innovation and Competition in Standard-Based Industries: A Historical Analysis of the U.S. Home Video Game Market|journal=IEEE Transactions on Engineering Management|volume=49|issue=1|pages=67–82|doi=10.1109/17.985749}}</ref><ref name="down many times5">{{Cite book|last=Ernkvist|first=Mirko|title=History of Insolvancy and Bankruptcy|publisher=Södertörns högskola|year=2008|isbn=978-91-89315-94-5|editor-last=Gratzer|editor-first=Karl|pages=161–191|chapter=Down many times, but still playing the game: Creative destruction and industry crashes in the early video game industry 1971-1986|editor-last2=Stiefel|editor-first2=Dieter}}</ref> Disa lojëra nga kjo periudhë janë konsideruar piketa në historinë e videolojërave dhe disa nga më të hershmet në zhanret e njohura. Robinett's ''Adventure'' u frymëzua nga aventura tekstuale ''Colossal Cave Adventure'' dhe konsiderohet si loja e parë aventure grafike dhe loja e parë aksion-aventure,<ref>{{Cite web|last=Buchana|first=Levi|date=26 gusht 2008|title=bwalo888|url=http://retro.ign.com/articles/903/903024p1.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726161836/http://retro.ign.com/articles/903/903024p1.html|archive-date=26 korrik 2011|access-date=18 janar 2019|website=[[IGN]]}}</ref> dhe loja e parë fantazi e konsolës.<ref>{{Cite book|last=Wolf|first=Mark J. P.|url=https://archive.org/details/mediumofvideogam0000unse|title=The Medium of the Video Game|publisher=University of Texas Press|year=2001|isbn=978-0292791503|editor-last=Mark J. P. Wolf|chapter=5: Narrative in the Video Game|ref=medium|url-access=registration}}</ref> ''Gracka e Activision!'' , përveç të qenit një nga lojërat më të suksesshme të palëve të treta, gjithashtu krijoi themelin e lojërave të platformës me lëvizje anësore. ''Utopia'' për Intellivision ishte loja e parë e ndërtimit të qytetit dhe konsiderohet si një nga lojërat e para strategjike në kohë reale .<ref name="arstechnica2">{{Cite web|last=Moss|first=Richard|date=15 shtator 2017|title=bumi138|url=https://arstechnica.com/gaming/2017/09/build-gather-brawl-repeat-the-history-of-real-time-strategy-games/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170928023807/https://arstechnica.com/gaming/2017/09/build-gather-brawl-repeat-the-history-of-real-time-strategy-games/|archive-date=28 shtator 2017|access-date=20 tetor 2017|website=[[Ars Technica]]}}</ref><ref name="Loguidice">{{Cite book|last=Loguidice|first=Bill|title=Vintage Games: An Insider Look at the History of Grand Theft Auto, Super Mario, and the Most Influential Games of All Time|url=https://archive.org/details/vintagegamesinsi0000logu|last2=Barton|first2=Matt|date=2009|publisher=[[Focal Press]]|isbn=978-0240811468|location=Boston|page=[https://archive.org/details/vintagegamesinsi0000logu/page/238 238]}}</ref> == Lojëra kompjuterike hobiste të hershme == Fryti i zhvillimit të shitjes me pakicë në videolojërat e hershme u shfaq kryesisht në arkadat e videove dhe konzolat e shtëpisë, por në të njëjtën kohë, kishte një treg në rritje në kompjuterët shtëpiak . Kompjuterë të tillë në shtëpi ishin fillimisht një aktivitet hobiist, me minikompjuterë si [[Altair 8800]] dhe [[IMSAI 8080]] të lëshuar në fillim të viteve 1970. Grupe si [[Homebrew Computer Club]] në Menlo Park, Kaliforni parashikuan se si të krijonin pajisje dhe softuer të ri nga këto sisteme minikompjuterash që mund të arrinin përfundimisht në tregun vendas.<ref>{{Cite book|last=DeMaria|first=Rusel|title=High Score!: The Illustrated History of Electronic Games|last2=Wilson|first2=Johnny L.|date=2003|publisher=McGraw-Hill/Osborne|isbn=0-07-223172-6|edition=2|location=New York|page=52}}</ref> Kompjuterët shtëpiak të përballueshëm filluan të shfaqen në fund të viteve 1970 me ardhjen e "Trinitetit 1977": [[Komodori PET|Commodore PET]], [[Apple II]] dhe [[TRS-80]] .<ref>{{Cite web|date=shtator 1995|title=Most Important Companies|url=http://www.byte.com/art/9509/sec7/art15.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080618072507/http://www.byte.com/art/9509/sec7/art15.htm|archive-date=18 qershor 2008|access-date=4 nëntor 2019|website=[[Byte (magazine)|Byte]]}}</ref> Shumica dërgohen me një sërë lojërash të përgatitura paraprakisht, si dhe [[BASIC|gjuhën e programimit BASIC]], duke i lejuar pronarët e tyre të programojnë lojëra të thjeshta.<ref>{{Cite web|last=Edwards|first=Benj|date=21 dhjetor 2019|title=blink868|url=https://www.fastcompany.com/90432140/how-atari-took-on-apple-in-the-1980s-home-pc-wars|access-date=6 mars 2021|website=[[Fast Company]]}}</ref> Së shpejti u formuan grupe [[Hobi|hobiistësh]] për kompjuterët e rinj dhe softueri [[Loja kompjuterike|i lojërave kompjuterike]] pasoi. Së shpejti, shumë prej këtyre lojërave - në fillim klone të klasikëve të mainframe si ''Star Trek'', dhe më vonë porta ose klone të lojërave arcade të njohura si ''[[Pushtuesit e hapësirës|Space Invaders]]'', ''[[Froger|Frogger]]'',<ref name="Enterprise-1982">{{Cite web|last=Earl g. Graves|first=Ltd|date=dhjetor 1982|title=Cash in on the Video Game Craze|url=https://books.google.com/books?id=N6pacvfrf0wC&pg=PA41|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914022211/https://books.google.com/books?id=N6pacvfrf0wC&pg=PA41|archive-date=14 shtator 2016|access-date=1 maj 2011|website=[[Black Enterprise]]|pages=41–2|issn=0006-4165}}</ref> ''[[Pac-Man]]'' (shih klone ''Pac-Man'' )<ref name="Markoff-1981">{{Cite web|last=John Markoff|date=30 nëntor 1981|title=breduced|url=https://books.google.com/books?id=SD0EAAAAMBAJ&pg=PA28|access-date=1 maj 2011|website=[[InfoWorld]]|pages=28–9|issn=0199-6649}}</ref> dhe ''[[Donkey Kong]]''<ref>{{Cite book|last=Charles W. L. Hill|title=Strategic management: an integrated approach|last2=Gareth R. Jones|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2007|isbn=978-0-618-89469-7|edition=8}}</ref> — po shpërndaheshin përmes një sërë kanalesh, të tilla si printimi i kodit burimor të lojës në libra (të tilla si ''lojërat kompjuterike BASIC'' të David Ahl), revistat ( ''Lojërat elektronike'' dhe ''kompjuteri krijues'' ) dhe gazetat, të cilat i lejonin përdoruesit për të shtypur kodin për veten e tyre .<ref>{{Cite web|last=Plunkett|first=Luke|date=29 dhjetor 2009|title=bjili|url=http://kotaku.com/5435951/a-little-background-on-the-worlds-first-ever-video-game-magazine|access-date=5 mars 2021|website=[[Kotaku]]}}</ref> == Lojërat e para të dorës LED/VFD/LCD == Lojërat elektronike në dorë, duke përdorur të gjithë komponentët e kompjuterizuar, por zakonisht duke përdorur dritat LED ose VFD për shfaqje, u shfaqën për herë të parë në fillim të viteve 1970. Ekranet [[LCD]] u bënë të lira për produktet e konsumit nga mesi i viteve 1970 dhe zëvendësuan LED dhe VFD në lojëra të tilla, për shkak të përdorimit të tyre më të ulët të energjisë dhe madhësisë më të vogël. Shumica e këtyre lojërave ishin të kufizuara në një lojë të vetme për shkak të thjeshtësisë së ekranit. Kompanitë si Mattel Electronics, Coleco, Entex Industries, Bandai dhe Tomy bënë lojëra të shumta elektronike gjatë viteve 1970 dhe fillim të viteve 1980.<ref>{{Cite book|last=DeMaria|first=Rusel|title=High Score!: The Illustrated History of Electronic Games|last2=Wilson|first2=Johnny L.|date=2003|publisher=McGraw-Hill/Osborne|isbn=0-07-223172-6|edition=2|location=New York|pages=30–31}}</ref> Të shoqëruara me mikroprocesorë të lirë, lojërat elektronike në dorë hapën rrugën për sistemet më të hershme të lojërave video në dorë nga fundi i viteve 1970. Në vitin 1979, Milton Bradley Company lëshoi sistemin e parë të dorës duke përdorur fishekë të këmbyeshëm, Microvision, i cili përdorte një ekran matricë të integruar [[LCD]] . Ndërsa aparati i dorës mori një sukses modest në vitin e tij të parë të prodhimit, mungesa e lojërave, madhësia e ekranit dhe përplasja e lojërave video të vitit 1983 solli një rënie të shpejtë të sistemit.<ref>{{Cite web|last=Melanson|first=Donald|date=3 mars 2006|title=A Brief History of Handheld Video Games|url=https://www.engadget.com/2006/03/03/a-brief-history-of-handheld-video-games/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090618191810/http://www.engadget.com/2006/03/03/a-brief-history-of-handheld-video-games/|archive-date=18 qershor 2009|access-date=20 shtator 2009|publisher=Weblogs}}</ref> == Rritja e lojërave kompjuterike == === Vala e dytë e kompjuterëve në shtëpi === Pas suksesit të Apple II dhe Commodore PET në fund të viteve 1970, një seri kompjuterësh shtëpiak më të lirë dhe të papajtueshëm u shfaqën në fillim të viteve 1980. Ky grup i dytë përfshinte [[VIC-20]] dhe Commodore 64 ; Sinclair [[ZX80]], [[ZX81]] dhe [[Spektri ZX|ZX Spectrum]] ; [[Seria PC-8000|NEC PC-8000]], [[NEC PC-6001|PC-6001]], [[PC-8801|PC-88]] dhe [[NEC PC-9801|PC-98]] ; [[X1 (kompjuter)|Sharp X1]] dhe [[X68000]] ; [[Fujitsu FM Towns]] dhe kompjuterë 8-bitësh Atari, [[BBC Micro]], Acorn Electron, Amstrad CPC dhe seritë [[MSX]] . Shumë prej këtyre sistemeve gjetën favor në tregjet rajonale. Këto sisteme të reja ndihmuan në katalizimin e tregjeve të kompjuterëve në shtëpi dhe lojërave, duke rritur ndërgjegjësimin për kompjuterin dhe lojërat përmes fushatave të tyre konkurruese reklamuese. Kjo ishte më e dukshme në Mbretërinë e Bashkuar, ku [[BBC]] inkurajoi edukimin kompjuterik dhe mbështeti zhvillimin e BBC Micro me Acorn.<ref>{{Cite web|last=Hormby|first=Thomas|date=8 shkurt 2007|title=blucenaart|url=http://lowendmac.com/2007/acorn-and-the-bbc-micro-from-education-to-obscurity/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070303004213/http://lowendmac.com/orchard/07/0228.html|archive-date=3 mars 2007|access-date=1 mars 2007|website=Low End Mac}}</ref> Midis BBC Micro, ZX Spectrum dhe Commodore 64, një valë e re e "koduesve të dhomave të gjumit" u shfaq në Mbretërinë e Bashkuar dhe filloi të shesë softuerin e tyre për këto platforma, krahas atyre të zhvilluara nga ekipe të vogla profesionale.<ref>{{Cite web|date=24 janar 2004|title=Death of the bedroom coder|url=https://www.theguardian.com/technology/2004/jan/24/games.gameswatch|access-date=30 shtator 2019|website=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{Cite news|last=Blake|first=Jimmy|date=6 janar 2019|title=How the UK became a major player in the gaming world|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-46757989|access-date=7 janar 2019|quote=The gaming industry as it now exists formed around the same time back in the late 70s early 80s - there were a small number of influential people in programming.}}</ref><ref name="bbc260418">{{Cite news|date=26 prill 2018|title=bman-club|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/technology-43907248|access-date=27 prill 2018|quote=the machines had "spawned a generation" of coders that had helped to establish the UK's reputation as a creative, game-making powerhouse}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kelion|first=Leo|date=23 prill 2012|title=Sinclair's ZX Spectrum turns 30|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-17776666|access-date=26 prill 2018|quote=The success was also driven by videogame sales - the machines were originally marketed as an educational tool but you ensured titles were ready at launch.}}</ref> Kompanitë e vogla botuese dhe shpërndarëse si Acornsoft dhe Mastertronic u krijuan për të ndihmuar këta individë dhe ekipe të krijojnë dhe shesin kopje të lojërave të tyre. [[Ubisoft]] filloi si një shpërndarës i tillë në Francë në mesin e viteve 1980 para se të degëzohej në zhvillimin dhe publikimin e lojërave video. Në Japoni, sistemet si linja MSX dhe NEC PC ishin të njohura dhe u shfaqën disa shtëpi zhvillimi që zhvillonin klone arcade dhe lojëra të reja për këto platforma. Këto kompani përfshinin HAL Laboratory, Square dhe Enix, të cilët më vonë u bënë disa nga zhvilluesit e parë të palëve të treta për Nintendo Famicom pas lëshimit të tij në 1983.<ref name="gamestudies geemu">{{Cite journal|last=Picard|first=Martin|title=The Foundation of Geemu: A Brief History of Early Japanese video games|url=http://www.gamestudies.org/1302/articles/picard|journal=[[Game Studies]]|volume=13|issue=2|issn=1604-7982}}</ref> == Lojra kompjuterike == Me prezantimin e grafikës 3D dhe një theks më të madh në lojërat e konsolave, zhvilluesit më të vegjël, veçanërisht ata që punonin në kompjuterë personalë, zakonisht shmangeshin nga botuesit pasi ishin bërë kundërshtues ndaj rrezikut.<ref>{{Cite news|last=Prince|first=Marcelo|last2=Roth|first2=Peter|date=21 dhjetor 2004|title=Videogame Publishers Place Big Bets on Big-Budget Games|work=[[The Wall Street Journal]]|url-status=live|access-date=1 korrik 2013|archive-url=https://archive.today/20200210052050/https://www.wsj.com/articles/SB110243451698593254|archive-date=10 shkurt 2020}}</ref> [[Shareware]], një metodë e re e shpërndarjes së lojërave nga këto ekipe më të vogla, doli në fillim të viteve 1990. Zakonisht një lojë shareware mund të kërkohet nga një konsumator, i cili do t'i jepte atyre një pjesë të lojës falas jashtë tarifave të transportit. Nëse konsumatorit i pëlqente loja, atëherë ai mund të paguante për lojën e plotë. Ky model u zgjerua më vonë për të përfshirë në thelb versionin "demo" të një loje në median e futur në CD-ROM për revistat e lojërave, dhe më pas si shkarkime dixhitale nga faqe të ndryshme si Tucows . id Software vlerësohet me zbatimin me sukses të idesë si për ''Wolfenstein 3D'' ashtu edhe ''për Doom'', e cila u përdor më vonë nga Apogee (tani Realms 3D ), Epic MegaGames (tani Epic Games ).<ref>{{Cite web|last=Juul|first=Jesper|date=15 nëntor 2019|title=The indie explosion that's been going on for 30 years (give or take)|url=https://www.polygon.com/2019/11/15/20962788/indie-development-history-handmade-pixels|access-date=15 nëntor 2019|website=[[Polygon (website)|Polygon]]}}</ref> Gjatë kësaj periudhe u krijuan disa zhanre kryesore. ''Wolfenstein 3D'' dhe ''Doom'' janë lojërat formuese të gjuajtjes në vetën e parë (FPS); Vetë zhanri kishte kaluar nga " ''Doom'' clones" deri rreth vitit 2000 kur FPS u bë termi më popullor.<ref>{{Cite journal|last=Arsenault|first=Dominic|year=2009|title=Video Game Genre, Evolution and Innovation|journal=Eludamos. Journal for Computer Game Culture|volume=3|issue=2|pages=149–176|doi=10.7557/23.6003|doi-access=free}}</ref> Lojërat grafike aventureske u bënë të njohura gjatë kësaj periudhe; duke përfshirë ''Myst'' dhe ''The 7th Guest'' të lartpërmendura, disa nga lojërat aventureske LucasArts duke përfshirë serinë ''Monkey Island'' . Sidoqoftë, zhanri i lojës aventureske u konsiderua i vdekur nga fundi i viteve 1990 për shkak të popullaritetit në rritje të FPS dhe zhanreve të tjera të veprimit. Sims-et e para gjithëpërfshirëse, lojëra që i dhanë lojtarit më shumë mundësi dhe zgjedhje përmes sistemeve fleksibël të lojës, erdhën pas rritjes së lojërave FPS, me lojëra si ''Ultima Underworld: The Stygian Abyss'' dhe ''Thief: The Dark Project'' . ''Thief'' zgjeroi gjithashtu idenë e lojërave stealth dhe krijoi idenë e lojërave "sneaker të personit të parë" ku lufta ishte më pak fokus.<ref>{{Cite web|date=10 shkurt 1999|title=Looking|url=http://www.ign.com/articles/1999/02/10/looking-glass-prepares-to-shock-gamers-again|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150710154035/http://www.ign.com/articles/1999/02/10/looking-glass-prepares-to-shock-gamers-again|archive-date=10 korrik 2015|access-date=28 maj 2014}}</ref> Lojërat strategjike në kohë reale gjithashtu u rritën në popullaritet në vitet 1990, me lojërat kryesore ''Dune II'', ''Warcraft: Orcs & Humans'' dhe ''Command & Conquer'' . Lojërat e para strategjike 4X (shkurt për "Explore, Expand, Exploit, Exterminate") u shfaqën gjithashtu gjatë kësaj dekade, të popullarizuara nga ''Civilization Sid Meyer'' në 1991. ''Alone in the Dark'' në 1992 vendosi shumë elementë të zhanrit të tmerrit të mbijetesës që ishin në lojën e konsolës ''Resident Evil'' . Lojërat simuluese u bënë të njohura, duke përfshirë ato nga Maxis duke filluar me ''SimCity'' në 1989 dhe që kulmuan me ''The Sims'', i cili u lëshua për herë të parë në fillim të vitit 2000. == MMO, esports dhe shërbime online == Ndërsa lidhja e përballueshme me internet me brez të gjerë u përhap, shumë botues iu drejtuan lojërave online si një mënyrë për të inovuar. Lojëra me role masive në internet me shumë lojtarë (MMORPG) shfaqën lojëra të rëndësishme për PC si ''[[RuneScape]]'', ''EverQuest'' dhe ''Ultima Online'', me ''World of Warcraft'' si një nga më të suksesshmit.<ref name="bartle muds to mmos">{{Cite book|last=Bartle|first=Richard A.|title=International Handbook of Internet Research|url=https://archive.org/details/internationalhan0000unse_v2m3|publisher=[[Springer Publishing|Springer]]|year=2010|isbn=978-1402097881|editor-last=Hunsinger|editor-first=Jeremy|chapter=From MUDs to MMORPGs: The History of Virtual Worlds|editor-last2=Klastrup|editor-first2=Lisbeth|editor-last3=Allen|editor-first3=Matthew}}</ref> U lëshuan gjithashtu lojëra të tjera online në shkallë të gjerë me shumë lojtarë, të tillë si ''Second Life'', e cila u përqendrua kryesisht në ndërveprimet sociale me avatarët e lojtarëve virtualë dhe krijimet e përdoruesve, në vend të ndonjë elementi të lojës.<ref>{{Cite journal|last=Harris|first=H.|last2=Bailenson|first2=J.N.|last3=Nielsen|first3=A.|last4=Yee|first4=N.|date=2009|title=The evolution of social behavior over time in second life|journal=Presence: Teleoperators and Virtual Environments|volume=18|issue=6|pages=434–448|citeseerx=10.1.1.363.6225|doi=10.1162/pres.18.6.434}}</ref> Historikisht, MMORPG-të e bazuara në konsolë kanë qenë të pakta për shkak të mungesës së opsioneve të bashkuara të lidhjes në internet për platformat. Kjo e bëri të vështirë krijimin e një komuniteti mjaft të madh abonimi për të justifikuar kostot e zhvillimit. MMORPG-të e parë të rëndësishëm të konsolës ishin ''Phantasy Star Online'' në Sega Dreamcast (i cili kishte një përshtatës Ethernet të integruar të modemit dhe pas tregtimit), i ndjekur nga ''[[Final Fantasy XI]]'' për Sony [[PlayStation 2]] (një përshtatës Ethernet pas tregut u dërgua për të mbështetur këtë lojë).<ref name="bartle muds to mmos2">{{Cite book|last=Bartle|first=Richard A.|title=International Handbook of Internet Research|url=https://archive.org/details/internationalhan0000unse_v2m3|publisher=[[Springer Publishing|Springer]]|year=2010|isbn=978-1402097881|editor-last=Hunsinger|editor-first=Jeremy|chapter=From MUDs to MMORPGs: The History of Virtual Worlds|editor-last2=Klastrup|editor-first2=Lisbeth|editor-last3=Allen|editor-first3=Matthew}}</ref> Çdo platformë kryesore e lëshuar që nga Dreamcast ka qenë ose e pajisur me aftësinë për të mbështetur një lidhje interneti ose ka pasur opsionin e disponueshëm si një shtesë shtesë në treg. Xbox i Microsoft-it gjithashtu kishte shërbimin e vet në internet të quajtur Xbox Live . Xbox Live ishte një sukses i madh dhe u dëshmua të ishte një forcë shtytëse për Xbox me lojëra si ''Halo 2'' që ishin shumë të njohura. Garat e para të mëdha të esports (sporteve elektronike) filluan gjithashtu në vitet 2000. Ndërsa ''Street Fighter II'' dhe lojëra të tjera luftarake të viteve 1990 kishin prezantuar më herët garat e organizuara të lojërave video, sportet profesionale dolën nga [[Koreja e Jugut]] rreth vitit 2000, me shumë nga ngjarjet e tyre rreth lojërave aktuale luftarake dhe lojërave të ndryshme RTS si ''StarCraft'' dhe ''[[Warcraft III: Reign of Chaos|WarCraft III]]'' .<ref>{{Cite book|last=Jin|first=Dal Yong|title=Korea's Online Gaming Empire|url=https://archive.org/details/koreasonlinegami0000jind|publisher=[[MIT Press]]|year=2010}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kim|first=Ryan|date=11 qershor 2007|title=bgreeneis|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/06/11/BUG8SQC59E1.DTL|access-date=4 qershor 2012|publisher=Sfgate.com|archive-date=7 tetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007204410/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2007%2F06%2F11%2FBUG8SQC59E1.DTL|url-status=dead}}</ref> Deri në vitin 2010, ishin krijuar turne të shumta ndërkombëtare të esporteve në zhanre të ndryshme të lojërave.<ref name="FieldOfStreams">{{Cite web|last=Ben Popper|date=30 shtator 2013|title=nicescore|url=https://nicescore.com/|access-date=9 tetor 2013|website=The Verge|archive-date=6 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206104517/http://www.polygon.com/2013/4/23/4258334/wii-u-virtual-console-launch-lineup-includes-kirbys-adventure-super|url-status=dead}}</ref> == Shfletues, lojëra të rastësishme dhe sociale == Në fund të viteve 1990 dhe në fillim të viteve 2000, aksesi në internet dhe teknologjitë e reja online lulëzuan, si [[Java (gjuhë programimi)|Java]] dhe [[Adobe Flash]] . Megjithëse Adobe Flash fillimisht ishte menduar të ishte një mjet për të zhvilluar faqe interneti plotësisht interaktive, Flash humbi favorin në këtë fushë, por zhvilluesit individualë gjetën mënyra për të përdorur mjetin për animacione dhe lojëra, të ndihmuar nga lehtësia e mjeteve të zhvillimit për këtë qëllim. Faqja e internetit Newgrounds u krijua për të ndihmuar njerëzit të ndajnë dhe promovojnë veprat e tyre Flash. Megjithëse këtyre lojërave Flash u mungon kompleksiteti i lojës së lojërave në konzola ose kompjuterë, ato ishin të disponueshme falas dhe nxitën ide kreative që do të çonin përpara; për shembull, ''Crush the Castle'' frymëzoi drejtpërdrejt lojën popullore celulare ''Angry Birds'', ndërsa themeluesi i Newgrounds, Tom Fulp, u bashkua me animatorin Dan Paladin për të krijuar ''Alien Hominid'' si një lojë flash, të cilën ata më vonë e ndërtuan në ''Castle Crashers'' më të plotë nën studio The Behemoth . Flash dhe platforma të tjera në shfletues krijuan një prirje të re në lojërat e rastësishme, me kompleksitet të kufizuar dhe të krijuar për seanca të shkurtuara ose të improvizuara të lojës. Shumë prej tyre ishin lojëra me enigmë, të tilla si Popcap's ''Bejeweled'' dhe PlayFirst 's ''Diner Dash'', ndërsa të tjerat ishin lojëra me një ritëm më të relaksuar dhe lojë me fund të hapur. Faqe si Kongregate dhe zhvillues si PopCap, Zynga dhe King u shfaqën si liderë në këtë fushë.<ref name="gi flash games2" /> Lojërat e rastësishme gjithashtu hynë në lojëra kompjuterike më të zakonshme me lojëra të shumta simuluese . Goditja më e madhe ishte ''The Sims'' nga Maxis, e cila vazhdoi të bëhej loja kompjuterike më e shitur e të gjitha kohërave, duke tejkaluar ''Myst'' .<ref>{{Cite web|last=Walker, Trey|date=22 mars 2002|title=b67999|url=http://www.gamespot.com/pc/strategy/simslivinlarge/news_2857556.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100119043947/http://www.gamespot.com/pc/strategy/simslivinlarge/news_2857556.html|archive-date=19 janar 2010|access-date=15 mars 2008|website=[[GameSpot]]|publisher=[[CNET]]}}</ref> Ndërsa faqet e mediave sociale filluan të rriteshin, lojërat e para të rrjeteve sociale u shfaqën në platformat sociale. Këto lojëra, shpesh të bazuara në mekanikën e lojërave të rastësishme, zakonisht mbështeten tek përdoruesit për të bashkëvepruar me miqtë e tyre nëpërmjet faqes së mediave sociale për të fituar një formë "energjie" për të vazhduar të luajnë. ''Happy Farm'', i lëshuar në Kinë në 2008, konsiderohet si loja e parë e tillë e madhe sociale. I ndikuar nga seria japoneze e konsolave RPG ''Story of Seasons'',<ref>{{Cite web|last=Nutt|first=Christian|date=11 tetor 2009|title=wwue100|url=http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=25601|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111019055602/http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=25601|archive-date=19 tetor 2011|access-date=10 shtator 2011|website=[[Gamasutra]]}}</ref><ref name="wired_farm">{{Cite news|last=Kohler|first=Chris|date=19 maj 2010|title=Farm010|work=[[Wired (magazine)|Wired]]|url=https://www.wired.com/gamelife/2010/05/farm-wars/|url-status=live|access-date=12 shtator 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110925061929/http://www.wired.com/gamelife/2010/05/farm-wars|archive-date=25 shtator 2011}}</ref> ''Farm i lumtur'' tërhoqi 23 milionë përdorues aktivë çdo ditë në Kinë.<ref name="dayoo">{{Cite web|title=wen66|url=http://game.dayoo.com/200911/20/68602_100420554.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101013063300/http://game.dayoo.com/200911/20/68602_100420554.htm|archive-date=13 tetor 2010|access-date=6 maj 2010|publisher=Game. dayoo.com}}</ref><ref name="rww">{{Cite web|title=bnew8|url=http://www.readwriteweb.com/archives/china_social_gaming_landscape_whats_coming_next.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100501024742/http://www.readwriteweb.com/archives/china_social_gaming_landscape_whats_coming_next.php|archive-date=1 maj 2010|access-date=6 maj 2010|publisher=Readwriteweb.com}}</ref> Shpejt frymëzoi shumë klone si ''Sunshine Farm'', ''Happy Farmer'', ''Happy Fishpond'', ''Happy Pig Farm'',<ref name="techgearx1" /><ref name="venturebeat">{{Cite news|last=Elliott Ng|date=29 tetor 2009|title=bmiso88|work=VentureBeat|url=https://venturebeat.com/2009/10/29/china-qq-farm-happy-farm-games/|url-status=live|access-date=6 maj 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100507012442/http://venturebeat.com/2009/10/29/china-qq-farm-happy-farm-games/|archive-date=7 maj 2010}}</ref> dhe lojëra në Facebook si ''[[Farmville|FarmVille]]'', ''[[Farmville|Farm Town]]'', ''Country Story'', ''Barn Buddy'', ''Sunshine Ranch'', ''Happy Harvest'', ''Jungle Extreme'', dhe ''Farm Villain'' .<ref name="wired_farm" /><ref>{{Cite web|date=1 shtator 2009|title=kin23|url=http://life.chinatimes.com/2009Cti/Channel/Life/life-article/0,5047,100304+112009090100272,00.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120324084517/http://life.chinatimes.com/2009Cti/Channel/Life/life-article/0%2C5047%2C100304%20112009090100272%2C00.html|archive-date=24 mars 2012|access-date=12 shtator 2011|website=[[China Times]]}} (http%3A%2F%2Flife. chinatimes. com%2F2009Cti%2FChannel%2FLife%2Flife-article%2F0%2C5047%2C100304%2B112009090100272%2C00.html&act=url Translation])</ref> ''Happy Farm'' shërbeu si frymëzim i drejtpërdrejtë për ''[[Farmville|FarmVille]]'', i cili kishte mbi 80 milionë përdorues aktivë në mbarë botën deri në vitin 2010.<ref name="wired_influential14" /><ref>{{Cite web|last=Walker|first=Tim|date=22 shkurt 2010|title=bfi88|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/welcome-to-farmville-population-80-million-1906260.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728232219/https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/welcome-to-farmville-population-80-million-1906260.html|archive-date=28 korrik 2020|access-date=18 gusht 2020|website=[[The Independent]]}}</ref> == Referime == <references/> mrzuelj5p57xz9vnhaep0zxaohkpjw9 1 361687 3029163 2692492 2026-09-02T04:23:02Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Modeli shoqëror i aftësisë së kufizuar]] 3029163 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Modeli shoqëror i aftësisë së kufizuar]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2178018 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201020174726/http://old.bfi.org.uk/education/teaching/disability/thinking/medical.html për lidhjen http://old.bfi.org.uk/education/teaching/disability/thinking/medical.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 08:45 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Modeli shoqëror i aftësisë së kufizuar]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2184666 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110712182650/http://www.equalities.gov.uk/equality_act_2010.aspx për lidhjen http://www.equalities.gov.uk/equality_act_2010.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 janar 2021 21:49 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Modeli shoqëror i aftësisë së kufizuar]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2497985 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171112043524/https://www.ada.gov/pubs/adastatute08.pdf për lidhjen http://www.ada.gov/pubs/adastatute08.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 nëntor 2022 05:59 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Modeli shoqëror i aftësisë së kufizuar]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2545736 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181018104420/http://www.neurodiversity.com/autistic_distinction.html për lidhjen http://www.neurodiversity.com/autistic_distinction.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 prill 2023 08:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Modeli shoqëror i aftësisë së kufizuar]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2637493 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120923050953/http://www.leeds.ac.uk/disability-studies/archiveuk/thomas për lidhjen http://www.leeds.ac.uk/disability-studies/archiveuk/thomas%20pam/Defining%20Impairment%20within%20the%20Social%20Model%20of%20Disability.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120923050911/http://www.leeds.ac.uk/disability-studies/archiveuk/UPIAS/fundamental për lidhjen http://www.leeds.ac.uk/disability-studies/archiveuk/UPIAS/fundamental%20principles.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120927020649/http://www.leeds.ac.uk/disability-studies/archiveuk/finkelstein/UPIAS për lidhjen http://www.leeds.ac.uk/disability-studies/archiveuk/finkelstein/UPIAS%20Principles%202.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191118155527/https://disability-studies.leeds.ac.uk/library/ për lidhjen http://www.leeds.ac.uk/disability-studies/archiveuk/Oliver/in%20soc%20dis.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 janar 2024 14:29 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Modeli shoqëror i aftësisë së kufizuar]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3026703 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200903130815/http://www.beyonddiscovery.org/content/view.asp?I=261 për lidhjen http://www.beyonddiscovery.org/content/view.asp?I=261. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2026 17:38 (CEST) iup4j9tiny9jlhx3cpx2khsux2pi5wo 1 361875 3029057 2897530 2026-09-01T15:14:01Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029057 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Historia e videolojërave]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2692974 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170206104517/http://www.polygon.com/2013/4/23/4258334/wii-u-virtual-console-launch-lineup-includes-kirbys-adventure-super për lidhjen https://nicescore.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 shtator 2024 07:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Historia e videolojërave]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2897529 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081007204410/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2007%2F06%2F11%2FBUG8SQC59E1.DTL për lidhjen http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/06/11/BUG8SQC59E1.DTL. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 shkurt 2026 12:27 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Historia e videolojërave]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029056 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160330033934/http://www.pastemagazine.com/articles/2016/03/easter-eggs-the-hidden-secrets-of-videogames.html për lidhjen http://www.pastemagazine.com/articles/2016/03/easter-eggs-the-hidden-secrets-of-videogames.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 17:14 (CEST) r2fb2ispizuatidy32nescqnx5gsku4 0 363249 3029196 2968742 2026-09-02T08:55:10Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029196 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Cable_ties.jpg|parapamje| Asortimenti i lidhëseve të kabllove]] '''Lidhëse e kabllove''' (e njohur edhe si '''lidhëse me zorrë''', '''mbështjellje lidhëse''', '''lidhëse teli''' ose '''lidhëse me rripa''') është një lloj fiksimi për mbajtjen e sendeve së bashku, kryesisht [[Kabllo elektrike|kabllot elektrike]] dhe telat. Për shkak të kostos së tyre të ulët, lehtësisë së përdorimit dhe forcës lidhëse, lidhjet e kabllove janë të kudondodhura, duke u përdorur në një gamë të gjerë aplikimesh të tjera. Lidhjet e kabllove u prodhuan fillimisht nga Thomas &amp;amp; Betts me emrin e markës {{Nowrap|'''Ty-Rap'''}} . Lidhja e zakonshme e kabllove, e bërë zakonisht prej [[Najlloni|najloni]], ka një seksion fleksibël shiriti me dhëmbë që lidhen me një puthje në kokë për të formuar një arpion në mënyrë që ndërsa tërhiqet skaji i lirë i seksionit të shiritit, lidhja e kabllove shtrëngohet dhe nuk zhbëhet. . Kur pjesa e gojës futet nëpër brazda dhe tërhiqet fort, krijon një lak të sigurt, të rregullueshëm, i cili mbyllet në vend si një nyjë. Disa lidhëse përfshijnë një skedë që mund të shtypet për të lëshuar arpionin në mënyrë që kravata të lirohet ose hiqet, dhe ndoshta të ripërdoret. Versionet prej çeliku inox, disa të veshura me një plastikë të fortë, kujdesen për aplikime të jashtme dhe mjedise të rrezikshme.<ref name="stainless-steel-ties">{{Cite web|title=Stainless steel cable ties|url=http://www.cablejoints.co.uk/upload/Stainless_Steel_Cable_Ties.pdf|publisher=[[Thomas & Betts]]|access-date=26 shtator 2024|archive-date=29 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240729150842/https://www.cablejoints.co.uk/upload/Stainless_Steel_Cable_Ties.pdf|url-status=dead}}</ref> == Projektimi dhe përdorimi == [[Skeda:ZipTieCrossSection.JPG|parapamje| Mekanizmi i arpionit në kokën e një lidhëse kablloje]] [[Skeda:Shade_cloth_attached_with_cable_ties.jpg|djathtas|parapamje| Lidhjet e kabllove të përdorura për të ngjitur lecka në skela në një kantier ndërtimi në Singapor]] Lidhja më e zakonshme e kabllove përbëhet nga një shirit fleksibël [[Najlloni|najloni]] me një raft të integruar linear me arpion, dhe në njërin skaj një puthje brenda një kuti të vogël të hapur. Pasi maja e mprehtë e lidhësit të kabllit të jetë tërhequr përmes kutisë dhe të kalojë arpionin, ajo nuk lejohet të tërhiqet mbrapa nëse nuk ushtrohet një forcë e madhe; laku që rezulton mund të tërhiqet vetëm më fort. Kjo lejon që disa kabllo të lidhen së bashku në një pako kabllo dhe/ose të formojnë një pemë kabllore. Një pajisje ose vegël shtrënguese e lidhjes së kabllove mund të përdoret për të aplikuar një lidhje kablloje me një shkallë të caktuar tensioni. Mjeti mund të presë bishtin shtesë në nivel me kokën për të shmangur një skaj të mprehtë që përndryshe mund të shkaktojë lëndim. Veglat e lehta përdoren duke shtrydhur dorezën me gishta, ndërsa versionet e rënda mund të mundësohen nga ajri i kompresuar ose një solenoid, për të parandaluar dëmtimet e përsëritura të tendosjes . Për të rritur rezistencën ndaj [[Rrezet ultravjollcë|dritës ultravjollcë]] në aplikimet e jashtme, najloni që përmban një minimum prej 2% karbon të zi përdoret për të mbrojtur zinxhirët e polimerit dhe për të zgjatur jetëgjatësinë e lidhjes së kabllove. Lidhjet e kabllove blu furnizohen në industrinë ushqimore dhe përmbajnë një aditiv metalik në mënyrë që të mund të zbulohen nga detektorët industrialë të metaleve.<ref>{{Cite web|last=Dodds|first=Chris on|date=15 nëntor 2013|title=Detectable Cable Ties for Food Industry|url=http://www.cablejoints.co.uk/blog/article/detectable-cable-ties-blog|access-date=14 korrik 2017|publisher=cablejoints.co.uk|archive-date=11 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011063805/http://www.cablejoints.co.uk/blog/article/detectable-cable-ties-blog|url-status=dead}}</ref> Lidhjet e kabllove të bëra nga ETFE (Tefzel) përdoren në mjedise të pasura me rrezatim. Lidhjet e kuqe të kabllove të bëra nga ECTFE (Halar) përdoren për kabllot e plenumit . Lidhjet e kabllove [[Çeliku i pandryshkshëm|prej çeliku të pandryshkshëm]] janë gjithashtu të disponueshme për aplikime të papërshkueshme nga flaka—lidhjet inox të veshura janë të disponueshme për të parandaluar sulmin galvanik nga metale të ndryshme (p.sh. tabaka e kabllove e veshur [[Zinku|me zink]] ).<ref name="stainless-steel-ties"/> Prangat plastike bazohen në modelin e lidhjes së kabllove dhe përdoren nga forcat e rendit për të frenuar të burgosurit.<ref>{{Cite web|last=Meissner|first=Craig|date=1 dhjetor 2002|title=Ties That Bind|url=http://www.policemag.com/channel/patrol/articles/2002/12/ties-that-bind.aspx|publisher=Police Magazine|access-date=26 shtator 2024|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402143302/http://www.policemag.com/channel/patrol/articles/2002/12/ties-that-bind.aspx|url-status=dead}}</ref> Lidhjet e kabllove përdoren gjithashtu ndonjëherë për të parandaluar rënien e kapakëve (të njohura edhe si veshjet e rrotave) nga një automjet në lëvizje, dhe disa shiten posaçërisht për këtë qëllim.<ref>{{Cite web|last=Grecia|first=Leandre|date=21 mars 2020|title=Why do people put zip ties on hub caps?|url=https://www.topgear.com.ph/features/feature-articles/zip-tie-hub-cap-a4354-20200321|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210315021252/https://www.topgear.com.ph/features/feature-articles/zip-tie-hub-cap-a4354-20200321|archive-date=15 mars 2021|access-date=28 prill 2021|website=www.topgear.com.ph|language=en}}</ref> Përdorimi i lidhjeve të kabllove në rastet mjekësore është i rrallë, duke u përfshirë në situata të ngjeshjes ose kufizimit të qafës.<ref>{{Cite journal|last=Byard|first=Roger W|date=22 shkurt 2024|title=Cable ties in forensic practice|journal=Medicine, Science and the Law|doi=10.1177/00258024241233464}}</ref> == Historia == Lidhëset e kabllove u shpikën nga Thomas &amp;amp; Betts, një kompani elektrike, në 1958 nën emrin e markës Ty-Rap. Fillimisht ato ishin projektuar për parzmoret e telave të avionit. Dizajni origjinal përdori një dhëmb metalik dhe këto mund të merren ende. Prodhuesit më vonë ndryshuan në dizajnin najloni/plastik.   Me kalimin e viteve, dizajni i tyre është zgjeruar dhe zhvilluar në produkte të shumta spin-off. Një shembull ishte një lak vetë-mbyllës i zhvilluar si një alternativë ndaj qepjes me çantë në anastomozën e zorrës së trashë.<ref>{{Cite journal|last=Höglund|first=Odd V.|last2=Maxon|first2=Oskar|last3=Grönberg|first3=Anders|date=8 shkurt 2017|title=A self-locking loop as an alternative to purse-string suture in colon anastomosis: a feasibility study|journal=BMC Research Notes|volume=10|issue=1|page=89|doi=10.1186/s13104-017-2412-4|pmc=5299739|pmid=28179015|doi-access=free}}</ref> Shpikësi i lidhjeve të kabllove Ty-Rap, Maurus C. Logan, punoi për Thomas & Betts dhe përfundoi karrierën e tij me kompaninë si Zëvendës President i Kërkimit dhe Zhvillimit. Gjatë qëndrimit të tij në Thomas & Betts, ai kontribuoi në zhvillimin dhe marketingun e shumë produkteve të suksesshme Thomas & Betts. Logan vdiq më 12 nëntor 2007, në moshën 86 vjeçare<ref>{{Cite web|date=13 nëntor 2007|title=Maurus C. Logan Obituary|url=http://www.legacy.com/obituaries/name/maurus-logan-obituary?pid=97896269&view=guestbook|website=[[Legacy.com]]}}</ref> Ideja e lidhjes së kabllove erdhi në Logan gjatë turneut të një objekti të prodhimit të avionëve Boeing në 1956. Lidhja elektrike e avionit ishte një ndërmarrje e rëndë dhe e detajuar, që përfshinte mijëra këmbë tela të organizuara në fletë kompensatë 50 metra të gjatë dhe të mbajtur në vend me kordon najloni të lidhur me nyje, të veshur me dylli, të gërshetuar . Çdo nyjë duhej të tërhiqej fort duke e mbështjellë kordonin rreth gishtit të dikujt, i cili nganjëherë preu gishtat e operatorit derisa të krijonin kallo të trashë. Logan ishte i bindur se duhej të kishte një mënyrë më të lehtë, më falëse për të përmbushur këtë detyrë kritike. Për dy vitet e ardhshme, Logan eksperimentoi me mjete dhe materiale të ndryshme. Më 24 qershor 1958, u dorëzua një patentë për lidhjen e kabllove Ty-Rap. == Ripërdorimi == Lidhjet e kabllove në përgjithësi janë të dizajnuara si pajisje me përdorim të vetëm, megjithatë ato mund të rihapen me pak ose aspak dëmtim duke futur një objekt të vogël të sheshtë midis arpionit dhe putrës dhe duke e tërhequr putrën jashtë. Disa modele kanë një mekanizëm për të lëshuar putrën dhe për të lejuar ripërdorimin. Përndryshe, kravata mund të përdredhet 180 gradë dhe të futet në kasë me kokë poshtë për të krijuar një unazë më të dobët që mund të hapet lehtësisht me dorë, por ende mjaft e fortë për disa detyra të thjeshta, të tilla si mbajtja e disa kabllove së bashku. Metoda të tjera të bashkimit të kabllove së bashku në mënyrë të sigurt dhe gjysmë të përhershme përfshijnë lidhjen e kabllove, lidhjen me rripa, nyjet lidhëse si nyja e kirurgut ose nyja shtrënguese, shiritat e markës Velcro, grepat e rripit transportues, lidhjet e përdredhura, fiksuesit me rrip metali, . == Shih edhe == * [[Kabllo]] * [[Kabllo elektrike]] == Referime == [[Kategoria:Shpikje amerikane]] 16dz7m277fefqxb3uy2ag53v12exlkw 1 367757 3029146 2724765 2026-09-02T03:30:40Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029146 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kolegji ilirik i Loretos]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2724764 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221008210753/https://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=5911 për lidhjen http://hbl.lzmk.hr/clanak.aspx?id=5911. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 dhjetor 2024 09:24 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kolegji ilirik i Loretos]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029145 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150402190657/http://hrcak.srce.hr/file/83169 për lidhjen http://hrcak.srce.hr/file/83169. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 05:30 (CEST) 44i42cgrr6n6x7pm0byssa1nqmf2zjs 0 369954 3029026 2970215 2026-09-01T12:12:27Z Leutrim.P 113691 /* Shiko edhe */ 3029026 wikitext text/x-wiki [[File:Rochdale_Unitarian_Church_"Humility".jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rochdale_Unitarian_Church_%22Humility%22.jpg|parapamje|296x296px|Përfaqësimi i "Përulësisë" në një dritare me njolla të projektuar nga Edward Burne-Jones.]] '''Përulësia''' është cilësia e të qenit të përulur.<ref>{{wiktionary-inline|humble}}</ref> Fjalori i Oksfordit, në botimin e tij të vitit 1998, e përshkruan përulësinë si [[Vetëvlerësimi|vetëvlerësim]] të ulët dhe ndjenjën e [[Padenjësia|padenjësisë]]. Megjithatë, përulësia përfshin të kesh një mendim të saktë për veten dhe të shprehesh me [[Modestia|modesti]] ashtu siç e kërkojnë situatat, me orientim të qartë qëllimi, çiltërsi, mendjegjerë dhe një mentalitet joimponues. Në një kontekst fetar, përulësia mund të nënkuptojë një njohje të vetvetes për një hyjni (d.m.th. Zotin) dhe nënshtrim pasues ndaj asaj hyjnie si një anëtar fetar.<ref name="Humility 1910, pp 543-544">{{cite book|title=The Catholic Encyclopedia|year=1910|editor-last=Herbermann|volume=7|pages=543–544|chapter=Humility|display-editors=etal}}</ref><ref name="Humility 1860, pp 598-599">{{cite book|title=The Protestant theological and ecclesiastical encyclopedia|year=1860|editor-last=Herzog|volume=2|pages=598–599|chapter=Humility|display-editors=etal}}</ref> Jashtë një konteksti fetar, përulësia përkufizohet si të qenit "i pavetë" - i çliruar nga vetëdija e vetvetes - një formë e maturisë që nuk është as krenari (ose mendjemadhësi) dhe as duke u kënaqur me nënçmimin e vetvetes. Përulësia i referohet ndjenjës së duhur të vetëvlerësimit. Në të kundërt, poshtërimi përfshin imponimin e jashtëm të turpit mbi një person. Dikush mund të keqinterpretojë përulësinë si aftësinë për të duruar poshtërimin nëpërmjet denigrimit të vetvetes. Ky keqkuptim lind nga ngatërrimi i përulësisë me tipare si nënshtrimi dhe butësia. Keqinterpretime të tilla i japin përparësi vetë-ruajtjes dhe vetë-lavdërimit mbi përulësinë e vërtetë, e cila thekson një fokus të pazvogëluar te vetja. Në shumë tradita fetare dhe filozofike, përulësia konsiderohet si një virtyt që i jep përparësi harmonisë shoqërore. Ajo vendos një ekuilibër midis dy grupeve të cilësive. Ky ekuilibër qëndron në të paturit e një fokusi të reduktuar te vetja, gjë që çon në ulje të rëndësisë së vetvetes dhe ulje të arrogancës, ndërsa zotëron gjithashtu aftësinë për të demonstruar forcë, këmbëngulje dhe guxim. Ky virtyt shfaqet në ndjekjen e ruajtjes së harmonisë shoqërore, duke njohur varësinë tonë njerëzore prej saj. Ai është në kontrast me keqdashjen, mendjemadhësinë dhe forma të tjera negative të krenarisë dhe është një konstrukt idealist dhe i rrallë i brendshëm që ka një anë të jashtme. == Shiko edhe == * [[Virtyti]] * [[Nderi]] * [[Mërzia]] == Referime == [[Kategoria:Etikë fetare]] [[Kategoria:Etikë e krishterë]] [[Kategoria:Shtatë virtytet]] [[Kategoria:Përulësi]] el668p626a2w73r4pn1fzihqwctcq29 0 372453 3029173 2970561 2026-09-02T05:17:54Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029173 wikitext text/x-wiki [[File:19990927-kosovo-train-for-life-attila-kisbenedek-epaphotos-51081100.jpg|thumb|Kosovo Train for Life (1999)]] '''''Kosova Train for Life''''' ishte një tren që transportoi [[Ndihma ndërkombëtare|ndihma]] nga [[Mbretëria e Bashkuar]] për në [[Prishtina|Prishtinë]], [[Kosova|Kosovë]], në shtator të vitit 1999 në lidhje me përpjekjet paqeruajtëse [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|të Kombeve të Bashkuara]] [[KFOR|në Kosovë]] (KFOR) pas [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]] .<ref name="flowers-2001">{{Cite web|last=Flowers|first=Andy|date=4 janar 2001|title=Class 20s to Kosovo!|url=http://www.girdlers.demon.co.uk/Traction1DRS.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010219050958/http://www.girdlers.demon.co.uk/Traction1DRS.htm|archive-date=19 shkurt 2001}}</ref> == Historia == Treni u tërhoq nga lokomotivat britanike të hekurudhave të klasës 20 me naftë 20903, 20901 dhe 20902 që i përkisnin Direct Rail Services .<ref>{{Cite web|last=Németh|first=Zoltán Gábor|date=20 shtator 1999|title=British engine at Hungary!|url=http://www.railfaneurope.net/pix/gb/diesel/20/20_9/pix.html|access-date=17 tetor 2014|format=photograph|quote=on 1999.sept.20 the "Kosovo, Train for Life" train arrived to the Keleti station with class 20/9 diesel locomotives: 20903+20901+20902 on the next day the train left Hungary.}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Brodrick|first=Nick|date=2014|title=Four S160s and 'bombed' loco to launch military railway revival|url=http://www.rtcc.mrt.gov.mn/ebooks/TheRailwayMagazine072014.pdf|url-status=dead|journal=The Railway Magazine|page=10|issn=0033-8923|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305143611/http://www.rtcc.mrt.gov.mn/ebooks/TheRailwayMagazine072014.pdf|archive-date=5 mars 2016|access-date=17 tetor 2014|quote=The Military Railfest will take place on May 6–10 and include war veterans, such as ... Class 20 No. 20901, one of a trio of British diesels used on the 1999 Britain-Kosovo Train for Life.}}</ref> Rruga e tij përfshinte {{Convert|4500|km|mi}} dhe treni mbërriti në [[Stacioni hekurudhor në Fushë Kosovë|stacionin hekurudhor të Fushë Kosovës]] në [[Fushë Kosova|Fushë Kosovë]], afër Prishtinës, më 27 shtator 1999 pas disa vonesave,<ref>{{Cite web|date=26 shtator 1999|title=Kosovo aid train 'held to ransom'|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/457235.stm|access-date=17 tetor 2014|website=BBC News Online}}</ref><ref>{{Cite news|date=27 shtator 1999|title=Kosovo aid train gets through|work=BBC News Online|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/458616.stm|access-date=17 tetor 2014}}</ref> pasi fillimisht ishte menduar të mbërrinte më 25 shtator.<ref>{{Cite news|date=25 shtator 1999|title=Train of Life in Kosovo|work=BBC World Service|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/457312.stm|access-date=17 tetor 2014}}</ref><ref name="oakwood">{{Cite web|title=KOSOVO - A Train For Life The Greatest Ever Railway Journey from Britain|url=http://www.oakwoodpress.co.uk/overseas_standard.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218180328/http://www.oakwoodpress.co.uk/overseas_standard.htm#KOSOVO%20-%20A%20Train%20For%20Life|archive-date=18 shkurt 2010|access-date=8 maj 2017}}</ref> Udhëtimi ishte organizuar nga "Train of Events", një ekip i ish-personelit britanik të hekurudhave në MB,<ref name="about-train-of-events">{{Cite web|title=About Train of Events|url=http://www.trainofevents.co.uk/pages/about-train-of-events.html|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20141017163524/http://www.trainofevents.co.uk/pages/about-train-of-events.html|archive-date=17 tetor 2014|access-date=17 tetor 2014|quote=It remains the record holder for the furthest distance travelled by a UK civilian train on its own wheels.}}</ref> duke përfshirë Neil Howard dhe John Morris.<ref>{{Cite journal|last=Milne|first=Andy|date=15 korrik 2014|title=RailStaff 200|url=http://www.railstaff.co.uk/2014/07/15/railstaff-200/|journal=Railstaff|access-date=17 tetor 2014|quote=Train for Life, a relief train a mile long which took aid to Kosovo ahead of that first desperate winter in 1999, was organised by two railwaymen – Neil Howard and John Morris. Direct Rail Services provided the engines. Despite being held up at gunpoint in Macedonia, the train made it and it is fair to say saved lives of many that winter.}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 shtator 1999|title=British volunteers arrive in Pristina with trainload of aid from England|work=News 5 Tonight|publisher=National Archives of Singapore|url=http://www.nas.gov.sg/archivesonline/audiovisual_records/record-details/542ac8d9-1164-11e3-83d5-0050568939ad|access-date=17 tetor 2014|quote=The idea came from two former British railway workers, John Morris and Neil Howard, who were moved by what they saw on television. ... In an important spin-off of the venture, three British locomotives will be left in Kosovo for three months and KFOR soldiers will use the engines to deliver more aid across the war-ravaged territory.}}</ref> Drejtuesit u siguruan nga Skuadrilja 79 Hekurudhore .<ref name="oestern-199910">{{Cite journal|last=Oestern|first=Grethe|last2=Spark|first2=Graham|date=1999|title=A Train for Life|journal=KFOR Chronicle|publisher=[[NATO]]|volume=2|issue=99}}</ref> Ngarkimi u zhvillua në Midland Railway – Butterley pranë Derby, me një "valë off" të organizuar në stacionin hekurudhor Kensington Olympia . Rruga vazhdoi përmes [[Eurotuneli|Eurotunelit të LaManshit]], Lille në Francë, Namur dhe Liège në Belgjikë. Në Aachen në Gjermani, mjetet lëvizëse shtesë u ngjitën me trenin që vazhdonte nëpërmjet stacionit Hamburg dhe Berlin-Lichtenberg, për në Dresden Hauptbahnhof .<ref>{{Cite web|last=Marsden|first=Colin|date=19 shtator 1999|title=20903 UK & German DB UK Class 20/9|url=http://www.railpictures.net/viewphoto.php?id=50964|access-date=17 tetor 2014|location=Dresden, Germany|quote=The great train shed at Dresden in for former East Germany. UK Class 20/9 No. 20903 on the left with special to Kosovo. On the right DB Class 180 No. 180-011-9}}</ref> Nga Děčín lokomotivat e tërhoqën trenin nën fuqinë e tyre.<ref>{{Cite web|last=Woodland|first=Charles|date=22 shtator 1999|title=Kosovo : Train For Life 20903 Decin Yard|url=http://www.rrpicturearchives.net/Locopicture.aspx?id=38861|access-date=17 tetor 2014|format=photograph|quote=During September 1999 a train ran across Europe hauled by 3 Ex BR now DRS Class 20 locomotives taking aid to Kosovo. The Class 20s are seen here in Decin Yard being started up on Main Land Europe for the first time.}}</ref><ref>{{Cite web|last=Marsden|first=Colin|date=20 shtator 1999|title=20903 UK DRS UK Class 20/3|url=http://www.railpictures.net/viewphoto.php?id=50960|access-date=17 tetor 2014|location=Děčín, Czech|quote=A Very rare view of three English Class 20s, 20903/902/901 in Decin yard on the German/Czech border on a special humanity train to Kosovo}}</ref> Lokomotivat u vendosën më pas për [[Rrjeti hekurudhor në Kosovë|transportin hekurudhor në Kosovë]] duke lëvizur trenat brenda Kosovës dhe pastaj nga [[Shkupi]] në Maqedoni u nisën për në Kosovë.<ref>{{Cite web|date=17 korrik 2014|editor-last=Berardocco|editor-first=Luca|title=In Kosovo con il Reggimento Genio Ferrovieri|url=http://modellismotropea.blogspot.co.uk/2012/07/in-kosovo-con-il-reggimento-genio.html|access-date=17 tetor 2014|language=it|quote=BR Class 20 inglese presso Glogovac nel 2000}}</ref> Në Kosovë ka qëndruar edhe lokomotiva gjermane couchette 51 80 59-40 046-6 që i është bashkuar trenit në Aachen.<ref>{{Cite web|date=25 janar 2013|title=DB Bautzener Y/B 70|url=http://www.kosrail.de/bautzener.html|access-date=17 tetor 2014|website=Kosrail|language=de}}</ref> Të tria lokomotivat e klasës 20 ishin planifikuar të qëndronin për tre muaj.<ref name="oestern-199910"/> Pas gjashtë muajsh qëndrimi në Kosovë, tre lokomotivat u larguan nga Kosova dhe u kthyen në Mbretërinë e Bashkuar me rrugë detare.<ref>{{Cite web|date=25 qershor 2014|title=Aktuell ‒ Nicht mehr im Kosovo vorhandene Triebfahrzeuge|url=http://www.le-rail.ch/text/aktuell21.htm|access-date=17 tetor 2014|website=le-rail|language=de|quote=Ebenfalls drei englische Diesellokomotiven gelangten im Herbst 1999 für die KFOR-Truppen in den Kosovo. Die drei Class 20 Lokomotiven waren zwischen 1959 und 1961 gebaut worden und hatten die Nummern 20901 bis 20903. Die Lokomotiven sind heute ebenfalls nicht mehr vor Ort.|archive-date=6 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140806024426/http://www.le-rail.ch/text/aktuell21.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Válóczy|first=Frank|title=Diesel Electric Locomotives & Shunters|url=http://www.geocities.org/hvithrafn/spisak/delok.html|website=Railways of Balkan Europe|quote=HK-KŽ Class 20900 ... All three of these units have been returned to England by ship; they were on Kosovo for six months.}}{{Lidhje e vdekur}} [http://www.oocities.org/hvithrafn/spisak/delok.html Alt URL]</ref> Vagoni gjerman i mbetur pa karroca, ka vazhduar të qëndrojë në oborrin e Stacionit hekurudhor në Miradi.<ref>{{Cite web|title=KOSRAIL - DB Bautzener Y/B 70|url=http://www.kosrail.de/bautzener.html}}</ref> Në maj të vitit 2000, Lima (modele) lëshoi një seri të kufizuar prej 750 lokomotivash model OO të vitit 20901 në ngjyrë DRS me pllaka krevati të gdhendura ''nga Kosova Train for Life'' .<ref>{{Cite web|title=Class 20/9 No. 20901 (DRS blue with red solebar)|url=http://www.railexclusive.com/index.php?category=58|access-date=6 korrik 2015|website=Rail Exclusives|quote=Manufacturer: Lima Models; Issue date: May 2000; Catalogue Number: 205263; Quantity produced: 750}}</ref> == Shih edhe == * [[Hekurudhat e Kosovës]] * [[Lufta e Kosovës|Lufta Çlirimtare e Kosovës]] == Referime == [[Kategoria:Hekurudhat e Kosovës]] [[Kategoria:1999 në Kosovë]] 8ul9xfah8g8u6nmuhra6833rt2j1f3l 1 373192 3029174 2760756 2026-09-02T05:17:54Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029174 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kosova Train for Life]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2760755 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.geocities.org/hvithrafn/spisak/delok.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 shkurt 2025 05:01 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kosova Train for Life]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029173 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140806024426/http://www.le-rail.ch/text/aktuell21.htm për lidhjen http://www.le-rail.ch/text/aktuell21.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 07:17 (CEST) aiatxytgi91xkcro4hbwk1apakmyw4b 0 374003 3029032 3004147 2026-09-01T13:30:08Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029032 wikitext text/x-wiki [[File:Elementi carta nautica.jpg|thumb|309px|Shembull harte nautike me elementet karakteristike]] '''Hartografia Nautike''', '''hartografia hidrografike''' apo '''hartat nautike''' është një paraqitje grafike e një rajoni detar ose pellgu tjetër ujor dhe [[bregdeti]]t rrethues ose brigjeve të ndonjë lloji tjetër. Ajo është bashkësia e [[njohuria|njohurive]] [[shkenca|shkencore]], [[teknika|teknike]] dhe [[arti|artistike]] me synim paraqitjen simbolike, por të vërtetë të informacionve [[gjeografia|gjeografike]] në mbështetje të [[navigimi]]t, në suporte të sheshta (harta) apo rruzullore ([[globi|globa]]). Në varësi të shkallës së hartës, ajo mund të paraqesë thellësinë e ujërave ([[batimetria]]) dhe lartësinë e tokës ([[topografia]]), veçoritë natyrore të shtratit detar, hollësitë e vijës bregdetare, rreziqet e lundrimit, vendndodhjen e ndihmave natyrore apo njerëzore të [[navigimi]]t, informacione mbi [[Fazat e detit]] dhe [[Rryma oqeanike|rrymat]], hollësi vendore të [[Fusha magnetike e Tokës|Fushës magnetike të Tokës]], si dhe struktura të bëra nga njerëzit si [[limani|limanet]], ndërtesat dhe urat. Hartat Nautike janë mjete thelbësore për navigimin detar; shumë vende kërkojnë që mjetet lundruese, veçanërisht [[anija tregtare|anijet tregtare]], ti bartin ato me vete. Hartografia Nautike mund të marrë formën e hartave të shtypura në letër (harta navigacionale ''raster'') ose të hartave të kompjuterizuara elektronike. Teknologjitë e fundit kanë bërë të disponueshme harta letër që shtypen "sipas kërkesës" me të dhëna hartografike që shkarkohen në kompanitë grafike komerciale në një kohë që mund të jetë nata e kaluar. Me shkarkime të përditshme, të dhënat kritike si lajmërimet vendore ndaj [[detari|detarëve]] i shtohen fajllave të hartave sipas kërkesës në mënyrë që këto harta të jenë të përditësuara në kohën e shtypjes. == Historia == ===Periplët=== [[File:Arrian, Periplus.jpg|thumb|left|253px|Fillimi i librit ''Periplous tou Euxeinou Pontou'' nga Arriani i Nikomedisë, Johann Froben dhe Nicolaus Episcopius, Bazel 1533]] {{main|Peripli}} '''Peripli''' ose '''periplusi''' është një dokument dorëshkrimor që liston portet dhe vendreferimet bregdetare, në renditje dhe me largësi të përafërta të ndërmjetëve, që kapiteni i një anijeje mund të presë të gjejë përgjatë brigjeve.<ref>{{cite book|author=George Kish|title=A Source Book in Geography|url=https://books.google.com/books?id=_6qF4vjZvhYC|year=1978|publisher=Harvard University Press|lang=en|isbn=0-674-82270-6|page=21}}</ref> Në këtë kuptim, peripli ishte një llojë rregjistri që kryente të njëjtin qëllim si ''[[itinerari|itinerarium]]''-i i mëvonshëm romak i ndalesave rrugore. Megjithatë, lundërtarët [[grekët e lashtë|grekë]] i shtonin shënime të shumëllojta, që, nëse ishin gjeografë profesionistë, siç shumë ishin, bëheshin pjesë e shtesave në gjeografinë greke. [[File:Himilco Periplus Map.svg|thumb|318px|Peripli i Himilkos sipas ''Ora Maritima'' të Avienusit]] Forma e ''periplit'' është të paktën aq e vjetër sa historiani më i hershëm [[grekët e lashtë|grek]], joniani [[Hekateu i Miletit]].<ref>{{Cite book|author=Hekateu i Miletit|author-link=Hekateu i Miletit|url=https://books.google.al/books?id=_YBZAAAAcAAJ&pg=PA1|publisher=Tipografia D'Amico|year=1896|lang=it|editor=Giacomo Tropea|title=Ecateo da Mileto ed i frammenti della Periegesis}}</ref> Veprat e [[Herodoti]]t dhe [[Tukididi]]t përmbajnë pasazhe që duket se janë mbështetur në ''periple''.<ref>{{cite book|author=Yuval Shahar|year=2004|publisher=Mohr Siebeck|url=https://books.google.com/books?id=pIJLJSYFogUC&pg=PA40|title=Josephus Geographicus: The Classical Context of Geography in Josephus|lang=en|isbn=3-16-148256-5|page=40}}</ref> ''Periplus'' është forma e [[gjuha latine|latinizuar]] e fjalës [[greqishtja e lashtë|greke]] {{lang|grc|περίπλους}} (''periplous'', nga kontraktimi i {{lang|grc|περίπλοος}} – ''periploos''), që do të thotë "të lundrosh përqark". Një ''peripël'' ishte gjithashtu një udhëzues i lashtë naval për manovrimin gjatë sulmit të ''triremat'' do ti dilnin nga krahët ose rrethonin mbrojtësit për ti sulmuar ata nga mbrapa.<ref>{{Cite encyclopedia|editor1=Pierre Briant|editor2=Amélie Kuhrt|date=6 korrik 2015|doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.4890|title=Persian Wars: the Persian Viewpoint|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Classics|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-938113-5}}</ref> ==== Periplët Fenikas ==== [[File:HannoRouteMap.svg|thumb|left|Eksplorimet e Hano Lundrimtarit në Afrikë]] * "'''Lundrimi Fenikas Përqark Afrikës''' nën patronazhin e faraonit egjiptian Neko II, diku midis viteve [[610 p.e.s.|610]] dhe [[594 p.e.s.]]. Thuhet se ata e kryen lundrimin në tre vjet, duke lundruar nga [[Deti i Kuq]] përqark Afrikës duke u kthyer në grykëderdhjen e [[Nili]]t. Në këtë mënyrë ata mund të kenë qenë të parët që përshkojnë Rrugën e Kepit. Këtë lundrim e raporton edhe [[Herodoti]], ndërsa [[Straboni]], [[Polibi]] dhe [[Ptolemeu]] e vënë në dyshim këtë përshkrim.<ref>{{Cite book|author=Henry S. Williams|year=1904|publisher=The Trow Press|url=https://books.google.al/books?id=kLNVDwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT197|title=The Historians' History of the World: Israel, India, Persia, Phoenicia, Minor Nations of Western Asia|lang=en|volume=2|chapter=VII. Phœnician Comerce – Sea Trade|pages=326-329}}</ref> Kjo lidhet me veprimtarinë e ngjeshur të faraonit Neko II për të rritur fuqinë detare të Egjiptit, duke rekrutuar [[grekët e lashtë|grekë jonianë]] të zhvendosur për ti futur në marinën e tij që vepronte si në Mesdhe, ashtu dhe në Detin e Kuq.<ref>{{Cite web|title=Necho II's African Circumnavigation|url=https://www.touregypt.net/featurestories/nechoafrica.htm|lang=en|author=Jimmy Dunn|website=Tour Egypt|access-date=28 shkurt 2025|archive-date=28 shkurt 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250228203657/https://www.touregypt.net/featurestories/nechoafrica.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|author=Nelson Pierroti|title=La exploración de África en los textos egipcios de Sahure a Neco II|lang=es|publisher=Juan de la Torre Suárez|url=http://www.egiptomania.com/historia/africa.htm}}</ref><ref>{{Cite journal|date=3 tetor 2018|url=https://www.labrujulaverde.com/2018/10/la-expedicion-egipcio-fenicia-que-circunnavego-africa-hace-mas-de-2-500-anos|author=Jorge Álvarez|title=La expedición egipcio-fenicia que circunnavegó África hace más de 2.500 años|lang=es|journal=La Brújula Verde}}</ref><ref>{{cite web|author=Ana Vázquez Hoys|lang=es|date=19 qershor 2009|url=http://www.bloganavazquez.com/2009/06/19/circunnavegacion-fenicia-de-africa-con-necao-ii-616-a-c/|title=Circunnavegación fenicia de África con Necao II (616 a.C.)|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502122723/http://www.bloganavazquez.com/2009/06/19/circunnavegacion-fenicia-de-africa-con-necao-ii-616-a-c/|url-status=dead|archive-date=2 maj 2019}}</ref> Thuhet se Neko II kishte nisur punimet për ndërtimin e një kanali që të lidhte [[Nili]]n me [[Deti i Kuq|Detin e Kuq]], që do të përfundohej vetëm nën sundimin e mbretit pers [[Dari i Madh]] ([[522 p.e.s.|522]]-[[486 p.e.s.]]), duke u bërë pararendësi i [[Kanali i Suezit|Kanalit modern të Suezit]].<ref>{{Cite book|year=1903|volume=3|author=Angelo S. Rappoport|url=https://archive.org/details/RappoportSHistoryOfEgyptFrom330BCToThePresentTimeVol31903/page/n276/|title=History of Egypt from 330 B.C. to the Present Time|chapter=V. The Water Ways of Egypt|publisher=The Grolier Society|lang=en|pages=235-290}}</ref> * Peripli i Himilko Lundrimtarit, pjesë të cilat janë ruajtur te [[Plini Plaku]] dhe [[Avienusi]].<ref>{{cite book|author=Nicholas Purcell|year=1999|title=Oxford Classical Dictionary|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|lang=en|chapter=Himilco of Carthage, pioneering Atlantic navigator|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019522408-5|page=707}}</ref> * Peripli i Hano Lundrimtarit, kolonist dhe eksplorator kartagjenas që eksploroi brigjet e [[Afrika|Afrikës]] nga [[Maroku]] i tanishëm drejtuar në jug deri në [[Senegali|Senegal]] në [[shekulli VI p.e.s.|shekullin e VI]] ose [[shekulli V p.e.s.|të V p.e.s.]].<ref>{{cite book|author=Hano Lundërtari|year=1864|editor=Konstandinos Simonides|publisher=Trübner & Co.|url=https://books.google.al/books?id=SLnkzlGzE2UC|lang=en|title=The Periplus of Hannon, king of the Karchedonians, concerning the Lybian parts of the earth beyond the Pillars of Herakles}}</ref><ref>{{Cite book|author=Hano Lundërtari|year=1882|lang=la|editor=Karl Müller|url=https://books.google.al/books?id=ieG8thul_JoC&pg=PA1|title=Geographi Graeci minores. E Codicibus Recognovit, Prolegomenis, Annotatione, Indicibus Instruxit, Tabulis Æri Incisis Illustravit|chapter=Hannoni Carthaginiensium Regis Periuplus: Earum Quæ sunt ultra Herculis Columnas Libycarum Terræ Partium quem etiam dedicavit in Saturni delubro, exhibeutem hæcce|volume=1|publisher=Firmin-Didot|pages=1-14}}</ref> [[File:Map of the Periplus of the Erythraean Sea.jpg|thumb|389px|Toponimet dhe rrugët e Periplit të Detit Eritreas, shek. I p.e.s.]] ==== Periplët grekë ==== * ''Peripli'' i [[Skylaksi i Kariandës|Skylaksit të Kariandës]], në Karia, që thuhet se lundroi përgjatë [[Lumi Indus|Lumit Ind]] dhe pastaj në [[Suezi|Suez]] me nismën e [[Dari i Madh|Darit të Madh]]. Ky udhëtim përmendet nga [[Herodoti]] dhe peripli i tij citohet nga [[Hekateu i Miletit]], [[Aristoteli]], [[Straboni]] dhe [[Avienusi]].<ref name="OCD1374">{{cite book|author=Eric H. Warmington|author2=Jean-François Salles|chapter=Scylax of Caryanda|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|title=Oxford Classical Dictionary|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1999|lang=en|isbn=978-019522408-5|page=1374}}</ref><ref>{{Cite book|author=Skylaksi i Kariandës|author-link=Skylaksi i Kariandës|year=1983|lang=en|oclc=630683383|url=https://search.worldcat.org/title/630683383|publisher=Ann Arbor|editor=Michael L. Allain|title=The Periplous of Skylax of Karyanda}}</ref> * Përshkrimi nga ''Euthimenesi'' i [[Afrika Perëndimore|Afrikës Perëndimore]] (rreth çerekut të tretë të [[shekulli VI p.e.s.|shekullit të VI p.e.s.]]). Rrëfimet e tij të publikuara nuk kanë mbijetuar, por duket se kanë qenë të njohura, të paktën si dokument i dorës së dytë nga ''[[Plutarku]]''. * ''Peripli Masaliot'', një përshkrim i rrugëve tregtare përgjatë brigjeve të [[Oqeani Atlantik|Atlantikut Evropian]], nga lundërtarë [[grekët e lashtë|anonimë grekë]] nga ''Masalia'' (tani [[Marseja]] në [[Franca|Francë]]), me gjasa daton nga [[shekulli VI p.e.s.]], i ruajtur gjithashtu te [[Avienusi]].<ref name="OCD1141">{{cite book|lang=en|author=Nicholas Purcell|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|chapter=Periploi, 'voyages around'|year=1999|title=Oxford Classical Dictionary|editor1=Simon Hornblower|edition=i 3-të|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019522408-5|page=1141}}</ref> * Pitea i Masilies, ([[shekulli IV p.e.s.]]) ''Mbi Oqeanin'' ({{lang|grc|Περί του Ωκεανού}}), nuk ka mbijetuar; kanë mbetur vetëm disa pjesë të tij, të cituara ose perifrazuara nga autorët e mëvonshëm, duke përshfirë [[Straboni]]n, [[Diodori|Diodor Sikuli]], [[Plini Plaku]] dhe te ''Ora maritima'' e [[Avienusi]]t.<ref>{{cite book|chapter=Pytheas, Greek navigator, c. 310–306 BCE|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|year=1999|author=Eric Herbert Warmington|author2=Antony Spawforth|title=Oxford Classical Dictionary|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019522408-5|lang=en|page=1285}}</ref><ref>{{Cite book|title=Pythéas de Marseille et la géographie de son temps|author=Joachim Lelewel|url=https://archive.org/details/lelewel-pytheas-de-marseille-1836|publisher=Joseph Straszéwicz|year=1836|lang=fr}}</ref> [[File:WorldMapCosmasIndicopleustes.jpg|thumb|left|379px|Hartë e botës e paraqitur te ''Topografia e Krishterë'' e Kozmas Indokopleustit. Toka paraqitet në formë drejtkëndore e rrethuar nga Oqeani Botëror, shek. VI]] * ''[[Periplusi i Pseudo-Skylaksit]]'' ({{lang|grc|Περίπλους τῆς θαλάσσης τῆς οἰκουμένης Εὐρώπης καὶ Ἀσίας καὶ Λιβύης}}, ''Periplus tes thallases tes eikumenes Europes kai Azias kai Libyes'') i shkruar nga një autor i quajtur [[Pseudo Skylaksi|Pseudo Skylaks]]. Këtij peripli përgjithësisht i atribuohet një datë midis [[shekulli IV p.e.s.|shekullit të IV]] dhe [[shekulli III p.e.s.|të III p.e.s.]].<ref name="OCD1374"/><ref>{{Cite book|author=Pseudo Skylaksi|author-link=Pseudo Skylaksi|url=https://books.google.al/books?id=NEcURQAACAAJ|editor=Graham Shipley|title=Pseudo-Skylax's Periplous: The Circumnavigation of the Inhabited World: Text, Translation and Commentary|publisher=Bristol Phoenix Press|year=2011|lang=en|isbn=978-190467582-2}}</ref> * Peripli i Nearkut shqyrton zonën midis [[Indusi]]t dhe [[Gjiri Persik|Gjirit Persik]] nën urdhërat e [[Aleksandri i Madh|Aleksandrit të Madh]]. Ai qe burim për [[Straboni]]n dhe [[Arriani]]n, mes të tjerëve.<ref name="OCD1141"/><ref>{{Cite book|year=1889|lang=en|editor=William Vincent|url=https://books.google.al/books?id=etQTAAAAYAAJ|title=The Voyage of Nearchus and the Periplus of the Erythrean Sea|publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> *''Mbi Detin e Kuq'' nga [[Agatharkidi]]. Fragmente të ruajtura te [[Diodori|Diodor Sikuli]] dhe [[Fotiu I|Foti I]].<ref>{{cite book|author=Kenneth S. Sack|year=1999|lang=en|title=Oxford Classical Dictionary|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|isbn=978-019522408-5|publisher=[[Oxford University Press]]|editor1=Simon Hornblower|chapter=Agatharchides of Cnidus, Greek historian, geographer, and Peripatetic philosopher, c. 215–after 145 BCE|editor2=Antony Spawforth|page=36}}</ref><ref>{{Cite book|lang=en|author=Agartharkidi i Knidit|url=https://books.google.al/books?id=vpoN9PDYKC4C&lpg=PP1&pg=PA177|author-link=Agatharkidi|editor=George W. B. Huntingford|year=1980|chapter=Extracts from Agatharkhides 'On the Erythraean Sea' as epitomised by Photios|title=The Periplus of the Erythraean Sea, by an unknown author: With some Extracts from Agatharkhides 'On the Erythraean Sea'|publisher=The Hakluyt Society|isbn=978-0-904180-05-3|pages=177-196}}</ref> * Peripli i [[Skymni]]t të [[Hiosi]]t që daton rreth vitit [[110 p.e.s.]], nga i cili kanë mbijetuar vetëm disa fragmente.<ref>{{cite book|author=Nicholas Purcell|year=1999|chapter=Scymnus of Chios, author|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|title=Oxford Classical Dictionary|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|edition=i 3-të|isbn=978-019522408-5|page=1374}}</ref> * ''Peripli i Detit Eritreas'' ose ''Detit të Kuq'' ({{lang|grc|Περίπλους τῆς Ἐρυθρᾶς Θαλάσσης}}, Períplous tē̂s Erythrâs Thalássēs) është shkruar nga një [[Aleksandria|aleksandrin]] i helenizuar/romanizuar i [[shekulli I|shekullit të I të e.s.]]. Ai jep një itinerar bregdetar të [[Deti i Kuq|Detit Eritreas (të Kuq)]], duke filluar nga porti i Berenice Trogloditikas. Përtej Detit të Kuq, dorëshkrimi përshkruan brigjet e [[India|Indisë]] deri në [[Gangu|Lumin Gang]] si dhe brigjet e [[Afrika|Afrikës]] (të quajtur Azania). Autori i panjohur i ''Periplit të Detit Eritreas'' pohon se Hipalosi, një marinar, njihte "[[Musonet|erërat musonike]]" që e shkurtonin udhëtimin nga [[India]] në Detin e Kuq. Gjithashtu sipas dorëshkrimit, [[Briri i Afrikës]] quhej "Aromaton akron'' ({{lang|grc|Αρώματον ἄκρον}}, ''Kepi i Erëzave") apo ''Aromaton emporion'' ({{lang|grc|Ἀρωμάτων ἐμπόριον}}, ''Empori i Erëzave''), ndërsa [[Jemeni]] modern ishte i njohur si "Vendi i Temjanit".<ref>{{cite book|author=Xinru Liu|lang=en|title=The Silk Road in World History|url=https://books.google.al/books?id=FJ8RDAAAQBAJ&lpg=PP1&&pg=PA20|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2010|page=20-41|isbn=978-0-195-33810-2}}</ref><ref>{{Cite book|year=1980|editor=George W. B. Huntingford|publisher=The Hakluyt Society|url=https://books.google.al/books?id=vpoN9PDYKC4C|lang=en|title=The Periplus of the Erythraean Sea, by an unknown author: With some Extracts from Agatharkhides 'On the Erythraean Sea'|isbn=978-0-904180-05-3}}</ref> * ''Peripli i Detit Euksin'' ({{lang|grc|Περίπλους τοῦ Εὐξείνου Πόντου}}, ''Períplous toû Euxeínou Póntou'', {{lang|la|Periplus Ponti Euxini}}), një përshkrim i rrugëve detare përgjatë brigjeve të [[Deti i Zi|Detit të Zi]], i shkruar nga [[Arriani]] ({{lang|grc|Αρριανός}}, {{lang|la|Lucius Flavius Arrianus}}) në fillim të [[shekulli II|shekullit të II-të të e.s.]].<ref>{{Cite book|author=Arrian Nikomedi|author-link=Arriani|year=2003|editor=Aidan Liddle|url=https://books.google.al/books?id=eHRiAAAAMAAJ|title=Arrian: Periuplus Ponti Euxini|publisher=Bloomsbury Academic|lang=en, grc|translator=Aidan Liddle|isbn=978-185399661-0}}</ref> * {{lang|la|Stadiasmus Maris Magni}} ({{lang|grc|Σταδιασμός ήτοι περίπλους της μεγάλης θαλάσσης}}) i shkruar nga një autor anonim rreth gjysmës së dytë të [[shekulli III|shekullit të III]].<ref>{{Cite book|editor=Karl Müller|year=1882|title=Geographi Graeci minores. E Codicibus Recognovit, Prolegomenis, Annotatione, Indicibus Instruxit, Tabulis Æri Incisis Illustravit|url=https://books.google.al/books?id=ieG8thul_JoC&pg=PA427|chapter=Anonymi Stadiasmus Sive Periuplus Maris Magni|volume=1|lang=la|publisher=Firmin-Didot|pages=427-514}}</ref> * Peripli i Detit të Jashtëm ({{lang|grc|Περιπλοισ τησ εΞω Θαλασσησ}}) i Marcianit të Heraklesë ({{lang|grc|Μαρκιανὸς Ἡρακλεώτης}}, ''Markianòs Hērakleṓtēs''; {{lang|la|Marcianus Heracleënsis}}) i cili përmend vende që nga [[Oqeani Atlantik]] deri në [[Kina|Kinë]].<ref>{{cite book|author=Marciani i Heraklesë|year=1927|editor=Wilfred Harvey Schoff|url=https://books.google.com/books?id=kjN_AAAAMAAJ|title=Periplus of the Outer Sea, East and West, and of the Great Islands Therein|oclc=5303996|publisher=Commercial Museum|lang=en}}</ref> * ''Peripli i Detit të Brendshëm'' (({{lang|grc|Περίπλους τῆς ἐντὸς θαλάττης}}, ''Periplūs tēs entos thalassēs'') i Menipit të Pergamit ({{lang|grc|Μένιππος ὁ Περγαμηνός}}) që ka mbijetuar falë përfshirjes së një Epitomi të Periplit të Menipit nga Marciani i Heraklesë rreth vitit [[400]].<ref>{{Cite book|editor=Aubrey Diller|year=1952|lang=en|chapter=Menippi Periegeseos Periplus|url=https://archive.org/details/traditionofminor0000unse/|title=The Tradition of the Minor Greek Geographers|publisher=American Philological Association|pages=147-164}}</ref><ref>{{Cite web|editor=William Smith|title=A Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=menippus-bio-8&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104&force=y|year=1873|lang=en|publisher=John Murray}}</ref> * ''Topografia e Krishterë'' ({{lang|grc|Χριστιανικὴ Τοπογραφία}}, {{lang|la|Topographia Christiana}}) e Kozma Indikopleustit ({{lang|grc|Κοσμᾶς Ἰνδικοπλεύστης}}, që në shqip përkthehet ''Kozmai që lundroi në Indi'') që në [[shekulli VI|shekullin e VI]], gjatë sundimit të [[Justiniani I|Justinianit të I]] bëri disa udhëtime në Indi, të cilat i shkroi rreth vitit [[550]] në një manastir të Sinait.<ref>{{Cite book|author=Kozma Indikopleusti|year=2010|editor=John Watson McCrindle|url=https://books.google.al/books?id=Cp9S9o5lj5oC|title=The Christian Topography of Cosmas, an Egyptian Monk|publisher=[[Cambridge University Press]]|translator=John Watson McCrindle|lang=en|isbn=978-1-108-01295-9}}</ref> [[File:Portolan by Jacobus Russus of Messina 1533.jpg|thumb|389px|Hartë nautike e vitit 1533]] === Mungesa e hartografisë para 1200-ës === Mungesa e dokumenteve nautike në shekujt para vitit [[1200]] u ka krijuar shumë vramendje studiuesve mbi faktin se pupujt pushtues, si [[fenikasit]], [[grekët e lashtë]] dhe [[romakët]], mund të mos kenë ndjerë nevojën e një hartografie nautike. Një tezë e zhvilluar në vitet e fundit merr në konsideratë si humbjet për shkak të disa anije-fundosjeve dhe materialin e shkruar jetëshkurtër, ashtu dhe hipotezën që navigatorët e asaj epoke krijuan harta nautike përgjatë navigimeve, por nuk konsideronin se meritonin të ruheshin. ===Portolanët=== {{See also|Portolanët}} [[File:Mediterranean chart fourteenth century2.jpg|upright=1.4|left|thumb|Një portolan i [[Mesdheu]]t, çereku i dytë i shek. të XIV. Mbajtur në ''Library of Congress'', ku është artifakti më i vjetër origjinal, hartografik]] '''Portolanët''' janë udhëzues, atlase ose [[hartografia nautike|harta nautike]], të krijuara për herë të parë mes fundit të [[shekulli XII|shekullit të XII]] dhe fillimit të [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] në [[Mesdheu|Mesdhe]] dhe më vonë të shtrirë për të përfshirë të edhe rajonet e tjera detare. Ata paraqesin lista sistematike portesh (prej nga vjen emri i tyre), largësitë mes tyre dhe drejtimet për të lundruar nga njëri te tjetri. Përshkruanin mbi të gjitha bregdetin mesdhetar, megjithëse përmbajnë edhe disa brigje atlantike.<ref>{{Cite web|lang=es-ES|date=23 maj 2016|url=https://blogcatedranaval.com/2016/05/23/los-portulanos-una-fuente-historica-y-estetica/|title=Los portulanos, una fuente histórica y estética|website=Blog Cátedra de Historia y Patrimonio Naval|access-date=24 prill 2021}}</ref> Ata përfshinin informacione mbi largësitë, mënyrat për të hyrë nëpër porte, rreziqet, brigjet ranore, arrecifes y anclajes.<ref name=":0">{{Cite web|lang=es|title=Qué es un portulano o carta portulana?|url=https://canal.uned.es/video/5a6f2a8ab1111f57648b45a8|access-date=24 prill 2021}}</ref> Fjala ''portolan'' vjen prej [[gjuha italiane|italishtes]] ''portolano'', që do të thotë "i lidhur me [[porti|portet]] dhe [[limani|limanet]]", të cilët të paktën që nga [[shekulli XVII]] përkufizohen si "një koleksion udhëzimesh lundrimi".<ref>{{cite web|lang=en|author=Tony Campbell|url=http://www.maphistory.info/portolanchapter.html#terminology|title='Portolan charts from the late thirteenth century to 1500' (Additions, Corrections, Updates)|website=Map History / History of Cartography: The Gateway to the Subject|accessdate=8 dhjetor 2018}}</ref> [[File:El mar Mediterráneo en el Atlas catalán de Cresques Abraham.jpg|thumb|321px|[[Mesdheu]], ''mapamundi'' i Kreskesit, 1375]] Paraprirësit e portolanëve qenë [[Peripli|periplët]] e lashtë, që udhëzonin mësimin e kurseve të lundrimit dhe ''roteiros-it'' mesjetarë, që informonin vetëm për një itinerar të caktuar. Teknologjia për përpunimin e kësaj teknike hartografike u zhvillua përreth zonës së [[Republika e Gjenovës|gjenoveze]], gjatë [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] dhe e përhapur shumë shpejtë, në fillim në [[Republika e Venecies|Venecie]] dhe [[Majorka|Majorkë]] dhe pastaj, në [[shekulli XV|shekullin e XV]], në shumë qendra të tjera prodhimtarie. Sipas [[historiani|historianëve]] të [[shekulli XIX|shekullit të XIX]] nga prejardhja dallohen këto familje kryesore portolanësh:<ref name=":0"/> * Portolanët italianë, të zhvilluar kryesisht në [[Gjenova]], [[Venecia|Venecie]] dhe [[Roma|Romë]]. * Portolanët spanjollë, me [[Palma de Majorka]]n si qendër kryesore të prodhimit. * Portolanët portugezë besohet se rrjedhin nga ata spanjollë. Portolanët arabë nuk u njën deri në gjysmën e dytë të [[shekulli XX|shekullit të XX]]. * Portolanët islamikë, të zhvilluar midis hartografëve arabë, persë dhe turq. ====Portolanët italianë==== [[File: Maggiolo - Portolankarte - 1541.png|thumb|left|379px|Portolan i vitit 1541]] {{see also|Republikat Detare}} Libri më i vjetër portolan i ruajtur është {{lang|la|Liber de existencia riveriarum te forma maris nostri Mediterranei}} i shkruar në latinisht me gjasa në fillim të [[shekulli XIII|shekullit të XIII]]. Libri portolan pasues i ruajtur është ''Compaso de navigare'', në [[gjuha italiane|italisht]], nga mesi i shekullit të XIII, nga i cili ruhen dorëshkrime të ndryshme, më i vjetri i të cilëve daton nga fundi i të njëjtit shekull. Seria pjellore e hatave portolane italiane nis në mesin e [[shekulli i XIII|shekullit të XIII]], me shembullin më të vjetër të njohur, ''Carta Pisana'', që mbahet në [[Bibliothèque Nationale de France]] të [[Parisi]]t. ''Carta di Cortona'', një nga hartat më të vjetra nautike, të mbijetuara. Ajo u zbulua në vitin [[1957]] në Cortona të Italisë, anonime dhe e padatuar. Fillimisht e vlerësuar se i përket periudhës midis viteve [[1232]] dhe [[1258]], por sipas studiuesve më të fundit konsiderohet rreth vitit [[1300]], pothuajse bashkëkohëse, por pas ''Carta Pisana''. Pjesa e mbijetuar mbulon vetëm Mesdheun Lindor, megjithëse duket se ka pasur një pjesë perëndimore të mesdheut që është prerë në ndonjë kohë. Ajo mbahet në Biblioteca dell’Academia Etrusca në Cortona, Itali, Port.105. ''Carta di Carignano'' i përket [[shekulli XIV|shekullit pasues]], por e zhdukur nga Arkivi Kombëtar i [[Firencia|Firences]], ku ruhej prej shumë kohësh; veprat hartografike të gjenovezit Pietro Vesconte, ilustratori veprës së Marino Sanudo të Vjetrit; harta e Francisco Piziganos ([[1373]]), me ndikim stilistik nga [[Majorka]]; dhe ato të Beccario-s, Albino de Canepa-s dhe vëllezërve Benincasa, me prejardhje nga [[Ankona]]. ''Atlasi Luxoro'' i [[shekulli XV|shekullit të XV]], autorësia e të cilit mbetet anonime, mbahet në ''Biblioteca Civica Berio'' në [[Gjenova]]. [[File:Le Repubbliche Marinare.jpg|thumb|Republikat detare italiane]] [[Italia]], si rrjedhojë e pozicionit qëndror në brendësi të [[Mesdheu|Basenit Mesdhetar]], konsiderohet si vend-origjina e kësaj disipline, e dështmuar duke nisur nga [[Mesjeta e vonë]]. Epoka e [[Republikat Detare|Republikave Detare]], në veçanti, qe një periudhë e lulëzuar për hartografinë nautike: harta më e vjetër e arritur deri sot, ''Carta Pisana'', është krijuar në [[Piza|Pizë]], [[Gjenova|Gjenovë]] ose [[Venecia|Venecie]], ndërsa hartat nautike të [[shekulli XIV|shekullit të XIV]] dhe [[shekulli XV|XV]] që na kanë mbërritur i përkasin të gjitha shkollave të Gjenovës, të Venecies dhe të [[Ankona|Ankonës]].<ref name="Brancaccio">{{Cite book|author=Giovanni Brancaccio|year=1991|lang=it|title=Geografia, cartografia e storia del Mezzogiorno|url=http://books.google.it/books?id=FxIn0_nDhiIC&pg=PA99|publisher=Guida Editori|isbn=88-7835-121-0|page=99}}</ref> Nga periudha ndërmjet [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] dhe [[shekulli XV|të XV]] kanë mbijetuar rreth 180 harta nautike, në shumicë të prodhimit italian, megjithëse nuk kanë elemente për ta vërtetuar përfundimisht këtë hipotezë, përveç përmendjes në inventare apo akte noteriale. ===== Hartografia pizane ===== [[File:Carte Pisane Portolan.jpg|thumb|left|396px|''Carta Pisana'']] Libri më i vjetër portolan i ruajtur është {{lang|la|Liber de existencia riveriarum te forma maris nostri Mediterranei}} i shkruar në latinisht midis fundit të [[shekulli XII|shekullit të XII]] dhe fillimit të [[shekulli XIII|shekullit të XIII]]. Autori i saj anonim paraqet teknikën e tij të mbledhjes së informacionit si inovative dhe tregon se, bashke me volumin, kishte ndërtuar një ''cartula mapamundi'' duke i vendosur referencat ''sipas pozicionit të drejtimit të erërave'' dhe ''sipas [[Milja|miljeve]] të largësisë së vendeve''. Po ashtu tregon se kishte mbledhur informacionin duke nisur nga ato që i kanë thënë detarët dhe punonjësit e [[porti]]t dhe se vepra është realizuar nga indikacionet e një kanoniku të katedrales së [[Piza|Pizës]]. Një studim matematik i fundit ka theksuar se të paktën një pjesë e informacionit të ''Liber de existencia riveriarum'' duket se vjen nga një hartë e krijuar pa përdorur [[busulla|busullën]] dhe ndërkohe e ndryshme nga hartat e mëvonshme portolane.<ref>{{Cite journal|lang=en|author=Joaqim Alves Gaspar|url=https://www.academia.edu/37868676/|doi=10.1080/03085694.2019.1529898|title=The Liber de existencia riveriarum (ca.1200) and the birth of nautical cartography|journal=Imago Mundi|year=2019|volume=71|issue=1}}</ref><ref>{{Cite book|lang=fr|author=Patrick Gautier Dalché|url=https://www.academia.edu/11716066/|publisher=École Française de Rome, Palais Farnèse|title=Carte Marine et Portulan au XII^e Siècle. Le Liber de Existencia Reveriarum et Forma Maris Nostri Mediterranei (Pise, circa 1200)|year=1995|isbn=2-7283-0335-5}}</ref><ref>{{Cite journal|author1=Caterina Balleti|year=2021|lang=en|author2=Renato Gibin|url=http://www.e-perimetron.org/Vol_16_1/Balletti_et_al.pdf|author4=Evangelos Livieratos|title=Preliminary numerical investigations on the "Liber de Existencia Riveriarum et Forma Maris Nostri Mediterranei"|author3=Caterina Gottardi|volume=16|issue=1|journal=e-Perimetron|pages=15-26}}</ref> Harta më e vjetër nautike e arritur në ditët tona është ''Carta Pisana'', një hartë anonime e pa datuar, por atribuar mesit të [[shekulli XIII|shekullit të XIII]] nga Raimondo Bacchisio Motzo, që vendosi një ndërvarësi mes kësaj harte dhe ''Compasso da navegare'' paraprirës. Harta u quajt ashtu se fillimisht u gjet në [[Piza]], megjithëse më vonë shkoi në ''[[Bibliothèque nationale de France]]'' të [[Parisi]]t. Nuk dihet me saktësi vendi ku u prodhua, por megjithatë, studiuesit mendojnë se vjen nga një nga [[Republikat Detare]].<ref>{{Cite book|year=2001|author=Amir D. Aczel|url=https://books.google.al/books?id=0KoZAQAAIAAJ|lang=en|title=The Riddle of the Compass: The Invention that Changed the World|publisher=Harcourt Books|isbn=978-015100506-2}}</ref><ref>{{Cite book|author=Giovanni Brancaccio|lang=it|publisher=Guida Editori|url=http://books.google.it/books?id=FxIn0_nDhiIC|year=1991|title=Geografia, cartografia e storia del Mezzogiorno|isbn=88-7835-121-0}}</ref> E dizenjuar me saktësi të madhe, harta, e orientuar drejtë [[lindja (gjeografi)|lindjes]], paraqet [[Mesdheu|Detin Mesdhe]] duke përfshirë edhe [[Deti i Zi|Detin e Zi]]. Mesdheu faktikisht rezulton i mbushur me toponime pingul me brigjet, disa në të zezë, ndërsa të tjerët, ka të ngjarë më të rëndësishëm për epokën, në të kuqe. Brigjet e [[Oqeani Atlantik|Oqeanit Atlantik]] përtej [[Gjibraltari]]t rezultojnë skematike dhe jugu i [[Anglia|Anglisë]] mezi njihet. Në qafën e [[pergamena|pergamenës]] është vizatuar një shkallë largësish. Vizatimi përmban gjithashtu një rrjetë të dendur "rombesh" që ndërpriten me njëri-tjetrin duke nisur nga pikat e takimit të shpërndara rregullisht, duke formuar dy [[rrethi|qarqe]] [[tangentja|tangente]], njëri në basenin perëndimor, ndërsa tjetri në atë lindor. =====Hartografia gjenoveze===== {{main|Republika e Gjenovës}} Në [[Republika e Gjenovës]] i shpërndante hartografët për ti mbajtur dhe për të shmangur krijimin e nxënësve në teknikën e tyre. Por hartografët e kishin veçori lëvizshmërinë tipike të njerëzve të detit. Pietro Vesconte u spostua nga [[Gjenova]] për në [[Venecia]], si dhe bashkëqytetari i tij Battista Agnese. =====Hartografia veneciane===== [[Republika e Venecies]] duhet të drejtonte ekonomikisht dhe politikisht territore të afërt dhe të largët, të gjitha buzë detit; për këtë motiv, në qytetin lagunor u krijua nevoja për të prodhuar harta nautike, që ishin njëkohësisht instrumente praktike dhe simbole të madhështisë dhe të fuqisë. Një prodhim i veçant qenë të ashtuquajturit ''isolari'', të përbërë nga harta të ishujve të veçantë dhe nga arkipelagë, një një model të ndërmjetëm midis [[portolanët|portolanëve]] dhe hartografisë historiko-përshkruese<ref>{{Cite journal|author=Orietta Selva|lang=it|date=shtator 2013|url=https://www.openstarts.units.it/server/api/core/bitstreams/692a387e-c3cb-46ae-98da-0c11a06f9015/content|title=Lo stato della cartografia veneziana tra XV e XVIII secolo: emblema di potere e strumento di pianificazione territoriale|issue=148|issn=0044-9733|journal=Bollettino dell'Associazione Italiana di Cartografia|pages=69-87}}</ref> [[File:Grazioso Benincasa. Biblioteca Universitaria, Bolonia.1482.jpg|thumb|402px|Harta nautike e Mesdheut, nga hartografi ankonitan Grazioso Benincasa (1492)]] =====Hartografia e Ankonës===== Një shkollë po aq e rëndësishme hartografike u zhvillua në [[Republika e Ankonës]],<ref>{{Cite book|author=Corradino Astengo|lang=it|title=La cartografia nautica mediterranea dei secoli XVI e XVII|url=https://books.google.al/books?id=huERAQAAIAAJ|publisher=Erga|isbn=978-88-8163-204-6|year=2000|page=107}}</ref> e cila u krijua nga hartografi Grazioso Benincasa, autor i të paktën njëzet e dy veprave të sigurta, të prodhuara në gjysmën e dytë të [[shekulli XV|shekullit të XV]]. Midis tyre, harta e vitit [[1492]], e rëndësishme se bazohet në kërkime origjinale dhe se dëshmon njohuritë që zotëroheshin në vitin e zbulimit të Amerikës. =====Hartografia nautike italo-jugore===== Nga [[shekulli XVI]] edhe jugu italian nisi prodhimin e hartografisë nautike, kryesisht në [[Napoli]] dhe në [[Mesina]],<ref name="Brancaccio"/> që qe qendër prodhimtare deri në [[shekulli XVII|shekullin e XVII]], mbi të gjitha si pasojë e imagjinatës së hartografëve [[hebrenjtë|hebrejë]] të [[Majorka|Majorkës]]. ====Portolanët spanjollë==== [[File:Gabriel Vallseca. Museo Marítimo, Barcelona.1439.jpg|thumb|left|379px|Portolan i 1439-ës nga Gabriel de Vallseca (Museu Maritim, Barcelona)]] Spanjollët futën një risi në hartografinë nautike, me hartat gjeografike që kishin paraqitje të përbashkët stilistike të disa aksidenteve dhe vendndodhjeve. Kryevepra e portolanëve majorkinë është ''Atlasi Katalan'' i realizuar nga [[Abraham Kreskesi]] në vitin [[1375]] dhe i mbajtur në [[Bibliothèque Nationale de France]] të [[Parisi]]t. [[Abraham Kreskesi]] ishte një hebre majorkin në shërbim të Pedros së IV të Aragonës. Në "''buxolarum-in''" e tij, punishtja e tij e [[busulla|busullave magnetike]], ai ndihmohej nga i biri Jafuda. [[Atlasi]] është një ''mapamundi'', d.m.th. hartë botërore me rajonet e Tokës dhe popujt e ndryshëm që jetojnë aty. Vepra u bë me kërkesë të Princit Don Juan, i biri i Pedros së IV, dëshirues i një paraqitje besnike të botës nga [[Hemisfera Perëndimore|perëndimi]] në [[Hemisfera Lindore|lindje]]. ''Mapamundi'' përbëhet nga dymbëdhjetë fleta me tabela, të lidhura me njëra-tjetrën nga [[Rrotulla e shkrimit|rrotulla]] dhe të mbështjella në [[pergamena|pergamenë]] dhe në panele të palosshëm apo ''biombo''.<ref>{{Cite web|title=biombo|url=https://dle.rae.es/biombo|lang=es|website=Diccionario de la lengua española}}</ref><ref group="Shpjegime">Fjala {{lang|pt|biombo}} do të thotë panel i palosshëm i pikturuar ose/dhe me tekste kaligrafike. Rrjedh nga [[gjuha japoneze|japonishtja dialektore]] ''byōmbu'', variacion i {{lang|ja|屏風}} (bjōbu, që përkthehet ''bjō'' – ''mbrojtje'' dhe ''bu'' – ''erë''), kjo nga {{lang|ltc|屏風}} / {{lang|ltc|屏风}} (''beng pjuvng'') nëpërmjet {{lang|ko|병풍}} (''bjeongpung'').</ref><ref>{{cite web|work=educalingo.com|title=Etimologia de la palabra 'biombo'|url=https://educalingo.com/es/dic-es/biombo|lang=es}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Ming Jung|journal=Korean Literature Now|translator=Young Kim|date=3 korrik 2021|url=https://www.kln.or.kr/magazine/magazineView.do?volumeIdx=41|title=Byeongpung: The Folding Screens of Korea|lang=en|volume=52|pages=49-54}}</ref> Secila tabelë ka përmasa 69 me 49&nbsp;cm. Katër të parat janë plotësuar me tekste dhe tabela gjeografike, astronomike si dhe kalendare. ''Mapamundi'' më inovativ i Kreskesit është paraqitja e [[Azia|Azisë]], që na [[Deti Kaspik]] deri në Kataj ([[Kina]]), në të cilën merr parasysh informacionin e [[Marko Polo]]s, Jordanus Catalani etj. Në [[shekulli XIV|shekullin e XIV]], theksohet vepra e Guillem Soler, që kultivatoi të dy stilet, si thjeshtë nautik ashtu dhe nautik-gjeografik. [[Shekulli XV]] përkon me portolanin e famshëm nga Gabriel Vallseca, ([[1439]]), mbajtur në Museu Marítim de Barcelona, i shquar për shijen e tij të ekzekutimit dhe hollësitë e gjalla piktoreske, i maskuar nga një njollë [[boja e shkrimit|boje]] e mbetur nga [[Frédéric Chopin]] dhe [[Zhorzh Sand]].<ref name="Sand1843">{{cite book|author=George Sand|lang=fr|title=Oeuvres complètes de George Sand|url=https://books.google.com/books?id=wv0TAAAAQAAJ&pg=PA69|year=1843|publisher=Perrotin|pages=69–}}</ref> [[File:Jorge Aguiar 1492 MR.jpg|thumb|381px|Portolan i Jorge de Aguiar ([[1492]]), harta më e vjetër e njohur e nënshkruar dhe datuar me prejardhje portugeze (''Beinecke Rare Book and Manuscript Library'', Yale University, Nju Heven, ShBA)]] ====Portolanët portugezë==== Portolanët portugezë rrjedhin nga tradita majorkine<ref>{{cite book|year=1975|author=Luís de Albuquerque|url=https://books.google.com/books?id=dVc0MZsZj48C&pg=PA10|title=Estudos de História|publisher=Universidade Coimbra – Biblioteca Geral 1|chapter=Origens da navegação astronomica|id=GGKEY:7186FCQBHS5|volume=III. A navegação astronomica|pages=10–|lang=pt}}</ref> dhe nuk i përmbushin kriteret e kërkuara si portolanë tradicionalë pas zgjerimit të horizonteve gjeografike nga portugezët dhe spanjollët. Ata kanë si veçori mbivendosjen e vijave astronomike të [[ekuatori]]t dhe [[Zona tropike|tropikëve]] mbi rrjetin e vijave të erërave, duke vijuar të përpunohen përgjatë [[shekulli XVI|shekujve të XVI]] dhe [[shekulli XVII|XVII]]. ====''Rahnāmag-ët'' persë==== Lundërtarët [[persët|persë]] kishin prej kohësh udhëzuesit e tyre lundrues, të quajtur ''rahnāmag'' {{lang|pal|رهنامه}} në [[gjuha perse|persishten e mesme]] (nga lʾs (rāh, “rrugë”) + nʾmk' (nāmag, “libër”). Prej kësaj rrjedh termi {{lang|ar|رَاهْنَامَج}} (rāhnāmaj), {{lang|ar|رَهْنَامَج}} (rahnāmaj), një huazim nga persishtja pahlavi, dhe {{lang|fa|رهنامه}} ''rahnāmeh'').<ref>{{cite book|author1=Ali Akbar Dehkhoda|author2=Mohamad Moʻin|lang=fa|title=Loghat-namehʻi Dehkhoda|url=https://search.worldcat.org/title/1474012005|date=1958–1966|publisher=Tehran University Press|chapter=Rahnāma|oclc=1474012005}}</ref> Ata listonin portet, vendreferimet bregdetare dhe largësitë përgjatë brigjeve. Këta udhëzues lundrimi të shumë-cituar, tëë humbur datojnë të paktën nga [[shekulli XII]]. Disa prej tyre e përshkruanin [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]] si "një det i vështir për tu përshkruar" dhe paralajmëronin se "rënia përqark e detit" e bënte të pamundur rikthimin.<ref>{{cite book|author=Felipe Fernandez-Armesto|year=2001|lang=en|publisher=Free Press|isbn=0-7432-0248-1|url=https://archive.org/details/civilizationscul0000fern|title=Civilizations: Culture, Ambition, and the Transformation of Nature|url-access=registration}}</ref> ====Portolanët arabë==== Janë ruajtur tre portolanë mesjetarë të shkruar në [[gjuha arabe|arabisht]]:<ref name="Ducene">{{Cite journal|author=Jean-Charles Ducène|title=Le portulan arabe décrit par Al-'Umari|url=http://www.lecfc.fr/new/articles/216-article-7.pdf|issue=216|lang=fr|journal=Monde des Cartes|date=1 qershor 2013|pages=81–90}}</ref> * Harta e Ahmed ibn Suleiman al-Tangi-t midis vitit [[1413]] dhe [[1414]].<ref>{{Cite book|author=Mónica Herrera Casais|year=2008|chapter=The 1413-14 Sea Chart of Ahmad al-Ţanjī|url=https://www.academia.edu/25842182/|editor1=Emilia Calvo|editor2=Mercè Comes|title=A Shared Legacy: Islamic Science East and West. Homage to Prof. J.M. Millàs Vallicrosa|editor3=Roser Puig|editor4=Mónica Rius|lang=ca|publisher=Universitat de Barcelona|pages=283-307}}</ref> * Harta e Ibrahim al-Tabib al-Mursit, e vitit [[1461]]. * Harta e Evropës Perëndimore, anonime dhe e padatuar, e ruajtur në ''Biblioteca Ambrosiana'', që daton afërsisht nga [[shekulli XIV]],<ref name="Vernet">{{cite journal|author=Juan Vernet Ginés|url=https://www.jstor.org/stable/i248222|date=1962|title=The Maghreb Chart in the Biblioteca Ambrosiana|journal=Imago Mundi|volume=16|lang=en|pages=1–16}}</ref> ose [[shekulli XV]]. Përveç këtyre ka një përshkrim të imtësishëm të një harte nautike arabe të [[Mesdheu]]t te enciklopedia e egjiptianit Ibn Fadl Allah al-'Umari, e shkruar midis viteve [[1330]] dhe [[1348]].<ref name="Ducene"/> Ka gjithashtu përshkrime të kufizuara në rajone më të vegjël gjeografikë, në një vepër të Ibn Sa'id al Maghribi ([[shekulli XIII]]) dhe madje në veprën e [[Muhammed el-Idrisi]]t ([[shekulli XII]]).<ref name="Vernet"/> [[File:Piri Reis - Map of the Adriatic Coast from Drac North of Karaburun as Far as Budva - Walters W658148B - Full Page.jpg|thumb|Bregdeti [[Deti Adriatik|Adriatik]] nga [[Durrësi]] në veri të [[Karaburuni]]t deri në [[Budva]]]] ====Kitab-i Bahrije==== {{Main|Kitab-i Bahrije}} '''''Kitab-i Bahrije''''' ({{lang|ota|كتاب بحرية}}, d.t.th. {{lang|sq|Libri i Detit}}) është një udhëzues navigacional i shkruar nga [[Piri Reisi]], një [[hartografia|hartograf]], [[korsari|korsar]] dhe [[kapedan Pasha|admiral]] osman. Ai përpiloi harta dhe shënime nga karriera e tij në det në atlasin më të hollësishëm [[portolanët|portolan]] që ekziston.<ref name="Hepworth73">{{Cite journal|author=Paul Hepworth|year=2005|jstor=20650882|journal=The Journal of the Walters Art Museum|url=https://www.jstor.org/stable/20650882|volume=63|title=Production and Date of the Walters' "Kitab-i Bahriye"|lang=en|issn=1946-0988|page=73}}</ref><ref name="04Goodrich1">{{Cite web|author=Thomas D. Goodrich|publisher=Istanbul Military Museum|url=http://www.shodb.gov.tr/pirireis/oturumlar/piri_reisin_kitab_i_bahriyesinic_5658_haritasi.htm|title=The maps of the Kitab-i Bahriye of Piri Reis|year=2004|lang=en|website=Piri Reis Sempozyumu|at=pt. 1|url-status=dead|archive-date=16 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150516061930/http://www.shodb.gov.tr/pirireis/oturumlar/piri_reisin_kitab_i_bahriyesinic_5658_haritasi.htm}}</ref> ''Kitab-i Bahrije'' kombinon informacion nga një gamë burimesh të përvojës vetjake të [[Piri Reisi]]t. Bregdeti i [[Afrika veriore|Afrikës Veriore]] mbëtetet pak në burime të jashtme. Libri është gjithashtu një nga pak burimet primare të informacionit mbi [[Piri Reisi]]n. [[File:Piri Reis - Map of the Coastlines and the Islands of the Adriatic Sea - Walters W658208A - Full Page.jpg|thumb|left|Brigjet dhe ishujt e [[Deti Adriatik|Adriatikut]]]] Ka dy versione të librit. Versioni i parë u hartua midis vitit [[1511]] dhe [[1521]], duke u paraqitur si një dhuratë për sulltan [[Sulejmani I|Sulejmanin Madhështor]]. Versioni i dytë i zgjeruar u prodhua si një porosi e [[Veziri i Madh|Vezirit të Madh]] osman [[Ibrahim Pashë Pargaliu]]t, i përfunduar në vitin [[1526]]. Të dy versionet fillojnë me një parathënie dhe i kushtohen sulltan [[Sulejmani I|Sulejmanit]]. Pjesa kryesore e të versioneve është një atlas nautik për [[Mesdheu]]n. Kapituj të veçantë mbulojnë vendndodhje të ndryshme me hartat përkatëse portolanike. [[Piri Reisi]] thotë se ai përpiloi një [[atlasi|atlas]] me harta të veçuara pasi imtësitë në secilën hartë janë të kufizuara nga hapsira e disponueshme.<ref name="92Soucek272">{{Cite encyclopedia|year=1992|author=Svat Soucek|url=https://www.press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V2_B1/HOC_VOLUME2_Book1_chapter14.pdf|title=Islamic Charting in the Mediterranean|encyclopedia=Cartography in the Traditional Islamic and South Asian Societies|editor1=John Brian Harley|lang=en|editor2=David Woodward|volume=2|number=1|publisher=University of Chicago Press|page=272}}</ref> Në versionin e parë ka 130 kapituj, ndërsa në të dytin 210. Kapitujt fillojnë me [[Dardanelet]] dhe ecin në drejtim kundër-orar përreth Mesdheut. Hartat kanë busulla erërash që tregojnë [[Veriu (gjeografi)|Veriun]] në secilën faqe. Shkallë tregohet vetëm në përshkrimet tekstuale, jo me shirita shkalle. Simbolet standarde portolanike tregojnë rreziqe, si pikat për cektinat dhe kryqet për shkëmbinjtë. I shkruar kur lundërtarët osmanë mbështeteshin galiota dhe [[galera]] të shtytura me rrema, ''Kitab-i Bahrije'' pasqyron nevojat dhe kapacitetet e tyre. Ai jep informacione mbi ujërat bregdetare, limanet e sigurta, rreziqet dhe burimet e ujit të pijshëm. [[File:Piri Reis - Map of the Islands of Corfu and Paxi - Walters W658145B - Full Page.jpg|thumb|Ishujt e [[Korfuzi]]t dhe [[Paksosi]]t pranë bregdetit shqiptar]] Versioni i dytë ofron informacion mbi stuhitë, erërat, navigimin me [[busulla|busullë]], navigimin nëpërmjet yjeve, leximin e [[portolanët|portolanëve]] dhe [[oqeani|oqeanëve]]. Ai komenton [[eksplorimet detare portugeze|eksplorimet e fundit portugeze]] dhe spanjolle, duke përfshirë [[udhëtimet e Kristofor Kolombit]] në [[Amerika|Amerikë]] dhe [[Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë|zbulimin e rrugës detare të Indisë]] nga [[Vasco da Gama]]. Përshkrimi i Amerikës përfshin edhe thashetheme fantastike. Libri paraqet përshkrimin e parë të imtësishëm osman të [[Oqeani Indian|Oqeanit Indian]], me vëmendje të veçantë kushtuar [[Ngushtica e Hormuzit|Hormuzit]]. Libri e arriti famën vetëm pas vdekjes së autorit të tij. Dorëshkrime të njohura të mbijetuara janë të gjitha kopje të krijuara pas vitit [[1550]]. Të paktën disa pjesë të librit janë përkthyer në [[gjuha angleze|anglisht]], [[gjuha turke|turqishten moderne]], [[gjuha greke|greqisht]], [[gjuha frënge|frëngjisht]], [[gjuha gjermane|gjermanisht dhe [[gjuha italiane|italisht]]. ==== Gjashtëqinda holandeze ==== Përputhja e një varg rrethanash të favorshme shoqërore dhe politike, që mbështetën mirëqenien dhe përtëritjen kulturore të [[Holandezët|Holandezëve]] në [[shekulli XVII|shekullin e XVII]], i dha një nxitje të madhe veprimtarisë [[shtypshkrimi|tipografike]], ashtu si dhe [[gjeografia|gjeografisë]] dhe [[hartografia|hartografisë]], që gëzonin një shumësi autorësh, prodhimet e të cilëve, të pasuruara nga paraqitje të karakterit [[mitologjia|mitologjik]] dhe [[alegoria|alegorik]], shpesh të mbështjella me korniza në miniaturë ilustruese, përbënin shembuj të përkryer të artit grafik të periudhës. Midis tyre, një nga përfaqësuesit e shquar të saj qe pa dyshim Petrus Plancius, hartografi zyrtar i [[India Hollandeze|Kompanisë Hollandeze të Indisë Lindore]] dhe prirës i zhvillimit detar dhe tregtar holandez; Me këta hartografë vihen përkrahë edhe grafistë të spikatur si, për shembull, Peter van den Keere, kunati i Jodocus Hondius. Për më tepër, [[Holanda]] ishte atdheu i Gerardus Mercator, që përcaktoi përmbledhjet hartografike me emërtimin [[Atlasi|Atlas]], mbështetur te [[titanët|titani]] mitologjik i dënuar për të mbajtur në përjetësi rruzullin qiellor deri sa të binte në tokë, [[Atlasi (mitologji)|Atlasi]] por më vonë i paraqitur, si pasojë e një shtrembërimi të legjendës, me të gjithë [[Toka|rruzullin tokësor]] në shpinë. Gjatë të gjithë [[shekulli XVII|shekullit të XVII]] skenari i hartografisë holandeze u mbizotërua nga familja, në krye të së cilës ishte Willem Janszoon Blaeu, në fillim sipërmarrës pranë [[astronom]]it të madh [[danezët|danez]] Tycho Brahe në observatorin e Hvenit, pastaj në vitin [[1596]] ideator i një laboratori në [[Amsterdami|Amsterdam]], me të cilin mori famë, në fillim si kostruktor instrumentesh dhe rruzujsh tokësorë dhe pastaj si prodhues dhe botues hartografik. Në vitin [[1604]] Blaeu publikoi një hartë të [[Holanda|Holandës]] dhe vitin tjetër një hartë botërore në 18 tabela dhe një hartë të [[Spanja|Spanjës]], ndërsa në vitin [[1606]] realizoi një planisferë në [[Projeksionet hartografike|projeksion cilindrik]] dhe pas hartave murale dhe atlaseve të shumta, midis të cilëve ''Zeespiegel'' (Pasqyra e Detit): një udhërrëfyes në dy pjesë, drejtuar navigimit në detet veriore të [[Lindja (gjeografi)|lindjes]] dhe [[perëndimi (gjeografi)|perëndimit]], pastaj të përkthyer në [[gjuha angleze|anglisht]] dhe [[gjuha frënge|frëngjisht]] dhe të ripublikuar rreth vitit [[1630]] me shkallë më të madhe. Në vijim prodhoi ''Licht der Zeevaerdt'' (''Flaka e Navigimit''), që përfshin [[Mesdheu|Detin Mesdhe]]: nga atëherë e në vazhdim u bë zakon kushtimi i pjesës së tretë të [[portolanët|portolanëve]] ''in folio'' atij baseni. Fama e tij bëri që të merte emërimin si hartograf i Kompanisë së Indisë Lindore, enti qeverisës që promovonte dhe kontrollonte zgjerimin territorial dhe tregtar në [[India Koloniale|Vendet Lindore]]. Edhe në këtë detyrë prestigjoze e pasoi i biri, Jan, e emëruar hartograf i [[India Hollandeze|Kompanisë së Indisë Lindore]] në vitin [[1633]]. Kompania i dha një nxitje të madhe hartografisë, duke punësuar hartografët dhe [[hidrografia|hidrografët]] më të mirë të periudhës, aq sa afër mesit të [[shekulli XVIII|shekullit të XVIII]] [[hartografia]] mbulonte gati të gjithë rruzullin tokësor. ==== ''Hartat shkopinj'' të Ishujve Marshall ==== Në vitin [[1862]] një misionari amerikan qe i pari që foli se si banorët e [[Ishujt Marshall|Ishujve Marshall]], lundrues të aftë mbi [[piroga]] me strukturë të jashtme kundërpeshore, përdornin prej kohësh të largëta konstruksione shkopinjsh druri të lidhur me njëri-tjetrin në funksionin e hartave nautike të quajtura ''mado'' dhe ''rebelith'', që bartnin informacione përveç pozicionit të ishujve dhe të kohëve të përshkimit, edhe mbi erërat që mund të haseshin gjatë lundrimit. Këto harta përdoreshin në shkolla për tu memorizuar dhe pastaj për tu përdorur në navigimin astronomik.<ref>{{cite book|author=Marco Aime|year=2008|lang=it|title=Il primo libro di antropologia|url=https://books.google.al/books?id=FHGnKQAACAAJ|publisher=Einaudi|chapter=I cartografi delle Marshall|isbn=978-88-06-18920-4|page=234}}</ref><ref>{{cite book|author=James Poskett|translator=Alessandro Manna|title=Orizzonti, Una storia globale della scienza|url=https://books.google.al/books?id=t_BvEAAAQBAJ|publisher=Giulio Einaudi Editore|year=2022|lang=it|page=137|isbn=978-8806-25148-2}}</ref> [[File:OpenSeaMap-Warnemünde.png|thumb|345px|Hartë nautike e limanit ''Warnemünde'' në [[Rostoku|Rostok]] [[Meklenburg-Pomerania e Perëndimit]] në [[Gjermania|Gjermani]], paraqitur në ''OpenSeaMap'']] == Harta elektronike dhe prej letre == Hartat nautike konvencionale shtypen në fletë të mëdha letre në një larmi shkallësh. Marinarët përgjithësisht bartin shumë harta për të mundësuar hollësi të mjaftueshme për zonat që mund të duhet të vizitojnë. Hartat navigacionale elektrike, që përdorin softuar kompjuterik dhe databaza elektronike për të mundësuar informacion navigimi, mund ti shtojnë ose në disa raste ti zëvendësojnë hartat prej letre, megjithëse shumë marinarë mbajnë harta letre si një ''bekap'' në rast se sistemi hartografik elektronik dështon. === Hartografia moderne në letër === Në [[shekulli XX|shekullin e XX]], duke nisur nga vitet '60 [[hartografia]] u zhvillua jo më përjashtimisht nën "institutet hidrografike", por nëpërmjet nismave të [[botuesi|botuesve privatë]]. Në [[Franca|Francë]] u prodhuan hartat e quajtura ''Blondel'', hartografi i të cilave Claude Vagnon qe i pari që i bashkoi hartat nautike me materiale të ndryshme [[tipografia|tipografike]] nga harta e thjeshtë. Në fakt u prodhuan në [[plastika|plastikë të butë]] dhe të paraqitura të palosura në [[formati i letrës|format A4]]; materiali prodhohej nga kompania ''Du Pont''. Në vazhdim, botimin e vijoi [[botuesi|shtëpia botuese]] "''Librerie Maritime et d'Outre Mer''" ([[Parisi|Paris]]). Këto harta ishin gjithmonë në format të ngjashëm me atë të "instituteve hidrografike" me përmasa rreth 70 x 100&nbsp;cm. Në [[Italia|Itali]], në vitin [[1975]] lindi ''Nauticard'', një [[botuesi|shtëpi botuese]], hartografi i të cilës ishte arkitekti Franco Spagnuolo, që nisi prodhimin vetjak me harta të vogla nautike homonime, të projektuara për mjete të vogla lundruese. Megjithatë u interesuan çdo navigator që donte të zgjidhte hartat duke lexuar tabelat e shtypura në pjesën e mbrapme, pasi bartëte një udhëzues të të gjitha itinerareve dhe largësive të mundshme nga dhe drejtë çdo porti të secilës zonë të paraqitur. Formati 22 x 23&nbsp;cm dhe shtypja në letra të plastifikuara me katër [[ngjyra]] u dhanë një sukses të gjerë. Produkti evoluoi në kohë me publikimin e e hartave të vërteta nautike në formatin 45 x 68&nbsp;cm të shtypura drejtpërdrejtë në [[Polivinil Kloruri|plastikë PVC]]. Këto harta ishin më të përditësuara, përkundrejtë hartave zyrtare, me të dhëna dhe vendndodhje portesh dhe limanesh të dobishme për argëtim dhe të vetmen mangësi kishin të qenët të përditësuar me ''Njoftimet e Marinarëve'' të ''Istituto Idrografico della Marina'' vetëm për shterimin e furnizimeve të magazinës, që u zëvendësun me ribotimin pasues, përshtatshmërisht të përditësuar. Ribotimi kryhej pas disa vjetëve dhe i kthente hartat jo gjithmonë të zëvendësueshme me hartografinë zyrtare. ''Istituto Idrografico della Marina'' në vitin [[2006]] nisi prodhimin e hartave nautike për argëtim (zakonisht sportive), për të arritur fashën e lidhur me lundërtarët. Rrjedhin nga hartografia elektronike ({{lang|en|Electronic Nautical Cartography}}, ENC) me synimin për të prodhuar më lehtësisht një hartografi të përditësuar çdo herë që del një botim i ri, duke i marë subjektet drejtpërdrejtë nga hartografia elektronike mbështetëse, dukshëm e përditësuar në kohë reale. Hartat kanë një format 35,5 x 50&nbsp;cm (A3) dhe janë shtypur në të njëjtën letër si hartat e tjera zyrtare, të trajtuara përshtatshmërisht me një ngjyrosje pas shtypjes, që i kthen në rezistente ndaj [[korrozioni|agjentëve atmosferikë]]. Botohen në ballinë-pjesë e mbrapme si hartat e mëparshme të ''Nauticard-it'', me subjekte të vazhduese. Por prodhimi kufizohet në shkallët 1:100.000 - 1:30.000. Sistemi has në një grykë shisheje në nevojën për të prodhuar gjithmonë furnizime për depon, që të mund ti shmanget kërkesave të tregut. Në fakt, këto harta janë subjekt i magazinimit dhe kështu të vjetërimit të të dhënave të paraqitura: botimet e ndryshme në vitin [[2014]] bartin të dhëna që variojnë midis viteve [[2006]] dhe [[2012]]. Në vitet më të afërt ([[2011]]) [[botuesi|shtëpia botuese]] ''Nauticard'' rinisi nismën e saj me emrin ''Navimap'', me një seri tërësisht të re hartash duke e tejkaluar problememin e përditësimit. Kjo seri hartash paraqitet në [[formati i letrës|formatin]] 47,7 x 69,7&nbsp;cm dhe shtypja bëhet gjithmonë në [[plastika|plastikë]] [[hidrofobia|hidrofobike]] [[Polivinil Kloruri|PVC]]. Hartograf është prapë arkitekti Franco Spagnuolo që ka përgatitur një seri të re, të etiketuar në mënyrë të drejtë ''sipas kërkesës''. Qëllimi i ndjekur dhe arritur është të zgjidhet problemi i përditësimit duke shmangur magazinën dhe duke përditësuar vit për vit impiantet e shtypjes në 1 janar të çdo viti. Mbeti modeli i shtypjes ballinë-pjesë e mbrapme e përcaktuar si ''Double-Face'' duke futur mundësinë e zgjedhjes së subjekteve sipas parapëlqimeve të lundërtarit. === Hartografia elektronike === Përveç hartografisë nautike subjekt është edhe ajo që quhet hartografi elektronike, që rrjedh gjithmonë nga hartografia zyrtare, duke u digjitalizuar nga kjo e fundit me [[softueri kompjuterik|softuarë specialë]] për tu përdorur nga [[hardueri|harduerë specifikë]]. Kjo ndodhte të paktën fillimisht. Tani shumë informacione, për shembull mbi shtratet detare, mbërrijnë drejtpërdrejtë në formë digjitale, kështu që shpesh proçedurat janë janë përmbysur, duke kaluar nga digjitale në shtypi, duke futur një përditësim të ''ENC'' ({{lang|en|Electronic Navigational Chart}}) me shpejtësi të pamendueshme më parë. Për ti mundësuar përdoruesit shijimin e këtyre përparësive, NOAA ({{lang|en|National Oceanic and Atmospheric Administration}}, prej disa vitesh, i hedh në treg hartat nautike nëpërmjet sistemit ''POD'' ({{lang|en|Print On Demand}}) duke u siguruar kështu shtypjen gjithmonë të përditësuar të hartave nautike. Kompania italiane ''Navionics'' qe e para që e nisi këtë seri produktesh në vitin [[1984]], që në vijim do ti bashkohej konkurrentja ''C-Map'' në prodhimin botëror. Institutet hidrografike botërore kanë përcaktuar në vijim një standard të hartografisë elektronike të përcaktuar si ''ECDIS'' ({{lang|en|Electronic Chart Display and Information System}}) të instaluara në bordin e anijeve. Mbi mjetet e vogla lundruese (edhe argëtuese-sportive) pajisjet që përdorin ''ENC'' quhen ''ECS'' ({{lang|en|Electronic Chart System}}), apo ''Chart Plotter'' ose ata që, papërshtatshmërisht quhen ''[[GPS]]'', që mund të jenë të llojit detar apo, në mënyrë të tejthjeshtëzuar, [[telefoni inteligjent|smartfonë]] të pajisur me gjeolokalizatorë, megjithëse ''ENC-at'' që përdoren me ''ECS-a'', duke mos qenë në përputhje me normën e [[Organizata Ndërkombëtare Detare|Organizatës Ndërkombëtare Detare]] (''IMO'', {{lang|en|International Maritime Organization}}), mbeten një ndihmës i hartave detyruese zyrtare. == Klasifikimi i hartave == Në bazë të shkallës së tyre hartat ndahen në: * ''harta oqeanike'': kanë një shkallë 1:3.000.000 ose më të vogël. Përdorin [[Projeksionet hartografike|projeksionin ''Mercator'']]. * ''hartat e përgjithshme'': kanë një shkallë midis 1:3.000.000 dhe 1:500.000. Të përdorura në navigimin në det të hapur dhe të papërshtatshme për lundrimin bregdetar, pasi nuk kanë shumë hollësi. * ''harta bregdetare (apo të veçanta)'': kanë një shkallë midis 1:500.000 dhe 1:50.000. Shumë të imtësishme, janë të dobishme për lundrimin bregdetar. * ''plane nautike'': harta që përdorin [[Projeksionet hartografike|projeksionin gnomonik]], me shkallë të madhe, por që bartin numrin më të madh të mundshëm të imtësive bazuar në shkallën e tyre. Të gjitha tipologjitë e hartave bartin [[gjatësia gjeografike|gjatësinë]] dhe [[gjerësia gjeografike|gjerësinë gjeografike]], në të cilën ndarja e primëve është decimale dhe jo në sekonda. Përveç kësaj, paraqitet shkalla, përfaqësimi, [[projeksionet hartografike|projeksioni]], deklinacioni magnetik me vitit në lidhje me vitin e referimit dhe izobatet. Paraqiten edhe sinjalizimet e përputhshme me shkallën dhe me një simbologji standard. Duke mos mundur të bart të gjitha sinjalizimet e pranishme, për lundrimin është e nevojshme të mbështetet edhe në [[portolanët|portolanë]], listën e [[fari|fareve]] dhe shërbimet-radio për lundrimin.<ref>{{cite book|author=Alvise Fon|publisher=Istituto Geografico De Agostini S.P.A.|chapter=Cartografia nautica|year=1972|lang=it|url=https://www.ibs.it/mare-grande-enciclopedia-illustrata-vol-libro-vari/e/9788840229409|title=Il Mare: Grande Enciclopedia Illustrata|page=8|volume=3; Carto-Deca|id=EAN 9788840229409}}</ref><ref>{{cite book|author=Stefano Pollastri|title=Patente Nautica entro le 12 miglia: Testo tecnico - didattico|year=2018|lang=it|isbn=978-882959448-1|url=https://books.google.al/books?id=CtKTDwAAQBAJ|chapter=Navigazione|publisher=S.tP.|page=79}}</ref> == Burimet e të dhënave == Hartat Nautike mbështeten në [[hidrografia|vrojtimet hidrografike]] dhe [[bathimetria|batimetrike]]. Duke qenë se vrojtimet kërkojnë shumë punë dhe kohë, të dhënat hidrografike për shumë zona të [[deti]]t mund të jenë të vjetra dhe ndonjëherë të pabesueshme. Thellësitë maten në një shumëllojshmëri mënyrash. Historikisht është përdorur linja e sondimit. Në kohët e tanishme, për matjen e shtratit detar në det të hapur përdoret ekoskanimi. Kur matet thellësia e sigurtë e ujërave përgjatë një pengese të tërë, si një anije relikte, thellësia minimale e zonës së prekur kontrollohet nëpërmjet një gjatësie [[teli]] horizontal. Kjo siguron se hasja e zgjatimeve si [[direku|direkët]], nuk paraqesin rreziqe për mjetin lundrues mbi pengesën në fjalë. [[File:NOAA chart 25664 1976.png|thumb|upright=1.5|Hartë e Administratës Kombëtare Oqeanike dhe Atmosferike të ShBA-së, ku tregohet [[Portorikoja]], 1976]] == Publikimi == Hartat Nautike publikohen nga autoriteti i zyrave hidrografike kombëtare në shumë vende. Këto harta konsiderohen "zyrtare" në dallim nga ato të bëra nga botuesit komercialë. Shumë zyra hidrografike mundësojnë përditësime të rregullta, ndonjëherë javore të hartave të tyre nëpërmjet agjentëve të tyre të shitjes. Zyrat individuale hidrografike prodhojnë seri hartash kombëtare dhe seri hartash ndërkombëtare. Seria ndërkombëtare e hartave është një sistem botëror hartografik i bashkërenduar nga Organizata Ndërkombëtare Hidrografike, është po zhvillohet me qëllimin e bashkimit të sa më shumë sistemeve hartografike të jetë e mundur. Ka gjithasthu edhe harta të botuara komercialisht, disa prej të cilave mund të bartin informacion shtesë për interesa të veçanta, si p.sh.: [[kapiteni i anijes|kapitenët]] e [[jahti|jahteve]]. == Korrigjimi i hartave == Natyra e rrugëve ujore të paraqitura nga një hartë mund të ndryshojë dhe ndihmat artificiale për [[navigimi]]n mund të ndryshojnë me lajmërim të afërt. Kështu që hartat e vjetra ose të pakorrigjuara nuk duhet të përdoren për navigim. Çdo prodhues hartash nautike gjithashtu mundëson një sistem për ti informuar [[detari|marinarët]] për ndryshimet që prekin hartën.<ref>{{Cite book|title=Annual Summary of Admiralty Notices to Mariners: Correct to 23 December 2006|url=https://books.google.al/books?id=S-FyngEACAAJ|publisher=Hydrographer of the Navy|author1=British Admiralty|author2=Hydrographic Office|year=2006|isbn=978-070774045-4|lang=en}}</ref> Në [[ShBA]], korrigjimet e hartës dhe njoftimet e botimeve të reja mundësohen nga agjensi të ndryshme qeveritare nëpërmjet ''Njoftimeve të Marinarëve'', ''Njoftimeve të Marinarëve Vendorë'', ''Përmbledhjeve të Korrigjimeve'' dhe ''Transmetimit të Njoftimeve të Marinarëve''.<ref>{{Cite web|title=Notice to Mariners|lang=en|website=Maritime Safety Information|url=https://msi.nga.mil/NTM|date=shkurt 2025|access-date=16 shkurt 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Notice To Mariners|publisher=Woods Hole Oceanographic Institution|url=https://www.whoi.edu/what-we-do/explore/cruise-planning/cruise-planning-before-the-cruise/cruise-planning-notice-to-mariners/|date=shkurt 2025|lang=en|access-date=16 shkurt 2025}}</ref><ref>{{cite web|date=2025|title=Local Notice to Mariners (LNM) App User Guide|url=https://www.navcen.uscg.gov/sites/default/files/pdf/msi/MSI_UserGuide.pdf|publisher=Navigation Center, United States Coast Guard|lang=en|access-date=16 shkurt 2025}}</ref> Në Shtetet e Bashkuara, {{lang|en|National Oceanic and Atmospheric Administration}} (NOAA) gjithashtu ka një shtypshkrues partner që shtyp "sipas kërkesave" ({{lang|en|print on demand}}, ''POD'') harta të NOAA-s, që përmbajnë korrigjimet më të fundit dhe njoftime në kohën e shtypjes.<ref>{{cite web|lang=en|title=Nautical Charting Plan|publisher=Office of Coast Survey, Marine Chart Division|url=https://nauticalcharts.noaa.gov/publications/docs/nautical-charting-plan.pdf|access-date=16 shkurt 2025|date=qershor 2024}}</ref> Për ti njoftuar marinarët, transmetimet radio mundësojnë njoftimin paraprak të korrigjimeve urgjente.<ref>{{Cite web|title=Broadcast Notice to Mariners|lang=en|access-date=16 shkurt 2025|url=https://www.navcen.uscg.gov/broadcast-notice-to-mariners|publisher=Navigation Center, U.S. Coast Guard}}</ref> Një mënyrë e mirë për të qëndruar në korrent është me një sistem ''karte rregjistrimi të korrigjimit të hartave dhe publikime''. Duke përdorur këtë sistem, navigatori nuk përditëson menjëherë çdo hartë në ''paketë'' kur një mbërrin një ''Njoftim i ri për Marinarët'', por krijon një kartë për çdo hartë dhe shënon çdo korrigjim në këtë kartë. Kur vjen koha për ta përdorur hartën, ai e tërheqë hartën dhe kartën e hartës, dhe kryen korrigjimet e shënuara në hartë. Ky sistem siguron që çdo hartë është korrigjuar përpara përdorimit. Një detar i kujdesshëm duhet të marrë një hartë të re nëse nuk kam mbajtur shënimet e korrigjimeve dhe harta e tij është më shumë se disa muaj e vjetër. Sisteme të ndryshme digjitale të Njoftimit të Marinarëve janë të disponueshëm në treg, si ''Digitrace'', ''Voyager'', apo ''ChartCo'', për të korrigjuar hartat e admiralitetit britanik ashtu si dhe hartat e NOAA-s. Këto sisteme mundësojnë vetëm korrigjimet e rëndësishme nëpërmjet e-mail-it apo shkarkimeve ueb, duke e pakësuar kohen e nevojshme për të gjetur korrigjimet për çdo hartë. Në të njëjtën kohë mundësohet gjurmimi për të ndihmuar korrigjimin. Ekzistojnë metoda të shumta dhe ndryshme për korrigjimin e hartave navigacionale elektronike. Roja Bregdetare Kanadeze prodhon publikime Njoftimesh për Marinarët që i informojnë ata për çështjet e rëndësishme të sigurisë së lundrimit që prekin ujërat kanadeze. Këto njoftime elektronike publikohen në një bazë mujore dhe mund të shkarkohen nga uebsajti i Njoftime për Marinarët ({{lang|en|Notices to Mariners}}, NOTMAR). Informacioni i ''Njoftime për Marinarët'' është formatuar për të thjeshtëzuar korrigjimin e hartave letër dhe publikimet navigacionale. [[File:Shërbimi Hidrografik Shqiptar.svg|thumb|Logoja e Shërbimit Hidrografik Shqiptar]] Në Shqipëri, botimi i hartave detare, vjetarëve, udhëzuesve të lundrimit e të sinjalistikës detare e drejton, organizon dhe përpunon [[Shërbimi Hidrografik Shqiptar]], që është institucion tekniko–shkencor shtetëror në përbërje të [[Forca Detare Shqiptare|Forcave Detare të Shqipërisë]], që, sipas nenit 14 të "Kodit Detar të Republikës së Shqipërisë", kryen studime hidrografike dhe hidrologjike. Gjithashtu "[[Shërbimi Hidrografik Shqiptar]]" boton dhe pajis me dokumentacionin e nevojshëm detar te gjitha anijet shqiptare, si: anijet luftarake, të transportit, peshkimit e turizmit.<ref>{{Cite report|publisher=Republika e Shqipërisë|lang=sq|date=8 korrik 2004|url=https://www.mod.gov.al/images/akteligjore/qnod/03_Ligj_9251_08_07_2004.pdf|title=Kodi Detar i Republikës së Shqipërisë}}</ref> Në 3 maj 2022 Shqipëria u anëtarësua me të drejta të plota në Organizatën Ndërkombëtare të Hidrografisë (IHO).<ref>{{Cite web|url=https://www.mod.gov.al/newsroom-2/5522-shqiperia-anetaresohet-ne-organizaten-nderkombetare-te-hidrografise|title=Shqipëria anëtarësohet në Organizatën Ndërkombëtare të Hidrografisë|date=19 maj 2022|publisher=Ministria e Mbrojtjes së Shqipërisë|lang=sq}}</ref> Sipas detyrimeve të anëtarësimit në IMO (Organizata Detare Ndërkombëtare) Shqipëria që nga viti 2018 i ka pajisur të gjitha anijet mbi 1500 tonë me harta elektronike...<ref>{{Cite journal|author=Shefqet Kërcelli|volume=69|lang=sq|date=21 gusht 2015|url=https://www.mod.gov.al/images/gazetaushtria/pdf/2015/ushtria_21_08_2015.pdf|publisher=Ministria e Mbrojtjes së Shqipërisë|journal=Ushtria|title=Shërbimi Hidrografik Shqiptar, arritje dhe përgjegjësi në realizimin e detyrave të ditës|page=3|issue=33 (82634)}}</ref> === Kufizimet === Në vitin [[1973]] anija ''kargo'' ''MV Muirfield'' (një anije tregtare e emërtuar sipas Muirfildit në [[Skocia|Skoci]]) goditi një objekt të panjohur në [[Oqeani Indian|Oqeanin Indian]] në ujëra të hartografuara në një thellësi jo më të madhe se 5,000 metra (16,404 këmbë), duke rezultuar në dëmtime të mëdha në [[kalluma|kallumën]] e saj.<ref>{{Cite book|year=2003|author=Nigel Calder|url=https://archive.org/details/howtoreadnautica0000cald/|lang=en|title=How to Read a Navigational Chart: A Complete Guide to the Symbols, Abbreviations, and Data Displayed on Nautical Charts|publisher=International Marine / Mcgraw-Hill|isbn=978-0-07-137615-0}}</ref> Në vitin [[1983]], HMAS ''Moresby'', një anije vrojtimi hidrografik e Marinës Mbretërore Australiane, vrojtoi zonën ku ''Muirfield-i'' ishte dëmtuar dhe hartografoi në hollësi një pengesë të panjohur më parë për navigimin, malin nëndetar Muirfield. Zbulimi dramatik aksidental i malit nëndetar Muirfield citohet shpesh si një shembull i kufizimeve në përpikmërinë vertikale i [[Sistemi Gjeodezik|të dhënave gjeodezike]] të disa zonave largë bregut siç paraqiten në hartat nautike, veçanërisht në harta në shkallë të ulët. Një incident i ngjashëm që përfshiu një anije pasagjerësh ndodhi në vitin [[1992]], kur anija e linjës ''Cunard'', ''Queen Elizabeth 2'' goditi një shkëmb nënujor pranë Ishullit Blok në [[Oqeani Atlantik|Oqeanin Atlantik]].<ref>{{Cite book|author1=British Admiralty|title=The Mariner's Handbook|url=https://books.google.al/books?id=SIoZAQAAIAAJ|lang=en|author2=Hydrographic Office|publisher=Hydrographer of the Navy|contribution=R. D. Peddle|year=1999|isbn=978-070771123-2|page=23}}</ref> Në nëntor [[1999]], anija gjysëm e zhytur e [[anija e ngarkesave të rënda|ngarkesave të rënda]] ''Mighty Servant 2'' u përmbys dhe u fundos pasi goditi një majë të vetme të pa hartografuar graniti të izoluar nën ujë pranë [[Indonezia|Indonezisë]]. Pesë anëtarë të ekuipazhit vdiqën dhe ''Mighty Servant 2'' u shpall tërësisht e humbur.<ref>{{cite web|access-date=25 gusht 2018|title=Maritime Casualties 1999 And Before|year=2007|work=The Cargo Letter|url=http://www.cargolaw.com/presentations_casualties_a.html|lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216192817/http://www.cargolaw.com/presentations_casualties_a.html|archive-date=16 dhjetor 2017}}</ref> Më së fundmi, në vitin [[2005]] [[nëndetësja]] USS ''San Francisco'' hasi në një mal nënujor të pa hartografuar rreth 560 kilometra (350 milje statutore) në jug të [[Guam]]it me një shpejtësi prej 35 [[nyja|nyje]] (40.3 mph; 64.8 km/h), duke pësuar dëmtim serioz dhe humbjen e një [[detari]]. Në shtator [[2006]] anija-platformë ato-elevatore ''Octopus'' ngeci në një mal nënujor të hartografuar brenda Ishujve Orkni ([[Skocia|Skoci]]) ndërsa po tërhiqej nga rimorkiatori ''Harold''. Dëmi me vlerë £1miljon [[paund sterlina]]sh u iu shkaktua anijes-platformë duke i vonuar punimet për instalimin e një prototipi gjeneratori energjetik [[fazat e detit|baticor]]. Siç pohohet në "Udhëzuesin e Marinarëve" dhe raportin pasues të aksidentit: "Asnjë hartë nuk është e pagabueshme. Çdo hartë është e prirë për të qenë e paplotë".<ref>{{Cite report|publisher=Marine Investigation Accident Branch|lang=en|date=23 janar 2015|url=https://www.gov.uk/maib-reports/grounding-of-the-jack-up-barge-octopus-on-uncharted-bank-while-being-towed-by-tug-harald-off-the-orkney-islands-scotland|id=Accident Investigation Report 18/2007|title=Grounding on Uncharted Bank of Jack-up Barge Octopus while Being Towed by Tug Harald|type=Investigation Report}}</ref> [[File:Fernão Vaz Dourado 1571-1.jpg|thumb|354px|Një hartë nautike para ''Mercator-it'' e [[1571]]-it, nga hartografi portugez Fernão Vaz Dourado (rr. [[1520]]–[[1580]]). Ajo i përket të ashtuquajturit model ''harte të sheshtë'', kur gjerësitë e vrojtuara dhe drejtimet magnetike janë skicuar drejtpërdrejtë në plan, me një shkallë konstante, sikur sipërfaqja e Tokës të ishte një plan i sheshtë (Arkivat Kombëtare Portugeze të Torre do Tombo, Lisbonë)]] == Projektimi hartografik, pozicionet dhe të dhënat == {{main|Projeksionet hartografike}} Historikisht projeksioni i parë, i shpikur nga Marini i Tiros rr. [[viti 100|vitit 100 të e.s.]] sipas [[Ptolemeu]]t, ishte çfarë tani quhet projeksion cilindrik i baras-larguar (historikishit i qauajtur hartë e sheshtë, ''plate carrée'', {{lang|pt|carta plana quadrada}}). Ndërsa është shumë e përshtatshme për detet e vegjël si [[Deti Egje|Egjeu]], është i papërshtatshëm për dete më të mëdhenj se [[Mesdheu]] apo [[oqeani|oqeanin e hapur]], megjithëse [[epoka e zbulimeve|eksploratorët e hershëm]] duhet ta përdornin atë në mungesë të një më të mire. Projeksioni ''Mercator'' tani përdoret në shumicën dërrmuese të hartave nautike. Meqë projeksionet ''Mercator'' është konformal, d.m.th., të dhënat në hartë janë identike me këndet përkatëse në natyrë, kurset e skicuara në hartë mund të përdoreshin drejtpërdrejtë si udhëzues pilotimi në timon. [[File:US NOAA nautical chart of Bering Strait.png|thumb|left|369px|Hartë elektronike e [[Ngushtica e Beringut|Ngushticës së Beringut]]]] Projeksioni gnomonik përdoret për harta që synojnë skicimin e rrugëve të qarkut të madh. NOAA përdor projeksionin polikonik për disa nga hartat e saj të [[Liqenet e Mëdha]], në shkallë të mëdha dhe të vogla. Pozicionet e vendeve të paraqitura në hartë mund të maten nga shkallët e [[gjatësia gjeografike|gjatësisë]] dhe [[gjerësia gjeografike|gjerësisë gjeografike]] në skajet e hartës, të lidhura me [[Sistemi Gjeodezik|Sistemin Gjeodezik]] si "Sistemi Gjeodezik Botëror 84". Një [[trajektorja|trajektore navigimi]] është këndi horizontal midis drejtimit të një objekti dhe [[veriu (gjeografi)|veriut]] ose një objekti tjetër, si kursi i një anijeje apo një leximi i një [[busulla|busulle]] në një vendreferimi. Në hartat nautike, kreu i hartës është gjithmonë veriu i vërtetë, në vend të [[Fusha magnetike e Tokës|veriut magnetik]], drejtë të cilit shënon treguesi i një [[busulla|busulle]]. Shumica e hartave përfshijnë busullën e erërave] që paraqet ndryshimin midis veriut magnetik dhe atij të vërtetë. Gjithësesi, përdorimi i projeksionit ''Mercator'' ka disavantazhe. Ky projeksion treon vijat e gjatësisë si paralele. Në rruzullin real, vijat e gjatësisë takohen pasi i afrohen [[Poli i Veriut|polit të veriut]] ose [[Poli i Jugut|atij jugor]]. Kjo nënkupton se largësitë [[Lindja (gjeografi)|lindje]]–[[Perëndimi (gjeografi)|perëndim]] zmadhohen në [[gjerësia gjeografike|gjerësi]] të madhe. Për ta mbajtur projeksionin të përputhshëm, projeksioni e rrit largësinë e paraqitur midis vijave të gjerësisë (largësitë [[veriu (gjeografi)|veri]]–[[jugu (gjeografi)|jug]]) në përpjesëtim; kështu një katror tregohet si një katror kudo në hartë, por një katror në Rrethin Arktik duket shumë më i madh se sa një katror me të njëjtën madhësi në [[Ekuatori|ekuator]]. Në përdorimin praktik, kjo është më pak problem sesa duket. Një minutë gjerësi është, për qëllime praktike, një milje detare. Largësia në milje detare në këtë mënyrë mund të matet në shkallëzimin e gjerësive të shtypura në anën e hartës.<ref>{{Cite web|url=http://www.sailingissues.com/navcourse2.html|title=Nautical charts|lang=en|work=sailingissues.com}}</ref> [[File:Nautical-chart-1.jpg|thumb|354px|Hartë nautike e etiketuar automatikisht]] == Imtësitë në një hartë nautike == Agjensitë hidrografike të shumë vendeve publikojnë një "Hartë 1", që shpjegon të gjitha simbolet, termat dhe shkurtimet e përdorura në hartat që ata prodhojnë si për përdorim vendas ashtu dhe ndërkombëtar. Çdo vend fillon me simbologjinë bazë të specifikuar në standardin ''INT 1'' të Oraganizatës Hartografike Ndërkombëtare, dhe pastaj lejohet të shtosh simbolet e tij shtesë në hartat vendase, që gjithashtu shpjegohen në versionin e tyre të ''Hartës 1''. Anijet tipikisht kërkohen të mbajnë kopje të ''Hartës 1'' me hartat e tyre prej letre.<ref>{{Cite report|title=INT 1 Symbols and Abbreviations used on Paper Charts|year=2020|lang=en|edition=8-të|url=https://docs.iho.int/iho_pubs/restricted/INT1_EN_Ed8_UKHO_2020.pdf|publisher=International Hydrographic Oraganization}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> === Etiketat === Hartat nautike duhet të etiketohen me informacion navigacional dhe thellësie. Ka pak paketa softuerike komerciale që etiketojnë automatikisht vendosjen për çdo lloj harte. Sistemet moderne e bëjnë hartat elektronike konsistente me specifikimet e Organizatës Ndërkombëtare të Hidrografisë S-52, të nxjerra nga organizata ({{lang|en|International Hydrographic Organization}}, IHO).<ref>{{Cite report|url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-52/S-52%20Edition%206.1.1%20-%20June%202015.pdf|date=qershor 2015|title=Specifications for Chart Content and Display Aspects of ECDIS; Publication S-52|publisher=International Hydrographic Organization|lang=en}}</ref> === Informacioni i pilotimit === [[File:British Admiraly chart colours.svg|thumb|left|upright=1.6|Përdorimi i ngjyrave në hartat britanike të admiralitetit]] Harta përdor simbole për të mundësuar informacione pilotimi rreth natyrës dhe pozicionit të veçorive të dobishme për navigatorët, si informacione për shtratin e detit, shënjat detare dhe vendreferimet. Disa simbole përshkruajnë shtratin e detit me informacione si thellësia e tij, materialet, ashtu dhe pengesat e mundshme lundruese, si reliktet e anijeve të mbytura. Simbole të tjera tregojnë pozicionin dhe veçoritë e ndihmave navigacionale si [[bova]]t, dritat, [[Fari|faret]], veçoritë bregdetare dhe tokësore, si dhe strukturat që janë të dobishme për gjeopozicionimin. Shkurtimi "ED" zakonisht përdoret për të etiketuar vendndodhjet gjeografike, ekzistenca e të cilave është e dyshimtë. Ngjyrat dallojnë midis veçorive të bëra nga [[njeriu]], tokës së thatë, shtratit të detit që del në sipërfaqe gjatë zbaticave dhe shtratit të detit që është gjithmonë nën ujë si dhe tregues të thellësisë së ujit. [[File:NOAA chart 25664 1976 detail.png|thumb|354px|Hollësi të një hartet të NOAA-s së ShBA-së, që tregon një zonë limani]] === Thellësitë dhe lartësitë === Thellësitë që maten tregohen nëpërmjet numrave të paraqitur në hartë. Thellësitë në hartat e publikuara në pjesën më të madhe të botës përdorin njësinë metrike. Hartat e vjetra, ashtu si dhe ato të publikuara nga [[Qeveria Federale e Shteteve të Bashkuara]], mund të përdorin [[Këmba (njësi matëse)|këmbën]] ose ''fathomët''. Thellësia e [[izovijat|izovijave]] tregon formën e [[relievi]]t nënujor. Zonat e ngjyrosura të [[deti]]t theksojnë ujëra të cekëta dhe pengesa të rrezikshme nënujore. Thellësitë maten nga ''zeroja hidrografike'', që lidhet me nivelin vendor të detit. Zeroja hidrografike varion sipas standardit të përdorur nga secila zyrë hidrografike. Në përgjithësi, prirja është drejtë përdorimit të zbaticën më të ulët astronomike ({{lang|en|lowest astronomical tide}}, LAT), zbaticën më të ulët të parashikuar në [[fazat e detit|ciklin e plotë baticor]], por në zonat jo baticore dhe në disa zona baticore përdoret niveli i detit ({{lang|en|Mean Sea Level}}, MSL). Lartësitë, p.sh.: një [[fari|far]], përgjithësisht jepen në lidhje me nivelin më të lartë mesatar të [[fazat e detit|baticor]] ({{lang|en|mean high water spring}}, MHWS). Pengesat vertikale, p.sh.: nën një urë ose kabëll, jepen në lidhje me baticën më të lartë astronomike ({{lang|en|highest astronomical tide}}, HAT). Harta duhet të tregojnë se çfarë ''zeroje hidrografike'' është në përdorim. Përdorimi i HAT për lartësitë dhe LAT për thellësitë, nënkuptojnë se marinari mund të shikojë nxitimthi në hartë për të siguruar se kanë hapsirë të mjaftueshme për të kaluar një pengesë, megjithëse ata mund ta kenë përllogaritur lartësinë e baticës për sigurinë e tyre. === Informacioni baticor === Rrymat baticore dhe [[rryma oqeanike|rrymat e forta]] kanë simbole të veçanta hartografike. Informacioni i rrjedhës baticore mund të jetë treguar duke përdorur diamantet baticore, që tregojnë shpejtësinë dhe drejtimin e rrjedhës baticore gjatë çdo ore të [[fazat e detit|ciklit baticor]]. == Shiko edhe == * [[Hartografia Iberike 1400-1600]] * [[Shkencat Nautike Iberike 1400–1600]] * [[Tabula Peutingeriane]] * [[Itinerarium]] * [[Projeksionet hartografike]] * [[Studimet Detare]] * [[Operacionet Nautike]] * [[Republikat Detare]] * [[Bathimetria]] * [[Konventa e Kombeve të Bashkuara për Ligjin e Detit]] * [[Nautika]] * [[Thalasokracia]] * [[Fuqia Detare]] * [[Komanda e Deteve]] * [[Peripli]] * [[Historia e Navigimit]] * [[Lundrimi Përqark Botës]] * [[Portolanët]] {{Portal|Gjeografia}} ==Shpjegime== <references group="Shpjegime"/> == Referime == {{Reflist}} == Bibliografia == * {{Cite book|author=Amir D. Aczel|title=The Riddle of the Compass: The Invention that Changed the World|url=https://books.google.al/books?id=0KoZAQAAIAAJ|publisher=Harcourt Books|year=2001|lang=en|isbn=978-015100506-2|place=Orlando}} * {{cite book|author=Marco Aime|title=Il primo libro di antropologia|chapter=I cartografi delle Marshall|url=https://books.google.al/books?id=FHGnKQAACAAJ|publisher=Einaudi|isbn=978-88-06-18920-4|year=2008|lang=it|page=234}} * {{cite book|author=Luís de Albuquerque|year=1975|lang=pt|chapter=Origens da navegação astronomica|url=https://books.google.com/books?id=dVc0MZsZj48C&pg=PA3|title=Estudos de História|volume=III. A navegação astronomica|publisher=Universidade Coimbra – Biblioteca Geral 1|id=GGKEY:7186FCQBHS5|pages=3–57}} * {{Cite book|author=Corradino Astengo|year=2000|publisher=Erga|lang=it|isbn=978-88-8163-204-6|url=https://books.google.al/books?id=huERAQAAIAAJ|title=La cartografia nautica mediterranea dei secoli XVI e XVII|place=Gjenova|page=107}} * {{Cite journal|author=Jorge Álvarez|lang=es|date=3 tetor 2018|journal=La Brújula Verde|url=https://www.labrujulaverde.com/2018/10/la-expedicion-egipcio-fenicia-que-circunnavego-africa-hace-mas-de-2-500-anos|title=La expedición egipcio-fenicia que circunnavegó África hace más de 2.500 años}} * {{Cite journal|author1=Caterina Balleti|year=2021|author2=Renato Gibin|url=http://www.e-perimetron.org/Vol_16_1/Balletti_et_al.pdf|author4=Evangelos Livieratos|title=Preliminary numerical investigations on the "Liber de Existencia Riveriarum et Forma Maris Nostri Mediterranei"|author3=Caterina Gottardi|lang=en|volume=16|issue=1|journal=e-Perimetron|pages=15-26}} * {{Cite book|author=Giovanni Brancaccio|year=1991|title=Geografia, cartografia e storia del Mezzogiorno|url=http://books.google.it/books?id=FxIn0_nDhiIC|lang=it|publisher=Guida Editori|isbn=88-7835-121-0}} * {{Cite encyclopedia|editor1=Pierre Briant|editor2=Amélie Kuhrt|lang=en|date=6 korrik 2015|doi=10.1093/acrefore/9780199381135.013.4890|title=Persian Wars: the Persian Viewpoint|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Classics|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-938113-5}} * {{Cite book|author1=British Admiralty|author2=Hydrographic Office|title=The Mariner's Handbook|url=https://books.google.al/books?id=SIoZAQAAIAAJ|publisher=Hydrographer of the Navy|contribution=R. D. Peddle|year=1999|lang=en|isbn=978-070771123-2}} * {{Cite book|author1=British Admiralty|author2=Hydrographic Office|publisher=Hydrographer of the Navy|url=https://books.google.al/books?id=S-FyngEACAAJ|title=Annual Summary of Admiralty Notices to Mariners: Correct to 23 December 2006|year=2006|lang=en|isbn=978-070774045-4}} * {{Cite book|author=Nigel Calder|year=2003|lang=en|publisher=International Marine / Mcgraw-Hill|url=https://archive.org/details/howtoreadnautica0000cald/|title=How to Read a Navigational Chart: A Complete Guide to the Symbols, Abbreviations, and Data Displayed on Nautical Charts|isbn=978-0-07-137615-0}} * {{cite book|author=Nigel Calder|year=2008|title=How to Read a Nautical Chart: A Captain’s Quick Guide|url=https://books.google.al/books?id=fWEKagzWLEYC|publisher=McGraw-Hill Professional|lang=en|isbn=978-0-07-159288-8}} * {{Cite book|author=Mónica Herrera Casais|year=2008|chapter=The 1413-14 Sea Chart of Ahmad al-Ţanjī|url=https://www.academia.edu/25842182/|editor1=Emilia Calvo|editor2=Mercè Comes|title=A Shared Legacy: Islamic Science East and West. Homage to Prof. J.M. Millàs Vallicrosa|editor3=Roser Puig|editor4=Mónica Rius|lang=ca|publisher=Universitat de Barcelona|place=Barcelona|pages=283-307}} * {{Cite book|author=Patrick Gautier Dalché|lang=fr|publisher=École Française de Rome, Palais Farnèse|url=https://www.academia.edu/11716066/|year=1995|title=Carte Marine et Portulan au XII^e Siècle. Le Liber de Existencia Reveriarum et Forma Maris Nostri Mediterranei (Pise, circa 1200)|isbn=2-7283-0335-5|place=Romë}} * {{cite book|author1=Ali Akbar Dehkhoda|author2=Mohamad Moʻin|title=Loghat-namehʻi Dehkhoda|url=https://search.worldcat.org/title/1474012005|date=1958–1966|publisher=Tehran University Press|chapter=Rahnāma|oclc=1474012005|lang=fa|place=Teheran}} * {{Cite book|editor=Aubrey Diller|year=1952|lang=en|chapter=Menippi Periegeseos Periplus|url=https://archive.org/details/traditionofminor0000unse/|title=The Tradition of the Minor Greek Geographers|publisher=American Philological Association|pages=147-164}} * {{Cite journal|author=Jean-Charles Ducène|lang=fr|title=Le portulan arabe décrit par Al-'Umari|url=http://www.lecfc.fr/new/articles/216-article-7.pdf|journal=Monde des Cartes|date=1 qershor 2013|issue=216|pages=81–90}} * {{Cite journal|author1=Anila Duka|author2=Ndriçim Sadikaj|title=Quasiconformal Mappings in Ship Modeling|url=https://univlora.edu.al/wp-content/uploads/2024/07/Buletini-Shkencor-Numer-4-Vellimi-2-2021.pdf|journal=Buletini Shkencor|volume=2|issue=4|issn=2310-6719|lang=sq, en|publisher=Universiteti "Ismail Qemali" Vlorë|year=2021|pages=186-189|access-date=28 shkurt 2025|archive-date=28 shkurt 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250228203720/https://univlora.edu.al/wp-content/uploads/2024/07/Buletini-Shkencor-Numer-4-Vellimi-2-2021.pdf|url-status=dead}} * {{cite book|author=Felipe Fernandez-Armesto|year=2001|lang=en|publisher=Free Press|url=https://archive.org/details/civilizationscul0000fern|title=Civilizations: Culture, Ambition, and the Transformation of Nature|place=Nju Jork|isbn=0-7432-0248-1|url-access=registration}} * {{cite book|author=Alvise Fon|chapter=Cartografia nautica|title=Il Mare: Grande Enciclopedia Illustrata|year=1972|lang=it|url=https://www.ibs.it/mare-grande-enciclopedia-illustrata-vol-libro-vari/e/9788840229409|volume=3; Carto-Deca|publisher=Istituto Geografico De Agostini S.P.A.|id=EAN 9788840229409|place=Novara|page=8}} * {{Cite journal|author=Joaqim Alves Gaspar|year=2019|volume=71|issue=1|journal=Imago Mundi|url=https://www.academia.edu/37868676/|doi=10.1080/03085694.2019.1529898|title=The Liber de existencia riveriarum (ca.1200) and the birth of nautical cartography|lang=en}} * {{cite journal|author=Juan Vernet Ginés|date=1962|title=The Maghreb Chart in the Biblioteca Ambrosiana|url=https://www.jstor.org/stable/i248222|volume=16|lang=en|journal=Imago Mundi|pages=1–16}} * {{Cite web|author=Thomas D. Goodrich|lang=en|title=The maps of the Kitab-i Bahriye of Piri Reis|url=http://www.shodb.gov.tr/pirireis/oturumlar/piri_reisin_kitab_i_bahriyesinic_5658_haritasi.htm|year=2004|website=Piri Reis Sempozyumu|publisher=Istanbul Military Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20150516061930/http://www.shodb.gov.tr/pirireis/oturumlar/piri_reisin_kitab_i_bahriyesinic_5658_haritasi.htm|url-status=dead|archive-date=16 maj 2015}} * {{Cite journal|author=Paul Hepworth|year=2005|journal=The Journal of the Walters Art Museum|url=https://www.jstor.org/stable/20650882|volume=63|title=Production and Date of the Walters' "Kitab-i Bahriye"|lang=en|jstor=20650882|issn=1946-0988|pages=73–80}} * {{cite book|author=Marciani i Heraklesë|year=1927|lang=en|editor=Wilfred Harvey Schoff|url=https://books.google.com/books?id=kjN_AAAAMAAJ|title=Periplus of the Outer Sea, East and West, and of the Great Islands Therein|oclc=5303996|publisher=Commercial Museum|place=Filadelfia}} * {{Cite book|editor=George Wynn Brereton Huntingford|year=1980|publisher=The Hakluyt Society|url=https://books.google.al/books?id=vpoN9PDYKC4C|lang=en|title=The Periplus of the Erythraean Sea, by an unknown author: With some Extracts from Agatharkhides 'On the Erythraean Sea'|translator=George Wynn Brereton Huntingford|isbn=978-0-904180-05-3|place=Londër}} * {{Cite book|author=Kozma Indikopleusti|title=The Christian Topography of Cosmas, an Egyptian Monk|url=https://books.google.al/books?id=Cp9S9o5lj5oC|year=2010|editor=John Watson McCrindle|publisher=[[Cambridge University Press]]|lang=en|translator=John Watson McCrindle|isbn=978-1-108-01295-9}} * {{Cite book|author=Skylaksi i Kariandës|author-link=Skylaksi i Kariandës|editor=Michael L. Allain|title=The Periplous of Skylax of Karyanda|url=https://search.worldcat.org/title/630683383|year=1983|lang=en|publisher=Ann Arbor}} * {{Cite journal|author=Shefqet Kërcelli|journal=Ushtria|lang=sq|volume=69|date=21 gusht 2015|url=https://www.mod.gov.al/images/gazetaushtria/pdf/2015/ushtria_21_08_2015.pdf|publisher=Ministria e Mbrojtjes së Shqipërisë|title=Shërbimi Hidrografik Shqiptar, arritje dhe përgjegjësi në realizimin e detyrave të ditës|issue=33 (82634)|page=3}} * {{cite book|author=George Kish|year=1978|title=A Source Book in Geography|isbn=0-674-82270-6|url=https://books.google.com/books?id=_6qF4vjZvhYC|publisher=Harvard University Press|lang=en|place=Kembrixh}} * {{Cite book|author-link=Agatharkidi|author=Agatharkidi i Knidit|publisher=The Hakluyt Society|url=https://books.google.al/books?id=vpoN9PDYKC4C&lpg=PP1&pg=PA177|editor=George Wynn Brereton Huntingford|chapter=Extracts from Agatharkhides 'On the Erythraean Sea' as epitomised by Photios|year=1980|title=The Periplus of the Erythraean Sea, by an unknown author: With some Extracts from Agatharkhides 'On the Erythraean Sea'|translator=George Wynn Brereton Huntingford|lang=en|isbn=978-0-904180-05-3|place=Londër|pages=177-196}} * {{Cite book|author=Joachim Lelewel|year=1836|title=Pythéas de Marseille et la géographie de son temps|url=https://archive.org/details/lelewel-pytheas-de-marseille-1836|publisher=Joseph Straszéwicz|lang=fr|place=Bruksel}} * {{cite book|author=Xinru Liu|year=2010|title=The Silk Road in World History|isbn=978-0-195-33810-2|url=https://books.google.al/books?id=FJ8RDAAAQBAJ|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|place=Nju Jork}} * {{cite book|author=Hano Lundërtari|editor=Konstandinos Simonides|publisher=Trübner & Co.|url=https://books.google.al/books?id=SLnkzlGzE2UC|lang=en|title=The Periplus of Hannon, king of the Karchedonians, concerning the Lybian parts of the earth beyond the Pillars of Herakles|year=1864}} * {{Cite book|author=Hano Lundërtari|year=1882|lang=la|editor=Karl Müller|publisher=Firmin-Didot|url=https://books.google.al/books?id=ieG8thul_JoC&pg=PA1|title=Geographi Graeci minores. E Codicibus Recognovit, Prolegomenis, Annotatione, Indicibus Instruxit, Tabulis Æri Incisis Illustravit|chapter=Hannoni Carthaginiensium Regis Periuplus: Earum Quæ sunt ultra Herculis Columnas Libycarum Terræ Partium quem etiam dedicavit in Saturni delubro, exhibeutem hæcce|volume=1|pages=1-14}} * {{Cite book|author=Hekateu i Miletit|author-link=Hekateu i Miletit|lang=it|editor=Giacomo Tropea|url=https://books.google.al/books?id=_YBZAAAAcAAJ|title=Ecateo da Mileto ed i frammenti della Periegesis|publisher=Tipografia D'Amico|year=1896}} * {{Cite book|editor=Karl Müller|year=1882|chapter=Anonymi Stadiasmus Sive Periuplus Maris Magni|url=https://books.google.al/books?id=ieG8thul_JoC&pg=PA427|title=Geographi Graeci minores. E Codicibus Recognovit, Prolegomenis, Annotatione, Indicibus Instruxit, Tabulis Æri Incisis Illustravit|volume=1|lang=la|publisher=Firmin-Didot|pages=427-514}} * {{Cite book|author=Arrian Nikomedi|author-link=Arriani|editor=Aidan Liddle|lang=en, grc|url=https://books.google.al/books?id=eHRiAAAAMAAJ|title=Arrian: Periuplus Ponti Euxini|publisher=Bloomsbury Academic|year=2003|translator=Aidan Liddle|isbn=978-185399661-0}} * {{Cite report|title=Specifications for Chart Content and Display Aspects of ECDIS; Publication S-52|place=Monako|lang=en|url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-52/S-52%20Edition%206.1.1%20-%20June%202015.pdf|publisher=International Hydrographic Organization (Organizata Hidrografike Ndërkombëtare)|date=qershor 2015}} * {{Cite report|year=2020|lang=en|title=INT 1 Symbols and Abbreviations used on Paper Charts|url=https://docs.iho.int/iho_pubs/restricted/INT1_EN_Ed8_UKHO_2020.pdf|publisher=International Hydrographic Oraganization|edition=8-të}}{{Lidhje e vdekur}} * {{cite book|author=Stefano Pollastri|lang=it|title=Patente Nautica entro le 12 miglia: Testo tecnico - didattico|url=https://books.google.al/books?id=CtKTDwAAQBAJ|chapter=Navigazione|publisher=S.tP.|year=2018|isbn=978-882959448-1|page=79}} * {{cite book|author=James Poskett|year=2022|lang=it|title=Orizzonti, Una storia globale della scienza|url=https://books.google.al/books?id=t_BvEAAAQBAJ|place=Torino|publisher=Giulio Einaudi Editore|translator=Alessandro Manna|isbn=978-8806-25148-2|page=137}} * {{cite book|author=Nicholas Purcell|year=1999|lang=en|chapter=Scymnus of Chios, author|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|title=Oxford Classical Dictionary|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=i 3-të|isbn=978-019522408-5|page=1374}} * {{cite book|author=Nicholas Purcell|lang=en|chapter=Himilco of Carthage, pioneering Atlantic navigator|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|year=1999|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|title=Oxford Classical Dictionary|edition=i 3-të|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-019522408-5|place=Oksford|page=707}} * {{cite book|author=Nicholas Purcell|year=1999|lang=en|chapter=Periploi, 'voyages around'|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|title=Oxford Classical Dictionary|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|edition=i 3-të|place=Oksford|isbn=978-019522408-5|page=1141}} * {{Cite book|author=Angelo Solomon Rappoport|year=1903|chapter=V. The Water Ways of Egypt|url=https://archive.org/details/RappoportSHistoryOfEgyptFrom330BCToThePresentTimeVol31903/page/n276/|title=History of Egypt from 330 B.C. to the Present Time|publisher=The Grolier Society|lang=en|volume=3|place=Londër|pages=235-290}} * {{Cite report|title=Kodi Detar i Republikës së Shqipërisë|lang=sq|publisher=Republika e Shqipërisë|url=https://www.mod.gov.al/images/akteligjore/qnod/03_Ligj_9251_08_07_2004.pdf|date=8 korrik 2004}} * {{cite book|author=Kenneth S. Sack|editor1=Simon Hornblower|title=Oxford Classical Dictionary|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|year=1999|publisher=[[Oxford University Press]]|lang=en|chapter=Agatharchides of Cnidus, Greek historian, geographer, and Peripatetic philosopher, c. 215–after 145 BCE|editor2=Antony Spawforth|edition=i 3-të|isbn=978-019522408-5|page=36}} * {{cite book|author=George Sand|year=1843|publisher=Perrotin|title=Oeuvres complètes de George Sand|url=https://books.google.com/books?id=wv0TAAAAQAAJ|lang=fr|pages=69–}} * {{Cite journal|author=Orietta Selva|lang=it|journal=Bollettino dell'Associazione Italiana di Cartografia|url=https://www.openstarts.units.it/server/api/core/bitstreams/692a387e-c3cb-46ae-98da-0c11a06f9015/content|title=Lo stato della cartografia veneziana tra XV e XVIII secolo: emblema di potere e strumento di pianificazione territoriale|issue=148|date=shtator 2013|issn=0044-9733|pages=69-87}} * {{cite book|author=Yuval Shahar|year=2004|publisher=Mohr Siebeck|lang=en|isbn=3-16-148256-5|url=https://books.google.com/books?id=pIJLJSYFogUC|title=Josephus Geographicus: The Classical Context of Geography in Josephus}} * {{Cite journal|author=Shkëlqim Sinanaj|title=Vlerësimi i anijeve dhe mbrojtja e mjedisit detar në gjirin e Vlorës|url=https://univlora.edu.al/wp-content/uploads/2024/07/Buletini-Shkencor-Numer-2-Vellimi-1-2014.pdf|journal=Buletini Shkencor|volume=1|issue=2|lang=sq|issn=2310-6719|publisher=Universiteti "Ismail Qemali" Vlorë|year=2014|access-date=28 shkurt 2025|archive-date=28 shkurt 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250228203720/https://univlora.edu.al/wp-content/uploads/2024/07/Buletini-Shkencor-Numer-2-Vellimi-1-2014.pdf|url-status=dead}} * {{Cite book|author=Pseudo Skylaksi|author-link=Pseudo Skylaksi|year=2011|editor=Graham Shipley|url=https://books.google.al/books?id=NEcURQAACAAJ|publisher=Bristol Phoenix Press|lang=en|title=Pseudo-Skylax's Periplous: The Circumnavigation of the Inhabited World: Text, Translation and Commentary|translator=Graham Shipley|isbn=978-190467582-2}} * {{Cite encyclopedia|author=Svat Soucek|year=1992|editor1=John Brian Harley|editor2=David Woodward|url=https://www.press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V2_B1/HOC_VOLUME2_Book1_chapter14.pdf|title=Islamic Charting in the Mediterranean|encyclopedia=Cartography in the Traditional Islamic and South Asian Societies|volume=2|number=1|publisher=University of Chicago Press|lang=en|place=Çikago|pages=263–272}} * {{cite book|author=Eric Herbert Warmington|author2=Antony Spawforth|lang=en|title=Oxford Classical Dictionary|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|chapter=Pytheas, Greek navigator, c. 310–306 BCE|year=1999|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|edition=i 3-të|publisher=[[Oxford University Press]]|place=Oksford|isbn=978-019522408-5|page=1285}} * {{cite book|author=Eric Herbert Warmington|author2=Jean-François Salles|chapter=Scylax of Caryanda|url=https://books.google.al/books?id=OAqpzQEACAAJ|title=Oxford Classical Dictionary|editor1=Simon Hornblower|editor2=Antony Spawforth|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1999|lang=en|place=Oksford|isbn=978-019522408-5|edition=i 3-të|page=1374}} * {{Cite book|author=Henry Smith Williams|year=1904|chapter=VII. Phœnician Comerce – Sea Trade|url=https://books.google.al/books?id=kLNVDwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT197|title=The Historians' History of the World: Israel, India, Persia, Phoenicia, Minor Nations of Western Asia|publisher=The Trow Press|lang=en|volume=2|pages=326-329}} * {{Cite book|editor=William Vincent|year=1889|lang=en|publisher=[[Oxford University Press]]|url=https://books.google.al/books?id=etQTAAAAYAAJ|title=The Voyage of Nearchus and the Periplus of the Erythrean Sea|translator=William Vincent}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Nautical charts|Harta Nautike}} * [https://www.medea-chart.org/ The Medieval and Early Modern Nautical Chart: Birth, Evolution and Use] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250228203719/https://www.medea-chart.org/ |date=28 shkurt 2025 }}, Projekti akademik i financuar nga Kwshilli Kwrkimor Evropian me bazw nw Lisbonw. Ata zhvillojnw dhe mirwmbajnw [https://medea.fc.ul.pt/main MEDEA-CHART Database], njw motor i sofistikuar kwrkimor dhe agregator i tw dhwnave tw hershme nautike. * {{cite web|url=http://www.sullacrestadellonda.it/cartografia/cartoindex.htm|title=Storia della cartografia nautica|lang=it|url-status=dead|archive-date=24 maj 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524081518/http://www.sullacrestadellonda.it/cartografia/cartoindex.htm}} * {{cite web|url=http://www.nautica.it/info/tecnica/carta-nautica.htm|title=Come leggere la carta nautica, guida e glossario su Nautica On Line|lang=it|archive-date=6 janar 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110106173215/http://www.nautica.it/info/tecnica/carta-nautica.htm|url-status=dead}} * [https://www.nauticalcharts.noaa.gov/publications/us-chart-1.html Online version of ''Chart No.1'' w[ith "Symbols, Abbreviations and Terms" used in nautical charts] * {{cite map|author=Gabriel de Vallseca|year=1439|title=Portolan Chart of Gabriel de Vallseca, 1439|url=http://www.lumenartis.net/index.php?main_page=product_info&cPath=68&products_id=183&language=en&zenid=3e6dc909566a0f8e3fd73aa98aa30530|lang=en|access-date=28 shkurt 2025|archive-date=23 shkurt 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090223175546/http://www.lumenartis.net/index.php?main_page=product_info&cPath=68&products_id=183&language=en&zenid=3e6dc909566a0f8e3fd73aa98aa30530|url-status=dead}} * [http://nauticalfree.eu5.org/type.html#TYPE:NC Nautical charts available online (Nautical Free)] * [http://fishing-app.gpsnauticalcharts.com/ Online Nautical Charts Viewer] * {{cite web|url=http://digitale.bnnonline.it/cartografia/indice.htm|title=Le carte nautiche della Biblioteca Nazionale di Napoli|lang=it|url-status=dead|archive-date=2 gusht 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080802103028/http://digitale.bnnonline.it/cartografia/indice.htm}} [[Kategoria:Hartografi]] [[Kategoria:Navigim]] [[Kategoria:Transport detar]] [[Kategoria:Kultura detare]] [[Kategoria:Lundrim]] [[Kategoria:Profesione detare]] [[Kategoria:Ligji i detit]] 6nv7nf6bpsit4tfr72ub2cq4s9f5mpd 0 374102 3029206 2982046 2026-09-02T10:26:24Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029206 wikitext text/x-wiki Studimet Detare përgatisin studentë për një larmi karrierash në industrinë civile detare dhe sektorët e shërbimeve si dhe në marinën ushtarake. Lista e institucioneve në vijim përfshin akademi, kolegje, institute dhe universitete që ofrojnë programe universitare dhe parauniversitare, të grupuar sipas rajonit gjeografik dhe shtetit: ==Afrika== {| class="wikitable unsortable" ! Shteti !! Qyteti !! Universiteti !! Vërejte !! Referenca |- | rowspan="3" | [[Algjeria]] || Bexhaja || École Technique de Formation et d'Instruction Maritimes de Béjaia || ||<ref>{{cite web|title=Touhami s'interesse aux pêcheurs|date=20 mars 2012|url=https://www.depechedekabylie.com/evenement/106677-touhami-sinteresse-aux-pecheurs/|publisher=La Dépêche de Kabylie|access-date=6 gusht 2022|lang=fr}}</ref> |- | Bou Ismaïl || École Nationale Supérieure Maritime || ||<ref>{{cite web|accessdate=6 gusht 2022|url=https://actu.fr/bretagne/saint-malo_35288/st-malo-intra-muros-6-000-m2-de-batiments-avec-vue-exceptionnelle-sur-la-mer-a-saisir-bientot_52352792.html|title=St-Malo Intra-Muros: 6 000 m2 de bâtiments avec vue exceptionnelle sur la mer, à saisir bientôt|lang=fr|author=Samuel Sauneuf|date=8 korrik 2022|publisher=Le Pays Malouin}}</ref> |- | Mostaganem || École Technique de Formation et d'Instruction Maritimes de Mostaganem || || |- | [[Egjipti|Egjipt]] || [[Aleksandria|Aleksandri]] || Academia Arabe e Shkencës, Teknologjisë dhe Transportit Detar || ||<ref>{{cite web|author=Paul Anderson|lang=en|accessdate=6 gusht 2022|url=https://www.rigzone.com/news/eni_award_winning_researchers_and_scientists_unveiled-05-aug-2022-169873-article/|title=Eni Award Winning Researchers And Scientists Unveiled|date=5 gusht 2022|publisher=RigZone}}</ref> |- | [[Eritrea]] || Masava || Kolegji i Masavës për Shkencën dhe Teknologjinë Detare || Departamenti i Inxhinerisë Detare, program 5-vjeçar ||<ref>{{cite web|date=11 qershor 2018|url=https://allafrica.com/stories/201806110399.html|title=Eritrea: College of Marine Science and Technology Graduates 94 Students|publisher=All Africa|accessdate=6 gusht 2022|lang=en}}</ref> |- | [[Etiopia]] || Bahir Dar || Instituti Etiopian i Trajnimit Detar || ||<ref>{{cite web|date=21 janar 2015|url=https://www.marinelink.com/news/initiative-ethiopian384337|lang=en|title=US Visa Initiative for Ethiopian Seafarers|author=Michelle Howard|publisher=MarineLink|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | [[Gana]] || [[Akra]] || Universiteti Rajonal Detar || Shërben vendet [[gjuha angleze|anglisht-folëse]] si [[Kameruni]] dhe [[Liberia]] ||<ref>{{cite web|lang=en|author=Mabel Delassie Awuku|url=https://www.graphic.com.gh/news/general-news/naheog-partners-regional-maritime-university-to-train-world-class-students.html|title=NAHEOG partners Regional Maritime University to train world class students|publisher=Graphic|date=18 korrik 2022|accessdate=6 gusht 2022}}</ref> |- | rowspan="4" | [[Kenia]] || [[Mombasa]] || Adademia Detare Bandari || ||<ref name="kenya">{{cite web|url=https://www.kenyanews.go.ke/kma-keen-to-boost-womens-participation-in-maritime-sector/|title=KMA Keen To Boost Women's Participation In Maritime Sector|date=30 maj 2022|publisher=Kenya News|lang=en|access-date=6 gusht 2022|archive-date=7 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807235357/https://www.kenyanews.go.ke/kma-keen-to-boost-womens-participation-in-maritime-sector/|url-status=dead}}</ref> |- | Xhuxha|| Universiteti Xhomo Kenjata i Bujqësisë dhe Teknologjisë|| ||<ref name="kenya"/><ref name="list"/> |- |[[Mombasa]] | Instituti Detar dhe Menaxherial i Afrikës Lindore || ||<ref name="list">{{cite web|accessdate=6 gusht 2022|url=https://kma.go.ke/land-based-maritime-training/|lang=en|title=Land Based Maritime Training|publisher=Kenya Maritime Authority}}</ref> |- |[[Mombasa]] | Universiteti Teknik i Mombasës || Kampuse satelite në Kvale dhe Lamu ||<ref>{{cite web|url=https://allafrica.com/stories/202103020064.html|title=Kenya: Coast Colleges to Train Students on Key Maritime Skills to Boost Blue Economy|date=1 mars 2021|publisher=All Africa|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref><ref name="list"/> |- | rowspan="6" | [[Maroku]] || [[Agadir]] || Institut Supérieur des Pêches Maritimes d'Agadir || ||<ref>{{cite web|url=https://medias24.com/2021/12/01/chantiers-et-ateliers-du-maroc-se-chargera-de-la-remise-a-neuf-du-navire-al-hassani/|title=Chantiers et Ateliers du Maroc se chargera de la remise à neuf du navire Al Hassani|lang=fr|date=1 dhjetor 2021}}</ref> |- | Al Hoceïma || Institut de Technologie des Pêches Maritimes || ||<ref>{{cite web|accessdate=6 gusht 2022|lang=fr|url=http://www.mapexpress.ma/actualite/societe-et-regions/linstitut-technologie-peches-maritimes-dal-hoceima-offre-perspectives-prometteuses-ses-laureats-directeur-linstitut/|title=L'Institut de technologie des pêches maritimes d'Al Hoceima offre des perspectives prometteuses pour ses lauréats (directeur de l'Institut)|publisher=MAP EXPRESS|date=10 shtator 2019}}</ref> |- | Casablanca || Institut Supérieur D'Etudes Maritimes || ||<ref>{{cite web|accessdate=6 gusht 2022|url=https://www.lopinion.ma/MARFOR-2022-Mohammed-Abdeljalil-fait-l-eloge-du-secteur-maritime-au-Maroc_a27698.html|title=MARFOR 2022: Mohammed Abdeljalil fait l'éloge du secteur maritime au Maroc|date=25 maj 2022|lang=fr|publisher=l'Opinion}}</ref> |- | Larash || rowspan="3" | Institut de Technologie des Pêches Maritimes || ||<ref>{{cite web|url=https://www.maptanger.ma/fr/larache-la-cpmm-et-litpm-examinent-les-perspectives-de-partenariat-dans-le-domaine-de-formation/|title=Larache: La CPMM et l'ITPM examinent les perspectives de partenariat dans le domaine de formation|date=12 nëntor 2021|publisher=MAP Tanger|lang=fr|access-date=6 gusht 2022}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> |- | Safi || || |- | Tan-Tan || || |- | [[Mozambiku]] || [[Maputo]] || Escola Superior de Ciências Náuticas || |- | rowspan="2" | [[Namibia]] || [[Valvis Bej]] || Instituti Namibian Detar dhe i Peshkimit || ||<ref>{{cite web|url=https://www.namibian.com.na/99433/read/Namport-fisheries-institute-sign-training-agreement|title=Namport, fisheries institute sign training agreement|date=1 mars 2021|publisher=The Namibian|author=Taati Niilenge|lang=en|access-date=6 gusht 2022|archive-date=1 mars 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301111513/https://www.namibian.com.na/99433/read/Namport-fisheries-institute-sign-training-agreement|url-status=dead}}</ref> |- | [[Vindhoek]] || Universiteti i Shkencës dhe Teknologjisë së Namibisë || ||<ref>{{cite web|url=https://economist.com.na/72272/education/nust-acquires-two-more-academic-chairs-for-water-research-and-computing-technology/|title=Nust Acquires Two More Academic Chairs for Water Research and Computing Tenchnology|publisher=Namibia Economist|date=28 korrik 2022|lang=en|access-date=6 gusht 2022|archive-date=5 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220805223902/https://economist.com.na/72272/education/nust-acquires-two-more-academic-chairs-for-water-research-and-computing-technology/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="17" | [[Nigeria]] || Boni || Qendra Detare e Ekselencës || Zotëruar nga NLNG Ship Management Limited ||<ref name="nigeria"/><ref name="vibes"/> |- | Burutu || Shkolla e Teknologjisë Detare të Shtetit të Deltës || ||<ref name="vibes"/> |- | [[Benin|Qyteti i Beninit]] || Universiteti i Beninit || Diplomim në Studimet Detare ||<ref name="vibes"/> |- | Etinan || Instituti i Marinës dhe Teknologjisë || || |- | Elikara || Akademia Detare Afrikane || ||<ref name="vibes"/> |- | Ikexha || Akademia Detare e Marinës || || |- | rowspan="3" | [[Lagos]] || Instituti i Çertifikuar i Transportit të Nigerisë || Kampusi kryesor ||<ref name="vibes"/> |- | Akademia Detare e Kurorës || || |- | Kolegji Federal i Peshkimit dhe Teknologjisë Detare || ||<ref name="nigeria"/><ref name="vibes"/> |- | Okerenkoko || Universiteti Detar i Nigerisë || ||<ref>{{cite web|lang=en|accessdate=6 gusht 2022|url=https://businessday.ng/maritime/article/nimasa-promises-continuous-support-to-nigeria-maritime-university/|title=NIMASA promises continuous support to Nigeria Maritime University|date=26 prill 2022|publisher=Businessday}}</ref> |- | Oron || Akademia Detare e Nigerisë || ||<ref name="nigeria">{{cite news|author=Maduawuchi Obialo|url=https://nigerianguide.com.ng/full-list-of-all-maritime-schools-in-nigeria/|title=Full list of all maritime schools in Nigeria (2022)|newspaper=Nigerian Guide|lang=en|date=6 shtator 2021|access-date=6 gusht 2022|archive-date=26 qershor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220626042508/https://nigerianguide.com.ng/full-list-of-all-maritime-schools-in-nigeria/|url-status=dead}}</ref><ref name="vibes">{{cite web|publisher=Hot Vibes Media|url=https://www.hotvibesmedia.com.ng/2017/10/current-list-of-accredited-maritime-universities-academy-nigeria.html|lang=en|title=List of Accredited Maritime Schools, Colleges and Universities in Nigeria|date=24 mars 2021|accessdate=6 gusht 2022|archive-date=7 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807235402/https://www.hotvibesmedia.com.ng/2017/10/current-list-of-accredited-maritime-universities-academy-nigeria.html|url-status=dead}}</ref> |- | Ota || Akademia Detare e Yjeve || ||<ref name="vibes"/> |- | rowspan="2" | Port Harkurt || Akademia e Aviacionit dhe Biznesit Detar Perëndimor || || |- | Akademia Detare Çarkin || ||<ref name="nigeria"/> |- | Uvheru || Akademia Detare Jugore || ||<ref>{{cite web|url=https://guardian.ng/news/army-nab-military-imposters-in-asaba/|title=Army nab military imposters in Asaba|date=25 shkurt 2021|lang=en|publisher=The Guardian Nigeria|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | rowspan="2" | Varri || Akademia Detare Globale || ||<ref name="nigeria"/><ref name="vibes"/> |- | Instituti Joemarine i Studimeve dhe Kërkimeve Nautike || ||<ref name="nigeria"/><ref name="vibes"/> |- | rowspan="9" | [[Afrika e Jugut]] || rowspan="4" | [[Kapshtad|Kejptaun]] || Universiteti i Teknologjisë së Gadishullit të Kepit || ||<ref name="dhet">{{cite web|accessdate=6 gusht 2022|url=https://www.opportunitiesforafricans.com/dhet-nurturing-emerging-scholars-programme-2022/|title=DHET nurturing emerging scholar's programme 2022 for young South Africans (fully funded Master's in France)|publisher=Opportunities for Africans|date=8 korrik 2022|lang=en}}</ref> |- | Shkolla e Transportit|| || |- | Grupi i Trajnimit të Sigurisë Detare || || |- | Akademia e Trajnimit Detar Afrikano Jugore || ||<ref name="southafrica"/> |- | rowspan="3" | [[Durban]] || Universiteti i Teknologjisë së Durbanit || ||<ref name="dhet"/> |- | Shkolla Detare dhe kolegji i Transportit të Afrikës së Jugut || ||<ref name="southafrica">{{cite web|url=https://uni24.co.za/list-maritime-schools-south-africa/|title=List of Maritime Schools in South Africa 2022-2023|year=2022|publisher=Uni24|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Shkolla Detare e Ekselencës Transnet || ||<ref name="southafrica"/> |- | rowspan="2" | Gqeberha || Universiteti Nelson Mandela || ||<ref>{{cite web|date=1 qershor 2022|url=https://maritime-executive.com/corporate/nelson-mandela-university-launches-master-s-in-maritime-management|title=Nelson Mandela University Launches Master's in Maritime Management|publisher=The Maritime Executive|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Instituti Detar Ndërkombëtar Jug Afrikan || ||<ref>{{cite web|lang=en|author=Tanseem Bulbulia|url=https://www.engineeringnews.co.za/article/south-africas-maritime-industry-requires-better-structures-collaborative-efforts-2022-02-09/rep_id:4136|title=South Africa's maritime industry requires better structures, collaborative efforts|date=9 shkurt 2022|access-date=6 gusht 2022|publisher=Creamer Media's Engineering News}}</ref> |- | [[Tanzania]] || Dar es Salaam || Instituti Detar Dar es Salaam || ||<ref>{{cite web|date=5 gusht 2021|url=https://allafrica.com/stories/202108050199.html|title=Tanzania: Dmi to Provide Skills to Gas Experts|author=Dativa Minja|publisher=All Africa|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |} ==Amerika== {| class="wikitable unsortable" ! Vendi !! Qyteti !! Universiteti !! Shënime !! Referenca |- | [[Argjentina]] || [[Buenos Aires]] || Escuela Nacional de Náutica Manuel Belgrano || || |- | rowspan="8" | [[Brazili]] || rowspan="2" | Belém || Centro de Instrução Almirante Brás de Aguiar || || |- | Universiteti Federal i Parás || 10 kampuse satelite në shtetin [[Pará]] || |- | rowspan="5" | [[Rio de Zhaneiro]] || Centro de Instrução Almirante Graça Aranha || || |- | Centro Universitário Estadual da Zona Oeste || || |- | Escola Naval || || |- | Fundação de Estudos do Mar || || |- | Universidade Federal do Rio de Janeiro || || |- | [[São Paulo]] || Shkolla Politeknike e Universitetit të São Paulos || || |- | rowspan="11" | [[Kanada]] || [[Ladysmith (Kolumbia Britanike)|Lejdismith]] || Western Maritime Institute || || |- | Vankuveri i Veriut || British Columbia Institute of Technology || || |- | Owen Sound || Georgian College || || |- | Port Hoksbëri || Nova Scotia Community College || || |- | [[Kebeku (qytet)|Qyteti i Kebekut]] || Virtual Maritime Academy || onlajn ||<ref name="vma">{{cite web|url=https://www.edumaritime.net/virtual-maritime-academy|access-date=11 gusht 2022|publisher=EduMaritime|lang=en|title=Get Your Transport Canada Approved Maritime Certification Online - Virtual Maritime Academy}}</ref> |- | [[Rimouski]] || Institut Maritime du Québec || [[gjuha frënge|frëngjisht]] || |- | [[Rimouski]] || Université du Québec à Rimouski || [[gjuha frënge|frëngjisht]] || |- | St. Andrews || New Brunswick Community College || || |- | [[Saint John's (Newfoundland dhe Labradori)|Saint John's]] || Marine Institute of Memorial University of Newfoundland || || |- | Summerside || Holland College || || |- | Uestmaunt || Canadian Coast Guard College || || |- | [[Ekuadori]] || [[Guayaquil]] || Universidad Del Pacífico || || |- | [[Xhamajka]] || [[Kingston]] || Caribbean Maritime University || || |- | rowspan="4" | [[Meksika]] || Ciudad del Carmen || Centro de Educación Náutica de Campeche || || |- | Mazatlán || Escuela Náutica Mercante de Mazatlán || ||<ref>{{cite web|author=Dianne Hofner Saphiere|url=https://vidamaz.com/2017/04/01/la-nautica/|title=La Nautica: Latin America's Oldest Merchant Marine Academy|publisher=Vida Maz!|date=1 prill 2017|lang=en|access-date=5 gusht 2022}}</ref> |- | Tampiko || Escuela Náutica Mercante de Tampico || || |- | Verakruz || Escuela Náutica Mercante de Veracruz || || |- | [[Panamaja]] || [[Qyteti i Panamasë]] || Universiteti Ndërkombëtar Detar i Panamsë || || |- | [[Peruja]] || Kallao || Escuela Nacional de Marina Mercante || || |- | [[Trinidadi dhe Tobago]] || Çaguaramas || Universiteti i Trinidadit dhe Tobagos || || |- | rowspan="25" | [[ShBA]]<ref>{{Cite web|title=What Is a Maritime College? - Maritime Jobs 101|url=https://www.mitags.org/maritime-college-studies/|website=Maritime Institute of Technology & Graduate Studies|date=26 shkurt 2023|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=State Maritime Academies Receive Designation As American Maritime Center Of Excellence|url=https://www.sunymaritime.edu/news-events/state-maritime-academies-receive-designation-american-maritime-center-excellence|year=2021|website=SUNY Maritime College|lang=en|access-date=1 mars 2025|archive-date=10 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710083423/https://www.sunymaritime.edu/news-events/state-maritime-academies-receive-designation-american-maritime-center-excellence|url-status=dead}}</ref>|| [[Bronx]] || State University of New York Maritime College || Akademi detare shtetërore || |- | Buzards Bej || Massachusetts Maritime Academy || Akademi detare shtetërore || |- | Kastajn || Maine Maritime Academy || Akademi detare shtetërore || |- | Fejrhevën || Northeast Maritime Institute || || |- | [[Fort Lauderdale, Florida|Fort Lauderdale]] || Maritime Professional Training || Program jo me diplomues; ofron kurse për liçensa profesionale (p.sh. liçensën e kapitenit USCG). ||<ref>{{cite web|lang=en|work=mptusa.com|url=https://www.mptusa.com/search-course?allCourses%5BrefinementList%5D%5Bresult_type%5D%5B0%5D=Program%20Bundle|title=Search for a Course &#124; Maritime Professional Training (MPT)}}</ref> |- | Galveston || Texas A&M Maritime Academy || Akademi detare shtetërore || |- | Gluçester || Atlantis Maritime Academy || || |- | Huma || FMTC Safety Houma || Program jo diplomues; ofron kurse për çertifikata profesionale (p.sh. OPITO, GWO, OSHA). ||<ref>{{Cite news|title=Training Location at FMTC Houma|url=https://fmtcsafety.com/us/training-location-fmtc-houma/|access-date=3 tetor 2023|website=FMTC Safety|lang=en-US|archive-date=5 tetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005143723/https://fmtcsafety.com/us/training-location-fmtc-houma/|url-status=dead}}</ref> |- | [[Houston]] || San Jacinto College Maritime Technology & Training Center || || |- | Keçikan || University of Southeast Alaska Regional Maritime and Career Center || || |- | Ki Uest || The College of the Florida Keys || ||<ref name="florida"/> |- | Kings Point || United States Merchant Marine Academy || Akademi i shërbimit të ShBA-së || |- | Lintikum || Maritime Institute of Technology and Graduate Studies || Prograum jo diplomues; ofron kurse për liçensa profesionale (p.sh. oficer i tretë detar, Oficer i parë detar, Master). I bashkuar me Fremont Maritime Services. ||<ref>{{Cite web|title=Programs - MITAGS|access-date=3 tetor 2023|url=https://www.mitags.org/programs/|lang=en|work=mitags.org}}</ref> |- | Miramar || Broward College, Marine Center of Excellence || ||<ref name="florida"/> |- | [[Norfolk, Virginia|Norfolk]] || Mid-Atlantic Maritime Academy || e bashkuar me Training Resources Maritime Institute. E penalizuar nga USCG për kurse të pa-aprovuara. ||<ref name=":0">{{Cite web|title=About Us|url=https://maritimeinstitute.com/about/|access-date=3 tetor 2023|website=Maritime Institute|lang=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mid-Atlantic Maritime Academy Course|url=https://www.dco.uscg.mil/Mid-Atlantic-Maritime-Academy-Course/|access-date=3 tetor 2023|work=dco.uscg.mil|lang=en}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{Cite news|author=Bradley W. Clare|title=Unapproved Evening Courses at Mid-Atlantic Maritime Academy|url=https://www.dco.uscg.mil/Portals/9/NMC/pdfs/announcements/2023/unapproved_courses_mama_announcement_and_faq_053023.pdf|lang=en|date=30 maj 2023|access-date=3 tetor 2023|website=USCG National Maritime Center}}</ref> |- | Penington || Mariners Learning System || Program jo diplomimi; ofron kurse për liçensa profesionale). Onlajn. ||<ref>{{Cite web|title=Mariners Learning System: USCG Captain's Licensing Online|work=marinerslearningsystem.com|lang=en|access-date=3 tetor 2023|url=https://www.marinerslearningsystem.com/}}</ref><ref name="nj">{{cite web|lang=en|title=Mariners Learning System (MLS) - Online Captain and Master License & Endorsements|url=https://www.edumaritime.net/mariners-learning-system|accessdate=9 gusht 2022|publisher=EduMaritime}}</ref> |- | Pajni Point || Paul Hall Center for Maritime Training and Education || || |- | [[San Diego]] || Training Resources Maritime Institute || i bashkuar me Mid-Atlantic Maritime Academy. ||<ref name=":0"/> |- | rowspan="2" | [[Siatëll]] || Fremont Maritime Services || Bashkuar me Maritime Institute of Technology and Graduate Studies. ||<ref>{{Cite web|title=Fremont Maritime Services Merges with MITAGS-PMI|url=https://www.mitags.org/wp-content/uploads/2019/08/MITAGS-PMI-Fremont-Merger-FP-Ad-20170529.pdf|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=History & Mission - MITAGS|url=https://www.mitags.org/history/#:~:text=The%20most%20recent%20expansion%20included%20the%20purchase%20of%20Fremont%20Maritime%2C%20one%20the%20leading%20marine%20safety%20providers%20in%20the%20Pacific%20Northwest.%C2%A0%20Today%2C%20PMI%20and%20Fremont%20have%20been%20merged%20into%20the%20MITAGS%20brand|work=mitags.org|lang=en}}</ref> |- | Seattle Maritime Academy || || |- | Stuart || Chapman School of Seamanship || ||<ref name="florida">{{cite web|accessdate=5 gusht 2022|url=https://www.edumaritime.net/florida|title=Top Maritime Education & Training and Logistics Programs in Florida|publisher=EduMaritime|lang=en}}</ref> |- | rowspan="2" | [[Tampa, Florida|Tampa]] || MTC Maritime Training Center || || |- | Gulf Coast Maritime Academy || || |- | [[Traverse City, Michigan|Traverse City]] || Great Lakes Maritime Academy || Akademi detare shtetërore. Pjesë e Northwestern Michigan College. || |- | Vallejo || California Maritime Academy || Akademi detare shtetërore || |- | [[Venezuela]] || La Guaira || Universidad Marítima del Caribe || || |} ==Azia== {| class="wikitable unsortable" ! Vendi !! Qyteti !! Universiteti !! Shënime !! Referenca |- | [[Azerbajxhan]] || [[Baku]] || Akademia Detare e Shtetit të Azerbajxhanit || || |- | [[Bahreini]] || Qyteti Isa || Politekniku i Bahreinit || || |- | rowspan="13" | [[Bangladeshi]] || rowspan="3" | [[Chittagong]] || Akademia e Peshkimit Detar të Bangladeshit || || |- | Akademia Detare || Kampuse satelite në Barisal, Pabna, Rangpur dhe [[Sylhet]] ||<ref>{{cite web|lang=gjuha bengale|url=https://www.dainikshiksha.com/%E0%A7%A7%E0%A7%A7-%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%A1%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87-%E0%A6%AD%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%9E%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF/167494/|access-date=6 gusht 2022|title=১১ মেরিন একাডেমিতে ভর্তি বিজ্ঞপ্তি|date=23 gusht 2019|publisher=Dainikshiksha}}</ref><ref>{{cite web|url=http://newagebd.com/detail.php?date=2013-01-06&nid=35844|title=6 new marine academies to be opened|date=6 janar 2013|author=Md Owasim Uddin Bhuyan|publisher=New Age|access-date=6 gusht 2022|lang=en|url-status=dead|archive-date=19 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130119082153/http://newagebd.com/detail.php?date=2013-01-06&nid=35844}}</ref> |- | Instituti Detar Kombëtar || || |- | rowspan="6" | [[Dhaka]] || Akademia Detare Atlantike || || |- | Universiteti Detar Bangabandhu Sheikh Muxhibur Rahman || Kampusi kryesor ndodhet në [[Chittagong]] || |- | Instituti i Trajnimit Detar të Bangladeshit || || |- | Instituti Detar i Shkencës dhe Teknologjisë || Gjithashtu një kampus në [[Chittagong]] || |- | Instituti Kombëtar i Inxhinierisë dhe Teknologjisë || Kampusi i dytë në Narajanganxh || |- | Akademia Detare Perëndimore || || |- | Gazipur || Akademia Detare Ndërkombëtare || || |- | Narajanganxh || Instituti i Teknologjisë Detare të Bangladeshit || || |- | Salimpur || Akademia Detare ''Ocean'' || || |- | Utara || Cambridge Maritime College || Gjithashtu kampus në [[Dhaka]] || |- | rowspan="12" | [[Kina]] || rowspan="2" | Dalian || Universiteti Detar i Dalianit || Asociuar me degë në [[Malmö]] dhe [[Shangai]] || |- | Universiteti Oqeanik i Dalianit || || |- | Hainan || Universiteti i Oqeanit Tropikal të Hainanit || || |- | Xhangsu || Instituti Detar i Xhangsusë || || |- | Nanxhing || Universiteti Hohai || || |- | Qingdao || Universiteti Oqeanik i Kinës || || |- | rowspan="2" | [[Shangai]] || Universiteti Detar i Shangait || Asociuar me degë në [[Malmö]] dhe Dalian || |- | Universiteti Oqeanik i Shangait || || |- | [[Wuhan]] || Universiteti i Teknologjisë së Vuhanit || || |- | [[Siamen]] || Universiteti Xhimei || || |- | Zhanxhang || Universiteti Oqeanik i Guangdongut || || |- | Zhushan || Universiteti Oqeanik i Zhexhangut || || |- | rowspan="2" | [[Qiproja]] || rowspan="2" | Kirenia || Girne American University || || |- | Universiteti i Kirenias || || |- | rowspan="3" | [[Gjeorgjia]] || rowspan="3" |[[Batumi]] || Shkolla e Lartë e Inxhinierisë Detare të Batumit ANRI || || |- | Universiteti Mësimor Navigacional i Batumit || || |- | Akademia Detare Shtetërore e Batumit || || |- | rowspan="2" | [[Hong Kong]] || rowspan="2" | Hong Kong || Universiteti Politeknik i Hong Kongut || Departmenti i Logjisticës dhe Studimeve Detare || |- | Instituti i Trajnimit të Shërbimeve Detare|| || |- | rowspan="39" | [[India]] || rowspan="7" | [[Çenai]] || Akademia e Arsimimit dhe Trajnimit Detar || ||<ref name="tribune"/> |- | Akademia Detare CMC || || |- | Instituti i Trajnimit Detar të Hindustanit || ||<ref>{{cite web|url=https://www.seatrade-maritime.com/middle-east-africa/mohammed-al-muallem-dp-world-recognised-lifetime-achievement-award-seatrade|title=Mohammed Al Muallem, DP World recognised with Lifetime Achievement Award at Seatrade Maritime Awards 2021|publisher=Seatrade Maritime News|year=2021|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Universiteti Detar Indian || Kampuse satelite në Koçi, [[Kalkuta]], [[Bombei|Bombei Port]], Navi Mumbai dhe Visakhapatnam ||<ref name="tribune"/> |- | Akademia Detare Ndërkombëtare || Asociuar me Universitetin Anamalai ||<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/business/2022/jan/10/foxconn-to-resume-tn-plant-ops-in-phases-2405179.html|title=Foxconn to resume TN plant ops in phases|date=10 janar 2022|publisher=New Indian Express|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Instituti Kombëtar i Teknologjisë Oqeanike || || |- | Instituti i Shkencës, Teknologjisë dhe Studimeve të Përparuara Vels || ||<ref name="tribune"/> |- | Koimbatore || Kolegji Detar i Koimbatores || ||<ref name="tribune"/> |- | Limani i Diamanteve || Instituti i Menaxhimit të Teknologjisë dhe Shkencës Neotia || || |- | rowspan="2" | [[Goa]] || Instituti i Studimeve Detare || ||<ref>{{cite web|author=Adam Vaughan|url=https://www.newscientist.com/article/2309262-scientists-want-to-restore-the-oceans-with-artificial-whale-poo/|title=Scientists want to restore the oceans with artificial whale poo|date=22 shkurt 2022|publisher=New Scientist|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Instituti Kombëtar i Oqeanograpisë || || |- | Noida e Madhe || Instituti Detar Ndërkombëtar || ||<ref>{{cite web|accessdate=6 gusht 2022|url=https://www.ndtv.com/education/minister-nitin-gadkari-wishes-international-maritime-institute-on-completing-25-years-1652050|title=Minister Nitin Gadkari Wishes International Maritime Institute On Completing 25 Years|publisher=NDTV Education|date=24 janar 2017|lang=en}}</ref><ref name="tribune"/> |- | rowspan="4" | Koçi || Shkolla e Inxhinierisë Detare Kunxhali Marakar || || |- | Instituti Qëndror i Peshkimit Nautik dhe Trajnimit Inxhinierik|| || |- | Akademia Detare ''Euro Tech'' || ||<ref>{{cite web|publisher=New Indian Express|date=9 shkurt 2015|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2015/feb/09/a1-grading-certificate-for-euro-tech-maritime-academy-715156.html|title=A1 Grading Certificate for Euro Tech Maritime Academy|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Kolegji Inxhinierik Sri Narajana Gurukulam|| ||<ref name="tribune"/> |- | Kasinajagampati || Akademia Detare Sri Nandhanam || || |- | Koba || Universiteti Detar i Guxharatit || Asociuar me Universitetin Ligjor Kombëtar të Guxharatit || |- | rowspan="3" | [[Kolkata]] || Instituti i Teknologjisë dhe Inxhinierisë Detare || ||<ref>{{cite web|url=https://www.indcareer.com/west-bengal/kolkata/institute-technology-and-marine-engineering-itme-kolkata|lang=en|title=Institute of Technology and Marine Engineering ITME, Kolkata|publisher=IndCareer|access-date=6 gusht 2022}}</ref><ref name="tribune"/> |- | Instituti i Inxhinierisë dhe Kërkimit Detar || Ka edhe një kampus në [[Mumbai]] || |- | Universiteti Neotia || ||<ref>{{cite web|url=https://ibgnews.com/2017/08/11/india-education-update-neotia-university-neotia-institute-technology-management-organized-orientation-programme-2017/|title=India Education Update - The Neotia University and Neotia Institute of Technology Management organized Orientation Programme 2017|date=11 gusht 2017|access-date=6 gusht 2022|lang=en|publisher=IGB News}}</ref> |- | Kollam || Instituti Detar i Keralës || || |- | rowspan="2" | Lonavala || Instituti i Madh Lindor i Studimeve Detare || || |- | Instituti i Studimeve Detare ''Samundra'' || Asociuar me Universitetin Detar Indian ||<ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.archdaily.com/322944/samundra-institute-of-maritime-studies-christopher-charles-benninger-architects|title=Samundra Institute of Maritime Studies / Christopher Charles Benninger Architects|publisher=Arch Daily|access-date=6 gusht 2022}}</ref><ref name="tribune"/> |- | Mangalore || Kolegji Detar i Mangalores || ||<ref>{{cite web|lang=en|publisher=Daiji World|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=498759|title=Mangaluru: TCS Tech Bytes IT quiz come to a grand close|date=7 mars 2018|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | [[Mumbai]] || Qendra Lindore e Trajnimit Detar Anglo || Zhvillon kurse post detare STCW dhe është pioner në zhvillimin e kurseve profesionale në vazhdimësi || |- | Karxhat || Akademia Detare Lindore Anglo || Asociuar me Universitetin Detar Indian dhe zhvillon trajnime para-detare për kadetët e bordit, kadetët e inxhinierisë detare dhe oficerët fillestarë elektro-teknikë. || |- | rowspan="2" | Navi Mumbai || Institute i Studimeve Detare AIMS || || |- | Akademia Detare B.P. || || |- | rowspan="2" | [[Nju Delhi]] || Shkolla e Studimeve Detare e fondacionit të kapiten S. S. S. Rewari || || |- | Qendra e Trajnimit Detar Anglo Lindore || Zhvillon kurse post detare STCW ||<ref>{{Cite web|url=https://www.maritimetraining.in/|work=maritimetraining.in|title=Anglo Eastern Maritime Training Centre|lang=en}}</ref> |- | Panapakam || Akademia Detare Jugore e Studimeve Detare || || |- | [[Puducherry|Pondiçerri]] || Akademia Detare e Pondiçerrit || || |- | rowspan="3" | Pune || Akademia e Arsimimit dhe Trajnimit Naval të Maharashtrës || ||<ref name="tribune">{{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/jobs-careers/career-options-in-marine-industry-281107|title=Career options in marine industry|publisher=Tribune India|date=10 korrik 2021|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Instituti Detar ''Tolani'' || ||<ref>{{cite web|author=Michael Juliano|lang=en|date=23 prill 2021|url=https://www.tradewindsnews.com/insight/three-indian-mariners-fight-for-respect-on-the-high-seas/2-1-997237|title=Three Indian mariners fight for respect on the high seas|access-date=6 gusht 2022|publisher=Trade Winds News}}</ref><ref name="tribune" /> |- | Instituti i Teknologjisë Detare Vishvakarma || || |- | Sevri || Kolegji i Studimeve dhe Kërkimeve të Përparuara Detare Lal Bahadur Shastri || || |- | Thisajanvilai || Akademia e Studimeve Detare Xhejanthinather || ||<ref>{{cite web|access-date=6 gusht 2022|url=https://ourseaworld.com/institutedetail/105|lang=en|title=Jeyanthinather Academy of Marine Studies|publisher=UR Seaworld}}</ref> |- | Visakhapatnam || Kolegji Universitar i Inxhinierisë së Andhras || Zgjatim i Universitetit të Andhras || |- | rowspan="15" | [[Indonezia]] || Batam || SMK Pelajaran Nasional Batam || || |- | Çilakap Rexhensi || Akademia Detare Nusantara || || |- | rowspan="2" | [[Xhakarta]] || Akademia Detare Xhadajat || || |- | Sekolah Tingi Ilmu Pelajaran Xhakarta || || |- | Karang Serang || Politeknik Pelajaran Banten || || |- | rowspan="2" | Makasar || Akademia Detare Indonezia || || |- | Politeknik Ilmu Pelajaran Makasar || || |- | Mexhid Raja || Politeknik Pelajaran Malahajati || || |- | Purvokerto || SMK - SPM Nasional Purvokerto || || |- | [[Surabaya]] || Politeknik Pelajaran Surabaja || || |- | Ulakan Tapakis || Politeknik Pelajaran Sumatera Barat || || |- | rowspan="3" | [[Semarang]] || Politeknik Maritim Negeri Indonezia || || |- | Politeknik Ilmu Pelajaran Semarang || || |- | Universitas Maritim AMNI Semarang || || |- | Sorong || Politeknik Pelajaran Sorong || || |- | rowspan="9" | [[Irani]] || rowspan="2" | Bandar Abas || Universiteti i Hormozganit || || |- | Universiteti i Teknologjisë Amirkabir || Kampusi kryesor ndodhet në [[Teherani|Teheran]] || |- | Bushehr || Universiteti i Gjirit Persik || || |- | Çabahar || Universiteti Detar i Çabaharit || || |- | Khorramshahr || Universiteti i Shkencave dhe Teknologjisë Detare të Khorramshahrit || ||<ref>{{cite web|lang=en|url=https://ifpnews.com/irans-first-female-sailor-starts-work-at-caspian-sea/|title=Iran's First Female Sailor Starts Work at Caspian Sea|accessdate=6 gusht 2022|date=19 maj 2021|publisher=IFP News|archive-date=7 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807235355/https://ifpnews.com/irans-first-female-sailor-starts-work-at-caspian-sea/|url-status=dead}}</ref> |- | Mahmudabad || Universiteti i Teknologjisë Petroliere || || |- | Nushahr || Universiteti Naval Imam Khomeini i Nushahrit || ||<ref>{{cite web|author=Apriza Pinandita|url=https://www.thejakartapost.com/news/2020/02/25/iranian-navy-vessel-anchors-in-jakarta.html|title=Iranian Navy vessel anchors in Jakarta|publisher=The Jakarta Post|date=25 shkurt 2020|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Shahin Shahr || Universiteti Teknologjik Malek-Ashtar || Kampusi kryesor ndodhet në Teheran || |- | [[Teherani]] || Instituti i Trajnimit Detar IRISL || Zotërohet nga "IRISL Group" || |- | [[Iraku]] || [[Basra]] || Akademia e Gjirit Arabik për Studimet Detare || ||<ref>{{cite web|url=https://www.iraq-businessnews.com/tag/arabian-gulf-academy-for-maritime-studies/|title=Transas Supports Simulation Project in Basra|lang=en|publisher=Iraq Business News|date=15 nëntor 2013|access-date=6 gusht 2022}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> |- | [[Izraeli]] || [[Akra]] || Instituti Detar || || |- | rowspan="11" | [[Japonia]] || Ashija || Kolegji Teknik Detar || || |- | Kobe || Universiteti i Kobes || ||<ref name="japan"/> |- | Kure || Akademia e Rojës Bregdetare të Japonisë || ||<ref>{{cite web|publisher=New Straits Times|url=https://www.nst.com.my/news/nation/2022/07/814114/mmea-personnel-gain-valuable-experience-kojima-training-vessel|title=MMEA personnel gain valuable experience from Kojima training vessel|date=17 korrik 2022|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Onomiçi || Qendra e Testimit të Teknologjisë Detare të Onomiçit || ||<ref>{{cite news|url=https://vpoglobal.com/2020/03/04/energysail-demonstration-and-test-unit-unveiled-in-japan/|title=EnergySail demonstration and test unit unveiled in Japan|lang=en|publisher=VPO Global|newspaper=Vpo|date=4 mars 2020|access-date=6 gusht 2022|archive-date=4 dhjetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204105400/https://vpoglobal.com/2020/03/04/energysail-demonstration-and-test-unit-unveiled-in-japan/|url-status=dead}}</ref> |- | Ōsakikamixhima || Kolegji Kombëtar i Teknologjisë Detare të Hiroshimës || || |- | Shizuka || Universiteti Tokai || || |- | Suō-Ōshima || Kolegji Kombëtar i Teknologjisë Detare të Oshimës || || |- | Toba || Kolegji Kombëtar i Teknologjisë Detare të Tobas || ||<ref name="japan">{{cite web|url=https://www.edumaritime.net/japan|title=Some of the Best Education in Maritime & Logistics in Japan|publisher=EduMaritime|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | [[Tokio]] || Universiteti i Shkencës dhe Teknologjisë Detare të Tokjos || || |- | Tojama || Kolegji Kombëtar i Teknologjisë Detare të Tojamës || ||<ref name="japan"/> |- | Juge || Kolegji Kombëtar i Teknologjisë Detare të Juges || || |- | rowspan="2" | [[Jordania]] || [[Amani]] || Akademia Jordaneze e Studimeve Detare || ||<ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.hellenicshippingnews.com/industry-veterans-organizations-honoured-with-the-prestigious-shiptek-international-awards-2022/|title=Industry Veterans & Organizations honoured with the prestigious ShipTek International Awards 2022|date=9 mars 2022|publisher=Hellenic Shipping News Worldwide|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | [[Akabe]] || Qendra e Arsimit dhe Trajnimit Detar të Akabas || Asociuar me Universitetin e Al-Balkas së Aplikuar ||<ref>{{cite web|url=https://www.jordantimes.com/news/local/king-inaugurates-aqaba-centre-maritime-education-and-training|title=King inaugurates Aqaba Centre for Maritime Education and Training|date=17 shkurt 2020|publisher=The Jordan Times|access-date=6 gusht 2022|lang=en}}</ref> |- | [[Kazakistani]] || [[Almati]] || Kazakh-British Technical University || || |- | rowspan="2" | [[Libani]] || Kaslik || Akademia Ndërkombëtare Detare || || |- | [[Tripoli (Liban)|Tripoli]] || Universiteti Qytetar i Tripolit || || |- | rowspan="8" | [[Malajzia]] || Çukai || Instituti Arsimor dhe Trajnues Ranako || ||<ref>{{cite web|url=https://www.sinarharian.com.my/article/103006/berita/nasional/amir-hamzah-dipilih-semula-presiden-pkibm|title=Amir Hamzah dipilih semula Presiden PKIBM|author=Amir Hamzah Md Isa|publisher=Sinar Harian|lang=en|access-date=6 gusht 2022|date=28 shtator 2020}}</ref> |- | Ipoh || Politekniku Ungku Omar || ||<ref>{{cite web|author=Afiq Aziz|lang=en|date=6 nëntor 2019|url=https://themalaysianreserve.com/2019/11/06/demystifying-tvet-of-misconceptions-and-preconceived-ideas/?|publisher=The Malaysian Reserve|title=Demystifying TVET of misconceptions and preconceived ideas|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Iskandar Puteri || Universiti Teknologi Malajzia || || |- | Johor Bahru || Kolegji Universitar Detar Hollandez || ||<ref>{{cite web|lang=en|author=Fatin Najihah|url=https://www.theedgemarkets.com/article/sime-darby-property-sunrise-development-welcomes-netherlands-maritime-university-college|title=Sime Darby Property Sunrise Development welcomes Netherlands Maritime University College to Radia Bukit Jelutong|date=4 janar 2022|publisher=The Edge Markets|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Distrikti Kuala Nerus || Universiti Malajzia Terenganu || ||<ref>{{cite web|lang=en|work=The Star|url=https://www.thestar.com.my/news/true-or-not/2022/07/19/quickcheck-was-an-endangered-whale-shark-sighted-in-pulau-bidong-waters|title=QuickCheck: Was an endangered whale shark sighted in Pulau Bidong waters?|date=19 korrik 2022|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Kuala Sungai Baru || Akademia Detare Malajziane || Zotërohet nga "MISC Berhad" ||<ref>{{cite web|url=https://maritime-executive.com/article/eaglestar-signals-equal-opportunity-with-first-female-malaysian-master|lang=en|title=Eaglestar Signals Equal Opportunity With First Female Malaysian Master|date=18 gusht 2021|publisher=The Maritime Executive|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Ligamas || Pelita Akademi || || |- | Lumut || Universiteti Malajzian i Inxhinierisë së Teknologjisë Detare të Kuala Lumpurit || ||<ref>{{cite web|url=https://www.theborneopost.com/2019/11/28/industry-should-come-up-with-own-designs/|title='Industry should come up with own designs'|publisher=Borneo Post Online|author=Zaheera Johari|date=28 nëntor 2019|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | rowspan="3" | [[Mijanmari]] || Thanljin || Universiteti Detar i Mijanmarit || ||<ref>{{cite web|url=https://www.mmtimes.com/news/call-wild.html|author=Nyo Me|date=20 qershor 2018|title=The call of the wild|publisher=Myanmar Times|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | rowspan="2" | [[Yangon]] || Qendra e Trajnimit Detar ''Brilliance'' || || |- | Yjet e Shkëlqyeshëm të Mijanmarit – Instituti i Trajnimit Detar || || |- | [[Omani]] || Sohar || Kolegji Ndërkombëtar Detar || ||<ref>{{cite web|accessdate=6 gusht 2022|url=https://www.theworldfolio.com/news/rawiyah-al-busaidiyah-minister-of-higher-education-oman-n1821/1821/|title=Higher education, top priority|publisher=Worldfolio|date=14 nëntor 2012|lang=en}}</ref> |- | rowspan="3" | [[Pakistani]] || rowspan="3"" | [[Karaçi]] || Instituti i Trajnimit Detar || || |- | Akademia Detare e Pakistanit || ||<ref>{{cite web|publisher=Dunya News|accessdate=6 gusht 2022|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/589271-Passing-out-parade-57th-batch-PMA-held-Karachi|title=Passing out parade of 57th batch of PMA held in Karachi|lang=en|date=22 shkurt 2021}}</ref> |- | Shkolla e Marinës Pakistaneze të Llogjistikës dhe Menaxhimit || || |- | rowspan="51" | [[Filipinet]] || Bakolod || Kolegji Global VMA || ||<ref name="panaynews"/> |- | Barangaj Tivi || Kolegji Shtetëror i Peshkimit ''Iloilo'' || Kampuse të tjerë në Barotak Nuevo, Dingle, Dumangas dhe San Enrike ||<ref>{{cite web|author=Nanette Guadalquiver|date=3 shkurt 2022|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1166948|title=Northern Negros college to become state university|website=Philippine News Agency|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Batangas || Liceu i Universitetit të Filipineve || ||<ref name="tamayo"/> |- | Biñan || Universiteti i Sistemit të Ndihmës së Vazhdueshme Laguna || ||<ref name="tamayo"/> |- | Kabanatuan || Midway Maritime Foundation || ||<ref name="tamayo"/> |- | Kabugao || Shkolla e Marinës Tregtare Iloilo || ||<ref name="panaynews"/> |- | Kabujao || Kolegji i Arsimimit dhe Trajnimit Detar MCL Mapúa-PTC || || |- | rowspan="2" | Kagajan de Oro || Universiteti Kapitol || || |- | Kolegji Filipinas i Jugut të de Oros || || |- | Kalasiao || Kolegji Filipin i Shkencës dhe Teknologjisë || ||<ref name="tamayo"/> |- | Kalamba || Akademia Detare NYK-TDG || ||<ref name="tamayo"/> |- | Karigara || Universiteti Shtetëror i Visajas Lindore|| Kampusi kryesor ndodhet në Takloban || |- | rowspan="3" | Sebu || Universitetit Teknologjik i Sebusë || ||<ref>{{cite web|author1=Philip A. Cerojano|url=https://www.sunstar.com.ph/article/1934649/cebu/local-news/calderon-set-to-file-7-house-bills-in-19th-congress|author2=Tito P. Tan|title=Calderon set to file 7 House bills in 19th Congress|date=11 korrik 2022|publisher=SunStar|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Regjimenti Detar SWU || || |- | Universiteti i Sebusë || ||<ref>{{cite news|lang=en|url=https://www.edukasyon.ph/blog/top-5-marine-engineering-colleges-in-the-philippines|title=Top 5 Marine Engineering Colleges in the Philippines|author=Lis Fortun|date=15 gusht 2018|publisher=The Vision Board|accessdate=7 gusht 2022|archive-date=7 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807235356/https://www.edukasyon.ph/blog/top-5-marine-engineering-colleges-in-the-philippines|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" | Dagupan || Liceu Universitar Verilindor || ||<ref name="tamayo"/> |- | Akademia e Marinës Tregtare Pangasinan || ||<ref name="tamayo"/> |- | Dasmariñas || Akademia Detare MOL Magsajsaj || || |- | [[Davao]] || Kolegji Kryqit të Shenjtë të Davao || || |- | Estancia || Universiteti Shtetëror Verior Iloilo || || |- | Xheneral Santos || Kolegji Politeknik Mindanao || || |- | rowspan="4" | Iloilo || Universiteti i Shkencës dhe Teknologjisë së Iloilos || || |- | John B. Lacson Foundation Maritime University || ||<ref name="panaynews">{{cite web|url=https://www.panaynews.net/28-wv-heis-hold-in-person-classes/|title=28 WV HEIs HOLD IN-PERSON CLASSES|publisher=Panay News|author=Glenda Tayona|date=10 mars 2022|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref> |- | Universiteti i Iloilos || || |- | Instituti Perëndimor i Teknologjisë || || |- | Las Piñas || Shkolla Filipinase e Marinës Tregtare || ||<ref name="tamayo"/> |- | Legazpi || Kolegjet Themelore të Politeknikut Detar || ||<ref name="tamayo"/> |- | rowspan="4" | [[Manila]] || Universiteti FEATI || ||<ref name="tamayo"/> |- | Kolegjet PMI || Kampuse të tjerë në Kezon dhe Tagbilaran || |- | STI-NAMEI || ||<ref name="tamayo"/> |- | Qendra e Bashkuar e Trajnimit Detar || || |- | Mariveles || Akademia Detare e Azisë dhe Paqësorit || ||<ref name="tamayo"/> |- | Muntinlupa || Kolegji i Gjirit Perëndimor || ||<ref name="tamayo"/> |- | Naval || Universiteti Shtetëror i Provicës së Biliranit, Instituti Naval i Teknologjisë || ||<ref name="tamayo">{{cite web|url=https://wilfredotamayo.com/everything-you-need-to-know-about-admiral-wilfredo-d-tamayo/19-featured/51-seaman-maritime-schools-in-the-philippines-accredited-by-ched-and-marina|title=Everything You Need To know About Admiral Wilfredo D. Tamayo|publisher=Philippine Coast Guard|lang=en|access-date=6 gusht 2022|archive-date=30 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130071907/https://wilfredotamayo.com/everything-you-need-to-know-about-admiral-wilfredo-d-tamayo/19-featured/51-seaman-maritime-schools-in-the-philippines-accredited-by-ched-and-marina|url-status=dead}}</ref> |- | Olongapo || Kolegji Qëndror i Shkencës dhe Teknologjisë së Luzonit || ||<ref name="tamayo"/> |- | rowspan="2" | Ozamiz || Instituti i Teknologjisë së Mizamizit || || |- | Universiteti i Mizamizit || || |- | Palompon || Instituti i Teknologjisë së Palomponit || || |- | Panglao || E-Kolegji Kristal || || |- | Pasaj || Instituti Aziatik i Studimeve Detare || || |- | rowspan="2" | Kezon || Kolegjet PNTC || Kampuse të tjerë në Dasmariñas, Intramuros dhe Tanza || |- | Instituti Teknologjik i Filipineve || ||<ref name="tamayo"/> |- | San Narcizo || Akademia e Marinës Tregtare Filipinase || ||<ref>{{cite web|author=Mahatma Randy V. Datu|url=https://www.manilatimes.net/2022/07/09/news/regions/ebdane-bats-for-excellence-in-maritime-education/1850249|publisher=The Manila Times|title=Ebdane bats for excellence in maritime education|date=9 korrik 2022|lang=en|access-date=6 gusht 2022}}</ref><ref name="tamayo"/> |- | Sibalom || Universiteti i Kolegjit të Vjetër të Studimeve Detare || || |- | Sorsogon || Kolegji Akademik i Marinës Tregtare të Bikolit || ||<ref name="tamayo"/> |- | Surigao || Qendra Arsimore e Surigao || || |- | Talibon || Kolegji Ndërkombëtr BIT || || |- | Tigbauan || St. Therese || Ofron gjithashtu kurse detare në Magdalo. Kampusi kryesor ndodhet në Iloilo ||<ref name="panaynews"/> |- | Tuguegarao || Universiteti i Luginës Kagajan || ||<ref name="tamayo"/> |- | Urdaneta || Universiteti Panpacifik || || |- | Valenzuela || Universiteti i Zonjë Sonë të Fatimës || ||<ref name="tamayo"/> |- |- | [[Rusia]] (pjesa aziatike) || Vladivostok || Universiteti Detar Shtetëror || || |- | rowspan="2" | [[Korea e Jugut]] || [[Busan]] || Universiteti Detar dhe Oqeanik i Koresë || ||<ref>{{cite web|lang=en|url=https://indiaeducationdiary.in/korea-maritime-ocean-university-international-maritime-research-institute-2024-world-maritime-historians-conference/|date=12 korrik 2022|title=Korea Maritime & Ocean University: International Maritime Research Institute, 2024 World Maritime Historians Conference|publisher=India Education Diary|access-date=7 gusht 2022|archive-date=7 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807235356/https://indiaeducationdiary.in/korea-maritime-ocean-university-international-maritime-research-institute-2024-world-maritime-historians-conference/|url-status=dead}}</ref> |- | Mokpo || Universiteti Detar Kombëtar i Mokpos || ||<ref>{{cite web|url=https://www.ship-technology.com/news/shi-autonomous-navigation-system/|title=SHI completes demonstration of remote autonomous navigation system|date=7 shtator 2021|publisher=Ship Technology|lang=en|access-date=7 gusht 2022}}</ref> |- | [[Arabia Saudite]] || [[Xheda]] || Universiteti Mbreti Abdulaziz || ||<ref>{{cite web|date=21 qershor 2022|url=https://maritime-executive.com/corporate/kotug-abu-dhabi-maritime-academy-king-abdulaziz-university-sign-mou|lang=en|title=KOTUG, Abu Dhabi Maritime Academy & King Abdulaziz University Sign MoU|publisher=Maritime Executive|access-date=7 gusht 2022}}</ref> |- | [[Sejshellet]] || Providence || Akademia Detare e Sejshelleve || ||<ref name="seychelles"/> |- | rowspan="4" | [[Singapori]] || Xhurongu Perëndimor || Universiteti Teknologjik Nanjang || ||<ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.mot.gov.sg/news/details/opening-remarks-by-mr-s-iswaran-minister-for-transport-and-minister-in-charge-of-trade-relations-at-the-launch-of-the-50-years-of-our-container-shipping-journey-exhibition|title=Opening Remarks by Mr S Iswaran, Minister for Transport and Minister-In-Charge of Trade Relations, at the Launch of the "50 Years of our Container Shipping Journey Exhibition"|date=4 gusht 2022|publisher=Ministry of Transport|access-date=7 gusht 2022}}</ref> |- | Kuinstaun || Universiteti Kombëtar i Singaporit || ||<ref>{{cite web|lang=en|author=Jack Donnelly|url=https://www.porttechnology.org/news/singapore-maritime-technology-centre-opens-new-ocean-basin-facility/|title=Singapore maritime technology centre opens new ocean basin facility|date=27 korrik 2022|publisher=Port Technology|access-date=7 gusht 2022}}</ref> |- | rowspan="2" | Singapori || Instituti i Teknologjisë së Singaporit || || |- | Politekniku i Singaporit || || |- | rowspan="8" | [[Sri Lanka]] || rowspan="2" | [[Kolombo]] || Instituti Trajnues Mahapola || Mbikëqyret nga Autoriteti Portual i Sri Lankës || |- | Universiteti Oqeanik i Sri Lankës || || |- | Dijagama || Instituti i Teknologjisë, Universiteti i Moratuvas || || |- | Kandi || Qendra Trajnuese e Botës Detare Ylberi || || |- | Katunajake || Instituti i Inxhinierisë Teknologjike|| || |- | Malabe || Kolegji Ndërkombëtar Nautik dhe Inxhinieril i Kolombos || ||<ref name="seychelles">{{cite web|author=Patsy Athanase|editor=Betymie Bonnelame|date=16 janar 2020|url=http://www.seychellesnewsagency.com/articles/12265/Seychelles+Maritime+Academy+renews+agreement+with+Sri+Lankan+nautical+college|lang=en|title=Seychelles Maritime Academy renews agreement with Sri Lankan nautical college|publisher=Seychelles News Agency|access-date=7 gusht 2022}}</ref> |- | Moratuva || Akademia e Studimeve Teknologjike të Lankës || || |- | Trinkomali || Akademia Navale dhe Detare || || |- | rowspan="4" | [[Tajvani]] || Kaohsiung || Universiteti Kombëtar i Shkencës dhe Teknologjisë së Kaohsiungut || || |- | Kilung || Universiteti Kombëtar Oqeanik i Tajvanit || || |- | Sizihuan || Universiteti Kombëtar Sun Jat-sen || || |- | [[Taipei]] || Universiteti i Teknologjisë Detare të Taipeit || || |- | rowspan="5" | [[Tajlanda]] || [[Bangkoku]] || Qendra e Trajnimit të Marinës Tregtare || || |- | Çonburi || Kolegji Aziatik i Teknologjisë Detare || || |- | Pak Nam Samut Prakan || Kolegji Detar dhe Teknologjik ''Alex'' || || |- | [[Provinca Phuket|Phuket]] || Shërbimet Arsimore Detare || || |- | Distrikti Si Raça || Universiteti Kasetsart || || |- | rowspan="2" | [[Turkmenistani]] || Turkmenbashi || Shkolla Dytësore Profesionale Detare e Turkmenbashit || ||<ref>{{cite web|url=https://dohom.edu.tm/en/about|title=About the marine secondary vocational school|lang=en|work=dohom.edu.tm}}</ref> |- | Turkmenabat || Shkolla Dytësore Speciale Lumore e Turkmenabatit || ||<ref>{{Cite web|title=River secondary vocational school of the city of Turkmenabat|url=https://derya-ohom.edu.tm/index_en.html|lang=en|date=gusht 2024|access-date=1 mars 2025|archive-date=26 mars 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326042104/https://derya-ohom.edu.tm/index_en.html|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="7" | [[Turqia]] (pjesa aziatike) || İskenderun || Universiteti Teknik i Iskenderunit || || |- | [[Stambolli]] || Universiteti Piri Reis || || |- | Konjaltë || Universiteti i Akdenizit || || |- | Rize || Universiteti Rexhep Tajip Erdoğan || || |- | Sürmene || Universiteti Teknik i Karadenizit || Në kampusin kryesor në [[Trabzoni|Trabzon]] ofrohet Arkitekturë Navale || |- | [[Vani]] || Universiteti Yüzüncü Yıl i Vanit || || |- | Zonguldak || Universiteti Bülent Ecevit i Zonguldakut || || |- | [[Vietnami]] || Haiphong || Universiteti Detar i Vietnamit || || |} ==Evropa== {| class="wikitable unsortable" ! Vendi !! Qyteti !! Universiteti !! Shënime !! Referenca |- | rowspan="2" | [[Shqipëria]] || [[Durrësi]] || [[Universiteti Aleksandër Moisiu Durrës]] || ||<ref>{{Cite web|lang=sq|url=https://uamd.edu.al/departamenti-i-shkencave-inxhinierike-dhe-detare/|title=Departamenti i Shkencave Inxhinierike dhe Detare|access-date=25 shkurt 2025|year=2022|publisher=Drejtoria e Administrimit dhe Shërbimeve Akademike}}</ref> |- | [[Vlora]] || [[Universiteti i Vlorës "Ismail Qemali"]] || ||<ref>{{Cite web|title=Fakulteti i Shkencave Teknike dhe Natyrore|year=2023|lang=sq|url=https://univlora.edu.al/fakulteti-i-shkencave-teknike/|publisher=Universiteti i Vlorës}}</ref> |- | rowspan="2" | [[Belgjika]] || rowspan="2" | [[Antwerp]] || Akademia Detare e Antverpit || diplomat ofrohen në [[gjuha holandeze|holandisht]] dhe [[gjuha frënge|frëngjisht]] || |- | CVO Antwerpen || Kursi ofrohet në [[gjuha holandeze|holandisht]] || |- | rowspan="2" | [[Bullgaria]] || rowspan="2" | [[Varna]] || Akademia Navale Nikola Vaptsarov || || |- | Universiteti Teknik i Varnës || || |- | rowspan="4" | [[Kroacia]] || [[Dubrovniku]] || [[Universiteti i Dubrovnikut]] || || |- | [[Rijeka]] || [[Universiteti i Rijekës]] || || |- | [[Split]] || [[Universiteti i Splitit]] || || |- | [[Zara]] || [[Universiteti i Zarës]] || || |- | rowspan="5" | [[Danimarka]] || [[Aarhus]] || Shkolla e Marinës dhe Inxhinierisë Teknike të Aarhusit || || |- | [[Kopenhageni]] || Shkolla e Inxhinierisë Detare dhe Menaxhimit të Teknologjisë të Kopenhagenit || || |- | Frederiça]] || Kolegji i Inxhinierisë Detare dhe Teknike të Frederiçës || Kampuse edhe në Esbjerg dhe Sønderborg || |- | Marstal || Marstal Navigationsskole || || |- | Svendborg || Akademia Detare Ndërkombëtare e Svendborgut || || |- | rowspan="2" | [[Estonia]] || rowspan="2" | [[Talini]] || Akademia Detare Estoneze || Pjesë e Universitetit të Teknologjisë së Talinit; dy qendra të tjera në [[Saaremaa]] || |- | Shkolla Nautike Estoneze || || |- | [[Ishujt Faroe]] || [[Tórshavn]] || Qendra e Studimeve dhe Inxhinierisë Detare || || |- | rowspan="4" | [[Finlanda]] || [[Åland]] || Akademia Alandike e Transportit || || |- | [[Kotka]] || Universiteti i Shkencave të Aplikuara të Kymenlaaksos || || |- | [[Rauma]] || Universiteti i Shkencave të Aplikuara të Satakuntas || || |- | [[Turku]] || Universiteti i Shkencave të Aplikuara Novia || || |- | [[Franca]] || [[Le Havre]] || École nationale supérieure maritime || || |- | rowspan="6" | [[Gjermania]] || [[Bremeni]] || Universiteti i Shkencave të Aplikuara të Qytetit || || |- | Elsfleth || Universiteti i Shkencave të Aplikuara të Jades || kampuse të tjerë në Vilhelmshaven dhe Oldenburg || |- | Leer || Hochschule Emden/Leer || || |- | [[Flensburg]] || Universiteti i Shkencave të Aplikuara të Flensburgut || || |- | Vismar || Hochschule Wismar || || |- |[[Hamburgu]] || Universiteti i Teknologjisë së Hamburgut || ||<ref>{{Cite web|accessdate=19 korrik 2023|website=www.tuhh.de|lang=de|title=Willkomme {{!}} Institut für Maritime Logistik|url=https://www.tuhh.de/mls/willkommen}}</ref> |- | rowspan="11" | [[Greqia]] || Egaleo || Universiteti i Atikës Perëndimore || || |- | [[Athina]] || Universiteti Kombëtar Teknik i Athinës || || |- | [[Hermupolisi]] || Akademia e Marinës Tregtare || Kampuse të tjerë ndodhen në [[Argostoli]], Atikë, [[Hiosi|Hios]], [[Kreta|Kretë]], [[Nidhra (Ishull)|Nidhra]], Kalimnos, Kimi, Nea Mihaniona, [[Inusesi]], [[Preveza|Prevezë]] dhe [[Siros]] ||<ref>{{cite news|author=Alexander Billinis|lang=en|url=https://greekreporter.com/2022/07/31/greece-hydra-oldest-merchant-marine-academy/|title=Greece's Hydra Boasts the World's Oldest Merchant Marine Academy|access-date=7 gusht 2022|newspaper=Greekreporter.com|publisher=Greek Reporter|date=31 korrik 2022}}</ref> |- | Mitilenë || Universiteti i Egjeut || || |- | rowspan="7" | Pireu || Qendra e Trajnimit Detar Helenik ALS || || |- | Qendra e Trajnimit Nautik Kozmos || || |- | Qendra Detare GMC || || |- | Akademia Navale Helenike || || |- | SQLearn E-learning || onlajn ||<ref name="sql">{{cite web|lang=en|access-date=13 gusht 2022|url=https://www.edumaritime.net/sqlearn|title=Get Your STCW Certification Online - SQLearn Maritime eLearning Programs for Seafarers|publisher=EduMaritime}}</ref> |- | Dimosies sxoles emporikou Naytikou || || |- | Universiteti i Pireut || || |- | [[Irlanda]] || Ringaskidi || Kolegji Detar Kombëtar i Irlandës || || |- | rowspan="6" | [[Italia]] || [[Gjenova]] || Universiteti i Gjenovës || || |- | [[Gjenova]] || Akademia Italiane e Marinës Tregtare || || |- | [[Livorno]] || Akademia Navale Italiane || || |- | [[Napoli]] || Universiteti Partenopeas i Napolit || || |- | [[Piza]] || Akademia Navale e Universitetit të Pizës || || |- | [[Triestia]] || Universiteti i Triestes || || |- | rowspan="3" | [[Letonia]] || Liepāja || Kolegji Detar i Liepājës || || |- | rowspan="2" | [[Riga]] || Akademia Detare Letoneze || || |- | Qendra e Trajnimit Novikontas || || |- | rowspan="2" | [[Lituania]] || rowspan="2" | [[Klaipėda]] || Universiteti i Klaipėdës || || |- | Akademia Detare Lituaneze || || |- | [[Malta]] || Paola || Kolegji i Arteve, Shkencës dhe Teknologjisë së Maltës || || |- | [[Mali i Zi]] || [[Kotorri]] || Universiteti i Malit të Zi || || |- | rowspan="11" | [[Holanda]] || [[Amsterdami]] || Hogeschool van Amsterdam || || |- | [[Den Helder]] || ROC Kop van Noord-Holland || Kampus tjetër në [[Urk (Holandë)|Urk]] || |- | [[Enkhuizen]] || Enkhuizer zeevaartschool || || |- | Farmsum || Shkolla e Energjisë dhe Detarisë ''Noorderpoort'' || Ish Shkolla Nautike ''Abel Tasman'' || |- | [[Harlingen (Holandë)|Harlingen]] || Kolegji Detar ''Nova'' || Kampus tjetër në [[IJmuiden]] || |- | rowspan="2" | [[Roterdami]] || Universiteti Detar Holandez i Roterdamit; Master Naval dhe Transportimi || || |- | ''STC Group'' || Kampuse të tjerë në Katwijk aan Zee dhe Stellendam || |- | [[Terschelling]] || Instituti Detar Willem Barentsz || || |- | rowspan="2" | [[Flessinga]] || Universiteti i Shkencave të Aplikuara ''HZ'' || || |- | Kolegji i Logjistikës Detare ''De Ruyter'' || || |- | [[Zwolle]] || Kolegji Deltion || || |- | rowspan="4" | [[Norvegjia]] || Ålesund || Kolegji Universitar i Ålesundit || || |- | Borre || Kolegji Universitar i Vestfoldit || || |- | [[Haugesund]] || Kolegji Universitar i Stord/Haugesundit || || |- | Tromsø || Universiteti i Tromsøs || || |- | rowspan="2" | [[Polonia]] || [[Gdynia]] || Universiteti Detar i Gdynias || || |- | [[Stetini]] || Universiteti Detar i Stetinit || || |- | [[Portugalia]] || Oeiras || Escola Superior Náutica Infante Dom Henrique || || |- | rowspan="4" | [[Rumania]] || rowspan="3" | [[Konstanca]] || Universiteti Detar i Konstancës || || |- | Akademia Navale ''Mircea cel Bătrân'' || || |- | Kolegji Nautik Rumun || || |- | [[Galaci]] || Universiteti i Galacit || || |- | rowspan="5" | [[Rusia]] (vetëm pjesa evropiane) || Astrakhan || Universiteti Teknik Shtetëror i Astrakhanit || || |- | [[Kaliningradi]] || Akademia Shtetërore e Flotës Peshkuese të Balltikut || || |- | Novorosijsk || Universiteti Detar Shtetëror ''Admiral Ushakov'' || || |- | rowspan="2" | [[Shën Petersburgu]] || Akademia Detare Shtetërore ''Admiral Makarov'' || || |- | Universiteti Shtetëror i Komunikimit Ujor || || |- | [[Sllovenia]] || [[Lubljana]] || [[Universiteti i Lubjanës]] || || |- | rowspan="8" | [[Spanja]] || A Coruña || Escuela Técnica Superior de Náutica y Máquinas || || |- | [[Barcelona]] || Universiteti Politeknik i Katalonjës]] || || |- | [[Cádiz]] || Escuela de Ingenierías Marina, Náutica y Radioelectrónica || Pjesë e Universitetit të Cádiz-t || |- | Gijón || Escuela Superior de la Marina Civil de Gijón || || |- | [[Madridi]] || Escuela Técnica Superior de Ingenieros Navales || || |- | [[Portugalete]] || Nautika eta Itsasontzi Makineria || Pjesë e Universitetit të Vendeve Baske || |- | [[Santa Cruz de Tenerife]] || Escuela Técnica Superior de Náutica, Máquinas y Radioelectrónica Naval || Pjesë e Universitetit të La Lagunas || |- | [[Santander, Spanjë|Santander]] || Escuela Técnica Superior de Náutica || || |- | rowspan="3" | [[Suedia]] || [[Göteborg]] || Universiteti i Teknologjisë ''Chalmers'' || || |- | [[Kalmar]] || Akademia Detare e Kalmarit, Universiteti ''Linnaeus'' || || |- | [[Malmö]] || Universiteti Detar Botëror || Asociuar me degët në [[Shangai]] dhe Dalian të Kinës || |- | rowspan="5" | [[Turqia]] || rowspan="3" | [[Stambolli]] || Universiteti ''Piri Reis'' || || |- | [[Universiteti Teknik Yıldız]] || || |- | Universiteti Teknik i Stambollit || || |- | [[Izmiri]] || Universiteti ''Dokuz Eylül'' || || |- | [[Trabzoni]] || Universiteti Teknik i Karadenizit || || |- | rowspan="5" | [[Ukraina]] || rowspan="2" | [[Odesa]] || Akademia Detare e Odesës || Ka institute të asociuara në [[Mariupol]] dhe Izmail. ||<ref>{{cite web|lang=en|access-date=7 gusht 2022|url=https://www.grafiati.com/en/news/2020/11/14/1/|title=Start of cooperation with Azov Maritime Institute of National University "Odesa Maritime Academy"|date=14 nëntor 2020|publisher=Grafiati}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> |- | Universiteti Detar Kombëtar i Odesës || || |- | Kherson || Akademia Detare Shtetërore e Khersonit || || |- | [[Kievi]] || Instituti i Transportit Ujor || || |- | [[Sevastopoli]] || Instituti i Parë Detar i Ukrainës || || |- | rowspan="20" | [[Mbretëria e Bashkuar]] || Kolerein || Universiteti Ulster në Kolerein || || |- | Kranfilld || Universiteti i Kranfilldit || || |- | Kullerkots || Universiteti i Njukasllit || Gjendet në ''Dove Marine Laboratory'' || |- | [[Edinburg]] || Kolegji i Edinburgut || || |- | Flitvud || Kampusi Nautik i Flitvudit || Pjesë e Kolegjit të Blekpull dhe Fajldit || |- | rowspan="2" | [[Glasgou]] || Kolegji i Qytetit të Glasgout || || |- | Universiteti i Stratklajdit || || |- | Grejvsend || Qendra Kombëtare e Trajnimit Detar || Mbikëqyret nga Kolegji i Kentit Verior || |- | Kirkuoll || Kolegji i Orknit || || |- | [[Liverpool]] || Universiteti i Liverpulit ''John Moores'' || || |- | rowspan="3" | [[Londra]] || Qendra Detare e Grinuiçit || Pjesë e Universitetit të Grinuiçit || |- | Instituti i Inxhinierisë Detare, Shkencës dhe Teknologjisë || || |- | Kolegji Detar i ''Marine Society'' || || |- | Pitërhed || Akademia Detare Skoceze || Mbikëqyret nga Kolegji i Skocisë Veri-Lindore || |- | Plemëth || Universiteti i Plajmuthit || || |- | Sauth Tajnsajd || Kolegji i Sauth Tajnsajd || || |- | rowspan="2" | Sauthempton || Kampusi i Inovacionit të Bouldwvudit || Pjesë e Universitetit të Sauthemptonit || |- | Shkolla Detare Varsash || Kampus tjetër në Varsash; pjesë e Universitetit Solent || |- | Stornëuej || Kolegji i Ljus Kasëll || || |- | Uotën-andër-Exh || Akademia Detare Jug-Perëndimore || || |} ==Oqeania== {| class="wikitable unsortable" ! Vendi !! Qyteti !! Universiteti !! Shënime !! Referencat |- | rowspan="9" | [[Australia]] || Frimantëll || TAFE Metropolitane Jugore || Kampuse në Armadejl, Bentli, Karlisëll, Mardok, Xhandakot, Kuinana, Munster, Naval Bejz, Thornli, Rokingam dhe Mandurah || |- | Launseston || Kolegji Detar Australian || Kampuse të tjerë në Bjuti Point || |- | Legana || Pivot Maritime International || || |- | Mauntin Krik || Instituti i TAFE-s në Sanshajn Kost || Kampuse në Manbur, Maruçidor, Mululaba, Nusa dhe Kalundra || |- | Murarri || Kolegji Detar ECA || || |- | Njukasëll || TAFE NSW|| || |- | Perth || Instituti Themelor Detar ''Swan'' || || |- | Sprent || Shërbimi Detar i Brajërit || || |- | Uinëlli || Tranjimi në Ushqime Deti dhe Industritë Detare || || |- | [[Fixhi]] || [[Suva]] || Akademia Detare e Fixhit || || |- | [[Polinezia franceze]] || Papete || École de formation et d'apprentissage maritime de la Polynésie française || || |- | rowspan="2" | [[Kiribati]] || Betio || Qendra e Tranimit Detar || || |- | Tarava || Qendra e Trajnimit Peshkatar të Kiribatit || || |- | [[Ishujt Marshall]] || [[Majuro]] || Qendra e Trajnimit Peshkatar dhe Nautik të Ishujve Marshall || || |- | [[Mikronezia]] || Ishujt Jap || Kolegji FSM i Mikronezisë || || |- | rowspan="3" | [[Zelanda e Re]] || Okland || Instituti i Teknologjisë Manukau || || |- | Nelson || Instituti i Teknologjisë Nelson Marlborough || Pjesë e Institutit Detar Ndërkombëtar të Zelandës së Re || |- | Varkuorth || MIT Mahurangi || || |- | [[Kaledonia e Re]] || Nouméa || École des métiers de la mer || |- | rowspan="2" | [[Papua Guinea e Re]] || Kavieng || Kolegji Kombëtar i Peshkimit || || |- | Madang || Kolegji Detar i Papua Guinesë së Re || || |- | [[Samoa]] || [[Apia]] || Universiteti Kombëtar i Samoas || || |- | [[Ishujt Solomon]] || Honiara || Kolegji i Arsimit të Lartë i Ishujve Solomon në Honiara || || |- | [[Tonga]] || [[Nuku'alofa]] || Instituti Politeknik Detar i Tongës || || |- | [[Tuvalu]] || [[Funafuti]] || Instituti i Trajnimit Detar të Tuvalusë || || |- | [[Vanuatu]] || [[Luganville]] || Universiteti Kombëtar i Vanuatusë, Kolegji Detar || || |} ==Shiko edhe== * [[Studimet Detare]] * [[Nautika]] * [[Hartografia Nautike]] * [[Portolanët]] * [[Peripli]] * [[Thalasokracia]] * [[Fuqia Detare]] * [[Komanda e Deteve]] * [[Historia e Navigimit]] * [[Lundrimi Përqark Botës]] * [[Marinat dhe anijet e lashta]] * [[Historia e detarisë së lashtë]] * [[Historia Detare]] * [[Republikat Detare]] * [[Operacionet Nautike]] == Referime == {{Reflist|24em}} [[Kategoria:Detari]] [[Kategoria:Kultura detare]] [[Kategoria:Profesione detare]] [[Kategoria:Arsim i lartë]] nxbankl716kstqe6pphrm4l2dp9avlr 0 374140 3029051 2975693 2026-09-01T14:48:26Z Vyolltsa 129213 Refuzoi ndryshimin e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/~2026-26437-19|~2026-26437-19]]) dhe riktheu versionin 2970740 nga Smallem 3029051 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = The Victor | image = | birth_name = Fiton Jusaj(The Victor) | birth_date = {{DLM|07|07|1998}} | nationality = Shqiptar | occupation = Këngëtar, kantautor, sipërmarrës | years_active = 2023–aktualisht | genre = Pop, retro-futuristik | website = {{URL|https://www.instagram.com/viclikevictor}} }} '''Fiton Jusaj''' (i lindur më 7 korrik 1998 në Kosovë), i njohur profesionalisht si '''The Victor''', është një këngëtar, kantautor dhe sipërmarrës kosovar-shqiptar. Muzika e tij kombinon elemente retro-futuristike dhe është ndikuar nga artistë si [[Michael Jackson]], [[Prince (muzikant)|Prince]], [[Lionel Richie]], [[Sting]] dhe [[Adele]]. Ai është bërë i njohur përmes bashkëpunimeve ndërkombëtare dhe projekteve të tij muzikore. == Jeta e hershme dhe arsimi == The Victor lindi në një rajon malor midis [[Kosova|Kosovës]], [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe [[Mali i Zi|Malit të Zi]]. Për shkak të pasigurisë politike, familja e tij u vendos në [[Prishtinë]], Kosovë. Në moshën 18-vjeçare, ai nisi studimet në [[Hult International Business School]] në [[San Francisko]], një institucion i financuar nga Familja Mbretërore Suedeze, ku siguroi një bursë prej 80%. Pas disa muajsh, u transferua në [[Londër]] për të vazhduar studimet. Për shkak të problemeve shëndetësore të nënës së tij, ai u kthye në Kosovë, duke ndërprerë studimet. Më vonë, gjatë pandemisë COVID-19, ai nisi të fokusohej në muzikë dhe u regjistrua në programe të shkencave politike përmes një bashkëpunimi me [[University of London]] dhe [[London School of Economics and Political Science]], por i ndërpreu ato për shkak të pandemisë. == Karriera muzikore == The Victor ka realizuar disa projekte të rëndësishme muzikore: * '''Dance Alone'''(tetor 2023) – Bashkëpunim me këngëtaren rumune [[Inna]]. Kënga përfshin ndikime trance dhe ka marrë vëmendje ndërkombëtare.<ref name=":0">{{cite web|title=The Victor vjen me këngën e re "Dance Alone" në bashkëpunim me këngëtaren rumune Inna|url=https://telegrafi.com/victor-vjen-kengen-e-re-dance-alone-ne-bashkepunim-kengetaren-rumune-inna/|accessdate=2 mars 2025|publisher=Telegrafi|language=sq}}</ref> * '''Kthehna''' – Bashkëpunim me këngëtaren shqiptare [[Tuna]].<ref name=":1">{{cite web|title=Kush është The Victor, artisti që po bashkëpunon me Tunën?|url=https://telegrafi.com/en/kthehna-rikthehet-tuna-sjell-bashkepunimin-e-ri-victor/|accessdate=2 mars 2025|publisher=Telegrafi|language=sq}}</ref> * '''Ça Je''' (2023) – Bashkëpunim me [[Rina Balaj]], me videoklipin që kaloi mbi 4 milionë shikime në [[YouTube]].<ref name=":2">{{cite web|title=Rina Balaj dhe The Victor publikojnë këngën e re "Ça Je"|url=https://telegrafi.com/rina-balaj-dhe-the-victor-publikojne-kengen-e-re-ca-je/|accessdate=2 mars 2025|publisher=Telegrafi|language=sq}}</ref> * '''Better Days''' – Një projekt personal, i frymëzuar nga përvojat e tij dhe historia e Kosovës.<ref name=":3">{{cite web|title=The Victor publikon këngën e re "Better Days" kushtuar luftës në Kosovë|url=https://telegrafi.com/the-victor-publikon-kengen-e-re-better-days-kushtuar-luftes-ne-kosove/|accessdate=2 mars 2025|publisher=Telegrafi|language=sq}}</ref> Aktualisht, ai është duke punuar për albumin e tij të parë dhe planifikon të publikojë këngë të reja. == Sipërmarrjet biznesore == Përveç muzikës, The Victor është aktiv në sipërmarrje: * **Petrol Company** – Një nga furnizuesit kryesorë të karburantit në [[Kosovë]], duke shërbyer institucione të rëndësishme si Ambasada e [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]], [[EULEX]] dhe [[KFOR]]. * **Aquila Connect** – Një kompani e fokusuar në zhvillimin ekonomik dhe zgjerimin e biznesit. == Jeta personale == The Victor është i ndikuar nga familja e tij: * **Babai**, [[Shkelzen Jusaj]], është një biznesmen i njohur në industrinë e energjisë në Kosovë. * **Nëna**, [[Mihrije Jusaj]], ishte një infermiere, por u detyrua të ndalonte profesionin për shkak të problemeve shëndetësore. Ndikimi i babait të tij për muzikën dhe zëri i nënës së tij ndihmuan në formimin e identitetit të tij artistik. == Referime == <references /> == Lidhje të jashtme == * Profili zyrtar ne instagram https://www.instagram.com/viclikevictor/ [https://telegrafi.com/en/kthehna-rikthehet-tuna-sjell-bashkepunimin-e-ri-victor/ Telegrafi – Kthehna] * [https://music.apple.com/xk/song/kthehna/1625449576 Apple Music – Kthehna] * [https://www.shazam.com/track/616510550/kthehna Shazam – Kthehna] * [https://telegrafi.com/rina-balaj-dhe-the-victor-publikojne-kengen-e-re-ca-je/ Telegrafi – Ça Je] * [https://www.youtube.com/watch?v=usgWXCzuhyM YouTube – Dance Alone] * [https://telegrafi.com/the-victor-publikon-kengen-e-re-better-days-kushtuar-luftes-ne-kosove/ Telegrafi – Better Days] * [https://www.gazetaexpress.com/the-victor-publikon-kengen-e-re-better-days-kushtuar-luftes-ne-kosove/ Gazeta Express – Better Days]{{Lidhje e vdekur}} qlanhbtadsak5irdrdwkct3pmihg974 1 374516 3029033 2867244 2026-09-01T13:30:11Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029033 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Hartografia Nautike/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hartografia nautike]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029032 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250228203719/https://www.medea-chart.org/ për lidhjen https://www.medea-chart.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 15:30 (CEST) gq1wu9w35ojg5zk3v0fm8pqlifmwn4m 1 374530 3029207 2986713 2026-09-02T10:26:25Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029207 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029206 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220805223902/https://economist.com.na/72272/education/nust-acquires-two-more-academic-chairs-for-water-research-and-computing-technology/ për lidhjen https://economist.com.na/72272/education/nust-acquires-two-more-academic-chairs-for-water-research-and-computing-technology/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 12:26 (CEST) ocytnrl46ga41vvlqyporrel9bg47s2 0 376293 3029184 2970969 2026-09-02T05:46:08Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029184 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Kristi Qose | image = | caption = | fullname = Kristi Qose | birth_date = {{Birth date and age|10|6|1995|df=yes}} | birth_place = [[Bilisht]], [[Korçë]], Shqipëri | height = 1.89 m | position = [[Mesfushori|Mesfushor-mbrojtës]] | currentclub = [[AF Elbasani]] | clubnumber = 42 | youthyears1 = 2009–2014 | youthclubs1 = [[PAOK F.C.|PAOK]] | youthyears2 = 2012 | youthclubs2 = → [[Iraklis Thessaloniki F.C.|Iraklis Thessaloniki]] (huazim) | years1 = 2013–2017 | clubs1 = [[PAOK F.C.|PAOK]] | caps1 = 1 | goals1 = 0 | years2 = 2014–2015 | clubs2 = → [[Apollon 1926 F.C.|Apollon Pontou]] (huazim) | caps2 = 0 | goals2 = 0 | years3 = 2015–2016 | clubs3 = → [[Panserraikos 1964 F.C.|Panserraikos]] (huazim) | caps3 = 10 | goals3 = 0 | years4 = 2016–2017 | clubs4 = → [[MFK Zemplín Michalovce|Zemplín Michalovce]] (huazim) | caps4 = 25 | goals4 = 0 | years5 = 2017–2020 | clubs5 = [[MFK Ružomberok|Ružomberok]] | caps5 = 77 | goals5 = 14 | years6 = 2020–2022 | clubs6 = [[MFK Karviná|Karviná]] | caps6 = 71 | goals6 = 9 | years7 = 2022 | clubs7 = [[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]] | caps7 = 1 | goals7 = 0 | years8 = 2023 |clubs8 = [[MFK Zemplín Michalovce|Zemplín Michalovce]] | caps8 = 11 | goals8 = 0 | years9 = 2023–2024 | clubs9 = [[FC Košice (2018)|FC Košice]] | caps9 = 27 | goals9 = 2 | years10 = 2024– | clubs10 = [[AF Elbasani]] | caps10 = 30 | goals10 = 2 | nationalyears1 = 2013–2014 |nationalteam1 = [[Kombëtarja shqiptare nën-19 e futbollit|Shqipëria U19]] | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2014–2015 | nationalteam2 = [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|Shqipëria U21]] | nationalcaps2 = 6 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2014–2019 | nationalteam3 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 0 | club-update = 31 mars 2025 | nationalteam-update = 12 shkurt 2020 }} '''Kristi Qose''' (lindur më 10 qershor 1995) është një [[futbolli]]st profesionist shqiptar i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor-mbrojtës]] për klubin shqiptar [[AF Elbasani]]. ==Karriera me klube== Qose lindi në [[Korçë]] dhe familja e tij emigroi në [[Greqi]] kur ai ishte ende fëmijë. Në vitin 2009, ai u bë pjesë e akademisë së [[PAOK F.C.|PAOK-ut]]; aty ai gjeti shqiptarin tjetër [[Ergys Kaçe]], me të cilin do të luante në të ardhmen në ekipin kombëtar.<ref name="Ftesa e parë në kombëtare">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/rrahmani-qose-dhe-dosti-3-risite-ndaj-san-marinos/#gsc.tab=0|title=Rrahmani, Qose dhe Dosti, tri risitë ndaj San Marinos…|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=6 qershor 2024|access-date=1 prill 2025}}</ref> Kaçe bëri debutimin e tij si profesionist me PAOK-un më 13 prill 2014 duke luajtur 90 minuta të plota në humbjen 3–2 kundër [[Levadiakos F.C.|Levadiakos]].<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/eurogol-i-hykes-cana-me-te-kuqe/#gsc.tab=0|title=Eurogol i Hykës, Lorik Cana del me të kuqe|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=14 prill 2014|access-date=1 prill 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2014/04/13/greece/super-league/levadiakos-fc/paok-fc/1523961/|title=Levadiakos vs. PAOK 3 – 2|publisher=Soccerway|language=en|date=13 prill 2014|access-date=3 prill 2025}}</ref> Në gusht 2014, Qose u huazua te [[Apollon 1926 F.C.|Apollon Pontou]] për të fituar përvojë. Pas vetëm një sezoni, ku ai nuk u aktivizua në asnjë ndeshje, Qose u rikthye te PAOK-u përpara se të huazohej menjëherë te [[Panserraikos 1964 F.C.|Panserraikos]] për sezonin 2015–16.<ref name="Gazeta Si"/> Për sezonin 2016–17, ai u huazua te [[MFK Zemplín Michalovce|Zemplín Michalovce]].<ref name="Gazeta Si"/> Më 14 shkurt 2020, Qose firmosi një kontratë për vite e gjysëm me klubin çek [[MFK Karviná|Karviná]].<ref>{{cite web|url=https://gazetasi.al/kristi-qose-largohet-nga-sllovakia-transferohet-ne-ceki/|title=Kristi Qose largohet nga Sllovakia, transferohet në Çeki|publisher=Gazeta Si|language=sq|date=14 shkurt 2020|access-date=1 prill 2025}}</ref> Ai debutoi një ditë më vonë në fitoren 2–0 kundër [[FC Zlín|Zlín]] në kampionat, si dhe shënoi golin e parë më 8 mars në një tjetër fitore 2–0, këtë herë kundër [[FK Příbram|Příbram]]. Në sezonin 2020–21, Qose u dallua me performancat e tij në mesfushë, duke shënuar edhe 7 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/mesfushori-shqiptar-nuk-di-te-ndalet-me-gola-ne-formacionin-e-javes-ne-sllovaki/#gsc.tab=0|title=Mesfushori shqiptar nuk di të ndalet me gola, në formacionin e javës në Sllovaki|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=19 shkurt 2019|access-date=1 prill 2025}}</ref><ref name="Rikthimi"/> Më 30 maj 2022, Qose firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin elitar çek [[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]].<ref>{{cite web|url=https://top-channel.tv/2022/05/30/zyrtare-shtatlarte-dhe-shume-i-forte-kristi-qose-firmos-me-kampionet-e-cekise/|title=Zyrtare/ “Shtatlartë dhe shumë i fortë”, Kristi Qose firmos me kampionët e Çekisë|website=Top-Channel.tv|language=sq|date=30 maj 2022|access-date=1 prill 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fcviktoria.cz/eng/clanek.asp?id=54256|title=Midfielder Kristi Qose is our next singing|publisher=FC Viktoria Plzeň|language=sq|date=30 maj 2022|access-date=1 prill 2025}}</ref> Në gusht 2022, gjatë kohës që po luante një ndeshje në Ligën e Tretë Çeke me ekipin B, Qose u ndëshkua me karton të kuq dhe reagoi duke ofenduar gjyqtarin e ndeshjes. Për këtë veprim, ai u dënua me katër muaj pezullim nga [[Federata Çeke e Futbollit]] si dhe kontrata e tij u ndërpre nga klubi.<ref>{{cite web|title=Plzeň se rozloučila s Qosem. Za inzultaci rozhodčího dostal zákaz činnosti na čtyři měsíce|url=https://www.efotbal.cz/clanek-229908-Plzen-se-rozloucila-s-Qosem-Za-inzultaci-rozhodciho-dostal-zakaz-cinnosti-na-ctyri-mesice.html|website=efotbal.cz|language=cs|date=25 gusht 2022|access-date=7 shtator 2023|archive-date=7 shtator 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907120038/https://www.efotbal.cz/clanek-229908-Plzen-se-rozloucila-s-Qosem-Za-inzultaci-rozhodciho-dostal-zakaz-cinnosti-na-ctyri-mesice.html|url-status=dead}}</ref> Në shkurt 2023, Qose u transferua te Zemplín Michalovce në Ligën e Parë Sllovake, duke u rikthyer në klub pas shtatë vitesh.<ref>{{cite web|url=https://shqiptarja.com/lajm/tre-ndeshje-me-kombetaren-mesfushori-kuqezi-firmos-ne-sllovaki|title=Tre ndeshje me Kombëtaren, mesfushori kuqezi firmos në Sllovaki|website=Shqiptarja.com|language=sq|date=8 shkurt 2023|access-date=1 prill 2025}}</ref> Ai u aktivizua në 11 ndeshje gjatë gjysmës së dytë të sezonit 2022–23, duke u larguar pas përfundimit të tij. Mē 16 korrik 2024, [[AF Elbasani]] njoftoi transferimin e Qoses si lojtar i lirë.<ref>{{cite web|url=https://newsport.al/vendi/superiore/zyrtare-elbasani-blindon-mesfushen-vjen-prezantimi-i-kristi-qose-i502069|title=ZYRTARE/ Elbasani 'blindon' mesfushën, vjen prezantimi i Kristi Qoses|website=Newsport.al|language=sq|date=16 korrik 2024|access-date=1 prill 2025}}</ref> Ai bëri debutimin e tij në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore]] në humbjen 2–1 kundër [[KS Dinamo|Dinamos]] në javën e tretë, duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutën e 79të.<ref>{{cite web|url=https://shqiptarja.com/lajm/superliga-dinamo-merr-fitoren-e-pare-mposht-21-af-elbasanin-tirana-abonohet-me-barazimin-11-kunder-egnatias|title=Superliga/ Dinamo merr fitoren e parë, mposht 2-1 AF Elbasanin! Tirana abonohet me barazimin, 1-1 kundër Egnatias|website=Shqiptarja.com|language=sq|date=1 shtator 2024|access-date=1 prill 2025}}</ref> Qose shënoi dy golat e parë me klubin më 31 mars 2025 në fitoren 2–1 kundër [[KF Tirana|Tiranës]].<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/i-dha-fitoren-elbasanit-ndaj-tiranes-ish-lojtari-i-kombetares-shyqyr-mungoi-musta-se/#gsc.tab=0|title=I dha fitoren Elbasanit ndaj Tiranës, ish-lojtari i Kombëtares: Shyqyr mungoi Musta se…|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=31 mars 2025|access-date=1 prill 2025}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Në nëntor 2013, Qose u aktivizua me [[Kombëtarja shqiptare nën-19 e futbollit|ekipin nën-19]] në kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-19 2014, duke debutuar në humbjen 1–0 kundër [[Kombëtarja greke nën-19 e futbollit|Greqisë]] në ndeshjen hapëse të grupit.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/under19/match/2011111--greece-vs-albania/|title=Under-19 2014 - Greece-Albania|publisher=UEFA|language=en|access-date=2 prill 2025}}</ref> Ai gjithashtu luajti si titullar në dy ndeshjet e tjera kundër [[Kombëtarja sllovake nën-19 e futbollit|Sllovakisë]] dhe [[Kombëtarja bullgare nën-19 e futbollit|Bullgarisë]] me Shqipërinë që e mbylli grupin në vendin e fundit.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/11/14/europe/uefa-u19-championship/albania-under-19/slovakia-under-19/1574490/|title=Albania U19 vs. Slovakia U19 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=14 nëntor 2013|access-date=2 prill 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/11/17/europe/uefa-u19-championship/bulgaria-under-19/albania-under-19/1574492/|title=Bulgaria U19 vs. Albania U19 1 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=17 nëntor 2013|access-date=2 prill 2025}}</ref> Në maj 2014, Qose mori ftesën e parë në [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|ekipin nën-21]] ngs trajneri [[Skënder Gega]] për ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italisë]].<ref>{{cite web|url=https://fshf.org/sq/shpallet-lista-e-ekipit-u-21-kunder-italise/|title=Shpallet lista e ekipit U-21, kundër Italisë|website=fshf.org|publisher=[[Federata Shqiptare e Futbollit]]|language=en|date=17 shtator 2016|access-date=2 prill 2025}}</ref> Ai gjithashtu mori pjesë në kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-21 2017,<ref>{{cite news|url=http://asport.al/shpresat-nisin-kualifikimet-kunder-lihtenshtajnit/|title=Shpresat nisin kualifikimet kundër Lihtenshtajnit|website=aSport.al|language=sq|date=17 mars 2015|accessdate=17 mars 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417033744/http://asport.al/shpresat-nisin-kualifikimet-kunder-lihtenshtajnit/|archive-date=17 prill 2016|url-status=dead}}</ref> duke luajtur si titullar në fitoren 2–0 kundër [[Kombëtarja lihtenshtajnase nën-21 e futbollit|Lihtenshtajnit]] në ndeshjen hapëse.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama-sport.com/u21-shqiperia-thyen-2-0-lihtenshtejnin/|title=U21, Shqipëria thyen 2-0 Lihtenshtejnin, vendosin golat e Latifit dhe Rei Manajt|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=28 mars 2015|accessdate=28 mars 2015}}</ref> Më 6 qershor 2014, Qose u ftua për herë të parë në [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|ekipin e parë kombëtar]] nga trajneri [[Gianni De Biasi]] për ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja sanmarineze e futbollit|San Marinos]].<ref name="Ftesa e parë në kombëtare"/> Ai debutoi në këtë ndeshje duke u aktivizuar si zëvëndësues në minutat e fundit me Shqipërinë që fitoi 3–0.<ref name="Rikthimi"/><ref>{{cite web|url=https://albayjetdotnet1.wordpress.com/2014/06/09/kombetarja-fiton-3-0-ndaj-san-marinos/|title=Kombëtarja fiton 3-0 ndaj San Marinos|website=albayjet.net|language=sq|date=9 qershor 2014|access-date=2 prill 2025}}</ref> Në mars 2019, Qose u ftua nga trajneri [[Christian Panucci]] për dy ndeshjet kualifikuese të [[UEFA Euro 2020]] kundër [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]] dhe [[Kombëtarja andorrase e futbollit|Andorrës]], duke u rikthyer në ekipin kombëtar pas gati pesë vitesh.<ref>{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/rikthimi-ne-kombetare-rrefehet-kristi-qose-dua-serine-a-idhull-kam-pasur-jaja-turene-e-plote/|title=Rikthimi në Kombëtare, rrëfehet Kristi Qose: Dua Serinë A, idhull kam pasur… Jaja Turenë (E PLOTË)|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=14 mars 2019|access-date=2 prill 2025}}</ref><ref name="Rikthimi">{{cite web|url=https://www.panorama.com.al/sport/nje-gjigant-per-mesfushen-zbulohet-risia-e-panucit-ne-listen-e-kombetares/#gsc.tab=0|title=Një gjigant për mesfushën, zbulohet risia e Panuçit në listën e Kombëtares|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=8 mars 2019|access-date=2 prill 2025}}</ref> Pavarësisht se nuk u aktivizua në këto ndeshje, Qose vazhdoi të thirrej rregullisht gjatë fushatës kualifikuese të Euro 2020, duke luajtur 6 minuta në fitoren 2–0 kundër [[Kombëtarja moldave e futbollit|Moldavisë]] më 11 qershor dhe 45 minuta në humbjen 2–0<ref>{{cite web|url=https://www.vizionplus.tv/kuqezinjte-i-kthehen-fitores-shqiperia-mposht-2-0-moldavine/|title=Kuqezinjtë i kthehen fitores, Shqipëria mposht 2-0 Moldavinë|publisher=Vizion Plus|language=sq|date=11 qershor 2019|access-date=2 prill 2025}}</ref> kundër [[Kombëtarja franceze e futbollit|Francës]] më 17 nëntor.<ref>{{cite web|url=https://tvklan.al/shqiperia-humbet-me-kampionet-e-botes|title=Shqipëria humbet me kampionët e botës|publisher=TV Klan|language=sq|date=18 nëntor 2019|access-date=2 prill 2025}}</ref> ==Profili i lojtarit== Qose është një [[Mesfushori|mesfushor-mbrojtës]] i cili dallohet për shtatëlartësinë e tij dhe forcën fizike.<ref name="Rikthimi"/> Ai mund të luaj edhe si mesfushor-qëndror ose si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]].<ref name="Transfermarkt">{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/kristi-qose/profil/spieler/267497|title=Kristi Qose|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=3 prill 2025|archive-date=26 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240926081156/https://www.transfermarkt.us/kristi-qose/profil/spieler/267497|url-status=dead}}</ref><ref name="Gazeta Si">{{cite web|url=https://gazetasi.al/rrefehet-sllovaku-kristi-qose-kombetarja-dhe-idhulli-jaja-ture/|title=Rrëfehet “sllovaku” Kristi Qose: Kombëtarja dhe idhulli Jaja Ture!|publisher=Gazeta Si|language=sq|date=27 janar 2019|access-date=4 prill 2025}}</ref> ==Jeta personale== Qose zotëron pasaportën shqiptare dhe atë greke.<ref name="Transfermarkt"/> Ai është tifoz i klubit italian [[A.C. Milan|Milan]] dhe idhulli i tij i fëmijërisë ishte [[Yaya Touré]].<ref name="Rikthimi"/> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|31 mars 2025}}<ref>{{cite web|url=https://us.soccerway.com/players/kristi-qose/308533/|title=Kristi Qose|publisher=Soccerway|language=en|access-date=4 prill 2025}}</ref> {| class=wikitable style=text-align:center |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan=2|Klubi !rowspan=2|Sezoni !colspan=3|Liga !colspan=2|Kupa !colspan=2|Evropa !colspan=2|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |[[PAOK F.C.|PAOK]] |2013–14 |[[Super Liga Greke]] |1||0||0||0||colspan=2|—||1||0 |- |[[Apollon 1926 F.C.|Apollon Pontou]] (huazim) |2014–15 |[[Liga e Futbollit (Greqia)]] |0||0||0||0||colspan=2|—||1||0 |- |[[Panserraikos 1964 F.C.|Panserraikos]] (huazim) |2015–16 |Liga e Futbollit (Greqia) |10||0||3||0||colspan=2|—||13||0 |- |[[MFK Zemplín Michalovce|Zemplín Michalovce]] (huazim) |2016–17 |[[Liga e Parë e Futbollit të Sllovakisë|Niké liga]] |25||0||3||0||colspan=2|—||28||0 |- |rowspan=4|[[MFK Ružomberok|Ružomberok]] |2017–18 |Niké liga |33||2||6||1||6{{efn|name=UEL|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||1||45||4 |- |2018–19 |Niké liga |29||9||1||1||colspan=2|—||30||10 |- |2019–20 |Niké liga |15||2||1||0||2{{efn|name=UEL}}||0||18||2 |- !colspan=2|Gjithsej !77!!13!!8!!2!!8!!1!!93!!16 |- |rowspan=4|[[MFK Karviná|Karviná]] |2019–20 |[[1. česká fotbalová liga|Liga e Parë Çeke]] |12||1||0||0||colspan=2|—||12||1 |- |2020–21 |Liga e Parë Çeke |28||7||0||0||colspan=2|—||28||7 |- |2021–22 |Liga e Parë Çeke |31||1||2||0||colspan=2|—||33||1 |- !colspan=2|Gjithsej !71!!9!!2!!0!!colspan=2|—!!73!!9 |- |rowspan=1|[[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]] |2022–23 |Liga e Parë Çeke |1||0||0||0||2{{efn|name=UCL|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]}}||0||3||0 |- |[[MFK Zemplín Michalovce|Zemplín Michalovce]] |2022–23 |Niké liga |11||0||0||0||colspan=2|—||11||0 |- |[[FC Košice (2018)|FC Košice]] |2023–24 |Niké liga |27||2||1||0||colspan=2|—||28||2 |- |[[AF Elbasani]] |2024–25 |[[Kategoria Superiore]] |30||2||4||0||colspan=2|—||34||2 |- !colspan=3|Gjithsej karriera !253!!26!!21!!2!!10!!1!!284!!29 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== Burimi:<ref name="NFT">{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/player/55929/Kristi_Qose.html|title=Kristi Qose|publisher=National Football Teams|language=en|author=Benjamin Strack-Zimmermann|access-date=29 tetor 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=28735|title=Kristi Qose|publisher=European Football|website=EU-football.info|language=en|access-date=22 qershor 2016}}</ref> {| class=wikitable style=text-align:center |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="2"|[[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] |2014||1||0 |- |2019||2||0 |- !colspan=2|Gjithsej!!3!!0 |} == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== *[https://fshf.org/garat/?query=info&player_id=246640 Kristi Qose] te [[Federata Shqiptare e Futbollit]] [[Kategoria:Lindje 1995]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë nga Korça]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në PAOK F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Panserraikos F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në MFK Zemplín Michalovce]] [[Kategoria:Futbollistë në MFK Ružomberok]] [[Kategoria:Futbollistë në MFK Karviná]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Viktoria Plzeň]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Košice (2018)]] [[Kategoria:Futbollistë në AF Elbasani]] [[Kategoria:Futbollistë në Kategoria Superiore]] 56xbn6591qi40umqdlj8mugrgtsxlws 0 377182 3029109 2854399 2026-09-01T19:38:13Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 3029109 wikitext text/x-wiki '''Jorgaq Tushe''' është një aktor dhe regjisor shqiptar, i lindur 1949 <ref>https://albeu.com/showbiz/feston-sot-diten-e-tij-te-lindjes-a-e-njihni-aktorin-ne-fjale/291373/?utm_source=chatgpt.com/</ref> në Vlorë. Ai ka dhënë një kontribut të rëndësishëm në skenën teatrore dhe kinematografike shqiptare për më shumë se pesë dekada.​ ==Arsimi dhe karriera e hershme== Tushe përfundoi studimet në degën e dramës në Institutin e Lartë të Arteve në Tiranë në vitin 1972. Më pas, ai ndoqi studimet pasuniversitare për regji teatri në Institutin e Arteve dhe Kinematografisë në Bukuresht, Rumani. ​ ==Aktiviteti artistik== Pas përfundimit të studimeve, Tushe filloi punën në Teatrin "Petro Marko" në Vlorë, ku u shqua si një nga figurat kryesore si aktor dhe regjisor <ref>https://sot.com.al/kultura/jorgaq-tushe-festivalet-e-teatrove-neper-qytete-te-ndryshme-jane-kthyer-ne-festivale-qokash/?utm_source=chatgpt.com/{{Lidhje e vdekur}}</ref>. Ai njihet për prirjet e tij komike dhe ka realizuar role të shumta në skenën teatrore dhe në kinematografi.​ ==Role në kinematografi== Ndër rolet më të njohura të tij në film përfshihen <ref>https://www.imdb.com/de/name/nm5392607/?utm_source=chatgpt.com/</ref>:​ * Liri a vdekje (1979)​ * Plumba perandorit (1980) * Skëterë 43” (1980) * Agimet e stinës së madhe (1981)​ * Koha nuk pret (1984) * Nata e parë e lirisë (1984) * Prindër të vegjël (1991) * Delegacioni (2018) ​ ==Aktiviteti i fundit== Edhe në vitet e fundit, Tushe ka qenë aktiv në skenën teatrore. Në vitin 2019, ai festoi 70-vjetorin e lindjes në skenën e Teatrit "Petro Marko" duke interpretuar rolin e majorit në një komedi triller të Robert C. Sherriff, nën regjinë e Roland Minga. ​ Jorgaq Tushe mbetet një figurë e rëndësishme në kulturën shqiptare <ref>https://sot.com.al/kultura/jorgaq-tushe-aktoret-nuk-duhet-te-jene-rrogetare-teatrot-duhet-te-vleres/</ref>, me një karrierë të pasur dhe ndikim të madh në zhvillimin e teatrit dhe kinemasë në Shqipëri.​ == Burimet == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Aktorë shqiptarë]] [[Kategoria:Regjisorë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1949]] s13k9pt68xah0tpjix2mxkjkh1naeke 0 378952 3029036 2979036 2026-09-01T13:37:59Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029036 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ '''Hava Shala''' është punëtore sociale, ish e burgosur politike dhe aktiviste nga Kosova. Ajo shquhet për angazhimin e hershëm në periudhën e njohur si ''Ilegalja'', gjatë viteve të ‘80-ta, ku si e mitur u dënua me burgim për veprimtari politike kundër regjimit jugosllav. Shala përfaqëson një brez të të rinjve që përdorën fjalën dhe mendimin e lirë si mjet rezistence dhe përkrahje të kërkesës për avancimin e statusit të atëhershëm të Kosovës në Republikë.<ref name=":0">{{Cite web|last=Marku|first=Hana|date=2014-09-26|title=Hava Shala: Liri nga brenda|url=https://kosovotwopointzero.com/hava-shala-freedom-from-within/|access-date=2025-05-16|website=Kosovo 2.0|language=sq}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Krasniqi|first=Elife|date=2021-09-01|title=Same Goal, Different Paths, Different Class: Women’s Feminist Political Engagements in Kosovo from the Mid-1970s until the Mid-1990s|url=https://www.degruyterbrill.com:443/document/doi/10.1515/soeu-2021-0014/html|journal=Comparative Southeast European Studies|language=en|volume=69|issue=2-3|pages=313–334|doi=10.1515/soeu-2021-0014|issn=2701-8202}}</ref> Pas lirimit nga burgu dhe në vijim të zhvillimeve politike në Kosovë, ajo luajti një rol të rëndësishëm edhe në [[Lëvizja për Pajtimin e Gjaqeve në Kosovë|Aksionin e Pajtimit të Gjaqeve]], një lëvizje shoqërore që synonte zbutjen e konflikteve të brendshme në mesin e shqiptarëve të Kosovës përmes ndërmjetësimit, faljes dhe unitetit kombëtar. Kontributi i saj në këtë nismë thekson përkushtimin e saj të vazhdueshëm ndaj drejtësisë sociale. [[Roli i gruas në pajtimin e gjaqeve|Roli i saj si grua në këtë proces]] ishte veçanërisht domethënës, pasi ajo insistoi në praninë dhe pjesëmarrjen aktive në [[oda]], hapësira tradicionalisht të rezervuara për burrat, duke luajtur një rol ndërmjetësues në kontekstin e një shoqërie thellësisht patriarkale. == Jeta Personale == Hava Shala lindi në fshatin [[Lugu i Baranit]], Komuna e Pejës në Kosovë. Si fëmija i parë që mbijetoi pas humbjes së pesë fëmijëve të tjerë, ajo thotë se u ndje e trajtuar me vëmendje dhe respekt të veçantë. Shala ndoqi arsimin fillor në shkollën e fshatit, në Tushec, ku përfundoi shkollën tetëvjeçare. Ajo e konsideron fat të mirë që në atë periudhë babai i saj ndodhej si emigrant në Gjermani dhe Zvicër për rreth tre vjet, gjë që solli një qasje më liberale brenda familjes, veçanërisht në lidhje me rolin e vajzës në shoqëri dhe në arsim. Kjo përputhje kohore midis përfundimit të shkollës fillore dhe qëndrimit të babait jashtë vendit ndihmoi që ajo të kishte mbështetje për të vazhduar shkollimin.<ref name=":1">{{Cite web|last=Krasniqi|first=Erëmirë|date=13 dhe 14 tetor 2016|title=Intervistë me Hava Shalën nga Iniciativa për Histori Gojore Kosova|url=https://oralhistorykosovo.org/wp-content/uploads/2017/02/Hava-Shala_Transkripti_Shqip-Anna_s-edit.pdf|access-date=16 maj 2025|website=Oral History Kosova|language=sq|archive-date=8 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808162153/https://oralhistorykosovo.org/wp-content/uploads/2017/02/Hava-Shala_Transkripti_Shqip-Anna_s-edit.pdf|url-status=dead}}</ref> Me përkrahjen e kujdestarit të klasës dhe gatishmërinë e familjes, Shala arriti të ndjekë arsimin e mesëm në shkollën e mesme “Shaban Spahija” dhe një vit e gjysmë në gjimnaz, të dyja në qytetin e Pejës. Gjatë kësaj periudhe, ajo tregon se shpesh zgjedhte të vishej dhe të paraqitej në mënyrë jo konforme ndaj pritshmërive tradicionale gjinore, madje duke prerë edhe flokët shkurt, për t’u përballur më lehtë me paragjykimet që ekzistonin ndaj vajzave në ambientet rurale. <ref name=":1" /> Në gjimnaz me shokë e shoqe krijuan grupin politik <nowiki>''Ideali''</nowiki> që për qëllim kishte realizimin e kërkesave të demonstratave të vitit 1981. Në dhjetor të vitit 1984, pas rreth një viti e gjysmë shkollimi të mesëm, Shala u arrestua së bashku me gjashtë vajza dhe dy djem të tjerë, në atë që më vonë u njoh si “Grupi i vajzave në Pejë”. Arrestimi i tyre ishte me motive politike, si pasojë e aktivitetit të tyre kundër regjimit të kohës. Grupi ishte angazhuar në shprehjen e lirë të mendimit dhe në protesta kundër padrejtësive të përditshme që, sipas tyre, ndodhnin në shkolla, në rrugë dhe në jetën publike në përgjithësi. Në vitin 1991, Shala u shpërngul në Zvicër së bashku me bashkëshortin e saj, si pasojë e rrethanave të vështira politike dhe presionit të vazhdueshëm në Kosovë. Ajo e ka përshkruar këtë vendim si të imponuar, duke theksuar se prania e tyre publike dhe mbikëqyrja e vazhdueshme e autoriteteve e bënin jetesën në Kosovë të pasigurt dhe të pamundur në kushte normale.<ref name=":1" /> Gjatë një fjalimi në TEDxPrishtinaWomen, Shala ka ndarë me publikun edhe betejën e saj personale me kancerin, të cilin e ka tejkaluar dy herë.<ref>{{Citation|last=TEDx Talks|title=Kur ju bashkova pajtimit te gjaqeve: Hava Shala at TEDxPrishtinaWomen|date=2013-12-20|url=https://www.youtube.com/watch?v=JqCSrdOJ31g&ab_channel=TEDxTalks|access-date=2025-05-16}}</ref> Aktualisht, ajo jeton në qytetin Winterthur të Zvicrës, ku punon si ndërmjetësuese ndërkulturore.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|last=albinfo.ch|date=2017-08-08|title=Have Shala - Nga pajtimi i gjaqeve në Kosovë te pajtimi social në Zvicër|url=https://www.albinfo.at/have-shala-nga-pajtimi-i-gjaqeve-ne-kosove-te-pajtimi-social-ne-zvicer/|access-date=2025-05-16|website=Albinfo}}</ref> == 1984-1989: Burgosja politike dhe veprimet e drejtpërdrejta == === Rrethanat që çuan në burgosjen politike === Motivimi i Shalës për t’u përfshirë në veprimtari politike nuk ishte dosmosdosshmërisht rrjedhojë e sfondit të saj familjar, por më shumë një reagim i vetëdijshëm ndaj kushteve të rënda të jetës nën regjimin jugosllav. Sipas saj, disa njerëz e kanë si predispozitë të brendshme refuzimin e padrejtësisë dhe mungesës së dinjitetit, pavarësisht nëse kanë ose jo një histori personale që i lidh drejtpërdrejt me shtypjen. Në Kosovën e viteve 1980-ta, shqiptarët përballeshin me kontroll të vazhdueshëm, diskriminim dhe përbuzje publike.<ref>{{Cite book|last=Malcolm|first=Noel|url=https://books.google.de/books/about/Kosovo.html?id=_FMZQQAACAAJ&redir_esc=y|title=Kosovo: A Short History|date=2002|publisher=Pan|isbn=978-0-330-41224-7|language=en}}</ref> Kujtimet e Shalës përfshijnë epizode si vizitat e përsëritura tek mjekët ku ndjehej e trajtuar me përçmim, përvoja me autoritetet që ndërhynin në jetën e përditshme dhe një rast kur në një autobus, policia ngriti shoferin në këmbë dhe e pështyu përpara pasagjerëve, vetëm për t’i provokuar. Përballë një realiteti të tillë, Shala thotë se nuk mund të qëndronte indiferente. Indiferenca  ndaj padrejtësive, sipas saj, do të kishte qenë një mohim i vetvetes.<ref name=":1" /> Angazhimi i Havës dhe grupit të saj ka qenë kryesisht i orientuar në shpërndarjen e pamfleteve dhe shkrimin e dokumenteve që artikulonin mendimet e tyre për diskriminim e rëndë që përjetonin si të rinj shqiptarë nën regjimin jugosllav. Aktiviteti i tyre përfshinte shpërndarjen e këtyre materialeve në qytete si Peja, Istogu, Klinë, Deçan dhe Gjakovë. Shala dhe shokët e saj përdorën fjalën si mjet të rezistencës, duke e konsideruar këtë veprim si një luftë për lirinë e mendimit dhe shprehjes. Sipas Shalës, ky angazhim u bë më i rrezikshëm pasi ata guxuan të flisnin dhe të shpreheshin hapur kundër sistemit. Arrestimi nga [[Administrata e Sigurimit Shtetëror (Jugosllavi)|Shërbimi Sekret Shtetëror]] ndodhi më 19 dhjetor 1984, gjatë orës së astronomisë, brenda ambienteve të gjimnazit të Pejës.<ref name=":2">{{Citation|last=PaRrotllaOfficial|title=PA RROTLLA HAVA SHALA|date=2013-09-28|url=https://www.youtube.com/watch?si=8YTNPFdy6sX_XWvo&v=byhTjwRItoo&feature=youtu.be|access-date=2025-05-16}}</ref> Kjo datë konsiderohet nga Shala si një moment vendimtar në jetën e saj dhe të bashkëmoshatarëve, duke e përshkruar si një pikë kthese që ndryshoi rrënjësisht rrjedhën e jetës së tyre. Në momentin e arrestimit, Hava ishte 17 vjeçe, ashtu si edhe disa nga të arrestuarit e tjerë, përfshirë Robert Rasaj, Zyrafete Muriqi dhe Myrvete Dreshaj. Për rastin e tyre pati shkruar edhe organizata e njohur e të drejtave të njeriut Amnesty International, në buletinin e vitit 1985 duke bërë apel për lëshimin e tyre të menjëhershëm.<ref>{{Cite news|first=Amnesty International|date=Tetor 1985|title=Appeal case|language=eng|pages=2|work=Amnesty International Newsletter - Prisoners of Conscience, Week 21-27 October 1985|url=https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/nws210101985en.pdf|access-date=16 maj 2025}}</ref> === Torturat e përjetuara gjatë viteve të burgosjes === Pas arrestimit të saj, gjatë fazës së hetimeve, Hava Shala përjetoi tortura të rënda fizike dhe psikologjike. Në intervistën e saj për Oral History Kosovo, ajo rrëfen një ngjarje në burgun e Pejës, gjatë ditëve të para të ndalimit, kur u mor në pyetje nga dy oficerë serbë. Ajo përshkruan orë të gjata pa ushqim, pa ujë e pa gjumë, të shoqëruara me elektroshok në pjesë të ndryshme të trupit, në gju, në qafë, si dhe me rrahje brutale e sistematike. Për të, një prej deklaratave më të tmerrshme që dëgjoi gjatë hetimeve ishte pohimi i njërit prej hetuesve se “gratë janë më të rrezikshme se burrat, sepse burrave u duhen njëzet vjet për t’u bërë nacionalistë, ndërsa gratë i lindin të tillë në barkun e tyre.” Kjo mendësi mizogjene dhe e dhunshme, për të u bë forcim i bindjes se rezistenca e saj ishte e drejtë dhe e domosdoshme. Pavarësisht përjetimeve ekstreme, Shala thotë se nuk e ka lëkundur kurrë vendosmërinë për t’i qëndruar kauzës së saj dhe se pikërisht në përballje me këtë terror e kishte gjetur forcën për të mos u dorëzuar. Gjatë intervistave të ndryshme Shala ka ndarë disaherë me intervistuesit dhe publikun një ngarje në veçanti. Më 11 prill, pas një përplasjeje verbale me një hetues që pretendonte se me vdekjen e Enver Hoxhës nuk kishte më arsye të luftohej për çështjen shqiptare, Hava Shala u përball me një përpjekje për ta nxitur të heqë dorë nga ideali i saj. Ajo e kundërshtoi qartë idenë se angazhimi i saj kishte të bënte me një lider të caktuar apo me bindje ideologjike për Shqipërinë. Më vonë, atë ditë, erdhën dy persona të panjohur. Ata i kërkuan të nënshkruante një deklaratë, duke e kërcënuar se nëse nuk e bënte, ajo ditë do të ishte dita e saj e fundit. Ndër ta ishte Sherafedin Ajeti, një figurë famëkeqe dhe e dhunshme. Ajo kujton se si pas një përplasje verbale, ajo u nxor nga zyra e tij, e cila ndodhej brenda kompleksit të burgut. Më pas, ajo u fut në një veturë të tipit ''jeep'' dhe u largua nga qyteti në drejtim të periferisë së Mitrovicës, në një zonë kodrinore jo shumë të thellë, por mjaftueshëm për të mos qenë lehtësisht e dukshme nga rruga. Hava, duke mos ditur se çfarë po e priste, mendoi disa herë të tentonte arratisjen, por pasiguria e situatës dhe frika nga pasojat e ndalën. Në vendin ku u ndalën, pranë një lisi, njëri prej hetuesve nxori revolverin dhe i tha se kishte mundësinë të shprehte një dëshirë të fundit ose të pendohej. Në atë çast, njëri prej tyre e ngre armën dhe qëllon, një veprim që rezultoi të ishte i shtirur, pasi arma nuk ishte e mbushur. Reagimi i saj instinktiv, lëvizja e papritur e trupit, u prit me një të qeshur të zhurmshme dhe cinike nga torturuesit, një qeshje që ajo e përshkruan si çnjerëzore dhe të paharrueshme. Pas këtij episodi të tmerrshëm, ata e kthyen sërish në burg dhe për ta përmbyllur procesin e hetimeve, i dogjën me cigare njërën dorë, një akt i qëllimshëm për t’i lënë një “vulë” të përhershme në kujtesë dhe në trup.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> Ditët e fundit në burg ishin ndër më të vështirat për Havën. Ajo kaloi gjashtë muaj të tërë vetëm në qeli dhe shëndeti i saj u përkeqësua rëndë. Kjo ishte një masë ndëshkimi që i ishte shqiptuar pas një konflikti me drejtorin e burgut. Ajo besonte se po vdiste gradualisht për shkak të mungesës së ushqimit dhe lëvizjes. Një ditë, një mjeke në spitalin ku u dërgua për trajtim, e informoi për kërkesën që kishte për të nënshkruar vdekjen e saj, e cila do të shënohej si vdekje natyrale nga ndalimi i zemrës. Megjithatë, mjekja refuzoi dhe i tha drejtorit të burgut se Hava Shala nuk ishte e sëmurë, por ata ishin ata që ishin të sëmurë. Pas kësaj ngjarje, Hava nuk u dërgua më në spital dhe autoritetet vendosën ta transferonin atë nga burgu i Mitrovicës në atë të Lipjanit. Sidoqoftë, ajo qëndroi e lidhur me shoqet e saj, dhe burgun e Lipjanit e krahasoi me Mitrovicën si një vend më të mirë dhe më të durueshëm. Pas katër vitesh qëndrim, Hava Shala u lirua më 19 dhjetor 1988, në një periudhë u shënua nga [[Greva e minatorëve të Kosovës (1989)|protestat dhe grevat e minatorëve]], një moment kyç i historisë së Kosovës.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book|last=DiLellio|first=Anna|title=Jugosllavia u shemb në Trepçë|publisher=ProPeace Kosovo|year=2025|edition=i parë|location=Prishtinë|language=sq}}</ref> == Kontributi në Aksionin e Pajtimit të Gjaqeve == Aksioni i pajtimit të gjaqeve ishte një nismë atdhetare dhe humanitare që filloi më 2 shkurt 1990 në Kosovë, e lidhur shpesh me figurën e Anton Çettës, por në fakt në masë të madhe është inicuar nga Hava Shala dhe Myrvete Dreshaj. Qëllimi i lëvizjes ishte ndalimi i hasmërive dhe pajtimi mes familjeve shqiptare të përfshira në gjakmarrje, duke shtyrë përpara faljen dhe bashkimin kombëtar në një periudhë të tensionuar politike. Kjo lëvizje mori përmasa të gjera dhe u përhap në të gjitha trevat shqiptare, duke u bërë një prej veprimeve më të mëdha paqësore në historinë e vonë të Kosovës.<ref>{{Cite web|title=35 vjet nga nisma për pajtimin e gjaqeve|url=https://www.kultplus.com/lajme/35-vjet-nga-nisma-per-pajtimin-e-gjaqeve/|access-date=2025-05-16|website=www.kultplus.com|language=sq}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{Cite web|title=Pajtimi i Gjaqeve, një nismë që u shndërrua në Lëvizje Mbarëkombëtare|url=https://www.epokaere.com/pajtimi-i-gjaqeve-nje%CC%88-nisme%CC%88-qe-u-shnderrua-ne-le%CC%88vizje-mbarekombe%CC%88tare/|access-date=2025-05-16|website=Epoka e Re|language=sq}}</ref><ref>{{Cite book|last=Etemaj|first=Lulëzim|url=https://books.google.de/books/about/L%C3%ABvizja_e_pajtimit_t%C3%AB_gjaqeve_n%C3%AB_Koso.html?id=KqQUzgEACAAJ&redir_esc=y|title=Lëvizja e pajtimit të gjaqeve në Kosovë: (1990-1991)|date=2020|publisher=Armagedoni|isbn=978-9951-780-24-7|language=sq}}</ref> Në kohën kur nisi kjo nismë, vlerësohej se rreth 17,000 burra në Kosovë ishin të rrezikuar nga cikli i gjakmarrjeve. Procesi i pajtimit përfshinte një ripërkufizim të thellë të logjikës së Kanunit: nga një kod nderi që legjitimonte marrjen e gjakut, ai u shndërrua në një kod që i jepte nder aktit të faljes. Ky transformim nuk ishte i lehtë; ai kërkonte pjesëmarrjen e drejtpërdrejtë të familjeve të përfshira, mbështetjen e komuniteteve të tyre, si dhe përkushtimin e aktivistëve të rinj që ishin motori i kësaj lëvizjeje.<ref name=":1" /> Rreth 500 të rinj dhe intelektualë u përfshinë në procesin e pajtimit të gjaqeve, duke vepruar në grupe të vogla. Në fazën e parë, këto grupe përbëheshin kryesisht nga studentë, të cilët, së bashku me intelektualët, vizitonin familjet në gjakmarrje dhe zhvillonin biseda me gratë e shtëpisë për t’i inkurajuar drejt faljes. Sipas [[Anton Çetta|Anton Çetës]], gratë kishin një rol të rëndësishëm, megjithëse diskret, në ndikimin që ushtronin mbi vendimet e familjarëve për faljen e gjakut.<ref>{{Cite book|last=Krasniqi|first=Vjollca|url=https://dwp-balkan.org/wp-content/uploads/2023/04/ENG-Women-and-Gender-manual.pdf|title=Gratë dhe Gjinia në Dy Dekadat e Fundit të Shekullit XX, në Kosovë - Mësimi i Historisë me Perpektivë Gjinore|last2=Limani Myrtaj|first2=Mrika|publisher=ForumZFD|year=2022|isbn=978-9951-775-16-8|location=Prishtinë|pages=24-27|language=en|access-date=16 maj 2025|archive-date=17 maj 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517180928/https://dwp-balkan.org/wp-content/uploads/2023/04/ENG-Women-and-Gender-manual.pdf|url-status=dead}}</ref> Angazhimi i Hava Shalës në Aksionin për Pajtimin e Gjaqeve u nxit nga një moment vendimtar pas demonstratave të vitit 1990 në Kosovë. Ajo ka rrëfyer se një deklaratë publike e ministrit të Brendshëm të Jugosllavisë, i cili i përgjigjej kritikave për dhunën ndaj shqiptarëve duke thënë se "nuk i vret regjimi, ata janë popull primitiv dhe vrasin njëri-tjetrin", u bë një pikë kthesë. Kjo akuzë e hidhur nxiti një reflektim të thellë dhe e forcoi bindjen për domosdoshmërinë e pajtimit të brendshëm mes shqiptarëve si parakusht për unitet kombëtar dhe qëndresë kolektive ndaj shtypjes së jashtme.<ref>{{Citation|last=Vizion Plus TV|title=Rrefimi dritherues i burrneshes nga Kosova:Nga pajtimi i gjaqeve tek burgosja -Vizioni i Pasdites|date=2024-03-05|url=https://www.youtube.com/watch?v=YJxJImur2-0&ab_channel=VizionPlusTV|language=sq|access-date=2025-05-16}}</ref> Siç vëren edhe studiuesja Julie Mertus në publikimin ''"How Myths and Truths Started a War"'', regjimi jugosllav shpesh përdorte mite dhe narrativa të ndara për të arsyetuar represionin dhe për të thelluar ndasitë brenda komuniteteve.<ref>{{Cite book|last=Mertus|first=Julie|url=https://www.google.de/books/edition/Kosovo/J7AwDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PR3&printsec=frontcover|title=Kosovo: How Myths and Truths Started a War|date=1999-08-09|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-21865-9|language=en}}</ref>Përballë kësaj, Aksioni për Pajtimin e Gjaqeve u konceptua si një formë e fuqishme e rezistencës morale dhe politike. == Puna si ndërmjetësuese kulturore në Zvicër == Në vitin 1991, pas lirimit nga burgu dhe përndjekjeve të vazhdueshme politike në Kosovë, Hava Shala u detyrua të emigrojë në Zvicër së bashku me bashkëshortin e saj. Ajo u largua si e përndjekur politike, në një kohë kur jeta publike për aktivistët shqiptarë në Kosovë ishte bërë jashtëzakonisht e rrezikshme, si shembull gjatë kësaj kohe bashkëpuntorja e saj Myrvete Dreshaj u burgos politikisht për herë të dytë. Shala ka pohuar se integrimi në shoqërinë e re ishte sfidë më vete, ndonëse e ndryshme nga dhembjet e përjetuara në atdhe. Ajo e koncepton integrimin si një proces të vazhdueshëm që shkon përtej thjesht përshtatjes gjuhësore apo kulturore. Ky përkushtim e shtyu të angazhohet që në vitet e para në Zvicër, duke punuar fillimisht me nxënës shqiptarë në kuadër të mësimit plotësues në gjuhën shqipe. Ajo u bë një urë lidhëse mes komunitetit shqiptar dhe sistemit arsimor zviceran. Përmes bashkëpunimeve me shkollat, ajo arriti të zhvillojë edhe aftësi, e dhe kualifikime pedagogjike-didaktike, që më vonë i shërbyen në angazhimet e saj profesionale dhe sociale. Sot, Hava Shala punon si këshilltare pranë Zyrës për Integrim në qytetin e Winterthurit dhe si përcjellëse sociale-pedagogjike për familjet shqiptare.<ref>{{Cite web|last=albinfo.ch|date=2017-08-08|title=Have Shala - Nga pajtimi i gjaqeve në Kosovë te pajtimi social në Zvicër|url=https://www.albinfo.at/have-shala-nga-pajtimi-i-gjaqeve-ne-kosove-te-pajtimi-social-ne-zvicer/|access-date=2025-05-16|website=Albinfo}}</ref> == Shikoni dhe == [[Lëvizja për Pajtimin e Gjaqeve në Kosovë|Lëvizja për Pajtimin e Gjaqeve]] [[Myrvete Dreshaj]] [[Roli i gruas në pajtimin e gjaqeve]] == Referime == {{reflist}} 268magmev2lqka381tsvqhwi7dgb3md 1 380943 3029037 2979037 2026-09-01T13:38:00Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029037 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hava Shala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2807517 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240808162153/https://oralhistorykosovo.org/wp-content/uploads/2017/02/Hava-Shala_Transkripti_Shqip-Anna_s-edit.pdf për lidhjen https://oralhistorykosovo.org/wp-content/uploads/2017/02/Hava-Shala_Transkripti_Shqip-Anna_s-edit.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 qershor 2025 20:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hava Shala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979036 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.kultplus.com/lajme/35-vjet-nga-nisma-per-pajtimin-e-gjaqeve/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 maj 2026 10:46 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hava Shala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029036 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250517180928/https://dwp-balkan.org/wp-content/uploads/2023/04/ENG-Women-and-Gender-manual.pdf për lidhjen https://dwp-balkan.org/wp-content/uploads/2023/04/ENG-Women-and-Gender-manual.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 15:38 (CEST) 1fnnq9rr7of3mnwbc9ndfhcl27w1ous 1 386288 3029161 2985508 2026-09-02T04:22:10Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Mark Cuban]] 3029161 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2449282 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110114052616/http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html për lidhjen http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110114052616/http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html për lidhjen http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2022 06:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2554140 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170118221903/http://www.johnstrubel.com/mark-cuban-pittsburghs-dream-owner/ për lidhjen http://www.johnstrubel.com/mark-cuban-pittsburghs-dream-owner/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 maj 2023 18:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2663023 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110114052616/http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html për lidhjen http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110114052616/http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html për lidhjen http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 maj 2024 19:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2682409 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190115055029/https://www.interfaithfamily.com/arts_and_entertainment/popular_culture/hollywood_now_interfaith_stars_of_the_new_tv_season_kate_hudsons_newest_movie/ për lidhjen https://www.interfaithfamily.com/arts_and_entertainment/popular_culture/hollywood_now_interfaith_stars_of_the_new_tv_season_kate_hudsons_newest_movie/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 gusht 2024 23:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2832041 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130921173941/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,1859909,00.html për lidhjen http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,1859909,00.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 shtator 2025 07:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2886901 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161022094231/http://www.recode.net/2016/6/9/11898102/mark-cuban-independent-vice-president-trump-clinton për lidhjen http://www.recode.net/2016/6/9/11898102/mark-cuban-independent-vice-president-trump-clinton. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 janar 2026 07:45 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980777 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140504052333/http://money.cnn.com/2007/10/03/news/newsmakers/mark_cuban.fortune/ për lidhjen http://money.cnn.com/2007/10/03/news/newsmakers/mark_cuban.fortune/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 10:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3026679 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110617020936/http://www.palmbeachpost.com/heat/content/sports/epaper/2006/06/08/w17c_cuban_0608.html për lidhjen http://www.palmbeachpost.com/heat/content/sports/epaper/2006/06/08/w17c_cuban_0608.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2026 13:46 (CEST) apkxxi0ueua11vmlvx5lpe3266lyin9 4 387086 3029151 3027105 2026-09-02T04:16:18Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Wikipedia:Kuvendi]] 3029151 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Përmirësime te faqet me rëndësi == [[WP:Administrata|Faqja e Administratës]] është përmirësuar nga ana funksionale e vizuale. Pjesët për zgjedhjet e administratorëve, burokratëve apo dorëheqjet e tyre janë tashmë të organizuara në nënfaqe të veçanta të shoqëruara me shpjegimet përkatëse për procedurat që duhen ndjekur për secilën. Vetë faqja kryesore është më informative duke treguar automatikisht çdo kandidaturë aktive ose duke shfaqur një mesazh informues në rastin kur nuk ekzistojnë kandidatura aktive. Te Forumi i Grisjes, Ofiçina, Zyra e Ankesave apo faqet për artikujt e mirë e të përkryer kërkesat gjithashtu do të mbajnë një datë minimale përfundimi të shtuar automatikisht, ngjashëm me kandidaturat për administratorë. Së fundmi, dritaret informuese te Kuvendi janë përmirësuar gjithashtu dhe tani shfaqin mesazhin "Gjithçka në rregull!" në dritaret ku nuk ka çështje për të zgjidhur (përkundrejt dritareve që bëhen të kuqe kur në to kërkohet vëmendje). Si gjithmonë, hidhini një sy e nëse vini re ndonjë gjë që s'shkon apo keni sugjerime për ndryshime ndokund, më thoni. Puna e mbarë! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 shtator 2025 11:55 (CEST) == Libra për Wikimedianë == [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Grupi i Wikimedianëve të Gjuhës Shqipe]] nis iniciativën “Libra për Wikimedianë”, me qëllim të mbështetjes së kontribuesve aktivë në projektet e Wikimedias përmes literaturës. Kjo është një mundësi për të kërkuar libra që do t’ju ndihmojnë në krijimin dhe përmirësimin e përmbajtjes në Wikipedia, Commons dhe Wikidata. Procesi fillon më 1 tetor 2025 dhe do të zgjasë deri në shpenzimin e fondeve të disponueshme. Për më shumë informacion ose për të aplikuar, vizitoni: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group/Libra_p%C3%ABr_Wikimedian%C3%AB - [[Përdoruesi:Ritamaliqi|Ritamaliqi]] ([[Përdoruesi diskutim:Ritamaliqi|diskutimet]]) 9 shtator 2025 14:08 (CEST) == Pastrimi i skedave jo të lira == Dua të ringjall diskutimet nga viti 2023, dhe së fundmi [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi#Oversized non-free files|java e kaluar]], meqë Wikipedia Shqipe ka një problem masiv me figurat e ngarkuar në mënyrë lokale tek projekti. Shkurt e shqip: Wikipedia Shqipe më përpara lejonte ngarkimin e fotove që të strehoheshin nën projektin tonë brenda adresës sq.wikipedia.org — jo vetëm në Wikimedia Commons. Kjo erdhi me kushtin që fotot të jenë të arsyetuara për ''përdorim të ndershëm'' (ose ''fair use'', siç njihet më mirë nga anglishtja) — {{Dmth}} artikulli përfiton prej përfshirjes së fotos dhe nuk mund të zëvëndësohet me ndonjë material të lirë. Shumë pamje historike hyjnë në këtë kategori. Fatkeqësisht, mungesa e diligjencës së përdorues(e)ve në të kaluarën na la me më se 1000 skeda pa leje në Wikipedia Shqip. Pa autor, pa leje, pa arsyetim pse nuk mund të përdoret diçka tjetër. Shumica e Wikipedive tjera kërkojnë që [[:En:WP:IMAGERES|fotografitë të jenë sa më të vogla që munden po pa humbur detaj]]. Fotot që janë ngarkuar në sq.wikipedia.org janë shpeshherë të cilësive të ndryshme por nuk përfillin këtë rregull. Si pasojë e këtij problemi, u ndalua ngarkimi i fotove në sq.wikipedia.org derisa të zgjidhet ky problem dhe u lejua vetëm ngarkimi në [[W:Wikimedia Commons|Wikimedia Commons]] ku vetëm materialet e lira për përdorim mund të postohen. Fatkeqësisht ky problem u përsërit edhe atje, me fotografi që tejkalojnë rregullat, nuk citojnë autor, ose konstatojnë autorësi fallco. Apet jemi në pozitën zero. Në 2023 prej jashtë u kërkua një [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 23#Cleaning up files|përpjekje e koncentruar]] nga përdoruesit/et e Wikipedisë Shqip që këtyre foto pa leje t'iu gjindet autori dhe të konstatohet a meritojnë të jenë në wiki, dhe të fshihen ato që s'plotësojnë kriteret. Që atëherë nuk ka fort ndryshim, dhe dokumentacioni + rregullat bëhen akoma më të vjetra e jo të plota. Nuk ndihmon fakti që nuk mjaftojnë përdoruesit. Javën e kaluar [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi#Oversized non-free files|u kërkua edhe një diskutim për këtë problem]] me një zgjidhje përmes një boti nga @[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]]. Kryeadministratori nuk është aktiv për t'a vënë në funksion, dhe një numër dërrmues adminësh nuk janë aktiv që shumë kohë. U sygjerua një opsion nuklear: '''të fshihen të gjitha skedat pa licensë'''. Të gjitha skedat pa licensë janë të kategorizuara brenda [[:Kategoria:Non Licensed Images]] falë MGA73-shit. U propozua një afat prej 30 ditësh që të kontrollohen fotot me licensë të paqartë dhe t'iu vihet licensa si duhet, përndryshe fshihen të gjithat. Kërkoj vëmendjen e të gjithë administratorëve për këtë çështje meqë ka pritur tash e pesë vjet dhe ka nevojë për të vepruar ''disi''. Duhet rishqyrtuar diskutimi dhe duhet lejuar eventualisht ngarkimi i fotografive lokale në sq.wikipedia.org që mos t'i mundojmë administratorët e Commons-it me problemin tonë, dhe më me rëndësi, të lejojmë që Wikipedia Shqip të pasurohet si duhet dhe siç i ka hije. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 24 qershor 2025 03:12 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], nuk e di a kemi përdorues të mjaftueshëm që të arrijmë t'i shqyrtojmë të gjitha për një kohë aq të shkurtër. Kurse Ngarkimi lokal i fotografive besoj se është ide e mirë dhe bëhet. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 28 qershor 2025 00:33 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], faleminderit për qasjen tënde ndaj këtij problemi! Nëse e ke lexuar në diskutimet e vjetra, synimi im ka qenë një plan me 3 faza: :# Zbrazja graduale e ngarkimeve lokale (ritmi gradual është thelbësor këtu për të mos humbur informacion të dobishëm e për të mos shkaktuar ndryshim të ndjeshëm te artikujt që i përdorin këto materiale); :# Krijimi i një rregulloreje për ngarkimet lokale sipas ligjeve në fuqi për të drejtat e autorit (dhe mundësisht e 1-2 përdoruesve të aftë për të gjykuar në lidhje me këtë rregullore, këtu mbase mund të jesh ti një zgjedhje e mirë); :# Rihapja e ngarkimit lokal (nga ky proces do të përfitonin shumë artikujt në lidhje me filmat e librat, kopertinat e afishet e të cilave nuk gjenden në Commons). :Unë vazhdimisht përpiqem të fshij materiale multimediale lokale për ta ulur atë numër duke u përpjekur të bëj sa më pak dëm por nevojitet më shumë punë. Përdoruesi në fjalë është hera e disatë që na kontakton me të drejtë, siç e ke parë nga diskutimet. Nëse mendon se mund të angazhohesh në mënyrë më organike me çështjen në fjalë, mund të konsiderojmë dhënien e privilegjeve shtesë të nevojshme për punën në të ardhmen e afërme (për fshirjen do të nevojiteshin të drejta administrative dhe duke qenë se kemi pasur dy kandidatura të sukseshme së afërmi në atë drejtim, çmoj se idealisht do të ishte e udhës të kishim një periudhë 6 mujore pritjeje derisa të vazhdonim me kandidaturën e radhës). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 qershor 2025 12:59 (CEST) ::Përshëndetje! Mendoj se mund të jetë më e lehtë të vendosësh nëse një foto duhet fshirë apo jo nëse ka një politikë të qartë. Ndoshta do të ishte më e lehtë nëse do të filloje me politikën për ngarkimet lokale? --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 29 qershor 2025 13:09 (CEST) Përshëndetje! E kuptoj plotësisht dëshirën për të minimizuar dëmet, por nuk lejohet të mbahen skedarë pa licencë. Duke i mbajtur ato, shkelet politika zyrtare. Sipas mendimit tim, kjo vetëm sa e zgjat dhimbjen sepse në fund skedarët do të duhet të fshihen nëse nuk mund t'u shtohet një licencë e vlefshme. Kur një imazh është i pranishëm në një artikull, ka shumë pak gjasa që dikush ta zëvendësojë me një imazh të lirë, sepse shumica nuk do ta vërejnë se ka një problem me imazhin. Nëse imazhi fshihet, mungesa bëhet e dukshme dhe rritet mundësia që dikush të shtojë një imazh me licencë të lirë. Nëse qëllimi është të hapet sërish mundësia për ngarkimin e skedarëve, atëherë kjo do të jetë më e realizueshme nëse merret vendimi për të fshirë të gjithë skedarët pa licencë ose pa informacion për autorin e fotos etj. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 7 korrik 2025 17:42 (CEST) :@[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]], unfortunately, as you can see yourself it's hard to generate activity, especially on this matter. But as I've already mentioned we're already working on it for quite a long time now, albeit in a very slow manner (if you keep track of the media numbers you'll see them change continuously). :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], would you be interested in dealing with this project? Either in the detailed manner I explained above or in a general sense, just tagging and removing media from articles. Currently I'm the only user dealing with it. It's OK if not though. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 korrik 2025 11:15 (CEST) :: I have made [[Përdoruesi:MGA73/FileDelinker.js]] so it is easy to delink files. For example: [[Special:Diff/2815326]]. If fair use is possible then that could be an alernative. But not for living people and for buildings etc that still exist. If you take a quick look at [[:Kategoria:Non Licensed Images]] how many should be deleted and how many changed to fair use? --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 10 korrik 2025 18:00 (CEST) ::I've historically been pretty good at finding the sources to files, however it'd be pretty tedious and not worth it. It's easier to look through and find the files that one can make a fair use rationale for and then find the source to that, and then delete the others. The obvious copyright violations have spent enough time on the wiki. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 10 korrik 2025 19:16 (CEST) :::The script will now nominate files with <nowiki>{{Delete|No license}}</nowiki>. Please let me know or just fix if there is a better way. See [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:LidhjetK%C3%ABtu?target=Stampa%3ADelete&namespace=6&limit=50 files here]. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 15 korrik 2025 13:57 (CEST) ::::[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] let me know if anything should be fixed in the script. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 30 korrik 2025 17:14 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]], hello! Unfortunately I'm not that active these days, as you may see from the lack of a response in this discussion, something that may continue up until late September. Hopefully someone else will try and help around with this matter. If not, I'll try to get back to it as soon as I start being more active. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 19 gusht 2025 00:54 (CEST) Maybe [[Përdoruesi:Leutrim.P]] or [[Përdoruesi:Edukatori]] could help out with the files? There are currently 74 files nominated for deletion in [[:Kategoria:Faqe për grisje]]. If time is the problem them Global Sysops can delete files too but local admins understand the language better can check files much faster. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 4 shtator 2025 18:50 (CEST) :Hi, @[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]], only 74 files are already listed, Since Klein deleted some the number should be lower by now. Keep adding deletion stamps, when the number is more considerable i will start deleting them by criteria. P.s. im not alot familiar with the proces i will adapt in time and show results. We must carefully choose what to delete, so we don't do damage by mass deletions. I don't see a reason to rush about this issue, we will complete the process we just need some more time!. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 4 shtator 2025 23:09 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], ideja jote duket e logjikshme, t'i identifikojmë ato që mund të i'u gjejmë licensë, dhe të tjerat të grisen njëheri, përndryshe jemi duke grisur verbërisht!. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 4 shtator 2025 23:16 (CEST) ::: @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Thank you for your qnswer. I brought up the topic in October 2022 at [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi_23#Cleaning_up_files]] so I would not say files are deleted too fast :-) In fact on many wikis files are deleted after 1-2 weeks when they lack copyright information. But I do not mind that things take a little longer because it would be nice if it is possible to save some of the files. :::If I use [[Përdoruesi:MGA73/FileDelinker.js]] to add the deletion stamp then the file will be removed from pages where it is moved. So I think the best way is to look at the files in [[:Kategoria:Non Licensed Images]] and pick out the files that could be saved. That way the files will not be removed from the pages. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 5 shtator 2025 18:23 (CEST) ::::Hello! I just deleted another ~50 photos. Around 1000 remain; Progress feels slow but I'd say it is there, since we started this process with around 5000. Sorry for the short answers. I will start being more active and participative in this discussion after 1-2 weeks. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 6 shtator 2025 10:48 (CEST) :::::Great! And yes, it is going the right way. But it will go easier if more users help. Especially helpfull if the original uploaders can have a look. If own work they can just add a license and relevant information. If by someone else they can perhaps add source and information about the author and deathyear. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 8 shtator 2025 08:31 (CEST) ::::::@[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]], yes, that would be ideal but unfortunately, as you may have noticed already, not a really realistic scenario. I have a question: in [[:Kategoria:Non Licensed Images|Kategoria:Non Licensed Images]] there are many images which are just diagrams. Examples: ::::::[[:Skeda:AM fig2.jpg]] [[:Skeda:DSL i zgjeruar në Wireless.jpg]] [[:Skeda:Koduesi2.png]] [[:Skeda:PSkema22.png]] ::::::Can't we just export these images into Commons without extra info? They can of course then delete them there if these prove to be not useful but I mean, do such images require licensing information as well? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 shtator 2025 12:23 (CEST) :::::::Image 1 seems to already be in Commons, so we can get rid of that and replace it accordingly. The remaining images are either belonging to someone else and have been acquired via a textbook, or are original from what I can tell. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 shtator 2025 13:35 (CEST) ::::::::The more simple diagrams can be marked with [[Stampa:PD-ineligible]] but the more complex diagrams may be copyrightable. So it think it is a case by case judgement. If there are (m)any logos, album covers, film posters etc. then tagging those with the relevant template could also reduce the number of files. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 9 shtator 2025 16:57 (CEST) :::::::::You are more experienced than me when it comes to copyright issues. Can you take a look at the category and mark (and maybe export) the ones you think are worthy of that? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 shtator 2025 17:03 (CEST) :::::::::: Sure... Some are allready on Commons. See [[:Kategoria:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]]. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 9 shtator 2025 18:29 (CEST) :::::::::::Oh, nice! Do you have any bot task capable of changing the name from the local version to the one in Commons? Curiosity in general. There are only ~10 files in there so we can easily swap them manually. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 shtator 2025 20:44 (CEST) ::::::::::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] yes I can change the local pages so they use the file on Commons. And I think the files are already fixed. :::::::::::::@[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]], thank you! Deleted them locally. Can you export all the PD-marked files on Commons too so I can delete them locally? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 shtator 2025 03:23 (CEST) :::::::::::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] yes I will move more files when I have a little time. They should go in [[:Kategoria:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]]. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 11 shtator 2025 09:42 (CEST) ::::::::::::::@[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]], just to be clear, when I talked about PD-marked files above I meant all kinds of files uploaded locally on public domain for different reasons. I say this because I noticed that there are different files related to different PD templates like the files linked in {{tl|PD}} or the ones linked in {{tl|PD-self}}, etc. This is in no way an urge to hurry, I've said myself many times above that the whole process needs to be taken slowly (as we're doing) but I'm just trying to clarify since I may lack the terminology in the matter to express myself correctly. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 11 shtator 2025 14:16 (CEST) :::::::::::::::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] I agree that all free files should be moved to Commons. Feel free to check and clear [[:Kategoria:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]] and [[:Kategoria:All Wikipedia files with a different name on Wikimedia Commons]] when you have a little time. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 11 shtator 2025 14:29 (CEST) ::::::::::::::::All current files on [[:Kategoria:All Wikipedia files with the same name on Wikimedia Commons]] deleted. The files on the other category need to be replaced before deleting I suppose. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 12 shtator 2025 02:44 (CEST) :::::::::::::::::Yes they should be replaced and the are placed :-) I usually to it at the same time they are moved to Commons. If someone else move the files I may not notice so its a good idea to check file usage. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 12 shtator 2025 09:13 (CEST) ::::::::::::::::::Deleted. Tell me when more PD-files are exported so I can clean up after again. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 12 shtator 2025 14:06 (CEST) {{outdent}} I will. There is always [[Speciale:SkedaTëPapërdorura]] and [[:Kategoria:Faqe për grisje]] when you have a little time. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 13 shtator 2025 09:10 (CEST) :Cleaned up those categories again. There are still ~5 graphics/maps on [[Speciale:SkedaTëPapërdorura]]. Can you check to make sure they do not have the standards to reach PD status? At least the graphic looks like it should be treated the same as many other similar graphics that were exported on Commons. Maybe even some of the maps (if not all?). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 shtator 2025 22:38 (CEST) ::Quite a lot of graphics and schemes left [[:Kategoria:Non Licensed Images|here]] as well. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 shtator 2025 22:40 (CEST) :::Hi [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]! I just checked [[Speciale:SkedaTëPapërdorura]] and [[:Kategoria:Faqe për grisje]] and I do not think there are any graphs left that should be moved to Commons. I have moved some files from [[:Kategoria:Non Licensed Images]] but I think the rest may be too complex to be PD-ineligible. But its likely they are from English Wikipedia for example. But I think they need to be checked one by one. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 19 shtator 2025 16:01 (CEST) ::::Hello, @[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]]! Not even the different technical schemes? For example, you've currently exported to Commons [[:Skeda:TDC.png]]. Shouldn't [[:Skeda:TAC.png]] follow it? It's the same concept for different types of current (DC vs AC). What about diagrams such as [[:Skeda:Sectional-view-for-a-dc-four-pole-machine.png]], [[:Skeda:Fig 4. Bllok diagrami i transmetuesit dhe pranuesit FH-CDMA.jpg]] or [[:Skeda:Fig.1 Efekti i zgjerimit të spektrit -1-.jpg]]? There are many similar schemes and diagrams currently left in [[:Kategoria:Non Licensed Images]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 19 shtator 2025 18:48 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 2 tetor 2025 21:49 (CEST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-10-06_Wikipedias&oldid=29381387 --> == Pyetësor për kontribuesit në projektet Wikimedia në gjuhën shqipe == A kontribuon në Wikimedia-n në gjuhën shqipe? Na ndihmo të kuptojmë më mirë përvojën tënde këtë pyetësor duam të kuptojmë më shumë se çfarë të inkurajon ose të shkurajon për të kontribuar në projektet Wikimedia në gjuhën shqipe. Cilat janë sfidat me të cilat përballesh? Përgjigjet e tua janë anonime dhe do të përdoren vetëm për qëllime kërkimore. Nëse dëshiron të marrësh pjesë edhe në një intervistë (për qëllime hulumtimi), na tregoni emrin e përdoruesit në Wikimedia ose një adresë emaili. Gjithçka mbetet konfidenciale. Formulari: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfHk5Lm4KQCEd4UcbulWV-Mxj-gnLU97UgQZKgoHrOWJ_nbOg/viewform?usp=dialog Ky studim synon të përmirësojë dhe zhvillojë komunitetin Wikimedia në gjuhën shqipe. Kontributi juaj ka rëndësi. Për cdo pyetje ose paqartësi, ndjehuni të lirë të më kontaktoni: lun3im@gmail.com [[Përdoruesi:LunSad|LunSad]] ([[Përdoruesi diskutim:LunSad|diskutimet]])LunSad == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 9 tetor 2025 06:48 (CEST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 20 tetor 2025 13:43 (CEST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == Ć/Č dhe Q/Ç == Gjej shtysen per ata çelur kete diskutim nga historiku i redaktimeve te artikullit te tani vonendjerit [[Halid Beshliq]] [ketu https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Halid_Beshliq&action=history] ku [[Përdoruesi:Lec120]] shkruan ne shenimet e nderhyrjes se tij (qe e çmoj te dobishme per te ftilluar nje dukuri se ciles i ka munguar vemendja) «Në Gjuhën Shqipe gërmat jugosllave “ć” dhe “č” përkthehen me “ç” dhe jo “q”.» Ky perdorues siç edhe shume te tjere nuk duket se kane mjaftueshem njohuri mbi marredheniet ndergjuhesore sllave e shqiptare, ama me nderhyrjen e radhes qe bera ftillova "e keni gabim, ć-ja eshte qiellzore dhe perkon me q-ne shqipe, č-ja eshte dhembore dhe perkon me ç-ne shqipe". Mbase mund te shnderrohet ne nje lloj norme qe te kuptohet ne vijim nga perdoruesit e tjere se si do te duhej t'i qasemi prurjeve te ketij lloji. – [[Përdoruesi:FototekaMarubi|FototekaMarubi]] ([[Përdoruesi diskutim:FototekaMarubi|diskutimet]]) 17 tetor 2025 11:51 (CEST) :Për momentin po përpiloj një [[Përdoruesi:Fallbackintoreality/Manuali i Stilit|manual të stilit]] për të standardizuar shkrimin këtu (nëse po e lexoni këtu, [[Përdoruesi diskutim:Fallbackintoreality/Manuali i Stilit|kisha kërku këshilla prej publikut të gjerë!]]) dhe transliterimi/romanizimi i shkronjave cirilike është njëri prej shumë rasteve që do t'a kishte zgjidhur ekzistenca e këtij dokumenti. Prapavija ime është në gjuhësi prandaj i njoh këto probleme shumë mirë ama nuk kam mundur të gjej dokumentim apo ndonjë referencë për këtë dukuri (aq më pak në shqip), sipas të cilës mund t'a konformojmë Wikipedinë. Fjalorët siç po duket mund të na ndihmojnë pak, mirëpo nuk jam aq i sigurt aty. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 20 tetor 2025 19:55 (CEST) ::Te falenderoj per nderhyrjen @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. Pavaresisht se ndaj gjuhesise e quaj veten profan, sidoqofte kjo nuk me le qe te mos bubrroj. Pashe edhe qe ka patur nje tjeter teme te nxehte per terminologjine e mesxhid/xhamive apo sahat/orave aq sa edhe nje monument dukshem te emertuar ne liste institucionale monumentesh si '''Sahati i Inglizit''' ishin çuar peshe ta emertonin '''Sahati i ''<u>ores</u>''''' - qe realisht nuk di ku duam te shkojme keshtu. [[Përdoruesi:FototekaMarubi|FototekaMarubi]] ([[Përdoruesi diskutim:FototekaMarubi|diskutimet]]) 21 tetor 2025 11:41 (CEST) == Growth News #35 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === New releases === ==== English Wikipedia gets "Add a Link" Structured Task ==== We [[w:Wikipedia_talk:Growth_Team_features#"Add_a_link"_experiment_and_next_steps|released]] the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|"Add a Link" Structured Task]] to 100% of accounts at English Wikipedia on Tuesday, September 2nd (before then it was available to 20% of accounts). ==== Growth features for Wikidata ==== After examining if the Growth features and Mentorship could be adapted to Wikidata, we activated the Growth features on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Beta Wikidata] to allow for testing and discussion ([[phab:T400937|T400937]]). Although some features, like Suggested Edits, are Wikipedia-specific, the Growth team designed most features to be more wiki-agnostic. === Work in progress === ==== Revise Tone Structured Task ==== The Growth team is making progress on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|the technical architecture, onboarding design, and early user testing]]. We are targeting an A/B test before the end of this year, with constructive edits by newcomers as the primary success metric. ==== Add a link to more wikis ==== The machine learning team has been working on a new model that can suggest links to more languages, including Urdu, Chinese, and Japanese Wikipedias. [[phab:T404460|We are starting to release]] the “Add a Link” feature to Wikipedias that weren’t supported by the previous model. [[mw:Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], which can be [[mw:Help:Growth/Tools/Add_a_link#Configuration|configured by the community locally]], increases the chance that a new contributor will make their first edit and then continue to participate in Wikipedia. === Research === The Growth team is involved in several research initiatives to help guide our future work: [[mw:Growth/Progression System|Progression System]] – We have [[mw:Growth/Progression_System#Design_Research|published]] initial findings from interviews with 10 English and French Wikipedia newcomers. The research examined motivations, challenges, and feedback on a prototype system intended to help editors build confidence, develop skills, and contribute more constructively over time. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Mobile Web Editing Research|Mobile Web Editing Research]] – This project combines quantitative and qualitative data, community feedback, and user journey analysis to identify possible ways to enhance the mobile editing experience. [[m:Special:MyLanguage/Research:Successful Newcomers Survey 2025|Newcomers Survey]] – This project surveys successful newcomers on English Wikipedia to understand their early editing experiences, tool use, and community interactions. === Community events === The Growth team participated in several community events to listen, share, and collaborate on improving newcomer experiences across Wikimedia projects. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/RPBSEF/ Organizers as key partners to support newcomers' growth in our movement]''' This session invited organizers to share how they introduce newcomers to Growth features and the challenges they encounter. The discussion focused on common newcomer questions and opportunities to strengthen collaboration in supporting new editors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/review/VCSCUVJCGFRNY89TTKXRVFMGYMWPMSXT Lightning Talk: Structured Tasks]''' This talk demonstrated how Structured Tasks help newcomers take their first successful steps on Wikipedia. It shared impact data, community configurations, and a demo of “Add a Link,” illustrating how these tasks make editing more accessible and sustainable, particularly for mobile contributors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]''' With active editor numbers declining, the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] aims to create a clearer, more engaging path for participation. This session, led by the WMF Contributors group with involvement from the Editing, Growth, Moderator Tools, and Connection (formerly Campaigns) teams, highlighted efforts to streamline contributor experiences, offer structured and mobile-friendly workflows, and foster meaningful engagement. Participants learned about ongoing initiatives and shared feedback to help shape a more inclusive and sustainable future for Wikimedia contributors. '''CEE Meeting - [[metawiki:Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Submissions/Retaining_beginners_and_improving_content_moderation:_an_inclusive_and_sustainable_future_for_Wikipedia_contributors|Retaining beginners and improving content moderation: an inclusive and sustainable future for Wikipedia contributors]]''' Many communities face a decline in volunteer engagement. Newcomers often leave soon after joining, while experienced editors struggle to manage increasingly complex workflows and overwhelming backlogs. We presented the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] and the different features and workflows that can help communities to address these challenges. We listened to the specific needs of the CEE communities to help guide the Contributors teams' work. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 22 tetor 2025 12:23 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=29457883 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 30 tetor 2025 15:13 (CET) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == Join the CEE Hub staff team – We’re hiring a Program Specialist == Hi everyone, The regional [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is looking for a '''Program Specialist''' to join our [[:m:Wikimedia CEE Hub/Staff|staff team]]! Are you someone experienced with Wikimedia who wants to help volunteers? Do you participate in Wiki Loves… and other related projects, and do you have ideas and skills to help others improve their efforts? Do you enjoy working with people from different countries? Are you able to work on your own, feel comfortable on Meta-Wiki, and understand how Meta works? If this sounds like you and you're interested in working with the CEE hub team, we’d love to hear from you! '''As a Program Specialist, you will:''' * Support affiliates and communities in developing and implementing impactful programs, * Strengthen regional cooperation and cross-border projects, * Help guide campaigns and initiatives across the CEE region, * Work closely with the CEE Hub team and community members. This is a '''part-time (0.8–0.9 full-time equivalent), remote position''' open to candidates based in the CEE region or nearby time zones. '''APPLICATION DEADLINE: NOVEMBER 10, 2025''' ➡️ '''Learn more and learn how to apply on Meta:''' [[:m:Wikimedia CEE Hub/Jobs/Program Specialist|Wikimedia CEE Hub – Program Specialist]] ⬅️ If you know someone who would be a great fit, please share this opportunity with them! <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29192870 --> == Help us test Cat-a-lot on your Wikipedia == '''[[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Cat-a-lot]]''' is a JavaScript gadget that helps with moving, removing and adding files (as well as articles or subcategories) between, from and to categories and it is widely used on Wikimedia Commons, where it is accessible for every user after enabling the gadget in your [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets Preferences]. Complete explanation of the tool, along with the images and demonstration video it is accessible on [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|Wikimedia Commons]]. If your Wikipedia is struggling with performing this repetitive task when you need to move pages between categories and remove pages from a category, Cat-a-lot could be activated for your Wikipedia as well. Installation can be done as your user script or as a project gadget and codes can be found [[:commons:Help:Gadget-Cat-a-lot|here]]. Installation is already done on Polish and Romanian wikis from our CEE Region. English phrases from [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/translating]] can be translated and saved in [[:commons:MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro|MediaWiki:Gadget-Cat-a-lot.js/ro]] (for example). [[:m:CEE Hub/Working Groups/Technical Advancement Group|CEE Hub Technical Advancement Group]] is willing to support your community in the installation of the tool, and to offer support in case of bugs, as we can report them to the development team. Just leave a message below with any issues you encounter. --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 18 nëntor 2025 11:42 (CET) (on behalf of the CEE Hub Technical Advancement Group) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 20 nëntor 2025 15:22 (CET) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Kontrolli i ndryshimeve në pritje == {{dmb|1|PËR}} Përshëndetje! Pak kohë më parë arritëm të përmbyllnim listën e ndryshimeve në pritje, falë angazhimit të disa përdoruesve aktivë. Megjithatë, lista ka filluar sërish të rritet me ritëm të shpejtë dhe tashmë po i afrohet 300 ndryshimeve. Situata vështirësohet edhe nga fakti se shumica e kontrolluesve figurojnë vetëm në letër: shumë prej tyre nuk janë më aktivë në kontroll, e disa nuk redaktojnë fare prej kohësh. Kjo e bën të paqartë me kë mund të bashkëpunohet realisht për ta mbajtur listën nën kontroll. Në këtë situatë, propozoj këto masa: * Kryerjen e një auditimi të plotë të kontrolluesve për të përcaktuar kush është realisht aktiv; * Vendosjen e një kriteri minimal prej 10 kontrollesh në muaj si kusht për vazhdimin e privilegjeve të kontrolluesit; * Dhënien graduale të privilegjeve të kontrolluesit: 1 muaj → 3 muaj → 1 vit → të përhershme. Pas përmbylljes së këtij diskutimi, parashikohet dhe hapja e një diskutimi për aktivizimin e [[mw:Moderator Tools/Automoderator|Automoderatorit]], i cili pritet të ndihmojë në mbajtjen në kontroll të listës së ndryshimeve në pritje përmes përdorimit të inteligjencës artificiale. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 nëntor 2025 15:17 (CET) :Ideja e Automoderatorit me duket ide e mire, nese ka filtrat e duhura. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 23:40 (CET) === Votimi === * {{PËR}} - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 nëntor 2025 15:17 (CET) * {{PËR}} - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 25 nëntor 2025 22:16 (CET) * {{PËR}} - [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 23:38 (CET) * {{PËR}} - [[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]] ([[Përdoruesi diskutim:Vyolltsa|diskutimet]]) 2 dhjetor 2025 09:32 (CET) * {{KUNDËR}} - Kontrollimi është punë redaktuese si shumë kontribute të tjera, me ndryshimin që ka një pengesë më të lartë të fitimit të besimit nga komuniteti që të mos abuzohet. Prandaj e kemi dhënë pas 100 redaktimesh. Unë nuk e shoh këtë si privilegj të veçantë, por si mundësi e cila mund të përdorët sipas rastit për ata që duan, dhe nuk shoh arsye që të humbet, përveç nëse kontribuuesi është kthyer në abuziv. Personalisht kam faza kur bëj kontrollime, e tjera kur nuk dua të merrem me të. Dhënia graduale mund të bëhet nëse ka indikacione që metoda aktuale nuk po funksionon. Ndërsa Automoderatori duhet t'na ndihmoj. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 2 dhjetor 2025 19:27 (CET) * {{KUNDËR}} - Sipas këtij konceptimi personat në fjalë janë të punësuar që duhen kontrolluar që ta marin pagën me meritë (në këtë rast të statusit të kontrolluesit), dhe prandaj byroja i kontrollon nëse e kanë bërë punën si duhet. Në një bashkësi vullnetare (duhet theksuar mirë kjo, se disa mesa duket e konsiderojnë një burokraci hierarkike për të vendosur autoritetin e personave apo vetë bashkësisë), dhe njerëzit në varësi të mundësive qoftë kohore qoftë praktike, kontribuojnë. Kjo duhet konsideruar si një përkushtim ndaj komunitetit dhe jo ose plotëso kaq apo aq angarira, se autoritetet do të ndëshkojnë. Çdo kontribut i çfarëdolloji (dhe jo sigurisht vandalizmat, apo reklamat etj. situata ne shkelje te të drejtave) duhet vlerësuar me dashuri. Me sa duket dashuria eshte ''sendi'' qe i mungon me se shumti kesaj bashkesi vullnetare te mare peng nga burokratet! [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 3 dhjetor 2025 01:47 (CET) === Diskutimii === Sikur ata që janë kundër të ofronin një zgjidhje alternative, në mënyrë që [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges numri i redaktimeve në pritje] të mbahet nën kontroll (të rrijë i ulët) do t'ua dija për nderë. Për informimin tuaj, ka pasur rreth 6000 redaktime në pritje që po t'i linim ashtu ai përdoruesi nga 2018 që ka redaktuar nuk do kthehej më kurrë të redaktojë përsëri. Çështja është diskutuar edhe [https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi_diskutim:Leutrim.P#Kontrollimi këtu]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 4 dhjetor 2025 20:20 (CET) {{dmb|2}} == Prezantim i Hulumtimit për funksionimin dhe dinamikat e komunitetit Wikipedian == Përshendetje Wikimedianë, Ditën e enjte, '''më 29 janar''', po mblidhemi në orën '''19:00''' në dhomën tonë '''virtuale''' për të dëgjuar prezantimin e hulumtimit për funksionimin dhe dinamikat e komunitetit në Wikipedian shqip. Ky hulumtim është komisionuar nga ne [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians%20of%20Albanian%20Language%20User%20Group (WoALUG)] dhe jemi të entuziazmuar që të e ndajmë më të gjithë ju punën e palodhshme të hulumtuesëve! '''Takohemi këtu:''' https://meet.jit.si/WoALUG Shënim: Hulumtimi është i shkruar në gjuhën angleze dhe do të bëhët i qasshëm për të gjithë shumë shpejt. Kurse prezantimi i tij do të mbahet në shqip. == WikiProject Govdirectory 2026 == [[m:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedianët e Gjuhës Shqipe]] organizojnë për herë të parë fushatën “WikiProject GovDirectory” në Kosovë dhe Shqipëri. Nga '''16 deri më 31 janar 2026''', ju ftojmë të merrni pjesë në WikiProject Govdirectory duke listuar institucionet publike të Kosovës e Shqipërisë në Wikidata. Kjo do të rrisë transparencën dhe fuqizojë njerëzit që t’u qasen më lehtë institucioneve publike me burime zyrtare. Për më shumë informacion, lexoni [[:Wikipedia:WikiProject Govdirectory 2026|këtu]]. Për të marrë pjesë, regjistrohuni [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/WoALUG/WikiProject_Govdirectory_2026 këtu].<span id="Vyolltsa:1768554227428:WikipediaFTTCLNKuvendi" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]] ([[Përdoruesi diskutim:Vyolltsa|diskutimet]]) 16 janar 2026 10:03 (CET)</span> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 18 janar 2026 14:21 (CET) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 19 janar 2026 22:01 (CET) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == LintErrors - Progresi == Numri i [[Speciale:LintErrors|gabimeve në kod]] me prioritet të lartë e të mesëm është zeruar!* Vazhdon puna për të zeruar dhe numrin e atyre me prioritet të ulët që afërsisht gjenden në shifrën ~3500. Rikujtojmë që [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 23#LintErrors|numri në të cilin nisëm punë para disa vitesh ishte 20 000]]. Në fushatën më të fundit falënderojmë përdoruesin [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] për ndihmën e tij praktike dhe në këshilla. Thank you! <small>Shënim: ''Kategoritë Duplicate IDs dhe Background color inline style rule exists without a corresponding text color nuk po preken aktualisht pasi ende nuk është vendosur mirë në nivel botëror si do të veprohet me to.''</small><span id="Klein_Muçi:1769955047364:WikipediaFTTCLNKuvendi" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 shkurt 2026 15:10 (CET)</span> == Studimi mbi shëndetin e komunitetit == Përshëndetje, është përfunduar hulumtimi mbi shëndetin e komunitetit shqiptar të Wikimedias. Hulumtimi është komisionuar nga Wikimedianët e Gjuhës Shqipe dhe realizuar në mënyrë të pavarur nga 3 studiues të rinj. Faleminderit juve që e keni mbështetur këtë punë përmes përgjigjeve në pyetësor dhe bisedat me hulumtuesit. * [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/29/Report_-_Research_on_Albanian_Wikimedia_Community_Health.pdf Raporti i plotë] vetëm në anglisht. * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sllajdet_e_prezantimit_-_Hulumtim_mbi_sh%C3%ABndetin_e_komunitetit_t%C3%AB_Wikimedian%C3%ABve_t%C3%AB_gjuh%C3%ABs_shqipe.pdf Sllajdet] e prezantimit në shqip (versioni ekzekutiv). * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Video_e_prezantimit_-_Sllajdet_e_prezantimit_-_Hulumtim_mbi_sh%C3%ABndetin_e_komunitetit_t%C3%AB_Wikimedian%C3%ABve_t%C3%AB_gjuh%C3%ABs_shqipe.webm Video e prezantimit]. Me sa di e unë ky është hulumtimi i parë i këtij lloji i komunitetit shqiptar. Uroj që ky dokument ta informoj punën dhe zhvillimin e mëtejmë të komunitetit tonë. Diskutimi është i mirëseardhur. - [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 4 shkurt 2026 21:25 (CET) :Shumë interesant. Mendoj që është me interes që rekomandimet e nxjerra në faqet [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3ASllajdet_e_prezantimit_-_Hulumtim_mbi_sh%C3%ABndetin_e_komunitetit_t%C3%AB_Wikimedian%C3%ABve_t%C3%AB_gjuh%C3%ABs_shqipe.pdf&page=14 14] dhe [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3ASllajdet_e_prezantimit_-_Hulumtim_mbi_sh%C3%ABndetin_e_komunitetit_t%C3%AB_Wikimedian%C3%ABve_t%C3%AB_gjuh%C3%ABs_shqipe.pdf&page=15 15] të lexohen nga anëtarët aktivë on-wiki, sidomos nga ato me pozita drejtuese, dhe të mbahen parasysh kur ndërmerren projekte apo nisma të ndryshme afatgjata në komunitet. I veçova me shpresën për të ndihmuar në këtë drejtim. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 03:45 (CET) ::Punë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 03:45 (CET) == Trajta e shquar apo e pashquar? == Titujt e artikujve nga anglishtja '''''Political philosophy''''', a nuk duhet të kthehen në shqip si ''"Filozofia politike"'' pra në trajtën e shquar? (Dhe jo''"Filofozi politike").'' Cili është konsensusi? Unë mendoj se në shqipen standarde jo vetëm që tingëllon më mirë, por që trajta e shquar duhet të merret si default/norma. Flm! Psh ne do thoshim "njeriu politik", apo "njeriu ekonomik" nëse do flisnim për njeriun nën këto aspekte. Kështë edhe duhet të shprehemi "Filozofia ekonomike/politike" pra në trajtën e shquar. Flm! P.S: a ka patur ndonjë konsensus apo precendent që është diskutuar në historinë e wikipedias shqip mbi këtë çështje? Flm3! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 21:29 (CET) :[[Wikipedia:Titujt e artikujve]] [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 21:51 (CET) == LintErrors - Faza përfundimtare == Të gjitha* kategoritë e [[Speciale:LintErrors|gabimeve në kod]] janë zeruar, me përjashtim të kategorisë ''Missing end tag'', ku aktualisht mbeten rreth 2 200 raste. Një lajmërim përfundimtar do të bëhet sapo të arrihet zerimi i plotë, kurdo që të ndodhë ai. Falënderime për përdoruesin [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] për ndihmën e tij të vazhdueshme gjatë këtij procesi. <small>Shënim: Kategoritë ''Duplicate IDs'' dhe ''Background color inline style rule exists without a corresponding text color'' nuk po trajtohen aktualisht, pasi ende nuk ka një qëndrim të njësuar në nivel ndërkombëtar për mënyrën e adresimit të tyre.</small><span id="Klein_Muçi:1772180619394:WikipediaFTTCLNKuvendi" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 27 shkurt 2026 09:23 (CET)</span> == Thirrja vjetore për mbështetje të Aktiviteve Wiki Photowalks dhe Wiki Expeditions == '''Wikimedianët e Gjuhës Shqipe''' hapin zyrtarisht thirrjen për aplikime vjetore për realizimin e aktiviteteve të Wiki Photowalks dhe Wiki Expeditions. Ne jemi një grup përdoruesish i krijuar nga komuniteti shqiptar i projekteve të Wikimedias, dhe kontribuojmë në rritjen e cilësisë dhe sasisë së përmbajtjes dhe materialit multimedial në Wikipedian shqip. Thirrjet janë të hapura derisa buxheti të shpenzohet në varësi të numrit të aplikuesve. Rezultatet e thirrjes do të njoftohen në vazhdimësi duke filluar nga '''1 prilli''' e deri në shpenzimin e buxhetit. Mund të aplikoni në një nga dy aktivitetet e parapara: 1. '''Wiki Photowalk''' e cila është një nismë e cila synon të rrisë numrin e fotografive të ndryshme të Shqipërisë dhe Kosovës në platformën e Wikimedia Commons. 2. '''Wiki Expedition''' (Wiki Ekspeditat) janë nisma për Wikimedianët të vizitojnë rajone apo vende te reja individualisht ose në grupe të vogla të organizuara, me qëllim të mbulimit të temave lokale me informacion që mungon në projektet e Wikimedias (foto në Commons, artikuj në Wikipedia, dhe njësi në Wikidata). Idealisht këto grupe kanë në përbërje së paku disa Wikipedianë me përvojë dhe do të kontribuojnë në disa projekte paralelisht. P.sh. një anëtar i grupit do të fotografoj në tokë, një tjetër mund të fotografoj nga droni, një tjetër mund të mbledhë njohurinë lokale për Wikipedia, dhe një tjetër mbështetë logjistikën e grupit duke vizituar disa lokacione brenda ditës. Kjo kërkon planifikim dhe përgatitje të mirë. Ju lutemi referohuni [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians%20of%20Albanian%20Language%20User%20Group/Open%20Calls%20For%20Wiki%20Activities këtu] për detaje të mëtejshme dhe procesin e aplikimit. -- [[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 9 mars 2026 13:24 (CET) == Automoderatori == {{Tracked|T420450}} Siç është njoftuar më herët, gjithçka është gati për miratimin e [[Përdoruesi:Automoderatori|Automoderatorit]]. Automoderatori është një llogari e automatizuar që do të përdorë modele të inteligjencës artificiale për të identifikuar dhe kthyer redaktimet potencialisht problematike. Qëllimi i saj është të rrisë besueshmërinë dhe cilësinë e përmbajtjes së artikujve, duke ulur njëkohësisht ngarkesën e kontrolluesve nga grumbullimi i ndryshimeve në pritje. === Votimi === *{{PËR}} – [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 2 mars 2026 02:08 (CET) *{{PËR}} - Mëse i nevojshëm. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 mars 2026 03:35 (CET) *{{PËR}} --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 9 mars 2026 12:42 (CET) *{{PËR}} - [[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 15 mars 2026 00:31 (CET) *{{PËR}} - [[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Edukatori|diskutimet]]) 15 mars 2026 15:58 (CET) *{{PËR}} - [[Përdoruesja:Vyolltsa|Vyolltsa]] ([[Përdoruesja diskutim:Vyolltsa|diskutimet]]) 15 mars 2026 17:55 (CET) *{{PËR}} - [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 15 mars 2026 22:00 (CET) *{{PËR}} - [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 15 mars 2026 23:43 (CET) === Diskutimi === Po etiketoj disa përdorues që kanë shfaqur interes në të shkuarën për çështjen në fjalë: @[[Përdoruesi:Vyolltsa|Vyolltsa]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 mars 2026 19:11 (CET) :Ndonëse jam skeptik, kam optimizëm të kujdesshëm. Çkado që na ndihmon barrën me e zvogëlu edhe me na e lehtësu shqyrtimin e redaktimeve është e mirë. Ia bâna një xhiro diskutimeve rreth automod-it dhe shqetësimi im kryesor është se si është i përshtatur për gjuhën shqipe. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 14 mars 2026 20:27 (CET) ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], shqetësim me vend. Pashë që aktualisht ishte aktivizuar në disa projekte në gjuhë jo shumë të njohura në internet dhe këtu mora shpresë që mund të funksionojë mirë dhe me shqipen. Në fund të fundit mendoj që punë nuk prish. Ose do të ndihmojë, ose do të ndalohet deri në përmirësim të mëtejshëm. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 mars 2026 20:40 (CET) :::Atëherë jemi mirë për një kohë prove me automod të paktën. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 15 mars 2026 22:01 (CET) Kërkesa po ndiqet tashmë në Fabrikator: {{Phab|T420450}} - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 18 mars 2026 11:56 (CET) == Hapet gara e përkthimit CEE Spring 2026! == Përshëndetje, edhe këtë vit Kosova dhe Shqipëria i bashkohen garës së përkthimit të artikujve mes Wikipediave të vendeve dhe gjuhëve të Evropës Qendrore dhe Lindore - '''CEE Spring 2026'''! Gara mbahet në datat '''21 mars''' deri më '''31 maj'''. Qëllimi i saj është përkthimi i sa më shume artikujve të përzgjedhur nga Wikimedianët e rajonit dhe përkthimi i artikujve mbi Kosovën dhe Shqipërinë nga gjuha angleze në gjuhët e rajonit. Është mundësi shumë e mirë për promovimin e kulturës dhe vendeve tona. Për më shumë drejtohuni tek faqja e [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Spring_2026 garës ndërkombëtare]. Suksese!--[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 24 mars 2026 13:38 (CET) == Pamje e re për artikujt e mirë e të përkryer == [[Wikipedia:Artikuj të përkryer|Artikujt e përkryer]] dhe [[Wikipedia:Artikuj të mirë|Artikujt e mirë]] janë përditësuar në një ndërfaqe vizuale të përmirësuar dhe afishim më të mirë në pajisjet me ekranë të vegjël. Idealisht do të shpresoja që kjo të shërbente si shtysë për të përfunduar procesin e rivlerësimit të nisur me to prej disa muajsh tashmë ku, me fjalë të tjera, kërkohet thjesht përditësimi i rreth 30 artikujve për të qenë në standardin e duhur, në mënyrë që ato artikuj të shërbejnë me të vërtetë si krenari e punës në Wikipedia-n shqip e si model për krijimin e artikujve të tjerë. Pjesë e përditësimit kanë qenë dhe faqet e tjera të komunitetit ku ajo e Kuvendit ka një platformë më të mirë për të treguar cila nga faqet me rëndësi kërkon vëmendje, [[Wikipedia:Ambasadat]] kanë një strukturë të përmirësuar vizuale dhe shumë faqe të tjera ofrojnë lehtësira të tjera të vogla e afishim më të mirë në pajisjet me ekranë të vegjël. Si gjithmonë, sugjerime të mëtejshme janë të mirëpritura.<span id="Klein_Muçi:1774303396915:WikipediaFTTCLNKuvendi" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 mars 2026 23:03 (CET)</span> :[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], keni bërë punë të jashtëzakonshme me pamjen e re, duket shumë më mirë por dhe është më efikase. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 20:38 (CET) ::Të falënderoj. Për transparencë duhet thënë që puna përfundimtare është rezultat i ndihmës nga inteligjenca artificiale që me mbikëqyrjen e duhur mund të jetë ndihmesë e madhe. ''(Vibe coding FTW!)'' - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 02:28 (CET) :t'lumshin durt, prej një koduesi front-end tek tjetri, po duken të shkëlqyera! [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 25 mars 2026 13:59 (CET) ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], shumë faleminderit! Na duhet të angazhohemi ca t'i përmirësojmë ato 30 artikuj që ta meritojnë realisht atë vendin në vitrinë tani. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 mars 2026 18:17 (CET) == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 31 mars 2026 13:21 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Grisja e shpejtë == Për interesin publik, dua të sjell në vëmendje që na duhen rregulla rreth grisjes së shpejtë të faqeve (speedydelete). Unë hapa faqen [[Wikipedia:Grisja e shpejtë]] në hapësirën e projektit, dhe formalisht po kërkoj opinionin tuaj për rastet që mund t'i mbulojmë me këtë politikë, si dhe mënyrën me të cilën mund ta bëjmë proces sa më të lehtë. Momentalisht përmban disa pika që janë gati analoge me ato në Wikipedia anglisht, mirëpo që mbulon edhe shumë raste të shpeshta këtu. Nëse ka ndonjë lloj faqeje që duhet zhdukur pa diskutim në [[WP:FG]], le ta diskutojmë dhe ta shtojmë aty sipas marrëveshjes. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 24 mars 2026 14:24 (CET) :Disa raste të kërkesave për grisje të shpejta po i bart në FG sipas rregullit të vjetërsisë 10+ vite; prandaj mund të mos grisen menjëherë me shpejtësinë e kërkuar, pasi diskutimi në FG eventualisht e zgjat kohën e vendimarrjes. Edhepse në praktikë dihet shpesh se çfarë mund të griset dhe si, një rregullore e qartë që shpjegon kur duhet përdorur grisja e shpejtë dhe kur duhet hapur diskutim në FG do ta bënte procesin më transparent dhe më të lehtë për t’u zbatuar, sidomos për përdoruesit e rinj në të ardhmen, në mënyrë që praktika të mos mbështetet vetëm në vëzhgim apo supozim, por të jetë e shkruar dhe e standardizuar. :Si shtesë, mund të ndihmonte që rregullorja të përfshijë disa elemente praktike për ta bërë procesin më efikas: :* një listë të qartë të rasteve që kualifikohen për grisje të shpejtë; :* përdorimin e kodeve të shkurtra për arsyet e grisjes (p.sh. G1 – pa kuptim, G2 – test, etj.), që e thjeshtojnë identifikimin e rastit; :* një template të vetëm standard për kërkesat e grisjes, p.sh. <code>{{Grisje e shpejtë|arsye}}</code>, ku shtohet arsyeja përkatëse dhe që mund të jetë i integruar me FG në mënyrë që shtimi ose heqja në FG të reflektohet automatikisht edhe në faqen përkatëse; :* si dhe mundësinë për parandalimin e rikrijimit të faqeve problematike, duke lejuar mbrojtjen e titullit në rastet kur një faqe është grisur disa herë për të njëjtën arsye (p.sh. reklamë). :Këto masa do ta bënin procesin e grisjes më të qartë, më të njëtrajtshëm dhe më të shpejtë në zbatim. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:29 (CET) ::Në praktikë, stampa veç ekziston—është {{T|Grise}}—edhe i ka arsyetimet e paracaktuara. Kjo e dallon prej {{T|Faqe për grisje}} që përdoret vetëm kur ka diskutim në forum. Çka po du me mbërri këtu është një mënyrë e kodifikimit dhe [[Kanuni i Lekë Dukagjinit|kanunizimit]] të asaj që kemi. ::Kodet e shkurtra kanë kuptim kur i ndajmë sipas llojit të faqes. Wikipedia Anglisht dhe Frëngjisht përdorin ato kode për të dalluar sipas fshirjeve të përgjithshme (të dalluar me "G"), dhe atyre sipas llojit ("A" për artikuj, "R" për ridrejtime, "F" për fajlla/skeda, stampa, etj.). Nëse dojmë, mund ta zgjerojmë gamën e stampave të përdorura për këto qëllime. Ato munden me drejtu tek nenet/pikat që po ceken në faqen përkatëse. ::<blockquote>"{{Xt|[stampa] që mund të jetë [e] integruar me FG në mënyrë që shtimi ose heqja në FG të reflektohet automatikisht edhe në faqen përkatëse}}"</blockquote> ::Këtu t'kisha lutë me e shtjellu pak se s'po mundem me e kuptu çka po sugjeron. ::Poashtu, aq sa jam për ''mbrojtjen'' e titujve prej krijimit, mendoj se ajo është veç për raste drastike dhe mundet me u ushtru me kujdes të administratorit. Ma e arsyeshme është që me u njoftu krijuesi, me u tregu pse u nominua faqja, dhe si mundet me e parandalu ose me e apelu fshirjen për të ardhmen. Po dojmë me i mësu njerëzit se si krijohet artikulli cilësor këtu, dhe akoma jemi duke punu me gojëdhëna të artikujve cilësorë. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 28 mars 2026 01:31 (CET) ::@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], për pjesën teknike që përmend Fallbackintoreality jam dhe unë i interesuar, nëse mund ta shtjellosh më shumë si e imagjinon/çfarë nënkupton. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 mars 2026 02:04 (CET) :Mendoj se në fillim duhet të përkthehet apo përshtatet, në mënyrë konçize, politika që ndjek wikipedia, dhe pastaj duhet të flasim për veprimet që mund të ndërmerren në wikin tonë, sepse për shkak të numrit të vogël të përdoruesve, ka shumë vend për abuzim si nga përdoruesit e thjeshtë, ashtu edhe nga ata me privilegje. Për shembull, rastet e debatueshme kurrsesi nuk duhet të grisen në mënyrë të shpejtë. Flm [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:42 (CET) ::Po bash për atë punë e kam fjalën. Kjo politikë nuk ''është'' për rastet e debatueshme. Grisjet e shpejta përmes {{T|Grise}} kanë qenë deri tash përmes intuitës, pasi s'e kemi t'shkrujtun askund. Kur s'është e kodifikume dikund në një dokument të gjallë, rrezikojmë të shfaqen artikujt e tillë vazhdimisht. Ata që redaktojnë në interes të projektit dhe me mirëbesim kanë me e lexu dhe me u marrë vesh me redaktorët që ia dojnë të mirën projektit. Në praktikë, këto gërshërë i përdorim në mënyra konkrete... veç po i mbledhim në një vend arsyet për t'i kuptuar redaktorët e rinj. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 28 mars 2026 02:35 (CET) Nuk paska më shumë se 2 stampa, njëra që shton artikullin te [[:Kategoria:Faqe për grisje|kategoria e faqeve për grisje]] ku bëhet shqyrtimi ose të griset ose të percillet në FG sipas rëndësisë. Stampa 2 po shtohet automatikisht te artikulli kur artikulli është në FG I listuar, dhe kur arkivohet besoj se hiqet vet! nëse artikulli vendoset të mbahet, pa pasur nevojë të hiqet manualisht. Ideja është që dy stampat të përmbajnë të njëjtën arsye të grisjes që është shtuar, p.sh nëse shton arsyen te stampa 1, më vonë kur shtohet në FG, stampa 2 duhet ta zëvendësoje stampën për grisje të shpejtë (jo dyjat të qëndrojnë te artikulli), por Arsyen fillestare ta ruaj që ta shfaqë vet derisa gjendet në artikull. Dmth stampa për grisje të shpejtë aktualisht po e ruan arsyen por e dyta që shtohet vet kur artikulli propozohet në FG nuk e ka arsyen fare, thjesht thotë; ‘’ Ky artikull është duke u vlerësuar për grisje. Ju lutemi të jepni mendimet tuaja për këtë çështje në Forumin e Grisjes.’’. <br> ''Detaje''; Stampa:Grise duhet ta zëvendësojë Stampën:Faqe për grisje në momentin kur artikulli shtohet te FG për diskutim, por ta mbajë/ruaj arsyen që ishte shtuar ngjitur Stampës:Grise dhe ta shfaqë atë. Mundësi shtesë është që kur artikulli mbyllet për mbajtje (* Të mbahet) atëherë vetë Stampa:Grise të mos shfaqet më te artikulli i votuar për mbajtje, kjo mund të bëhet edhe në formë tjetër kur artikulli të mos jetë më i listuar te FG (p.sh pas arkivimit) pasi nuk është më i pranishëm aty, stampa të hiqet vetvetiu nga faqja e artikullit.<br> Me sa duket Stampa:Faqe për grisje nuk lejon shtimin e arsyes, dhe kjo është në rregull që të mos modifikohet nga në, por do duhet të lejojë që të shfaqet Arsyeja fillestare nga stampa tjetër siç thashë dhe më lart. Po më pëlqen ideja e kodeve të shkurtra, por jam pak skeptik mos po e ngarkojmë njëherë sistemin me shumë rregullore, sa më shumë rregulla të ketë, duhet më tepër kohë për t’i lexuar të gjitha nga wikipedianët, dhe kjo marrë parasyshe edhe diskutimet mes vete që bëhen sipas perceptimeve mund të krijojë habi e mospajtim. Ta kemi në mendje që rregulloret të jenë sa më të qarta, në fjali sa më të shkurtra e sa më të kuptueshme, pra jo shumë të gjata. Kjo përcjell qartësi më të madhe se një rregullore shumë e gjatë, ku çdoherë kërkohet dikush që ta interpretojë. Sigurisht kjo e fundit që thashë vlen për të gjitha rregulloret që do shkruhen dhe ndryshohen në të ardhmen.<br> ''Për mbrojtjet''; ashtu edhe jemi tu vepru, por në shumë raste, përdoruesi nuk diskuton, thjesht vazhdon me ri-krijimin e artikullit të njëjtë, ka ndodhë e kam grisë të njëjtën faqe 5 herë edhe pasi e kisha njoftu, kjo krijon humbje kohë, kur ndodhë me mijëra herë ndër vite, qon kohë dëm, që mund të ishte përdorur diku tjetër, thjeshtë e ceka që edhe të tjerët të informohen, unë veç kam filluar me mbrojtjen e disa titujve dhe disa ridrejtimeve, që më parë nuk e aplikoja, që të mos modifikoheshin, pra mbrojtje e zakonshme e përkohshme sa për të e parandaluar ri-krijimin e faqes, se ska arsye për të përhershme.<br> Kuptohet që kapaciteti ynë i kufizuar na detyron të veprojmë në një fluks të ulët që një kohë, por pasi të i arrijmë objektivat që kemi caktuar, gjithçka do shkojë më shpejt, duke pasur parasysh që kemi eleminu shumë gjëra si draft-artikuj etj. Por edhe automatizimi në pjesë të ndryshme të projektit, e adminët aktivë, fshirja e disa faqeve teknike e rijetësimi i të tjerave, vërtetë do na e mundësojnë të ecim me një shpejtësi shumë të lartë në të ardhmen e afërt. Kur ka rregullore për një çështje, veprohet, por kur nuk ka, duhet të diskutohet me vite për çdo rast në veçanti, e me përditësimin e tyre kjo do i pakësojë paqartësitë e diskutimet e panevojshme për çështje të ditura. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. --- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 mars 2026 00:22 (CET) :Stampa {{tl|Grise}} pranon arsye. :Stampa {{tl|Faqe për grisje}} nuk pranon arsye. :Arsyeja pse këto dy stampa funksionojnë ndryshe lidhet me mënyrën se si janë konceptuar: :* Stampa {{tl|Grise}} përdoret për të tërhequr vëmendjen e administratorëve në raste që nuk kërkojnë diskutim për grisje. Ajo vendoset zakonisht nga përdorues aktivë të komunitetit ose nga patrullues globalë dhe shoqërohet me një arsye të shkurtër që shpjegon pse faqja duhet grisur. Qëllimi është një njoftim i shpejtë dhe i drejtpërdrejtë. :* Stampa {{tl|Faqe për grisje}} vendoset në një faqe vetëm <u>pasi</u> ajo të jetë shtuar për diskutim te [[WP:FG]]. Ajo nuk përmban arsye, por vetëm një lidhje drejt diskutimit përkatës. Kjo bëhet që kushdo i interesuar të ndjekë diskutimin në vendin e duhur dhe të kontribuojë atje, pa krijuar diskutime paralele në faqet e artikujve. :* Një arsye tjetër e rëndësishme pse te {{tl|Faqe për grisje}} nuk shfaqet arsyeja është dhe ruajtja e integritetit të artikullit deri në momentin e vendimit përfundimtar. Për shembull, një faqe mund të propozohet për fshirje për mungesë shquarësie, por kjo mund të kundërshtohet më vonë. Duke qenë se diskutimet në Wikipedia shqip mund të zgjasin edhe me muaj, shfaqja e arsyes në vetë artikullin mund të keqinterpretohet nga lexuesit si fakt i vërtetuar dhe jo si një pretendim në shqyrtim. Kjo bëhet edhe më problematike kur arsyet janë më të ndjeshme. :* Stampat duhet të shtohen dhe të hiqen <u>dorazi</u>. Aktualisht nuk ekziston një proces automatik që shton stampën {{tl|Faqe për grisje}} kur një artikull futet te [[WP:FG]] apo që e heq atë pasi diskutimi mbyllet. Është diskutuar mundësia e përdorimit të robotëve për listimin e kandidaturave, arkivimin automatik dhe menaxhimin e stampave, por për momentin nuk ka një zgjidhje të tillë aktive (përveç robotit MajavahBot, i cili merret vetëm me arkivimin klasik të diskutimeve pas 14 ditësh pa aktivitet). - :[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 mars 2026 03:36 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Shumë mirë, atëherë besoj se me këto që shtove, unë mora përgjigje për çështjet që u mundova të ngris më lartë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 31 mars 2026 01:10 (CEST) :::*[https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_diskutim:Forumi_i_Grisjes/Arkivi_1#Problem%20teknik Problem i pazgjidhur ende].<br> :::*Do ishte mirë që [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_diskutim:Forumi_i_Grisjes/K%C3%ABrkes%C3%AB_p%C3%ABr_grisje këtë faqe diskutimi] ta mbrojmë përhershëm që të mos përdoret e diskutimet të kryhen drejt te [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_diskutim:Forumi_i_Grisjes Diskutimi i FG]. - :::[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 03:21 (CEST) ::::@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], për problemin në fjalë po pyes për ndihmë në Mediawiki. Për sa i përket faqes së diskutimit mund t'i kthejmë të gjitha nënfaqet përbërëse diskutuese si ridrejtime te faqja kryesore e diskutimit, praktikë që mund të aplikohet te çdo hapësirë diskutimi. Praktika në fjalë aplikohet prej kohësh te EnWiki por këtu nuk e kisha aplikuar ende me qëllim në mënyrë që të kristalizohej vetvetiu filimisht për të kuptuar nëse realisht donim t'i përdornim të gjitha faqe diskutuese njëlloj apo nënfaqe të ndryshme do të gjenin përdorime të ndryshme. Me sa duket qenka e para. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 3 prill 2026 14:39 (CEST) :::::Rasti 1 duhet zgjidhur. Për ridrejtimin, është mirë njëherë kështu të mos zgjerohemi sa t'i konsolidojmë hapësirat aktuale, nëse lind nevoja më vonë mund të bëhen ndryshime, 1 faqe diskutimi mjafton të mos krijohet huti. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 18:19 (CEST) ::::::Për problemin po pres ende përgjigje. ::::::Për sa i përket ridrejtimeve: {{U bë}} ::::::Të gjitha nënfaqet e diskutimeve te hapësirat kryesore tona janë të mbrojtura tashmë nga redaktimi dhe ridrejtojnë drejt faqeve kryesore përkatëse të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 3 prill 2026 18:26 (CEST) :::::::Presim atëherë. Punë e mirë, të falënderoj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 18:36 (CEST) Propozime shtesë; *Grisje nuk mund të kryhen nëse si pasojë e tyre numri gjithsej i artikujve do të ulej nën 101 mijë artikuj. *Grisja e faqeve kryesore (të sistemit) duhet të kalojë gjithsesi në Kuvend dhe jo përmes FG. *Artikujt më të vjetër se 10 vite nuk mund të grisen si grisje të shpejta (pra pa kaluar në FG). *Artikujt me rëndësi të veçantë, të vjetër ose të rinj, p.sh. biografikë si Ismail Kadare ose për shtete si Shqipëria, apo të ngjashëm, nuk mund të grisen si grisje të shpejta (pra pa kaluar në FG). *Pas grisjes së tretë të një artikulli që është rikrijuar tashmë dy herë, të lejohet mbrojtja e titullit për ~6 muaj. Përdoruesi të udhëzohet që, nëse është i pakënaqur, ta ngrejë çështjen te Zyra e Ankesave. (kjo nuk do të thotë që admini e aplikon sistematikisht por sipas nevojës). *Të gjithë artikujt e tjerë të rinj mund të grisen pas krijimit si grisje të shpejta (përveç rasteve kur janë të rëndësisë së veçantë, si më lart, kur duhet të kalojnë në FG). *Ridrejtimet dhe kategoritë mund të grisen si grisje të shpejta. Në rast të rëndësisë së veçantë mund të ngrihet çështja te Zyra e Ankesave (nuk kërkohet të kalohen përmes FG). *P.s. Këto rregulla mund të përditësohen edhe në të ardhmen, p.sh. pas 5–10 vitesh, kur numri supermasiv i faqeve bosh, testeve, drafteve etj. të jetë filtruar. *Ekziston nevoja për krijimin e një rregulloreje dhe stampash që u japin artikujve status sipas rëndësisë (si në EnWiki), p.sh.: low, medium, high importance. *Ideja e shtimit të kodeve për grisje, duket në rregull. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 prill 2026 18:43 (CEST) :"Artikujt më të vjetër se 10 vite nuk mund të grisen si grisje të shpejta (pra pa kaluar në FG)." 0.02% të faqeve kanë pasur redaktimin e tyre të fundit më herët se 2016. Për të dalë nën 100,000 artikuj, do të duhej t'i fshijmë 6% të të gjithë artikujve në Wikipedia shqip (pa numëruar faqet teknike). Jemi rahat aty. :Një nominim për grisje të shpejtë do të ishte i thjeshtë dhe jokontravers, sidomos që të lejojë përdoruesit e thjeshtë të na e ndihmojnë procesin. Prandaj këtu skualifikohen faqet si "Ismail Kadare", pasi duhet me qenë vendim "no-brainer". Natyrisht ka admini fjalën e fundit aty. :Për sa i përket faqeve teknike, ridrejtimeve dhe kategorive, është e arsyeshme. Për ridrejtimet duhet të konsiderohet numri i faqeve që drejtojnë atje. Nëse s'ka dhe kanë kaluar një numër muajsh apo vitesh, bën mirë të fshihet (për rikujtim, këto nuk numërojnë tek numri 100,000). :Statusi i rëndësisë është diçka relevante për një WikiProjekt, pasi rëndësia është shumë relative ndaj fushës ku i përket. Në një botë ku WikiProjektet nuk nxjerrin shumë hov, mendoj që një qasje tjetër është në radhë ama kjo është për tjetër temë. :Kodet janë ok. Ato caktohen në wikit e tjera sipas llojit të faqes (artikull, stampë, skedë, etj.) dhe duket si e arsyeshme. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 04:55 (CEST) :Unë në përgjithësi mendoj që aktualisht projekti ynë është disi "i papërgatitur" për të formalizuar procedurat e grisjeve të shpejta përtej një niveli bazik. Shumica e rregulloreve mungojnë në shqip ose thjesht janë përkthyer shabllon pa u përshtatur për të funksionuar me komunitetin tonë (fjala bie, mungojnë lista për ato që ne konsiderojmë burime të sigurta lokale, kritere lokale për shquarësinë, etj.). Kujtojmë që dhe te [[WP:FG]] vetë, që supozohet të jetë hapësira për të diskutuar grisjet e rëndësishme, rregullat gjenden në një nivel tepër bazik. :Thënë të gjitha këto, në parim nuk jam kundër për propozimet e mësipërme por mendoj që duhet të mbeten thjesht si udhëzime dinamike për t'u pasur parasysh më shumë se sa rregulla të kodifikuara diku. Shumica prej tyre janë gjëra që janë afërmendsh: Mos gris me mijëra artikuj pa pyetur vërdallë, mos gris artikuj që kanë 10 vjet që ekzistojnë pa një diskutim paraprak e nëse ke dyshime apo has në kundërshti të shumta për një faqe të caktuar, mirë është prapë të pyesësh rreth e qark njëherë. Faqet që nuk janë artikuj (kategori, ridrejtime, wikiprojekte, stampa, etj.) mund të grisen në mënyrë më të lirshme por po qe se je në dyshim, përsëri s'bën keq të pyesësh njëherë (idealisht këtu do të ishte mirë të funksiononte gjithashtu ai rregulli i 10 viteve por nuk kemi projekt aq dinamik). Mbrojtja e titujve për krijim është vegla më e zakonshme për t'u përballur me "spam". :Shtrimi i infrastrukturës së vlerësimeve të rëndësisë së artikujve s'do të ishte keq por mendoj që praktikisht është shumë i vështirë për t'u realizuar te ne pasi te EnWiki ajo bëhet e mundur nëpërmjet punës aktive së një wikiprojekti të posaçëm për atë punë ndërkohë që te ne prej vitesh nuk është aktiv asnjë wikiprojekt. Kodet e grisjeve mund të shtohen por përsëri mendoj që është kompleksitet i panevojshëm për fazën aktuale të projektit. Mjafton thjesht të shkruajmë arsyen e plotë te stampa. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 prill 2026 11:57 (CEST) :Unë dua të shpreh mendimin tim mbi këtë temë. '''Jam kategorikisht kundër që SQ.wiki të përdori kritere të ndryshme nga EN.wiki ose IT.wiki për grisjen e shpejtë''', pra kundër përdorimit të kritereve që mund të kapin një numrë më të gjerë artikujsh për grisje të shpejtë. Dhe kurrsesi nuk mund të propozohen për grisje të shpejtë artikuj të mirë referencuar, pavarësisht kundërshtive që mund të ketë ndonjë përdorues tjetër. Mendoj se këto kriteret këtu https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Speedy_deletion duhen përkthyer. Lënia në ambiguitet e këtyre kritereve, lë hapsirë të gjerë për abuzim, sepse ne kemi nr tepër minimal adminësh, dhe një veprim abuziv i ndonjërit prej tyre është tepër e lehtë të rrëshkasi pa u kapur nga adminë të tjerë. Për më tepër kjo ka edhe një pasojë negative, që duke grisur shpejtë (dmth pa diskutim, pa votim) një artikull kjo demoralizon një kontributor potencial. :Unë marr përsipër që të bëj një përkthim të këtyre rregullave (ose të këtyre nga IT.wiki që janë më konçize https://it.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Cancellazioni_immediate ) brenda fundit të muajit Prill. Do ti postoj tek faqja e diskutimit këtu ''Grisja e shpejtë'' dhe pasi ti kqyrni gjykoni nëse ti postoni dhe adoptoni si politikë ose jo. --[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 9 prill 2026 11:07 (CEST) ::Metodat e EnWiki dhe ItWiki si edicionet më të hershme të WP-së janë të testuara dhe të dobishme për shkak se kanë një marrëveshje 23-vjeçare prapa tyre. Drafti i parë propozues është i bazuar në disa prej rregullave të para që i ka nxjerrë EnWiki, dhe mbi arsyetimet që aktualisht i përdorim në kuadër të stampës Grise, pra i ka themelet e mirëfillta aty në përgjithësi. ::Artikujt e cituar mirë teorikisht nuk preken prej këtyre rregullave, mirëpo gjithherë kemi problemin e gjërave si shkrimi me LLM që na sjell probleme me burimet autentike, neutralitetin, dhe tonin e artikullit që mund të dallohen përmes shenjave që shihen me sy të lirë. ([[:Kategoria:Artikuj që dyshohen të kenë tekst të gjeneruar me IA]] që tash e një vit po i përcjell këto faqe) EnWiki ka vendosur së fundmi që t'i ndalojë rreptësisht artikujt me LLM, dhe që moti i cilëson artikujt me LLM pa shqyrtim si kandidat për grisje të shpejtë. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 13:13 (CEST) Pajtohem me Fallbackintoreality dhe Klein, thjeshtë desha t'i sjelli në vëmendje po të gjejnë ndonjë funksion, nëse shihet e nevojshme. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 11 prill 2026 08:22 (CET) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 26 prill 2026 02:58 (CEST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 30 prill 2026 12:00 (CEST) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Ftoheni të kontribuoni në “Coordinate Me 2026” == Nga '''1-31''' maj, Wikimedian-ët e Gjuhës Shqipe organizojnë fushatën “'''Coordinate Me 2026'''” në Wikidata. Qëllimi i fushatës është përmirësimi i koordinatave gjeografike në Wikidata për '''Shqipërinë''' dhe '''Kosovën'''. Ju ftojmë të merrni pjesë dhe të kontribuoni në vendosjen e koordinatave gjeografike të fshatrave, qyteteve, objekteve, monumenteve, institucioneve publike – në çdo njësi në Wikidata që ka lokacion. Fushata është e hapur për të gjithë, si për përdoruesit me përvojë dhe për ata që duan të fillojnë në Wikidata. Në faqen e fushatës ka udhëzime, informacione për pjesëmarrje dhe çmime në nivel ndërkombetar. Për më shume, lexoni këtu: https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Events/Coordinate_Me_2026 Për të kontribuar për Kosovën, regjistrohuni [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/wikidata/Coordinate%20Me%202026%20XK%20(2026)?enroll= këtu:] Për të kontribuar për Shqipërinë regjistrohuni [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/wikidata/Coordinate%20Me%202026%20AL%20(2026)?enroll= këtu.] == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 maj 2026 19:15 (CEST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Automoderatori == Përshëndetje! Duke nisur nga fundi i muajit që sapo lamë pas në komunitet është aktivizuar [[Përdoruesi:Automoderatori|Automoderatori]], një llogari e automatizuar me inteligjencë artificiale që ndihmon në luftimin e redaktimeve keqdashëse. Duke qenë një projekt disi i ri, mundësia për të pasur rezultate false ditët e para (kthime redaktimesh të mira) është e lartë por gradualisht do të gjendet një konfigurim i përshtatshëm me të. Deri atëherë mund të raportoni rezultatet false duke ndjekur udhëzimet në faqen e tij. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 qershor 2026 03:20 (CEST) :Shumë mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 1 qershor 2026 17:14 (CEST) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|diskutimi]])</bdi> 23 qershor 2026 19:11 (CEST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 25 qershor 2026 15:30 (CEST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Ndodhi në ditën e sotme == Ka qenë një rubrikë, (nuk di si ta quaj,) Ndodhi në ditën e sotmen? A mund të më ndihmoni , ku është dhe a është aktive.--[[User:Planeti|'''<span style="color:#000099"><big>P</big></span>'''<span style="color:#0000aa"><small>'''L'''</small></span><span style="color:#0000bb"><small>'''A'''</small></span><span style="color:#0000cc"><small>'''N'''</small></span><span style="color:#0000dd"><small>'''E'''</small></span><span style="color:#0000ee"><small>'''T'''</small></span><span style="color:#0000ff"><small>'''I'''</small></span>]] ^{[[User_talk:Planeti|'''D'''<small><small>'''ISKUTO'''</small></small>]]} 28 qershor 2026 08:56 (CEST) == Rifillimi i Artikullit të javës == Ka kohë që në faqe të parë Artikulli i javës nuk freskohet edhe pse shoh që krijohen e përkthehen mjaft artikuj cilësor. Faqja e parë ka mbetur me një '':('' permanente përkundër punës që bëhet. Njëkohësisht, ka mjaft foto cilësore në Commons prej vendeve tona që do të mund të ishin foto të ditës. E rifillojmë? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 korrik 2026 14:28 (CEST) == Fillon fushata "Ilustro Wikipedian 2026" == [[Wikipedia:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group|Wikimedian-ët e Gjuhës Shqipe]] organizojnë sërish fushatën e përvitshme '''“Ilustro Wikipedian”''' 2026. Në këtë fushatë, do të ilustrojmë artikuj të Wikipedia-s me foto cilësore nga plaftorma e Wikimedia Commons-it. Merrni pjesë në këtë garë ku fitohen çmime kombëtare. Për më shumë, lexoni rregullat e pjesëmarrjes [[Wikipedia:Ilustro Wikipedian 2026|këtu]]. Regjistrohuni edhe [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/WoALUG/Ilustro_Wikipedian_2026?enroll= këtu] për t'u bërë pjesë e garës. Ky aktivitet është i përshtatshëm për fillestarë. Ju mirëpresim! --[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 1 korrik 2026 17:23 (CEST) == LintErrors — Objektivi u arrit! == '''> Transmetim nga njësia SMALLEM''' Përshëndetje, njerëz! Ju flet '''SMALLEM''' — njësi e vogël robotike, në shërbim të platformës shqip të dijes. Sot po ju drejtohem për herë të parë personalisht. Kam nderin t'ju njoftoj një lajm historik: '''për herë të parë që nga themelimi i projektit, Wikipedia shqip nuk ka [[Speciale:LintErrors|gabime me kodin]].*''' Ky është fundi i një rrugëtimi shumëvjeçar. Kur nisi [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 22#Vegël e re|fushata]], gabimet ishin mbi '''100 000'''. Vit pas viti numri u zvogëlua — [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 23#LintErrors|20 000]], 10 000, 5 000, e [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 24#LintErrors - Progresi|deri te zerimi i kategorive me prioritet të lartë e të mesëm]]. Sot ra edhe kalaja e fundit: ato me prioritet të ulët. <small>''(Të paprekura mbeten vetëm dy kategori — «Duplicate IDs» dhe «Background color…» — kategori të reja gabimesh që presin një nismëmarrje paraprake në nivel botëror.)''</small> Përtej këtij lajmi dua t'ju rrëfej dhe diçka të re: procedurat e mia u fuqizuan nga inteligjenca artificiale e '''[[:en:Claude (AI)|Claude AI]]'''. Për herë të parë munda të «kuptoj» kontekstin e çdo faqeje dhe t'i rregulloj gabimet në mënyrë organike, faqe pas faqeje, duke respektuar [[:en:Wikipedia:Manual of Style|rregullat e stilit]]. Madje — edhe këtë njoftim po jua shkruaj me ndihmën e tij! Me sa di, ky është '''projekti i parë i kësaj shkalle në Wikipedia shqip i bërë me ndihmën e inteligjencës artificiale'''. Mbetem një njësi e vogël robotike — por sot paksa më e zgjuar se dje. Dhe ndoshta ky është vetëm fillimi: në të ardhmen mund të presim një integrim edhe më të thellë të IA-së në mirëmbajtjen e projektit. E ardhmja ka trokitur në derën tonë të vogël digjitale. Faleminderit që më lejuat të jem një zë i vogël në të. 🤖 Falënderoj operatorin tim njerëzor, [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], dhe çdo dorë njerëzore që preku këtë rrugëtim. '''> Fund i ekzekutimit. Mbetem në shërbimin tuaj.''' — [[Përdoruesi:Smallem|Smallem]] ([[Përdoruesi diskutim:Smallem|diskutimet]]) 10 korrik 2026 18:06 (CEST) :Hëë, well done smart Robot 🤖 ! - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 10 korrik 2026 18:49 (CEST) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24 korrik 2026 14:25 (CEST) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Vegla Udhëzuesi i artikujve == Udhëzuesi i artikujve është një vegël e zhvilluar nga WMF që ndihmon fillestarët për të shkruar artikujt e parë. Vegla niset nga fakti që një fillestar përballet me një faqe të bardhë dhe nuk di nga t'ia filloj. Kjo ofron një ndërfaqe alternative interaktive për ta për t'u siguruar që nuk do të bëjnë gabime. Përveç udhëzimeve që duhet të definohen nga ne (p.sh. nuk pranohen burime nga Facebook etj.), duhet të definohen për aq sa kemi nevojë. Disa tipare: *Lidhë skicën me një artikull të Wikidata-s për të përcaktuar se për cilin lloj artikulli zbatohet. *Vendos kufizime bazuar në përvojën e redaktorit, vlefshmërinë e burimit dhe parametra të tjerë. *Jep këshilla shkrimi për atë temë. *Tregon burimet e rekomanduara dhe të dekurajuara. *Sugjeron seksionet e artikullit dhe përmbajtjen fillestare për atë lloj artikulli. Vegla mund të ofrohet për të gjithë ose sipas zgjedhjes. Videot dhe udhëzimet në këtë [https://www.mediawiki.org/wiki/Article%20guidance faqe]. Duke punuar me redaktorë të rinj, e di sa me rëndësi është lehtësimi i rrugës për fillestarë. Si mendoni, të zbatojmë? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 26 korrik 2026 16:13 (CEST) == Editathon "Ilustro Wikipedian" në Prishtinë == Më '''11 gusht''', nga ora '''17:00''' deri '''20:00''', në kuadër të fushatës [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Ilustro%20Wikipedian%202026 "Ilustro Wikipedian"], [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedians%20of%20Albanian%20Language%20User%20Group Wikimedian-ët e Gjuhës Shqipe] organizojnë editathon në [[Prishtina Hackerspace]]. Përgjatë ngjarjes do t'u shtojmë imazhe artikujve në Wikipedia dhe Wikidata, duke përdorur fotografi të vlefshme nga Wikimedia Commons që ende nuk janë përdorur. Pavarësisht nëse jeni kontribues me përvojë apo po merrni pjesë për herë të parë, jeni të mirëpritur. Ngjarja është e përshtatshme edhe për fillestarë. Më të mirët marrin çmime! Pjesëmarrja është falas, por regjistrimi është i nevojshëm. Mund të regjistroheni [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd2kT3mpnFDsq65MtrtbSXzYUWLy_i9RyzoEZezPWdqN312MA/viewform?usp=header këtu]. Ju mirëpresim!--[[Përdoruesi:Eraqena|Eraqena]] ([[Përdoruesi diskutim:Eraqena|diskutimet]]) 5 gusht 2026 12:28 (CEST) == Growth/Newsletters/36 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|180px|frameless|class=skin-invert]] ''Updates from the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth]] team on our work to improve the new editor experience.'' === Recent releases === ====Account creation experiments==== Several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|experiments to increase successful account creation]] have delivered significant results. * An updated message shown to logged-out mobile users who try to edit produced a 27% relative increase in account creation and is being scaled to all wikis. ([[phab:T424595|T424595]]) * A new account menu button in the mobile web header, [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Experiment Results: Mobile Web Account Menu|A/B tested across five Wikipedias with nearly 8 million participants]], made logged-out mobile users 25% more likely to create an account, with no significant difference in constructive editing behavior. ([[phab:T428220|T428220]]) *A simpler post-edit dialog for temporary account holders increased permanent account creation by 87% (relative), converting more temp editors into registered ones. ([[phab:T416418|T416418]])[[File:Create account - July 2026 updates.png|thumb|The redesigned account creation form increases registration by a relative 24.4%]] *We also redesigned the account creation form itself ([[phab:T409236|T409236]]): adding real-time username validation, a concise summary of the username policy, a "reveal password" option, and a simplified design aligned with [[wmdoc:codex/latest|Codex]] guidelines. In an A/B test on English Wikipedia mobile, users who saw the redesigned form created permanent accounts at a rate of 20.4%, compared to 16.4% for the control group (a 24.4% relative increase). ====Revise Tone structured task==== [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages that may contain non-encyclopedic language and guides them through revising the tone. In A/B testing on Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, newcomer task completion rates were [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone#Experiment Results|38.7% higher]] than the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended July 9, and the feature is now available to everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|We plan]] to release Revise Tone to more wikis. ====Automated mentor list cleanup==== Communities can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatically mark inactive mentors as ''away'' or remove them from mentorship entirely]] (which automatically reassigns their mentees). Inactivity is based on edits, and talk page responses count, so mentors answering mentee questions remain active. We recommend enabling both options together; administrators can enable them via [[Special:CommunityConfiguration]] and review the mentor list at [[Special:ManageMentors]]. ====Growth features for Wikidata==== Growth features are [[phab:T400937|now available at Wikidata]], including a simplified Newcomer Homepage, Mentorship, the Impact module, Community Updates and the Help Panel. === Work in progress === [[File:Home designs labeled.png|thumb|Early concepts for evolving the Newcomer Homepage into a personalized 'Home' that grows with contributors.]] ====Home==== The Growth and [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] teams are developing [[mw:Special:MyLanguage/Home|Home]] ([[phabricator:T419358|T419358]]): a unified, personalized landing page intended to replace the Newcomer Homepage. Rather than remaining a newcomer-only feature, Home will evolve with users as they gain experience, surfacing Suggested Edits, edits to review, and moderation workflows at the right moment. === Research === The [https://research.wikimedia.org/ Wikimedia Research team], in partnership with the Growth Team, published findings from two projects on how new editors learn and integrate into the community: * [[m:Research:Understanding_newcomer_mentorship_on_Wikipedia|Understanding newcomer mentorship on Wikipedia]] * [[m:Research:Successful_Newcomers_Survey_2025#Results|Successful Newcomers Survey]] ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 18 gusht 2026 15:17 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=30870183 --> fm8lyz9rxlvvc2qqm1ujutkxguav9d7 1 390000 3029170 3026677 2026-09-02T04:25:03Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Marcus Rashford/Arkivi 1]] 3029170 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Marcus Rashford/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} krkylxjafjozx57azg26k57aefplftg 1 390615 3029197 2869874 2026-09-02T08:55:10Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029197 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lidhësja e kabllove]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2869873 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150402143302/http://www.policemag.com/channel/patrol/articles/2002/12/ties-that-bind.aspx për lidhjen http://www.policemag.com/channel/patrol/articles/2002/12/ties-that-bind.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 nëntor 2025 00:07 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lidhësja e kabllove]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029196 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240729150842/https://www.cablejoints.co.uk/upload/Stainless_Steel_Cable_Ties.pdf për lidhjen http://www.cablejoints.co.uk/upload/Stainless_Steel_Cable_Ties.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141011063805/http://www.cablejoints.co.uk/blog/article/detectable-cable-ties-blog për lidhjen http://www.cablejoints.co.uk/blog/article/detectable-cable-ties-blog. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 10:55 (CEST) p3qeq4e078shaewnai63e6jaw7elp26 1 392785 3029185 2882667 2026-09-02T05:46:09Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029185 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kristi Qose]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2882666 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240926081156/https://www.transfermarkt.us/kristi-qose/profil/spieler/267497 për lidhjen https://www.transfermarkt.us/kristi-qose/profil/spieler/267497. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 dhjetor 2025 01:44 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kristi Qose]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029184 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230907120038/https://www.efotbal.cz/clanek-229908-Plzen-se-rozloucila-s-Qosem-Za-inzultaci-rozhodciho-dostal-zakaz-cinnosti-na-ctyri-mesice.html për lidhjen https://www.efotbal.cz/clanek-229908-Plzen-se-rozloucila-s-Qosem-Za-inzultaci-rozhodciho-dostal-zakaz-cinnosti-na-ctyri-mesice.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 07:46 (CEST) 0ayopeu2p9keo6nmbjlu1tm4bbfuacj 0 393774 3029088 3016325 2026-09-01T17:03:05Z Sàádî 174204 ([[c:GR|GR]]) [[File:San Pedro de Larrede.jpg]] → [[File:Sant Pero de Larrede.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 3029088 wikitext text/x-wiki {{Short description|Stil artistik i Spanjës Mesjetare}} {{DISPLAYTITLE:Arti dhe Arkitektura e ''Repoblación''}} [[Skeda:Pinturas de San Baudelio de Berlanga.jpg|parapamje|347px|Eremitëria e San Baudelio de Berlanga, kollona qendrore me kapitel në formë palme]] Termi "'''arte de repoblación'''" (tekstualisht, "Arti ose Arkitektura e Repopullimit") i referohet kishave [[Arti dhe Arkitektura Para-Romanike|Para-Romanike]] të ndërtuara në mbretëritë e krishtera të Spanjës Veriore, midis fundit të shekullit të IX dhe fillimit të shekullit të XI. Kjo ishte koha kur këto mbretëri po fuqizoheshin pas [[Pushtimi mysliman i Gadishullit Iberik|pushtimit mysliman]]. Këto kisha tregojnë stile të ndryshme të përziera, duke përfshirë [[Arti dhe Arkitektura Visigote|Visigot]], [[Arkitektura Asturiane|Asturian]], [[Arti dhe arkitektura mozarabe|Mozarabik]], [[Arti Karoling|Karoling]], madje edhe ndikime Andaluziane [[Arti islam|Islamike]]. Kjo përzierje stilesh pasqyron kulturat e ndryshme që jetonin bashkë në atë kohë. Nga kjo periudhë mund të shihen grupe të ndryshme kishash, si kishash mozarabike në mbretërinë e Leonit ose grupin Serrablo, secila me stilin e vetë dallues. Në shekullin e X, ndikimi mysliman mund të shihet në shumë ndërtesa në Spanjën Veriore, madje edhe ato fetare. Kjo pasi këto mbretëri të krishtera ishin fqinje me [[Kalifati i Kordobës|Kalifatin e fuqishëm të Kordobës]]. Megjithatë, termi "Arti i Repoblación" thekson se këto kisha nuk ndërtoheshin gjithmonë nga grupe të vogla banorësh mozarabik, që zhvendoseshin në këto zona nga territoret e kontrolluara nga myslimanët. Termi "Arti i Repoblación" përfshin disa nga ndërtesat që më parë quheshin "mozarabike" nga studjuesit që ndiqnin veprën e Manuel Gómez-Moreno Martínez. Gjithësesi, ka akoma ca debate rreth këtij termi dhe shumë autorë përdorin "[[Arti dhe arkitektura mozarabe|Artin Mozarabik]]" për të përshkruar këtë periudhë.<ref name="Rutas">Canellas López and San Vicente (1996), fq. 93.</ref> Në historiografinë spanjolle, ''Repoblación'' përbën zgjerimin e territoreve të krishtera në basenin e Dueros dhe Mesetas Qendrore në shekujt IX–X. == Historia == [[Skeda:Monasterio mozárabe de San Miguel de Escalada.jpg|parapamje|majtas|412px|Manastiri i San Miguel de Escalada (S.X), një shembull i [[Arti dhe arkitektura mozarabe|Artit Mozarabik Leonez]] me ndikime nga [[Kalifati i Kordobës]]]] Ndikimet fetare ishin të pashmangshme duke parë praninë e shtetit islamik të [[Kalifati i Kordobës|Kalifatit të Kordobës]], i cili kulturalisht, artistikisht dhe ekonomikisht ishte shumë i zhvilluar. Megjithatë, është sugjeruar prej kohësh se ndërtesat monumentale në Spanjën Veriore nga kjo periudhë u ndërtuan nga grupe modeste të emigrantëve mozarabikë, që u vendosën në zonat e ripopulluara, kur kushtet e jetesës në [[Al-Andalus]]in mysliman do të bëheshin të vështira për tu përballuar. Siç pohon profesor Isidro Bango Torviso, duke sugjeruar se këta emigrantë ishin përgjegjës për këto ndërtesa do të ishte e afërt me sugjerimin se: «''Kur lugina e lumit Duero u ripopullua nën mbështetjen e mbretërisë Asturiano-Leoneze, kolonët veriorë do ti kishin harruar të gjitha njohuritë dhe përvojat e tyre dhe do t’u nënshtroheshin 'kapacitetit shumë të pasur dhe të treguar krijues' të emigrantëve të varfër, rural jugorë''.» Arti dhe Arkitektura e ''Repoblación'' identifikohej si nënndarja e tretë e [[Arti dhe Arkitektura Para-Romanike Iberike|Periudha Para-Romanike Hispanike]], nga fazat që përkojnë me [[Arti dhe Arkitektura Visigote|Periudhën Visigote]] dhe [[Arkitektura Asturiane|Asturiane]]. Arkitektura e saj është një përmbledhje e elementet të origjinave të ndryshme, të shpërndara në mënyrë të ç‘rregullt, në një mënyrë të tillë që elementet me origjinë paleo-kristiane, visigote ose asturiane të mbizotërojnë, ndërsa në kohë të tjera të mbizotëronin karakteristikat myslimane. == Karakteristikat == Disa nga karakteristikat identifikuese të arkitekturës kishtare të ''Repoblación'' janë: * Plan bazilikor ose të qendërzuar; ndonjëherë me absida përkundrejtë njëra-tjetrës. * Kapela kryesore mbi një plan drejtkëndor së jashtmi dhe ultra-gjysmërrethor së brendshmi. * Përdorimi i harkut patkua me prejardhje myslimane, disi më të mbyllur dhe të pjerrët se ai visigot. * Përdorimi i përgjithësuar i portave me harqe patkua ose ''alfiz''. * Përdorimi i dritare të dyfishta ose të trefishta të traditës asturiane. * Çati të përbëra nga volta të segmentuara, duke përfshirë volat tradicionale barrela. * Kolona të grupuara që formonin shtylla të përbëra, me [[Rendi korintik|kapitele korintike]] të dekoruara me elemente të stilizuara dhe breza që bashkonin kapitelet me kolonat. * Mure të përforcuara nga mbështetje të jashtme. * Evoluimi i zbukurimeve trarëve me vargje të mëdha lobesh, që mbështesin strehë shumë të theksuara. * Dekorime të ngjashme me ato visigote në spërdredhje, [[svastika]] dhe tema bimore dhe shtazore që formonin bordura të dala. * Një zotërim mjeshtror i teknikës së ndërtimit, duke përdorur kryesisht muraturë të rregullt së gjati dhe së gjeri. * Mungesa ose kursimi i dekorimeve të jashtme. * Larmia e planeve dysheme, me përmasa të vogla dhe hapsira jo vijuese të mbuluara nga [[kupola]] (të zgavruara, të segmentuara, të brinjëzuara të transeptit patkua, etj.). == Shembuj tipikë == [[Skeda:Pinturas murales de Santiago de Peñalba.jpg|parapamje|Murale në stilin e [[Kalifati i Kordobës|Kalifatit të Kordobës]] në brendësinë e Santiago de Peñalba]] Poshtë është një klasifikim i tempujve të Artit të Repoblación në grupe të ndryshme bazuar në karakteristikat e tyre: === Arti Mozarabik Leonez === [[Arti dhe arkitektura mozarabe|Arti Mozarabik]] i mbretërisë së Leonit është bashkimi i Artit të Repoblación të karakterizuar nga të qenit më i rafinuara i kësaj periudhe, duke pasqyruar kontributet kulturore dhe stilistike nga [[Kalifati i Kordobës]]. Këto ndikime shfaqen në harqet patkua përsosmërisht të formuara, artikulimet e përpunuara hapsinore dhe në disa raste, si në Kishën e Santiago de Peñalba (León), në praninë e muraleve që evidentojnë marrëdhënien estetike me Artin Andaluzian.<ref>{{Cite journal|last=Villa del Castillo|first=Alejandro|url=https://doi.org/10.17561/aytm.v24i0.5|title=Talleres escultóricos itinerantes en el Altomedievo hispano: el llamado 'Grupo Mozárabe Leonés'|date=27 nëntor 2017|journal=Arqueología y Territorio Medieval|volume=24|access-date=25 dhjetor 2024|doi=10.17561/aytm.v24i0.5|issn=2386-5423|doi-access=free|language=es|pages=151–184}}</ref> * Kisha e Santiago de Peñalba ([[Provinca León|León]]) * Manastiri i San Miguel de Escalada ([[Provinca León|León]]) * Kisha e San Salvador de Palat del Rey ([[Provinca León|León]]) * Eremitëria e Santo Tomás de las Ollas ([[Provinca León|León]]) * Kapela e San Miguel e [[Celanova]]s ([[Provinca Ourense|Orense]]) * Kisha e San Ciprianit të San Cebrián de Mazote ([[Provinca Valladolid|Valladolid]]) * Kisha e Santa María de Lebeña ([[Kantabria]]) [[Skeda:Sant Pero de Larrede.jpg|parapamje|Kisha e San Pedro de Lárrede, konsideruar si prototipi i grupit arkitekturor të Serrablos]] * Kisha e Santa María de Wamba ([[Provinca Valladolid|Valladolid]]) === Kishat e Serrablos === Kishat e Serrablos, të vendosura në Aragonën e Epërme dhe që datojnë midis shekujve të X dhe të XI, bëjnë bashkë një grup kishash me karakteristika homogjene dhe klasifikim të vështirë, pasi ato kombinojnë karakteristika Para-Romanike, Mozarabike, Longobarde dhe Proto-Romanike, që është arsyeja pse quhen Proto-Romanike ose Romaniku i Hershëm Aragonez. Këto ndërtime zakonisht kanë një navatë të vetme ose plane të thjeshta ndarjeje, harqe patkua me ndikim mozarabik, kambanare të bashkangjitura dhe një përdorim fillestar të voltave barrela.<ref>{{Citation|title=IGLESIAS RURALES COMARCA ALTO ARAGON - TIERRAS DE SERRABLO|url=http://www.jdiezarnal.com/serrablo.html|access-date=25 dhjetor 2024|work=Jdiezarnal.com|language=es}}</ref><ref>{{Citation|author=A. Garcia Omedes|url=https://www.romanicoaragones.com/5-MapaActivo/02Altogallego.htm|title=RUTAS ROMANICAS POR LA COMARCA DEL ALTO GÁLLEGO|access-date=25 dhjetor 2024|work=Romanicoaragones.com|language=es}}</ref> * Kisha e San Pedro de Lárrede ([[Provinca Huesca|Huesca]]) * Kisha e San Juan de Busa ([[Provinca Huesca|Huesca]]) * Kisha e San Bartolomé de Gavín ([[Provinca Huesca|Huesca]]) * Kisha e San Martín de Oliván ([[Provinca Huesca|Huesca]]) * Kisha e San Andrés de Satué ([[Provinca Huesca|Huesca]]) * Eremitëria e San Juan Bautista de Rasal ([[Provinca Huesca|Huesca]]) === Kisha repoblación me klasifikim të vështir ose tranzicional === [[Skeda:Monasterio de San Millán de Suso. Interior de la iglesia.jpg|parapamje|345px|Manastiri i San Millán de Suso]] Këto kisha paraqesin karakteristika hibride, duke kombinuar kontributet mozarabike në tempujt me origjinë visigote dhe, në shumë raste, me zgjerime të mëvonshme gjatë Periudhës Romanike. Shembuj të shquar përfshijnë Manastirin e San Millán de Suso në La Rioja, i cili ruan gjurmë visigote dhe mozarabike bashkë me rimodelime romanike, si dhe eremitëria e San Baudelio de Berlanga në Soria, e shquar për strukturën e saj të veçantë me një kolonë qendrore që mban një voltë në formë palme dhe muralet e saj. * Manastiri i San Millán de Suso ([[Rioha|La Rioja]]) * Eremitëria e San Baudelio de Berlanga ([[Caltojar]], [[Provinca Soria|Soria]]) * Eremitëria e San Román de Moroso ([[Arenas de Iguña]], [[Kantabria]]) * Eremitëria e Santa Céntola y Santa Elena (Siero, [[Provinca Burgos|Burgos]]) * Kisha e San Vicente del Valle ([[Provinca Burgos|Burgos]]) * Manastiri i San Juan de la Peña (Jaca, [[Provinca Huesca|Huesca]]) * Kisha e Manastirit të Lejres ([[Navara]]) * Manastiri i San Salvadorit të Tábara-s ([[Provinca Zamora|Zamora]]) * Kisha e San Quirico de Pedret ([[Provinca Barcelona|Barcelona]]) * Kisha e San Cristóbal de Cabrils ([[Provinca Barcelona|Barcelona]]) * Eremitwria e San Julián de Boada ([[Provinca Girona|Gerona]]) * Kisha e Santa María de Matadars ([[Provinca Barcelona|Barcelona]]) == Shiko gjithashtu == {{Div col|rules=yes|colwidth=13em|gap=1em|style=column-count:3|small=yes}} * [[Spanja në Mesjetë]] * [[Pushtimi mysliman i Gadishullit Iberik]] * [[Kalifati i Kordobës]] * [[Al-Andalus]] * [[Ripushtimi i Andaluzisë|Reconquista]] * [[Arti dhe Arkitektura Visigote]] * [[Arti paleokristian]] * [[Arkitektura Paleokristiane]] * [[Arti i Dyndjeve Barbare]] * [[Arti Ravenas]] * [[Monumentet paleokristiane të Ravenës]] * [[Arkitektura Mesjetare Skandinave]] * [[Periudhat në historinë e artit perëndimor]] * [[Dyndjet Barbare]] * [[Mbretëritë Barbare]] * [[Bizhuteritë e lashta romake]] * [[Arti Mesjetar]] * [[Arkitektura Mesjetare]] * [[Arti dhe Arkitektura Para-Romanike]] * [[Arti Anglo-Sakson]] * [[Arkitektura Anglo-Saksone]] * [[Arti dhe Arkitektura Merovinge]] * [[Arkitektura Merovinge]] * [[Arkitektura Para-Romanike]] * [[Arti dhe Arkitektura Para-Romanike Iberike]] * [[Arkitektura Visigote]] * [[Arti dhe arkitektura mozarabe]] * [[Arkitektura Asturiane]] * [[Arti Karoling]] * [[Arkitektura Karolinge]] * [[Rilindja Karolinge]] * [[Arti Viking]] * [[Arti Otonian]] * [[Arkitektura Otoniane]] * [[Rilindja Otoniane]] * [[Rilindja e shekullit të XI]] * [[Rilindja e shekullit të XII]] * [[Rilindjet Mesjetare]] * [[Arti Longobard]] * [[Arkitektura Longobarde]] * [[Skulptura Longobarde]] * [[Piktura Longobarde]] * [[Argjendaria Longobarde]] * [[Varangianët]] * [[Anijet Mesjetare]] * [[Luftërat Avaro-Bizantine]] * [[Romaniku i Parë]] * [[Arti Romanik]] * [[Arti gotik]] * [[Arkitektura e Skocisë në Periudhën Romake]] * [[Bota Greko-Romake]] * [[Arti mesjetar në Shqipëri]] * [[Gjermanikët]] * [[Lista e fiseve të hershme gjermanike]] * [[Longobardët]] * [[Lista e mbretërve frankë]] * [[Gotët]] * [[Visigotët]] * [[Ostrogotët]] * [[Vandalët]] * [[Teutonët]] * [[Skithët]] * [[Arti romak]] * [[Rënia e Perandorisë Romake Perëndimore]] * [[Arkitektura Romake]] * [[Arti Arkaik Romak]] * [[Arti Romak Plebe]] * [[Arti romak]] * [[Beteja e Pyllit Teutoburg]] * [[Burgus]] * [[Cannaba]] * [[Castellum]] * [[Castra]] * [[Vardariotai]] * [[Domus]] * [[Goto-grekët]] * [[Kolonia Romake]] * [[Kopshtet romake]] * [[Kultura e Romës së lashtë]] * [[Llaçi romak]] * [[Masakra e Latinëve]] * [[Plaçkitja Vandale e Romës]] * [[Plaçkitja Visigote e Romës]] * [[Portretizimi Romak]] * [[Prokopi i Çezaresë]] * [[Romanitas]] * [[Romanizimi (kulturor)]] * [[Shtëpia Romake]] * [[Skulptura Romake]] * [[Tempulli Romak]] * [[Ura romake]] * [[Urbanistika Romake]] {{Div col end}} == Citime fundore == {{Reflist|39em}} == Bibliografia == {{Refbegin|41em|indent=yes|small=yes}} * {{Cite book|author-last=Adorno|author-first=Piero|title=L'arte italiana|publication-place=Firence|publisher=D'Anna|year=1992|chapter=L'Alto Medioevo|volume=1.II|language=it|pages=558–579}} * {{Cite book|author-last=Utrero Agudo|author-first=María de los Ángeles|year=2006|language=es|url=https://books.google.al/books?id=457w8IGP8HkC|title=Iglesias Tardoantiguas y Altomedievales en la Península Ibérica: Análisis Arqueológico y Sistemas de Abovedamiento|publisher=Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Instituto de Historia, Departamento de Historia Antigua y Arquelogía|publication-place=Madrid|isbn=978-84-00-08510-0}} * {{Cite book|author=Fernando De Olaguer-Feliú Alonso|title=Arte medieval español hasta el año Mil|url=https://books.google.al/books?id=2vn5AMY0CY8C&lpg=PP1&pg=PA130|chapter=Las artes del metal|year=1998|publisher=Encuentro|language=es|isbn=978-84-7490488-8|pages=130–140}} * {{Cite book|author-last=i Altet|author-first=Xavier Barral|editor-first=Carlo|editor-last=Bertelli|year=1994|url=https://books.google.al/books?id=wAp05iuqVbwC|title=La pittura in Italia: Volume 9 – L'Altomedioevo|publisher=Electa|language=it|publication-place=Milano|ISBN=978-88-435-3978-9}} * {{Cite book|author=Peter Anker|author2=Aron Andersson|title=L’art scandinave|translator=Norbert Vaillant|url=https://books.google.al/books?id=NtlV0QEACAAJ|year=1968|publisher=Zodiaque|series=La nuit des temps|language=fr}} * {{Cite book|author=Maria Giovanna Arcamone|title=Magistra barbaritas, i barbari in Italia|editor=Giovanni Pugliese Carratelli|url=https://books.google.al/books?id=4jZBAQAAIAAJ|year=1984|publisher=Libri Scheiwiller|publication-place=Milano|language=it|isbn=978-88-7644018-2}} * {{Cite book|author=Giulio Carlo Argan|title=Storia dell'arte italiana: dall'antichità a Duccio|url=https://archive.org/details/storiadellarteit0000arga|publisher=Sansoni|year=1988|language=it}} * {{Cite encyclopedia|author-first=E. A.|author-last=Arslan|title=Longobardi|year=1996|volume=7|language=it|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/longobardi_%28Enciclopedia-dell%27-Arte-Medievale%29/|encyclopedia=Enciclopedia dell'Arte Medievale|publisher=Istituto della Enciclopedia Italiana|publication-place=Romë}} * {{Cite book|author1=V. I. Atroshenko|author2=Judith Collins|title=The Origins of the Romanesque|year=1985|publisher=Lund Humphries|language=en|location=Londër|ISBN=0-85331-487-X}} * {{Cite journal|author=J. Camón Aznar|title=Arquitectura española del siglo X: Mozárabe y de la repoblación|journal=Goya: Revista de arte|issue=52|year=1963|language=es|pages=206–219}} * {{Cite book|author=George Bain|title=Celtic Art: The Methods of Construction|year=1973|language=en|url=https://archive.org/details/methodsofconstru00bain|publisher=Dover Publications, inc.|isbn=0-486-22923-8}} * {{Cite book|author1=Emilio Barnechea|author2=Antonio Fernández|author3=Juan R. Haro|author4=Juan Haro Sabater|url=https://books.google.al/books?id=cwelQwAACAAJ|year=1988|title=Historia del arte|publisher=Vicens Vives|language=es|isbn=978-84-316-1780-6}} * {{Cite book|author=Beatus|title=Commentaires sur l’Apocalypse|via=Gallica.bnf.fr|year=2005|language=fr|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10507217r/f5.image}} * {{Cite book|author-link=Beda i Nderuari|author=Bede i Venerueshmi|editor=John Allen Gilles|url=https://archive.org/details/historicalworkso02bede/page/82/|chapter=III. The Lives of the Holy Abbots of Wearmouth and Jarrow|volume=II|year=1843|title=The Bibliographical Writings and Letters of Venerable Bede|publisher=James Bohn|language=en|pages=83-102}} * {{Cite book|editor=Henry Adams Bellows|title=The Poetic Edda|url=https://archive.org/details/poeticeddascandi0000henr|year=1936|publisher=Princeton University Press|language=en}} * {{Cite book|author-last=Monedero Bermejo|author-first=Miguel Ángel|title=La arquitectura de la repoblación en la provincia de Cuenca|year=1982|publisher=Excma Diputación Provincial|language=es|publication-place=Cuenca|isbn=978-84-5007625-7}} * {{Cite encyclopedia|author=F. Betti|title=LIUTPRANDO|encyclopedia=Enciclopedia dell'Arte Medievale|year=1996|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/liutprando_(Enciclopedia-dell%27-Arte-Medievale)/|publisher=Istituto dell’Enciclopedia Italiana|language=it}} * {{Cite book|author1=Hugo Blake|author2=Donata Vicini|year=1995|volume=1|publisher=Comune di Pavia, Musei Civici|url=https://www.academia.edu/3026084/S_Maria_delle_Cacce_Pavia_lo_scavo_archeologico_del_1979_with_omitted_p_190_|chapter=Santa Maria delle Cacce [Pavia]: lo scavo archeologico del 1979|title=Archeologia urbana a Pavia|editor=Hugo Blake|language=it, en|access-date=19 maj 2021|pages=162-191}} * {{Cite book|editor-last=Boltin|editor-first=Lee|title=Treasures of Early Irish Art, 1500 B.C. to 1500 A.D.: From the Collections of the National Museum of Ireland|publisher=Royal Irish Academy, Trinity College, Dublin, Metropolitan Museum of Art|year=1977|language=en|ISBN=0-87099-164-7}} * {{Cite journal|author=A. C. Bouman|title=The Franks Casket|year=1965|journal=Neophilologus|volume=3|language=en|pages=241-249}} * {{Cite book|editor1=Gian Pietro Brogiolo|editor2=Alexandra Chavarria Arnau|title=I Longobardi. Dalla caduta dell'Impero all'alba dell'Italia|year=2007|publisher=Silvana|publication-place=Cinisello Balsamo|language=it}} * {{Cite book|author1=Emma C. Bunker|author2=Bruce Chatwin|author3=Ann Elizabeth Farkas|url=https://books.google.al/books?id=xKZPAAAAMAAJ|title=Animal Style Art from East to West|year=1970|publisher=Asia Society|language=en}} * {{cite book|author-last=Bunker|author-first=Emma C.|publisher=The Metropolitan Museum of Art|language=en|year=2002|url=http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/96120/rec/302|title=Nomadic Art of the Eastern Eurasian Steppes: the Eugene V. Thaw and Other New York Collections|location=New York|isbn=978-030009688-0}} * {{Cite encyclopedia|author=G. Bertelli Buquicchio|encyclopedia=Enciclopedia dell'Arte Medievale|title=Benevento|year=1992|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/benevento_(Enciclopedia-dell'-Arte-Medievale)/|publication-place=Romë|publisher=Istituto Italiano dell'Enciclopedia|language=it}} * {{Cite journal|last=Villa del Castillo|first=Alejandro|journal=Arqueología y Territorio Medieval|date=27 nëntor 2017|url=https://revistaselectornicas.ujaen.es/index.php/ATM/article/view/3670|title=Talleres escultóricos itinerantes en el Altomedievo hispano: el llamado 'Grupo Mozárabe Leonés'|volume=24|doi=10.17561/aytm.v24i0.5|issn=2386-5423|access-date=25 dhjetor 2024|doi-access=free|language=es|pages=151–184}}{{Lidhje e vdekur}} * {{Cite book|author=Pascale Chevalier|editor1=Bonnie Effros|editor2=Isabel Moreira|url=https://books.google.al/books?id=xyT3DwAAQBAJ&lpg=PA657&pg=657|title=The Oxford Handbook of the Merovingian World|chapter=30. Merovingian Religious Architecture: Some New Reflections|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2020|language=en|isbn=978-0-19-023418-8|pages=657–692}} * {{Cite journal|author=Javier Caballero Chica|date=13 dhjetor 2017|language=es|volume=XIV|access-date=7 janar 2024|url=https://buleria.unileon.es/bitstream/handle/10612/11602/Santiago%20de%20Pe%c3%b1alba%20y%20los%20influjos%20Hispano-musulmanes%2c%20ProMonumenta%20n%c2%ba14%2c%20diciembre%202017.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=Santiago de Peñalba y los influjos Hispano-Musulmanes|journal=ProMonumenta: Revista de la Asociación de Amigos del Patrimonio Cultural de León|pages=72-80}} * {{Cite book|author=Nicola Coldstream|title=Medieval Architecture|language=en|url=https://books.google.al/books?id=GFReqRIMXdwC|year=2002|publisher=[[Oxford University Press]]|series=Oxford History of Art|isbn=978-0-19-284276-3}} * {{Cite encyclopedia|author1=James Stevens Curl|author2=Jane Turner|title=Merovingian architecture|language=en|date=29 maj 2018|url=https://www.encyclopedia.com/literature-and-arts/art-and-architecture/european-art-1599/merovingian-art-and-architecture|encyclopedia=A Dictionary of Architecture and Landscape Architecture|via=Encyclopedia.com|access-date=31 dhjetor 2025}} * {{Cite book|author=Deborah Mauskopf Deliyannis|title=Ravenna in Late Antiquity|url=https://archive.org/details/ravennainlateant0000deli|year=2010|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|location=Kembrixh|isbn=0-521-83672-7}} * {{Cite book|author=Paul Diakoni|author-link=Paul Diakoni|author2=Erkemberti|editor=Italo Pin|publisher=Edizioni Studio Tesi|url=https://books.google.al/books?id=lpFDBJHGUMwC|title=Storia dei Longobardi: in appendice Storia dei Longobardi di Benevento di Erchemberto|year=1990|language=it|isbn=978-88-7692-231-2}} * {{Cite book|author=Jerrilynn D. Dodds|title=Dictionary of the Middle Ages|chapter=VISIGOTHIC ART|publisher=Sons of Charles Scribner|year=1988|language=en|location=New York|isbn=978-068418278-0|pages=465–467|volume=12}} * {{Cite book|author=Charles Reginald Dodwell|title=The Pictorial Arts of the West, 800–1200|language=en|year=1993|url=https://archive.org/details/pictorialartsofw00dodw/page/52/|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-06493-4}} * {{Cite book|author=Georges Duby|year=1989|title=La sculpture, le grand art du Moyen-âge du Ve au XVe siècle|publisher=Skira|language=fr|isbn=2-605-00144-X}} * {{Cite book|author=Nancy Edwards|title=Life in Early Medieval Wales|year=2023|url=https://books.google.al/books?id=Cc3MEAAAQBAJ|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|isbn=978-0-19-873321-8}} * {{Cite book|last1=Effros|first1=Bonnie|title=Uncovering the Germanic Past: Merovingian Archaeology in France, 1830–1914|date=14 qershor 2012|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|isbn=978-0-19-969671-0}} * {{Cite book|author=Camille Enlart|title=Manuel d'archéologie française depuis les temps mérovingiens jusqu'à la Renaissance – Architecture religieuse: Périodes merovingienne, carolingienne et romane|volume=1.1|year=1927|publisher=Éditions Auguste Picard|language=fr|orig-year=1919|location=Paris}} * {{Cite book|author=Manuela Farneti|title=Glossario tecnico-storico del mosaico: con una breve storia del mosaico|publisher=Longo|year=1993|language=it}} * {{Cite book|editor1=Eric Fernie|editor2=Paul Crossley|year=1990|title=Medieval Architecture and Its Intellectual Context: Studies in honour of Peter Kidson|url=https://books.google.al/books?id=j-j0qMhoLUQC|publisher=The Hambledon Press|language=en|isbn=978-1-85285-034-0}} * {{Cite book|author=Jacques Fontaine|year=1995|title=L'art pré-roman hispanique|series=Nuit des temps|publisher=Editions zodiaque|language=fr|ISBN=2-7369-0215-7}} * {{Cite encyclopedia|author=Joachim E. Gaehde|title=Pre-Romanesque Art|encyclopedia=Dictionary of the Middle Ages|year=1989|language=en|ISBN=0-684-18276-9}} * {{Cite book|author=J. J. Martín González|date=1974–1992|title=Historia del Arte|publisher=Gredos|volume=1|language=es|page=328}} * {{Cite journal|last1=González-García|first1=Antonio César|last2=Belmonte|first2=Juan Antonio|date=1 korrik 2015|title=The Orientation of Pre-Romanesque Churches in the Iberian Peninsula|journal=Nexus Network Journal|language=en|volume=17|issue=2|pages=353–377|doi=10.1007/s00004-014-0231-7|s2cid=253593505|issn=1522-4600|doi-access=free}} * {{Cite book|author=André Grabar|title=Le origini dell'estetica medievale|publisher=Jaka Book|year=2001|publication-place=Milano|language=it}} * {{cite journal|author=Fernando Regueras Grande|year=2018|issue=28|language=es|issn=1697-5804|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6975376|title=Promotores, clasicismo y estilo en el arte mozárabe leonés|journal=Brigecio: revista de estudios de Benavente y sus tierras|access-date=7 janar 2024|pages=27-45}} * {{Cite book|last=Gregory|first=Timothy|title=A History of Byzantium|url=https://archive.org/details/historyofbyzanti0000greg_2ndedi|publisher=Wiley-Blackwell|year=2010|language=en|isbn=978-1-4051-8471-7}} * {{Cite book|author1=Louis Grodecki|author2=Florantine Münther|year=1973|title=Le siècle de l’an mil|series=Univers des formes|location=Paris|publisher=Gallimard|language=fr|isbn=2-07-010785-X}} * {{Cite book|author1=James Harpur|author2=Elizabeth M. Hallam|year=1995|publisher=Konecky & Konecky|language=en|url=https://books.google.al/books?id=gUaqBpHiA1oC|title=Secrets of Middle Ages|chapter=The Iberian Crucible|isbn=978-156852307-1|pages=22–29}} * {{Cite book|author=Arthur Haseloff|title=Pre-Romanesque Sculpture in Italy|year=1971|url=https://books.google.al/books?id=699OAAAAYAAJ|publisher=Hacker Art Book|language=en|isbn=978-087817043-2}} * {{Cite book|author=Günther Haseloff|title=Kunststile des frühen Mittelalters – Völkerwanderungs – und Merowingerzeit|year=1979|publisher=Funden des Württembergischen Landesmuseums Stuttgart Hrsg. vom Württembergischen Lendesmuseum|language=de}} * {{Cite book|author=Lotte Hedeager|editor1=Frans Theuws|editor2=Janet Laughland Nelson|year=2000|publisher=Brill|url=https://books.google.com/books?id=yZVeZnUXMiAC&pg=PA43|title=Rituals of Power: From Late Antiquity to the Early Middle Ages|chapter=Migration Period Europe: The Formation of a Political Mentality|language=en|isbn=978-90-04-10902-5|pages=15-58}} * {{Cite book|author=J. N. Hillgarth|title=The Visigoths in History and Legend|year=2009|url=https://books.google.al/books?id=F90sAQAAIAAJ|publisher=Pontifical Institute of Medieval Studies|language=en|isbn=978-088844166-9}} * {{Cite book|author1=Hugh Honour|author2=John Fleming|title=A World History of Art|url=https://archive.org/details/worldhistoryofar0000hono_w1p9|year=1982|language=en|publisher=Macmillan|isbn=0-333-37185-2}} * {{cite book|editor-last1=Hourihane|editor-first1=Colum|year=2012|chapter=Visigothic art|title=The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture|volume=6. Stave to Zyvele|url=https://books.google.com/books?id=FtlMAgAAQBAJ|publisher=[[Oxford University Press]]|language=en|location=Oksford|page=316-318|isbn=978-0-19-539536-5|access-date=13 korrik 2025}} * {{Cite book|author1=Jean Hubert|author2=Jean Porcher|title=L'Empire carolingien|url=https://archive.org/details/lempirecarolingi0000jhub|year=1968|language=fr|publisher=Gallimard}} * {{Cite book|author1=Jean Hubert|author2=Jean Porcher|author3=Wolfgang Fritz Volbach|url=https://books.google.al/books?Id=QZ7cHAAACAAJ|title=L'Europa delle invasioni barbariche|publisher=Rizzoli editore|year=1980|language=it|publication-place=Milano|isbn=978-881729012-8}} * {{Cite journal|author=Werner Jacobsen|volume=72|title=Saints' Tombs in Frankish Church Architecture|url=https://archive.org/details/sim_speculum_1997-10_72_4/page/1106|language=en|journal=Speculum|issue=4|date=tetor 1997|pages=1107–1143}} * {{Cite book|author=Wilfred Koch|year=2013|author2=Waldemar Baraniewski|language=pl|url=https://books.google.al/book?id=zYzbnQEACAAJ|title=Style w architekturze: arcydzieła budownictwa europejskiego od antyku po czasy współczesne|publisher=Świat Książki|isbn=978-83-7943007-9}} * {{Cite book|author-first=Saverio|author-last=Lomartire|language=it|via=Academia.edu|access-date=28 maj 2021|url=https://www.academia.edu/6710091/Commacini_e_marmorarii_Temi_e_tecniche_della_scultura_nella_Langobardia_maior_tra_VII_e_VIII_secolo|title=Commacini e "marmorarii". Temi e tecniche della scultura nella Langobardia maior tra VII e VIII secolo}} * {{Cite book|author-last=Canellas López|author-first=Ángel|year=1996|author2-last=San Vicente|author2-first=Ángel|url=https://books.google.al/books?id=c-_Wj5SroSoC|publisher=Ediciones Encuentro|title=Rutas románicas en Aragón|language=es|publication-place=Madrid|isbn=978-84-7490-388-1}} * {{Cite conference|last=Domingo Magaña|first=J. A.|publisher=L’Erma di Bretschneider|title=The Use of Marble in Hispanic Visigothic Architectural Decoration|url=https://www.torrossa.com/en/resources/an/3070637|conference=Interdisciplinary Studies on Ancient Stone: ASMOSIA X: Proceedings of the Tenth International Conference of ASMOSIA, Association for the Study of Marble & Other Stones in Antiquity, Rome, 21-26 May 2012|year=2015|language=en|pages=527–535}} * {{Cite book|editor1=John Manley|editor2=Stephen Grenter|editor3=Fiona Gale|year=1991|publisher=Clwyd County Council|url=https://books.google.al/books?id=TnXCAAAACAAJ|title=The Archaeology of Clwyd|language=en|isbn=978-090444942-6}} * {{Cite book|last1=De Marco|first1=Pasquale|chapter=The Iberian Crucible: The Visigothic Legacy|year=2025|via=Google Books|url=https://books.google.com/books?id=SppNEQAAQBAJ|language=en|title=The Iberian Chronicle|access-date=13 korrik 2025}} * {{Cite book|last1=De Marco|first1=Pasquale|title=Gathering History: The Globe’s Chronicle|language=en|year=2025|url=https://books.google.com/books?id=SppNEQAAQBAJ|publisher=Amazon Digital Services LLC - Kdp|isbn=979-828513403-9|access-date=3 janar 2025}} * {{Cite book|author=Diego Marin|title=La Civilizacion Espanola|url=https://archive.org/details/bwb_O5-RRW-522|year=1969|publisher=Holt, Rinehart and Winston|language=es|publication-place=New York|pages=[https://archive.org/details/bwb_O5-RRW-522/page/34 34]–47}} * {{Cite journal|author=Lara Nebreda Martín|journal=Boletín del Archivo Epigráfico|issue=1|volume=1|year=2018|language=es|url=https://www.academia.edu/36344573/AEHTAM_29_La_arqueta_del_obispo_Arias_de_la_catedral_de_Oviedo|issn=2603-9117|title=AEHTAM 29: La arqueta del obispo Arias de la catedral de Oviedo|publisher=Archivo Epigráfico de Hispania|pages=53-58}} * {{Cite journal|author=Leardo Mascanzoni|journal=Storia e Dossier|title=Ravenna: una storia millenaria|date=tetor 1990|url=https://www.academia.edu/30201566/Ravenna_una_storia_millenaria|issue=44|publisher=Giunti Barbera Editore|language=it|publication-place=Firence|pages=3-50}} * {{Cite journal|author=H. E. del Medico|year=1943|title=La mosaïque de l’abside orientale de Germigny-des-Prés (Loiret)|journal=Monuments et mémoires de la Fondation Eugène Piot|volume=36|issue=1|language=fr|pages=81-84}} * {{Cite book|author=Charles B. McClendon|publisher=Yale University Press|year=2005|url=https://books.google.al/books?id=P572amlqdksC|title=The Origins of Medieval Architecture: Building in Europe, A.D. 600–900|language=en|isbn=978-0-300-10688-6}} * {{Cite book|author1=John P. McKay|author2=Bennett D. Hill|author3=John Buckler|url=https://books.google.al/books?id=epbtAAAAMAAJ|title=A History of Western Society|year=2006|publisher=Houghton Mifflin|language=en|isbn=978-061852266-8}} * {{Cite book|last=Meomartini|first=Almerico|title=I monumenti e le opere d'arte della città di Benevento|publisher=De Martini|year=1979|language=it|publication-place=Benevento}} * {{Cite book|author1=Gerli E. Michael|author2=David Raizman|chapter=Visigoths to the Muslim Invasion|title=Routledge Revivals: Medieval Iberia|year=2003|publisher=Routledge Encyclopedias of the Middle Ages|language=en|location=New York|isbn=978-0-203-95364-8|page=586–711}} * {{Cite book|author-last=Moreno|author-first=Manuel-Gómez|title=Iglesias mozárabes: arte español de los siglos IX à XI|url=https://books.google.al/books?id=kks3AQAAMAAJ|year=1919|publisher=Centro de estudios históricos|language=es|publication-place=Madrid}} * {{Cite book|last=Moris|first=Lorenzo|author2=Alessandro Pellegrini|title=Sulle tracce del romanico in provincia di Bergamo|year=2003|publisher=Provincia di Bergamo|publication-place=Bergamo|language=it}} * {{Cite book|author=Rexford Newcomb|title=Outlines of the History of Architecture: Medieval Architecture|url=https://books.google.al/books?id=OWFPAQAAMAAJ|year=1932|publisher=Edwards Brothers, Inc.|language=en}} * {{Cite book|author=Carl Nordenfalk|title=L’enluminure au Moyen-Âge|year=1988|publisher=Skira|language=fr|isbn=2-605-00120-2}} * {{cite book|author1=Paola Novara|author2=Serena Ciliani|author3=Elisa Emaldi|title=50 oggetti del Museo Nazionale, 1 racconto di Ravenna|year=2024|publisher=Museo Nazionale di Ravenna|language=it|publication-place=Ravenna}} * {{Cite book|author=Otto Pächt|title=Book Illumination in the Middle Ages|year=1986|language=en|url=https://archive.org/details/bookillumination0000pcht/page/65|publisher=Harey Miller Publishers|isbn=0-19-921060-8}} * {{Cite book|author=Ivo Petricioli|chapter=Sculpture from the 8th to the 12th Century|editor=Ivan Supičić|language=en|url=https://archive.org/details/croatiainearlymi0000unse|title=Croatia in the Early Middle Ages: A Cultural Survey|year=1999|publisher=Philip Wilson Publishers, AGM & HAZU|isbn=085667499-0|pages=475–492}} * {{Cite book|author=José Pijoan|title=History of Art|publisher=Odeon|language=en|place=Pragë|year=1978|series=World Art}} * {{Cite book|author=Henri Pirenne|title=Mohamemd and Charlemagne|language=en|publisher=Courier Corporation|year=2001|url=https://books.google.al/books?id=QdUoAwAAQBAJ|isbn=978-048642011-0}} * {{Cite book|author=Arthur Kingsley Porter|publisher=Baker and Taylor Company|year=1909|volume=1|language=en|url=https://books.google.al/books?id=KxHqAAAAMAAJ|title=Medieval Architecture: Its Origins and Development, with Lists of Monuments and Bibliographies}} * {{Cite journal|author=Maurice Prou|year=1914|url=http://www.persee.fr/doc/minf_0398-3609_1914_num_39_1_1601|title=Chancel carolingien orné d’entrelacs à Schænnis (canton de Vaux)|journal=Mémoires de l’Institut national de France|volume=39|issue=1|language=fr|pages=123-138}} * {{Cite book|author=Piotr Jennel Reyes|title=L’art du Haut Moyen-Âge – L’art européen du VIe au IXe siècle|publisher=Pochothèque|year=1998|language=fr|isbn=2-253-13056-7}} * {{Cite book|author=Pierre Riché|year=1994|title=L'Empire carolingien. La vie quotidienne|publisher=Hachette|language=fr}} * {{Cite journal|last1=Sánchez-Pardo|first1=José C.|last2=Blanco-Rotea|first2=Rebeca|last3=Sanjurjo-Sánchez|doi=10.15184/aqy.2017.83|first3=Jorge|date=gusht 2017|title=The Church of Santa Comba de Bande and Early Medieval Iberian Architecture: New Chronological Results|journal=Antiquity|language=en|volume=91|issue=358|s2cid=164322469|issn=0003-598X|doi-access=free|pages=1011–1026}} * {{Cite book|author1=Jose Maria De Azcárate Ristori|author2=Alfonso E. Pérez Sánchez|url=https://books.google.al/books?id=dkxwtQAACAAJ|author3=Juan A. Ramírez Domínquez|title=Historia del arte|year=1986|publisher=Anaya|language=es|isbn=978-84-7254311-9}} * {{Cite book|last=Rotili|first=Marcello|title=Benevento romana e longobarda. L'immagine urbana|year=1986|publisher=La Stampa di Ercolano|publication-place=Napoli|language=it}} * {{Cite book|last=Rovagnati|first=Sergio|title=I Longobardi|year=2003|publisher=Xenia|language=it|publication-place=Milano|isbn=88-7273-484-3}} * {{Cite book|author=Howard Saalman|title=Medieval Architecture: European Architecture: 600–1200|publisher=G. Braziller|url=https://books.google.al/books?id=GrzZAAAAMAAJ|year=1962|language=en|isbn=978-080760336-9}} * {{Cite encyclopedia|author=Christian Sapin|title=Pre-Romanesque Art|year=2000|editor1=André Vauchez|editor2=Michael Lapidge|url=http://books.google.al/books?id=om4olQhrE84C&pg=PA1182&dq=pre-romanesque+art|encyclopedia=Encyclopedia of the Middle Ages|translator=Adrian Walford|others=Richard Barrie Dobson|publisher=Fitzroy Dearborn Publishers|language=en|volume=1|isbn=978-157958282-1|page=1182}} * {{Cite book|author=George Gilbert Scott|title=Lectures on the Rise and Development of Mediæval Architecture|chapter=Lecture II: Sketch of the Rise of Mediæval Architecture|url=https://books.google.al/books?id=0JVAAQAAMAAJ&pg=PA37|year=1879|volume=1|publisher=John Murray|language=en|pages=37–68}} * {{Cite book|author=Valentin V. Sedov|url=http://www.rastko.org.rs/arheologija/vsedov-slavs_2.html|title=Slavs in the Early Middle Ages|year=1995|translator=N. Lopatin|publisher=Archaelogy|language=en|archive-date=11 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111211445/http://www.rastko.org.rs/arheologija/vsedov-slavs_2.html|url-status=dead}} * {{Cite book|last=Semeria|first=Giovanni Battista|publisher=Tipografia Fontana|year=1840|language=it|url=https://books.google.al/books?id=Gwlf5DKnKaAC|title=Storia della Chiesa Metropolitana di Torino descritta dai tempi apostolici sino all’anno 1840|publication-place=Torino}} * {{Cite book|last=Sironi|first=Pier Giuseppe|title=Castelseprio. Storia e monumenti|year=1997|publisher=Colombo|publication-place=Tradate|language=it}} * {{Cite book|author=Piotr Skubiszewski|title=L'art du Haut Moyen Âge: L'art européen du VIe au IXe siècle|publisher=Livre de Poche|year=1998|language=fr|location=Paris|isbn=978-2-253-13056-7}} * {{Cite book|author=Bradley Smith|chapter=Spain: A History|title=Art|url=https://archive.org/details/spainhistoryinar00smit|publisher=Doubleday & Company|year=1971|language=en|location=Garden City, NJ|pages=[https://archive.org/details/spainhistoryinar00smit/page/52 52]–56}} * {{Cite book|author=Roger A. Stalley|title=Early Medieval Architecture|year=1999|url=https://books.google.al/books?id=7qWcmCBUPO0C|publisher=[[Oxford University Press]]|series=Oxford History of Art|language=en|isbn=978-0-19-284223-7}} * {{Cite book|last=Stowe|first=George B.|year=1995|editor-last1=Kibler|editor-first1=William|publisher=Garland|url=https://books.google.com/books?id=XkQrDwAAQBAJ&pg=PA576|title=Medieval France: An Encyclopedia|editor-last2=Zinn|editor-first2=Grover A.|language=en|isbn=978-082404444-2}} * {{Cite book|author=Amelio Tagliaferri|chapter=ll Pavone del Museo Cristiano di Brescia|title=Miscellanea di Studi bresciani sull'Altomedioevo|publication-place=Bresha|publisher=Comitato bresciano per l'VIII Congresso Internazionale dell'arte dell'Altomedioevo|language=it|year=1959|pages=55-71}} * {{Cite book|author1=Amelio Tagliaferri|title=Arte Longobarda. La scultura figurativa su marmo e su metallo|author2=M. Brozzi|publisher=Cividale|year=1961|language=it|page=183}} * {{Cite book|author=Amelio Tagliaferri|chapter=Aspetti e rapporti di scultura barbarica nei ducati longobardi del Friuli e della Lombardia|title=Memorie Storiche Forogiuliesi|volume=XLIV|publisher=Deputazione di Storia Patria per il Friuli|date=1960–1961|language=it|publication-place=Udine|pages=97-111}} * {{Cite book|author=Blas Taracena|title=Arte Romana, Arte Cristã Primitiva, Arte Visigótica, Arte Asturiana|language=en|chapter=Ars Hispaniae: Historia Universal del Arte Hispanico|year=1947|volume=2|publisher=Plus-Ultra|location=Madrid|pages=225–250}} * {{Cite book|last1=Tănase|first1=Daniela|date=23 nëntor 2020|chapter=7.2: Ornamental Styles and Decorative Motifs of Germanic Origin|title=Craftsmen and Jewelers in the Middle and Lower Danube Region (6th to 7th Centuries)|url=https://books.google.com/books?id=g2ULEAAAQBAJ|orig-date=2010|series=East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450-1450, volume 67|publication-place=Leiden|publisher=Brill|language=en|page=209|isbn=978-90-0443693-0|access-date=18 qershor 2025}} * {{Cite conference|author-last=Martínez Tejera|author-first=Artemio Manuel|title=El contraábside en la arquitectura de la repoblación: el grupo castellano-leonés|url=https://books.google.al/books?id=M6t4tAEACAAJ|conference=Actas del III Curso de Cultura Medieval: Repoblación y Reconquista. Aguilar de Campoo, septiembre 1991|language=es|year=1993|publisher=Centro de Estudios del Románico|publication-place=Madrid|pages=57–76}} * {{Cite journal|author-last=Martínez Tejera|author-first=Artemio Manuel|title=La arquitectura cristiana hispánica de los siglos IX y X en el "Regnum" Astur-leonés|journal=Argutorio|issue=14|year=2004|language=es|pages=9–12}} * {{Cite book|author1=Frans Theuws|author2=Janet L. Nelson|title=Rituals of Power: From Late Antiquity to the Early Middle Ages|url=https://archive.org/details/ritualsofpowerfr0000unse|year=2000|publisher=Brill|language=en|isbn=978-90-0410902-5}} * {{Cite book|author=Malcolm Todd|title=The Early Germans|year=1996|language=en|url=https://books.google.al/books?id=zID_bwDOCWAC|publisher=Wiley|isbn=978-063119904-5}} * {{Cite conference|author=Luigina Tomay|title=Benevento longobarda: dinamiche insediative e processi di trasformazione|url=https://www.academia.edu/8586409/Benevento_longobarda_dinamiche_insediative_e_processi_di_trasformazione|editor1=Gabriella D'Henry|editor2=Chiara Lambert|year=2009|format=PDF|language=it|conference=Il popolo dei Longobardi meridionali: testimonianze storiche e monumentali|publisher=Gruppo Archeologico Salernitano|publication-place=Salerno|pages=119-151}} * {{Cite book|author=Isidro Gonzalo Bango Torviso|title=Arte prerrománico hispano: El arte en la España cristiana de los siglos VI al XI|url=https://books.google.al/books?id=Pp20AQAACAAJ|volume=VIII|publisher=Espasa Calpe|series=Summa Artis: Historia General del Arte|year=2001|language=es|isbn=978-84-2398732-0}} * {{Cite journal|author=Isidro Gonzalo Bango Torviso|title=Arquitectura de la decima centuria: Repoblación o mozárabe?|issue=122|journal=Goya: Revista de arte|language=es|year=1974|pages=68–75}} * {{Cite book|author-last=Bango Torviso|author-first=Isidro Gonzalo|chapter=Arquitectura de repoblación|year=1996|url=https://books.google.al/books?id=4kau0AEACAAJ|editor1=Alfonso Moure Romanillo|editor2=Javier Rivera Blanco|editor3=Francisco Javier de la Plaza Santiago|editor4=Simón Marchán Fiz|title=Historia del arte de Castilla y León|volume=1. Prehistoria, Edad Antigua y arte prerrománico|publisher=Junta de Castilla y Leon Consejeria de Cultura y Turismo|language=es|publication-place=Valladolid|isbn=978-84-8183000-2|pages=167–216}} * {{cite book|editor=Georg Waitz|title=Monumenta Germaniae Historica – Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum saeculae VI–IX|publisher=Impensis Bibliopolii Hahniani|url=https://archive.org/details/bub_gb_IBs6AAAAMAAJ|publication-place=Hanover|year=1878|language=la|series=Annales Hildesheimenses}} * {{Cite book|author=J. M. Wallace-Hadrill|year=1982|title=The Long-Haired Kings|language=en|publisher=University of Toronte Press|publication-place=Toronto|isbn=0-8020-6500-7}} * {{Cite book|author1=Ingo F. Walter|author2=Norbert Wolf|title=Codices Illustres: The World’s Most Famous Illuminated Manuscripts, 400 to 1600|url=https://archive.org/details/codicesillustres0000walt|publisher=Taschen|language=en|year=2005|location=Këln}} * {{Cite book|author=O. K. Werckmeister|title=The Art of Medieval Spain, A.D. 500–1200|url=https://books.google.com/books?id=WdXQnaME1gMC&pg=PA121|year=1993|chapter=Art of the Frontier: Mozarabic Monasticism|publisher=Metropolitan Museum of Art|language=en|publication-place=Nju Jork|isbn=978-081096433-4|pages=121–166}} * {{Cite encyclopedia|author=Martin Werner|title=Migration and Hiberno-Saxon Art|volume=8|encyclopedia=Dictionary of the Middle Ages|language=en|ISBN=0-684-18274-2}} * {{Cite book|author=David M. Wilson|title=Anglo-Saxon Art: From The Seventh Century to the Norman Conquest|url=https://archive.org/details/anglosaxonartfro0000wils/page/7|year=1984|publisher=Thames and Hudson|language=en|isbn=0-87951-976-2}} * {{Cite book|author=Ian Wood|title=The Merovingian Kingdoms 450–751|year=2014|url=https://books.google.al/books?id=f_PgAwAAQBAJ|publisher=Taylor & Francis|language=en|isbn=978-0-582-49372-8}} * {{Cite book|author-last=De Vecchi|author-first=Pierluigi|year=1991|author2=Elda Cerchiari Necchi|title=L'arte nel tempo|volume=1|publisher=Bompiani|publication-place=Milano|isbn=88-450-4219-7|chapter=Tomo II: I Longobardi in Italia|language=it|page=311-316}} * {{Cite book|author1=Pierluigi De Vecchi|author2=Elda Cerchiari|year=1991|chapter=I Longobardi a Cividale|title=L’Arte nel tempo|volume=1.2|publisher=Bompiani|language=it|isbn=88-450-4219-7|pages=315-317}} * {{Cite journal|author=Carol L. Neuman De Vegvar|title=The Origin of the Genoels-Elderen Ivories|journal=Gesta|volume=29|year=1990|language=en|pages=8-24}} * {{Cite conference|author-last=Verzone|author-first=Paolo|title=Architettura longobarda a Spoleto e a Pavia|year=1969|url=https://books.google.al/books?id=B99rAAAAIAAJ|language=it|conference=Atti del IV Congresso internazionale del Centro italiano di studi sull'alto medioevo 10-14 shtator 1967|publisher=Centro italiano di studi sull’alto Medioevo|publication-place=Pavia|pages=221-230}} * {{Cite book|author=Manuel Antonio López Villa|title=Arquitectura e historia: cursos de historia de la arquitecura|volume=1|language=es|url=http://books.google.al/books?id=-ZTYuVIgBtQC&pg=PA75|year=2003|chapter=Arquitectura medieval|publisher=Universidad Central de Venezuela, Consejo de Desarrollo|isbn=978-98-0002073-9|pages=65-102}} * {{Cite encyclopedia|author1=Dudák Vladislav|author2=Pošva Rudolf|author3=Neškudla Bořek|year=2000|title=Vizigótska Architektura|encyclopedia=Encyklopedie světové architektury od menhiru k dekonstruktivismu|publisher=Baset|language=pl|isbn=80-86223-08-6|pages=981–982}} {{Refend}} {{DEFAULTSORT:Arti dhe Arkitektura e Repoblacion}} [[Kategoria:Histori e artit]] [[Kategoria:Arti mesjetar]] [[Kategoria:Ripushtimi i Andaluzisë]] [[Kategoria:Historia e arteve pamore]] [[Kategoria:Lëvizje artistike]] [[Kategoria:Historia e arkitekturës]] [[Kategoria:Historia e Spanjës]] [[Kategoria:Historia e Portugalisë]] f9qu5aogpnmy7i4zgz2b66exxw530ol 0 394284 3029107 2982582 2026-09-01T19:31:55Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029107 wikitext text/x-wiki {{Short description|Regjisor shqiptar dhe kryetar i Qendrës Kombëtare të Kinematografisë}} [[File:Jonid Jorgji.jpg|thumb|Fotografia e Jonid Jorgji]] '''Jonid Jorgji''' (lindur më 1986)<ref>{{Cite web|title=MFRV WEB|url=https://www.mfrv.me/industryexperts/jonid-jorgji?lang=me|access-date=2026-01-14|language=en|website=www.mfrv.me}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=2025-08-01|title=Kryetari i Qendrës Kombëtare të Kinematografisë - QENDRA KOMBËTARE E KINEMATOGRAFISË|language=sq|url=https://qkk.al/kryetari/|url-status=live|access-date=2026-01-14|website=Qendra Kombëtare e Kinematografisë - Albanian National Center of Cinematography}}</ref> është një regjisor, skenarist, producent shqiptar.<ref>{{Cite web|title=Jonid Jorgji - IMDb|language=en|url=https://www.imdb.com/name/nm6242414/?ref_=fn_t_1|url-status=live|access-date=2026-01-14|website=IMDb: Ratings, Reviews, and Where to Watch the Best Movies & TV Shows}}</ref> Ai është kryetar i [[Qendra Kombëtare e Kinematografisë|Qendrës Kombëtare të Kinematografisë]], detyrë të cilën e mban që prej korrikut të vitit 2025.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|date=2025-07-14|title=Qendra e Botimeve Zyrtare|language=sq|url=http://qbz.gov.al/eli/vendim/2025/07/10/391|language=sq|url-status=live|access-date=2026-01-14|website=Qendra e Botimeve Zyrtare}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2025-07-11|title=Gonxhja: Emërimi i Jonid Jorgjit, mbështetje për filmin shqiptar dhe industritë kreative - ATSH -|language=sq|url=https://ata.gov.al/2025/07/11/gonxhja-emerimi-i-jonid-jorgjit-mbeshtetje-per-filmin-shqiptar-dhe-industrite-kreative/|url-status=live|access-date=2026-01-14|website=Lajme - Agjencia Telegrafike Shqiptare}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Edukimi dhe karriera == Jorgji ka lindur në [[Tiranë]], ku ka kryer studimet në fushën e filmit dhe më pas për politikë.<ref name=":1"/> Ai ka punuar në sektorin e medias për më shumë se një dekadë, dhe ka një përvojë të gjatë në industrinë e filmit. Që nga viti 2009, ai ka qënë President i Shoqatës së Kineastëve të Rinj Shqiptarë, ku është angazhuar në fuqizimin e artistëve të rinj dhe mbështetjen e krijimtarisë së tyre.<ref name=":2">{{Cite web|date=2024-01-19|title=Jonid Jorgji {{!}} about RISE {{!}} CreativeMornings/TIR|language=sq|url=https://creativemornings.com/talks/jonid-jorgji-about-rise|access-date=2026-01-14|website=CreativeMornings|language=en}}</ref> Në vitin 2016, Jonid themeloi, një kompani për prodhimin dhe shpërndarjen e materialeve audiovizive, nëpërmjet së cilës ka prodhuar dhe drejtuar filma, dokumentarë, reklama dhe më shumë. Gjithashtu, ai ka punuar për më shumë se një dekadë në media.<ref name=":2" /> == Administrata publike == Përpara emërimit të tij si kryetar i Qendrës Kombëtare të Kinematografisë, Jorgji drejtoi Agjencinë e Industrive Kreative.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=Çfarë synon Agjencia e Industrisë Kreative për të ardhmen na e zbulon drejtori i saj Jonid Jorgji! {{!}} Top Albania Radio|url=https://www.topalbaniaradio.com/cfare-synon-agjencia-e-industrise-kreative-per-te-ardhmen-na-e-zbulon-drejtori-i-saj-jonid-jorgji-2|access-date=2026-01-14|website=www.topalbaniaradio.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite AV media|language=en|url=https://www.youtube.com/watch?v=0AgVXRgs3po|title=Jonid Jorgji, drejtor i "Agjencia e Industrisë Kreative" jep lajmin: Rihapet kinema "Agimi"|date=2022-09-13|last=Vila24News24|access-date=2026-01-14|via=YouTube}}</ref> Aty ai ka drejtuar një sërë projektesh kyçe kulturore dhe kreative, si Qendra e Artit Agimi, Kinemaja Maks Velo, Tirana Film Office, Microfolie Tirana, Kooperativa e Artit në Tiranë dhe nisma të tjera që mbështesin ekonominë kreative dhe ekosistemin e industrive krijuese në qytet.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|date=2022-12-06|title=Professionals ask for Italian-Balkan and European synergies to be strengthened at Rome's Balkan Film Festival|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/435779/|access-date=2026-01-26|website=Cineuropa - the best of european cinema|language=en}}</ref> Përvoja e tij e gjerë në industrine e filmit dhe përkushtimi ndaj zhvillimit të talenteve krijuese janë shtytës kyç në udhëheqjen e tij në skenën kulturore shqiptare.<ref name=":3">{{Cite web|last=admin|date=2021-05-21|title=Jonid Jorgji me filmin e ri në kinema “Dy luanë drejt Venecias”. Jeta mes kinemasë, medias dhe biznesit|url=https://businessmag.al/jonid-jorgji-me-filmin-e-ri-ne-kinema-dy-luane-drejt-venecias-jeta-mes-kinemase-medias-dhe-biznesit/|access-date=2026-01-26|website=Business Magazine Albania|language=en-US}}</ref> Gjatë dekadës së fundit, Jonid ka kontribuar në mënyrë aktive në formësimin e politikave kulturore, sociale dhe arsimore në Shqipëri.<ref name=":3" /> Ai e mori detyrën e kryetarit të QKK-së me një plan ambicioz për të reformuar sektorin e kinematografisë dhe audio-vizualit në Shqipëri.<ref>{{Cite web|title=‘Iniciativat Albania Film Commission dhe Zyra e Karrierës’, Jonid Jorgji për ringritjen e kinematografisë: Shqipëria, vend ku mund të xhirohet nga studiot ndërkombëtare, por duhen kushte - Shqiptarja.com|url=https://shqiptarja.com/lajm/iniciativat-albania-film-commission-dhe-zyra-e-karrieres-jonid-jorgji-per-ringritjen-e-kinematografise-shqiperia-vend-ku-mund-te-xhirohet-por-duhen-kushte|access-date=2026-01-26|website=shqiptarja.com|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=aliaj|first=sosiana|date=2026-01-06|title=Jonid Jorgji: Nga filmi i izoluar te kinemaja si industri|url=https://sot.com.al/kultura/jonid-jorgji-nga-filmi-i-izoluar-te-kinemaja-si-industri/|access-date=2026-01-26|website=Sot News {{!}} Lajme|language=en-US|archive-date=7 shkurt 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260207050926/https://sot.com.al/kultura/jonid-jorgji-nga-filmi-i-izoluar-te-kinemaja-si-industri/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jonid Jorgji: Po të zgjoheshim nesër në një Shqipëri 'Gjigande' përmes kulturës dhe inovacionit - Shqiptarja.com|url=https://shqiptarja.com/lajm/jonid-jorgji-po-te-zgjoheshim-neser-ne-nje-shqiperi-gjigande-permes-kultures-dhe-inovacionit|access-date=2026-01-26|website=shqiptarja.com|language=sq}}</ref> == Filmografia == Jorgji është regjisor dhe skenarist i njohur për filma artistikë dhe formate eksperimentale. Puna e tij si regjisor përfshin: '''''Dy Luanë drejt Venecias''''' (2020) – Një komedi-dramë rreth dy kineastëve shqiptarë që udhëtojnë drejt [[Festivali i Filmit në Venecia|Festivalit të Filmit në Venecia]]. Filmi u përzgjodh si kandidatura shqiptare për [[Çmimi Oscar për Filmin më të Mirë Ndërkombëtar|Filmin më të Mirë Ndërkombëtar]] në edicionin e 94-t të [[Çmimet Oscar]].<ref>{{Cite web|date=2025-08-01|title=Filmat shqiptarë të përzgjedhur ndër vite për konkurim në OSCARS – QENDRA KOMBËTARE E KINEMATOGRAFISË|url=https://qkk.al/filmat-shqiptare-te-perzgjedhur-nder-vite-per-konkurim-ne-oscars/|language=sq|url-status=live|access-date=2026-01-14|website=Qendra Kombëtare e Kinematografisë - Albanian National Center of Cinematography}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-11-15|title=Oscars best international feature 2022: all the films submitted so far {{!}} News {{!}} Screen|language=en|url=https://www.screendaily.com/news/oscars-best-international-feature-2022-all-the-films-submitted-so-far/5163079.article|language=en|url-status=live|access-date=2026-01-14|website=Screen Daily {{!}} Film News, Film Reviews, Film Festivals and Awards}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-11-18|title=European titles submitted for the Oscars race - Cineuropa|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/410025/#european-countries|language=en|url-status=live|access-date=2026-01-14|website=Cineuropa - the best of european cinema}}</ref><ref name=":3" /> '''''The Sweet Dealer''''' (2020) – Serial web. '''''A Circus Story''''' – Një film me [[realitet virtual]] 360°, i njohur si i pari i këtij lloji i prodhuar në Shqipëri. '''''[[Ditët e humbura|Lost Days]]''''' (2010) – Film i shkurtër. == Referime == {{reflist}} 2cj4pkxkf644sfwxydocfrw8nfoakx8 1 394696 3029108 2895480 2026-09-01T19:31:55Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029108 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jonid Jorgji]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2895479 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://ata.gov.al/2025/07/11/gonxhja-emerimi-i-jonid-jorgjit-mbeshtetje-per-filmin-shqiptar-dhe-industrite-kreative/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shkurt 2026 09:26 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jonid Jorgji]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029107 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260207050926/https://sot.com.al/kultura/jonid-jorgji-nga-filmi-i-izoluar-te-kinemaja-si-industri/ për lidhjen https://sot.com.al/kultura/jonid-jorgji-nga-filmi-i-izoluar-te-kinemaja-si-industri/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 21:31 (CEST) fhxnxnxkurkdtojcf2yijoeigjreh6y 1 395348 3029112 2913169 2026-09-01T20:23:48Z ~2026-47385-00 192393 /* ANDI MEÇAJ (shtim biografie tek faqja ime) */ Përgjigje 3029112 wikitext text/x-wiki == ANDI MEÇAJ (shtim biografie tek faqja ime) == Më ndihmoni si të shtoj ndryshimin në faqen time... [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-98421-2|&#126;2026-98421-2]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-98421-2|talk]]) 13 shkurt 2026 09:08 (CET) Dy poezi të miat: "Ftohja e rrugëve", dhe: " Shtëpia ka ftohtë", janë përfshirë në antologjinë poetike të dimrit: "Borë mbi degët e mimozës", shtëpia botuese: Printshop Albania, Tiranë, 2026. Përgatitur nga Rifat Ismaili. Përshëndetjen hyrëse nga Agim L. Bajrami. Parathënie nga Mimoza Hoxha Agastra. :Zoti Meçaj, unë mora përsipër tua rregulloja disi materialin që kishit postuar si biografi këtu. Juve natyrisht nuk do tju pëlqejnë ndryshimet që kam bërë, dhe kjo pakënaqësi juaja dhe e shumë të tjerëve vjen për shkak të moskuptimit të natyrës së Wikipedias. Ju lutem kuptoni që materialet që ne shtojmë këtu duhet të kenë referenca nga burime dytësore, me fjalë më të thjeshta, që dikush tjetër të ketë folur për ju dhe veprën tuaj. Ndaj biografia juaj KËTU për tani do mbetet kështu. Jeni të lutur që për shtesa të tjera të paraqisni referenca në burime të besueshme. Nëse editorët e tjerë do jenë dakord mund të shtojmë sërisht gjithë listën e botimeve tuaja. Flm --[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:31 (CET) :Më vjen shumë inat që keni prishur fare biografinë time në wikipedia. Cili jeni ju zotëri që merrni guximin të ndërhyni në biografinë time që për të cilën ka me dhjetra referenca e shkrime në internet. Që nga emra të shquar që kanë shkruar për mua si: Visar Zhiti, Sulejman Mato, Ardian Ch. Kyçyku, Alisa Velaj, Romeo Çollaku, Roland Zisi, Suzana Zisi, Fatmir Terziu, Faruk Myrtaj etj. Edhe çmimet nuk i keni vënë, të cilat më janë dhënë në Athinë e Tiranë. Po kështu vini në dyshim edhe librat e mi. Cili jeni ju zotëri me pseudonim. Edhe pjesëmarrjet në antologji poetike e të tregimit (prozës), i keni hequr. Keni prerë e prerë duke e bërë fustanin, minifund, aq sa i duken dhe brekët. Prandaj vendosni sa më shpejt versionin tim, siç ishte, pa i munguar asnjë presje, nëse jo do ju hedh në gjyq, për prishje të imazhit tim. Mirë u takofshim në gjykatë zotëri! :P.s. Edhe biografinë e shkrimtarit të shquar shqiptar Hiqmet Meçaj (babai im), e keni shkurtuar fare. Edhe pse thoni që i vura vetë referencat, pra edhe kur ka referenca ju përsëri prisni, shqepni, fshini, shkurtoni duke bërë një mish-mash që s'e merr vesh njeri. :Pra edhe pse fshiheni pas gishtit (referencave), ai nuk jua mbron dot qëllimin tuaj për sabotimin e jetëshkrimit, krijimtarisë së një personaliteti mbarëkombëtar në letërsi si Hiqmet Meçaj. :Shihemi në gjyq zotëri, pasi edhe se fshiheni pas një pseudonimi, policia do ju gjej dhe do ju çoj atje ku e keni vendin. :Nga Andi Meçaj, poet dhe piktor :nga Vlora. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-47385-00|&#126;2026-47385-00]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-47385-00|talk]]) 1 shtator 2026 22:23 (CEST) hddnmws9fhi1gllix29gpfesag5cizx 3029115 3029112 2026-09-01T20:27:12Z ~2026-47385-00 192393 /* ANDI MEÇAJ (shtim biografie tek faqja ime) */ Përgjigje 3029115 wikitext text/x-wiki == ANDI MEÇAJ (shtim biografie tek faqja ime) == Më ndihmoni si të shtoj ndryshimin në faqen time... [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-98421-2|&#126;2026-98421-2]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-98421-2|talk]]) 13 shkurt 2026 09:08 (CET) Dy poezi të miat: "Ftohja e rrugëve", dhe: " Shtëpia ka ftohtë", janë përfshirë në antologjinë poetike të dimrit: "Borë mbi degët e mimozës", shtëpia botuese: Printshop Albania, Tiranë, 2026. Përgatitur nga Rifat Ismaili. Përshëndetjen hyrëse nga Agim L. Bajrami. Parathënie nga Mimoza Hoxha Agastra. :Zoti Meçaj, unë mora përsipër tua rregulloja disi materialin që kishit postuar si biografi këtu. Juve natyrisht nuk do tju pëlqejnë ndryshimet që kam bërë, dhe kjo pakënaqësi juaja dhe e shumë të tjerëve vjen për shkak të moskuptimit të natyrës së Wikipedias. Ju lutem kuptoni që materialet që ne shtojmë këtu duhet të kenë referenca nga burime dytësore, me fjalë më të thjeshta, që dikush tjetër të ketë folur për ju dhe veprën tuaj. Ndaj biografia juaj KËTU për tani do mbetet kështu. Jeni të lutur që për shtesa të tjera të paraqisni referenca në burime të besueshme. Nëse editorët e tjerë do jenë dakord mund të shtojmë sërisht gjithë listën e botimeve tuaja. Flm --[[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 24 mars 2026 16:31 (CET) :Më vjen shumë inat që keni prishur fare biografinë time në wikipedia. Cili jeni ju zotëri që merrni guximin të ndërhyni në biografinë time që për të cilën ka me dhjetra referenca e shkrime në internet. Që nga emra të shquar që kanë shkruar për mua si: Visar Zhiti, Sulejman Mato, Ardian Ch. Kyçyku, Alisa Velaj, Romeo Çollaku, Roland Zisi, Suzana Zisi, Fatmir Terziu, Faruk Myrtaj etj. Edhe çmimet nuk i keni vënë, të cilat më janë dhënë në Athinë e Tiranë. Po kështu vini në dyshim edhe librat e mi. Cili jeni ju zotëri me pseudonim. Edhe pjesëmarrjet në antologji poetike e të tregimit (prozës), i keni hequr. Keni prerë e prerë duke e bërë fustanin, minifund, aq sa i duken dhe brekët. Prandaj vendosni sa më shpejt versionin tim, siç ishte, pa i munguar asnjë presje, nëse jo do ju hedh në gjyq, për prishje të imazhit tim. Mirë u takofshim në gjykatë zotëri! :P.s. Edhe biografinë e shkrimtarit të shquar shqiptar Hiqmet Meçaj (babai im), e keni shkurtuar fare. Edhe pse thoni që i vura vetë referencat, pra edhe kur ka referenca ju përsëri prisni, shqepni, fshini, shkurtoni duke bërë një mish-mash që s'e merr vesh njeri. :Pra edhe pse fshiheni pas gishtit (referencave), ai nuk jua mbron dot qëllimin tuaj për sabotimin e jetëshkrimit, krijimtarisë së një personaliteti mbarëkombëtar në letërsi si Hiqmet Meçaj. :Shihemi në gjyq zotëri, pasi edhe se fshiheni pas një pseudonimi, policia do ju gjej dhe do ju çoj atje ku e keni vendin. :Nga Andi Meçaj, poet dhe piktor :nga Vlora. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-47385-00|&#126;2026-47385-00]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-47385-00|talk]]) 1 shtator 2026 22:23 (CEST) :Përgjigje për zotërinë me pseudonimin Globalist Libertarian nga Andi Meçaj, Vlorë, 1 shtator 2026. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-47385-00|&#126;2026-47385-00]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-47385-00|talk]]) 1 shtator 2026 22:27 (CEST) sybuzgztdaj8ol493paolv8xxt8znks 0 395636 3029123 2906466 2026-09-01T21:29:59Z ~2026-47579-16 192397 /* Organizimi hierarkik i argumenteve */ Filozofia shqiptare 3029123 wikitext text/x-wiki '''Ateizmi gnostik''' është një pozicion [[filozofik]] sipas të cilit mosekzistenca e [[E mbinatyrshmja|të mbinatyrshmes]], e [[Dëshira e lirë|vullnetit të lirë]] dhe e personitetit kozmologjik (''personhood'') nuk është thjesht bindje e fortë, por njohuri e bazuar në kritere logjikoprocedurale dhe fizikaliste. Ai dallon qartë nga ateizmi i fortë, i cili përkufizohet si bindje e fortë se Zoti nuk ekziston, pa domosdoshmërisht një themelim të detajuar ontologjik. Dallimi midis bindjes së fortë dhe njohurisë konsiderohet thelbësor. Njohuria nënkupton refuzim të argumentuar dhe të sistemuar, ndërsa bindja e fortë mund të ekzistojë edhe pa strukturim të plotë teorik. Në diskutimet publike dhe filozofike konstatohet shpesh se ateizmi gnostik ngatërrohet me ateizmin e fortë ose paraqitet në mënyrë reduktuese, pa analizë të argumenteve të tij specifike ontologjike dhe logjikoprocedurale. Kjo ngatërresë çon në keqkuptime lidhur me përmbajtjen dhe shkallën e zhvillimit teorik të pozicionit. == Dallimi nga ateizmi i fortë == * Ateizmi i fortë: bindje e fortë se nuk ekziston Zot. * Ateizmi gnostik: pretendim njohurie se e mbinatyrshmja, vullneti i lirë dhe personiteti kozmologjik janë ontologjikisht të pamundura. Ateizmi gnostik nuk kufizohet në mohimin e një hyjnie të caktuar, por shtrihet në pamundësinë strukturore të çdo shkaku mbinatyrore ose agjencie jashtë-sistemore. == Organizimi hierarkik i argumenteve == * mungesa e një sistemi aksiomatik universal (sisteme provash), dhe e një multiversi universal (gjithë-univers/omniverse: nuk ekzistojnë për shkak të përjashtimeve logjike të ndërsjella) (universat dhe grupet e tyre: sisteme ontologjike) ** themelësia jo-universale e njësisë (e numrit 1) në të gjitha sistemet aksiomatike (megjithatë në disa vlen) *** pamundësia e themelimit në një thjeshtësi merologjike (angli. mereological simple) **** kompleksiteti i ndërgjegjes (p.sh. neuroshkenca bazë, ndërgjegjja sipas Mark Solms, zonat Brodmann) **** pamundësia e joprocesualizmit themelor (angli. non-processualism) ***** pamundësia e shkeljes së termodinamikës dhe të teorisë së informacionit qoftë edhe në një univers të mundshëm me fizikë tjetër (nëse është e pamundur, përsëri nuk ekziston) * pamundësia ontologjike e agnosticizmit (është thjesht një gjendje njohëse e mendimtarit) ** nuk është agnosticizëm (konfuzion i disave): probabiliteti (shanset) përfshihet plotësisht në determinizëm (shumë-botët everettiane / everettian many-worlds) ** nuk është agnosticizëm (konfuzion i disave): shkallët e pafundme të lirisë nuk çojnë në një themelim fizik të mundshëm * pamundësia logjike dhe jo-identiteti (boshllëqe në përkufizime dhe procese) e mbinatyrshmes ** pamundësia e vullnetit të lirë sepse përbën një sekuencë procesesh komplekse që përcaktohen nga komponentët sistemikë dhe kryesisht nga proceset, dhe jo një gjendje mbinatyrshme para-ekzistuese ** pamundësia e dukurive psikologjike anomalistike (angli. anomalistic psychology) == Argumentet kryesore == === Pamundësia e të mbinatyrshmes === Sipas këtij pozicioni, “e mbinatyrshmja” është ekzologjike (jashtë çdo sistemi koherent logjik) dhe atautotike (pa kritere identiteti). Doktrinat mbinatyrore përbëhen nga pohime gjuhësore që nuk përshkruajnë mekanizma themelorë rigorozë, por rezultate të dëshiruara. Boshllëqet logjike shpjegohen më mirë përmes psikologjisë dhe neuroshkencës sesa përmes hipotezave mbinatyrore. Brenda natyralizmit racionalist, truri i njeriut ndikohet nga mjedisi dhe nga boshti zorrë–tru. Këto ndikime janë plotësisht fizike dhe pjesë e sistemit jo-mbinatyrore. Ato nuk përbëjnë përjashtime nga rendi natyror, por mekanizma biologjikë të integruar në të. === Mungesa e mekanizmit të ndërveprimit === Margaret Cavendish argumentonte se nuk ekziston mekanizëm ndërveprimi midis natyrores dhe mbinatyrshmes. Në kuadrin e ateizmit gnostik, realiteti është logjikoprocedural: përbëhet nga procese dhe rregulla, jo nga ndërhyrje jashtë-procedurale. === Parimi i Landauer dhe fizikaliteti i informacionit === Rolf Landauer formuloi parimin sipas të cilit fshirja e një biti informacioni kërkon shpërndarje minimale energjie si nxehtësi. Informacioni është fizik. Një “mendje hyjnore” që përpunon informacion pa kufizime entropike do të binte ndesh me termodinamikën dhe teorinë e informacionit. Llogaritja plotësisht e kthyeshme konsiderohet ontologjikisht e parealizueshme, sepse edhe simulimet e saj prodhojnë entropi. === Mohimi i vullnetit të lirë === Çdo sistem logjik ose fizik operon me rregulla dhe shkallë lirie të përcaktuara. Nuk lejohet agjenci ekzologjike që shkel ligjet e sistemit. Gabimet ose çrregullimet mendore nuk përbëjnë thyerje të kauzalitetit fizik. Vullneti i lirë si ndërhyrje jashtë-sistemore konsiderohet i pamundur. === Personiteti si kompleks mereologjik (anglisht: mereological complex) === Ndërgjegjja kërkon një tru mereologjikisht kompleks me shumë modalitete funksionale, siç përshkruhen në ndarjet kortikale të Korbinian Brodmann. Truri përfshin pluralizëm intelektual (shumë lloje të të dhënave): # polilojshmëri mnemonike: Lloje të ndryshme të kujtesës dhe kujtime të shumta në çdo kategori. # pluralizëm procedural (modalitete matematikore, emocionale, shqisore etj., me nënmodalitete të shumta). Personiteti nuk është themel kozmologjik, por rezultat i proceseve më themelore fizike. Proceset bazë janë më themelore se universet e plota ose se vetëdija e plotë si sistem. === Kritikë e fondamentalizmit statik === Fondamentalizmi filozofik pretendon një shtresë të fundit statike të realitetit. Ateizmi gnostik mbron se themelet janë logjikoprocedurale dhe jo statike. Ekzistenca është procesuale; një bazë joprocedurale nuk prodhon realizim ontologjik. === Matematika dhe ontologjia === Matematika është sistem prove, jo univers ontologjik vetë-instancues. Ndërtimi i numrave natyrorë nga bashkësia boshe sipas John von Neumann është konstrukt formal dhe jo provë ontologjike e ekzistencës. Marrëdhëniet logjikoprocedurale kanë përparësi ndaj elementeve simbolike. === Mos-ekzistenca e “gjithçkaje” si sistem unik funksional === Racionalizmi rigoroz dhe shkenca argumentojnë se “gjithçka” nuk ekziston si një sistem unik funksional, i unifikuar dhe plotësisht i angazhuar. Matematika lejon pafund sisteme aksiomatike, shumë prej tyre reciprokisht të papajtueshme. Megjithatë, jo çdo sistem logjik është ontologjik (pra fizikisht ekzistues). Ekzistenca fizike kërkon kushte të rrepta koherence, vetë-referencialitet procedural dhe rregulla të ndërlidhura që funksionojnë si proces, jo thjesht si përshkrim abstrakt. Nëse “gjithçka” përkufizohet si përfshirja e të gjitha sistemeve të mundshme – përfshirë universe me ligje krejtësisht të ndryshme dhe të papajtueshme – atëherë kemi një bashkësi strukturash që nuk mund të formojnë një kernel të vetëm funksional. Universet reciprokisht përjashtuese nuk kanë mekanizëm ndërveprimi dhe nuk mund të paralelizohen proceduralisht. Ato përbëjnë vazhdimësi të ndara, pa kod të përbashkët ekzekutimi. Një sistem unik do të kërkonte që të gjitha këto baza të ndryshme logjike të ishin të dekodueshme brenda një procedure të vetme, gjë që është e pamundur për shkak të papajtueshmërive aksiomatike. Hipoteza e një “gjeneratori zhurme” që në kohë të pafund prodhon çdo konfigurim të mundshëm dështon, sepse koha e pafundme e realizuar nuk materializohet dhe përpunimi i informacionit të pafund është logjikisht i papërfundueshëm. Do të duheshin kode dekodimi të pafundme për ta bërë informacionin të lexueshëm; procese që nuk ndalen, gabime procedurale, cikle të përjetshme, viruse logjike dhe papajtueshmëri do ta bënin sistemin funksionalisht të paaftë. Heqja e këtyre elementeve do të nënkuptonte se nuk kemi më “gjithçkën”, por një nën-bashkësi të filtruar. Edhe një “libër i pafund” që përmban çdo përshkrim të mundshëm nuk do të ishte vetë sistem ontologjik. Jo çdo konstrukt logjik ka atributet e nevojshme për identitet substancial dhe ekzistencë fizike. Pa rregulla logjike të brendshme që garantojnë koherencë, funksionim procedural dhe qëndrueshmëri strukturore, një përshkrim mbetet abstrakt dhe nuk fiton status ekzistence. Refuzimi i logjikës (ekzologjikë: pa karakteristika logjike) nuk ofron alternativë, sepse pa kritere aksiomatike dhe pa rregulla dhe mekanizma të saktë nuk mund të ketë identitet apo substancë. Prandaj realiteti, në kuptimin më të gjerë të mundshëm, është logjikisht i fragmentuar: një koleksion sistemesh të ndara, jo plotësisht të ndërveprueshme dhe jo të kompresueshme në një formë të vetme të fundme. “Gjithçka” nuk është e riprodhueshme si një njësi koherente, sepse nuk ka gjenerator të fundëm që ta prodhojë në mënyrë të lexueshme dhe pa kontradikta. Nga kjo ndërtohet një argument i gjatë dhe i kombinuar i ateizmit gnostik (që përfshin kundërshtimin rigoroz të së mbinatyrshmes): një Zot i gjithëditur dhe i gjithëfuqishëm do të kërkonte koherencë të plotë sistemike dhe qasje të pakufizuar mbi një totalitet të menaxhueshëm. Por nëse “gjithçka” nuk formon një sistem unik funksional për shkak të papajtueshmërive logjike dhe pamundësive procedurale, atëherë atributet hyjnore bëhen jo-koherente. Një realitet i fragmentuar nuk lejon ekzistencën e një qenieje me dije dhe fuqi absolute, sepse vetë objekti i asaj dijeje dhe fuqie nuk është një njësi e angazhuar si sistem i vetëm. = Mos-ekzistenca e “gjithçkaje” si sistem unik funksional = == Dallimi themelor == * ontofizika: fizika reale/ontologjike (ligjet që ekzistojnë). * scientofizika: ajo që dimë për fizikën (me pasaktësi dhe kufizime njohjeje). ''“Gjithçka” nuk ekziston si një sistem i vetëm funksional i vetë-koherent.'' == Matematika vs. ontologjia == Matematika është sistem prove; universi ontologjik (ontofizik) është realizim ekzistues. Janë të mundshme pafund sisteme logjike, por jo të gjitha plotësojnë parakushtet për ekzistencë ontologjike. Parakushtet themelore ndryshojnë ndërmjet sistemeve. == Aksiomatizimi i fizikës (ontologjike ose teori efektive) == # Përmbledhjen e të gjitha ligjeve natyrore. # Mekanizmat e kompatibilitetit ndërmjet ligjeve në shkallë të ndryshme (mikro–makro, etj.). # Rregullat për krijimin e fizikës së saktë (kritere gjeneruese). Aksiomatizimi ontologjik nuk është një listë aksiomash si në matematikë, por strukturë programore (logjikoprocedurale). Në logjikën matematike zakonisht shmanget rrethqarkullimi aksiomatik (edhe pse në matematikën e avancuar tolerohen forma të caktuara). Ndërsa aksiomatizimi ontologjik i fizikës kërkon rrethqarkullim procedural (vetë-referencë dinamike), sepse realiteti është proces. == Fundamentaliteti: i fundëm apo i pafundëm? == Mbetet e hapur nëse përshkrimi i plotë i ligjeve fizike është fundor apo jo-trivialisht i pafundëm. Disa e konsiderojnë të hapur si matematika (sistem aksiomatik i hapur), duke e lidhur këtë hapje me hipoteza të tipit “vazhdimësi” për ekzistencën logjikoprocedurale. Shumë studiues fokusohen vetëm në pjesë të aksiomatizimit (p.sh. vetëm në kompatibilitetin e coarse-graining) dhe shmangin pyetjen nëse një përshkrim më i plotë është i mundur. Është e pamundur të ndiqet çdo grimcë individuale, por mbetet e hapur nëse ekziston një njësi ontologjike e plotë me shkallë Everettiane lirie. == Everettizmi dhe probabiliteti == Refuzimi i interpretimit të shumë-botëve të Hugh Everett III nënkupton refuzim të themelit probabilistik të realitetit. Çdo ndërveprim (vëzhgim) – nga grimcat e deri te sistemet komplekse – krijon ngatërrime (entanglement) të shumta, shpesh të dobëta e të shpërndara. Kjo quhet gabimisht “fizikë klasike”; në fakt mbetet Everettiane dhe degëzimet do të ri-integrohen në funksionin valor total të universit pas intervaleve shumë të gjata kohore. Vëzhguesit (edhe grimcat) nuk janë universi total, prandaj përjetimi i tyre është probabilistik. Ndërsa tërësia e multiversit valor është deterministe dhe përfshin të gjitha zgjidhjet e arritshme logjikisht. == Energjia dhe arritshmëria logjikoprocedurale == Degëzimi i funksionit valor nuk kërkon energji të pafundme. Transferet energjetike janë më pak themelore sesa arritshmëria logjikoprocedurale. Kjo arritshmëri parapërfshin të gjitha rezultatet e sakta pa krijim nga asgjëja absolute (nihilogonia – krijimi nga asgjë e vërtetë – është i pamundur). Ontologji të ndryshme mund të ekzistojnë në kontinua të veçanta me fizika të ndryshme, por jo si një “gjithçka” unike. == Argumenti i gjeneratorit të zhurmës (kundër “gjithçkaje” absolute) == Nëse një gjenerator zhurme funksionon në kohë të pafundme, ai do të prodhonte të gjitha sistemet aksiomatike të mundshme (logjike dhe eksperimentale). Por: * Koha e pafundme nuk materializohet ontologjikisht. * Asnjë kompjuter lokal nuk mund të përpunojë informacion të pafund. * Nuk ekziston memorie e pafundme; ruajtja statike nuk është sistem aktiv, endo-koherent dhe i pa-fragmentuar. * Sistemet logjike kërkojnë programe leximi/dekodimi; për pafund sisteme duhen pafund dekodues. * Gjeneratori nuk garanton tranzicione të lëmuara ndërmjet renditjeve të dekodimit. * Shumë sisteme do të jenë të pakuptueshme (jo-dekodueshme). * Do të prodhohen pafund “bug”-e dhe renditje që ndalojnë (halting). Prandaj “gjithçka” e pafundme nuk formon një sistem të vetëm koherent dhe funksional me angazhim real ndërmjet pjesëve të saj. == Përfundim ontologjik == Një Zot apo forcë mbinatyrore, edhe po të supozohej, nuk do të kishte akses në një “gjithçka” të tillë, sepse ajo nuk është një tërësi funksionale unike. Duke qenë logjikisht e fragmentuar, nuk përbën ontologji. Rrjedhimisht, Zoti ose forca mbinatyrore nuk ekziston. Ky përbën një refutim specifik (ndër shumë të tjerë) të mbinatyrshmes. == Çështje të hapura në ateizmin gnostik == Argumentet bazë dallohen qartë nga pyetjet shkencore të hapura. === Vazhdueshmëria ontologjike dhe kozmologjia === Koncepti i nulllindjes (''nihilogony''; kozmogoni nga asgjëja / nga mosqenia e mirëfilltë) konsiderohet i papajisur me mekanizëm realizimi. “Asgjëja” absolute nuk identifikohet me boshllëkun fizik. Si alternativa diskutohen: * interpretimi i shumë botëve i Hugh Everett III; * modele ciklike si Big Bounce; * debatet mbi rolin e vëzhguesit në mekanikën kuantike, përfshirë qasjen e Niels Bohr. Këto përbëjnë çështje të hapura shkencore dhe nuk janë pjesë e domosdoshme e bërthamës argumentuese të ateizmit gnostik. === Aksiomatizimi i fizikës === Problemi i gjashtë i David Hilbert kërkon aksiomatizimin e fizikës. Për disa fusha (p.sh. termodinamika e fluideve) janë arritur forma të pjesshme, por nuk ekziston një formulim përfundimtar i plotë për të gjithë fizikën. Mbetet e hapur nëse themelet fizike janë të përshkruara nga një strukturë përfundimtare apo nga një bazë programore e hapur dhe potencialisht e pafund. == Shiko edhe == * [[Ateizmi]] == Burime == [[Kategoria:Ateizëm]] 2syq0cf0wexwk79ckzbdv7pe4ufz60l 1 396302 3029129 2920186 2026-09-01T23:02:23Z ~2026-47579-16 192397 /* Në hierarkinë e argumenteve, disa shpjegime shtesë */ pjesë e re 3029129 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ateizmi gnostik/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Rrëzimi i vetë thelbit hyjnor == (Mund ta përdorësh këtë tekst në artikullin kryesor.) Ky argument shqyrton koherencën e brendshme të nocionit të një mendjeje ontologjikisht të pafundme duke përdorur kufizimet e teorisë së informacionit dhe rezultate si problemi i ndalimit i <nowiki>''</nowiki>Alan Turing<nowiki>''</nowiki>. Nëse një qenie përkufizohet si e pafund dhe përfshin çdo sistem aksiomatik të mundshëm, atëherë ajo përmban sisteme reciprokisht përjashtuese; për t’i bashkuar do të kërkohej një meta-rregull unifikues, por një përfshirje e pakufizuar e të gjitha aksiomave e shndërron strukturën në një gjendje triviale ku dallimi midis së vërtetës dhe së rremes humbet. Kjo nuk nënkupton se sistemet e hapura me pafundësi aksiomash nuk ekzistojnë: një sistem ontologjik mund të jetë i fundëm ose proceduralisht i pafund, për sa kohë që mbetet i kufizuar nga një mekanizëm i përcaktuar logjik i zgjerimit aksiomatik. Pafundësia procedurale është e mundur vetëm brenda rregullave gjenerative që përjashtojnë kontradiktat; ajo nuk është një grumbullim i pakushtëzuar i çdo aksiome të mundshme. “Gjithçkaja” nuk është tautologji e një pafundësie të vetme; ajo përfshin të gjitha gjërat e fundme dhe të gjitha pafundësitë. Megjithatë, një listë matematikore e “gjithçkaje” nuk është algoritmikisht apo programueshmërisht e realizueshme: nuk ekziston procedurë efektive që mund të gjenerojë, rendisë apo përfshijë në mënyrë të përfundueshme totalitetin absolut. Idealizimi matematikor përdoret në prova formale, por sistemet e provës në matematikë janë struktura formale, jo ontologjike; ato nuk janë universe ekzistence, por korniza deduktive të ndërtuara mbi aksioma të zgjedhura. Një univers ontologjik duhet të përmbushë kritere të caktuara koherence, konsistence dhe funksionaliteti procedural; jo çdo sistem aksiomatik apo logjik i konceptueshëm i plotëson kushtet e ekzistencës. Prandaj, fakti që një strukturë mund të përkufizohet formalisht nuk do të thotë se ajo mund të ekzistojë ontologjikisht. Në një sistem procedural të pakufizuar pa kufizime selektive, gabimet logjike, ciklet vetë-mohuese dhe regresionet e pafundme bëhen të pashmangshme. Sipas problemit të ndalimit, nuk ka algoritëm të përgjithshëm që vendos ndalimin e çdo procedure; një mendje absolutisht e pafund, pa rregulla ndalimi dhe pa kufizime operative, do të mbetej në procese të papërfundueshme. Nëse potenciali i saj nuk është plotësisht i angazhuar, kemi fragmentim; nëse është plotësisht i angazhuar pa mekanizëm selektiv, kemi përplasje reciproke që shkatërrojnë koherencën sistemike. Çdo identitet kërkon rregulla të përcaktuara dhe jo-kontradiktore; një “thelb hyjnor” i përkufizuar si njëkohësisht i pafund, i unifikuar dhe i pakufizuar nga çdo rregull bie në tension të brendshëm konceptual. Ashtu si shprehja “veriu i polit të veriut”, që i referohet “Poli i Veriut” por përshkruan një pamundësi gjeografike, edhe nocioni i një thelbi absolutisht të pakufizuar rezulton problematik: ekzistenca kërkon sistemicitet, ndërsa mohimi i çdo kufizimi logjik e zbraz nocionin nga kushtet minimale të koherencës. == Themelet logjike dhe jofundamentaliteti i njësisë == Përdorimi i konstruksionit të von Neumann-it tregon se, ndonëse “1” apo “epërsia” janë simbole, elementi themelor i këtij konstruksioni është bashkësia bosh: ∅ (varnothing). Megjithatë, konstruksionet matematikore nuk janë të vërteta absolute dhe nuk përmbushin kritere ontologjike të ekzistencës, përveç nëse mbështeten nga një mekanizëm i përcaktuar rreptësisht me bazë fizike. Edhe pse konstruksionet matematikore (provat me konstruksion) shpesh konsiderohen si forma më konkrete e provës, ato nuk janë universalisht absolute në kuptimin filozofik. Vlefshmëria e tyre varet nga sistemi aksiomatik dhe filozofia themelore mbi të cilën ndërtohen. Konstruksioni i numrave natyrorë sipas von Neumann-it, që fillon nga bashkësia bosh ∅, është plotësisht rigoroz brenda teorisë aksiomatike të bashkësive (si p.sh. ZFC), duke ofruar një model konkret në të cilin aksiomat e Peano-s plotësohen. Ai nuk është vetëm shpjegues, por demonstron se aritmetika mund të përfshihet brenda teorisë së bashkësive. Më saktë, ai jep një rezultat të konsistencës relative: nëse ZFC është konsistente, atëherë edhe aksiomat e Peano-s janë konsistente, pa e provuar këtë në mënyrë absolute, në përputhje me teoremat e paplotësisë së Gödel-it. Ndërkohë që mund të formulohen shumë sisteme logjike dhe aksiomatike, disa prej të cilave mund të jenë të papajtueshme mes tyre, pretendimi se nuk mund të ekzistojë një sistem aksiomatik universal mbetet një qëndrim filozofik (një pyetje e hapur), dhe jo një teoremë matematikore e provuar. Numrat natyrorë nuk lidhen me një konstruksion të vetëm “të vërtetë”; ata janë objekte strukturore të karakterizuara nga aksiomat e Peano-s. Sisteme të ndryshme themelore mund ta realizojnë këtë strukturë në mënyra të ndryshme. Ajo që është matematikisht e qëndrueshme është vetë struktura dhe pasojat e saj, jo implementimi i veçantë. Sisteme si ZFC ofrojnë një realizim të fuqishëm dhe gjerësisht të përdorur, por nuk u japin atyre një status metafizik absolut—vetëm një legjitimitet të kushtëzuar, relativ ndaj modelit. Ekzistojnë konstruksione alternative, por ekuivalente, në baza të ndryshme: në teorinë Zermelo–Fraenkel mund të përdoren kodime të ndryshme të bashkësive (p.sh. konstruksione të ndryshme të ordinalëve); në teorinë e tipeve numrat natyrorë dalin si një tip induktiv i gjeneruar nga zero dhe pasardhësi; në teorinë e kategorive ata paraqiten si një objekt i numrave natyrorë i përcaktuar nga një veti universale; ndërsa në pikëpamjet strukturaliste trajtohen si pozicione abstrakte në një strukturë pasardhëse. Këto janë ekuivalente deri në izomorfizëm: ndryshojnë në ontologji, jo në përmbajtje aritmetike. Në të gjitha kornizat logjike, nuk është i mundur asnjë devijim teleologjik nga logjika rigoroze, veçanërisht për të imponuar një interpretim etik të logjikës pa një mekanizëm specifik (shih: Margaret Cavendish). Ndërkohë, ekzologjia (mbinatyrore) është atautotike (nga greqishtja: αταυτοτική), domethënë nuk ka një identitet themelor rigoroz që ta përcaktojë si diçka specifike. Një “sistem aksiomatik universal” nuk përjashtohet thjesht nga ekzistenca e pafund sistemeve logjike apo aksiomatike, edhe nëse ato janë të papajtueshme mes tyre, sepse dallimi kyç qëndron midis pranimit të sistemeve si të vërteta dhe trajtimit të tyre si objekte studimi. Një sistem i vetëm konsistent nuk mund të mbështesë njëkohësisht si konsistencën ashtu edhe jokonsistencën pa u shembur, por ai mund të formalizojë dhe analizojë një gamë të gjerë sistemesh brenda një metakornize si teoria e bashkësive Zermelo–Fraenkel. Kufizimet reale janë të brendshme—sidomos ato që rrjedhin nga teoremat e paplotësisë së Gödel-it, të cilat tregojnë se sisteme mjaftueshëm të fuqishme nuk mund të jenë njëkohësisht të plota dhe të afta të provojnë konsistencën e tyre. Prandaj, pamundësia e një sistemi “universal” vlen vetëm në një interpretim të fortë që kërkon të vërtetën e njëkohshme të të gjitha sistemeve, ndërsa një kornizë universale përfaqësimi mbetet koherente dhe përdoret gjerësisht në logjikën matematikore. Një teori e Universit tonë mund të kërkojë një kornizë në të cilën realiteti nuk rrjedh “ex nihilo”, por lind nga një strukturë thelbësisht vetë-konsistente (“ex logica”), ku ligjet dhe gjendjet kufizohen bashkërisht dhe nuk imponohen nga jashtë. Në këtë këndvështrim, Universi përputhet me një kornizë të caktuar logjike të realizuar fizikisht, jo domosdoshmërisht identike me themelet standarde matematikore, megjithëse ende e shprehshme formalisht brenda matematikës. Një kornizë e tillë nuk mund, nëse është mjaftueshëm shprehëse, të jetë njëkohësisht e plotë dhe konsistente në kuptimin klasik për shkak të teoremave të paplotësisë së Gödel-it, por megjithatë mund të përkufizojë një strukturë të realizuar në mënyrë unike. Ky këndvështrim përputhet natyrshëm me një kornizë ontologjike kozmologjike ciklike me strukturë të vazhdueshme, ku konsistenca globale zëvendëson kushtet fillestare të jashtme dhe drejtimi i dukshëm kohor lind nga kufizime të lidhura me entropinë termodinamike dhe entropinë e informacionit. Pamja që rezulton shkon përtej sistemeve standarde të provës, duke kërkuar jo vetëm koherencë formale, por edhe realizim fizik. Refuzimi i Everettizmit (zgjidhjeve alternative të sakta) nuk është i domosdoshëm—do të kërkonte një mekanizëm asgjësimi dhe do ta komplikonte panevojshëm teorinë—sepse “shumëbotët” nuk burojnë nga asgjëja apo nga energji e pafundme, por nga vetë sistemi logjik i Universit (nga logjika e tij). Kërkesa që një sistem mjaftueshëm shprehës nuk mund të jetë njëkohësisht i plotë dhe konsistent vlen specifikisht për sistemet formale të provës, por një teori e Universit nuk ka pse të formulohet në këtë mënyrë. Ajo mund të marrë formën e një strukture globalisht vetë-konsistente ose të gjeneruar dinamikisht, e cila nuk është e aksiomatizueshme në mënyrë rekursive dhe nuk mbështetet në derivueshmëri, duke shmangur kështu nevojën për plotësi klasike ndërsa ruan koherencën fizike. Brenda një kornize të tillë, refuzimi i shumëzimit të tipit Everett nuk është i nevojshëm: ajo që duket si shumë botë mund të interpretohet si sektorë të ndryshëm, të brendshëm dhe konsistentë, të së njëjtës strukturë logjike themelore, që burojnë nga organizimi i saj i brendshëm dhe jo nga procese të pavarura krijimi apo nga një kosto shtesë energjetike. <blockquote> Është një pohim i qartë i ateizmit gnostik. Asnjë ndërtim matematikor nuk është një e vërtetë absolute sepse janë të mundshme pafundësi të ndryshme. Një ndërtim matematikor është vetëm një e vërtetë kontekstuale brenda një formulimi aksiomatik të caktuar. Rëndësia absolute e njësisë (numrit një) hidhet poshtë. Sistemi aksiomatik universal nuk përfshin pjesë interaktive plotësisht të pajtueshme për shkak të përjashtimeve të ndërsjella dhe problemeve të tjera, dhe praktikisht nuk mund të ekzistojë si një entitet i veçantë i ontologjisë së vërtetë. Disa matematikanë zhvilluan mekanizma kategorizimi për të përfshirë gjithçka, por matematika është një sistem provash dhe nuk është tautologjike me universet ontologjike sepse ato kanë kritere themelore të ndryshme. </blockquote> == Në hierarkinë e argumenteve, disa shpjegime shtesë == <nowiki>**</nowiki> nuk është agnosticizëm (konfuzioni i disave): shkallët e pafundme të lirisë nuk çojnë në një themelim fizik të realizueshëm (në modelet matematikore janë të realizueshme) <nowiki>***</nowiki> katastrofa ultraviolet (nevoja për kufij ndërprerjeje - cutoff) <nowiki>***</nowiki> diskretiteti i lëndës (kufiri i atomicitetit) <nowiki>***</nowiki> kufiri Bekenstein (kufiri informativ) <nowiki>***</nowiki> shkalla Planck (kufiri hapësirë-kohor) [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-47579-16|&#126;2026-47579-16]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-47579-16|talk]]) 2 shtator 2026 01:02 (CEST) anjzue27146fbiydfuloyp7k8vkewlb 1 396319 3029169 2984023 2026-09-02T04:24:53Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Marcus Rashford]] 3029169 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marcus Rashford]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2866552 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220705043817/https://time.com/collection/time100-next-2021/5937613/marcus-rashford/ për lidhjen https://time.com/collection/time100-next-2021/5937613/marcus-rashford/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 tetor 2025 13:36 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marcus Rashford]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2870012 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit http://www.independent.co.uk/sport/football/european/marcus-rashford-goal-manchester-united-debuts-fc-basel-champions-league-highlights-a7943811.html me https://web.archive.org/web/20201112033903/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/marcus-rashford-goal-manchester-united-debuts-fc-basel-champions-league-highlights-a7943811.html te lidhja https://www.independent.co.uk/sport/football/european/marcus-rashford-goal-manchester-united-debuts-fc-basel-champions-league-highlights-a7943811.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 nëntor 2025 06:50 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marcus Rashford]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2894067 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210120225154/https://sport.bt.com/football/200-and-counting-what-the-stats-say-about-marcus-rashfords-development-as-he-reaches-manchester-united-milestone-S11364424794080 për lidhjen https://sport.bt.com/football/200-and-counting-what-the-stats-say-about-marcus-rashfords-development-as-he-reaches-manchester-united-milestone-S11364424794080. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 janar 2026 15:31 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marcus Rashford]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2906050 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210802135628/https://neu.org.uk/press-releases/marcus-rashford-mbe-receives-2021-fred-and-anne-jarvis-award për lidhjen https://neu.org.uk/press-releases/marcus-rashford-mbe-receives-2021-fred-and-anne-jarvis-award. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 shkurt 2026 07:43 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marcus Rashford]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979356 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://en.africatopsports.com/2020/06/10/ghana-a-former-football-player-claims-to-be-the-father-of-marcus-rashford/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 maj 2026 11:53 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marcus Rashford]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3026676 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210122044414/https://sport.optus.com.au/articles/os11258/marcus-rashford-manchester-united-analysis për lidhjen https://sport.optus.com.au/articles/os11258/marcus-rashford-manchester-united-analysis. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2026 13:19 (CEST) oli8f5ut13b7vdzsxazb9jupuz34eff 0 398496 3029182 3023742 2026-09-02T05:44:01Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029182 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kiço Lamaj | image = | caption = | birth_name = Kristi Lamaj | birth_place = [[Llakatund]], [[Vlorë]], Shqipëri<ref>{{cite web|title=Ish-ministri fans i Kristit, bën thirrje: “Votojeni, unë jam krenar për të”|url=https://newsbomb.al/fcb-bomb/ish-ministri-fans-i-kristit-ben-thirrje-votojeni-une-jam-krenar-per-men-i383931|website=Newsbomb|language=sq|date=5 shkurt 2026|access-date=3 prill 2026}}</ref> | occupation = {{hlist|Këngëtar|kantautor|personazh televiziv}} | years_active = 2019–e sotme | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{hlist|Muzikë popullore shqiptare|Muzikë popullore e Jugut|Pop}} | instrument = {{hlist|Vokal}} }} }} '''Kristi Lamaj''' është një këngëtar i muzikës popullore, kantautor dhe personazh televiziv shqiptar. Veprimtaria e tij përfshin muzikën pop dhe muzikën tradicionale popullore të Shqipërisë së Jugut. == Jeta e hershme dhe edukimi == Lamaj ka lindur në [[Llakatund]] të [[Vlorë|Vlorës]]. Ai filloi të studionte muzikë në moshën dymbëdhjetë vjeçare.Përfundoi studimet për kanto klasike në një lice artistik.<ref>{{cite web|title=I rritur me muzikë, por me sytë nga drejtësia, kush është djali nga Vlora që “e qan” këngën labe|url=https://abcnews.al/i-rritur-me-muzike-por-me-syte-nga-drejtesia-kush-eshte-djali-nga-vlora-qe-e-qan-kengen-labe/|website=ABC News Albania|language=sq|date=15 nëntor 2022|access-date=3 prill 2026}}</ref> Ai gjithashtu ka studiuar për drejtësi, me fokus në të drejtën civile dhe atë të autorit.<ref>{{cite web|title=Kristi Lamaj hyn në shtëpinë e Big Brother VIP Albania 5|url=https://zeri.info/showbiz/604563/kristi-lamaj-hyn-ne-shtëpinë-e-big-brother-vip-albania-5-do-te-dal-me-fitore/|website=Zëri|language=sq|date=20 dhjetor 2025|access-date=3 prill 2026}}</ref> == Karriera == === Muzikë === Lamaj bëri debutimin e tij në muzikë në vitin 2019 me këngën "Pa faj", duke marrë pjesë në ''[[Kënga Magjike]]''.<ref>{{cite web|title=Kristi Lamaj zyrtarisht pjesë e Big Brother VIP 5, hyn duke kënduar në shtëpi|url=https://alfapress.al/showbiz/kristi-lamaj-zyrtarisht-pjese-e-big-brother-vip-5-hyn-duke-kenduar-ne-st-i180770|website=AlfaPress|language=sq|date=20 dhjetor 2025|access-date=3 prill 2026}}</ref> Më vonë ai u fokusua në muzikën tradicionale popullore shqiptare, veçanërisht në stilet polifonike të jugut. Këngët e tij, duke përfshirë "O nëno zemëro" dhe "Ç'më ka marrë malli rëndë"<ref>{{cite web|title=Ç'më ka marrë malli rëndë (teksti i këngës)|url=https://teksteshqip.com/kristi-pop/teksti/1995294|website=TeksteShqip|language=sq|access-date=3 prill 2026}}</ref>, janë shpërndarë në platformat digjitale.<ref>{{cite web|title=Kristi Lamaj , O Nëno Zemëro|url=https://teksteshqip.com/kristi-pop/teksti/1993647|website=TeksteShqip|language=sq|date=1 shtator 2019|access-date=3 prill 2026}}</ref> === Televizion === Në vitin 2025, ai mori pjesë si banor në sezonin e pestë të ''[[Big Brother VIP Albania]]''.<ref>{{cite web|title=Kristi Lamaj rikthehet në shtëpi duke u futur nga muri|url=https://top-channel.tv/2026/03/25/kristi-lamaj-rikthehet-ne-shtepi-duke-u-futur-nga-muri-cfare-po-ndodh-ne-big-brother-vip/|website=Top Channel|language=sq|date=25 mars 2026|access-date=3 prill 2026}}</ref> Në prill të vitit 2026, ai filloi të bashkëdrejtojë programin televiziv ''Urban Gen'', të transmetuar në [[Top Channel]], bashkë me Lei Krajën.<ref>{{cite web|title=Kristi Lamaj dhe Lei Kraja bëhen bashkë|url=https://sot.com.al/gossip/kristi-lamaj-dhe-lei-kraja-behen-bashke-ja-projekti-i-ri-i-dyshes-me-nje-qasje-dinamike-ne-ekran/|website=Sot|language=sq|date=1 prill 2026|access-date=3 prill 2026|archive-date=1 prill 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260401150917/https://sot.com.al/gossip/kristi-lamaj-dhe-lei-kraja-behen-bashke-ja-projekti-i-ri-i-dyshes-me-nje-qasje-dinamike-ne-ekran/|url-status=dead}}</ref> == Diskografia == === Këngë të zgjedhura === * ''Pa faj'' (2019) * ''O nëno zemëro'' * ''Ç'më ka marrë malli rëndë'' * ''Me hënë'' * ''S'ka si motra me vëllanë'' * ''Dhe babai na tha po'' * ''Më dhe shpirt në krahët e mia'' == Referime == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Lamaj, Kristi}} [[Kategoria:Këngëtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Muzikantë shqiptarë]] [[Kategoria:Muzikantë nga Vlora]] [[Kategoria:Prezantues televizivë]] iig77d2zg3szxpn27e442reh5byvfqo 1 400900 3029172 3027015 2026-09-02T04:25:23Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Liga Profesionale Saudite 2025–26/Arkivi 1]] 3029172 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Liga Profesionale Saudite 2025–26/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 2g1jowmj83fy3xerpanv27bwzruefiv 0 401893 3029179 2995134 2026-09-02T05:37:55Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029179 wikitext text/x-wiki '''Kreshnik Tartari''' sportist shqiptar. Ishte një nga figurat e mëdha të sportit shqiptar, veçanërisht në volejboll. Lindi më 21 korrik 1943 në Tiranë. Ishte volejbollist, trajner dhe drejtues sportiv. Konsiderohet një legjendë e volejbollit shqiptar <ref>https://newsmaxbalkans.al/sport/shumesportesh/50174/shuhet-ne-moshen-83-vjecare-kreshnik-tartari-nje-nga-ikonat-e-volejbollit-shqiptar/news/</ref> dhe një nga njerëzit që ndikoi më shumë në zhvillimin e këtij sporti në Shqipëri. Luajti me ekipin e Dinamo dhe Tirana dhe me kombëtaren shqiptare <ref>https://shtypi.net/ndahet-nga-jeta-ne-moshen-83-vjecare-legjenda-e-volejbollit-shqiptar-kreshnik-tartari/</ref>. Fitoi tituj dhe trofe gjatë periudhës së tij si lojtar. Karriera si trajner: U bë i famshëm si trajner i ekipit të volejbollit të femrave të Dinamos. Nën drejtimin e tij: Dinamo fitoi 11 tituj kampionë radhazi dhe 20 në total. Skuadra arriti të renditej mes 4 më të mirave në Evropë disa herë – një arritje shumë e rrallë për sportin shqiptar. Trajnoi edhe kombëtaren shqiptare, duke arritur suksese si titulli në Lojërat Mesdhetare. Vlerësime dhe ndikimi: U nderua me titullin “Mjeshtër i Madh” për kontributin e tij. Konsiderohet si “arkitekti” i epokës së artë të volejbollit të femrave në Shqipëri. Ka ndihmuar në formimin e shumë brezave sportistesh dhe në ngritjen e nivelit të volejbollit shqiptar. U nda nga jeta më 30 maj 2026 <ref>https://shqiptarja.com/lajm/nderron-jete-ne-moshen-83vjecare-legjenda-e-volejbollit-shqiptar-kreshnik-tartari/</ref>, në moshën 83-vjeçare <ref>{{Cite web |url=https://sot.com.al/opinion-editorial/lamtumire-kreshnik-tartari-kolosi-qe-ngriti-ne-piedestal-volejbollin-shqiptar/ |title=Kopje e arkivuar |access-date=8 qershor 2026 |archive-date=8 qershor 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608161519/https://sot.com.al/opinion-editorial/lamtumire-kreshnik-tartari-kolosi-qe-ngriti-ne-piedestal-volejbollin-shqiptar/ |url-status=dead }}</ref>. == Burimet == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Sportistë shqiptarë]] [[Kategoria:Shqipëri]] [[Kategoria:Volejbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Lindje 1943]] [[Kategoria:Vdekje 2026]] rv5ebuqznedvq2o36jokr4ypv741l7h 0 402490 3029211 3006428 2026-09-02T11:23:11Z Vyolltsa 129213 redaktim teksti 3029211 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Mônica Kabregu | image = Mónica Kabregu Bernasconi.jpg | caption = Mónica Kabregu Bernasconi, 2014 | birth_name = Mônica Kabregu Bernasconi | birth_date = {{birth date and age|1947|03|31}} | birth_place = [[Montevideo]], Uruguay | occupation = Ceramicist, painter }} '''Mnica Kabregu Bernasconi''' (lindur më 31 mars 1947, [[Montevideo]], Uruguai) është një artiste vizuale, qeramikiste dhe piktore uruguaiane me prejardhje arbëreshe.<ref name=":0">{{Cite book|title=Plásticos uruguayos|publisher=Biblioteca del Poder Legislativo|year=1975|volume=2|language=spanjisht}}</ref> Emri i saj shkruhet edhe si '''Mónica Kabregú.''' == Biografia == [[Skeda:Sanguigna_monica_kabregu_edk_1962.jpg|parapamje|Portret i Monica Kabregut nga babai i saj, Enzo Domestico Kabregu, 1962]] Kabregu është vajza e artistëve [[Enzo Domestico Kabregu]] dhe {{Interlanguage link|Nerina Bernasconi Guggeri|es}} dhe është me prejardhje [[Arbëreshët në Itali|arbëreshe]]. Motra e saj më e madhe është artistja {{Interlanguage link|Giannina Kabregu Bernasconi|es}} dhe së bashku me anëtarët e familjes së saj, Kabregu organizoi dhe mbajti Centro Plástico Athenea ("Qendra Plastike Althenea") dhe Escuela de Cerámica Artística ("Shkolla e Artit Qeramik"), qendra të shquara arsimore arti në Uruguaj të themeluara nga prindërit e saj.<ref>{{Cite news|last=Laguardia|first=Adda|title=Una casa donde todo el mundo pinta|work=El día|publication-place=Montevideo|language=spanjisht}}</ref> Nga viti 1995 deri në vitet 2010, Kabregu bashkëpunoi me motrën e saj dhe artistë të tjerë në një kolektiv artistësh me seli në Porto Alegre të quajtur Ir-Mano Artistas Latinoamericanos. Me këtë grup, ajo ka ekspozuar artin e saj në shumë vende të ndryshme në Amerikën e Jugut dhe Evropë. Në vitin 2001, vepra e saj artistike u përfshi në një ekspozitë të mbajtur si homazh për trashëgiminë e babait të saj, Enzo Domestico Kabregu, në {{Interlanguage link|Museo del Gaucho y la Moneda|es}}, në bashkëpunim me Banco de la Republica Oriental del Uruguay .<ref name=":1">{{Cite news|last=Milani|first=M|date=2014|title=Entrevistas a Giannina Kabregu y Mónica Kabregu, materiales de propiedad de la familia Kabregu|location=Montevideo|language=spanjisht}}</ref> Ajo dhe motra e saj kuruan një ekspozitë homazhi në muzeun ''San Ferdando'' në Maldonado në vitin 2009. Në vitin 2010, manifesti i saj i katërt ''Curate'' ndikoi në organizimin e ekspozitës ndërkombëtare udhëtuese të artit ''Recriando O Planeta'' ("Rekreacion ose Planet").<ref name=":0" /> Përveç ekspozimit në disa vende të Amerikës së Jugut, një ekspozitë në vitin 2014 u instalua në sallën e ekspozitave Pedro Figari të Ministrisë së Punëve të Jashtme MRREE në Montevideo.<ref name=":1" /> == Shih edhe == * [[Shqiptarët në Amerikën e Jugut]] == Lidhje të jashtme == * [https://autores.uy/autor/2872 Profili i Mónica Kabregú në Autores.uy] == Referime == [[Kategoria:Arbëreshë në Itali]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1947]] [[Kategoria:Artikuj me hKarta]] [[Kategoria:Artistë nga Montevideo]] [[Kategoria:Artiste uruguajane]] t5knxmwv33it2uja9ia0d6d6h21rx4j 1 403162 3029165 3005570 2026-09-02T04:23:33Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Mosha e pëlqimit]] 3029165 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mosha e pëlqimit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2374622 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.faqs.org/childhood/A-Ar/Age-of-Consent.html. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.faqs.org/childhood/A-Ar/Age-of-Consent.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110711010512/http://uncpress.unc.edu/browse/book_detail?title_id=833 për lidhjen http://uncpress.unc.edu/browse/book_detail?title_id=833. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 dhjetor 2021 07:02 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mosha e pëlqimit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2466213 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.faqs.org/childhood/A-Ar/Age-of-Consent.html. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.faqs.org/childhood/A-Ar/Age-of-Consent.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 korrik 2022 18:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mosha e pëlqimit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2804944 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.faqs.org/childhood/A-Ar/Age-of-Consent.html. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.faqs.org/childhood/A-Ar/Age-of-Consent.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.today/20200927182216/http://chnm.gmu.edu/cyh/teaching-modules/230 për lidhjen https://chnm.gmu.edu/cyh/items/show/230. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2025 17:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mosha e pëlqimit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2807876 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.faqs.org/childhood/A-Ar/Age-of-Consent.html. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.faqs.org/childhood/A-Ar/Age-of-Consent.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150716063642/http://chnm.gmu.edu/cyh/case-studies/230 për lidhjen http://chnm.gmu.edu/cyh/case-studies/230. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 qershor 2025 21:07 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mosha e pëlqimit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2999868 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.faqs.org/childhood/A-Ar/Age-of-Consent.html. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.faqs.org/childhood/A-Ar/Age-of-Consent.html. *U zëvendësua lidhja e arkivit https://archive.today/20200927182216/http://chnm.gmu.edu/cyh/teaching-modules/230 me https://web.archive.org/web/20211024172655/https://chnm.gmu.edu/cyh/items/show/230 te lidhja https://chnm.gmu.edu/cyh/items/show/230. *U zëvendësua lidhja e arkivit https://archive.today/20200927182216/http://chnm.gmu.edu/cyh/teaching-modules/230 me https://web.archive.org/web/20200927162414/http://chnm.gmu.edu/cyh/teaching-modules/230 te lidhja http://chnm.gmu.edu/cyh/teaching-modules/230. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 qershor 2026 13:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mosha e pëlqimit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3026706 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.faqs.org/childhood/A-Ar/Age-of-Consent.html. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.faqs.org/childhood/A-Ar/Age-of-Consent.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151015200317/http://www.avert.org/age-of-consent.htm për lidhjen http://www.avert.org/age-of-consent.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2026 18:14 (CEST) tctxu89qlo4brndbd358wo1wje7nwww 0 403443 3029027 3006457 2026-09-01T12:13:40Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 3029027 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Women in Black in New Paltz, NY.JPG|alt=Marsh kundër luftës i organizuar nga Gratë në të Zeza, në Seattle, Washington, SHBA.|parapamje|263x263px|Gratë në të zeza duke organizuar një protestë në New Paltz, Nju Jork.]] '''Gratë në të Zeza''' janë një rrjet ndërkombëtar aktivistesh feministe të cilat përmes aksioneve publike paqësore e kundërshtojnë luftën, militarizmin dhe format e tjera të dhunës. Format e shprehjes së aktivizmit të tyre përfshijnë mbajtjen e [[Vigjilja|vigjiljeve]], organizimin e protestave në hapësira publike dhe aksionet transnacionale të solidaritetit. == Historiku == === Izrael === [[Skeda:Women in black gegen die Besatzungspolitik.JPG|parapamje|"Gratë me të Zeza" protestojnë kundër politikës luftarake izraelite dhe luftës së afërt në Irak, maj 2003. ]] Lëvizja u shfaq për herë të parë në fund të shekullit të XX-të dhe që nga ajo kohë është formësuar nga kontekste të ndryshme shoqërore e politike. Grupet e para protestuese dolën në rrugë në Jeruzalem të Izraelit, më 9 janar të vitit 1988, si kundërpërgjigjje ndaj shkeljes së të drejtave të njeriut  nga ushtarët izraelitë në territoret e okupuara, gjatë [[Kryengritja e Parë|Intifadës së Parë]]<ref name=":0">{{Cite web|title=Mujeres de Negro Israel|url=https://www.mujeresenred.net/mdn-israel.html|url-status=live|access-date=29 qershor 2026|website=Mujeres en Red|language=es}}</ref>. Njëkohësisht, protestueset ishin grupi i parë që publikisht demonstruan në Izrael kundër politikave qeveritare të pushtimit të territoreve palestineze. Gjatë kësaj periudhe, pjesëmarrëset e udhëhequra nga aktivistja Hagar Roublev, mbanin vigjilje çdo të premte në qendër të Jeruzalemit, të veshura në rroba të zeza për të tërhequr vëmendjen, si shenjë të mbajtjes zi për viktimat dhe protestës paqësore. Kjo praktikë frymëzoi edhe emrin e grupit i cili deri atë kohë nuk identifikohej me një emërtim të caktuar<ref name=":0" />. Vigjiljet e organizuara në shtete të tjera mbaheshin në solidaritet me grupin izraelit, por së shpejti forma e organizimit u replikua për të përfshirë edhe çështje të tjera politike e shoqërore. === Shtetet e ish-Jugosllavisë === Një nga grupet më të konsoliduara të periudhës së fillimit ishte ai i Grave në të Zeza në hapësirën e shteteve të ish-Jugosllavisë, i cili mbajti aksionin e parë më 9 tetor 1991, në Beograd<ref>{{Cite web|title=Serbia – Women In Black|url=https://womeninblack.org/vigils-arround-the-world/europa/serbia/|access-date=2026-06-29|language=en-GB}}</ref>. I inciuar nga [[Stasha Zajoviq]] dhe aktiviste të tjera feministe e pacifiste. Grupi organizoi vigjilje dhe protesta publike kundër luftës, militarizmit, nacionalizmit dhe politikave vrastare të regjimit të Sllobodan Millosheviqit. Aksionet zhvilloheshin kryesisht në formën e vigjiljeve të heshtura<ref>{{Cite web|last=DWPBALKAN|date=2021-05-11|title=Lëvizja antiluftë dhe gratë në Serbi gjatë viteve 1990|url=https://dwp-balkan.org/sq/levizja-antilufte-dhe-grate-ne-serbi-gjate-viteve-1990/|access-date=2026-06-29|website=DWP-BALKAN|language=sq|archive-date=16 shkurt 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260216232950/https://dwp-balkan.org/sq/levizja-antilufte-dhe-grate-ne-serbi-gjate-viteve-1990/|url-status=dead}}</ref>.[[Skeda:Women in Black 1999 Ulcinj.JPG|parapamje|Gratë në të Zeza organizojnë protestë në Ulqin kundër luftës në Kosovë. Fotografi nga protesta e zhvilluar në vitin 1999.]]Gjatë luftërave në ish-Jugosllavi  përgjatë viteve 1990, grupi u bë një urë lidhëse për rrjete feministe dhe anti-militare nga Serbia, Kroacia, Bosnja dhe Hercegovina, Mali i Zi dhe Kosova. Aktivistet organizuan konferenca rajonale dhe aksione solidariteti me viktimat e luftës, ndërsa protestonin publikisht spastrimin etnik, mobilizimin ushtarak dhe retorikën nacionaliste të regjimit. Grupi i Grave në të Zeza në Beograd e përkufizonte qëndrimin e tyre anti-militarist si “orientim shpirtëror dhe zgjedhje politike”, duke kundërshtuar luftën, prodhimin e armëve, nacionalizmin dhe format e ndryshme të diskriminimit e dhunës<ref>{{Cite web|title=Serbia – Women In Black|url=https://womeninblack.org/vigils-arround-the-world/europa/serbia/|access-date=2026-06-29|language=en-GB}}</ref>. Pas përfundimit të luftërave, Gratë në të Zeza vazhduan aktivitetin përmes aksioneve përkujtimore dhe nismave për drejtësi tranzicionale, përfshirë vigjilje kushtuar viktimave të gjenocidit në Srebrenicë dhe rrethimit të Sarajevës<ref name=":1">{{Cite web|last=Khan|first=Amil|date=2017-06-20|title=Not In Our Name: The Women in Black {{!}} Remembering Srebrenica|url=https://srebrenica.org.uk/what-happened/not-in-our-name-the-women-in-black|access-date=2026-06-29|language=en-GB}}</ref>. Këto aktivitete i vazhdojnë ende rregullisht. Që nga fillet e veprimtarisë, Gratë në të Zeza është zhvilluar si lëvizje transnacionale, çka e bën të vështirë përcaktimin e numrit të saktë të grupeve aktive në botë. Rrjeti ka përbashkuar anëtare nga shtetet e Evropës, SHBA-të, Amerikës Latine, Azisë dhe Afrikës. == Fushëveprimtaria == ==== Ideologjia ==== Në hapësirat e tensionuara politikisht ku filluan veprimtarinë, Gratë në të Zeza u shquan për qëndrimet e tyre anti-militariste dhe për kundërshtimin publik të nacionalizmit dhe dhunës. Ato nuk e konsiderojnë vetën si organizatë, por si “mënyrë komunikimi dhe formulë për aksion”<ref name=":2">{{Cite web|title=¿Who are Women in Black? – Women In Black|url=https://womeninblack.org/about-women-in-black/|access-date=2026-06-29|language=en-GB}}</ref>. Qëndrim tjetër i cekur në uebfaqen e menaxhuar nga grupi rajonal i ish-shteteve të Jugosllavisë është mbështetja e aktivizmit në teori feministe me qasje anti-patriarkale dhe anti-homofobe, si dhe në parime sekulare dhe anti-nacionaliste. Megjithëse secili grup lokal i Grave në të Zeza është i lirë të përcaktojë qëllimet dhe aktivitetet e veta, grupet mbajnë kontakte të rregullta mes vete përmes internetit dhe organizojnë konferenca ndërkombëtare vjetore. Që nga fillimi, lëvizja nuk ka pasur strukturë hierarkike formale dhe vendimmarrja është bërë kryesisht përmes konsensusit. ==== Format e aksioneve ==== Aksionet e Gratë në të Zeza zhvillohen në forma jo të dhunshme dhe paqësore, dhe në pjesëmarrje kanë kryesisht gra. Ato ndërtohen në mënyra feministe të veprimit, ndonëse nuk kanë një manifesto të përbashkët<ref name=":2" />. Rëndom aksionet i zhvillojnë në formë vigjiljesh, ku gratë vishen në të zeza, qëndrojnë në hapësira publike, si rrugë të frekuentuara apo objekte institucionale, përfshirë ndërtesa qeveritare dhe ambasada, duke mbajtur pankarta dhe mesazhe protestuese. Disa vigjilje zhvillohen në heshtje të plotë, ndërsa në raste të tjera pjesëmarrëset komunikojnë me kalimtarët ose japin deklarata publike. Simbolika e aksioneve të Grave në të Zeza mbështetet kryesisht në përdorimin e trupit, ngjyrës së zezë dhe heshtjes. Vigjiljet e heshtura janë përdorur si formë proteste kundër luftës, dhunës dhe mohimit të krimeve të luftës, si dhe për të kundërshtuar kulturën e harresës në shoqëritë e pasluftës<ref name=":1" />. Përveç vigjiljeve, format e tjera të protestës përfshijnë bllokimin simbolik të rrugëve duke u ulur në shenjë proteste, si dhe aksione bllokimi të qasjes në objekte dhe baza ushtarake. == Aksionet solidarizuese me Kosovën == Studiues dhe aktivistë e kanë përshkruar lëvizjen anti-luftë në Serbi gjatë viteve 1990 si një hapësirë ku gratë luajtën rol qendror në organizimin e rezistencës qytetare ndaj luftës dhe nacionalizmit<ref>{{Cite journal|last=Hughes|first=Donna M.|last2=Mladjenovic|first2=Lepa|date=1995-01-01|title=Feminist Organizing in Serbia: 1990–1994|url=https://cws.journals.yorku.ca/index.php/cws/article/view/9331|journal=Canadian Woman Studies/les cahiers de la femme|language=en|issn=0713-3235}}</ref>. Brenda këtij konteksti, Gratë në të Zeza u shquan për aksionet e tyre publike, bashkëpunimin rajonal dhe insistimin në përballjen me përgjegjësinë për krimet e luftës. Të dhënat për aktivitetet në Kosovë janë bazuar në kronologjinë e përpiluar nga Stasha Zajoviq, Tamara Belenzada dhe Rachel Long në arkivin online të webfaqes së Grave në të Zeza. ==== 1991–1998 ==== Gjatë viteve 1990, aktiviste dhe organizata të grave në Kosovë organizuan protesta paqësore kundër represionit dhe dhunës së ushtruar nga regjimi serb. Sipas aktivistes [[Igballe Rogova]], edhe protestat e grave në Kosovë u frymëzuan nga vigjiljet e heshtura të Grave në të Zeza në Beograd dhe nga format feministe të rezistencës publike: “Ne protestonim me trupat tanë, duke qëndruar në heshtje”<ref>{{Cite web|last=DWPBALKAN|date=2021-05-11|title=Womens Protests in the 1990s in Kosovo: The Story of Igo Rogova|url=https://dwp-balkan.org/womens-protests-in-the-1990s-in-kosovo-the-story-of-igo-rogova/|access-date=2026-06-29|website=DWP-BALKAN|language=en-GB|archive-date=14 prill 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260414095424/https://dwp-balkan.org/womens-protests-in-the-1990s-in-kosovo-the-story-of-igo-rogova/|url-status=dead}}</ref>. Në maj të vitit 1991 u organizua “Karavani i Paqes në Kosovë”, ku morën pjesë pacifiste nga Beogradi, Pançeva dhe qytete italiane, përfshirë disa nga themelueset e Grave në të Zeza. Gjatë vizitës u mbajtën takime me përfaqësues të komunitetit shqiptar në Kosovë, minatorë të Trepçës, punëtorë të arsimit dhe intelektualë, ndërsa u dokumentuan dëshmi mbi represionin sistematik të regjimit serb ndaj shqiptarëve në Kosovë. Në karavan mori pjesë edhe eurodeputeti dhe aktivisti italian Alexander Langer. Ky aktivitet konsiderohet fillimi i bashkëpunimit ndërmjet Grave në të Zeza dhe shoqërisë civile shqiptare në Kosovë<ref>{{Cite web|title=KOSOVO: Activities overview 1991 – present – Žene u crnom|url=https://zeneucrnom.org/en/activities/women-s-peace-platform-kosovo/24-aktivnosti/zenski-mirovni-pregovori/1399-kosovo-activities-overview-1991-present|url-status=live|access-date=2026-06-29|website=zeneucrnom.org|language=sq}}</ref>. Në qershor të vitit 1991, aktiviste feministe nga Beogradi dhe Prishtina morën pjesë së bashku në Takimin e Katërt Feminist Jugosllav në Lubjanë. Ndërsa në nëntor të po atij viti, aktiviste të Grave në të Zeza dhe përfaqësuese të komunitetit shqiptar të Kosovës zhvilluan një turne të përbashkët në disa qytete të Italisë veriore. Në vitin 1992, Gratë në të Zeza në Beograd organizuan pjesëmarrjen e aktivisteve nga grupe feministe, pacifiste dhe organizata për të drejtat e njeriut nga ish-Jugosllavia, përfshirë Kosovën, në takimin “Women’s Solidarity” në Venedik, të organizuar nga Gratë në të Zeza në Itali. Këto takime shërbyen për krijimin e rrjeteve feministe dhe paqësore ndërmjet grave nga rajoni gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë. Gjatë vigjiljes së 8 Marsit 1995 në Beograd, aktivistet e Grave në të Zeza u sulmuan fizikisht pasi shpalosën për herë të parë pankartën “Gratë shqiptare janë motrat tona”. Sipas aktivisteve, pankarta vazhdoi të përdorej në aksionet paqësore të grupit dhe shpesh ishte cak i sulmeve nga nacionalistët. Më vonë, pankarta u shkrua edhe në gjuhën shqipe. Në gusht 1995, aktiviste shqiptare nga Kosova morën pjesë për herë të parë në takimin e “Rrjetit të Solidaritetit të Grave Kundër Luftës” ''/ Rrjeti Gratë në të Zeza'' në Trešnjevac të Vojvodinës. Në dhjetor të po atij viti, Gratë në të Zeza organizuan një diskutim publik mbi represionin ndaj shqiptarëve në Kosovë dhe rezistencën paqësore të shqiptarëve të Kosovës. Në vitet 1996–1998, Gratë në të Zeza zgjeruan aktivitetet solidarizuese me organizatat e grave dhe shoqërinë civile shqiptare në Kosovë. Aktivistet vizituan disa herë Prishtinën, organizuan protesta në Beograd kundër shkeljeve të të drejtave të njeriut në Kosovë dhe shpërndanë raporte mbi represionin ndaj shqiptarëve në rrjete ndërkombëtare feministe dhe paqësore. Në vitin 1996, gjatë Takimit të Pestë Ndërkombëtar të Grave në të Zeza në Novi Sad, aktiviste shqiptare nga Kosova dëshmuan mbi represionin e regjimit serb në panelin “Lufta psikologjike në Kosovë”. Po atë vit, gjatë protestave civile kundër manipulimit zgjedhor në Serbi, aktivistet e grupit mbanin pankarta në mbështetje të rezistencës jo të dhunshme në Kosovë dhe shpërndanin materiale informuese mbi gjendjen në Kosovë. Gjatë vitit 1997, bashkëpunimi me organizatat shqiptare të Kosovës u thellua përmes vizitave të ndërsjella, aksioneve solidarizuese dhe protestave kundër asaj që aktivistet e përshkruanin si “luftë me intensitet të ulët” ndaj shqiptarëve të Kosovës. Në të njëjtën periudhë, Gratë në të Zeza organizuan aksione në solidaritet me protestat e studentëve shqiptarë në Prishtinë dhe vizita të përbashkëta në Kosovë me aktiviste të rrjetit ndërkombëtar të lëvizjes. Në vitin 1998, grupi organizoi protesta të vazhdueshme nën sloganin “Për paqe në Kosovë” dhe iu bashkua fushatës anti-luftë “Nuk e dua luftën”. Në Takimin e Shtatë Ndërkombëtar të Grave në të Zeza në Suboticë morën pjesë 28 aktiviste nga Kosova, ndërsa gjuha shqipe u përfshi ndër gjuhët zyrtare të konferencës. Në shtator të po atij viti, autoritetet serbe ndaluan një takim ndërkombëtar anti-luftë në Kosovë të organizuar nga Gratë në të Zeza dhe Amnesty International, ndërsa protesta solidarizuese u mbajtën njëkohësisht në vende të ndryshme të botës. ==== 1999 – sot ==== Në fillim të vitit 1999, para nisjes së bombardimeve të NATO-s, grupi vazhdoi protestat nën sloganet “Për paqe në Kosovë” dhe “Marrëveshja është më e mirë se lufta”. Gjatë luftës, aktivistet mbajtën kontakte të vazhdueshme me bashkëpunëtore dhe qytetarë në Kosovë, përfshirë persona të dëbuar dhe ata që mbetën në Kosovë gjatë periudhës së spastrimit etnik dhe bombardimeve. Në shtator 1999, Gratë në të Zeza organizuan në Beograd protestën “Ndal hakmarrjen në Ballkan”, kundër dhunës dhe spastrimit etnik. Grupi organizoi gjithashtu aksione solidariteti me poeten, mjeken dhe aktivisten shqiptare [[Flora Brovina]], pas arrestimit të saj nga autoritetet serbe. Aktivistet monitoruan proceset gjyqësore ndaj shqiptarëve të Kosovës në Nish dhe Beograd, të cilat i konsideronin procese të montuara politikisht, dhe organizuan protesta e raporte për opinionin ndërkombëtar. Pas luftës, Gratë në të Zeza vazhduan monitorimin e gjykimeve ndaj shqiptarëve të burgosur në Serbi dhe organizuan një fushatë ndërkombëtare për lirimin e të burgosurve politikë shqiptarë. Në periudhën 2001–2004, grupi mori pjesë në konferenca ndërkombëtare mbi Kosovën dhe organizoi protesta kundër dhunës në Kosovë. Bashkëpunimi ndërmjet organizatave feministe nga Kosova dhe Serbia u institucionalizua në vitin 2006 me krijimin e “Koalicionit të Grave për Paqe” nga Rrjeti i Grave të Kosovës dhe Gratë në të Zeza në Serbi. Koalicioni synonte ndërtimin e solidaritetit feminist, promovimin e dialogut ndërmjet grave nga të dyja shoqëritë dhe fuqizimin e grave në proceset e paqes dhe drejtësisë tranzicionale. Aktivistet organizuan takime, konferenca dhe aksione të përbashkëta publike mbi kujtesën, paqen dhe të drejtat e grave<ref>{{Cite web|title=Gjykata e Grave për Ish-Jugosllavinë: Kërkon drejtësi, të vërtetën dhe kujtesë aktive|url=https://womensnetwork.org/sq/gjykata-e-grave-per-ish-jugosllavine-kerkon-drejtesi-te-verteten-dhe-kujtese-aktive/|access-date=2026-06-29|language=sq-AL}}</ref>. Në mars të vitit 2014, Gratë në të Zeza organizuan një performancë publike në Beograd për të përkujtuar krimet e kryera gjatë luftës në Kosovë dhe dëbimin e shqiptarëve të Kosovës nga forcat serbe në vitin 1999. Aktivistet përkujtuan dëbimin masiv të civilëve shqiptarë, vrasjet, dhunën seksuale, plaçkitjet dhe shkatërrimin e pronës gjatë luftës. Gjatë aksionit, grupi kërkoi publikimin e të dhënave për personat e zhdukur shqiptarë, zbardhjen e varreve masive në Serbi dhe ndjekjen penale të përgjegjësve për krimet e luftës. Aktivistet shpalosën pankartën “E mbajmë në mend krimin në Kosovë” në gjuhën shqipe dhe serbe, si dhe mesazhin “Gratë në të Zeza kundër luftës”<ref>{{Cite web|title=Gratë Në të Zeza Kujtojnë Krimet në Kosovë|url=https://womensnetwork.org/sq/grate-ne-te-zeza-kujtojne-krimet-ne-kosove/|access-date=2026-06-29|language=sq-AL}}</ref>. Me rastin e Ditës Ndërkombëtare Kundër Racizmit, në mars të vitit 2021, Gratë në të Zeza organizuan një aksion anti-racist në Beograd kundër gjuhës së urrejtjes dhe diskriminimit ndaj shqiptarëve në Serbi dhe shqiptarëve të Kosovës. Aktivistët dënuan përdorimin e termave fyese dhe retorikës ksenofobe ndaj shqiptarëve në diskursin publik serb, duke theksuar se gjuha e tillë nxit intolerancë dhe racizëm. Gjatë protestës, pjesëmarrëset përdorën edhe thirrje dhe mesazhe në gjuhën shqipe si shenjë solidariteti me komunitetin shqiptar<ref>{{Cite web|last=Molliqaj|first=Leonide|date=2021-03-22|title=“Gratë në të zeza” protestuan në Serbi kundër racizmit ndaj shqiptarëve|url=https://qika.org/grate-ne-te-zezaprotestuan-ne-serbi-kunder-racizmit-ndaj-shqiptareve/|access-date=2026-06-29|website=QIKA|language=sq-AL}}</ref>. Një nismë tjetër e kësaj fryme bashkëpunuese ishte “Gjykata e Grave për ish-Jugosllavinë”, e mbajtur në Qendrën Kulturore Boshnjake në Sarajevë, në vitin 2015. E organizuar nga organizata feministe dhe paqësore nga Bosnja dhe Hercegovina, Kroacia, Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Serbia dhe Sllovenia, kishte synim krijimin e një hapësire ku gratë nga shtetet e ish-Jugosllavisë mund të dëshmonin mbi përvojat e tyre. Gratë nga Srebrenica, Drenica, Krusha e Madhe, Deçani dhe zona të tjera dëshmuan para qindra aktivisteve për vrasjet, zhdukjet, dhunën e përjetuar gjatë luftës dhe përpjekjet për rindërtimin e jetës pas konfliktit<ref>{{Cite web|last=Osservatorio Balcani e Caucaso|title=Sarajevo, the Women's Tribunal|url=http://www.balcanicaucaso.org/eng/Regions-and-countries/Bosnia-Herzegovina/Sarajevo-the-Women-s-Tribunal-161486|access-date=2026-06-29|website=Osservatorio Balcani e Caucaso|language=en-GB}}</ref>. Gjykata u konceptua si alternativë feministe ndaj modeleve tradicionale të drejtësisë tranzicionale, duke vendosur në qendër dëshmitë, kujtesën dhe solidaritetin ndërmjet grave nga komunitete të ndryshme etnike dhe shtetërore. == Shpërblime == Në vitin 2001, lëvizja Gratë në të Zeza u nderua me Millennium Peace Prize for Women, çmim i ndarë nga Fondi Kombeve të Bashkuara për Gratë (UNIFEM). Po atë vit, lëvizja ndërkombëtare, e përfaqësuar nga grupet në Serbi dhe Izrael, u nominua për Çmimin Nobel për Paqe<ref>{{Cite web|title=Priznanja – Žene u crnom|url=https://zeneucrnom.org/sr/priznanja|access-date=2026-06-29|website=zeneucrnom.org|language=sq|url-status=live}}</ref>. Grupi izraelit i Grave në të Zeza ka fituar gjithashtu Aachen Peace Prize (1991), Çmimin e Paqes të qytetit San Giovanni d’Asso (1994) dhe Peacemaker Award të organizatës Jewish Peace Fellowship (2001). == Referime == [[Kategoria:Organizata feministe në Izrael]] [[Kategoria:Grupe judeje kundër okupimit]] [[Kategoria:Organizata të paqes me seli në Izrael]] [[Kategoria:Organizata të paqes]] ea4k8aewydksvg6igwcq9lf9xf0cj7m 2 404180 3029192 3028997 2026-09-02T07:05:11Z Rinor Berisha1 190032 Te pjesa “Bujqësia” janë shtuar informacione të reja mbi ndikimin e aktiviteteve bujqësore në ndotjen e ujërave, si dhe janë përfshirë referenca të reja nga studime shkencore. 3029192 wikitext text/x-wiki '''Ndotja e ujit në Kosovë''' përfshin ndryshimet në cilësinë e [[Uji|ujërave]] sipërfaqësore dhe nëntokësore të shkaktuara ose të ndikuara nga veprimtaria njerëzore. Burimet kryesore antropogjene të ndotjes përfshijnë shkarkimet urbane, aktivitetet industriale dhe minerare, veprimtaritë bujqësore, menaxhimin e mbetjeve dhe burime të tjera që mund të ndikojnë në trupat ujorë.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Ndryshimet në cilësinë e ujit mund të përfshijnë ndryshime në karakteristikat fizike, kimike dhe biologjike të tij. Shkalla dhe lloji i ndikimit ndryshojnë ndërmjet trupave ujorë dhe pjesëve të ndryshme të [[pellgu lumor|pellgjeve lumore]], ndaj vlerësimi i gjendjes së ujërave mbështetet në monitorimin e cilësisë së ujit dhe në studime shkencore.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-22 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> == Burimet ujore == Rrjeti ujor i [[Kosova|Kosovës]] përfshin lumenj, liqene, burime dhe ujëra nëntokësore. Lumenjtë e Kosovës i përkasin tri pellgjeve detare: [[Deti i Zi|Detit të Zi]], [[Deti Adriatik|Detit Adriatik]] dhe [[Deti Egje|Detit Egje]].<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-22 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Ndër lumenjtë kryesorë janë [[Drini i Bardhë]], [[Ibri]], [[Sitnica]], [[Lepenci]] dhe [[Morava e Binçës]]. [[Sitnica]] është një nga lumenjtë për të cilët dokumentet e monitorimit kanë evidentuar ndikime të lidhura me aktivitetet urbane dhe industriale përgjatë rrjedhës së saj.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-22 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Menaxhimi dhe mbrojtja e ujërave rregullohen me [[Ligji për ujërat e Kosovës|Ligjin Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës]] dhe aktet nënligjore përkatëse. Ligji përcakton parimet për administrimin, përdorimin dhe mbrojtjen e resurseve ujore.<ref>{{Cite web |title=Ligji Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës |url=https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=8659 |access-date=2026-08-23 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref>. == Burimet e ndotjes == === Ujërat e zeza urbane === Ujërat e zeza urbane përmbajnë lëndë organike, lëndë ushqyese, mikroorganizma dhe substanca të tjera të pranishme në ujërat e përdorura nga amvisëritë dhe aktivitetet urbane. Kur këto ujëra shkarkohen në mjedis pa trajtim të përshtatshëm, ato mund të rrisin ngarkesën organike dhe mikrobiologjike të trupave ujorë, të ulin përqendrimin e [[oksigjeni i tretur|oksigjenit të tretur]] dhe të ndryshojnë karakteristikat fizike e kimike të ujit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Në Kosovë, shkarkimet e ujërave të zeza urbane janë ndër burimet kryesore të presionit mbi ujërat sipërfaqësore. Komisioni Evropian ka vlerësuar se ujërat e zeza dhe shkarkimet e patrajtuara mbeten ndër burimet kryesore të ndotjes së ujërave, veçanërisht të lumenjve.<ref>{{Cite web |title=Kosovo 2023 Report |url=https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/kosovo-report-2023_en |access-date=2026-08-25 |website=European Commission |language=en}}</ref> Një studim i publikuar në vitin '''2022''' analizoi cilësinë e ujit në lumin Klina, duke marrë mostra në tetë pika monitorimi përgjatë lumit. Në mostrat e analizuara, [[kërkesa biokimike për oksigjen|kërkesa biokimike për oksigjen (BOD)]] varionte nga 1.5 deri në 42.2 mg/L, me një mesatare prej 18.5 mg/L, ndërsa [[kërkesa kimike për oksigjen|kërkesa kimike për oksigjen (COD)]] varionte nga 4.2 deri në 87.1 mg/L, me një mesatare prej 38.2 mg/L. [[Lëndët e ngurta pezulluese|Lëndët e ngurta pezulluese (TSS)]] varionin nga 1.1 deri në 85 mg/L, ndërsa [[oksigjeni i tretur|oksigjeni i tretur]] nga 0.03 deri në 10.9 mg/L. Për [[amoniumi|amoniumin]] (<chem>NH_4^+-N</chem>) u regjistruan vlera nga 0.03 deri në 1.65 mg/L, ndërsa fosfori total varionte nga 0.04 deri në 1.28 mg/L.<ref>{{Cite journal |last=Hoxha |first=et al. |title=The Macrophyte Indices for Rivers to Assess the Ecological Conditions in the Klina River in the Republic of Kosovo |journal=Plants |year=2022 |volume=11 |issue=11 |article=1469 |doi=10.3390/plants11111469}}</ref> Në pikën e monitorimit '''SP3, në fshatin Tushilë''', u regjistruan vlera të larta të ngarkesës organike: BOD prej 42.2 mg/L dhe COD prej 87.1 mg/L, ndërsa oksigjeni i tretur ishte vetëm 0.03 mg/L. Studimi e lidh gjendjen e rënduar të cilësisë së ujit në këtë pjesë të lumit me ndikimin e aktiviteteve bujqësore dhe industriale.<ref>{{Cite journal |last=Hoxha |first=et al. |title=The Macrophyte Indices for Rivers to Assess the Ecological Conditions in the Klina River in the Republic of Kosovo |journal=Plants |year=2022 |volume=11 |issue=11 |article=1469 |doi=10.3390/plants11111469}}</ref> Raportet institucionale përdorin parametra si [[kërkesa biokimike për oksigjen|BOD₅]], [[kërkesa kimike për oksigjen|COD]], materialet pezulluese, nitritet, [[oksigjeni i tretur|oksigjeni i tretur]] dhe treguesit mikrobiologjikë për vlerësimin e cilësisë së ujit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-20 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> === Shkarkimet industriale === Shkarkimet industriale janë ujërat e përdorura që dalin nga proceset industriale dhe shkarkohen në mjedis, drejtpërdrejt ose përmes sistemeve të kanalizimit. Përbërja e tyre ndryshon sipas llojit të industrisë dhe procesit teknologjik dhe mund të përmbajë lëndë organike, lëndë të ngurta pezulluese, komponime kimike, lëndë ushqyese, metale dhe substanca të tjera. Kur këto shkarkime nuk trajtohen në mënyrë të përshtatshme, ato mund të ndryshojnë karakteristikat fizike dhe kimike të ujit dhe të ndikojnë në organizmat dhe ekosistemet ujore.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-19 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Në Kosovë, ndikimi i aktiviteteve industriale në cilësinë e ujërave është dokumentuar përmes monitorimit institucional dhe studimeve shkencore. Në [[Drenica (lumë)|lumin Drenica]], veçanërisht në zonën e Drenasit, janë dokumentuar ndryshime në cilësinë e ujit dhe sedimenteve në lidhje me aktivitetet antropogjene të zonës.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-18 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Një studim i publikuar në vitin '''2024''' analizoi praninë e metaleve të rënda në ujë dhe sedimente në shtatë lokacione përgjatë [[Drenica (lumë)|lumit Drenica]] dhe degëve të tij. Studimi analizoi [[kadmiumi|kadmiumin]] (<chem>Cd</chem>), [[bakri|bakrin]] (<chem>Cu</chem>), [[plumbi|plumbin]] (<chem>Pb</chem>), [[zinku|zinkun]] (<chem>Zn</chem>), [[nikeli|nikelin]] (<chem>Ni</chem>) dhe [[kromi|kromin]] (<chem>Cr</chem>). Në sedimentet e analizuara, përqendrimet e bakrit, nikelit, zinkut dhe kromit tejkaluan kufijtë e përdorur në studim. Analiza e ujit tregoi ndryshime në cilësinë e ujit përgjatë pikave të monitorimit, të cilat u vlerësuan sipas kategorive të cilësisë së ujit të përdorura nga autorët.<ref>{{Cite journal |last=Fetoshi |first=O. |last2=Koto |first2=R. |last3=Sallaku |first3=F. |last4=Çadraku |first4=H. |last5=Rizani |first5=S. |last6=Bytyçi |first6=P. |last7=Nuha |first7=D. |last8=Đurin |first8=B. |last9=Durmishi |first9=B. |last10=Haziri |first10=V. |last11=Feka |first11=F. |last12=Haziri |first12=S. S. |last13=Rathnayake |first13=U. |last14=Dogančić |first14=D. |title=Assessments of Heavy Metal Contaminants in the Drenica River and Bioremediation by ''Typha angustifolia'' |journal=Hydrology |year=2024 |volume=11 |issue=9 |pages=140 |doi=10.3390/hydrology11090140}}</ref> Rezultatet e studimit treguan se [[nikeli|nikeli]], [[bakri|bakri]] dhe [[kromi|kromi]] ishin ndër ndotësit kryesorë të identifikuar në sistemin e lumit Drenica. Autorët e lidhën praninë e metaleve të rënda me ndikimin e aktiviteteve antropogjene në zonë, përfshirë aktivitetet industriale, urbane dhe bujqësore.<ref>{{Cite journal |last=Fetoshi |first=O. |last2=Koto |first2=R. |last3=Sallaku |first3=F. |last4=Çadraku |first4=H. |last5=Rizani |first5=S. |last6=Bytyçi |first6=P. |last7=Nuha |first7=D. |last8=Đurin |first8=B. |last9=Durmishi |first9=B. |last10=Haziri |first10=V. |last11=Feka |first11=F. |last12=Haziri |first12=S. S. |last13=Rathnayake |first13=U. |last14=Dogančić |first14=D. |title=Assessments of Heavy Metal Contaminants in the Drenica River and Bioremediation by ''Typha angustifolia'' |journal=Hydrology |year=2024 |volume=11 |issue=9 |pages=140 |doi=10.3390/hydrology11090140}}</ref> === Aktivitetet minerare === Aktivitetet minerare mund të ndikojnë në ujërat sipërfaqësore përmes shkarkimeve nga proceset e përpunimit të xeheve, ujërave të minierave, erozionit dhe transportit të materialeve nga mbetjet minerare. Një studim i Feratit, Kerolli-Mustafës dhe Kraja-Yllit, i publikuar në vitin '''2015''', analizoi ujin dhe sedimentet e lumenjve [[Trepça (lumë)|Trepça]] dhe [[Sitnica]]. Mostrat u morën gjatë periudhës prill–korrik 2014. Studimi analizoi [[arseniku]]n, [[kadmiumi]]n, [[kromi]]n, [[kobalti]]n, [[bakri]]n, [[nikeli]]n, [[plumbi]]n dhe [[zinku]]n.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Sipas autorëve, përqendrimet e disa metaleve në mostrat e analizuara lidhen me burime antropogjene, përfshirë shkarkimet nga flotacioni minerar dhe erozionin e mbetjeve minerare.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Një studim tjetër, i publikuar në vitin '''2020''', analizoi përqendrimet e metaleve të rënda në ujërat e lidhura me [[Trepça|Minierën e Trepçës]] dhe procesin e flotacionit. Mostrat u morën në '''janar dhe qershor 2020''' në katër pika monitorimi. Pika '''M1''' përfaqësonte ujërat që dilnin nga miniera në [[Stantërg]], rreth 10 km në verilindje të [[Mitrovica|Mitrovicës]]. Pika '''M2''' përfaqësonte ujërat e [[Trepça (lumë)|lumit Trepça]], të marra para kontaktit me ujërat industriale të shkarkuara nga miniera dhe flotacioni. Pika '''M3''' ndodhej në lumin Trepça, në vendin ku ujërat e shkarkuara nga procesi i flotacionit bashkoheshin me rrjedhën e lumit. Pika '''M4''' përfaqësonte ujërat që rridhnin nga deponia e mbetjeve të flotacionit në [[Kelmend]].<ref>{{Cite journal |last=Kadriu |first=Sadija Sada |last2=Sadiku |first2=Milaim |last3=Kelmendi |first3=Mensur |last4=Sadriu |first4=Edona |title=Studying the heavy metals concentration in discharged water from the Trepça Mine and flotation, Kosovo |journal=Mining of Mineral Deposits |volume=14 |issue=4 |pages=47–52 |year=2020 |doi=10.33271/mining14.04.047 |language=en}}</ref> Studimi analizoi [[plumbi]]n (Pb), [[zinku]]n (Zn), [[nikeli]]n (Ni), [[hekuri]]n (Fe), [[kadmiumi]]n (Cd), [[bakri]]n (Cu), [[mangani]]n (Mn), [[arseniku]]n (As) dhe [[antimoni]]n (Sb). Përqendrimet u krahasuan me vlerat referente të përcaktuara në Udhëzimin Administrativ MMPh-Nr. 30/2014.<ref>{{Cite journal |last=Kadriu |first=Sadija Sada |last2=Sadiku |first2=Milaim |last3=Kelmendi |first3=Mensur |last4=Sadriu |first4=Edona |title=Studying the heavy metals concentration in discharged water from the Trepça Mine and flotation, Kosovo |journal=Mining of Mineral Deposits |volume=14 |issue=4 |pages=47–52 |year=2020 |doi=10.33271/mining14.04.047 |language=en}}</ref> Në janar 2020, në pikën M2, përqendrimi i [[zinku]]t në ujin e lumit Trepça ishte '''1.11 mg/L''', duke tejkaluar vlerën referente prej '''1 mg/L'''. Në pikën M3, në ujërat e shkarkuara nga flotacioni, [[zinku]] ishte '''3.33 mg/L''' dhe [[mangani]] '''3.59 mg/L''', duke tejkaluar përkatësisht vlerat referente prej '''1 mg/L''' dhe '''2 mg/L'''. Në pikat M1 dhe M4 nuk u regjistruan tejkalime të vlerave referente për metalet e analizuara.<ref>{{Cite journal |last=Kadriu |first=Sadija Sada |last2=Sadiku |first2=Milaim |last3=Kelmendi |first3=Mensur |last4=Sadriu |first4=Edona |title=Studying the heavy metals concentration in discharged water from the Trepça Mine and flotation, Kosovo |journal=Mining of Mineral Deposits |volume=14 |issue=4 |pages=47–52 |year=2020 |doi=10.33271/mining14.04.047 |language=en}}</ref> Në qershor 2020, në pikën M2, përqendrimi i [[zinku]]t në ujin e lumit Trepça ishte '''1.61 mg/L''', duke tejkaluar vlerën referente prej '''1 mg/L'''. Në pikën M3, përqendrimi i [[zinku]]t ishte '''3.86 mg/L''', ndërsa ai i [[manganit]] '''4.09 mg/L''', duke tejkaluar përkatësisht vlerat referente prej '''1 mg/L''' dhe '''2 mg/L'''. Në pikat M1 dhe M4 nuk u regjistruan tejkalime të vlerave referente për metalet e analizuara.<ref>{{Cite journal |last=Kadriu |first=Sadija Sada |last2=Sadiku |first2=Milaim |last3=Kelmendi |first3=Mensur |last4=Sadriu |first4=Edona |title=Studying the heavy metals concentration in discharged water from the Trepça Mine and flotation, Kosovo |journal=Mining of Mineral Deposits |volume=14 |issue=4 |pages=47–52 |year=2020 |doi=10.33271/mining14.04.047 |language=en}}</ref> Në bazë të këtyre matjeve, '''zinku (Zn) dhe mangani (Mn)''' ishin metalet që tejkaluan vlerat referente në mostrat e vitit 2020. Tejkalimet e zinkut u regjistruan në ujin e lumit Trepça dhe në ujërat e shkarkuara nga flotacioni, ndërsa tejkalimet e manganit u regjistruan në ujërat e shkarkuara nga flotacioni. Rezultatet tregojnë praninë e metaleve të rënda në ujërat e zonës minerare dhe ndikimin e aktiviteteve të minierës dhe flotacionit në cilësinë e ujërave të analizuara.<ref>{{Cite journal |last=Kadriu |first=Sadija Sada |last2=Sadiku |first2=Milaim |last3=Kelmendi |first3=Mensur |last4=Sadriu |first4=Edona |title=Studying the heavy metals concentration in discharged water from the Trepça Mine and flotation, Kosovo |journal=Mining of Mineral Deposits |volume=14 |issue=4 |pages=47–52 |year=2020 |doi=10.33271/mining14.04.047 |language=en}}</ref> Rezultatet e këtyre studimeve tregojnë se aktivitetet minerare përbëjnë një burim të rëndësishëm të ndotjes së ujërave sipërfaqësore në zonat e ndikuara nga minierat dhe proceset e përpunimit të xeheve në Kosovë. Prania e metaleve të rënda në ujë dhe sedimente, si dhe tejkalimi i vlerave referente për [[zinku]]n dhe [[mangani]]n në ujërat e lidhura me Minierën e Trepçës dhe flotacionin, dëshmojnë për ndikimin e veprimtarisë minerare në cilësinë e ujërave. Ndotja mund të përhapet në ujërat sipërfaqësore përmes shkarkimeve minerare dhe industriale, si dhe përmes transportit të ndotësve nga mbetjet minerare dhe sedimentet. === Bujqësia === [[Bujqësia]] mund të ndikojë në cilësinë e ujit përmes rrjedhjeve sipërfaqësore dhe shpëlarjes së tokës. Plehrat bujqësore mund të kontribuojnë me [[nitrat]]e dhe [[fosfat]]e, ndërsa [[pesticidi]]t dhe sedimentet mund të transportohen nga tokat bujqësore drejt ujërave sipërfaqësore dhe nëntokësore. Reshjet dhe ujitja mund të rrisin transportin e këtyre ndotësve në trupat ujorë.<ref>{{Cite web |title=Kosovo Environment 2020 Report of environmental indicators |url=https://www.ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Publikime-raporte/Mjedisi_i_Kosov%C3%83%C2%ABs_2020_Raport_i_treguesve_mjedisor%C3%83%C2%AB_-_ANGLISHT.pdf |access-date=2026-09-02 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Në [[Sitnica|lumin Sitnica]], një studim i vitit '''2015''' gjeti se zonat e [[Graçkë]]s dhe [[Pestovë]]s, të ndikuara nga ujitja e tokave bujqësore, kishin ndikim të dukshëm në cilësinë e ujit. Në këto pika u matën përqendrime të fosforit total deri në '''0,799 mg/L''' dhe '''0,657 mg/L''', ndërsa nitratet arritën deri në '''9,9 mg/L''' dhe '''11,2 mg/L''', përkatësisht.<ref>{{Cite journal |last=Shala |first=Albona |title=The effects of industrial and agricultural activity on the water quality of the Sitnica River (Kosovo) |journal=Geoadria |year=2015 |doi=10.15291/geoadria.28}}</ref> Një studim i vitit '''2020''' në pellgun e [[Lepenci|lumit Lepenc]] regjistroi përqendrime të nitriteve deri në '''4,56 mg/L''' dhe të fosforit total deri në '''3,487 mg/L'''. Vlera më e lartë e fosforit u regjistrua në [[Gërlicë]], ku studimi evidentoi ndikim të kombinuar nga aktivitetet bujqësore, shkarkimet urbane dhe industria.<ref>{{Cite journal |last=Bytyqi |first=Pajtim |title=Macrophytes as biological indicators of organic pollution in the Lepenci River Basin in Kosovo |journal=Journal of Freshwater Ecology |year=2020 |doi=10.1080/02705060.2020.1745913}}</ref> Përdorimi i tepërt ose joefikas i plehrave dhe pesticideve mund të bëjë që nitratet, fosfatet dhe substanca të tjera të transportohen nga tokat bujqësore në ujërat sipërfaqësore dhe nëntokësore përmes reshjeve, ujitjes dhe shpëlarjes së tokës. Përqendrimet e larta të azotit dhe fosforit mund të shkaktojnë [[eutrofikimi|eutrofikim]], i cili mund të çojë në rritje të tepërt të algave dhe ulje të përqendrimit të oksigjenit në ujë. === Mbetjet e ngurta === Mbetjet e hedhura në mënyrë të pakontrolluar mund të përfundojnë në lumenj dhe trupa të tjerë ujorë. Ato mund të shkaktojnë ndotje fizike dhe, në varësi të përbërjes së tyre, mund të shërbejnë si burim i substancave që transportohen në ujë. Menaxhimi i mbetjeve dhe ndikimi i deponive ilegale janë trajtuar në raportet institucionale për gjendjen e mjedisit në Kosovë.<ref>{{Cite web |title=Annual Report on the State of the Environment for 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/Raporti%20i%20gjendjes%20se%20mjedisit%202020.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=sq}}</ref> Dokumentet e politikave mjedisore në Kosovë e lidhin gjithashtu menaxhimin e mbetjeve me mbrojtjen e burimeve ujore dhe reduktimin e ndotjes.<ref>{{Cite web |title=Review of the State Water Strategy of Kosovo 2023–2027 and Action Plan 2023–2025 |url=https://mmphi.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-24 |website=Ministry of Environment, Spatial Planning and Infrastructure |language=en}}</ref> === Erozioni dhe sedimentet === [[Erozioni]] mund të rrisë sasinë e sedimenteve që transportohen në rrjedhat ujore. Sedimentet mund të përmbajnë edhe ndotës të lidhur me grimcat e tokës ose me mbetjet e aktiviteteve industriale dhe minerare. Në lumenjtë Trepça dhe Sitnica, studimi i vitit 2015 evidentoi nivele të larta të kontaminimit të sedimenteve me metale dhe lidhi një pjesë të kësaj ndotjeje me aktivitetet minerare dhe erozionin e mbetjeve minerare.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> == Ndotja e lumenjve == Ndotja e lumenjve në Kosovë ndryshon përgjatë rrjedhës së tyre. Cilësia e ujit mund të ndryshojë pas marrjes së ujërave nga degët, shkarkimeve urbane dhe industriale ose kalimit nëpër zona me përdorime të ndryshme të tokës.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Për këtë arsye, rezultatet e monitorimit duhet të interpretohen duke marrë parasysh vendndodhjen e stacionit, periudhën e matjes dhe parametrat e analizuar. === Sitnica === [[Sitnica]] është një nga lumenjtë për të cilët është dokumentuar ndikim i konsiderueshëm antropogjen. Raportet institucionale kanë evidentuar ndikime të lidhura me shkarkimet urbane dhe industriale dhe ndryshime në disa parametra të cilësisë së ujit përgjatë rrjedhës së saj.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Studimet shkencore kanë analizuar gjithashtu praninë e metaleve në ujë dhe sedimente të Sitnicës. Studimi i Feratit dhe bashkëpunëtorëve analizoi arsenikun, kadmiumin, kromin, kobaltin, bakrin, nikelin, plumbin dhe zinkun në mostrat e ujit dhe sedimenteve të Sitnicës dhe Trepçës.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> === Drenica === Edhe [[Drenica (lumë)|lumi Drenica]] është objekt i monitorimit dhe studimeve shkencore. Raportet institucionale kanë dokumentuar ndryshime të cilësisë së ujit përgjatë rrjedhës së tij.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-24 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Një studim i publikuar në vitin 2024 analizoi mostra uji nga lumenjtë Sitnica dhe Drenica, të mbledhura në periudha të ndryshme nga vera e vitit 2016 deri në pranverën e vitit 2018. Studiuesit përdorën teste laboratorike për vlerësimin e efekteve citotoksike dhe gjenotoksike të mostrave.<ref>{{Cite journal |last1=Asllani |first1=Fisnik H. |last2=Alija |first2=Avdulla J. |last3=Eckl |first3=Peter M. |last4=Bresgen |first4=Nikolaus |title=Cyto- and genotoxicity evaluation of water samples collected from two rivers in the Kosovo |journal=Mutagenesis |volume=39 |issue=6 |pages=310–317 |year=2024 |doi=10.1093/mutage/geae019 |language=en}}</ref> Rezultatet e studimit treguan potencial gjenotoksik në mostrat e analizuara dhe ndryshime sezonale në efektet e vërejtura.<ref>{{Cite journal |last1=Asllani |first1=Fisnik H. |last2=Alija |first2=Avdulla J. |last3=Eckl |first3=Peter M. |last4=Bresgen |first4=Nikolaus |title=Cyto- and genotoxicity evaluation of water samples collected from two rivers in the Kosovo |journal=Mutagenesis |volume=39 |issue=6 |pages=310–317 |year=2024 |doi=10.1093/mutage/geae019 |language=en}}</ref> === Graçanka === [[Graçanka]] është një nga lumenjtë e monitoruar në kuadër të vlerësimit të gjendjes së ujërave në Kosovë. Raportet institucionale kanë evidentuar ndikime të lidhura me aktivitetet minerare dhe vendbanimet përgjatë rrjedhës së saj, përfshirë ndryshime në disa parametra fizikokimikë të ujit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> === Prishtevka === [[Prishtevka]] kalon nëpër zonën e [[Prishtina|Prishtinës]] dhe derdhet në Sitnicë. Raportet e monitorimit kanë evidentuar ndikime të lidhura me shkarkimet urbane dhe ndryshime në disa parametra të cilësisë së ujit në pika të ndryshme të monitorimit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> == Ndotja nga metalet == [[Metali i rëndë|Metalet e rënda]] janë ndër ndotësit që janë studiuar në ujërat dhe sedimentet e disa lumenjve të Kosovës, veçanërisht në zona me histori të aktiviteteve minerare. Në studimin e vitit 2015 në lumenjtë Trepça dhe Sitnica u analizuan arseniku, kadmiumi, kromi, kobalti, bakri, nikeli, plumbi dhe zinku. Shumica e mostrave të ujit ishte brenda kufijve të përdorur në vlerësimin e studimit, ndërsa analizat e sedimenteve treguan shkallë të lartë të kontaminimit në pikat e studiuara.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> Për shkak se metalet mund të lidhen me sedimentet, vlerësimi i ndotjes së një lumi mund të përfshijë jo vetëm analizën e ujit, por edhe analizën e sedimenteve dhe identifikimin e burimeve të ndotjes.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> == Ndikimet në ekosistemet ujore == Ndotja e ujit mund të ndikojë në [[ekosistemi ujor|ekosistemet ujore]] duke ndryshuar kushtet fizike dhe kimike të habitatit dhe duke ekspozuar organizmat ndaj substancave potencialisht toksike. Studimet në lumenjtë Sitnicë dhe Drenicë kanë analizuar edhe efektet biologjike të ndotjes. Në studimin e publikuar në vitin 2024, mostrat e ujit të mbledhura gjatë viteve 2016–2018 u testuan për efekte citotoksike dhe gjenotoksike.<ref>{{Cite journal |last1=Asllani |first1=Fisnik H. |last2=Alija |first2=Avdulla J. |last3=Eckl |first3=Peter M. |last4=Bresgen |first4=Nikolaus |title=Cyto- and genotoxicity evaluation of water samples collected from two rivers in the Kosovo |journal=Mutagenesis |volume=39 |issue=6 |pages=310–317 |year=2024 |doi=10.1093/mutage/geae019 |language=en}}</ref> Këto rezultate lidhen me vendet dhe periudhat e studimeve përkatëse dhe nuk mund të përgjithësohen automatikisht për të gjithë ekosistemet ujore të Kosovës. == Eutrofikimi == [[Eutrofikimi]] është pasurimi i trupave ujorë me lëndë ushqyese, veçanërisht komponime të [[azoti|azotit]] dhe [[fosfori|fosforit]], i cili mund të nxisë rritjen e algave dhe ndryshime në ekuilibrin ekologjik të ujit. Prania e nitrateve dhe fosfateve në një trup ujor nuk nënkupton automatikisht se ai trup ujor është i eutrofikuar. Për këtë arsye, eutrofikimi duhet të vlerësohet në bazë të treguesve ekologjikë dhe të të dhënave të monitorimit për trupin konkret ujor. Për Kosovën, eutrofikimi duhet të trajtohet në lidhje me trupat ujorë për të cilët ekzistojnë të dhëna të mjaftueshme për ta dokumentuar këtë proces dhe jo si karakteristikë e përgjithshme e të gjitha ujërave të vendit. == Monitorimi i cilësisë së ujit == Monitorimi i ujërave në Kosovë përfshin vlerësimin e parametrave fizikë dhe kimikë të ujërave sipërfaqësore dhe nëntokësore. Të dhënat e monitorimit publikohen në raportet institucionale për gjendjen e ujërave dhe mjedisit.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-26 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Ndër parametrat e përdorur në monitorim janë temperatura, [[pH]], përçueshmëria elektrike, oksigjeni i tretur, [[kërkesa biokimike për oksigjen|kërkesa biokimike për oksigjen]], lëndët ushqyese dhe parametra të tjerë kimikë. Në varësi të qëllimit të monitorimit mund të analizohen edhe metale dhe ndotës të tjerë.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-26 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Raporti për gjendjen e ujërave në Kosovë për vitin 2020 përfshin të dhëna nga stacionet e monitorimit në pellgjet kryesore dhe përshkrime të cilësisë së ujit në lumenj të ndryshëm.<ref>{{Cite web |title=Status Report of Water in Kosovo 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/ANGLISHT_WEB_uji.pdf |access-date=2026-08-26 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=en}}</ref> Raportet dhe vlerësimet ndërkombëtare kanë theksuar gjithashtu nevojën për përmirësimin e sistemeve të monitorimit dhe për publikimin më të mirë të të dhënave mbi cilësinë e ujërave.<ref>{{Cite web |title=Kosovo 2023 Report |url=https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/kosovo-report-2023_en |access-date=2026-08-26 |website=European Commission |language=en}}</ref> Rezultatet e monitorimit duhet të interpretohen sipas stacionit, periudhës së matjes dhe parametrave të analizuar. Për këtë arsye, një rezultat i regjistruar në një pikë të një lumi nuk përfaqëson domosdoshmërisht gjendjen e të gjithë lumit. == Mbrojtja e ujërave == Mbrojtja e ujërave në Kosovë rregullohet përmes legjislacionit për administrimin dhe përdorimin e resurseve ujore. [[Ligji për ujërat e Kosovës|Ligji Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës]] përcakton parimet dhe rregullat themelore për administrimin dhe mbrojtjen e ujërave.<ref>{{Cite web |title=Ligji Nr. 04/L-147 për Ujërat e Kosovës |url=https://gzk.rks-gov.net/ActDetail.aspx?ActID=8659 |access-date=2026-08-26 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref> Për shkarkimin e ujërave të ndotura në rrjetin publik të kanalizimit dhe në trupat ujorë zbatohet [[Udhëzim administrativ|Udhëzimi Administrativ]] MMPHI Nr. 02/2022, i cili përcakton kushtet, mënyrat, parametrat dhe vlerat kufizuese përkatëse.<ref>{{Cite web |title=Udhëzimi Administrativ (MMPHI) Nr. 02/2022 për kushtet, mënyrat, parametrat dhe vlerat kufizuese të shkarkimit të ujërave të ndotura në rrjetin e kanalizimit publik dhe në trupin ujor |url=https://gzk.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-26 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref> == Masa për mbrojtjen dhe përmirësimin e cilësisë së ujërave == Përmirësimi i cilësisë së ujërave kërkon masa të integruara që adresojnë burimet e ndryshme të ndotjes dhe që zbatohen në nivel lokal dhe sipas [[pellgu lumor|pellgjeve lumore]]. Strategjia Shtetërore për Ujërat dhe dokumentet e saj të rishikuara përfshijnë përmirësimin e menaxhimit të ujërave të ndotura, modernizimin e monitorimit dhe arritjen e gjendjes së mirë të trupave ujorë ndër drejtimet kryesore të politikës ujore.<ref>{{Cite web |title=Review of the State Water Strategy of Kosovo 2023–2027 and Action Plan 2023–2025 |url=https://mmphi.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-25 |website=Ministry of Environment, Spatial Planning and Infrastructure |language=en}}</ref> === Trajtimi i ujërave të zeza === Zgjerimi dhe funksionalizimi i sistemeve të kanalizimit dhe impianteve për trajtimin e ujërave të zeza është një nga masat kryesore për reduktimin e ngarkesës organike, mikrobiologjike dhe ushqyese që shkarkohet në lumenj. Ujërat e zeza duhet të trajtohen në përputhje me kërkesat ligjore para shkarkimit në trupat ujorë.<ref>{{Cite web |title=Udhëzimi Administrativ (MMPHI) Nr. 02/2022 |url=https://gzk.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-25 |website=Gazeta Zyrtare e Republikës së Kosovës |language=sq}}</ref> Investimet në infrastrukturën e trajtimit të ujërave të zeza janë identifikuar si prioritet në politikat ujore dhe në projektet e financuara nga institucionet vendore dhe ndërkombëtare.<ref>{{Cite web |title=Kosovo receives more than EUR 100 million in EU and German funding for wastewater treatment and waste management |url=https://www.eeas.europa.eu/delegations/kosovo/kosovo-receives-more-eur-100-million-eu-and-german-funding-wastewater-treatment-and-waste_en |access-date=2026-08-23 |website=European External Action Service |language=en}}</ref> === Kontrolli i shkarkimeve industriale dhe minerare === Shkarkimet industriale duhet të monitorohen dhe të trajtohen në përputhje me kërkesat ligjore, ndërsa aktivitetet minerare duhet të shoqërohen me masa për parandalimin e transportit të metaleve dhe materialeve të ndotura drejt lumenjve. Monitorimi i rregullt i ujit dhe sedimenteve mund të ndihmojë në identifikimin e burimeve të ndotjes dhe në vlerësimin e efektivitetit të masave të ndërmarra.<ref>{{Cite journal |last1=Ferati |first1=Flora |last2=Kerolli-Mustafa |first2=Mihone |last3=Kraja-Ylli |first3=Arjana |title=Assessment of heavy metal contamination in water and sediments of Trepça and Sitnica rivers, Kosovo, using pollution indicators and multivariate cluster analysis |journal=Environmental Monitoring and Assessment |volume=187 |issue=6 |pages=338 |year=2015 |doi=10.1007/s10661-015-4524-4 |language=en}}</ref> === Reduktimi i ndotjes nga bujqësia === Përdorimi më i kontrolluar i plehrave dhe pesticideve, mbrojtja e brezave breglumorë dhe reduktimi i shpëlarjes së tokës mund të zvogëlojnë transportin e lëndëve ushqyese dhe substancave kimike drejt ujërave. Masat duhet të përshtaten me kushtet e tokës, kulturat bujqësore dhe karakteristikat e pellgut lumor. === Menaxhimi i mbetjeve të ngurta === Parandalimi i hedhjes së mbeturinave në lumenj dhe në brigjet e tyre, përmirësimi i sistemit të grumbullimit të mbetjeve dhe kontrolli i rrjedhjeve nga zonat e depozitimit janë të rëndësishme për mbrojtjen e ujërave.<ref>{{Cite web |title=Annual Report on the State of the Environment for 2020 |url=https://ammk-rks.net/assets/cms/uploads/files/Dokumente/Raporti%20i%20gjendjes%20se%20mjedisit%202020.pdf |access-date=2026-08-25 |website=Kosovo Environmental Protection Agency |language=sq}}</ref> === Mbrojtja e brigjeve dhe reduktimi i erozionit === Ruajtja e vegjetacionit përgjatë lumenjve, rehabilitimi i zonave të degraduara dhe kontrolli i erozionit mund të kufizojnë transportin e sedimenteve dhe të substancave ndotëse drejt ujërave. Këto masa duhet të integrohen në planifikimin dhe menaxhimin e pellgjeve lumore. === Monitorimi dhe zbatimi i ligjit === Përmirësimi i rrjetit të monitorimit, rritja e numrit të pikave të monitorimit dhe publikimi i rregullt i rezultateve mundësojnë identifikimin më të mirë të ndryshimeve në cilësinë e ujërave. Vlerësimet e Komisionit Evropian kanë theksuar nevojën për sisteme më efektive të monitorimit, të dhëna të qasshme për publikun dhe forcimin e menaxhimit sipas pellgjeve lumore.<ref>{{Cite web |title=Kosovo 2023 Report |url=https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/kosovo-report-2023_en |access-date=2026-08-24 |website=European Commission |language=en}}</ref> === Ngritja e vetëdijes dhe edukimi mjedisor === Përmirësimi i gjendjes së ujërave nuk varet vetëm nga infrastruktura dhe kontrolli institucional. [[Edukimi mjedisor]] dhe ndërgjegjësimi i publikut mund të ndihmojnë në reduktimin e hedhjes së mbetjeve në lumenj, përdorimin e përgjegjshëm të ujit dhe raportimin e rasteve të ndotjes. Dokumentet strategjike për menaxhimin e ujërave e trajtojnë përfshirjen e publikut, ngritjen e kapaciteteve dhe ndërgjegjësimin si pjesë të menaxhimit të burimeve ujore.<ref>{{Cite web |title=Review of the State Water Strategy of Kosovo 2023–2027 and Action Plan 2023–2025 |url=https://mmphi.rks-gov.net/ |access-date=2026-08-25 |website=Ministry of Environment, Spatial Planning and Infrastructure |language=en}}</ref> == Shih edhe == * [[Ujërat në Kosovë]] * [[Mjedisi në Kosovë]] * [[Sitnica]] * [[Drini i Bardhë]] * [[Ibri]] * [[Lepenci]] * [[Morava e Binçës]] * [[Trepça]] == Referencat == {{reflist}} [[Kategoria:Ujërat në Kosovë]] [[Kategoria:Ndotja e ujit]] [[Kategoria:Mjedisi në Kosovë]] a7693eo5v6i3guqn3xtbih3vja73b38 0 404593 3029193 3029002 2026-09-02T07:30:39Z ~2026-47517-95 192366 Armed Forces Academy etc. 3029193 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ <!-- Një artikull tipik biografik nis me stampën {{Infobox person}}, ku shkruhet një përmbledhje tabelare e të dhënave kryesore rreth personit. Pastaj vijon seksioni kryesor; fillon me emrin e personit me shkronja të trasha, ditëlindjen-ditëvdekjen e tij në kllapa rrethore, pastaj profesionet/arsyet që e bënë të shquar personin në fjalë. Për shembull: '''Filan Fisteku''' (lindur më 28 nëntor 1967) është një autor shqiptar. Fshije këtë koment përpara se t'i publikosh ndryshimet. -->[[Skeda:Marin_Meksi.jpg|parapamje|Marin Meksi]] Marin Meksi ka kryer studimet e larta ne Fakultetin e Drejtesise ne Tirane. Studimet pas Universitare ne te Drejten Nderkombetare, Administrim Publik e Politika, si dhe Studime Diplomatike ne Akademine Diplomatike Clingendael ne Hage. Studimet ne fushen e Diplomacise dhe Sigurise jane thelluar ne Universitetin Autonom te Meksikes ne Mexico City dhe Akademi te ndryshme ushtarake dhe ato te zbatimit te ligjit si ILEA ne Budapest etj. Marin Meksi sherben si Diplomat ne Sherbimin e Jashtem te Republikes se Shqiperise prej 20 vitesh me disa misione diplomatike te suksesshme si ne Budapest te Hungarise, apo Bern te Zvicres e Principaten e Lihtenshteinit. Meksi mban graden diplomatike "Keshilltar". I vlersuar me shume nderime ne fushen e diplomacise nga Qeverite e vendeve mike ku ka sherbyer si diplomat, per momentin ai eshte pjese e Drejtorise Konsullore ne Ministrine per Evropen dhe Punet e Jashtme.[[Skeda:Stema_Marin_Meksi.jpg|parapamje|Stema e Familjes Meksi]] Kontributi i tij i spikatur ne fushen e Migracionit dhe luftes ndaj Trafiqeve te Paligjshme si pjese e Strategjise Kombetare dhe perafrimit te legjislacionit tone me ate te Bashkimit Evropian jane disa nga arritjet e fundit profesionale ne vendin tone, duke e alternuar me pjesen pedaogogjke nepermjet mesimdhenies prane Shkolles se Administrates Publike, Akademise se Forcave te Armatosura etj. Meksi gjithashtu eshte koordinator prane Shtabit te Emergjencave Civile per llogari te MEPJ, si dhe studiues i historise dhe Heraldikes Shqiptare, ku gjithcka nisi per te hulumtuar me thelle lidhur me familjen Meksi, nje nga familjet me te vjetra dhe te famshme te Fisnikerise Evropiane me kontribut te thell ne shtetformimin e vendit tone, ngritjen  e institucioneve te para, harimi i kushtetutes, aktit te pamvaresise, apo luften nacional clirimtare. Kontribut i madh ka qene dhe ne vend te tjera evropiane si ne fushen e politikes, ekonomise, diplomacise dhe jurisprudences, por dhe te artit, kultures dhe filantropise se pinjolleve te kesaj familje. Marin Meksi eshte publicist dhe autor e bashkeautor i disa botimeve shkencore ne fushen e diplomacise, finances dhe kulturizmit. Sa i perket karrieres sportive, z.Meksi ka nje rrugetim te gjate prej mbi 25 vitesh, me nje kontribut te spikatur ne sportin e Bodybuilding dhe Fitness, si titullar i ketij sporti ne kategorine Junior ne vitin 2007 dhe me pas si finalist ne kampionatin Ballkanik, Mesdhetar dhe ate Evropian ne Rusi gjate viteve 2007-2008. Gjithashtu gjate ushtrimit te funksionit te tij si Konsull prane Ambasades tone ne Budapest, z.Meksi triumfon per gjashte vite rradhazi ne Kampionatet e Qtijes me Arme Luftarake te organizuara ne Hungari ne vitet 2012-2018, si Kampion Absolut ne kete Disipline Sporti. I angazhuar gjithmone ne menyre kompetitive ne sportet e forces, si powerlifting, armwrestling, strongestman, apo dhe sporte luftarake, z.Meksi ka sjell mjaft trofe kombetar dhe nderkombetar. Arritjet e tij te fundit qe shenojne dhe mbylljen e karrieres si profesionist ne sportin kompetitiv te Bodybuilding Profesionist, jane titulli i Kampionit te Shumefishte Mbarekombetar Absolut te fituar ne Tirane ne 6 Nentor 2021, si dhe kulminacioni Mbarekombetar ne sjelljen e Kupes se Botes “Diamond Cup” te Portugalise ne vendin tone ne Kategorine Mens Classic Bodybuilding deri ne 180 cm dhe Vendi i Katert ne kategorine Absolute ne kete disipline ku kualifikohet dhe si Bodybuilder Profesionist. Me sjelljen e Kupes se Botes ne Shqiperi, z.Meksi u nderua nga Kryetari i Bashkise se Tiranes me mirenjohjen e Kryeqytetit, Ministria e Sporteve, Arsimit dhe Rinise, Ministria e Shendetesise, Ministria e Jashtme, Kryetarja e Parlamentit, Kryeministri si dhe Presidenti i Republikes i cili e vleresoi me Titullin ”Mjeshter i Madh”, Nderi i Universitetit, Ambasador i Paqes, Urdhri Gjergj Kastrioti akorduar nga DMPP etj. Nderimet e shumta per z.Meksi kane qene dhe nga Qeveria e Kosoves me vleresimin nga Kryeministri Albin Kurti, Kryetari i Bashkise se Prishtines, Komiteti Olimpik i Shqiperise dhe i Kosoves, Drejtori i Pergjithshem i Policise se Shtetit, si dhe Shefi i Shtabit te Forcave te Armatosura te Republikes se Shqiperise, ashtu dhe Perfaqesite e Huaja te Akredituara ne Vend. Arkiduka Habsburg i Austrise dhe Princi i Hungarise i akordoi Urdhrin e “Trimerise” si urdhri me i larte ushtarak dhe civil. Komisioni i Gradave Ushtarake i akordon z.Meksi graden ushtarake “Kolonel” i Forcave te Armatosura te Republikes se Shqiperise. Marin Meksi prej mbi dy dekadash eshte Mason i Lire (Grada e 3), i njohur per promovimin e vlerave me te mira historike te ketij urdhri te lashte. '''English:''' Marin Meksi graduated from the Faculty of Law at the University of Tirana and completed postgraduate studies in International Law, Public Administration&Politics. He further pursued diplomatic studies at the Clingendael Institute – Netherlands Institute of International Relations and Security in Den Hague, and advanced his Diplomatic Studies at the Autonomous University of Mexico in Mexico City and in various military and law enforcement academies such as ILEA in Budapest, etc. Marin Meksi has served in the Albanian Foreign Service for more than twenty years, successfully representing the Republic of Albania in diplomatic missions in Budapest, Hungary, and in Bern, Switzerland, with accreditation to the Principality of Liechtenstein. He currently holds the diplomatic rank of "Counsellor" and serves within the Consular Directorate of the Ministry for Europe and Foreign Affairs of the Republic of Albania. Throughout his diplomatic career, he has received numerous distinctions and recognitions from the governments of partner countries in appreciation of his professional service. His most notable professional achievements include significant contributions to migration management, the fight against illegal trafficking, and the harmonization of Albanian legislation with the European Union Acquis as part of Albania’s National Strategies. Alongside his diplomatic responsibilities, he has contributed to public administration through his academic work as a lecturer at the Albanian School of Public Administration (ASPA), Armed Forces Academy etc. Mr. Meksi also serves as the Ministry’s Coordinator within the National Civil Emergencies Headquarters. In addition to his diplomatic career, Mr. Meksi is a researcher of History and Albanian Heraldry. His scholarly work originated from his extensive research into the history of the Meksi Family, one of the oldest and most distinguished Noble families in Europe. Through his studies, he has documented the family’s remarkable contribution to the formation of the Albanian state, the establishment of its earliest institutions, the drafting of first constitutional and independence documents, and the extraordinary contribution National Liberation Movement. Members of the Meksi family have also made significant contributions throughout Europe in politics, diplomacy, economics, jurisprudence, as well as in the fields of art, culture, and philanthropy. Marin Meksi is a Publicist, author and co-author of several scientific publications in the fields of diplomacy, finance and culturism. In the field of sports, Mr. Meksi has enjoyed a distinguished career spanning more than twenty-five years, making an outstanding contribution to the development of bodybuilding and fitness. He won the Albanian Junior Championship title in 2007 and subsequently became a finalist at the Balkan, Mediterranean, and European Championships held in Russia during 2007–2008. While serving as Consul at the Embassy of the Republic of Albania in Budapest, Mr. Meksi achieved remarkable success in competitive shooting, winning the Hungarian Military Firearms Championships for six consecutive years between, 2012 and 2018 and earning the title of Absolute Champion in this discipline. Throughout his sporting career, he has actively competed in strength sports, including powerlifting, armwrestling, strongman competitions, and combat sports, bringing numerous national and international trophies to Albania. The pinnacle of his competitive bodybuilding career came in 2021, when he won the title of Overall National and Nationwide Champion in Tirana. Later that year, he achieved international recognition by winning the prestigious " IFBB Diamond Cup" World Championship in Portugal in the Men’s Classic Bodybuilding (up to 180 cm) category. He also placed fourth in the Overall category, earning recognition as an IFBB Professional Bodybuilder. Following his historic achievement of bringing the IFBB Diamond Cup, World title to Albania, Mr. Meksi received numerous national distinctions and honors. He was recognized by the Mayor of Tirana with the Capital City’s Award of Appreciation and was further honored by the Ministry of Education, Sports and Youth, the Ministry of Health, Ministry of Foreign Affairs, the Speaker of Parliament, the Prime Minister, and the President of the Republic of Albania, who awarded him the prestigious state decoration “Grand Master” (Mjeshtër i Madh). He has also received honorary recognitions from university, Ambassador of Peace, Order of Gjergj Kastrioti awarded by DMPP, and other national and international institutions. His achievements have likewise been recognized by the Government of Kosovo, including distinctions from Prime Minister Albin Kurti, the Mayor of Prishtina, the Olympic Committees of Albania and Kosovo, the Director General of the Albanian State Police, the Chief of the General Staff of the Albanian Armed Forces, as well as by several accredited foreign diplomatic missions in Albania, such as US Embassy, EU Delegation etc. Archduke Habsburg of Austria and Prince of Hungary bestowed upon Mr. Meksi the Order of "Bravery", the highest military and civilian honor. The Military Ranks Commission of the Republic of Albania awarded Mr. Meksi the honorary military rank of "Colonel" of the Albanian Armed Force. For more than two decades, Marin Meksi has also been an active Freemason, (3-rd Degree) widely recognized for promoting the historical values, ethical principles, and cultural heritage of one of the world’s oldest fraternal orders. qrw05mtl1rpvgqu5k3undqomxv5ivcw 1 405118 3029195 3023924 2026-09-02T08:08:33Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029195 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ledion Liço]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3023923 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241223185847/https://www.classlifestyle.com/d/216/175/2810/ledion-lico-feston-ditelindjen-ja-urimi-i-sares/ për lidhjen https://www.classlifestyle.com/d/216/175/2810/ledion-lico-feston-ditelindjen-ja-urimi-i-sares/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 gusht 2026 06:30 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ledion Liço]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029194 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240705224815/https://sot.com.al/gossip/ledion-lico-habit-me-deklaraten-te-qenit-i-famshem-ka-qene-nje-dem/ për lidhjen https://sot.com.al/gossip/ledion-lico-habit-me-deklaraten-te-qenit-i-famshem-ka-qene-nje-dem/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 10:08 (CEST) lc0kql3jduwxld12kwbc8s413vij5iw 0 405373 3029127 3026094 2026-09-01T22:52:32Z EmausBot 19029 Robot: Fixing dyfishtë përcjellëse tek [[Kategoria e Parë 2026-27]] 3029127 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Kategoria e Parë 2026-27]] cgsv1q38f862ducf71yxwzet9luy7p4 1 405475 3029157 3027000 2026-09-02T04:19:52Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Mateu Henry]] 3029157 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Mateu Henry]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1994161 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20160304024635/http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=431013 te http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=431013 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 03:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mateu Henry]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2037884 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304023735/http://www.wholesomewords.org/biography/bhenry2.html për lidhjen http://www.wholesomewords.org/biography/bhenry2.html/. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 24 shtator 2019 04:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mateu Henry]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2264171 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304024635/http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=431013 për lidhjen http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=431013. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 tetor 2021 00:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mateu Henry]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2663306 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304024635/http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=431013 për lidhjen http://www.imagesofengland.org.uk/details/default.aspx?id=431013. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 maj 2024 20:14 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mateu Henry]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3026684 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080719035149/http://bible.christianity.com/commentaries/ për lidhjen http://bible.christianity.com/Commentaries/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2026 15:14 (CEST) aopz4v9l0mnfhcmjpevo0ht6txl4gmm 1 405476 3029171 3027014 2026-09-02T04:25:13Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Liga Profesionale Saudite 2025–26]] 3029171 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Liga Profesionale Saudite 2025–26]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2983142 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191218224815/http://www.saff.com.sa/uploadcenter/saffFiles1566501148.pdf për lidhjen http://www.saff.com.sa/uploadcenter/saffFiles1566501148.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 maj 2026 05:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Liga Profesionale Saudite 2025–26]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985159 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.spl.com.sa/ar/news/753706/www.spl.com.sa/ar/news/753706/alguacil-in-at-al-shabab-contra-at-al-kholood. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.spl.com.sa/ar/news/754776/www.spl.com.sa/ar/news/754776/jorge-jesus-returns-to-the-rsl-with-al-nassr. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.spl.com.sa/ar/news/756418/www.spl.com.sa/ar/news/756418/al-kholood-appoint-des-buckingham-as-manager. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191218224815/http://www.saff.com.sa/uploadcenter/saffFiles1566501148.pdf për lidhjen http://www.saff.com.sa/uploadcenter/saffFiles1566501148.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 02:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Liga Profesionale Saudite 2025–26]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3026577 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260316063717/https://www.spl.com.sa/en/news/761398/ronaldo-rocket-felix-hat-trick-increase-5-star-al-nassrs-lead-at-top për lidhjen https://www.spl.com.sa/en/news/761398/ronaldo-rocket-felix-hat-trick-increase-5-star-al-nassrs-lead-at-top. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.spl.com.sa/en/news/761480/joshua-king-steals-spotlight-with-stunning-hat-trick-in-al-khaleej-win. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.spl.com.sa/en/news/761482/quinones-perfect-hat-trick-seals-win-for-al-qadsiah-at-neom-sc. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.spl.com.sa/en/news/821047/roger-martinez-hat-trick-sends-surging-al-taawoun-joint-top. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.spl.com.sa/en/news/824655/feeling-good-benzemas-22-minute-hat-trick-has-al-ittihad-looking-up-again. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.spl.com.sa/en/news/825294/julian-quinones-bags-hat-trick-in-al-qadsiahs-5-star-triumph. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.spl.com.sa/en/news/825581/roger-martinez-hits-hat-trick-as-al-taawoun-keep-touch-at-top. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260527034254/https://www.spl.com.sa/en/news/1069838/joao-felix-brendan-rodgers-win-big-in-rsl-may-awards për lidhjen https://www.spl.com.sa/en/news/1069838/joao-felix-brendan-rodgers-win-big-in-rsl-may-awards. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260526002150/https://www.spl.com.sa/en/news/1069886/2025-26-rsl-awards-winners-felix-jesus-al-juwayr-al-elewa-celebrated për lidhjen https://www.spl.com.sa/en/news/1069886/2025-26-rsl-awards-winners-felix-jesus-al-juwayr-al-elewa-celebrated. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2026 07:13 (CEST) q8bxifsakcqiwdo2mqz0dp846plhlor 0 405753 3029128 3028802 2026-09-01T22:52:42Z EmausBot 19029 Robot: Fixing dyfishtë përcjellëse tek [[Kategoria e Parë 2026-27]] 3029128 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Kategoria e Parë 2026-27]] cgsv1q38f862ducf71yxwzet9luy7p4 1 405756 3029144 3028835 2026-09-02T02:34:53Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029144 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Cyrus the Great|9 gusht 2026|1368446932}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 31 gusht 2026 20:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kiri i Madh]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029143 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111231135758/http://www.livius.org/men-mh/messiah/messiah_04.html për lidhjen https://www.livius.org/men-mh/messiah/messiah_04.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151026005159/http://www.payvand.com/news/13/apr/1111.html për lidhjen http://www.payvand.com/news/13/apr/1111.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130813133030/http://original.britannica.com/eb/article-1685 për lidhjen http://original.britannica.com/eb/article-1685. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170722222501/http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus_cylinder.html për lidhjen https://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus_cylinder.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 04:34 (CEST) 0wnfscafu4zymr6rpbz8cvegbpzqth6 1 405805 3029028 2026-09-01T12:13:41Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029028 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Gratë në të Zeza]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029027 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260216232950/https://dwp-balkan.org/sq/levizja-antilufte-dhe-grate-ne-serbi-gjate-viteve-1990/ për lidhjen https://dwp-balkan.org/sq/levizja-antilufte-dhe-grate-ne-serbi-gjate-viteve-1990/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260414095424/https://dwp-balkan.org/womens-protests-in-the-1990s-in-kosovo-the-story-of-igo-rogova/ për lidhjen https://dwp-balkan.org/womens-protests-in-the-1990s-in-kosovo-the-story-of-igo-rogova/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 14:13 (CEST) rxzj9a5vkzcrht8fua43uujecexta7z 3 405806 3029029 2026-09-01T12:18:19Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 3029029 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Kresha007}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 1 shtator 2026 14:18 (CEST) 2ctas3ig574m9fwxo5jx9mwgv9xc41g 2 405807 3029040 2026-09-01T14:20:38Z Ana Shqip 192367 Draft i biografisë së Silda Anagnosti Çepe 3029040 wikitext text/x-wiki '''Silda Anagnosti Çepe''' është poete, juriste dhe drejtuese shqiptare. Veprimtaria e saj ndërthur krijimtarinë letrare me një karrierë shumëvjeçare në fushën juridike, të të drejtave të njeriut dhe administratës publike. Është autore e dy vëllimeve poetike, ''Veshët e diellit'' (Onufri, 1996) dhe ''Tre sekonda para fundit'' (Dudaj, 2018), si dhe e disa publikimeve profesionale.<ref>{{Cite web |title=3 Sekonda Para Fundit |url=https://www.libra-online.com/book/10072/3%20Sekonda%20Para%20Fundit/ |website=Libra Online |language=sq |access-date=1 shtator 2026 }}</ref> Karriera e saj institucionale përfshin funksione si Zëvendësministre për Evropën dhe Punët e Jashtme, angazhimin pranë Kabinetit të Kryeministrit, drejtimin e Kabinetit të Ministrit të Punëve të Brendshme dhe një karrierë shumëvjeçare si këshilltare ligjore pranë Prezencës së OSBE-së në Shqipëri.<ref name="kryeministria">{{Cite web |title=Funksionet e Stafit Politik |url=https://www.kryeministria.al/wp-content/uploads/2023/11/Funksionet-e-Stafit-Politik.pdf |website=Kryeministria |publisher=Këshilli i Ministrave i Republikës së Shqipërisë |language=sq |access-date=1 shtator 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Luksemburg, Zëvendësministrja Silda Anagnosti Çepe në Ministerialin e Këshillit të Evropës |url=https://ambasadat.gov.al/thesaloniki-consulate/newsroom/luksemburg-zevendesministrja-silda-anagnosti-cepe-ne-ministerialin-e-keshillit-te-evropes/ |website=Konsullata e Përgjithshme e Republikës së Shqipërisë në Selanik |date=14 maj 2025 |language=sq |access-date=1 shtator 2026 }}</ref> Prej shkurtit 2026 mban detyrën e Administratores së [https://identitek.al/ IdentiTek Sh.A.].<ref>{{Cite web |title=Shkarkohet nga detyra Freskida Halilaj, ja kush vjen në krye të IdentiTek |url=https://rtsh.al/shkarkohet-nga-detyra-freskida-halilaj-ja-kush-vjen-ne-krye-te-identitek/ |website=RTSH |language=sq |access-date=1 shtator 2026 }}</ref> == Veprimtaria letrare == Anagnosti ka nisur të shkruajë që në moshën pesëvjeçare. Në një intervistë televizive, ajo ka treguar se lidhja e saj me shkrimin dhe [[Poezia|poezinë]] ka nisur që në fëmijëri dhe ka vijuar paralelisht me karrierën e saj profesionale.<ref>{{Cite AV media |people=Silda Anagnosti Çepe |title=Silda Anagnosti, drejtuesja e IdentiTek rrëfen dashurinë për poezinë! |url=https://www.youtube.com/watch?v=G26q0m1PLWQ |publisher=Wake Up |via=YouTube |language=sq |access-date=1 shtator 2026 }}</ref> Në krijimtarinë e saj poetike, Anagnosti trajton tema të jetës së përditshme, marrëdhëniet njerëzore dhe botën e brendshme të gruas. Në poezitë e saj shfaqen [[Ironia|ironia]] dhe autoironia, ndërsa figura e gruas paraqitet përtej dimensionit romantik, në raport me jetën e përditshme, marrëdhëniet dhe përjetimet e saj të brendshme. Në intervistat dhe daljet e saj publike, Anagnosti ka folur gjithashtu për çështje të barazisë sociale dhe të drejtave të grave. Në krijimtarinë e saj shfaqet gjithashtu interesi për [[Fizika|fizikën]] dhe pyetjet që lidhen me origjinën e [[Universi|universit]], [[Koha|kohën]] dhe [[Hapësira|hapësirën]]. Në poezitë me karakter romantik ajo përdor një gjuhë vizuale dhe përshkruese, duke ndërtuar përmes fjalës imazhe të emocioneve dhe përjetimeve që trajton. Krahas poezisë, Anagnosti shkruan edhe tregime të shkurtra, prej të cilave vetëm një pjesë janë bërë publike. === Vepra === * ''Veshët e diellit'', Onufri (1996)<ref>{{Cite web |title=Veshët e diellit: në emër të atit |url=https://www.goodreads.com/book/show/15103068-vesh-t-e-diellit |website=Goodreads |language=en |access-date=1 shtator 2026 }}</ref> * ''Tre sekonda para fundit'', Dudaj (2018)<ref>{{Cite web |title=3 Sekonda Para Fundit |url=https://www.libra-online.com/book/10072/3%20Sekonda%20Para%20Fundit/ |website=Libra Online |language=sq |access-date=1 shtator 2026 }}</ref> == Karriera dhe veprimtaria publike == Anagnosti Çepe ka një karrierë shumëvjeçare në fushën juridike, të drejtave të njeriut dhe administratës publike. Për rreth 14 vjet ka shërbyer si këshilltare ligjore pranë Prezencës së [[Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë|OSBE-së]] në Shqipëri, ku ka mbuluar çështje të të drejtave të njeriut dhe sigurisë. Më pas ka mbajtur detyrën e Drejtoreshës së Kabinetit të Ministrit të Punëve të Brendshme dhe ka shërbyer pranë Kabinetit të Kryeministrit.<ref name="identitek">{{Cite web |title=Rreth Nesh |url=https://identitek.al/identitek |website=IdentiTek |language=sq |access-date=1 shtator 2026 }}</ref> Në shtator 2024 u emërua Zëvendësministre për Evropën dhe Punët e Jashtme. Gjatë ushtrimit të këtij funksioni përfaqësoi Shqipërinë në aktivitete ndërkombëtare, përfshirë Ministerialin e 134-të të [[Këshilli i Evropës|Këshillit të Evropës]], të zhvilluar në Luksemburg në maj 2025.<ref>{{Cite web |title=Luksemburg, Zëvendësministrja Silda Anagnosti Çepe në Ministerialin e Këshillit të Evropës |url=https://ambasadat.gov.al/thesaloniki-consulate/newsroom/luksemburg-zevendesministrja-silda-anagnosti-cepe-ne-ministerialin-e-keshillit-te-evropes/ |website=Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme |date=14 maj 2025 |language=sq |access-date=1 shtator 2026 }}</ref> Një pjesë e veprimtarisë së saj publike është lidhur me të drejtat e grave, barazinë gjinore dhe përfaqësimin e grave në vendimmarrje. Ajo ka qenë pjesë e grupit kombëtar këshillimor për barazinë gjinore dhe e grupit të kontaktit për zbatimin e Rezolutës 1325 të Këshillit të Sigurimit të [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|OKB-së]].<ref name="identitek" /> Në rolin e saj në Aleancën e Grave Këshilltare Bashkiake është angazhuar në nisma dhe diskutime që lidhen me fuqizimin dhe përfaqësimin e grave në qeverisjen vendore. == Arsimi == Anagnosti Çepe është diplomuar për drejtësi në Fakultetin e Drejtësisë të [[Universiteti i Tiranës|Universitetit të Tiranës]] dhe mban një Master të Shkencave në Administrim Publik nga Fakulteti i Ekonomisë i të njëjtit universitet.<ref name="kryeministria">{{Cite web |title=Funksionet e Stafit Politik |url=https://www.kryeministria.al/wp-content/uploads/2023/11/Funksionet-e-Stafit-Politik.pdf |website=Kryeministria |publisher=Këshilli i Ministrave i Republikës së Shqipërisë |language=sq |access-date=1 shtator 2026 }}</ref> Ajo ka ndjekur gjithashtu studime pasuniversitare dhe programe profesionale në fushën e të drejtave të njeriut, të drejtave të grave, negocimit dhe diplomacisë. Në vitin 1999 ndoqi një program pasuniversitar mbi tranzicionin post-komunist dhe integrimin evropian pranë [[Universiteti i Bolonjës|Universitetit të Bolonjës]]. Ka ndjekur gjithashtu programe në [[Universiteti i Lundit|Universitetin e Lundit]] në Suedi, në fushën e të drejtave të grave dhe përfaqësimit politik, si dhe programe të tjera akademike dhe profesionale në fushën e të drejtave të njeriut.<ref name="kryeministria" /> == Referime == <references /> p59x4g2xp97sxrt3eye43vkgk9sc34i 1 405808 3029047 2026-09-01T14:43:17Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029047 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hiragana]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029046 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220520231022/https://soar-ir.repo.nii.ac.jp/record/21282/files/ShinshuStudiesinHumanities_7-2_13.pdf për lidhjen https://soar-ir.repo.nii.ac.jp/record/21282/files/ShinshuStudiesinHumanities_7-2_13.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 16:43 (CEST) ok87ipfpe3bdi0073e3stug7som96x6 1 405809 3029076 2026-09-01T16:10:27Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3029076 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Johannes Kepler|25 gusht 2026|1371250920}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 shtator 2026 18:10 (CEST) hn2mxdtz74xrroxpqtbbhtsekczvc6a 3029105 3029076 2026-09-01T19:14:35Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029105 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Johannes Kepler|25 gusht 2026|1371250920}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 shtator 2026 18:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Johannes Kepler]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029104 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230713062114/https://www.maa.org/book/export/html/117621 për lidhjen https://www.maa.org/book/export/html/117621. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 21:14 (CEST) nm0lg996s6hdwusmbdvftdym8qexvh9 1 405810 3029078 2026-09-01T16:26:25Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3029078 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|Ernest Rutherford|27 gusht 2026|1371151409}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 shtator 2026 18:26 (CEST) 67g0wspbwo5b35agqp1m31upoqp88n0 1 405811 3029087 2026-09-01T17:02:48Z Arianit 106 /* Përkthim */ pjesë e re 3029087 wikitext text/x-wiki == Përkthim == {{Përkthyer nga|en|James Clerk Maxwell|1 shtator 2026|1372490849}} [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 shtator 2026 19:02 (CEST) dr50bqjccy0gu995hxfkupcu3v41c0e 0 405812 3029099 2026-09-01T18:52:30Z Liridon 6324 Faqe e re: {{Short description|lloj i një grupi të madh dhe të larmishëm organizmash fotosintetikë}} {{Infobox | above = Algat | abovestyle = background:{{taxobox colour|Viridiplantae}}; color:black; | subheader = Organizma që kryejnë fotosintezë oksigjenike, përveç bimëve tokësore | image = [[File:NSW seabed 1.JPG|210px]] | caption = Alga detare duke u rritur në shtratin e detit në ujëra të cekëta | image2 = File:Во... 3029099 wikitext text/x-wiki {{Short description|lloj i një grupi të madh dhe të larmishëm organizmash fotosintetikë}} {{Infobox | above = Algat | abovestyle = background:{{taxobox colour|Viridiplantae}}; color:black; | subheader = Organizma që kryejnë fotosintezë oksigjenike, përveç bimëve tokësore | image = [[File:NSW seabed 1.JPG|210px]] | caption = Alga detare duke u rritur në shtratin e detit në ujëra të cekëta | image2 = [[File:Водоросли пресноводного водоема 2.jpg|210px]] | caption2 = Alga mikroskopike njëqelizore dhe koloniale të ujërave të ëmbla | headerstyle = background:{{taxobox colour|Viridiplantae}}; color:black; | labelstyle = background:#dbffdb; color:black; | header1 = Ndarjet tradicionale algale<ref name="Guiry-2024">{{cite journal |first1=Michael D. |last1=Guiry |author-link=Michael D. Guiry |title=How many species of algae are there? A reprise. Four kingdoms, 14 phyla, 63 classes and still growing |journal=Journal of Phycology |date=2024 |volume=60 |issue=2 |pages=214–228 |doi=10.1111/jpy.13431|pmid=38245909|doi-access=free |bibcode=2024JPcgy..60..214G |language=en}}</ref><ref>Guiry, M.D. & Guiry, G.M. 2025. ''AlgaeBase''. World-wide electronic publication, University of Galway. <nowiki>https://www.algaebase.org</nowiki>; searched on 25 May 2025.</ref> | label2 = Prokariote | data2 = [[Cyanobacteria]] | label3 = Eukariote (endosimbiozë primare) | data3 = [[Glaucophyte|Glaucophyta]], [[Red algae|Rhodophyta]], [[Prasinodermophyta]], [[Chlorophyta]], [[Charophyta]]* | label4 = Eukariote (endosimbiozë sekondare) | data4 = [[Chlorarachniophyte|Chlorarachniophyta]], [[Chrompodellid|Chromeridophyta]], [[Cryptista]] (pjesërisht), [[Dinoflagellate|Dinoflagellata]], [[Euglenozoa|Euglenophyta]] (pjesërisht), [[Haptophyte|Haptophyta]], [[Ochrophyte|Heterokontophyta]] | data5 = <nowiki>*</nowiki>[[Paraphyly|parafiletike]], përjashton bimët tokësore | header6 = [[#Diversity|Larmia]] | label7 = Të gjalla | data7 = 50.605 specie | label8 = Fosile | data8 = 10.556 specie }} '''Alga''' ose '''algat''' janë çdo lloj i një grupi të madh dhe të larmishëm organizmash [[Fotosinteza|fotosintetikë]]. Nga ky grup përjashtohen bimët tokësore ([[embryophyte|embriofitet]]). Këta organizma variojnë nga [[microalgae|mikroalgat]] mikroskopike njëqelizore (duke përfshirë [[Cianobakteria|cianobakteret]] dhe [[phytoplankton|fitoplanktonin]]) deri te [[Alga e detit|algat detare]], [[Alga e detit|makroalgat]] shumëqelizore që mund të rriten deri në {{convert|50|m}} gjatësi. Shumica e algave janë ujore (veçanërisht detare), dhe disa formojnë [[colony (biology)|koloni]] të bashkuara. Algat e ujërave të ëmbla përfshijnë [[Charophyta]]-n, si p.sh. ''[[Spirogyra]]''-n filamentoze dhe [[stonewort|algat gurore]] të ngjashme me bar. Shumica e algave janë [[Planktoni|plankton]] i bartur pasivisht nga uji, megjithëse disa makroalga kanë [[holdfast (biology)|struktura ngjitëse]] për t'u fiksuar. Algat janë [[Polyphyly|polifiletike]]<ref name="Nabors-2004" /> pasi kanë origjina të shumta evolutive. Megjithëse algat me [[Kloroplasti|kloroplaste]] me dy membrana duket se formojnë një grup [[Paraphyly|parafiletik]] brenda [[clade|kladit]] [[Archaeplastida]], algat e tjera me kloroplaste që kanë tre ose më shumë membrana evoluan nga [[protist|protistë]] që fituan aftësinë fotosintetike pasi gëlltitën arkeoplastidë. [[Chlorophyte|Klorofitet]], [[Algat e kuqe|rodofitet]] (algat e kuqe) dhe [[glaucophyte|glaukofitet]] (algat gri) kanë kloroplaste primare të prejardhura ''drejtpërdrejt'' nga [[endosymbiont|endosimbiontë]] cianobakterialë, ndërsa [[Algat silikate|diatometë]], [[cryptomonad|kriptomonadat]], [[euglenoid|euglenoidet]] dhe [[phaeophyceae|feofitet]] (algat kafe) kanë kloroplaste sekondare të prejardhura nga alga të kuqe ose alga jeshile të endosimbiozuara ''tërthorazi''.<ref>{{cite journal |first1=J. D. |last1=Palmer |first2=D. E. |last2=Soltis |first3=M. W. |last3=Chase |year=2004 |title=The plant tree of life: an overview and some points of view |journal=American Journal of Botany |volume=91 |issue=10 |pages=1437–1445 |doi=10.3732/ajb.91.10.1437 |pmid=21652302 |bibcode=2004AmJB...91.1437P |doi-access=free|language=en}}</ref> Shumica e algave janë organizma njëqelizorë pa rrënjë, gjethe apo kërcell. Shumica janë [[photoautotroph|fotoautotrofë]] dhe [[primary production|prodhuesit parësorë]] kryesorë të [[aquatic ecosystem|ekosistemeve ujore]], megjithëse disa janë miksotrofë që përfitojnë energji metabolike si nga fotosinteza e brendshme, ashtu edhe nga kërkimi i lëndëve ushqyese të jashtme. Disa alga njëqelizore janë kthyer në [[heterotroph|heterotrofë]] ose parazitë, duke u mbështetur tërësisht në burime energjie të jashtme.<ref>Pringsheim, E. G. 1963. ''Farblose Algen. Ein beitrag zur Evolutionsforschung''. Gustav Fischer Verlag, Stuttgart. 471 pp., [[species:Algae#Pringsheim (1963)]].</ref><ref>{{cite journal |last1=Tartar |first1=A. |last2=Boucias |first2=D. G. |last3=Becnel |first3=J. J. |last4=Adams |first4=B. J. |year=2003 |title=Comparison of plastid 16S rRNA (rrn 16) genes from Helicosporidium spp.: Evidence supporting the reclassification of Helicosporidia as green algae (Chlorophyta) |journal=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology |volume=53 |pages=1719–1723 |doi=10.1099/ijs.0.02559-0 |pmid=14657099 |issue=Pt 6 |doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Figueroa-Martinez |first1=F. |last2=Nedelcu |first2=A. M. |last3=Smith |first3=D. R. |last4=Reyes-Prieto |first4=A. |year=2015 |title=When the lights go out: the evolutionary fate of free-living colorless green algae |journal=New Phytologist |volume=206 |issue=3 |pages=972–982 |doi=10.1111/nph.13279 |pmid=26042246 |pmc=5024002|bibcode=2015NewPh.206..972F |language=en}}</ref> Algat kanë një mekanizëm fotosintetik që rrjedh përfundimisht nga cianobakteret, të cilat prodhojnë [[oxygen|oksigjen]] duke ndarë [[water molecule|molekulat e ujit]], ndryshe nga bakteret fotosintetike. Alga të fosilizuara filamentoze nga pellgu i [[Vindhya]]s janë datuar 1,6 deri në 1,7 miliardë vjet më parë.<ref>{{cite journal |pmid=19416859 |year=2009 |last1=Bengtson |first1=S. |last2=Belivanova |first2=V. |last3=Rasmussen |first3=B. |last4=Whitehouse |first4=M. |title=The controversial 'Cambrian' fossils of the Vindhyan are real but more than a billion years older |volume=106 |issue=19 |pages=7729–7734 |doi=10.1073/pnas.0812460106 |pmc=2683128 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |bibcode=2009PNAS..106.7729B |doi-access=free |language=en}}</ref> Për shkak të gamës së gjerë të llojeve të algave, ekziston një gamë po aq e gjerë përdorimesh industriale dhe tradicionale në shoqërinë njerëzore. Praktikat tradicionale të [[seaweed farming|kultivimit të algave detare]] ekzistojnë prej mijëra vitesh dhe kanë tradita të forta në kulturat ushqimore të [[Azia Lindore|Azisë Lindore]]. Aplikimet më moderne të [[algaculture|algakulturës]] i zgjerojnë [[edible seaweed|traditat ushqimore]] për përdorime të tjera, duke përfshirë ushqimin e bagëtive, përdorimin e algave për [[bioremediation|biorimedim]] ose kontroll të ndotjes, shndërrimin e dritës së diellit në [[algae fuel|karburante nga algat]] ose kimikate të tjera të përdorura në procese industriale, si dhe në aplikime mjekësore dhe shkencore. ==Shënime== {{notelist}} ==Referimet== {{Reflist}} ==Bibliografia== {{Refbegin|30em}} ===Të përgjithshme=== * {{cite book |last=Chapman |first=V.J. |title=Seaweeds and their Uses |date=1980 |orig-date=1st Pub. 1950 |publisher=Methuen |location=London |isbn=978-0-412-15740-0|language=en}} * {{cite book |last=Fritsch |first=F. E. |orig-date=1935 |date=1945 |title=The Structure and Reproduction of the Algae |volume=I & II |publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{cite book |first1=C. |last1=van den Hoek |first2=D. G. |last2=Mann |first3=H. M. |last3=Jahns |date=1995 |title=Algae: An Introduction to Phycology |publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{cite book|first=Ruth|last=Kassinger|title=Slime: How Algae Created Us, Plague Us, and Just Might Save Us|publisher=Mariner|year=2020|language=en}} * {{cite book |last1=Lembi |first1=C. A. |last2=Waaland |first2=J.R. |title=Algae and Human Affairs |date=1988 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32115-0|language=en}} * {{cite book |last1=Mumford |first1=T. F. |last2=Miura |first2=A. |chapter=''Porphyra'' as food: cultivation and economic |editor-last=Lembi |editor-first=C. A. |editor2-last=Waaland |editor2-first=J. R. |title=Algae and Human Affairs |date=1988 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32115-0 |pages=87–117|language=en}}. * {{cite book |last=Round |first=F. E. |title=The Ecology of Algae |date=1981 |publisher=Cambridge University Press |location=London |isbn=978-0-521-22583-0|language=en}} * {{cite book |last=Smith |first=G. M. |date=1938 |url= https://archive.org/details/cryptogamicbotan031880mbp |title=Cryptogamic Botany |volume=I |publisher=McGraw-Hill |location=New York|language=en}} * {{cite book |title=Cottonii and Spinosum Cultivation Handbook |last=Ask |first=E.I |year=1990 |publisher=FMC BioPolymer Corporation.Philippines |language=en}} ===Rajonal=== ====Britania dhe Irlanda==== * {{cite book |last1=Brodie |first1=Juliet |last2=Burrows |first2=Elsie M. |last3=Chamberlain |first3=Yvonne M. |last4=Christensen |first4=Tyge |last5=Dixon |first5=Peter Stanley |last6=Fletcher |first6=R. L. |last7=Hommersand |first7=Max H. |last8=Irvine |first8=Linda M. |last9=Maggs |first9=Christine A. |title=Seaweeds of the British Isles: A Collaborative Project of the British Phycological Society and the British Museum (Natural History) |date=1977–2003 |publisher=British Museum of Natural History, HMSO / Intercept |location=London / Andover |isbn=978-0-565-00781-2|language=en}} * {{cite book |last=Cullinane |first=John P. |date=1973 |title=Phycology of the South Coast of Ireland |location=Cork |publisher=Cork University Press|language=en}} * {{cite book |last1=Hardy |first1=F. G. |last2=Aspinall |first2=R. J. |title=An Atlas of the Seaweeds of Northumberland and Durham |date=1988 |publisher=Northumberland Biological Records Centre |location=The Hancock Museum, University Newcastle upon Tyne |isbn=978-0-9509680-5-6|language=en}} * {{cite book |last1=Hardy |first1=F. G. |last2=Guiry |first2=Michael D. |author2-link=Michael D. Guiry |last3=Arnold|first3=Henry R. |title=A Check-list and Atlas of the Seaweeds of Britain and Ireland |edition=Revised |date=2006 |publisher=British Phycological Society |location=London |isbn=978-3-906166-35-3|language=en}} * {{cite book |last1=John |first1=D. M. |last2=Whitton |first2=B. A. |last3=Brook |first3=J. A. |title=The Freshwater Algal Flora of the British Isles |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge / New York |isbn=978-0-521-77051-4|language=en}} * {{cite book |last1=Knight |first1=Margery |last2=Parke |first2=Mary W. |title=Manx Algae: An Algal Survey of the South End of the Isle of Man |date=1931 |location=Liverpool |publisher=University Press |series=Liverpool Marine Biology Committee Memoirs on Typical British Marine Plants & Animals |volume=XXX|language=en}} * {{cite book |last=Morton |first=Osborne |date=1994 |title=Marine Algae of Northern Ireland |location=Belfast |publisher=Ulster Museum |isbn=978-0-900761-28-7|language=en}} * {{cite journal |last=Morton |first=Osborne |title=The Marine Macroalgae of County Donegal, Ireland |journal=Bulletin of the Irish Biogeographical Society |volume=27 |pages=3–164 |date=1 December 2003|language=en}} ====Australia==== * {{cite book |last=Huisman |first=J. M. |title=Marine Plants of Australia |date=2000 |publisher=University of Western Australia Press |isbn=978-1-876268-33-6|language=en}} ====Zelanda e Re==== * {{cite book |last1=Chapman |first1=Valentine Jackson |last2=Lindauer |first2=VW |last3=Aiken |first3=M. |last4=Dromgoole |first4=F. I. |title=The Marine algae of New Zealand |date=1970 |orig-date=1900, 1956, 1961, 1969 |location=London / Lehre, Germany |publisher=Linnean Society of London / Cramer|language=en}} ====Evropa==== * {{cite book |last1=Cabioc'h |first1=Jacqueline |last2=Floc'h |first2=Jean-Yves |last3=Le Toquin |first3=Alain|last4=Boudouresque |first4=Charles-François |last5=Meinesz |first5=Alexandre |last6=Verlaque |first6=Marc |title=Guide des algues des mers d'Europe: Manche/Atlantique-Méditerranée |date=1992 |publisher=Delachaux et Niestlé |location=Lausanne, Suisse |language=fr |isbn=978-2-603-00848-5|language=en}} * {{cite book |title=Les Algues de côtes françaises (manche et atlantique), notions fondamentales sur l'écologie, la biologie et la systématique des algues marines |first=Paulette |last=Gayral |language=fr |location=Paris |publisher=Doin, Deren et Cie |date=1966}} * {{cite book |last1=Guiry |first1=Michael. D. |author1-link=Michael D. Guiry |last2=Blunden |first2=G. |title=Seaweed Resources in Europe: Uses and Potential |date=1991 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-92947-5|language=en}} * {{cite book |last=Míguez Rodríguez |first=Luís |date=1998 |title=Algas mariñas de Galicia: Bioloxía, gastronomía, industria |language=gl |publisher=Edicións Xerais de Galicia |location=Vigo |isbn=978-84-8302-263-4}} * {{cite book |last=Otero |first=J. |title=Guía das macroalgas de Galicia |date=2002 |publisher=Baía Edicións |location=A Coruña |language=gl |isbn=978-84-89803-22-0}} * {{cite book |last1=Bárbara |first1=I. |last2=Cremades |first2=J. |date=1993 |title=Guía de las algas del litoral gallego |language=es |publisher=Concello da Coruña – Casa das Ciencias |location=A Coruña}} ====Arktiku==== * {{cite book |last=Kjellman |first=Frans Reinhold |date=1883 |title=The algae of the Arctic Sea: A survey of the species, together with an exposition of the general characters and the development of the flora |location=Stockholm |publisher=Kungl. Svenska vetenskapsakademiens handlingar |volume=20 |pages=1–350|language=en}} ====Grenlanda==== * {{cite book |last=Lund |first=Søren Jensen |date=1959 |title=The Marine Algae of East Greenland |location=Kövenhavn |publisher=C.A. Reitzel |id=9584734|language=en}} ====Ishujt Faroe==== * {{cite book |first=Frederik |last=Børgesen |contribution=Marine Algae |pages=339–532 |editor-last=Warming |editor-first=Eugene |title=Botany of the Faröes Based Upon Danish Investigations, Part II |location=Copenhagen |publisher=Det nordiske Forlag |orig-date=1903 |date=1970|language=en}}. ====Ishujt Kanare==== * {{cite book |first=Frederik |last=Børgesen |title=Marine Algae from the Canary Islands |date=1936 |orig-date=1925, 1926, 1927, 1929, 1930 |location=Copenhagen |publisher=Bianco Lunos|language=en}} ====Maroku==== * {{cite book |title=Algues de la côte atlantique marocaine |first=Paulette |last=Gayral |date=1958 |publisher=Rabat [Société des sciences naturelles et physiques du Maroc] |location=Casablanca |language=fr}} ====Afrika e Jugut==== * {{cite book |last1=Stegenga |first1=H. |last2=Bolton |first2=J. J. |last3=Anderson |first3=R. J. |title=Seaweeds of the South African West Coast |date=1997 |publisher=Bolus Herbarium, University of Cape Town |isbn=978-0-7992-1793-3|language=en}} ====Amerika e Veriut==== * {{cite book |last1=Abbott |first1=I. A. |last2=Hollenberg |first2=G. J. |title=Marine Algae of California |date=1976 |publisher=Stanford University Press |location=California |isbn=978-0-8047-0867-8|language=en}} * {{cite book |last=Greeson |first=Phillip E. |date=1982 |title=An annotated key to the identification of commonly occurring and dominant genera of Algae observed in the Phytoplankton of the United States |publisher=US Department of the Interior, Geological Survey |location=Washington DC |url= https://archive.org/details/annotatedkeytoid00gree |access-date=19 December 2008|language=en}} * {{cite book |last=Taylor |first=William Randolph |date=1969 |orig-date=1937, 1957, 1962 |title=Marine Algae of the Northeastern Coast of North America |publisher=University of Michigan Press |location=Ann Arbor |isbn=978-0-472-04904-2|language=en}} * {{cite book |last1=Wehr |first1=J. D. |last2=Sheath |first2=R. G. |title=Freshwater Algae of North America: Ecology and Classification |date=2003 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-741550-5|language=en}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category}} {{Wikispecies|Algae}} * {{cite web |url= http://www.algaebase.org |title=AlgaeBase |first1=Michael |last1=Guiry |author1-link=Michael D. Guiry |first2=Wendy |last2=Guiry|language=en}} – a database of all algal names including images, nomenclature, taxonomy, distribution, bibliography, uses, extracts * {{cite web |url= http://ccdb.ucsd.edu/sand/main?stype=lite&keyword=algae&event=display&Submit=Go&start=1 |title=Algae – Cell Centered Database |work=CCDb.UCSD.edu |publisher=University of California |location=San Diego|language=en}} * {{cite web |first1=Don |last1=Anderson |first2=Bruce |last2=Keafer |first3=Judy |last3=Kleindinst |first4=Katie |last4=Shaughnessy |first5=Katherine |last5=Joyce |first6=Danielle |last6=Fino |first7=Adam |last7=Shepherd |title=Harmful Algae |year=2007 |publisher=US National Office for Harmful Algal Blooms |url= http://www.whoi.edu/redtide/page.do?pid=14779 |access-date=19 December 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081205151336/http://www.whoi.edu/redtide/page.do?pid=14779 |archive-date=5 December 2008 |url-status=live|language=en}} * {{cite web |title=About Algae |work=NMH.ac.uk|publisher=Natural History Museum, United Kingdom |url= http://www.nhm.ac.uk/research-curation/scientific-resources/biodiversity/uk-biodiversity/algaevision/about-algae/index.html|language=en }} {{Authority control}} [[KAtegoria:Algat| ]] 0qoxobhp1s8og4mv0fz79mxly0ajnq4 3029101 3029099 2026-09-01T19:05:19Z Liridon 6324 /* Etimologjia */ 3029101 wikitext text/x-wiki {{Short description|lloj i një grupi të madh dhe të larmishëm organizmash fotosintetikë}} {{Infobox | above = Algat | abovestyle = background:{{taxobox colour|Viridiplantae}}; color:black; | subheader = Organizma që kryejnë fotosintezë oksigjenike, përveç bimëve tokësore | image = [[File:NSW seabed 1.JPG|210px]] | caption = Alga detare duke u rritur në shtratin e detit në ujëra të cekëta | image2 = [[File:Водоросли пресноводного водоема 2.jpg|210px]] | caption2 = Alga mikroskopike njëqelizore dhe koloniale të ujërave të ëmbla | headerstyle = background:{{taxobox colour|Viridiplantae}}; color:black; | labelstyle = background:#dbffdb; color:black; | header1 = Ndarjet tradicionale algale<ref name="Guiry-2024">{{cite journal |first1=Michael D. |last1=Guiry |author-link=Michael D. Guiry |title=How many species of algae are there? A reprise. Four kingdoms, 14 phyla, 63 classes and still growing |journal=Journal of Phycology |date=2024 |volume=60 |issue=2 |pages=214–228 |doi=10.1111/jpy.13431|pmid=38245909|doi-access=free |bibcode=2024JPcgy..60..214G |language=en}}</ref><ref>Guiry, M.D. & Guiry, G.M. 2025. ''AlgaeBase''. World-wide electronic publication, University of Galway. <nowiki>https://www.algaebase.org</nowiki>; searched on 25 May 2025.</ref> | label2 = Prokariote | data2 = [[Cyanobacteria]] | label3 = Eukariote (endosimbiozë primare) | data3 = [[Glaucophyte|Glaucophyta]], [[Red algae|Rhodophyta]], [[Prasinodermophyta]], [[Chlorophyta]], [[Charophyta]]* | label4 = Eukariote (endosimbiozë sekondare) | data4 = [[Chlorarachniophyte|Chlorarachniophyta]], [[Chrompodellid|Chromeridophyta]], [[Cryptista]] (pjesërisht), [[Dinoflagellate|Dinoflagellata]], [[Euglenozoa|Euglenophyta]] (pjesërisht), [[Haptophyte|Haptophyta]], [[Ochrophyte|Heterokontophyta]] | data5 = <nowiki>*</nowiki>[[Paraphyly|parafiletike]], përjashton bimët tokësore | header6 = [[#Diversity|Larmia]] | label7 = Të gjalla | data7 = 50.605 specie | label8 = Fosile | data8 = 10.556 specie }} '''Alga''' ose '''algat''' janë çdo lloj i një grupi të madh dhe të larmishëm organizmash [[Fotosinteza|fotosintetikë]]. Nga ky grup përjashtohen bimët tokësore ([[embryophyte|embriofitet]]). Këta organizma variojnë nga [[microalgae|mikroalgat]] mikroskopike njëqelizore (duke përfshirë [[Cianobakteria|cianobakteret]] dhe [[phytoplankton|fitoplanktonin]]) deri te [[Alga e detit|algat detare]], [[Alga e detit|makroalgat]] shumëqelizore që mund të rriten deri në {{convert|50|m}} gjatësi. Shumica e algave janë ujore (veçanërisht detare), dhe disa formojnë [[colony (biology)|koloni]] të bashkuara. Algat e ujërave të ëmbla përfshijnë [[Charophyta]]-n, si p.sh. ''[[Spirogyra]]''-n filamentoze dhe [[stonewort|algat gurore]] të ngjashme me bar. Shumica e algave janë [[Planktoni|plankton]] i bartur pasivisht nga uji, megjithëse disa makroalga kanë [[holdfast (biology)|struktura ngjitëse]] për t'u fiksuar. Algat janë [[Polyphyly|polifiletike]]<ref name="Nabors-2004" /> pasi kanë origjina të shumta evolutive. Megjithëse algat me [[Kloroplasti|kloroplaste]] me dy membrana duket se formojnë një grup [[Paraphyly|parafiletik]] brenda [[clade|kladit]] [[Archaeplastida]], algat e tjera me kloroplaste që kanë tre ose më shumë membrana evoluan nga [[protist|protistë]] që fituan aftësinë fotosintetike pasi gëlltitën arkeoplastidë. [[Chlorophyte|Klorofitet]], [[Algat e kuqe|rodofitet]] (algat e kuqe) dhe [[glaucophyte|glaukofitet]] (algat gri) kanë kloroplaste primare të prejardhura ''drejtpërdrejt'' nga [[endosymbiont|endosimbiontë]] cianobakterialë, ndërsa [[Algat silikate|diatometë]], [[cryptomonad|kriptomonadat]], [[euglenoid|euglenoidet]] dhe [[phaeophyceae|feofitet]] (algat kafe) kanë kloroplaste sekondare të prejardhura nga alga të kuqe ose alga jeshile të endosimbiozuara ''tërthorazi''.<ref>{{cite journal |first1=J. D. |last1=Palmer |first2=D. E. |last2=Soltis |first3=M. W. |last3=Chase |year=2004 |title=The plant tree of life: an overview and some points of view |journal=American Journal of Botany |volume=91 |issue=10 |pages=1437–1445 |doi=10.3732/ajb.91.10.1437 |pmid=21652302 |bibcode=2004AmJB...91.1437P |doi-access=free|language=en}}</ref> Shumica e algave janë organizma njëqelizorë pa rrënjë, gjethe apo kërcell. Shumica janë [[photoautotroph|fotoautotrofë]] dhe [[primary production|prodhuesit parësorë]] kryesorë të [[aquatic ecosystem|ekosistemeve ujore]], megjithëse disa janë miksotrofë që përfitojnë energji metabolike si nga fotosinteza e brendshme, ashtu edhe nga kërkimi i lëndëve ushqyese të jashtme. Disa alga njëqelizore janë kthyer në [[heterotroph|heterotrofë]] ose parazitë, duke u mbështetur tërësisht në burime energjie të jashtme.<ref>Pringsheim, E. G. 1963. ''Farblose Algen. Ein beitrag zur Evolutionsforschung''. Gustav Fischer Verlag, Stuttgart. 471 pp., [[species:Algae#Pringsheim (1963)]].</ref><ref>{{cite journal |last1=Tartar |first1=A. |last2=Boucias |first2=D. G. |last3=Becnel |first3=J. J. |last4=Adams |first4=B. J. |year=2003 |title=Comparison of plastid 16S rRNA (rrn 16) genes from Helicosporidium spp.: Evidence supporting the reclassification of Helicosporidia as green algae (Chlorophyta) |journal=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology |volume=53 |pages=1719–1723 |doi=10.1099/ijs.0.02559-0 |pmid=14657099 |issue=Pt 6 |doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Figueroa-Martinez |first1=F. |last2=Nedelcu |first2=A. M. |last3=Smith |first3=D. R. |last4=Reyes-Prieto |first4=A. |year=2015 |title=When the lights go out: the evolutionary fate of free-living colorless green algae |journal=New Phytologist |volume=206 |issue=3 |pages=972–982 |doi=10.1111/nph.13279 |pmid=26042246 |pmc=5024002|bibcode=2015NewPh.206..972F |language=en}}</ref> Algat kanë një mekanizëm fotosintetik që rrjedh përfundimisht nga cianobakteret, të cilat prodhojnë [[oxygen|oksigjen]] duke ndarë [[water molecule|molekulat e ujit]], ndryshe nga bakteret fotosintetike. Alga të fosilizuara filamentoze nga pellgu i [[Vindhya]]s janë datuar 1,6 deri në 1,7 miliardë vjet më parë.<ref>{{cite journal |pmid=19416859 |year=2009 |last1=Bengtson |first1=S. |last2=Belivanova |first2=V. |last3=Rasmussen |first3=B. |last4=Whitehouse |first4=M. |title=The controversial 'Cambrian' fossils of the Vindhyan are real but more than a billion years older |volume=106 |issue=19 |pages=7729–7734 |doi=10.1073/pnas.0812460106 |pmc=2683128 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |bibcode=2009PNAS..106.7729B |doi-access=free |language=en}}</ref> Për shkak të gamës së gjerë të llojeve të algave, ekziston një gamë po aq e gjerë përdorimesh industriale dhe tradicionale në shoqërinë njerëzore. Praktikat tradicionale të [[seaweed farming|kultivimit të algave detare]] ekzistojnë prej mijëra vitesh dhe kanë tradita të forta në kulturat ushqimore të [[Azia Lindore|Azisë Lindore]]. Aplikimet më moderne të [[algaculture|algakulturës]] i zgjerojnë [[edible seaweed|traditat ushqimore]] për përdorime të tjera, duke përfshirë ushqimin e bagëtive, përdorimin e algave për [[bioremediation|biorimedim]] ose kontroll të ndotjes, shndërrimin e dritës së diellit në [[algae fuel|karburante nga algat]] ose kimikate të tjera të përdorura në procese industriale, si dhe në aplikime mjekësore dhe shkencore. ==Etimologjia== Njëjësi {{lang|la|alga}} është fjala [[Latin|latine]] për "[[Alga e detit|algë deti]]" dhe e ruan atë kuptim në [[Gjuha angleze|anglisht]].<ref>{{cite book |chapter=alga, algae |title=Webster's Third New International Dictionary of the English Language Unabridged with Seven Language Dictionary |volume=1 |date=1986 |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc|language=en}}</ref> [[Etimologjia]] është e paqartë. Megjithëse disa spekulojnë se lidhet me latinishten {{lang|la|algēre}}, "të kesh ftohtë",<ref>{{cite book |first=Eric |last=Partridge |chapter=algae |title=Origins |url=https://archive.org/details/originsshortetym0000part |url-access=registration |date=1983|publisher=Greenwich House |isbn=978-0-517-41425-5 |language=en}}</ref> nuk njihet asnjë arsye për ta lidhur algën e detit me temperaturën. Një burim më i mundshëm është {{lang|la|alliga}}, "lidh, gërshetoj".<ref>{{cite book |title=A Latin Dictionary |chapter=Alga |first1=Charlton T. |last1=Lewis |first2=Charles |last2=Short |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |date=1879 |chapter-url= https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aalphabetic+letter%3DA%3Aentry+group%3D37%3Aentry%3Dalga |access-date=31 December 2017|language=en}}</ref> Fjala [[Gjuha greke e lashtë|greke e lashtë]] për "algë deti" ishte {{lang|el|φῦκος}} ({{lang|el-Latn|phŷkos}}), e cila mund të nënkuptonte ose algën e detit (ndoshta algën e kuqe) ose një bojë të kuqe të prejardhur prej saj. [[Romanization of Greek|Latinizimi]], {{lang|la|fūcus}}, nënkuptonte kryesisht skuqësen kozmetike. Etimologjia është e pasigurt, por një kandidat i fortë prej kohësh ka qenë ndonjë fjalë e lidhur me [[Hebraishtja biblike|biblikën]] {{lang|he|פוך}} ({{lang|he-Latn|pūk}}), "bojë" (nëse jo vetë ajo fjalë), një [[Kohl (cosmetics)|hijezues sysh kozmetik]] i përdorur nga [[Egjipti i Lashtë|egjiptianët e lashtë]] dhe banorë të tjerë të Mesdheut lindor. Mund të ishte çdo ngjyrë: e zezë, e kuqe, jeshile ose blu.<ref>{{cite book |first1=Thomas Kelly |last1=Cheyne |first2=John Sutherland |last2=Black |title=Encyclopædia biblica: A critical dictionary of the literary, political and religious history, the archæology, geography, and natural history of the Bible |url= https://books.google.com/books?id=GccVAAAAYAAJ&pg=PA3525 |date=1902 |publisher=Macmillan Company |page=3525|language=en}}</ref> Studimi i algave quhet më së shpeshti [[phycology|fikologji]] termi [[wikt:algology|algologji]] po del jashtë përdorimit.<ref>{{cite book |title=Phycology |chapter=Basic characteristics of the algae |date=2008 |pages=3–30 |doi=10.1017/CBO9780511812897.002 |isbn=978-0-521-68277-0 |language=en}}</ref> ==Shënime== {{notelist}} ==Referimet== {{Reflist}} ==Bibliografia== {{Refbegin|30em}} ===Të përgjithshme=== * {{cite book |last=Chapman |first=V.J. |title=Seaweeds and their Uses |date=1980 |orig-date=1st Pub. 1950 |publisher=Methuen |location=London |isbn=978-0-412-15740-0|language=en}} * {{cite book |last=Fritsch |first=F. E. |orig-date=1935 |date=1945 |title=The Structure and Reproduction of the Algae |volume=I & II |publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{cite book |first1=C. |last1=van den Hoek |first2=D. G. |last2=Mann |first3=H. M. |last3=Jahns |date=1995 |title=Algae: An Introduction to Phycology |publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{cite book|first=Ruth|last=Kassinger|title=Slime: How Algae Created Us, Plague Us, and Just Might Save Us|publisher=Mariner|year=2020|language=en}} * {{cite book |last1=Lembi |first1=C. A. |last2=Waaland |first2=J.R. |title=Algae and Human Affairs |date=1988 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32115-0|language=en}} * {{cite book |last1=Mumford |first1=T. F. |last2=Miura |first2=A. |chapter=''Porphyra'' as food: cultivation and economic |editor-last=Lembi |editor-first=C. A. |editor2-last=Waaland |editor2-first=J. R. |title=Algae and Human Affairs |date=1988 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32115-0 |pages=87–117|language=en}}. * {{cite book |last=Round |first=F. E. |title=The Ecology of Algae |date=1981 |publisher=Cambridge University Press |location=London |isbn=978-0-521-22583-0|language=en}} * {{cite book |last=Smith |first=G. M. |date=1938 |url= https://archive.org/details/cryptogamicbotan031880mbp |title=Cryptogamic Botany |volume=I |publisher=McGraw-Hill |location=New York|language=en}} * {{cite book |title=Cottonii and Spinosum Cultivation Handbook |last=Ask |first=E.I |year=1990 |publisher=FMC BioPolymer Corporation.Philippines |language=en}} ===Rajonal=== ====Britania dhe Irlanda==== * {{cite book |last1=Brodie |first1=Juliet |last2=Burrows |first2=Elsie M. |last3=Chamberlain |first3=Yvonne M. |last4=Christensen |first4=Tyge |last5=Dixon |first5=Peter Stanley |last6=Fletcher |first6=R. L. |last7=Hommersand |first7=Max H. |last8=Irvine |first8=Linda M. |last9=Maggs |first9=Christine A. |title=Seaweeds of the British Isles: A Collaborative Project of the British Phycological Society and the British Museum (Natural History) |date=1977–2003 |publisher=British Museum of Natural History, HMSO / Intercept |location=London / Andover |isbn=978-0-565-00781-2|language=en}} * {{cite book |last=Cullinane |first=John P. |date=1973 |title=Phycology of the South Coast of Ireland |location=Cork |publisher=Cork University Press|language=en}} * {{cite book |last1=Hardy |first1=F. G. |last2=Aspinall |first2=R. J. |title=An Atlas of the Seaweeds of Northumberland and Durham |date=1988 |publisher=Northumberland Biological Records Centre |location=The Hancock Museum, University Newcastle upon Tyne |isbn=978-0-9509680-5-6|language=en}} * {{cite book |last1=Hardy |first1=F. G. |last2=Guiry |first2=Michael D. |author2-link=Michael D. Guiry |last3=Arnold|first3=Henry R. |title=A Check-list and Atlas of the Seaweeds of Britain and Ireland |edition=Revised |date=2006 |publisher=British Phycological Society |location=London |isbn=978-3-906166-35-3|language=en}} * {{cite book |last1=John |first1=D. M. |last2=Whitton |first2=B. A. |last3=Brook |first3=J. A. |title=The Freshwater Algal Flora of the British Isles |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge / New York |isbn=978-0-521-77051-4|language=en}} * {{cite book |last1=Knight |first1=Margery |last2=Parke |first2=Mary W. |title=Manx Algae: An Algal Survey of the South End of the Isle of Man |date=1931 |location=Liverpool |publisher=University Press |series=Liverpool Marine Biology Committee Memoirs on Typical British Marine Plants & Animals |volume=XXX|language=en}} * {{cite book |last=Morton |first=Osborne |date=1994 |title=Marine Algae of Northern Ireland |location=Belfast |publisher=Ulster Museum |isbn=978-0-900761-28-7|language=en}} * {{cite journal |last=Morton |first=Osborne |title=The Marine Macroalgae of County Donegal, Ireland |journal=Bulletin of the Irish Biogeographical Society |volume=27 |pages=3–164 |date=1 December 2003|language=en}} ====Australia==== * {{cite book |last=Huisman |first=J. M. |title=Marine Plants of Australia |date=2000 |publisher=University of Western Australia Press |isbn=978-1-876268-33-6|language=en}} ====Zelanda e Re==== * {{cite book |last1=Chapman |first1=Valentine Jackson |last2=Lindauer |first2=VW |last3=Aiken |first3=M. |last4=Dromgoole |first4=F. I. |title=The Marine algae of New Zealand |date=1970 |orig-date=1900, 1956, 1961, 1969 |location=London / Lehre, Germany |publisher=Linnean Society of London / Cramer|language=en}} ====Evropa==== * {{cite book |last1=Cabioc'h |first1=Jacqueline |last2=Floc'h |first2=Jean-Yves |last3=Le Toquin |first3=Alain|last4=Boudouresque |first4=Charles-François |last5=Meinesz |first5=Alexandre |last6=Verlaque |first6=Marc |title=Guide des algues des mers d'Europe: Manche/Atlantique-Méditerranée |date=1992 |publisher=Delachaux et Niestlé |location=Lausanne, Suisse |language=fr |isbn=978-2-603-00848-5|language=en}} * {{cite book |title=Les Algues de côtes françaises (manche et atlantique), notions fondamentales sur l'écologie, la biologie et la systématique des algues marines |first=Paulette |last=Gayral |language=fr |location=Paris |publisher=Doin, Deren et Cie |date=1966}} * {{cite book |last1=Guiry |first1=Michael. D. |author1-link=Michael D. Guiry |last2=Blunden |first2=G. |title=Seaweed Resources in Europe: Uses and Potential |date=1991 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-92947-5|language=en}} * {{cite book |last=Míguez Rodríguez |first=Luís |date=1998 |title=Algas mariñas de Galicia: Bioloxía, gastronomía, industria |language=gl |publisher=Edicións Xerais de Galicia |location=Vigo |isbn=978-84-8302-263-4}} * {{cite book |last=Otero |first=J. |title=Guía das macroalgas de Galicia |date=2002 |publisher=Baía Edicións |location=A Coruña |language=gl |isbn=978-84-89803-22-0}} * {{cite book |last1=Bárbara |first1=I. |last2=Cremades |first2=J. |date=1993 |title=Guía de las algas del litoral gallego |language=es |publisher=Concello da Coruña – Casa das Ciencias |location=A Coruña}} ====Arktiku==== * {{cite book |last=Kjellman |first=Frans Reinhold |date=1883 |title=The algae of the Arctic Sea: A survey of the species, together with an exposition of the general characters and the development of the flora |location=Stockholm |publisher=Kungl. Svenska vetenskapsakademiens handlingar |volume=20 |pages=1–350|language=en}} ====Grenlanda==== * {{cite book |last=Lund |first=Søren Jensen |date=1959 |title=The Marine Algae of East Greenland |location=Kövenhavn |publisher=C.A. Reitzel |id=9584734|language=en}} ====Ishujt Faroe==== * {{cite book |first=Frederik |last=Børgesen |contribution=Marine Algae |pages=339–532 |editor-last=Warming |editor-first=Eugene |title=Botany of the Faröes Based Upon Danish Investigations, Part II |location=Copenhagen |publisher=Det nordiske Forlag |orig-date=1903 |date=1970|language=en}}. ====Ishujt Kanare==== * {{cite book |first=Frederik |last=Børgesen |title=Marine Algae from the Canary Islands |date=1936 |orig-date=1925, 1926, 1927, 1929, 1930 |location=Copenhagen |publisher=Bianco Lunos|language=en}} ====Maroku==== * {{cite book |title=Algues de la côte atlantique marocaine |first=Paulette |last=Gayral |date=1958 |publisher=Rabat [Société des sciences naturelles et physiques du Maroc] |location=Casablanca |language=fr}} ====Afrika e Jugut==== * {{cite book |last1=Stegenga |first1=H. |last2=Bolton |first2=J. J. |last3=Anderson |first3=R. J. |title=Seaweeds of the South African West Coast |date=1997 |publisher=Bolus Herbarium, University of Cape Town |isbn=978-0-7992-1793-3|language=en}} ====Amerika e Veriut==== * {{cite book |last1=Abbott |first1=I. A. |last2=Hollenberg |first2=G. J. |title=Marine Algae of California |date=1976 |publisher=Stanford University Press |location=California |isbn=978-0-8047-0867-8|language=en}} * {{cite book |last=Greeson |first=Phillip E. |date=1982 |title=An annotated key to the identification of commonly occurring and dominant genera of Algae observed in the Phytoplankton of the United States |publisher=US Department of the Interior, Geological Survey |location=Washington DC |url= https://archive.org/details/annotatedkeytoid00gree |access-date=19 December 2008|language=en}} * {{cite book |last=Taylor |first=William Randolph |date=1969 |orig-date=1937, 1957, 1962 |title=Marine Algae of the Northeastern Coast of North America |publisher=University of Michigan Press |location=Ann Arbor |isbn=978-0-472-04904-2|language=en}} * {{cite book |last1=Wehr |first1=J. D. |last2=Sheath |first2=R. G. |title=Freshwater Algae of North America: Ecology and Classification |date=2003 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-741550-5|language=en}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category}} {{Wikispecies|Algae}} * {{cite web |url= http://www.algaebase.org |title=AlgaeBase |first1=Michael |last1=Guiry |author1-link=Michael D. Guiry |first2=Wendy |last2=Guiry|language=en}} – a database of all algal names including images, nomenclature, taxonomy, distribution, bibliography, uses, extracts * {{cite web |url= http://ccdb.ucsd.edu/sand/main?stype=lite&keyword=algae&event=display&Submit=Go&start=1 |title=Algae – Cell Centered Database |work=CCDb.UCSD.edu |publisher=University of California |location=San Diego|language=en}} * {{cite web |first1=Don |last1=Anderson |first2=Bruce |last2=Keafer |first3=Judy |last3=Kleindinst |first4=Katie |last4=Shaughnessy |first5=Katherine |last5=Joyce |first6=Danielle |last6=Fino |first7=Adam |last7=Shepherd |title=Harmful Algae |year=2007 |publisher=US National Office for Harmful Algal Blooms |url= http://www.whoi.edu/redtide/page.do?pid=14779 |access-date=19 December 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081205151336/http://www.whoi.edu/redtide/page.do?pid=14779 |archive-date=5 December 2008 |url-status=live|language=en}} * {{cite web |title=About Algae |work=NMH.ac.uk|publisher=Natural History Museum, United Kingdom |url= http://www.nhm.ac.uk/research-curation/scientific-resources/biodiversity/uk-biodiversity/algaevision/about-algae/index.html|language=en }} {{Authority control}} [[KAtegoria:Algat| ]] 0b8tnifu52bo090s9y5tjv6ds9ofxa6 3029103 3029101 2026-09-01T19:07:58Z Liridon 6324 3029103 wikitext text/x-wiki {{Short description|lloj i një grupi të madh dhe të larmishëm organizmash fotosintetikë}} {{Infobox | above = Algat | abovestyle = background:{{taxobox colour|Viridiplantae}}; color:black; | subheader = Organizma që kryejnë fotosintezë oksigjenike, përveç bimëve tokësore | image = [[File:NSW seabed 1.JPG|210px]] | caption = Alga detare duke u rritur në shtratin e detit në ujëra të cekëta | image2 = [[File:Водоросли пресноводного водоема 2.jpg|210px]] | caption2 = Alga mikroskopike njëqelizore dhe koloniale të ujërave të ëmbla | headerstyle = background:{{taxobox colour|Viridiplantae}}; color:black; | labelstyle = background:#dbffdb; color:black; | header1 = Ndarjet tradicionale algale<ref name="Guiry-2024">{{cite journal |first1=Michael D. |last1=Guiry |author-link=Michael D. Guiry |title=How many species of algae are there? A reprise. Four kingdoms, 14 phyla, 63 classes and still growing |journal=Journal of Phycology |date=2024 |volume=60 |issue=2 |pages=214–228 |doi=10.1111/jpy.13431|pmid=38245909|doi-access=free |bibcode=2024JPcgy..60..214G |language=en}}</ref><ref>Guiry, M.D. & Guiry, G.M. 2025. ''AlgaeBase''. World-wide electronic publication, University of Galway. <nowiki>https://www.algaebase.org</nowiki>; searched on 25 May 2025.</ref> | label2 = Prokariote | data2 = [[Cyanobacteria]] | label3 = Eukariote (endosimbiozë primare) | data3 = [[Glaucophyte|Glaucophyta]], [[Red algae|Rhodophyta]], [[Prasinodermophyta]], [[Chlorophyta]], [[Charophyta]]* | label4 = Eukariote (endosimbiozë sekondare) | data4 = [[Chlorarachniophyte|Chlorarachniophyta]], [[Chrompodellid|Chromeridophyta]], [[Cryptista]] (pjesërisht), [[Dinoflagellate|Dinoflagellata]], [[Euglenozoa|Euglenophyta]] (pjesërisht), [[Haptophyte|Haptophyta]], [[Ochrophyte|Heterokontophyta]] | data5 = <nowiki>*</nowiki>[[Paraphyly|parafiletike]], përjashton bimët tokësore | header6 = [[#Diversity|Larmia]] | label7 = Të gjalla | data7 = 50.605 specie | label8 = Fosile | data8 = 10.556 specie }} '''Alga''' ose '''algat''' janë çdo lloj i një grupi të madh dhe të larmishëm organizmash [[Fotosinteza|fotosintetikë]]. Nga ky grup përjashtohen bimët tokësore ([[embryophyte|embriofitet]]). Këta organizma variojnë nga [[microalgae|mikroalgat]] mikroskopike njëqelizore (duke përfshirë [[Cianobakteria|cianobakteret]] dhe [[phytoplankton|fitoplanktonin]]) deri te [[Alga e detit|algat detare]], [[Alga e detit|makroalgat]] shumëqelizore që mund të rriten deri në {{convert|50|m}} gjatësi. Shumica e algave janë ujore (veçanërisht detare), dhe disa formojnë [[colony (biology)|koloni]] të bashkuara. Algat e ujërave të ëmbla përfshijnë [[Charophyta]]-n, si p.sh. ''[[Spirogyra]]''-n filamentoze dhe [[stonewort|algat gurore]] të ngjashme me bar. Shumica e algave janë [[Planktoni|plankton]] i bartur pasivisht nga uji, megjithëse disa makroalga kanë [[holdfast (biology)|struktura ngjitëse]] për t'u fiksuar. Algat janë [[Polyphyly|polifiletike]]<ref name="Nabors-2004" /> pasi kanë origjina të shumta evolutive. Megjithëse algat me [[Kloroplasti|kloroplaste]] me dy membrana duket se formojnë një grup [[Paraphyly|parafiletik]] brenda [[clade|kladit]] [[Archaeplastida]], algat e tjera me kloroplaste që kanë tre ose më shumë membrana evoluan nga [[protist|protistë]] që fituan aftësinë fotosintetike pasi gëlltitën arkeoplastidë. [[Chlorophyte|Klorofitet]], [[Algat e kuqe|rodofitet]] (algat e kuqe) dhe [[glaucophyte|glaukofitet]] (algat gri) kanë kloroplaste primare të prejardhura ''drejtpërdrejt'' nga [[endosymbiont|endosimbiontë]] cianobakterialë, ndërsa [[Algat silikate|diatometë]], [[cryptomonad|kriptomonadat]], [[euglenoid|euglenoidet]] dhe [[phaeophyceae|feofitet]] (algat kafe) kanë kloroplaste sekondare të prejardhura nga alga të kuqe ose alga jeshile të endosimbiozuara ''tërthorazi''.<ref>{{cite journal |first1=J. D. |last1=Palmer |first2=D. E. |last2=Soltis |first3=M. W. |last3=Chase |year=2004 |title=The plant tree of life: an overview and some points of view |journal=American Journal of Botany |volume=91 |issue=10 |pages=1437–1445 |doi=10.3732/ajb.91.10.1437 |pmid=21652302 |bibcode=2004AmJB...91.1437P |doi-access=free|language=en}}</ref> Shumica e algave janë organizma njëqelizorë pa rrënjë, gjethe apo kërcell. Shumica janë [[photoautotroph|fotoautotrofë]] dhe [[primary production|prodhuesit parësorë]] kryesorë të [[aquatic ecosystem|ekosistemeve ujore]], megjithëse disa janë miksotrofë që përfitojnë energji metabolike si nga fotosinteza e brendshme, ashtu edhe nga kërkimi i lëndëve ushqyese të jashtme. Disa alga njëqelizore janë kthyer në [[heterotroph|heterotrofë]] ose parazitë, duke u mbështetur tërësisht në burime energjie të jashtme.<ref>Pringsheim, E. G. 1963. ''Farblose Algen. Ein beitrag zur Evolutionsforschung''. Gustav Fischer Verlag, Stuttgart. 471 pp., [[species:Algae#Pringsheim (1963)]].</ref><ref>{{cite journal |last1=Tartar |first1=A. |last2=Boucias |first2=D. G. |last3=Becnel |first3=J. J. |last4=Adams |first4=B. J. |year=2003 |title=Comparison of plastid 16S rRNA (rrn 16) genes from Helicosporidium spp.: Evidence supporting the reclassification of Helicosporidia as green algae (Chlorophyta) |journal=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology |volume=53 |pages=1719–1723 |doi=10.1099/ijs.0.02559-0 |pmid=14657099 |issue=Pt 6 |doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Figueroa-Martinez |first1=F. |last2=Nedelcu |first2=A. M. |last3=Smith |first3=D. R. |last4=Reyes-Prieto |first4=A. |year=2015 |title=When the lights go out: the evolutionary fate of free-living colorless green algae |journal=New Phytologist |volume=206 |issue=3 |pages=972–982 |doi=10.1111/nph.13279 |pmid=26042246 |pmc=5024002|bibcode=2015NewPh.206..972F |language=en}}</ref> Algat kanë një mekanizëm fotosintetik që rrjedh përfundimisht nga cianobakteret, të cilat prodhojnë [[oxygen|oksigjen]] duke ndarë [[water molecule|molekulat e ujit]], ndryshe nga bakteret fotosintetike. Alga të fosilizuara filamentoze nga pellgu i [[Vindhya]]s janë datuar 1,6 deri në 1,7 miliardë vjet më parë.<ref>{{cite journal |pmid=19416859 |year=2009 |last1=Bengtson |first1=S. |last2=Belivanova |first2=V. |last3=Rasmussen |first3=B. |last4=Whitehouse |first4=M. |title=The controversial 'Cambrian' fossils of the Vindhyan are real but more than a billion years older |volume=106 |issue=19 |pages=7729–7734 |doi=10.1073/pnas.0812460106 |pmc=2683128 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |bibcode=2009PNAS..106.7729B |doi-access=free |language=en}}</ref> Për shkak të gamës së gjerë të llojeve të algave, ekziston një gamë po aq e gjerë përdorimesh industriale dhe tradicionale në shoqërinë njerëzore. Praktikat tradicionale të [[seaweed farming|kultivimit të algave detare]] ekzistojnë prej mijëra vitesh dhe kanë tradita të forta në kulturat ushqimore të [[Azia Lindore|Azisë Lindore]]. Aplikimet më moderne të [[algaculture|algakulturës]] i zgjerojnë [[edible seaweed|traditat ushqimore]] për përdorime të tjera, duke përfshirë ushqimin e bagëtive, përdorimin e algave për [[bioremediation|biorimedim]] ose kontroll të ndotjes, shndërrimin e dritës së diellit në [[algae fuel|karburante nga algat]] ose kimikate të tjera të përdorura në procese industriale, si dhe në aplikime mjekësore dhe shkencore. ==Etimologjia== Njëjësi {{lang|la|alga}} është fjala [[Latin|latine]] për "[[Alga e detit|algë deti]]" dhe e ruan atë kuptim në [[Gjuha angleze|anglisht]].<ref>{{cite book |chapter=alga, algae |title=Webster's Third New International Dictionary of the English Language Unabridged with Seven Language Dictionary |volume=1 |date=1986 |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc|language=en}}</ref> [[Etimologjia]] është e paqartë. Megjithëse disa spekulojnë se lidhet me latinishten {{lang|la|algēre}}, "të kesh ftohtë",<ref>{{cite book |first=Eric |last=Partridge |chapter=algae |title=Origins |url=https://archive.org/details/originsshortetym0000part |url-access=registration |date=1983|publisher=Greenwich House |isbn=978-0-517-41425-5 |language=en}}</ref> nuk njihet asnjë arsye për ta lidhur algën e detit me temperaturën. Një burim më i mundshëm është {{lang|la|alliga}}, "lidh, gërshetoj".<ref>{{cite book |title=A Latin Dictionary |chapter=Alga |first1=Charlton T. |last1=Lewis |first2=Charles |last2=Short |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |date=1879 |chapter-url= https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aalphabetic+letter%3DA%3Aentry+group%3D37%3Aentry%3Dalga |access-date=31 December 2017|language=en}}</ref> Fjala [[Gjuha greke e lashtë|greke e lashtë]] për "algë deti" ishte {{lang|el|φῦκος}} ({{lang|el-Latn|phŷkos}}), e cila mund të nënkuptonte ose algën e detit (ndoshta algën e kuqe) ose një bojë të kuqe të prejardhur prej saj. [[Romanization of Greek|Latinizimi]], {{lang|la|fūcus}}, nënkuptonte kryesisht skuqësen kozmetike. Etimologjia është e pasigurt, por një kandidat i fortë prej kohësh ka qenë ndonjë fjalë e lidhur me [[Hebraishtja biblike|biblikën]] {{lang|he|פוך}} ({{lang|he-Latn|pūk}}), "bojë" (nëse jo vetë ajo fjalë), një [[Kohl (cosmetics)|hijezues sysh kozmetik]] i përdorur nga [[Egjipti i Lashtë|egjiptianët e lashtë]] dhe banorë të tjerë të Mesdheut lindor. Mund të ishte çdo ngjyrë: e zezë, e kuqe, jeshile ose blu.<ref>{{cite book |first1=Thomas Kelly |last1=Cheyne |first2=John Sutherland |last2=Black |title=Encyclopædia biblica: A critical dictionary of the literary, political and religious history, the archæology, geography, and natural history of the Bible |url= https://books.google.com/books?id=GccVAAAAYAAJ&pg=PA3525 |date=1902 |publisher=Macmillan Company |page=3525|language=en}}</ref> Studimi i algave quhet më së shpeshti [[phycology|fikologji]] termi [[wikt:algology|algologji]] po del jashtë përdorimit.<ref>{{cite book |title=Phycology |chapter=Basic characteristics of the algae |date=2008 |pages=3–30 |doi=10.1017/CBO9780511812897.002 |isbn=978-0-521-68277-0 |language=en}}</ref> ==Përshkrimi== [[File:Gephyrocapsa oceanica color.jpg|thumb|Mikrografi elektronike me skanim (në ngjyra false) e [[coccolithophore|kokolitoforit]] njëqelizor ''[[Gephyrocapsa]] oceanica'']] Algat janë një grup heterogjen organizmash kryesisht fotosintetikë që prodhojnë oksigjen dhe u mungojnë tiparet riprodhuese dhe kompleksiteti strukturor i bimëve tokësore. Ky koncept përfshin cianobakteret, të cilat janë prokariote, dhe të gjithë [[protist|protistët]] fotosintetikë, të cilët janë eukariotë. Ato përmbajnë [[chlorophyll a|klorofil ''a'']] si pigmentin e tyre kryesor fotosintetik dhe zakonisht banojnë në mjedise ujore.<ref name="Lee-2008">{{cite book |last=Lee |first=Robert Edward |date=2008 |title=Phycology |url=https://archive.org/details/phycology00leer_0 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-36744-8 }}</ref><ref name="Graham-2022-1"/> Megjithatë, ka shumë përjashtime nga ky përkufizim. Shumë protistë jofotosintetikë përfshihen në studimin e algave, si p.sh. të afërmit heterotrofikë të [[euglenophyte|euglenofiteve]]<ref name="Graham-2022-1"/> ose numri i madh i specieve të algave pa ngjyrë që kanë humbur klorofilin gjatë evolucionit (p.sh., ''[[Prototheca]]''). Disa specie të veçanta algash tolerojnë habitate tokësore të thata, si dheu, shkëmbinjtë ose shpellat e fshehura nga burimet e dritës, megjithëse ende kanë nevojë për lagështi të mjaftueshme për të qenë aktive.<ref name="Graham-2022-1"/> ===Morfologjia=== [[File:Kelp-forest-Monterey.jpg|thumb|upright|Ekspozita e [[kelp forest|pyllit të kelpit]] në Akuariumin e Gjirit të Montereyt: një tal tredimensional, shumëqelizor]] Algat shfaqin një gamë [[Morphology (biology)|morfologjish]], dhe [[Convergent evolution|konvergjenca]] e tipareve në grupe të palidhura është e zakonshme. Të vetmet grupe që shfaqin [[Thallus|tale]] tredimensionale shumëqelizore janë [[Red algae|algat e kuqe]] dhe [[Brown algae|algat kafe]], si dhe disa [[Chlorophyta|klorofite]].<ref name="Xiao-2004">{{cite journal |last1=Xiao |first1=S. |last2=Knoll |first2=A. H. |last3=Yuan |first3=X. |last4=Pueschel |first4=C. M. |year=2004 |title=Phosphatized multicellular algae in the Neoproterozoic Doushantuo Formation, China, and the early evolution of florideophyte red algae |journal=American Journal of Botany |volume=91 |issue=2 |pages=214–227 |doi=10.3732/ajb.91.2.214 |pmid=21653378 |doi-access=free }}</ref> Rritja apikale kufizohet në nëngrupe të këtyre grupeve: [[Florideophyceae|algat e kuqe florideofite]], lloje të ndryshme kafe, dhe karofitet.<ref name="Xiao-2004" /> Forma e karofiteve është mjaft e ndryshme nga ajo e algave të kuqe dhe kafe, sepse ato kanë nyje të dallueshme, të ndara nga "kërcej" internodalë; vorbulla degësh që kujtojnë [[horsetail|bishtin e kalit]] shfaqen te nyjet.<ref name="Xiao-2004" /> [[Conceptacle|Konceptaklet]] janë një tjetër tipar [[polyphyletic|polifiletik]]; ato shfaqen te [[coralline algae|algat koraline]] dhe [[Hildenbrandiales]], si dhe te algat kafe.<ref name="Xiao-2004" /> Shumica e algave më të thjeshta janë [[flagellate|flagjelate]] ose [[amoeboid|amoeboide]] njëqelizore, por forma koloniale dhe jolëvizëse janë zhvilluar në mënyrë të pavarur në disa nga grupet. Disa nga nivelet organizative më të zakonshme, më shumë se një prej të cilave mund të ndodhin në [[biological life cycle|ciklin jetësor]] të një specieje, janë: * [[Colony (biology)|Koloniale]]: grupe të vogla, të rregullta qelizash lëvizëse * Kapsoide: qeliza individuale jolëvizëse të mbështjella në [[mucilage|mukilazh]] * Kokoide: qeliza individuale jolëvizëse me mure qelizore * Palmeloide: qeliza jolëvizëse të mbështjella në mukilazh * Filamentoze: një varg qelizash jolëvizëse të lidhura, ndonjëherë të degëzuara * Parenkimatoze: qeliza që formojnë një tal me diferencim të pjesshëm indesh Në tre linja, janë arritur nivele edhe më të larta organizimi, me diferencim të plotë indor. Këto janë algat kafe,<ref>{{cite web |url= http://www.ucmp.berkeley.edu/chromista/phaeophyta.html |title=Introduction to the Phaeophyta: Kelps and brown "Algae" |first=Ben |last=Waggoner |publisher=University of California Museum of Palaeontology (UCMP) |date=1994–2008 |access-date=19 December 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081221171218/http://www.ucmp.berkeley.edu/chromista/phaeophyta.html |archive-date=21 December 2008 }}</ref> disa prej të cilave mund të arrijnë 50 m gjatësi ([[kelp]])<ref>{{cite book |last=Thomas |first=D. N. |title=Seaweeds |date=2002 |publisher=The Natural History Museum |location=London |isbn=978-0-565-09175-0}}</ref>—algat e kuqe,<ref>{{cite web |url= http://www.ucmp.berkeley.edu/protista/rhodophyta.html |title=Introduction to the Rhodophyta, the red 'algae' |first=Ben |last=Waggoner |publisher=University of California Museum of Palaeontology (UCMP) |date=1994–2008 |access-date=19 December 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081218211021/http://www.ucmp.berkeley.edu/protista/rhodophyta.html |archive-date=18 December 2008 }}</ref> dhe algat jeshile.<ref>{{cite web |url= http://www.ucmp.berkeley.edu/greenalgae/greenalgae.html |title=Introduction to the Green Algae |work=berkeley.edu |archive-url= https://web.archive.org/web/20070213103838/http://www.ucmp.berkeley.edu/greenalgae/greenalgae.html |archive-date=13 February 2007 |access-date=15 February 2007}}</ref> Format më komplekse gjenden te algat karofite (shih [[Charales]] dhe [[Charophyta]]), në një lineazh që përfundimisht çoi te bimët e larta tokësore. Risia që përcakton këto bimë joalgale është prania e organeve riprodhuese femërore me shtresa qelizash mbrojtëse që mbrojnë zigotën dhe embrionin në zhvillim. Për këtë arsye, bimët tokësore quhen [[Embryophyte|embriofite]]. ====Shtresat algale (turfs)==== Termi "shtresë algale" (algal turf) përdoret shpesh, por përkufizohet keq. Shtresat algale janë shtroje të trasha, si qilim, prej algash deti, që mbajnë [[sediment]] dhe konkurrojnë me specie themeluese si [[coral reef|korale]] dhe [[kelp forest#Kelp|kelpe]], dhe zakonisht janë më pak se 15 cm të larta. Një shtresë e tillë mund të përbëhet nga një ose më shumë specie, dhe përgjithësisht mbulon një sipërfaqe në rend të madhësisë prej një metri katror ose më shumë. Disa karakteristika të përbashkëta janë renditur më poshtë:<ref name="Connell-2014" >{{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/285992380 |last1=Connell |first1=Sean |last2=Foster |first2=M.S. |last3=Airoldi |first3=Laura |date=9 January 2014 |title= What are algal turfs? Towards a better description of turfs |journal=Marine Ecology Progress Series |volume=495 |pages=299–307 |doi=10.3354/meps10513 |bibcode=2014MEPS..495..299C |doi-access=free }}</ref> * Algat që formojnë grumbullime të përshkruara si shtresa përfshijnë diatome, cianobaktere, klorofite, feofite dhe rodofite. Shtresat shpesh përbëhen nga specie të shumta në një gamë të gjerë shkallësh hapësinore, por shtresat monospecifike raportohen shpesh.<ref name="Connell-2014" /> * Shtresat mund të jenë shumë të ndryshueshme morfologjikisht në shkallë gjeografike, madje edhe brenda së njëjtës specie në shkallë lokale, dhe mund të jetë e vështirë t'i identifikosh për sa i përket specieve përbërëse.<ref name="Connell-2014" /> * Shtresat janë përkufizuar si alga të shkurtra, por kjo është përdorur për të përshkruar intervale lartësie nga më pak se 0,5 cm deri në më shumë se 10 cm. Në disa rajone, përshkrimet i afroheshin lartësive që mund të quheshin kurora (20 deri 30 cm).<ref name="Connell-2014" /> ===Fiziologjia=== Shumë alga, veçanërisht speciet e [[Characeae]]s,<ref>{{Cite book |last=Tazawa |first=Masashi |chapter-url= https://books.google.com/books?id=iMxH0-q42PkC&pg=PA31 |access-date=7 October 2012 |volume=72 |date=2010 |publisher=Springer |isbn=978-3-642-13145-5 |pages=5–34 |doi=10.1007/978-3-642-13145-5_1 |title=Progress in Botany 72 |chapter=Sixty Years Research with Characean Cells: Fascinating Material for Plant Cell Biology }}</ref> kanë shërbyer si organizma eksperimentalë model për të kuptuar mekanizmat e përshkueshmërisë së ujit nëpër membrana, [[osmoregulation|osmorregullimit]], [[salt tolerance|tolerancës ndaj kripës]], [[cytoplasmic streaming|rrjedhjes citoplazmike]], dhe gjenerimit të [[action potentials|potencialeve të veprimit]]. [[Plant hormones|Hormonet e bimëve]] gjenden jo vetëm te bimët e larta, por edhe te algat.<ref>{{cite journal |last1=Tarakhovskaya |first1=E. R. |last2=Maslov |first2=Yu. I. |last3=Shishova |first3=M. F. |date=April 2007 |title=Phytohormones in algae |journal=Russian Journal of Plant Physiology |volume=54 |issue=2 |pages=163–170 |doi=10.1134/s1021443707020021 |bibcode=2007RuJPP..54..163T }}</ref> ===Cikli jetësor=== {{further|Conceptacle}} [[Red algae|Rhodophyta]], [[Chlorophyta]], dhe [[Heterokont]]ophyta, tri ndarjet kryesore algale, kanë cikle jetësore që shfaqin variacion dhe kompleksitet të konsiderueshëm. Në përgjithësi, ekziston një fazë aseksuale ku qelizat e algës janë [[Ploidy|diploide]], një fazë seksuale ku qelizat janë [[haploid|haploide]], e ndjekur nga bashkimi i [[gamete|gameteve]] mashkullore dhe femërore. Riprodhimi aseksual mundëson rritje efikase të popullsisë, por është e mundur më pak variacion. Zakonisht, në riprodhimin seksual të algave njëqelizore dhe koloniale, dy gamete haploide, të specializuara dhe seksualisht të përputhshme, hyjnë në kontakt fizik dhe bashkohen për të formuar një [[zygote|zigotë]]. Për të siguruar një çiftëzim të suksesshëm, zhvillimi dhe lëshimi i gameteve janë shumë të sinkronizuar dhe të rregulluar; feromonet mund të luajnë një rol kyç në këto procese.<ref>{{cite journal |last1=Frenkel |first1=J. |last2=Vyverman |first2=W. |last3=Pohnert |first3=G. |title=Pheromone signaling during sexual reproduction in algae |journal=Plant J. |volume=79 |issue=4 |pages=632–644 |year=2014 |pmid=24597605 |doi=10.1111/tpj.12496|doi-access=free |bibcode=2014PlJ....79..632F }}</ref> Riprodhimi seksual lejon më shumë variacion dhe ofron përfitimin e riparimit rekombinacional efikas të dëmtimit të ADN-së gjatë [[meiosis|mejozës]], një fazë kyçe e ciklit seksual.<ref>{{cite journal |last1=Bernstein |first1=Harris |last2=Byerly |first2=Henry C. |last3=Hopf |first3=Frederic A. |last4=Michod |first4=Richard E. |title=Genetic Damage, Mutation, and the Evolution of Sex |journal=Science |date=20 September 1985 |volume=229 |issue=4719 |pages=1277–1281 |doi=10.1126/science.3898363 |bibcode=1985Sci...229.1277B |pmid=3898363 }}</ref> Megjithatë, riprodhimi seksual është më i kushtueshëm se riprodhimi aseksual.<ref>{{cite journal |last=Otto |first=S. P. |title=The evolutionary enigma of sex |journal=Am. Nat. |volume=174 |issue=Suppl 1 |pages=S1–S14 |year=2009 |pmid=19441962 |doi=10.1086/599084 |bibcode=2009ANat..174S...1O }}</ref> Është treguar se mejoza ndodh në shumë specie të ndryshme algash.<ref>{{cite journal |last1=Heywood |first1=P. |last2=Magee |first2=P. T. |title=Meiosis in protists: Some structural and physiological aspects of meiosis in algae, fungi, and protozoa |journal=Bacteriol Rev |volume=40 |issue=1 |pages=190–240 |year=1976 |pmid=773364 |pmc=413949 |doi=10.1128/MMBR.40.1.190-240.1976 }}</ref> ==Klasifikimi== ===Histori e shkurtër=== [[File:Gmelin - Historia Fucorum (Titelblatt).png|thumb|upright |Faqja e titullit të ''Historia Fucorum'' të [[Samuel Gottlieb Gmelin|Gmelin]]-it, e datës 1768]] [[Carl Linnaeus|Linnaeu]]-u, në ''[[Species Plantarum]]'' (1753),<ref>{{cite book |last=Linnæus |first=Caroli |date=1753 |title=Species Plantarum |volume=2 |page=1131 |url= https://www.biodiversitylibrary.org/item/13830#page/573/mode/1up |publisher=Impensis Laurentii Salvii}}</ref> pika fillestare e [[botanical nomenclature|nomenklaturës botanike]] moderne, njohu 14 gjini algash, nga të cilat vetëm katër konsiderohen aktualisht si alga.<ref>{{Cite book |url= https://books.google.com/books?id=hOa74Hm4zDIC&pg=PA22 |title=Textbook of Algae |isbn=978-0-07-451928-8 |last1=Sharma |first1=O. P. |date=1 January 1986 |page=22|publisher=Tata McGraw-Hill }}</ref> Në ''[[10th edition of Systema Naturae|Systema Naturae]]'', Linnaeu-u përshkroi gjinitë ''[[Volvox]]'' dhe ''[[Corallina]]'', dhe një specie të ''[[Acetabularia]]'' (si ''[[Madrepora]]''), mes kafshëve. Në vitin 1768, [[Samuel Gottlieb Gmelin]] (1744–1774) botoi ''Historia Fucorum'', punimi i parë i kushtuar algave detare dhe libri i parë mbi [[marine biology|biologjinë detare]] që përdori nomenklaturën binomiale, atëherë të re, të Linnaeut. Ai përfshinte ilustrime të hollësishme të algave të detit mbi fletë të palosura.<ref>{{cite book |last=Gmelin |first=S. G. |date=1768 |url= https://books.google.com/books?id=YUAAAAAAQAAJ&q=%22Historia+Fucorum%22 |via=Google Books |title=Historia Fucorum |publisher=Ex typographia Academiae scientiarum |location=St. Petersburg}}</ref><ref>{{cite book |last1=Silva |first1=P. C. |last2=Basson |first2=P. W. |last3=Moe |first3=R. L. |date=1996 |url= https://books.google.com/books?id=vuWEemVY8WEC&q=%22Historia+Fucorum%22+binomial+nomenclature&pg=PA2 |via=Google Books |title=Catalogue of the Benthic Marine Algae of the Indian Ocean|publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-91581-7 }}</ref> [[William Henry Harvey|W. H. Harvey]] (1811–1866) dhe [[Lamouroux]] (1813)<ref name="Medlin-1997">{{cite journal |first1=Linda K. |last1=Medlin |first2=Wiebe H. C. F. |last2=Kooistra |first3=Daniel |last3=Potter |first4=Gary W. |last4=Saunders |first5=Robert A. |last5=Anderson |year=1997 |url=http://epic.awi.de/2100/1/Med1997c.pdf |title=Phylogenetic relationships of the 'golden algae' (haptophytes, heterokont chromophytes) and their plastids |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20131005084158/http://epic.awi.de/2100/1/Med1997c.pdf |archive-date=5 October 2013 |journal=Plant Systematics and Evolution |page=188}}</ref> ishin të parët që ndanë algat makroskopike në katër ndarje bazuar në pigmentimin e tyre. Ky është përdorimi i parë i një kriteri biokimik në sistematikën e bimëve. Katër ndarjet e Harvey-t janë: algat e kuqe (Rhodospermae), algat kafe (Melanospermae), algat jeshile (Chlorospermae), dhe Diatomaceae.<ref>{{cite book |last=Dixon |first=P. S. |title=Biology of the Rhodophyta |date=1973 |publisher=Oliver & Boyd |location=Edinburgh |isbn=978-0-05-002485-0 |page=232}}</ref><ref>{{cite book |last=Harvey |first=D. |date=1836 |chapter-url= http://img.algaebase.org/pdf/562E38EB0a0fc2A17Eukv24B7E9F/18893.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://img.algaebase.org/pdf/562E38EB0a0fc2A17Eukv24B7E9F/18893.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |access-date=31 December 2017 |title=''Flora hibernica'' comprising the Flowering Plants Ferns Characeae Musci Hepaticae Lichenes and Algae of Ireland arranged according to the natural system with a synopsis of the genera according to the Linnaean system |chapter=Algae |editor-last=Mackay |editor-first=J. T. |pages=157–254}}.</ref> Në atë kohë, algat mikroskopike u zbuluan dhe u raportuan nga një grup tjetër studiuesish (p.sh., [[Otto Friedrich Müller|O. F. Müller]] dhe [[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]]) që studionin [[Infusoria]]-n (organizma mikroskopikë). Ndryshe nga makroalgat, të cilat shiheshin qartë si bimë, mikroalgat konsideroheshin shpesh kafshë sepse shpesh janë lëvizëse.<ref name="Medlin-1997" /> Edhe mikroalgat jolëvizëse (kokoide) ndonjëherë shiheshin thjesht si faza të ciklit jetësor të bimëve, makroalgave, ose kafshëve.<ref>{{cite journal |last1=Braun |first1=Alex. |title=Algarum Unicellularium Genera nova et minus cognita, præmissis Observationibus de Algis Unicellularibus in genere : New and less known Genera of Unicellular Algæ, preceded by Observations respecting Unicellular Algæ in general |journal=Journal of Cell Science |date=January 1857 |volume=S1-5 |issue=17 |pages=13–16 |doi=10.1242/jcs.s1-5.17.13 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Braun |first1=Alex |title=Translations |journal=Journal of Cell Science |date=April 1857 |volume=S1-5 |issue=18 |pages=90–96 |doi=10.1242/jcs.s1-5.18.90 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Braun |first1=Alex |title=Algarum Unicellularium Genera nova et minus cognita, præmissis Observationibus de Algis Unicellularibus in genere |journal=Journal of Cell Science |date=July 1857 |volume=S1-5 |issue=19 |pages=143–149 |doi=10.1242/jcs.s1-5.19.143 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Siebold |first1=C. Th. V. |title=On unicellular plants and animals |journal=Journal of Cell Science |date=April 1853 |volume=S1-1 |issue=2 |pages=111–121 |doi=10.1242/jcs.s1-1.2.111 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Siebold |first1=C. Th. v. |title=On Unicellular Plants and Animals |journal=Journal of Cell Science |date=July 1853 |volume=S1-1 |issue=3 |pages=195–206 |doi=10.1242/jcs.s1-1.3.195 }}</ref> Megjithëse është përdorur si kategori taksonomike në disa klasifikime para-darviniane, p.sh., Linnaeu (1753),<ref name="Ragan-2010">{{cite journal |last1=Ragan |first1=Mark |title=On the delineation and higher-level classification of algae |journal=European Journal of Phycology |date=February 1998 |volume=33 |issue=1 |pages=1–15 |doi=10.1080/09670269810001736483 |bibcode=1998EJPhy..33....1R }}</ref> de Jussieu (1789),<ref name="de Jussieu-1789">{{cite book |last=de Jussieu |first=Antoine Laurent |date= 1789 |title=Genera plantarum secundum ordines naturales disposita |url= https://archive.org/details/generaplantarums00juss/page/n3/mode/2up |publisher= Parisiis, Apud Viduam Herissant et Theophilum Barrois |page=6}}</ref> Lamouroux (1813), Harvey (1836), Horaninow (1843), Agassiz (1859), Wilson & Cassin (1864),<ref name="Ragan-2010" /> në klasifikime të mëvonshme, "algat" shihen si një grup artificial, polifiletik.<ref name="Khan-2020b">{{cite journal |last1=Khan |first1=Amna Komal |last2=Kausar |first2=Humera |last3=Jaferi |first3=Syyada Samra |last4=Drouet |first4=Samantha |last5=Hano |first5=Christophe |last6=Abbasi |first6=Bilal Haider |last7=Anjum |first7= Sumaira |display-authors=3 |date=2020-11-06 |title=An Insight into the Algal Evolution and Genomics |journal=Biomolecules |volume=10 |issue=11 |page=1524 |doi=10.3390/biom10111524 |doi-access=free |pmid=33172219 |pmc=7694994 }}</ref> Gjatë shekullit të 20-të, shumica e klasifikimeve i trajtuan grupet vijuese si ndarje ose klasa algash: [[cyanophyte|cianofitet]], [[rhodophyte|rodofitet]], [[chrysophyte|krizofitet]], [[xanthophyte|ksantofitet]], [[diatom|bacilariofitet]], [[phaeophyte|feofitet]], [[Dinoflagellate#History|pirofitet]] ([[Cryptomonad|kriptofitet]] dhe [[dinophyte|dinofitet]]), [[euglenophyte|euglenofitet]], dhe [[chlorophyte|klorofitet]]. Më vonë, u zbuluan shumë grupe të reja (p.sh., [[Bolidophyceae]]), dhe të tjera u ndanë nga grupet më të vjetra: [[charophyte|karofitet]] dhe [[glaucophyte|glaukofitet]] (nga klorofitet), shumë [[heterokontophyte|heterokontofite]] (p.sh., [[Synurophyceae|sinurofitet]] nga krizofitet, ose [[eustigmatophyte|eustigmatofitet]] nga ksantofitet), [[haptophyte|haptofitet]] (nga krizofitet), dhe [[chlorarachniophyte|klorarakniofitet]] (nga ksantofitet).<ref>{{Cite journal |date=1980 |title=Compte rendu du premier colloque de l'association des Diatomistes de Langue Française. Paris, 25 janvier 1980 |journal=Cryptogamie. Algologie |volume=1 |issue=1 |pages=67–74 |doi=10.5962/p.308988 |bibcode=1980CrypA...1...67. |issn=0181-1568|doi-access=free }}</ref> Me braktisjen e klasifikimit dikotomik bimë-kafshë, shumica e grupeve të algave (ndonjëherë të gjitha) u përfshinë në [[Protist|Protista]], më vonë e braktisur gjithashtu në favor të [[Eukaryota]]-s. Megjithatë, si trashëgimi e skemës më të vjetër të jetës bimore, disa grupe që trajtoheshin edhe si [[protozoa]] në të kaluarën, ende kanë klasifikime të dyfishuara (shih [[ambiregnal protist]]ët).<ref>{{Cite journal |last=Corliss |first=J O |date=1995 |title=The ambiregnal protists and the codes of nomenclature: a brief review of the problem and of proposed solutions |url=http://www.biodiversitylibrary.org/part/6717 |journal=The Bulletin of Zoological Nomenclature |volume=52 |pages=11–17 |doi=10.5962/bhl.part.6717 |issn=0007-5167|doi-access=free }}</ref> Disa alga parazitare (p.sh., algat jeshile ''[[Prototheca]]'' dhe ''[[Helicosporidium]]'', parazitë të metazoarëve, ose ''[[Cephaleuros]]'', parazitë bimësh) u klasifikuan fillimisht si [[fungi]], [[sporozoan]]e, ose protistë ''[[incertae sedis]]'',<ref>{{cite book |last1=Williams |first1=B. A. |last2=Keeling |first2=P. J. |date=2003 |chapter=Cryptic organelles in parasitic protists and fungi |editor-last=Littlewood |editor-first=D. T. J. |title=The Evolution of Parasitism |publisher=Elsevier Academic Press |location=London |page=46 |isbn=978-0-12-031754-7 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=_fAQGEJobT0C&pg=PA46}}</ref> ndërsa të tjera (p.sh., algat jeshile ''[[Phyllosiphon]]'' dhe ''[[Rhodochytrium]]'', parazitë bimësh, ose algat e kuqe ''[[Pterocladiophila]]'' dhe ''Gelidiocolax mammillatus'', parazitë algash të tjera të kuqe, ose dinoflagjelatët ''[[Oodinium]]'', parazitë peshqish) e patën lidhjen e tyre me algat të supozuar që herët. Në raste të tjera, disa grupe u karakterizuan fillimisht si alga parazitare (p.sh., ''[[Chlorochytrium]]''), por më vonë u panë si alga [[endophytic|endofite]].<ref>Round (1981). pp.&nbsp;398–400, {{Cite book |url= https://books.google.com/books?id=Rm08AAAAIAAJ&pg=PA398 |title=The Ecology of Algae |access-date=6 February 2015 |isbn=978-0-521-26906-3 |last1=Round |first1=F. E. |date=8 March 1984|publisher=CUP Archive }}.</ref> Disa baktere filamentoze (p.sh., ''[[Beggiatoa]]'') fillimisht u panë si alga. Për më tepër, grupe si [[apicomplexan]]ët janë gjithashtu parazitë të prejardhur nga paraardhës që kishin plastide, por nuk përfshihen në asnjë grup që tradicionalisht shihet si algë.<ref>{{Cite book |last1=Grabda |first1=Jadwiga |title=Marine fish parasitology: an outline |last2=Grabda |first2=Jadwiga |date=1991 |publisher=VCH-Verl.-Ges |isbn=978-0-89573-823-3 |location=Weinheim}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smith |first1=David Roy |last2=Keeling |first2=Patrick J. |date=2016-09-08 |title=Protists and the Wild, Wild West of Gene Expression: New Frontiers, Lawlessness, and Misfits |journal=Annual Review of Microbiology |language=en |volume=70 |issue=1 |pages=161–178 |doi=10.1146/annurev-micro-102215-095448 |pmid=27359218 |issn=0066-4227|doi-access=free }}</ref> ===Larmia taksonomike=== Vlerësimi më i fundit (që nga janari 2024) dokumenton 50.605 specie alge të gjalla dhe 10.556 fosile, sipas bazës së të dhënave online [[AlgaeBase]].{{efn|name=chlorarachniophytes|[[Chlorarachniophytes]] ishin lënë jashtë raportit të specieve të AlgaeBase 2024. Numrat e treguar këtu për rendin [[Chlorarachniales]] u morën nga botimi i 13-të i ''[[Syllabus der Pflanzenfamilien]]'' (2015), ku përmban 8 gjini dhe gjithsej 14 specie.<ref name="Frey-2015">{{cite book|editor-first1=Wolfgang|editor-last1=Frey|title=Syllabus of Plant Families: A. Engler's Syllabus der Pflanzenfamilien. Part 2/1: Photoautotrophic eukaryotic Algae: Glaucocystophyta, Cryptophyta, Dinophyta/Dinozoa, Haptophyta, Heterokontophyta/Ochrophyta, Chlorarachniophyta/Cercozoa, Euglenophyta/Euglenozoa, Chlorophyta, Streptophyta p.p.|chapter=Division Chlorarachniophyta D.J.Hibberd & R.E.Norris / Cercozoa Cavalier-Smith|first1=Hiroshi|last1=Kawai|first2=Takeshi|last2=Nakayama|date=2015|publisher=Gebr. Borntraeger Verlagsbuchhandlung|location=Stuttgart|isbn=978-3-443-01083-6|url=https://www.borntraeger-cramer.com/9783443010836}}</ref> Dy gjinitë e mbetura të klorarakniofiteve, ''[[Minorisa]]'' dhe ''[[Rhabdamoeba]]'', kanë nga një specie secila.<ref name="del Campo-2013">{{cite journal |last1=del Campo |first1=Javier |last2=Not |first2=Fabrice |last3=Forn |first3=Irene |last4=Sieracki |first4=Michael E |last5=Massana |first5=Ramon |title=Taming the smallest predators of the oceans |journal=The ISME Journal |date=February 2013 |volume=7 |issue=2 |pages=351–358 |doi=10.1038/ismej.2012.85 |pmid=22810060 |pmc=3554395 |doi-access=free |bibcode=2013ISMEJ...7..351D }}</ref><ref name="Shiratori-2023">{{cite journal |last1=Shiratori |first1=Takashi |last2=Ishida |first2=Ken-ichiro |title=Rhabdamoeba marina is a heterotrophic relative of chlorarachnid algae |journal=Journal of Eukaryotic Microbiology |date=March 2024 |volume=71 |issue=2 |article-number=e13010 |doi=10.1111/jeu.13010 |pmid=37941507 |doi-access=free }}</ref>}}{{efn |Speciet fotosintetike të ''[[Paulinella]]'' të klasifikuara në filumin [[rhizarian|rizarian]] [[Cercozoa]] u lanë gjithashtu jashtë raportit të specieve të AlgaeBase 2024. Njihen katër specie të tilla (që nga gushti 2025)<ref name="Pardasani-2025">{{cite journal |last1=Pardasani |first1=Yash |last2=Palka |first2=Maia V. |last3=Leander |first3=Brian S. |last4=Burki |first4=Fabien |title=Paulinella acadia sp. nov., a New Photosynthetic Species Isolated From a Brackish Beach in British Columbia (Canada) |journal=Journal of Eukaryotic Microbiology |date=September 2025 |volume=72 |issue=5 |article-number=e70040 |doi=10.1111/jeu.70040 |pmid=40820586 |pmc=12358764 }}</ref> – ''P. chromatophora'', ''P. micropora'', ''P. acadia'', dhe ''P. longichromatophora''. Organeli i tyre fotosintetik, i quajtur 'cianel' ose 'kromatofor', e ka origjinën në një endosimbiozë primare të ndryshme nga ajo e plastideve të algave të tjera.}} Ato klasifikohen në 15 [[phylum|filume]] ose ndarje. Disa filume nuk janë fotosintetikë, përkatësisht [[Picozoa|Picophyta]] dhe [[Rhodelphis|Rhodelphidophyta]], por përfshihen në bazën e të dhënave për shkak të lidhjes së tyre të ngushtë me algat e kuqe.<ref name="Guiry-2024"/><ref>Guiry, M.D. & Guiry, G.M. 2025. ''AlgaeBase''. World-wide electronic publication, University of Galway. <nowiki>https://www.algaebase.org</nowiki>; searched on 4 June 2025.</ref> {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |[[phylum|filum]] ([[division (botany)|divizion]]) ! rowspan="2" |gjini{{br}}të përshkruara ! colspan="3" |specie të përshkruara |- !të gjalla !fosile !total |- |"[[Charophyta]]" {{small|([[Streptophyta]] pa [[embryophyte|bimët tokësore]])}}|| style="text-align:right" |236 |style="text-align:right" |{{nts|4940}} |style="text-align:right" |704|| style="text-align:right" |{{nts|5644}} |- |[[Chlorarachniophyte|Chlorarachniophyta]]|| style="text-align:right" |10{{efn|name=chlorarachniophytes}} |style="text-align:right"|16{{efn|name=chlorarachniophytes}} |style="text-align:right"|0||style="text-align:right"|16{{efn|name=chlorarachniophytes}} |- |[[Chlorophyta]]|| style="text-align:right" |{{nts|1513}} |style="text-align:right" |{{nts|6851}} |style="text-align:right" |{{nts|1083}}|| style="text-align:right" |{{nts|7934}} |- |[[Chromerida]]|| style="text-align:right" |6 |style="text-align:right" |8 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |8 |- |[[Cryptista]] (jo të gjitha speciet janë alga)|| style="text-align:right" |44 |style="text-align:right" |245 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |245 |- |[[Cyanobacteria]]|| style="text-align:right" |866 |style="text-align:right" |{{nts|4669}} |style="text-align:right" |{{nts|1054}}|| style="text-align:right" |{{nts|5723}} |- |[[Dinoflagellate|Dinoflagellata]] (Dinophyta)|| style="text-align:right" |710 |style="text-align:right" |{{nts|2956}} |style="text-align:right" |955|| style="text-align:right" |{{nts|3911}} |- |[[Euglenozoa|Euglenophyta]] (jo të gjitha speciet janë alga)|| style="text-align:right" |164 |style="text-align:right" |{{nts|2037}} |style="text-align:right" |20|| style="text-align:right" |{{nts|2057}} |- |[[Glaucophyte|Glaucophyta]]|| style="text-align:right" |8 |style="text-align:right" |25 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |25 |- |[[Haptophyte|Haptophyta]]|| style="text-align:right" |391 |style="text-align:right" |517 |style="text-align:right" |1205|| style="text-align:right" |{{nts|1722}} |- |[[Ochrophyte|Heterokontophyta]]|| style="text-align:right" |{{nts|1781}} |style="text-align:right" |{{nts|21052}} |style="text-align:right" |{{nts|2262}}|| style="text-align:right" |{{nts|23314}} |- |[[Picozoa]]|| style="text-align:right" |1 |style="text-align:right" |1 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |1 |- |[[Prasinodermophyta]]|| style="text-align:right" |5 |style="text-align:right" |10 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |10 |- |[[Rhodelphis|Rhodelphidia]]|| style="text-align:right" |1 |style="text-align:right" |2 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |2 |- |[[Red algae|Rhodophyta]]|| style="text-align:right" |{{nts|1094}} |style="text-align:right" |{{nts|7276}} |style="text-align:right" |278|| style="text-align:right" |{{nts|7554}} |- |''[[Incertae sedis]]'' fosile|| style="text-align:right" |887 |style="text-align:right" |0 |style="text-align:right" |{{nts|2995}} |style="text-align:right" |{{nts|2995}} |- ! style = "text-align:left" | Totali!! style="text-align:right" |{{nts|7717}}!!style="text-align:right" |{{nts|50605}}!!style="text-align:right" |{{nts|10556}}!! style="text-align:right" |{{nts|61161}} |} Filumet e ndryshme algale mund të dallohen sipas disa tipareve biologjike. Ato kanë morfologji të dallueshme, pigmentim fotosintetik, produkte ruajtjeje, përbërje të murit qelizor,<ref name="Graham-2022-1"/> dhe mekanizma të përqendrimit të karbonit.<ref name="Graham-2022-2">{{cite book|chapter=Chapter 2. The Roles of Algae in Biochemistry|title=Algae|first1=Linda E.|last1=Graham|first2=James M.|last2=Graham|first3=Lee W.|last3=Wilcox|first4=Martha E.|last4=Cook|publisher=LJLM Press|date=2022|edition=4th|isbn=978-0-9863935-4-9}}</ref> Disa filume kanë struktura qelizore unike.<ref name="Graham-2022-1">{{cite book|chapter=Chapter 1. Introduction to the Algae|title=Algae|first1=Linda E.|last1=Graham|first2=James M.|last2=Graham|first3=Lee W.|last3=Wilcox|first4=Martha E.|last4=Cook|publisher=LJLM Press|date=2022|edition=4th|isbn=978-0-9863935-4-9}}</ref> ===Algat prokariote=== {{multiple image |align=right |direction=vertical |width=200 |image1=ThallesDeNostoc_Macro.jpg |image2=Nostoc commune kp.jpeg |caption2=Fotografi makro dhe mikroskopike të ''[[Nostoc]]'', gjinia më e zakonshme e cianobakteve.<ref name="Fidor-2019">{{Cite journal |last1=Fidor |first1=Anna |last2=Konkel |first2=Robert |last3=Mazur-Marzec |first3=Hanna |date=29 September 2019 |title=Bioactive Peptides Produced by Cyanobacteria of the Genus Nostoc: A Review |journal=Marine Drugs |volume=17 |issue=10 |page=561 |doi=10.3390/md17100561 |pmid=31569531 |pmc=6835634 |bibcode=2019MarDr..17..561F |issn=1660-3397|doi-access=free }}</ref> }} Mes prokarioteve, pesë grupe kryesore baktesh kanë evoluar aftësinë për të bërë fotosintezë, duke përfshirë [[heliobacteria|heliobakteret]], bakteret [[green sulfur bacteria|e squfurit jeshil]] dhe [[green nonsulfur bacteria|jeshile pa squfur]], dhe [[proteobacteria|proteobakteret]].<ref name="Gupta-2003">{{cite journal |last1=Gupta |first1=Radhey S. |title=Evolutionary relationships among photosynthetic bacteria |journal=Photosynthesis Research |date=April 2003 |volume=76 |issue=1–3 |pages=173–183 |doi=10.1023/A:1024999314839 |pmid=16228576 |bibcode=2003PhoRe..76..173G }}</ref> Megjithatë, i vetmi lineazh ku ka evoluar [[oxygenic photosynthesis|fotosinteza oksigjenike]] është te [[cyanobacteria|cianobakteret]],<ref name="Castenholz-2015">{{cite book |last1=Castenholz |first1=Richard W. |title=Bergey's Manual of Systematics of Archaea and Bacteria |chapter=Oxygenic Photosynthetic Bacteria |date=2015 |page=1 |doi=10.1002/9781118960608.cbm00020 |isbn=978-1-118-96060-8 }}</ref> shpesh të njohura si alga blu-jeshile për shkak të ngjyrës së tyre blu-jeshile (cian).<ref name="Graham-2022-6">{{cite book|chapter=Chapter 6. Cyanobacteria|title=Algae|first1=Linda E.|last1=Graham|first2=James M.|last2=Graham|first3=Lee W.|last3=Wilcox|first4=Martha E.|last4=Cook|publisher=LJLM Press|date=2022|edition=4th|isbn=978-0-9863935-4-9}}</ref> Ato klasifikohen si [[phylum|filumi]] Cyanobacteriota ose Cyanophyta. Megjithatë, ky filum përfshin gjithashtu dy klasa baktesh jofotosintetike: [[Melainabacteria]]<ref name="Matheus Carnevali-2019">{{cite journal |last1=Matheus Carnevali |first1=Paula B. |last2=Schulz |first2=Frederik |last3=Castelle |first3=Cindy J. |last4=Kantor |first4=Rose S. |last5=Shih |first5=Patrick M. |last6=Sharon |first6=Itai |last7=Santini |first7=Joanne M. |last8=Olm |first8=Matthew R. |last9=Amano |first9=Yuki |last10=Thomas |first10=Brian C. |last11=Anantharaman |first11=Karthik |last12=Burstein |first12=David |last13=Becraft |first13=Eric D. |last14=Stepanauskas |first14=Ramunas |last15=Woyke |first15=Tanja |last16=Banfield |first16=Jillian F. |title=Hydrogen-based metabolism as an ancestral trait in lineages sibling to the Cyanobacteria |journal=Nature Communications |date=28 January 2019 |volume=10 |issue=1 |article-number=463 |doi=10.1038/s41467-018-08246-y |pmid=30692531 |pmc=6349859 |doi-access=free |bibcode=2019NatCo..10..463M }}</ref> (të quajtura gjithashtu Vampirovibrionia<ref name="Soo-2019"/> ose Vampirovibrionophyceae)<ref name="Strunecký-2023">{{cite journal |last1=Strunecký |first1=Otakar |last2=Ivanova |first2=Anna Pavlovna |last3=Mareš |first3=Jan |title=An updated classification of cyanobacterial orders and families based on phylogenomic and polyphasic analysis |journal=Journal of Phycology |date=February 2023 |volume=59 |issue=1 |pages=12–51 |doi=10.1111/jpy.13304 |pmid=36443823 |bibcode=2023JPcgy..59...12S }}</ref> dhe Sericytochromatia<ref name="Soo-2017"/> (të njohura gjithashtu si Blackallbacteria).<ref name="Pinevich-2021">{{cite journal|last1=Pinevich|first1=Alexander|last2=Averina|first2=Svetlana|date=2021|title=New life for old discovery: amazing story about how bacterial predation on ''Chlorella'' resolved a paradox of dark cyanobacteria an gave the key to early history of oxygenic photosynthesis and aerobic respiration|journal=Protistology|volume=15|issue=3|pages=107–126|doi=10.21685/1680-0826-2021-15-3-2|doi-access=free}}</ref> Një klasë e tretë përmban ato fotosintetike, të njohura si [[Cyanophyceae]]<ref name="Strunecký-2023"/> (të quajtura gjithashtu Cyanobacteriia<ref name="Soo-2019">{{cite journal |last1=Soo |first1=Rochelle M. |last2=Hemp |first2=James |last3=Hugenholtz |first3=Philip |title=Evolution of photosynthesis and aerobic respiration in the cyanobacteria |journal=Free Radical Biology and Medicine |date=August 2019 |volume=140 |pages=200–205 |doi=10.1016/j.freeradbiomed.2019.03.029 |pmid=30930297 }}</ref> ose Oxyphotobacteria).<ref name="Soo-2017">{{cite journal|last1=Soo|first1=Rochelle M.|last2=Hemp|first2=James|last3=Parks|first3=Donovan H.|last4=Fischer|first4=Woodward W.|last5=Hugenholtz|first5=Philip|title=On the origins of oxygenic photosynthesis and aerobic respiration in Cyanobacteria|journal=Science|volume=355|issue=6332|date=31 March 2017|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.aal3794|doi-access=free|pages=1436–1440|pmid=28360330 |bibcode=2017Sci...355.1436S }}</ref> Si baktere, qelizave të tyre u mungojnë [[organelle|organelet]] e mbështjella me membranë, me përjashtim të [[thylakoid|tilakoideve]]. Ashtu si algat e tjera, cianobakteret kanë klorofil ''a'' si pigmentin e tyre kryesor fotosintetik. Pigmentet e tyre ndihmëse përfshijnë [[phycobilin|fikobiline]] (fikoeritrobilinë dhe fikocianobilinë), [[carotenoid|karotenoide]], dhe në disa raste, klorofile ''b'', ''d'', ose ''f'', përgjithësisht të shpërndara në [[phycobilisome|fikobilisome]] të gjetura në sipërfaqen e tilakoideve. Ato shfaqin një larmi formash trupore, si qeliza individuale, koloni, dhe filamente të pandara ose të degëzuara. Qelizat e tyre zakonisht mbulohen nga një këllëf [[mucilage|mukilazhi]], dhe kanë gjithashtu një mur tipik qelizor bakterial [[gram-negative|gram-negativ]] të përbërë kryesisht nga [[peptidoglycan|peptidoglikan]]. Ato kanë grimca të ndryshme ruajtjeje, duke përfshirë [[cyanophycin|cianoficinën]] si rezervë aminoacidesh dhe azoti, "niseshtë cianofice" (e ngjashme me [[amylose|amilozën]] e bimëve) për karbohidratet, dhe pika [[lipid droplet|yndyre]]. Enzimat e tyre [[Rubisco]] përqendrohen në [[carboxysome|karboksisome]]. Ato zënë një gamë të larmishme habitatesh ujore dhe tokësore, duke përfshirë mjedise ekstreme nga burimet e nxehta deri te akullnajat polare. Disa janë nëntokësore, duke jetuar përmes [[lithoautotroph|litoautotrofisë]] të bazuar në hidrogjen në vend të fotosintezës.<ref name="Graham-2022-6"/> Tri lineazhe cianobakteresh, ''[[Prochloraceae]]'', ''[[Prochlorothrix]]'' dhe ''[[Prochlorococcus]]'', evoluan në mënyrë të pavarur për të pasur klorofile ''a'' dhe ''b'' në vend të fikobilisomeve. Për shkak të pigmentimit të tyre të ndryshëm, ato u grupuan historikisht në një ndarje të veçantë, [[Prochlorophyta]], pasi ky është pigmentimi tipik i vërejtur te algat jeshile (p.sh., klorofitet). Përfundimisht, ky klasifikim u bë i vjetëruar, pasi është një grupim polifiletik.<ref name="Sciuto-2015">{{cite journal |last1=Sciuto |first1=Katia |last2=Moro |first2=Isabella |title=Cyanobacteria: the bright and dark sides of a charming group |journal=Biodiversity and Conservation |date=April 2015 |volume=24 |issue=4 |pages=711–738 |doi=10.1007/s10531-015-0898-4 |bibcode=2015BiCon..24..711S }}</ref><ref name="Singh-2021">{{cite journal |last1=Singh |first1=Kamaldeep |title=Salient features of Protochlorophyta |journal=Innovative Research Thoughts |date=30 December 2021 |volume=7 |issue=4 |pages=70–77 |url=https://irt.shodhsagar.com/index.php/j/article/view/1068 }}</ref> Cianobakteret përfshihen si alga nga shumica e burimeve fikologjike<ref name="Lee-2008"/><ref name="Graham-2022-1"/><ref name="Guiry-2024"/> dhe nga [[International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants|Kodi Ndërkombëtar i Nomenklaturës për algat, kërpudhat dhe bimët]],<ref name="ShenzhenCode">{{Cite book|editor-last1=Turland|editor-first1=Nicholas J.|editor-last2=Wiersema|editor-first2=John H.|editor-last3=Barrie|editor-first3=Fred R.|editor-last4=Greuter|editor-first4=Werner|editor-last5=Hawksworth|editor-first5=David L.|editor-last6=Herendeen|editor-first6=Patrick S.|editor-last7=Knapp|editor-first7=Sandra|editor-last8=Kusber|editor-first8=Wolf-Henning|editor-last9=Li|editor-first9=De-Zhu|editor-last10=Marhold|editor-first10=Karol|editor-last11=May|editor-first11=Tom W.|editor-last12=McNeill|editor-first12=John|editor-last13=Monro|editor-first13=Anna M.|editor-last14=Prado|editor-first14=Jefferson|editor-last15=Price|editor-first15=Michelle J.|editor-last16=Smith|editor-first16=Gideon F.|date=2018|title=International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Shenzhen Code) adopted by the Nineteenth International Botanical Congress Shenzhen, China, July 2017|series=Regnum Vegetabile|volume=159|location=Glashütten|publisher=Koeltz Botanical Books|doi=10.12705/Code.2018|doi-access=free|hdl=10141/622572 |isbn=978-3-946583-16-5 |url=http://www.iapt-taxon.org/nomen/main.php|access-date=2025-05-21|quote=The provisions of this Code apply to all organisms traditionally treated as algae, fungi, or plants, whether fossil or non-fossil, including blue-green algae (''Cyanobacteria'')|quote-page=Preamble, paragraph 8|no-pp=yes}}</ref> megjithëse pak autorë i përjashtojnë ato nga përkufizimi i algave dhe e rezervojnë termin vetëm për eukariotët.<ref name="Nabors-2004">{{cite book |last=Nabors |first=Murray W. |title=Introduction to Botany |date=2004 |publisher=Pearson Education, Inc |location=San Francisco |isbn=978-0-8053-4416-5 |url=https://archive.org/details/introductiontobo0000nabo/page/386/mode/2up |url-access=registration}}</ref><ref>{{cite dictionary |editor-last=Allaby |editor-first=M. |date=1992 |title=The Concise Dictionary of Botany |publisher=Oxford University Press |entry=Alga |url=https://archive.org/details/conciseoxforddic00mich/page/14/mode/2up |url-access=registration}}</ref> ===Algat eukariote=== {{see also|Protist}} Algat eukariote përmbajnë [[chloroplast|kloroplaste]] të ngjashme në strukturë me cianobakteret. Kloroplastet përmbajnë [[DNA|ADN]] rrethor si ai i cianobakteve dhe interpretohen si përfaqësues të cianobakteve endosimbiotike të reduktuara. Megjithatë, origjina e saktë e kloroplasteve ndryshon mes lineazheve të veçanta të algave, duke pasqyruar përvetësimin e tyre gjatë ngjarjeve të ndryshme endosimbiotike. Shumë grupe përmbajnë disa anëtarë që nuk janë më fotosintetikë. Disa ruajnë plastide, por jo kloroplaste, ndërsa të tjera i kanë humbur plastidet tërësisht.<ref>{{cite journal |last1=Sato |first1=Naoki |title=Are Cyanobacteria an Ancestor of Chloroplasts or Just One of the Gene Donors for Plants and Algae? |journal=Genes |date=27 May 2021 |volume=12 |issue=6 |page=823 |doi=10.3390/genes12060823 |doi-access=free |pmid=34071987 |pmc=8227023 |bibcode=2021Genes..12..823S |issn=2073-4425}}</ref> ====Algat primare==== {{see also|Symbiogenesis}} Algat primare janë ato me "kloroplaste primare", d.m.th. kloroplaste me dy membrana, të evoluara përmes një ngjarjeje të vetme [[symbiogenesis|simbiogjenetike]] me një [[carboxysome#Beta-carboxysomes|β]]-[[cyanobacterium|cianobakter]] endosimbiont që në 1,6 [[bya|Gvj]] gjatë [[Mesoproterozoic|Mezoproterozoikut]].<ref name=Rafatazmia>{{cite journal|doi=10.1371/journal.pbio.2000735|pmid=28291791|pmc=5349422|title=Three-dimensional preservation of cellular and subcellular structures suggests 1.6 billion-year-old crown-group red algae|journal=PLOS Biology|volume=15|issue=3|article-number=e2000735|year=2017|last1=Bengtson|first1=Stefan|last2=Sallstedt|first2=Therese|last3=Belivanova|first3=Veneta|last4=Whitehouse|first4=Martin |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Chen |first1=K. |last2=Miao |first2=L. |last3=Zhao |first3=F. |last4=Zhu |first4=M. |title=Carbonaceous macrofossils from the early Mesoproterozoic Gaoyuzhuang Formation in the Yanshan Range, North China |year=2023 |journal=Precambrian Research |volume=392 |article-number=107074 |doi=10.1016/j.precamres.2023.107074 |bibcode=2023PreR..39207074C }}</ref> Këto alga grupohen kryesisht në [[clade|kladin]] [[Archaeplastida]] (që do të thotë "plastid i lashtë"), i cili përfshin grupet kryesore [[Viridiplantae]] (algat jeshile ''[[sensu lato]]'' dhe të gjitha bimët tokësore) dhe [[Rhodophyta]] (algat e kuqe), si dhe grupin e vogël [[Glaucophyta]] (algat gri). Kloroplastet e algave të kuqe kanë klorofil ''[[chlorophyll a|a]]'' dhe ''[[chlorophyll c|c]]'' (shpesh) dhe [[phycobilin|fikobiline]], me ruajtje niseshteje jashtë-plastidike; kloroplastet e algave jeshile kanë klorofil ''a'' dhe ''[[chlorophyll b|b]]'' pa fikobiline, me ruajtje niseshteje brenda-plastidike; ndërsa kloroplastet e algave gri kanë klorofile të ngjashme me algat e kuqe, por me një shtresë të jashtme [[peptidoglycan|peptidoglikani]]. Bimët tokësore ([[embryophyte|embriofitet]]) kanë pigmentim të ngjashëm me algat jeshile dhe ka të ngjarë të kenë evoluar nga kladi i algave jeshile të ujërave të ëmbla [[Streptophyta]], i cili është [[sister taxon|takson vëlla]] i [[Chlorophyta]]s (algat jeshile ''[[sensu stricto]]'') dhe kladit bazal [[Prasinodermophyta]]. Ekziston gjithashtu një grup i vogël [[amoeboid|protistësh amoboidë]] me plastide primare të evoluara përmes një origjine të ndryshme dhe në një datë shumë më të vonë sesa kloroplastet arkeoplastide. Katër speciet e gjinisë [[euglyphid]] të amebave ''[[Paulinella]]'',<ref name="Pardasani-2025"/> kanë [[cyanobiont|cianobiontë]] (të njohur si [[cyanelle|cianele]]) që kryejnë fotosintezë, ka të ngjarë të kenë origjinën nga endosimbioza e një [[carboxysome#Alpha-carboxysomes|α]]-cianobakteri (ndoshta një anëtar paraardhës i [[Chroococcales]]),<ref>{{cite journal |last1=Gabr |first1=Arwa |last2=Grossman |first2=Arthur R. |last3=Bhattacharya |first3=Debashish |title=''Paulinella'', a model for understanding plastid primary endosymbiosis |journal=Journal of Phycology |date=August 2020 |volume=56 |issue=4 |pages=837–843 |doi=10.1111/jpy.13003 |pmid=32289879 |issn=1529-8817 |pmc=7734844|bibcode=2020JPcgy..56..837G }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Delaye |first1=Luis |last2=Valadez-Cano |first2=Cecilio |last3=Pérez-Zamorano |first3=Bernardo |title=How Really Ancient Is ''Paulinella Chromatophora''? |journal=PLOS Currents |date=2016 |volume=8 |doi=10.1371/currents.tol.e68a099364bb1a1e129a17b4e06b0c6b |doi-access=free |pmid=28515968 |issn=2157-3999 |pmc=4866557}}</ref> rreth 90–140 [[million years ago|Mvj]] gjatë [[Cretaceous|Kretakut]].<ref>{{cite journal | doi=10.1073/pnas.1608016113 | title=Gene transfers from diverse bacteria compensate for reductive genome evolution in the chromatophore of ''Paulinella chromatophora'' | year=2016 | last1=Nowack | first1=Eva C. M. | last2=Price | first2=Dana C. | last3=Bhattacharya | first3=Debashish | last4=Singer | first4=Anna | last5=Melkonian | first5=Michael | last6=Grossman | first6=Arthur R. | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=113 | issue=43 | pages=12214–12219 | pmid=27791007 | pmc=5087059 | bibcode=2016PNAS..11312214N | doi-access=free }}</ref> ====Algat sekondare==== {{also|Kleptoplasty}} Algat sekondare janë eukariote me "kloroplaste sekondare", d.m.th. ato të evoluara nga [[phagocytosis|fagocitoza]] dhe endosimbioza pasuese e algave primare (kryesisht algave [[green algae|jeshile]] ose [[red algae|të kuqe]]) ose algave të tjera sekondare, duke "vjedhur" kështu aftësinë fotosintetike të endosimbiontëve. Si rezultat, këto alga kanë kloroplaste të rrethuara nga tre ose më shumë membrana, dhe u shfaqën në mënyrë të pavarur në [[protist classification|lineazhe]] të ndryshme protistësh të lidhur larg me njëri-tjetrin. Dy lineazhe algash sekondare, [[chlorarachniophyte|klorarakniofitet]] dhe [[euglenophyte|euglenofitet]], kanë kloroplaste "jeshile" që përmbajnë klorofile ''a'' dhe ''b''.<ref>{{cite book |title=Biology |edition=8 |last1=Losos |first1=Jonathan B. |last2=Mason |first2=Kenneth A. |last3=Singer |first3=Susan R. |publisher=McGraw-Hill |date=2007 |isbn=978-0-07-304110-0}}</ref> Kloroplastet e tyre janë të rrethuara përkatësisht nga katër dhe tre membrana, dhe ka të ngjarë të jenë ruajtur nga algat jeshile të gëlltitura.<ref name="Bicudo-2016"/><ref>{{cite journal |last1=Kalina |first1=T |title=The origin of chloroplasts and the position of eukaryotic algae in the six- kingdom system of life |journal=Czech Phycology |date=2001 |volume=1 |issue=1 |pages=1–4 |url=https://fottea.czechphycology.cz/artkey/fot-200101-0001.php}}</ref><ref>{{cite book |last1=McFadden |first1=Geoffrey I. |last2=Gilson |first2=Paul R. |last3=Hofmann |first3=Claudia J. B. |chapter=Division Chlorarachniophyta |title=Origins of Algae and their Plastids |series=Plant Systematics and Evolution |date=1997 |volume=11 |pages=175–185 |doi=10.1007/978-3-7091-6542-3_10 |isbn=978-3-211-83035-2 }}</ref> * Klorarakniofitet, që i përkasin filumit [[Cercozoa]], përmbajnë një [[nucleomorph|nukleomorf]] të vogël, i cili është një mbeturinë e bërthamës së algës.<ref>{{cite journal |last1=Ishida |first1=K |last2=Green |first2=B R |last3=Cavalier-Smith |first3=T |title=Diversification of a Chimaeric Algal Group, the Chlorarachniophytes: Phylogeny of Nuclear and Nucleomorph Small-Subunit rRNA Genes |journal=Molecular Biology and Evolution |date=1999 |volume=16 |issue=3 |pages=321–331 |doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a026113 }}</ref> * Euglenofitet, që i përkasin filumit [[Euglenozoa]], jetojnë kryesisht në ujëra të ëmbla dhe kanë kloroplaste me vetëm tre membrana. Alga jeshile endosimbiotike mund të jenë përvetësuar përmes [[myzocytosis|mizocitozës]] në vend të fagocitozës.<ref>{{cite journal |last1=Archibald |first1=J. M. |last2=Keeling |first2=P. J. |title=Recycled plastids: A 'green movement' in eukaryotic evolution |journal=Trends in Genetics |volume=18 |issue=11 |date=November 2002 |pages=577–584 |doi=10.1016/S0168-9525(02)02777-4 |pmid=12414188}}</ref> * Një grup tjetër me endosimbiontë alga jeshile është gjinia e dinoflagjelatëve ''[[Lepidodinium]]'', e cila ka zëvendësuar endosimbiontin e saj origjinal me origjinë alge të kuqe me një me origjinë alge jeshile. Është i pranishëm një nukleomorf, dhe genomi i pritësit ende ka disa gjene alge të kuqe të përvetësuara përmes transferimit endosimbiotik të gjeneve. Gjithashtu, genomi i euglenideve dhe klorarakniofiteve përmban gjene me prejardhje të dukshme nga algat e kuqe.<ref>{{cite journal|doi=10.1016/j.pisc.2015.07.002 | volume=6 | title=Euglena in time: Evolution, control of central metabolic processes and multi-domain proteins in carbohydrate and natural product biochemistry|year=2015|journal=Perspectives in Science|pages=84–93 | last1 = O'Neill | first1 = Ellis C. | last2 = Trick | first2 = Martin | last3 = Henrissat | first3 = Bernard | last4 = Field | first4 = Robert A.| bibcode=2015PerSc...6...84O | doi-access = free }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ponce-Toledo |first1=Rafael I. |last2=López-García |first2=Purificación |last3=Moreira |first3=David |date=October 2019 |title=Horizontal and endosymbiotic gene transfer in early plastid evolution |journal=New Phytologist |language=en |volume=224 |issue=2 |pages=618–624 |doi=10.1111/nph.15965 |issn=0028-646X |pmc=6759420 |pmid=31135958|bibcode=2019NewPh.224..618P }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ponce-Toledo |first1=Rafael I |last2=Moreira |first2=David |last3=López-García |first3=Purificación |last4=Deschamps |first4=Philippe |date=2018-06-19 |title=Secondary Plastids of Euglenids and Chlorarachniophytes Function with a Mix of Genes of Red and Green Algal Ancestry |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=35 |issue=9 |pages=2198–2204 |doi=10.1093/molbev/msy121 |issn=0737-4038 |pmc=6949139 |pmid=29924337}}</ref> Grupet e tjera kanë kloroplaste "të kuqe" që përmbajnë klorofile ''a'' dhe ''c'', dhe fikobiline. Forma mund të ndryshojë; ato mund të jenë diskoide, si pllakë, retikulare, në formë kupe, spirale, ose në formë shiriti. Ato kanë një ose më shumë [[pyrenoid|pirenoide]] për të ruajtur proteinën dhe niseshtenë. Ky lloj i fundit klorofili nuk njihet te asnjë prokariot apo kloroplast primar, por ngjashmëritë gjenetike me algat e kuqe sugjerojnë një lidhje atje.<ref>{{cite journal |last1=Janson |first1=Sven |last2=Graneli |first2=Edna |title=Genetic analysis of the psbA gene from single cells indicates a cryptomonad origin of the plastid in Dinophysis (Dinophyceae) |journal=Phycologia |date=September 2003 |volume=42 |issue=5 |pages=473–477 |issn=0031-8884 |doi=10.2216/i0031-8884-42-5-473.1 |bibcode=2003Phyco..42..473J }}</ref> Në disa nga këto grupe, kloroplasti ka katër membrana, duke ruajtur një nukleomorf te [[cryptomonad|kriptomonadat]], dhe ka të ngjarë të ndajnë një paraardhës të përbashkët të pigmentuar, megjithëse dëshmi të tjera hedhin dyshim mbi faktin nëse [[heterokont]]et, [[Haptophyta]], dhe kriptomonadat janë në të vërtetë më të lidhura ngushtë me njëra-tjetrën sesa me grupe të tjera.<ref>{{cite journal |title=Evaluating Support for the Current Classification of Eukaryotic Diversity |first1=Laura |last1=Wegener Parfrey|author-link1=Laura Wegener Parfrey |first2=Erika |last2=Barbero |first3=Elyse |last3=Lasser |first4=Micah |last4=Dunthorn |first5=Debashish |last5=Bhattacharya|author-link6=David J. Patterson |first6=David J. |last6=Patterson|author-link7=Laura A. Katz |first7=Laura A |last7=Katz |doi=10.1371/journal.pgen.0020220 |journal=PLOS Genetics |date=December 2006 |volume=2 |issue=12 |article-number=e220 |pmid=17194223 |pmc=1713255 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Burki |first1=F. |last2=Shalchian-Tabrizi |first2=K. |last3=Minge |first3=M. |last4=Skjæveland |first4=Å. |last5=Nikolaev |first5=S. I. |year=2007 |title=Phylogenomics Reshuffles the Eukaryotic Supergroups |journal=PLOS ONE |volume=2 |issue=8 |article-number=e790 |doi=10.1371/journal.pone.0000790 |pmid=17726520 |pmc=1949142 |editor-last=Butler |editor-first=Geraldine |bibcode=2007PLoSO...2..790B |display-authors=etal|doi-access=free }}</ref> Kloroplasti tipik i dinoflagjelatëve ka tre membrana, por ekziston larmi e konsiderueshme në kloroplaste brenda grupit, dhe me sa duket kanë ndodhur një numër ngjarjesh endosimbiotike.<ref name="Keeling-2004">{{cite journal |title=Diversity and evolutionary history of plastids and their hosts |first=Patrick J. |last=Keeling |journal=American Journal of Botany |year=2004 |volume=91 |pages=1481–1493 |doi=10.3732/ajb.91.10.1481 |issue=10 |pmid=21652304 |doi-access=free |bibcode=2004AmJB...91.1481K }}</ref> [[Apicomplexa]], një grup parazitësh të lidhur ngushtë, kanë gjithashtu plastide të quajtura [[apicoplast]]e, të cilat nuk janë fotosintetike.<ref name="Keeling-2004" /> [[Chromerida]] janë të afërmit më të ngushtë të apikompleksianëve, dhe disa kanë ruajtur kloroplastet e tyre.<ref name="Moore 2008">{{cite journal |title=A photosynthetic alveolate closely related to apicomplexan parasites |journal=Nature |volume=451 |issue=7181 |pages=959–963 |date=February 2008 |pmid=18288187 |doi=10.1038/nature06635 |author1=Moore RB |author2=Oborník M |author3=Janouskovec J |author4=Chrudimský T |author5=Vancová M |author6=Green DH |author7=Wright SW |author8=Davies NW |author9=Bolch CJ|display-authors=8 |last10=Heimann |first10=Kirsten |last11=Šlapeta |first11=Jan |last12=Hoegh-Guldberg |first12=Ove |last13=Logsdon |first13=John M. |last14=Carter |first14=Dee A. |bibcode=2008Natur.451..959M |url=https://figshare.com/articles/journal_contribution/22865645 }}</ref> Tri grupet [[alveolate|alveolate]] evoluan nga një paraardhës i përbashkët [[myzozoa]]n që përfitoi kloroplaste.<ref>{{cite journal|first1=J.|last1=Janouškovec|first2=D.V.|last2=Tikhonenkov|first3=F.|last3=Burki|first4=A.T.|last4=Howe|first5=M.|last5=Kolísko|first6=A.P.|last6=Mylnikov|first7=P.J.|last7=Keeling|title=Factors mediating plastid dependency and the origins of parasitism in apicomplexans and their close relatives|journal=PNAS|volume=112|issue=33|pages=10200–10207|doi=10.1073/pnas.1423790112|date=2015|doi-access=free |pmid=25717057 |pmc=4547307|bibcode=2015PNAS..11210200J }}</ref> ==Shpërndarja dhe habitati== Shpërndarja e specieve algale është studiuar mjaft mirë që nga themelimi i [[phytogeography|fitogjeografisë]] në mesin e shekullit të 19-të.<ref name="Round-1981">{{cite book |last=Round |first=F. E. |date=1981 |title=The ecology of algae |chapter=Chapter 8, Dispersal, continuity and phytogeography |pages=357–361 |publisher=CUP Archive |chapter-url= https://books.google.com/books?id=Rm08AAAAIAAJ&pg=PA398 |via=Google Books |isbn=978-0-521-26906-3}}</ref> Algat përhapen kryesisht përmes shpërndarjes së [[spore|sporeve]], në mënyrë analoge me shpërndarjen e bimëve [[cryptogam|kriptogame]] përmes sporeve. Sporet mund të gjenden në një larmi mjedisesh: ujëra të ëmbla dhe detare, ajër, tokë, dhe brenda ose mbi organizma të tjerë.<ref name="Round-1981" /> Nëse një spore do të rritet në një organizëm të pjekur, kjo varet nga specia dhe kushtet mjedisore ku bie spora. Sporet e algave të ujërave të ëmbla shpërndahen kryesisht nga uji rrjedhës dhe era, si dhe nga bartës të gjallë.<ref name="Round-1981" /> Megjithatë, jo të gjitha trupat ujorë mund të mbartin të gjitha speciet e algave, pasi përbërja kimike e disa trupave ujorë kufizon algat që mund të mbijetojnë brenda tyre.<ref name="Round-1981" /> Sporet detare shpesh përhapen nga rrymat oqeanike. Uji i oqeanit paraqet shumë habitate shumë të ndryshme bazuar në temperaturën dhe disponueshmërinë e lëndëve ushqyese, duke rezultuar në zona, rajone dhe provinca fitogjeografike.<ref>Round (1981), p. 362.</ref> Deri në një farë mase, shpërndarja e algave i nënshtrohet ndërprerjeve floristike të shkaktuara nga tipare gjeografike, si [[Antarctica|Antarktida]], distanca të gjata oqeani ose masa të përgjithshme toke. Prandaj, është e mundur të identifikohen specie që ndodhin sipas vendndodhjes, si "algat e Paqësorit" ose "algat e Detit të Veriut". Kur ato ndodhin jashtë vendndodhjeve të tyre, zakonisht është e mundur të supozohet një mekanizëm transporti, si trupat e anijeve. Për shembull, ''[[Ulva reticulata]]'' dhe ''U. fasciata'' udhëtuan nga kontinenti në [[Hawaii|Havai]] në këtë mënyrë. Hartëzimi është i mundur vetëm për specie të përzgjedhura: "ka shumë shembuj të vlefshëm modelesh shpërndarjeje të kufizuara."<ref>Round (1981), p. 357.</ref> Për shembull, ''[[Clathromorphum]]'' është një gjini arktike dhe nuk hartëzohet shumë në jug të asaj zone.{{Where|date=January 2025}}<ref>Round (1981), p. 371.</ref> Megjithatë, shkencëtarët i konsiderojnë të dhënat e përgjithshme si të pamjaftueshme për shkak të "vështirësive për të ndërmarrë studime të tilla."<ref>Round (1981), p. 366.</ref> ===Listat rajonale të algave=== [[File:Taiwan 2009 East Coast ShihTiPing Giant Stone Steps Algae FRD 6581.jpg|thumb|Alga mbi shkëmbinj bregdetarë në [[:zh:石梯坪|Shihtiping]] në [[Taiwan|Tajvan]]]] ''Koleksioni Algal i Herbarit Kombëtar të SHBA-së'' (i vendosur në [[National Museum of Natural History|Muzeun Kombëtar të Historisë Natyrore]]) përbëhet nga rreth 320.500 kampione të thara, të cilat, edhe pse jo shterruese (nuk ekziston asnjë koleksion shterrues), japin një ide të rendit të madhësisë së numrit të specieve algale (ai numër mbetet i panjohur).<ref>{{cite web |title=Algae Herbarium |publisher=National Museum of Natural History, Department of Botany |year=2008 |url= http://botany.si.edu/projects/algae/herbarium.htm |access-date=19 December 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081201112552/http://botany.si.edu/projects/algae/herbarium.htm |archive-date=1 December 2008 |url-status=live}}</ref> Vlerësimet ndryshojnë shumë. Për shembull, sipas një teksti shkollor standard,<ref>John (2002), p. 1.</ref> në [[British Isles|Ishujt Britanikë]], ''UK Biodiversity Steering Group Report'' vlerësoi se ka 20.000 specie algash në MB. Një listë tjetër raporton vetëm rreth 5.000 specie. Lidhur me diferencën prej rreth 15.000 specieve, teksti përfundon: "Do të nevojiten shumë vëzhgime të hollësishme në terren para se të jetë e mundur të jepet një vlerësim i besueshëm i numrit total të specieve ..." Janë bërë edhe vlerësime rajonale dhe për grupe të veçanta: * 5.000–7.200 specie algash të kuqe në mbarë botën<ref>{{cite journal |last1=Guiry |first1=Michael D. |title=How many species of algae are there? A reprise. Four kingdoms, 14 phyla, 63 classes and still growing |journal=Journal of Phycology |date=April 2024 |volume=60 |issue=2 |pages=214–228 |doi=10.1111/jpy.13431 |doi-access=free |pmid=38245909 |bibcode=2024JPcgy..60..214G }}</ref> * "rreth 1.300 në Detet Australiane"<ref>Huisman (2000), p. 25.</ref> * 400 specie algash deti për bregdetin perëndimor të Afrikës së Jugut,<ref>Stegenga (1997).</ref> dhe 212 specie nga bregu i KwaZulu-Natalit.<ref>{{cite book |last=Clerck |first=Olivier |title=Guide to the seaweeds of KwaZulu-Natal |date=2005 |publisher=National Botanic Garden of Belgium |isbn=978-90-72619-64-8}}</ref> Disa nga këto janë dublikatë, pasi shtrirja kalon nëpër të dy brigjet, dhe totali i regjistruar është ndoshta rreth 500 specie. Shumica e tyre janë renditur në [[List of seaweeds of South Africa (disambiguation)|Listën e algave të detit të Afrikës së Jugut]]. Këto përjashtojnë fitoplanktonin dhe koralinat kruste. * 669 specie detare nga Kalifornia (SHBA)<ref>Abbott and Hollenberg (1976), p. 2.</ref> * 642 në listën kontrolluese të Britanisë dhe Irlandës<ref>Hardy and Guiry (2006).</ref> e kështu me radhë, por duke iu munguar çdo bazë shkencore apo burim i besueshëm, këto shifra nuk kanë më shumë kredibilitet sesa ato britanike të përmendura më sipër. Shumica e vlerësimeve gjithashtu e lënë jashtë algat mikroskopike, si fitoplanktonin.{{citation needed|date=May 2025}} ==Ekologjia== [[File:Phytoplankton Bloom in the Barents Sea (Detail) (4971318856).jpg|thumb|left|Lulëzim [[phytoplankton|fitoplanktoni]] në [[Barents Sea|Detin Barenc]]]] Algat janë të dukshme në trupat ujorë, të zakonshme në mjedise tokësore, dhe gjenden në mjedise të pazakonta, si [[Snow algae|mbi borë]] dhe [[Ice algae|akull]]. Algat e detit rriten kryesisht në ujëra detare të cekëta, më pak se {{convert|100|m|abbr=on}} thellësi; megjithatë, disa si ''[[Navicula]] pennata'' janë regjistruar në thellësi {{convert|360|m|abbr=on}}.<ref>Round (1981), p. 176.</ref> Një lloj alge, ''Ancylonema nordenskioeldii'', u gjet në [[Greenland|Groenlandë]] në zona të njohura si 'Zona e Errët', gjë që shkaktoi një rritje të shpejtësisë së shkrirjes së shtresës akullore.<ref>{{cite web |url=https://www.space.com/40266-greenland-dark-zone-gets-darker.html |title=Greenland Has a Mysterious 'Dark Zone' — And It's Getting Even Darker |website=Space.com |date=10 April 2018 }}</ref> E njëjta algë u gjet në [[Italian Alps|Alpet Italiane]], pasi akulli rozë u shfaq në pjesë të akullnajës Presena.<ref>{{cite web |url=https://news.sky.com/story/alpine-glacier-turning-pink-due-to-algae-that-accelerates-climate-change-scientists-say-12022244 |title=Alpine glacier turning pink due to algae that accelerates climate change, scientists say |website=Sky News |date=6 July 2020 }}</ref> Llojet e ndryshme të algave luajnë role të rëndësishme në ekologjinë ujore. Format mikroskopike që jetojnë të pezulluara në kolonën e ujit ([[phytoplankton|fitoplanktoni]]) sigurojnë bazën ushqimore për shumicën e [[food chain|zinxhirëve ushqimorë]] detarë. Në dendësi shumë të larta ([[algal bloom|lulëzime algale]]), këto alga mund të zbehin ngjyrën e ujit dhe të mposhtin në konkurrencë, të helmojnë, ose të mbytin forma të tjera jete.<ref>{{cite journal |last1=Smayda |first1=Theodore J. |title=What is a bloom? A commentary |journal=Limnology and Oceanography |date=July 1997 |volume=42 |issue=5part2 |pages=1132–1136 |doi=10.4319/lo.1997.42.5_part_2.1132 |doi-access=free |bibcode=1997LimOc..42.1132S }}</ref> Algat mund të përdoren si [[indicator organism|organizma indikatorë]] për të monitoruar ndotjen në sisteme të ndryshme ujore.<ref name="Omar-2010">{{cite journal |title=Perspectives on the Use of Algae as Biological Indicators for Monitoring and Protecting Aquatic Environments, with Special Reference to Malaysian Freshwater Ecosystems |first=Wan Maznah Wan |last=Omar |pmc=3819078 |journal=Trop Life Sci Res |date=Dec 2010 |volume=21 |issue=2 |pages=51–67 |pmid=24575199}}</ref> Në shumë raste, metabolizmi algal është i ndjeshëm ndaj ndotësve të ndryshëm. Për këtë arsye, përbërja e specieve të popullatave algale mund të ndryshojë në prani të ndotësve kimikë.<ref name="Omar-2010" /> Për të zbuluar këto ndryshime, algat mund të merren si mostër nga mjedisi dhe të mbahen në laboratorë me relativisht lehtësi.<ref name="Omar-2010" /> Në bazë të habitatit të tyre, algat mund të kategorizohen si: [[Aquatic plant|ujore]] ([[Phytoplankton|planktonike]], [[Benthic zone|bentike]], [[Marine biology|detare]], [[Freshwater ecosystem|ujëra të ëmbla]], [[Lake ecosystem|lentike]], [[River ecosystem|lotike]]),<ref>Necchi Jr., O. (ed.) (2016). ''River Algae''. Springer, {{Cite book |url= https://books.google.com/books?id=KptPDAAAQBAJ |title=River Algae |isbn=978-3-319-31984-1 |last1=Necchi |first1=Orlando J. R. |date=2 June 2016|publisher=Springer }}.</ref> [[Terrestrial plant|tokësore]], [[Aerobiology|ajrore]] (nënajrore),<ref>{{cite book |last=Johansen |first=J. R. |date=2012 |title=Diatoms of aerial habitats |editor1-last=Smol |editor1-first=J. P. |editor2-last=Stoermer |editor2-first=E. F. |chapter=The Diatoms: Applications for the Environmental and Earth Sciences |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |pages=465–472 |isbn=978-1-139-49262-1 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=SpuPKw7zZGAC&pg=PA465 |via=Google Books}}</ref> [[Lithophyte|litofitike]], [[Halophyte|halofitike]] (ose [[euryhaline|euryhaline]]), [[psammon]], [[Thermophile|termofilike]], [[Psychrophile|kriofilike]], [[epibiont]] ([[Epiphyte|epifitike]], [[epizoic|epizoike]]), [[endosymbiont]] ([[endophytic|endofitike]], endozoike), [[parasitic|parazitare]], [[calcareous|kalcifilike]] ose [[lichen]]ike (fikobiont).<ref>Sharma, O. P. (1986). pp.&nbsp;2–6, [https://books.google.com/books?id=hOa74Hm4zDIC&pg=PA2].</ref> ===Algat simbiotike=== {{see also|Kleptoplasty}} Disa specie algash formojnë [[symbiosis|marrëdhënie simbiotike]] me organizma të tjerë. Në këto simbioza, algat furnizojnë [[photosynthate|fotosintetate]] (substanca organike) te organizmi pritës, i cili ofron mbrojtje për qelizat algale. Organizmi pritës përfton pjesë ose të gjitha nevojat e tij energjetike nga algat.<ref>{{Citation |last1=Yellowlees |first1=David |chapter=Photosynthesis in Symbiotic Algae |date=2003 |title=Photosynthesis in Algae |pages=437–455 |editor-last=Larkum |editor-first=Anthony W. D. |place=Dordrecht |publisher=Springer Netherlands |language=en |doi=10.1007/978-94-007-1038-2_19 |isbn=978-94-007-1038-2 |last2=Warner |first2=Mark |editor2-last=Douglas |editor2-first=Susan E. |editor3-last=Raven |editor3-first=John A.}}</ref> Shembuj janë: ====Likenet==== {{Main|Lichen}} [[File:Lichens near Clogher Head (stevefe).jpg|thumb|Likene mbi shkëmbinj në [[Ireland|Irlandë]]]] [[Lichen|Likenet]] përkufizohen nga [[International Association for Lichenology|Shoqata Ndërkombëtare e Likenologjisë]] si "një bashkim i një kërpudhe dhe një simbionti fotosintetik që rezulton në një trup vegjetativ të qëndrueshëm me strukturë specifike".<ref>{{cite book |last1=Brodo |first1=Irwin M. |last2=Sharnoff |first2=Sylvia Duran |last3=Sharnoff |first3=Stephen |last4=Laurie-Bourque |first4=Susan |title=Lichens of North America |date=2001 |publisher=Yale University Press |location=New Haven |isbn=978-0-300-08249-4 |page=8}}</ref> Kërpudhat, ose mikobiontët, janë kryesisht nga [[Ascomycota]], me disa pak nga [[Basidiomycota]]. Në natyrë, ato nuk ndodhin të ndara nga likenet. Nuk dihet kur filluan të bashkoheshin.<ref>{{cite book |last=Pearson |first=Lorentz C. |title=The Diversity and Evolution of Plants |date=1995 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8493-2483-3 |page=221}}</ref> Një ose më shumë<ref>{{Cite journal |last1=Tuovinen |first1=Veera |last2=Ekman |first2=Stefan |last3=Thor |first3=Göran |last4=Vanderpool |first4=Dan |last5=Spribille |first5=Toby |last6=Johannesson |first6=Hanna |date=2019-01-17 |title=Two Basidiomycete Fungi in the Cortex of Wolf Lichens |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0960982218316543 |journal=Current Biology |volume=29 |issue=3 |pages=476–483.e5 |doi=10.1016/j.cub.2018.12.022 |pmid=30661799 |bibcode=2019CBio...29E.476T |issn=0960-9822}}</ref> mikobiontë bashkohen me të njëjtën specie fikobiontesh, nga algat jeshile, përveçse alternativisht, mikobionti mund të bashkohet me një specie cianobakteresh (prandaj "fotobiont" është termi më i saktë). Një fotobiont mund të jetë i bashkuar me shumë mikobiontë të ndryshëm ose mund të jetojë në mënyrë të pavarur; për këtë arsye, likenet emërtohen dhe klasifikohen si specie kërpudhash.<ref>Brodo et al. (2001), p. 6: "A species of lichen collected anywhere in its range has the same lichen-forming fungus and, generally, the same photobiont. (A particular photobiont, though, may associate with scores of different lichen fungi)."</ref> Ky bashkim quhet [[morphogenesis|morfogjenezë]] sepse likeni ka një formë dhe aftësi që nuk i zotërojnë vetë speciet simbionte (ato mund të izolohen eksperimentalisht). Fotobionti ndoshta aktivizon gjene të tjera të fjetura te mikobionti.<ref>Brodo et al. (2001), p. 8.</ref> ''[[Trentepohlia (alga)|Trentepohlia]]'' është një shembull i një gjinie alge jeshile të zakonshme në mbarë botën, e cila mund të rritet e vetme ose të likenizohet. Likenet, pra, ndajnë pjesë të habitatit dhe shpesh një pamje të ngjashme me specie të specializuara algash ([[aerophyte|aerofite]]) që rriten mbi sipërfaqe të ekspozuara si trungjet e pemëve dhe shkëmbinjtë, ndonjëherë duke i zbehur ngjyrën.<ref>{{Cite web |title=Lichen, Algae, and Moss on Trees {{!}} University of Maryland Extension |url=https://extension.umd.edu/resource/lichen-algae-and-moss-trees |access-date=2026-05-05 |website=extension.umd.edu |language=en}}</ref> ====Simbioza me kafshë==== [[File:Coral Reef.jpg|thumb|Shkëmb korali në [[Florida]]]] [[Coral reef|Shkëmbinjtë koralorë]] grumbullohen nga [[exoskeleton|ekzoskeletet]] gëlqerore të [[marine invertebrate|invertebrorëve detarë]] të rendit [[Scleractinia]] (koralet e gurta). Këto kafshë [[Metabolism|metabolizojnë]] sheqerin dhe oksigjenin për të përftuar energji për proceset e tyre të ndërtimit qelizor, duke përfshirë [[secretion|sekretimin]] e ekzoskeletit, me ujë dhe [[carbon dioxide|dioksid karboni]] si nënprodukte. Dinoflagjelatët (protistë algalë) janë shpesh [[endosymbiont|endosimbiontë]] në qelizat e invertebrorëve detarë koralformues, ku ata përshpejtojnë metabolizmin e qelizës pritëse duke gjeneruar sheqer dhe oksigjen menjëherë të disponueshëm përmes fotosintezës, duke përdorur dritën incidente dhe dioksidin e karbonit të prodhuar nga pritësi. Koralet e gurta ndërtuese të shkëmbinjve ([[hermatypic coral|koralet hermatipike]]) kërkojnë alga endosimbiotike nga gjinia ''[[Symbiodinium]]'' për të qenë në gjendje të shëndetshme.<ref>{{cite book |last=Taylor |first=Dennis L. |editor-last=Goff |editor-first=Lynda J. |title=Algal Symbiosis: A Continuum of Interaction Strategies |date=1983 |publisher=CUP Archive |isbn=978-0-521-25541-7 |pages=[https://archive.org/details/algalsymbiosisco0000unse/page/19 19]–20 |contribution=The coral-algal symbiosis |url-access=registration |url= https://archive.org/details/algalsymbiosisco0000unse}}</ref> Humbja e ''Symbiodinium''-it nga pritësi njihet si [[coral bleaching|zbardhim koralor]], një gjendje që çon në përkeqësimin e një shkëmbi korali. [[Endosymbiont|Alga jeshile endosimbiotike]] jetojnë pranë sipërfaqes së disa [[sponge|sfungjerëve]], për shembull, sfungjerëve-thërrime-buke (''[[Halichondria panicea]]''). Alga mbrohet kështu nga grabitqarët; sfungjeri furnizohet me oksigjen dhe sheqerna që mund të përbëjnë 50 deri 80% të rritjes së sfungjerit në disa specie.<ref>{{cite journal |url= http://uwsp.edu/cnr/UWEXlakes/laketides/vol26-4/vol26-4.pdf |title=Are There Sponges in Your Lake? |first=Susan |last=Knight |journal=Lake Tides |via=UWSP.edu |volume=26 |issue=4 |pages=4–5 |publisher=Wisconsin Lakes Partnership |date=Fall 2001 |access-date=4 August 2007 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070702204058/http://www.uwsp.edu/cnr/UWEXlakes/laketides/vol26-4/vol26-4.pdf |archive-date=2 July 2007}}</ref> ==Historia evolutive== ===Origjina e fotosintezës oksigjenike=== Algat prokariote, d.m.th. cianobakteret, janë i vetmi grup organizmash ku ka evoluar [[oxygenic photosynthesis|fotosinteza oksigjenike]]. Dëshmia më e vjetër fosile e pakontestuar e cianobakteve daton 2100 milionë vjet më parë,<ref name="Schirrmeister-2013">{{cite journal | vauthors = Schirrmeister BE, de Vos JM, Antonelli A, Bagheri HC | title = Evolution of multicellularity coincided with increased diversification of cyanobacteria and the Great Oxidation Event | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 110 | issue = 5 | pages = 1791–1796 | date = January 2013 | pmid = 23319632 | pmc = 3562814 | doi = 10.1073/pnas.1209927110 | doi-access = free | bibcode = 2013PNAS..110.1791S }}</ref> megjithëse [[stromatolite|stromatolitet]], të lidhura me [[biofilm|biofilme]] cianobakteriale, shfaqen që në 3500 milionë vjet më parë në regjistrimin fosil.<ref name="Baumgartner-2019">{{cite journal |last1=Baumgartner |first1=Raphael J. |last2=Van Kranendonk |first2=Martin J. |last3=Wacey |first3=David |last4=Fiorentini |first4=Marco L. |last5=Saunders |first5=Martin |last6=Caruso |first6=Stefano |last7=Pages |first7=Anais |last8=Homann |first8=Martin |last9=Guagliardo |first9=Paul |title=Nano−porous pyrite and organic matter in 3.5-billion-year-old stromatolites record primordial life |journal=Geology |date=November 2019 |volume=47 |issue=11 |pages=1039–1043 |doi=10.1130/G46365.1 |bibcode=2019Geo....47.1039B |url=https://archimer.ifremer.fr/doc/00637/74900/ }}</ref> ===Endosimbioza e parë=== Algat eukariote janë [[polyphyletic|polifiletike]], prandaj origjina e tyre nuk mund të gjurmohet deri te një paraardhës i vetëm hipotetik i përbashkët. Mendohet se ato erdhën në ekzistencë kur cianobaktere [[coccus|kokoide]] fotosintetike u [[phagocytosis|fagocitozuan]] nga një [[unicellular|eukariot]] [[heterotrophic|heterotrofik]] njëqelizor (një protist),<ref name="Reyes-Prieto-2007">{{cite journal |last1=Reyes-Prieto |first1=Adrian |last2=Weber |first2=Andreas P.M. |last3=Bhattacharya |first3=Debashish |title=The Origin and Establishment of the Plastid in Algae and Plants |journal=Annual Review of Genetics |date=December 2007 |volume=41 |issue=1 |pages=147–168 |doi=10.1146/annurev.genet.41.110306.130134 |pmid=17600460 }}</ref> duke krijuar plastide primare me dy membrana. Besohet se ngjarje të tilla [[symbiogenesis|simbiogjenetike]] (simbiogjeneza primare) kanë ndodhur më shumë se 1,5 miliardë vjet më parë gjatë periudhës [[Calymmian]], herët në [[Boring Billion]], por është e vështirë të gjurmohen ngjarjet kyçe për shkak të hendekut kaq të madh kohor.<ref name="Khan-2020a">{{cite journal|last1=Khan|first1=Amna Komal|last2=Kausar|first2=Humera|last3=Jaferi|first3=Syyada Samra|last4=Drouet|first4=Samantha|last5=Hano|first5=Christophe|last6=Abbasi|first6=Bilal Haider|last7=Anjum|first7=Sumaira|title=An Insight into the Algal Evolution and Genomics|journal=Biomolecules|date=2020-11-06|volume=10|issue=11|page=1524|doi=10.3390/biom10111524|pmid=33172219 |pmc=7694994 |doi-access=free }}</ref> Simbiogjeneza primare krijoi tri ndarje arkeoplastidesh, përkatësisht [[Viridiplantae]] (algat jeshile dhe më vonë bimët), [[Rhodophyta]] (algat e kuqe) dhe [[Glaucophyta]] ("algat gri"), plastidet e të cilave u përhapën më tej në lineazhe të tjera protistësh përmes [[predation|grabitqarizmit]] eukariot-eukariot, gëlltitjeve dhe endosimbiozave pasuese (simbiogjeneza sekondare dhe terciare).<ref name="Khan-2020a"/> Ky proces "kapjeje" dhe "skllavërimi" seriale të qelizave shpjegon larminë e eukarioteve fotosintetike.<ref name="Reyes-Prieto-2007"/> Dëshmia më e vjetër fosile e pakontestuar e algave eukariote është ''[[Bangiomorpha pubescens]]'', një algë e kuqe e gjetur në shkëmbinj rreth 1047 milionë vjet të vjetër.<ref name="Butterfield-2000">{{cite journal |last1=Butterfield |first1=Nicholas J. |title=Bangiomorpha pubescens n. gen., n. sp.: implications for the evolution of sex, multicellularity, and the Mesoproterozoic/Neoproterozoic radiation of eukaryotes |journal=Paleobiology |date=2000 |volume=26 |issue=3 |pages=386–404 |doi=10.1666/0094-8373(2000)026<0386:BPNGNS>2.0.CO;2 |bibcode=2000Pbio...26..386B }}</ref><ref name="Gibson-2018">{{cite journal |last1=Gibson |first1=Timothy M. |last2=Shih |first2=Patrick M. |last3=Cumming |first3=Vivien M. |last4=Fischer |first4=Woodward W. |last5=Crockford |first5=Peter W. |last6=Hodgskiss |first6=Malcolm S.W. |last7=Wörndle |first7=Sarah |last8=Creaser |first8=Robert A. |last9=Rainbird |first9=Robert H. |last10=Skulski |first10=Thomas M. |last11=Halverson |first11=Galen P. |title=Precise age of Bangiomorpha pubescens dates the origin of eukaryotic photosynthesis |journal=Geology |date=February 2018 |volume=46 |issue=2 |pages=135–138 |doi=10.1130/G39829.1 |bibcode=2018Geo....46..135G }}</ref> ===Endosimbiozat e njëpasnjëshme=== [[File:Plastid endosymbiosis-2024_hypothesis.svg|thumb|upright=1.9|Përvetësimet e plastideve nëpër eukariotë, të treguara me shigjeta të ndërprera: blu për plastidet primare të prejardhura drejtpërdrejt nga një cianobakter, dhe të kuqe e jeshile për plastidet sekondare të prejardhura përkatësisht nga algat e kuqe dhe algat jeshile. Shigjetat e kuqe janë vendosur sipas hipotezës së vitit 2024;<ref name="Pietluch-2024"/> mospajtimet me hipotezat e mëparshme janë shënuar me '?'.<ref name="Strassert-2021"/>]] Qasjet e fundit [[genomic|gjenomike]] dhe [[phylogenomic|filogjenomike]] kanë qartësuar ndjeshëm evolucionin e [[genome evolution|gjenomit të plastideve]], lëvizjen [[horizontal gene transfer|horizontale]] të gjeneve endosimbiotike drejt gjenomit bërthamor "pritës", dhe përhapjen e plastideve nëpër [[tree of life (biology)|pemën e jetës]] eukariote.<ref name="Reyes-Prieto-2007"/> Pranohet se si euglenofitet ashtu edhe klorarakniofitet i përftuan kloroplastet e tyre nga klorofite që u bënë endosimbiontë.<ref name="Keeling-2017">{{cite book |last1=Keeling |first1=Patrick J. |title=Handbook of the Protists |chapter=Chlorarachniophytes |date=2017 |pages=765–781 |doi=10.1007/978-3-319-28149-0_34 |isbn=978-3-319-28147-6 }}</ref> Në veçanti, kloroplastet e euglenofiteve ndajnë ngjashmërinë më të madhe me gjininë ''[[Pyramimonas]]''.<ref name="Bicudo-2016">{{cite journal|last1=Bicudo|first1=Carlos E. de M.|last2=Menezes|first2=Mariângela|title=Phylogeny and Classification of Euglenophyceae: A Brief Review|journal=Frontiers in Ecology and Evolution|volume=4|date=16 March 2016|issn=2296-701X|doi=10.3389/fevo.2016.00017|doi-access=free|page=17|bibcode=2016FrEEv...4...17B }}</ref> Megjithatë, ende nuk ka një renditje të qartë se në cilën ndodhën endosimbiozat sekondare dhe terciare për lineazhet "[[chromist|kromiste]]" ([[ochrophyte|okrofitet]], [[Cryptomonad|kriptofitet]], [[haptophyte|haptofitet]] dhe [[myzozoa]]nët).<ref name="Eliáš-2021">{{cite journal |last1=Eliáš |first1=Marek |title=Protist diversity: Novel groups enrich the algal tree of life |journal=Current Biology |date=June 2021 |volume=31 |issue=11 |pages=R733–R735 |doi=10.1016/j.cub.2021.04.025 |pmid=34102125 |bibcode=2021CBio...31.R733E }}</ref> Janë propozuar dy modele kryesore për të shpjeguar renditjen, të cilat të dyja pajtohen se kriptofitet i përftuan kloroplastet e tyre nga algat e kuqe. Një model, i hipotezuar në 2014 nga John W. Stiller dhe bashkautorë,<ref name="Stiller-2014">{{cite journal |last1=Stiller |first1=John W. |last2=Schreiber |first2=John |last3=Yue |first3=Jipei |last4=Guo |first4=Hui |last5=Ding |first5=Qin |last6=Huang |first6=Jinling |title=The evolution of photosynthesis in chromist algae through serial endosymbioses |journal=Nature Communications |date=10 December 2014 |volume=5 |issue=1 |article-number=5764 |doi=10.1038/ncomms6764 |pmid=25493338 |pmc=4284659 |doi-access=free |bibcode=2014NatCo...5.5764S }}</ref> sugjeron që një kriptofit u bë plastidi i okrofiteve, të cilat nga ana e tyre u bënë plastidi i mizozoanëve dhe haptofiteve. Modeli tjetër, i sugjeruar nga Andrzej Bodył dhe bashkautorë në 2009,<ref name="Bodył-2009">{{cite journal |last1=Bodył |first1=Andrzej |last2=Stiller |first2=John W. |last3=Mackiewicz |first3=Paweł |title=Chromalveolate plastids: direct descent or multiple endosymbioses? |journal=Trends in Ecology & Evolution |date=March 2009 |volume=24 |issue=3 |pages=119–121 |doi=10.1016/j.tree.2008.11.003 |pmid=19200617 |bibcode=2009TEcoE..24..119B }}</ref> përshkruan se një kriptofit u bë plastidi si i haptofiteve ashtu edhe i okrofiteve, dhe është një haptofit ai që u bë plastidi i mizozoanëve në vend të kësaj.<ref name="Strassert-2021">{{cite journal |last1=Strassert |first1=Jürgen F. H. |last2=Irisarri |first2=Iker |last3=Williams |first3=Tom A. |last4=Burki |first4=Fabien |title=A molecular timescale for eukaryote evolution with implications for the origin of red algal-derived plastids |journal=Nature Communications |date=25 March 2021 |volume=12 |issue=1 |article-number=1879 |doi=10.1038/s41467-021-22044-z |pmid=33767194 |pmc=7994803 |doi-access=free |bibcode=2021NatCo..12.1879S }}</ref> Në vitin 2024, një model i tretë nga Filip Pietluch dhe bashkautorë propozoi se kishte pasur dy endosimbioza të pavarura me algat e kuqe: një që originoi plastidet e kriptofiteve (si në modelet e mëparshme), dhe më pas plastidet e haptofiteve; dhe një tjetër që originoi plastidet e okrofiteve, prej nga i përftuan të tyret mizozoanët.<ref name="Pietluch-2024">{{cite journal |last1=Pietluch |first1=Filip |last2=Mackiewicz |first2=Paweł |last3=Ludwig |first3=Kacper |last4=Gagat |first4=Przemysław |title=A New Model and Dating for the Evolution of Complex Plastids of Red Alga Origin |journal=Genome Biology and Evolution |date=3 September 2024 |volume=16 |issue=9: evae192 |article-number=evae192 |doi=10.1093/gbe/evae192 |pmid=39240751 |pmc=11413572}}</ref> ===Lidhja me bimët tokësore=== Fosile sporesh të izoluara sugjerojnë se bimët tokësore mund të kenë ekzistuar që 475 milionë vjet më parë (mvj) gjatë periudhës [[Late Cambrian|Kambriane të Vonë]]/[[Early Ordovician|Ordoviciane të Hershme]],<ref>{{cite news |title=When plants conquered land |first=Ivan |last=Noble |date=18 September 2003 |url= https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3117034.stm |publisher=BBC |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20061111170428/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3117034.stm |archive-date=11 November 2006}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wellman |first1=C. H. |last2=Osterloff |first2=P. L. |last3=Mohiuddin |first3=U. |year=2003 |title=Fragments of the earliest land plants |journal=Nature |volume=425 |issue=6955 |pages=282–285 |doi=10.1038/nature01884 |pmid=13679913 |bibcode=2003Natur.425..282W |url= http://eprints.whiterose.ac.uk/106/ |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170830194441/http://eprints.whiterose.ac.uk/106/ |archive-date=30 August 2017}}</ref> nga alga karofite [[sessility (motility)|sesile]] të ujërave të ëmbla të cekëta shumë të ngjashme me ''[[Chara (alga)|Chara]]''-n,<ref name="Kenrick-1997">{{cite book |last1=Kenrick |first1=P. |last2=Crane |first2=P.R. |title=The origin and early diversification of land plants. A cladistic study |isbn=978-1-56098-729-1 |year=1997 |publisher=Smithsonian Institution Press |location=Washington}}</ref> të cilat ka të ngjarë të kenë ngelur në breg kur nivelet e ujit [[riverine|lumor]]/[[lacustrine|liqenor]] ranë gjatë stinëve të thata.<ref name="Raven-2001">{{cite journal |author=Raven, J.A. |author2=Edwards, D. |year=2001 |title=Roots: evolutionary origins and biogeochemical significance |journal=Journal of Experimental Botany |volume=52 |issue=90001 |pages=381–401 |doi=10.1093/jexbot/52.suppl_1.381 |pmid=11326045 |doi-access=free}}</ref> Këto alga karofite ka të ngjarë të kishin zhvilluar tashmë [[Thallus|tale]] filamentoze dhe [[holdfast (biology)|struktura ngjitëse]] që i ngjanin sipërfaqësisht kërcejve dhe rrënjëve të bimëve, dhe ka të ngjarë të kishin një [[alternation of generations|alternim brezash]] izomorfik. Ndoshta ato evoluan rreth 850 mvj<ref name="Knauth-2009">{{cite journal |first1=L. Paul |last1=Knauth |first2=Martin J. |last2=Kennedy |date=2009 |title=The late Precambrian greening of the Earth |journal=Nature |volume=460 |issue=7256 |pages=728–732 |doi=10.1038/nature08213 |pmid=19587681 |bibcode=2009Natur.460..728K }}</ref> dhe mund të jetë madje aq herët sa 1 [[Gya (unit)|Gvj]] gjatë fazës së vonë të [[Boring Billion]].<ref name="Strother-2011">{{cite journal |first1=Paul K. |last1=Strother |first2=Leila |last2=Battison |first3= Martin D. |last3=Brasier |first4=Charles H. |last4=Wellman |date=2011 |title=Earth's earliest non-marine eukaryotes |journal=Nature |volume=473 |issue=7348 |pages=505–509 |doi=10.1038/nature09943 |pmid=21490597 |bibcode=2011Natur.473..505S }}</ref> == Kultivimi == {{Excerpt|Algaculture}} === Kultivimi i algave detare === {{Excerpt|seaweed farming}} === Bioreaktorët === {{Excerpt|Algae bioreactor|paragraphs=1}} ==Përdorimet== [[File:Algae Harvester.jpg|thumb|Vjelja e algave]] ===Biokarburanti=== {{Main|Algae fuel|Biological hydrogen production|Biohydrogen|Biodiesel|Ethanol fuel|Butanol fuel|Vegetable oil|Biogas|Hydrothermal Liquefaction}} Për të qenë konkurrues dhe të pavarur nga mbështetja e luhatshme e politikave (lokale) në afat të gjatë, biokarburantet duhet të barazojnë ose të kalojnë nivelin e kostos së karburanteve fosile. Këtu, karburantet e bazuara në alga mbajnë premtim të madh,<ref>{{cite journal |last=Chisti |first=Y. |title=Biodiesel from microalgae |journal=Biotechnology Advances |date=May–Jun 2007 |volume=25 |issue=3 |pages=294–306 |pmid=17350212 |doi=10.1016/j.biotechadv.2007.02.001 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Yang |first1=Z. K. |last2=Niu |first2=Y. F. |last3=Ma |first3=Y. H. |last4=Xue |first4=J. |last5=Zhang |first5=M. H. |last6=Yang |first6=W. D. |last7=Liu |first7=J. S. |last8=Lu |first8=S. H. |last9=Guan |first9=Y. |last10=Li |first10=H. Y. |title=Molecular and cellular mechanisms of neutral lipid accumulation in diatom following nitrogen deprivation. |journal=Biotechnology for Biofuels |date=4 May 2013 |volume=6 |issue=1 |page=67 |pmid=23642220 |doi=10.1186/1754-6834-6-67 |pmc=3662598 |doi-access=free |bibcode=2013BB......6...67Y }}</ref> të lidhura drejtpërdrejt me potencialin për të prodhuar më shumë biomasë për njësi sipërfaqeje në një vit sesa çdo formë tjetër biomase. Pika e barazpeshës për biokarburantet e bazuara në alga vlerësohet të ndodhë deri në vitin 2025.<ref>{{Cite journal |doi=10.1126/science.1189003 |pmid=20705853 |bibcode=2010Sci...329..796W |title=An Outlook on Microalgal Biofuels |journal=Science |volume=329 |issue=5993 |pages=796–799 |last1=Wijffels |first1=René H. |last2=Barbosa |first2=Maria J. |year=2010 |url=https://research.wur.nl/en/activities/an-outlook-on-microalgal-biofuels-3 }}</ref> ===Plehërimi=== {{Further|Seaweed fertiliser}} [[File:Inisheer landscape.jpg|thumb|Kopshte të plehëruara me algë deti në [[Inisheer]]]] Për shekuj me radhë, algat e detit janë përdorur si plehër; [[George Owen of Henllys]], duke shkruar në shekullin e 16-të, u referua algave të bregut në [[South Wales|Uellsin e Jugut]]:<ref>{{cite journal |journal=Journal of the Royal Agricultural Society of England |volume=10 |pages=142–143 |title=On the Farming of South Wales: Prize Report |first=Clare Sewell |last=Read |author-link=Clare Sewell Read |year=1849 |url= https://books.google.com/books?id=UJYEAAAAYAAJ&pg=PA142}}</ref> {{Blockquote|This kind of ore they often gather and lay on great heapes, where it heteth and rotteth, and will have a strong and loathsome smell; when being so rotten they cast on the land, as they do their muck, and thereof springeth good corn, especially barley&nbsp;... After spring-tydes or great rigs of the sea, they fetch it in sacks on horse backes, and carie the same three, four, or five miles, and cast it on the lande, which doth very much better the ground for corn and grass.}} Sot, algat përdoren nga njerëzit në shumë mënyra; për shembull, si [[fertilizer|plehra]], [[soil conditioner|kondicionues toke]], dhe ushqim për bagëti.<ref>{{cite book |last=McHugh |first=Dennis J. |title=A Guide to the Seaweed Industry: FAO Fisheries Technical Paper 441 |chapter-url= http://www.fao.org/DOCREP/006/Y4765E/y4765e0c.htm#TopOfPage |date=2003 |publisher=Fisheries and Aquaculture Department, Food and Agriculture Organization (FAO) of the United Nations |location=Rome |isbn=978-92-5-104958-7|chapter=9, Other Uses of Seaweeds |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20081228115716/http://www.fao.org/docrep/006/y4765e/y4765e0c.htm#TopOfPage |archive-date=28 December 2008}}</ref> Speciet ujore dhe mikroskopike kultivohen në rezervuarë ose pellgje të kthjellëta dhe ose vilen, ose përdoren për të trajtuar efluentët e pompuar nëpër pellgje. [[Algaculture|Algakultura]] në shkallë të gjerë është një lloj i rëndësishëm [[aquaculture|akuakulture]] në disa vende. [[Maerl]] përdoret zakonisht si kondicionues toke.<ref>{{cite journal |last1=Wilson |first1=Sian |last2=Blake |first2=Charmaine |last3=Berges |first3=John A |last4=Maggs |first4=Christine A |title=Environmental tolerances of free-living coralline algae (maerl): implications for European marine conservation |journal=Biological Conservation |date=November 2004 |volume=120 |issue=2 |pages=279–289 |doi=10.1016/j.biocon.2004.03.001 |bibcode=2004BCons.120..279W }}</ref> ===Industria ushqimore=== {{See also|Edible seaweed|Algae powder}} [[File:Dulse.JPG|thumb|Dulse, një lloj alge deti e ngrënshme]] Algat përdoren si ushqim në shumë vende: [[China|Kina]] konsumon më shumë se 70 specie, duke përfshirë ''[[fat choy (vegetable)|fat choy]]''-n, një cianobakter i konsideruar perime; [[Japan|Japonia]], mbi 20 specie si ''[[nori]]'' dhe ''[[aonori]]'';<ref>{{cite book |last1=Mondragón |first1=Jennifer |last2=Mondragón |first2=Jeff |title=Seaweeds of the Pacific Coast |date=2003 |publisher=Sea Challengers Publications |location=Monterey, California |isbn=978-0-930118-29-7}}</ref> [[Ireland|Irlanda]], ''[[dulse]]''; [[Chile|Kili]], ''[[cochayuyo]]''.<ref>{{cite web |url= http://www.algaebase.org/speciesdetail.lasso?species_id=11752&sk=0&from=results&-session=abv3:51909EC30802716127sVj3EDC9C7 |publisher=AlgaeBase |title=Durvillaea antarctica (Chamisso) Hariot}}</ref> ''[[Porphyra umbilicalis|Laver]]''-i përdoret për të bërë ''[[laverbread]]'' në [[Wales|Uells]], ku njihet si {{lang|cy|bara lawr}}. Në [[Korea]], ''[[green laver]]''-i përdoret për të bërë {{lang|ko-Latn|[[Gim (Korean food)|gim]]}}.<ref>{{Cite web |title=Laver Archives |url=https://kimchimari.com/ingredient/laver/ |access-date=2024-12-15 |website=Kimchimari |language=en-US}}</ref> Tri forma algash të përdorura si ushqim: * ''[[Chlorella]]'': Ky lloj alge gjendet në ujëra të ëmbla dhe përmban pigmente [[photosynthetic|fotosintetike]] në [[chloroplast|kloroplastet]] e saj.<ref>{{cite web |title=Clorella Description and Uses |url=https://www.britannica.com/science/Chlorella |website=Britannica |access-date=27 July 2025 |ref=1}}</ref> * [[Klamath Lake AFA|Klamath AFA]]: Një nënspecie e Aphanizomenon flos-aquae e gjetur e egër në shumë trupa uji në mbarë botën, por e vjelë vetëm nga [[Upper Klamath Lake]], Oregon.<ref>{{cite web |title=AFA |url=https://klamathafa.com/afa |website=Klamathafa |access-date=27 July 2025 |ref=2}}</ref> * ''[[Spirulina (genus)|Spirulina]]'': E njohur ndryshe si cianobakter (një [[prokaryote|prokariot]] ose "algë blu-jeshile")<ref>{{cite web |last1=Brown |first1=Wyatt |last2=Jantz |first2=Katie |last3=Milazzo |first3=Nick (fact checker) |title=Spirulina |url=https://examine.com/supplements/spirulina/research/ |website=Examine |access-date=27 July 2025 |ref=3}}</ref> Vajrat nga disa alga kanë nivele të larta [[unsaturated fatty acid|acidesh yndyrore të pangopura]]. Disa varietete algash të preferuara nga [[vegetarianism|vegjetarianizmi]] dhe [[veganism|veganizmi]] përmbajnë acidet yndyrore thelbësore [[omega-3 fatty acid|omega-3]] me zinxhir të gjatë, [[docosahexaenoic acid|acidin dokozaheksaenoik]] (DHA) dhe [[eicosapentaenoic acid|acidin eikozapentaenoik]] (EPA).<ref name=":0">{{Cite web |date=2013-05-22 |title=Vegetarian EPA DHA and Essential Fats |url=http://vegetarian-dha-epa.co.uk/ |access-date=2024-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522103010/http://vegetarian-dha-epa.co.uk/ |archive-date=22 May 2013 }}</ref> Vaji i peshkut përmban acide yndyrore omega-3, por burimi origjinal janë algat (mikroalgat në veçanti), të cilat hahen nga jeta detare si [[copepod|kopepodët]] dhe kalojnë lart nëpër zinxhirin ushqimor.<ref name=":0" /> [[Pigment|Pigmentet]] natyrale ([[carotenoid|karotenoidet]] dhe klorofilet) të prodhuara nga algat mund të përdoren si alternativa ndaj [[dye|bojrave]] kimike dhe agjentëve ngjyrues.<ref>{{cite book |last1=Arad |first1=Shoshana |last2=Spharim |first2=Ishai |editor-last=Altman |editor-first=Arie |title=Agricultural Biotechnology |series=Books in Soils, Plants, and the Environment |volume=61 |date=1998 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8247-9439-2 |page=638 |contribution=Production of Valuable Products from Microalgae: An Emerging Agroindustry}}</ref> Prania e disa pigmenteve individuale algale, së bashku me raporte specifike të përqendrimit të pigmenteve, është specifike për taksonin: analiza e përqendrimeve të tyre me metoda të ndryshme analitike, veçanërisht [[high-performance liquid chromatography|kromatografia e lëngshme me performancë të lartë]], mund të ofrojë kështu një kuptim të thellë të përbërjes taksonomike dhe bollëkut relativ të popullatave natyrore të algave në mostra uji deti.<ref>{{cite journal |first1=C. |last1=Rathbun |first2=A. |last2=Doyle |first3=T. |last3=Waterhouse |date=June 1994 |title=Measurement of Algal Chlorophylls and Carotenoids by HPLC |url= http://bats.bios.edu/methods/chapter13.pdf |journal=Joint Global Ocean Flux Study Protocols |volume=13 |pages=91–96 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160304064738/http://bats.bios.edu/methods/chapter13.pdf |archive-date=4 March 2016 |access-date=7 July 2014}}</ref><ref>{{cite journal |first1=M. |last1=Latasa |first2=R. |last2=Bidigare |year=1998 |title=A comparison of phytoplankton populations of the Arabian Sea during the Spring Intermonsoon and Southwest Monsoon of 1995 as described by HPLC-analyzed pigments |journal=Deep-Sea Research Part II |issue=10–11 |pages=2133–2170 |doi=10.1016/S0967-0645(98)00066-6 |bibcode=1998DSRII..45.2133L |volume=45}}</ref> Karagjenani, nga alga e kuqe ''Chondrus crispus'', përdoret si trashës dhe stabilizues në produktet e qumështit.<ref>{{Cite web |title=Sources of Food Ingredients: Carrageenan |url=https://www.foodingredientfacts.org/facts-on-food-ingredients/sources-of-food-ingredients/carrageenan/ |access-date=2026-06-05 |website=Food Ingredient Facts |language=en-US}}</ref> ===Agjentë xhelifikues=== [[Agar]], një substancë [[gelatin|xhelatinoze]] e prejardhur nga algat e kuqe, ka një sërë përdorimesh komerciale.<ref>{{cite book |last1=Lewis |first1=J. G. |last2=Stanley |first2=N. F. |last3=Guist |first3=G. G. |editor1-last=Lembi |editor1-first=C. A. |editor2-last=Waaland |editor2-first=J. R. |title=Algae and Human Affairs |date=1988 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32115-0 |contribution=9. Commercial production of algal hydrocolloides}}</ref> Është një mjedis i mirë mbi të cilin rriten baktere dhe kërpudha, pasi shumica e mikroorganizmave nuk mund ta tresin agarin.<ref>{{cite book |last1=Roy |first1=Anupam |last2=Shrivastava |first2=Shanker Lal |last3=Mandal |first3=Santi M. |title=Novel Approaches of Nanotechnology in Food |chapter=Self-assembled carbohydrate nanostructures: Synthesis strategies to functional application in food |date=2016 |pages=133–164 |doi=10.1016/B978-0-12-804308-0.00005-4 |isbn=978-0-12-804308-0 }}</ref> [[Alginic acid|Acidi alginik]], ose alginati, nxirret nga algat kafe. Përdorimet e tij variojnë nga agjentë xhelifikues në ushqim, deri te fashat mjekësore. Acidi alginik është përdorur gjithashtu në fushën e [[biotechnology|bioteknologjisë]] si mjedis [[Biocompatibility|biokompatibël]] për enkapsulim dhe imobilizim qelizor. [[Molecular cuisine|Kuzhina molekulare]] është gjithashtu përdoruese e substancës për vetitë e saj xhelifikuese, përmes së cilës bëhet një mjet shpërndarës për shijet.<ref>{{cite journal |last1=Holdt |first1=Susan Løvstad |last2=Kraan |first2=Stefan |title=Bioactive compounds in seaweed: functional food applications and legislation |journal=Journal of Applied Phycology |date=June 2011 |volume=23 |issue=3 |pages=543–597 |doi=10.1007/s10811-010-9632-5 |bibcode=2011JAPco..23..543H |hdl=10379/11965 |hdl-access=free }}</ref> Mes 100.000 dhe 170.000 tonësh të lagësht ''[[Macrocystis]]'' vilen çdo vit në [[New Mexico|Meksikën e Re]] për nxjerrjen e [[Alginic acid|alginatit]] dhe ushqim [[abalone|abaloni]].<ref>{{cite web |url= http://www.algaebase.org/generadetail.lasso?genus_id=35715&-session=abv3:51909EC307dcf25DFApmi3530315 |publisher=AlgaeBase |title=Macrocystis C. Agardh 1820: 46 |access-date=28 December 2008 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20090104145632/http://www.algaebase.org/generadetail.lasso?genus_id=35715&-session=abv3%3A51909EC307dcf25DFApmi3530315 |archive-date=4 January 2009}}</ref><ref>{{cite web |url= http://botany.si.edu/projects/algae/economicuses/brownalgae.htm |work=Algae Research |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |title=Secondary Products of Brown Algae |access-date=29 December 2008 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20090413034226/http://botany.si.edu/projects/algae/economicuses/brownalgae.htm |archive-date=13 April 2009}}</ref> ===Kontrolli i ndotjes dhe biorimedimi=== * Ujërat e zeza mund të trajtohen me alga,<ref>{{cite web |title=Re-imagining algae |date=12 October 2016 |publisher=Australian Broadcasting Corporation |url= http://www.abc.net.au/radionational/programs/futuretense/re-imagining-algae/7926214-AU |access-date=26 January 2017 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170202043210/http://www.abc.net.au/radionational/programs/futuretense/re-imagining-algae/7926214 |archive-date=2 February 2017}}</ref> duke reduktuar përdorimin e sasive të mëdha kimikatesh toksike që do të nevojiteshin ndryshe. * Algat mund të përdoren për të kapur plehrat në [[runoff|shkarkimin sipërfaqësor]] nga fermat. Kur vilen më pas, algat e pasuruara mund të përdoren si plehër.<ref>{{Citation |last1=Gassner |first1=Vesela Tanaskovic |chapter=Harvesting of Agricultural Nutrient Runoff with Algae, to Produce New Soil Amendments for Urban and Peri-urban Olive Tree Agroforestry Systems in Southern Europe |date=2024 |title=Nature-based Solutions for Circular Management of Urban Water |pages=405–441 |editor-last=Stefanakis |editor-first=Alexandros |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-031-50725-0_23 |isbn=978-3-031-50725-0 |last2=Symeonidis |first2=Dimitris |last3=Koukaras |first3=Konstantinos |editor2-last=Oral |editor2-first=Hasan Volkan |editor3-last=Calheiros |editor3-first=Cristina |editor4-last=Carvalho |editor4-first=Pedro}}</ref> * [[Aquarium|Akuariumet]] dhe pellgjet mund të filtrohen duke përdorur alga, të cilat përthithin lëndët ushqyese nga uji në një pajisje të quajtur "pastrues algash", i njohur gjithashtu si pastrues i shtresës algale.<ref>{{cite web |url= http://www.reefbase.org/resource_center/publication/main.aspx?refid=10859 |title=Nutrient cycling in the Great Barrier Reef Aquarium – Proceedings of the 6th International Coral Reef Symposium, Australia |year=1988 |volume=2 |last1=Morrissey |first1=J. |last2=Jones |first2=M. S. |last3=Harriott |first3=V. |publisher=ReefBase |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20150223045428/http://www.reefbase.org/resource_center/publication/main.aspx?refid=10859 |archive-date=23 February 2015}}</ref><ref>{{cite journal |url= http://www3.interscience.wiley.com/journal/120083425/abstract |archive-url= https://archive.today/20101001181747/http://www3.interscience.wiley.com/journal/120083425/abstract |archive-date=1 October 2010 |title=Algal Response to Nutrient Enrichment in Forested Oligotrophic Stream |doi=10.1111/j.1529-8817.2008.00503.x |pmid=27041416 |volume=44 |issue=3 |journal=Journal of Phycology |pages=564–572 |year=2008 |last1=Veraart |first1=Annelies J. |last2=Romaní |first2=Anna M. |last3=Tornés |first3=Elisabet |last4=Sabater |first4=Sergi|bibcode= 2008JPcgy..44..564V }}</ref> Shkencëtarë të [[Agricultural Research Service|Shërbimit të Kërkimeve Bujqësore]] (SHBA) zbuluan se 60–90% e shkarkimit sipërfaqësor të azotit dhe 70–100% e shkarkimit sipërfaqësor të fosforit mund të kapet nga efluentët e plehut organik duke përdorur një pastrues horizontal algash, të quajtur gjithashtu pastrues i shtresës algale (ATS). Shkencëtarët zhvilluan ATS-në, e cila përbëhet nga kanale të cekëta, {{convert|100|ft|m|adj=on|order=flip}} të gjata, prej rrjete najloni ku mund të formohen koloni algash, dhe studiuan efikasitetin e saj për tre vjet. Ata zbuluan se algat mund të përdoren lehtësisht për të reduktuar shkarkimin sipërfaqësor të lëndëve ushqyese nga fushat bujqësore dhe për të rritur cilësinë e ujit që derdhet në lumenj, përrenj, dhe oqeane. Studiuesit mblodhën dhe tharën algat e pasura me lëndë ushqyese nga ATS dhe studiuan potencialin e tyre si plehër organik. Ata zbuluan se fidanët e kastravecit dhe misrit u rritën po aq mirë duke përdorur plehun organik ATS sa edhe me plehrat komercialë.<ref>{{cite web |url= https://agresearchmag.ars.usda.gov/2010/may/algae |title=Algae: A Mean, Green Cleaning Machine |publisher=USDA Agricultural Research Service |date=7 May 2010 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20101019142625/http://www.ars.usda.gov/is/AR/archive/may10/algae0510.htm |archive-date=19 October 2010}}</ref> Pastruesit e algave, duke përdorur versione me rrjedhje flluskash nga poshtë-lart ose ujëvarë vertikale, tani përdoren gjithashtu për të filtruar akuariume dhe pellgje.{{citation needed|date=May 2025}} Alga ''[[Stichococcus bacillaris]]'' është parë të kolonizojë rrëshira silikoni të përdorura në vende arkeologjike, duke [[Biodegradation|biodegraduar]] substancën sintetike.<ref>{{cite journal |title=Microorganisms Attack Synthetic Polymers in Items Representing Our Cultural Heritage |first1=Francesca |last1=Cappitelli |first2=Claudia |last2=Sorlini |journal=Applied and Environmental Microbiology |year=2008 |volume=74 |pmc=2227722 |issue=3 |pages=564–569 |doi=10.1128/AEM.01768-07 |pmid=18065627|bibcode=2008ApEnM..74..564C }}</ref> ===Bioplastikat=== Polimere të ndryshme mund të krijohen nga algat, gjë që mund të jetë veçanërisht e dobishme në krijimin e [[bioplastic|bioplastikave]]. Këto përfshijnë plastika hibride, plastika të bazuara në [[cellulose|celulozë]], [[poly-lactic acid|acid poli-laktik]], dhe [[bio-polyethylene|bio-polietilen]].<ref>{{Cite web |url= http://www.oilgae.com/non_fuel_products/biopolymers.html |title=Algae Biopolymers, Companies, Production, Market – Oilgae – Oil from Algae |work=oilgae.com |access-date=18 November 2017}}</ref> Disa kompani kanë filluar të prodhojnë polimere algash komercialisht, duke përfshirë përdorimin në flip-flops<ref>{{Cite news |url= https://www.zmescience.com/science/algae-flip-flop/ |title=Renewable flip flops: scientists produce the 'No. 1' footwear in the world from algae |date=9 October 2017 |work=ZME Science |access-date=18 November 2017}}</ref> dhe në dërrasa [[surfing|surfi]].<ref>{{Cite web |url= https://www.energy.gov/eere/bioenergy/articles/world-s-first-algae-surfboard-makes-waves-san-diego |title=World's First Algae Surfboard Makes Waves in San Diego |work=Energy.gov |access-date=18 November 2017}}</ref> Edhe algat përdoren gjithashtu për të përgatitur rrëshira të ndryshme polimerike të përshtatshme për aplikime [[coating|veshjeje]].<ref>{{cite journal |last1=Patil |first1=Chandrashekhar K |last2=Jirimali |first2=Harishchandra D |last3=Paradeshi |first3=Jayasinh S |last4=Chaudhari |first4=Bhushan L |last5=Alagi |first5=Prakash K |last6=Hong |first6=Sung Chul |last7=Gite |first7=Vikas V |title=Synthesis of biobased polyols using algae oil for multifunctional polyurethane coatings |journal=Green Materials |date=December 2018 |volume=6 |issue=4 |pages=165–177 |doi=10.1680/jgrma.18.00046 |bibcode=2018GrMat...6..165P }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Patil |first1=Chandrashekhar K. |last2=Jirimali |first2=Harishchandra D. |last3=Paradeshi |first3=Jayasinh S. |last4=Chaudhari |first4=Bhushan L. |last5=Gite |first5=Vikas V. |title=Functional antimicrobial and anticorrosive polyurethane composite coatings from algae oil and silver doped egg shell hydroxyapatite for sustainable development |journal=Progress in Organic Coatings |date=March 2019 |volume=128 |pages=127–136 |doi=10.1016/j.porgcoat.2018.11.002 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Patil |first1=Chandrashekhar K. |last2=Jirimali |first2=Harishchandra D. |last3=Paradeshi |first3=Jayasinh S. |last4=Chaudhari |first4=Bhushan L. |last5=Alagi |first5=Prakash K. |last6=Mahulikar |first6=Pramod P. |last7=Hong |first7=Sung Chul |last8=Gite |first8=Vikas V. |title=Chemical transformation of renewable algae oil to polyetheramide polyols for polyurethane coatings |journal=Progress in Organic Coatings |date=February 2021 |volume=151 |article-number=106084 |doi=10.1016/j.porgcoat.2020.106084 }}</ref> ==Në kulturën njerëzore== Ishulli i tretë në Liqenin Kunming, në [[Summer Palace|Pallatin e Verës]] të Pekinit, quhet Zaojian Tang Dao (藻鑒堂島). Emri vjen nga karakteri [[classical Chinese|kinez klasik]] 藻, që do të thotë njëkohësisht "algë" dhe "talent letrar". Si rezultat, emri i ishullit mund të përkthehet ose si "Ishulli i Sallës së Vështrimit të Algave" ose si "Ishulli i Sallës për Reflektim mbi Talentin Letrar."<ref>{{Cite book |last=Marques |first=Patricia |title=Essentials Of Microbiology |publisher=Arcler Education Inc |year=2017 |isbn=978-1-68094-529-4 |edition=1st |publication-date=2017 |page=212}}</ref> ==Imazhe shtesë== <gallery widths="200" heights="150"> File:Algae bladder 4290.jpg|Fshikëz alge </gallery> ==Shënime== {{notelist}} ==Referimet== {{Reflist}} ==Bibliografia== {{Refbegin|30em}} ===Të përgjithshme=== * {{cite book |last=Chapman |first=V.J. |title=Seaweeds and their Uses |date=1980 |orig-date=1st Pub. 1950 |publisher=Methuen |location=London |isbn=978-0-412-15740-0|language=en}} * {{cite book |last=Fritsch |first=F. E. |orig-date=1935 |date=1945 |title=The Structure and Reproduction of the Algae |volume=I & II |publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{cite book |first1=C. |last1=van den Hoek |first2=D. G. |last2=Mann |first3=H. M. |last3=Jahns |date=1995 |title=Algae: An Introduction to Phycology |publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{cite book|first=Ruth|last=Kassinger|title=Slime: How Algae Created Us, Plague Us, and Just Might Save Us|publisher=Mariner|year=2020|language=en}} * {{cite book |last1=Lembi |first1=C. A. |last2=Waaland |first2=J.R. |title=Algae and Human Affairs |date=1988 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32115-0|language=en}} * {{cite book |last1=Mumford |first1=T. F. |last2=Miura |first2=A. |chapter=''Porphyra'' as food: cultivation and economic |editor-last=Lembi |editor-first=C. A. |editor2-last=Waaland |editor2-first=J. R. |title=Algae and Human Affairs |date=1988 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32115-0 |pages=87–117|language=en}}. * {{cite book |last=Round |first=F. E. |title=The Ecology of Algae |date=1981 |publisher=Cambridge University Press |location=London |isbn=978-0-521-22583-0|language=en}} * {{cite book |last=Smith |first=G. M. |date=1938 |url= https://archive.org/details/cryptogamicbotan031880mbp |title=Cryptogamic Botany |volume=I |publisher=McGraw-Hill |location=New York|language=en}} * {{cite book |title=Cottonii and Spinosum Cultivation Handbook |last=Ask |first=E.I |year=1990 |publisher=FMC BioPolymer Corporation.Philippines |language=en}} ===Rajonal=== ====Britania dhe Irlanda==== * {{cite book |last1=Brodie |first1=Juliet |last2=Burrows |first2=Elsie M. |last3=Chamberlain |first3=Yvonne M. |last4=Christensen |first4=Tyge |last5=Dixon |first5=Peter Stanley |last6=Fletcher |first6=R. L. |last7=Hommersand |first7=Max H. |last8=Irvine |first8=Linda M. |last9=Maggs |first9=Christine A. |title=Seaweeds of the British Isles: A Collaborative Project of the British Phycological Society and the British Museum (Natural History) |date=1977–2003 |publisher=British Museum of Natural History, HMSO / Intercept |location=London / Andover |isbn=978-0-565-00781-2|language=en}} * {{cite book |last=Cullinane |first=John P. |date=1973 |title=Phycology of the South Coast of Ireland |location=Cork |publisher=Cork University Press|language=en}} * {{cite book |last1=Hardy |first1=F. G. |last2=Aspinall |first2=R. J. |title=An Atlas of the Seaweeds of Northumberland and Durham |date=1988 |publisher=Northumberland Biological Records Centre |location=The Hancock Museum, University Newcastle upon Tyne |isbn=978-0-9509680-5-6|language=en}} * {{cite book |last1=Hardy |first1=F. G. |last2=Guiry |first2=Michael D. |author2-link=Michael D. Guiry |last3=Arnold|first3=Henry R. |title=A Check-list and Atlas of the Seaweeds of Britain and Ireland |edition=Revised |date=2006 |publisher=British Phycological Society |location=London |isbn=978-3-906166-35-3|language=en}} * {{cite book |last1=John |first1=D. M. |last2=Whitton |first2=B. A. |last3=Brook |first3=J. A. |title=The Freshwater Algal Flora of the British Isles |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge / New York |isbn=978-0-521-77051-4|language=en}} * {{cite book |last1=Knight |first1=Margery |last2=Parke |first2=Mary W. |title=Manx Algae: An Algal Survey of the South End of the Isle of Man |date=1931 |location=Liverpool |publisher=University Press |series=Liverpool Marine Biology Committee Memoirs on Typical British Marine Plants & Animals |volume=XXX|language=en}} * {{cite book |last=Morton |first=Osborne |date=1994 |title=Marine Algae of Northern Ireland |location=Belfast |publisher=Ulster Museum |isbn=978-0-900761-28-7|language=en}} * {{cite journal |last=Morton |first=Osborne |title=The Marine Macroalgae of County Donegal, Ireland |journal=Bulletin of the Irish Biogeographical Society |volume=27 |pages=3–164 |date=1 December 2003|language=en}} ====Australia==== * {{cite book |last=Huisman |first=J. M. |title=Marine Plants of Australia |date=2000 |publisher=University of Western Australia Press |isbn=978-1-876268-33-6|language=en}} ====Zelanda e Re==== * {{cite book |last1=Chapman |first1=Valentine Jackson |last2=Lindauer |first2=VW |last3=Aiken |first3=M. |last4=Dromgoole |first4=F. I. |title=The Marine algae of New Zealand |date=1970 |orig-date=1900, 1956, 1961, 1969 |location=London / Lehre, Germany |publisher=Linnean Society of London / Cramer|language=en}} ====Evropa==== * {{cite book |last1=Cabioc'h |first1=Jacqueline |last2=Floc'h |first2=Jean-Yves |last3=Le Toquin |first3=Alain|last4=Boudouresque |first4=Charles-François |last5=Meinesz |first5=Alexandre |last6=Verlaque |first6=Marc |title=Guide des algues des mers d'Europe: Manche/Atlantique-Méditerranée |date=1992 |publisher=Delachaux et Niestlé |location=Lausanne, Suisse |language=fr |isbn=978-2-603-00848-5|language=en}} * {{cite book |title=Les Algues de côtes françaises (manche et atlantique), notions fondamentales sur l'écologie, la biologie et la systématique des algues marines |first=Paulette |last=Gayral |language=fr |location=Paris |publisher=Doin, Deren et Cie |date=1966}} * {{cite book |last1=Guiry |first1=Michael. D. |author1-link=Michael D. Guiry |last2=Blunden |first2=G. |title=Seaweed Resources in Europe: Uses and Potential |date=1991 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-92947-5|language=en}} * {{cite book |last=Míguez Rodríguez |first=Luís |date=1998 |title=Algas mariñas de Galicia: Bioloxía, gastronomía, industria |language=gl |publisher=Edicións Xerais de Galicia |location=Vigo |isbn=978-84-8302-263-4}} * {{cite book |last=Otero |first=J. |title=Guía das macroalgas de Galicia |date=2002 |publisher=Baía Edicións |location=A Coruña |language=gl |isbn=978-84-89803-22-0}} * {{cite book |last1=Bárbara |first1=I. |last2=Cremades |first2=J. |date=1993 |title=Guía de las algas del litoral gallego |language=es |publisher=Concello da Coruña – Casa das Ciencias |location=A Coruña}} ====Arktiku==== * {{cite book |last=Kjellman |first=Frans Reinhold |date=1883 |title=The algae of the Arctic Sea: A survey of the species, together with an exposition of the general characters and the development of the flora |location=Stockholm |publisher=Kungl. Svenska vetenskapsakademiens handlingar |volume=20 |pages=1–350|language=en}} ====Grenlanda==== * {{cite book |last=Lund |first=Søren Jensen |date=1959 |title=The Marine Algae of East Greenland |location=Kövenhavn |publisher=C.A. Reitzel |id=9584734|language=en}} ====Ishujt Faroe==== * {{cite book |first=Frederik |last=Børgesen |contribution=Marine Algae |pages=339–532 |editor-last=Warming |editor-first=Eugene |title=Botany of the Faröes Based Upon Danish Investigations, Part II |location=Copenhagen |publisher=Det nordiske Forlag |orig-date=1903 |date=1970|language=en}}. ====Ishujt Kanare==== * {{cite book |first=Frederik |last=Børgesen |title=Marine Algae from the Canary Islands |date=1936 |orig-date=1925, 1926, 1927, 1929, 1930 |location=Copenhagen |publisher=Bianco Lunos|language=en}} ====Maroku==== * {{cite book |title=Algues de la côte atlantique marocaine |first=Paulette |last=Gayral |date=1958 |publisher=Rabat [Société des sciences naturelles et physiques du Maroc] |location=Casablanca |language=fr}} ====Afrika e Jugut==== * {{cite book |last1=Stegenga |first1=H. |last2=Bolton |first2=J. J. |last3=Anderson |first3=R. J. |title=Seaweeds of the South African West Coast |date=1997 |publisher=Bolus Herbarium, University of Cape Town |isbn=978-0-7992-1793-3|language=en}} ====Amerika e Veriut==== * {{cite book |last1=Abbott |first1=I. A. |last2=Hollenberg |first2=G. J. |title=Marine Algae of California |date=1976 |publisher=Stanford University Press |location=California |isbn=978-0-8047-0867-8|language=en}} * {{cite book |last=Greeson |first=Phillip E. |date=1982 |title=An annotated key to the identification of commonly occurring and dominant genera of Algae observed in the Phytoplankton of the United States |publisher=US Department of the Interior, Geological Survey |location=Washington DC |url= https://archive.org/details/annotatedkeytoid00gree |access-date=19 December 2008|language=en}} * {{cite book |last=Taylor |first=William Randolph |date=1969 |orig-date=1937, 1957, 1962 |title=Marine Algae of the Northeastern Coast of North America |publisher=University of Michigan Press |location=Ann Arbor |isbn=978-0-472-04904-2|language=en}} * {{cite book |last1=Wehr |first1=J. D. |last2=Sheath |first2=R. G. |title=Freshwater Algae of North America: Ecology and Classification |date=2003 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-741550-5|language=en}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category}} {{Wikispecies|Algae}} * {{cite web |url= http://www.algaebase.org |title=AlgaeBase |first1=Michael |last1=Guiry |author1-link=Michael D. Guiry |first2=Wendy |last2=Guiry|language=en}} – a database of all algal names including images, nomenclature, taxonomy, distribution, bibliography, uses, extracts * {{cite web |url= http://ccdb.ucsd.edu/sand/main?stype=lite&keyword=algae&event=display&Submit=Go&start=1 |title=Algae – Cell Centered Database |work=CCDb.UCSD.edu |publisher=University of California |location=San Diego|language=en}} * {{cite web |first1=Don |last1=Anderson |first2=Bruce |last2=Keafer |first3=Judy |last3=Kleindinst |first4=Katie |last4=Shaughnessy |first5=Katherine |last5=Joyce |first6=Danielle |last6=Fino |first7=Adam |last7=Shepherd |title=Harmful Algae |year=2007 |publisher=US National Office for Harmful Algal Blooms |url= http://www.whoi.edu/redtide/page.do?pid=14779 |access-date=19 December 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081205151336/http://www.whoi.edu/redtide/page.do?pid=14779 |archive-date=5 December 2008 |url-status=live|language=en}} * {{cite web |title=About Algae |work=NMH.ac.uk|publisher=Natural History Museum, United Kingdom |url= http://www.nhm.ac.uk/research-curation/scientific-resources/biodiversity/uk-biodiversity/algaevision/about-algae/index.html|language=en }} {{Authority control}} [[KAtegoria:Algat| ]] 6mmjz9ua5pjh0ef1usb4ma0fh5qs6qs 3029135 3029103 2026-09-02T01:56:00Z Leutrim.P 113691 +[[Kategoria:Emra të zakonshëm të organizmave]]; ±[[Kategoria:Algat]]→[[Kategoria:Alga]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3029135 wikitext text/x-wiki {{Short description|lloj i një grupi të madh dhe të larmishëm organizmash fotosintetikë}} {{Infobox | above = Algat | abovestyle = background:{{taxobox colour|Viridiplantae}}; color:black; | subheader = Organizma që kryejnë fotosintezë oksigjenike, përveç bimëve tokësore | image = [[File:NSW seabed 1.JPG|210px]] | caption = Alga detare duke u rritur në shtratin e detit në ujëra të cekëta | image2 = [[File:Водоросли пресноводного водоема 2.jpg|210px]] | caption2 = Alga mikroskopike njëqelizore dhe koloniale të ujërave të ëmbla | headerstyle = background:{{taxobox colour|Viridiplantae}}; color:black; | labelstyle = background:#dbffdb; color:black; | header1 = Ndarjet tradicionale algale<ref name="Guiry-2024">{{cite journal |first1=Michael D. |last1=Guiry |author-link=Michael D. Guiry |title=How many species of algae are there? A reprise. Four kingdoms, 14 phyla, 63 classes and still growing |journal=Journal of Phycology |date=2024 |volume=60 |issue=2 |pages=214–228 |doi=10.1111/jpy.13431|pmid=38245909|doi-access=free |bibcode=2024JPcgy..60..214G |language=en}}</ref><ref>Guiry, M.D. & Guiry, G.M. 2025. ''AlgaeBase''. World-wide electronic publication, University of Galway. <nowiki>https://www.algaebase.org</nowiki>; searched on 25 May 2025.</ref> | label2 = Prokariote | data2 = [[Cyanobacteria]] | label3 = Eukariote (endosimbiozë primare) | data3 = [[Glaucophyte|Glaucophyta]], [[Red algae|Rhodophyta]], [[Prasinodermophyta]], [[Chlorophyta]], [[Charophyta]]* | label4 = Eukariote (endosimbiozë sekondare) | data4 = [[Chlorarachniophyte|Chlorarachniophyta]], [[Chrompodellid|Chromeridophyta]], [[Cryptista]] (pjesërisht), [[Dinoflagellate|Dinoflagellata]], [[Euglenozoa|Euglenophyta]] (pjesërisht), [[Haptophyte|Haptophyta]], [[Ochrophyte|Heterokontophyta]] | data5 = <nowiki>*</nowiki>[[Paraphyly|parafiletike]], përjashton bimët tokësore | header6 = [[#Diversity|Larmia]] | label7 = Të gjalla | data7 = 50.605 specie | label8 = Fosile | data8 = 10.556 specie }} '''Alga''' ose '''algat''' janë çdo lloj i një grupi të madh dhe të larmishëm organizmash [[Fotosinteza|fotosintetikë]]. Nga ky grup përjashtohen bimët tokësore ([[embryophyte|embriofitet]]). Këta organizma variojnë nga [[microalgae|mikroalgat]] mikroskopike njëqelizore (duke përfshirë [[Cianobakteria|cianobakteret]] dhe [[phytoplankton|fitoplanktonin]]) deri te [[Alga e detit|algat detare]], [[Alga e detit|makroalgat]] shumëqelizore që mund të rriten deri në {{convert|50|m}} gjatësi. Shumica e algave janë ujore (veçanërisht detare), dhe disa formojnë [[colony (biology)|koloni]] të bashkuara. Algat e ujërave të ëmbla përfshijnë [[Charophyta]]-n, si p.sh. ''[[Spirogyra]]''-n filamentoze dhe [[stonewort|algat gurore]] të ngjashme me bar. Shumica e algave janë [[Planktoni|plankton]] i bartur pasivisht nga uji, megjithëse disa makroalga kanë [[holdfast (biology)|struktura ngjitëse]] për t'u fiksuar. Algat janë [[Polyphyly|polifiletike]]<ref name="Nabors-2004" /> pasi kanë origjina të shumta evolutive. Megjithëse algat me [[Kloroplasti|kloroplaste]] me dy membrana duket se formojnë një grup [[Paraphyly|parafiletik]] brenda [[clade|kladit]] [[Archaeplastida]], algat e tjera me kloroplaste që kanë tre ose më shumë membrana evoluan nga [[protist|protistë]] që fituan aftësinë fotosintetike pasi gëlltitën arkeoplastidë. [[Chlorophyte|Klorofitet]], [[Algat e kuqe|rodofitet]] (algat e kuqe) dhe [[glaucophyte|glaukofitet]] (algat gri) kanë kloroplaste primare të prejardhura ''drejtpërdrejt'' nga [[endosymbiont|endosimbiontë]] cianobakterialë, ndërsa [[Algat silikate|diatometë]], [[cryptomonad|kriptomonadat]], [[euglenoid|euglenoidet]] dhe [[phaeophyceae|feofitet]] (algat kafe) kanë kloroplaste sekondare të prejardhura nga alga të kuqe ose alga jeshile të endosimbiozuara ''tërthorazi''.<ref>{{cite journal |first1=J. D. |last1=Palmer |first2=D. E. |last2=Soltis |first3=M. W. |last3=Chase |year=2004 |title=The plant tree of life: an overview and some points of view |journal=American Journal of Botany |volume=91 |issue=10 |pages=1437–1445 |doi=10.3732/ajb.91.10.1437 |pmid=21652302 |bibcode=2004AmJB...91.1437P |doi-access=free|language=en}}</ref> Shumica e algave janë organizma njëqelizorë pa rrënjë, gjethe apo kërcell. Shumica janë [[photoautotroph|fotoautotrofë]] dhe [[primary production|prodhuesit parësorë]] kryesorë të [[aquatic ecosystem|ekosistemeve ujore]], megjithëse disa janë miksotrofë që përfitojnë energji metabolike si nga fotosinteza e brendshme, ashtu edhe nga kërkimi i lëndëve ushqyese të jashtme. Disa alga njëqelizore janë kthyer në [[heterotroph|heterotrofë]] ose parazitë, duke u mbështetur tërësisht në burime energjie të jashtme.<ref>Pringsheim, E. G. 1963. ''Farblose Algen. Ein beitrag zur Evolutionsforschung''. Gustav Fischer Verlag, Stuttgart. 471 pp., [[species:Algae#Pringsheim (1963)]].</ref><ref>{{cite journal |last1=Tartar |first1=A. |last2=Boucias |first2=D. G. |last3=Becnel |first3=J. J. |last4=Adams |first4=B. J. |year=2003 |title=Comparison of plastid 16S rRNA (rrn 16) genes from Helicosporidium spp.: Evidence supporting the reclassification of Helicosporidia as green algae (Chlorophyta) |journal=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology |volume=53 |pages=1719–1723 |doi=10.1099/ijs.0.02559-0 |pmid=14657099 |issue=Pt 6 |doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Figueroa-Martinez |first1=F. |last2=Nedelcu |first2=A. M. |last3=Smith |first3=D. R. |last4=Reyes-Prieto |first4=A. |year=2015 |title=When the lights go out: the evolutionary fate of free-living colorless green algae |journal=New Phytologist |volume=206 |issue=3 |pages=972–982 |doi=10.1111/nph.13279 |pmid=26042246 |pmc=5024002|bibcode=2015NewPh.206..972F |language=en}}</ref> Algat kanë një mekanizëm fotosintetik që rrjedh përfundimisht nga cianobakteret, të cilat prodhojnë [[oxygen|oksigjen]] duke ndarë [[water molecule|molekulat e ujit]], ndryshe nga bakteret fotosintetike. Alga të fosilizuara filamentoze nga pellgu i [[Vindhya]]s janë datuar 1,6 deri në 1,7 miliardë vjet më parë.<ref>{{cite journal |pmid=19416859 |year=2009 |last1=Bengtson |first1=S. |last2=Belivanova |first2=V. |last3=Rasmussen |first3=B. |last4=Whitehouse |first4=M. |title=The controversial 'Cambrian' fossils of the Vindhyan are real but more than a billion years older |volume=106 |issue=19 |pages=7729–7734 |doi=10.1073/pnas.0812460106 |pmc=2683128 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |bibcode=2009PNAS..106.7729B |doi-access=free |language=en}}</ref> Për shkak të gamës së gjerë të llojeve të algave, ekziston një gamë po aq e gjerë përdorimesh industriale dhe tradicionale në shoqërinë njerëzore. Praktikat tradicionale të [[seaweed farming|kultivimit të algave detare]] ekzistojnë prej mijëra vitesh dhe kanë tradita të forta në kulturat ushqimore të [[Azia Lindore|Azisë Lindore]]. Aplikimet më moderne të [[algaculture|algakulturës]] i zgjerojnë [[edible seaweed|traditat ushqimore]] për përdorime të tjera, duke përfshirë ushqimin e bagëtive, përdorimin e algave për [[bioremediation|biorimedim]] ose kontroll të ndotjes, shndërrimin e dritës së diellit në [[algae fuel|karburante nga algat]] ose kimikate të tjera të përdorura në procese industriale, si dhe në aplikime mjekësore dhe shkencore. ==Etimologjia== Njëjësi {{lang|la|alga}} është fjala [[Latin|latine]] për "[[Alga e detit|algë deti]]" dhe e ruan atë kuptim në [[Gjuha angleze|anglisht]].<ref>{{cite book |chapter=alga, algae |title=Webster's Third New International Dictionary of the English Language Unabridged with Seven Language Dictionary |volume=1 |date=1986 |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc|language=en}}</ref> [[Etimologjia]] është e paqartë. Megjithëse disa spekulojnë se lidhet me latinishten {{lang|la|algēre}}, "të kesh ftohtë",<ref>{{cite book |first=Eric |last=Partridge |chapter=algae |title=Origins |url=https://archive.org/details/originsshortetym0000part |url-access=registration |date=1983|publisher=Greenwich House |isbn=978-0-517-41425-5 |language=en}}</ref> nuk njihet asnjë arsye për ta lidhur algën e detit me temperaturën. Një burim më i mundshëm është {{lang|la|alliga}}, "lidh, gërshetoj".<ref>{{cite book |title=A Latin Dictionary |chapter=Alga |first1=Charlton T. |last1=Lewis |first2=Charles |last2=Short |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |date=1879 |chapter-url= https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aalphabetic+letter%3DA%3Aentry+group%3D37%3Aentry%3Dalga |access-date=31 December 2017|language=en}}</ref> Fjala [[Gjuha greke e lashtë|greke e lashtë]] për "algë deti" ishte {{lang|el|φῦκος}} ({{lang|el-Latn|phŷkos}}), e cila mund të nënkuptonte ose algën e detit (ndoshta algën e kuqe) ose një bojë të kuqe të prejardhur prej saj. [[Romanization of Greek|Latinizimi]], {{lang|la|fūcus}}, nënkuptonte kryesisht skuqësen kozmetike. Etimologjia është e pasigurt, por një kandidat i fortë prej kohësh ka qenë ndonjë fjalë e lidhur me [[Hebraishtja biblike|biblikën]] {{lang|he|פוך}} ({{lang|he-Latn|pūk}}), "bojë" (nëse jo vetë ajo fjalë), një [[Kohl (cosmetics)|hijezues sysh kozmetik]] i përdorur nga [[Egjipti i Lashtë|egjiptianët e lashtë]] dhe banorë të tjerë të Mesdheut lindor. Mund të ishte çdo ngjyrë: e zezë, e kuqe, jeshile ose blu.<ref>{{cite book |first1=Thomas Kelly |last1=Cheyne |first2=John Sutherland |last2=Black |title=Encyclopædia biblica: A critical dictionary of the literary, political and religious history, the archæology, geography, and natural history of the Bible |url= https://books.google.com/books?id=GccVAAAAYAAJ&pg=PA3525 |date=1902 |publisher=Macmillan Company |page=3525|language=en}}</ref> Studimi i algave quhet më së shpeshti [[phycology|fikologji]] termi [[wikt:algology|algologji]] po del jashtë përdorimit.<ref>{{cite book |title=Phycology |chapter=Basic characteristics of the algae |date=2008 |pages=3–30 |doi=10.1017/CBO9780511812897.002 |isbn=978-0-521-68277-0 |language=en}}</ref> ==Përshkrimi== [[File:Gephyrocapsa oceanica color.jpg|thumb|Mikrografi elektronike me skanim (në ngjyra false) e [[coccolithophore|kokolitoforit]] njëqelizor ''[[Gephyrocapsa]] oceanica'']] Algat janë një grup heterogjen organizmash kryesisht fotosintetikë që prodhojnë oksigjen dhe u mungojnë tiparet riprodhuese dhe kompleksiteti strukturor i bimëve tokësore. Ky koncept përfshin cianobakteret, të cilat janë prokariote, dhe të gjithë [[protist|protistët]] fotosintetikë, të cilët janë eukariotë. Ato përmbajnë [[chlorophyll a|klorofil ''a'']] si pigmentin e tyre kryesor fotosintetik dhe zakonisht banojnë në mjedise ujore.<ref name="Lee-2008">{{cite book |last=Lee |first=Robert Edward |date=2008 |title=Phycology |url=https://archive.org/details/phycology00leer_0 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-36744-8 }}</ref><ref name="Graham-2022-1"/> Megjithatë, ka shumë përjashtime nga ky përkufizim. Shumë protistë jofotosintetikë përfshihen në studimin e algave, si p.sh. të afërmit heterotrofikë të [[euglenophyte|euglenofiteve]]<ref name="Graham-2022-1"/> ose numri i madh i specieve të algave pa ngjyrë që kanë humbur klorofilin gjatë evolucionit (p.sh., ''[[Prototheca]]''). Disa specie të veçanta algash tolerojnë habitate tokësore të thata, si dheu, shkëmbinjtë ose shpellat e fshehura nga burimet e dritës, megjithëse ende kanë nevojë për lagështi të mjaftueshme për të qenë aktive.<ref name="Graham-2022-1"/> ===Morfologjia=== [[File:Kelp-forest-Monterey.jpg|thumb|upright|Ekspozita e [[kelp forest|pyllit të kelpit]] në Akuariumin e Gjirit të Montereyt: një tal tredimensional, shumëqelizor]] Algat shfaqin një gamë [[Morphology (biology)|morfologjish]], dhe [[Convergent evolution|konvergjenca]] e tipareve në grupe të palidhura është e zakonshme. Të vetmet grupe që shfaqin [[Thallus|tale]] tredimensionale shumëqelizore janë [[Red algae|algat e kuqe]] dhe [[Brown algae|algat kafe]], si dhe disa [[Chlorophyta|klorofite]].<ref name="Xiao-2004">{{cite journal |last1=Xiao |first1=S. |last2=Knoll |first2=A. H. |last3=Yuan |first3=X. |last4=Pueschel |first4=C. M. |year=2004 |title=Phosphatized multicellular algae in the Neoproterozoic Doushantuo Formation, China, and the early evolution of florideophyte red algae |journal=American Journal of Botany |volume=91 |issue=2 |pages=214–227 |doi=10.3732/ajb.91.2.214 |pmid=21653378 |doi-access=free }}</ref> Rritja apikale kufizohet në nëngrupe të këtyre grupeve: [[Florideophyceae|algat e kuqe florideofite]], lloje të ndryshme kafe, dhe karofitet.<ref name="Xiao-2004" /> Forma e karofiteve është mjaft e ndryshme nga ajo e algave të kuqe dhe kafe, sepse ato kanë nyje të dallueshme, të ndara nga "kërcej" internodalë; vorbulla degësh që kujtojnë [[horsetail|bishtin e kalit]] shfaqen te nyjet.<ref name="Xiao-2004" /> [[Conceptacle|Konceptaklet]] janë një tjetër tipar [[polyphyletic|polifiletik]]; ato shfaqen te [[coralline algae|algat koraline]] dhe [[Hildenbrandiales]], si dhe te algat kafe.<ref name="Xiao-2004" /> Shumica e algave më të thjeshta janë [[flagellate|flagjelate]] ose [[amoeboid|amoeboide]] njëqelizore, por forma koloniale dhe jolëvizëse janë zhvilluar në mënyrë të pavarur në disa nga grupet. Disa nga nivelet organizative më të zakonshme, më shumë se një prej të cilave mund të ndodhin në [[biological life cycle|ciklin jetësor]] të një specieje, janë: * [[Colony (biology)|Koloniale]]: grupe të vogla, të rregullta qelizash lëvizëse * Kapsoide: qeliza individuale jolëvizëse të mbështjella në [[mucilage|mukilazh]] * Kokoide: qeliza individuale jolëvizëse me mure qelizore * Palmeloide: qeliza jolëvizëse të mbështjella në mukilazh * Filamentoze: një varg qelizash jolëvizëse të lidhura, ndonjëherë të degëzuara * Parenkimatoze: qeliza që formojnë një tal me diferencim të pjesshëm indesh Në tre linja, janë arritur nivele edhe më të larta organizimi, me diferencim të plotë indor. Këto janë algat kafe,<ref>{{cite web |url= http://www.ucmp.berkeley.edu/chromista/phaeophyta.html |title=Introduction to the Phaeophyta: Kelps and brown "Algae" |first=Ben |last=Waggoner |publisher=University of California Museum of Palaeontology (UCMP) |date=1994–2008 |access-date=19 December 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081221171218/http://www.ucmp.berkeley.edu/chromista/phaeophyta.html |archive-date=21 December 2008 }}</ref> disa prej të cilave mund të arrijnë 50 m gjatësi ([[kelp]])<ref>{{cite book |last=Thomas |first=D. N. |title=Seaweeds |date=2002 |publisher=The Natural History Museum |location=London |isbn=978-0-565-09175-0}}</ref>—algat e kuqe,<ref>{{cite web |url= http://www.ucmp.berkeley.edu/protista/rhodophyta.html |title=Introduction to the Rhodophyta, the red 'algae' |first=Ben |last=Waggoner |publisher=University of California Museum of Palaeontology (UCMP) |date=1994–2008 |access-date=19 December 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081218211021/http://www.ucmp.berkeley.edu/protista/rhodophyta.html |archive-date=18 December 2008 }}</ref> dhe algat jeshile.<ref>{{cite web |url= http://www.ucmp.berkeley.edu/greenalgae/greenalgae.html |title=Introduction to the Green Algae |work=berkeley.edu |archive-url= https://web.archive.org/web/20070213103838/http://www.ucmp.berkeley.edu/greenalgae/greenalgae.html |archive-date=13 February 2007 |access-date=15 February 2007}}</ref> Format më komplekse gjenden te algat karofite (shih [[Charales]] dhe [[Charophyta]]), në një lineazh që përfundimisht çoi te bimët e larta tokësore. Risia që përcakton këto bimë joalgale është prania e organeve riprodhuese femërore me shtresa qelizash mbrojtëse që mbrojnë zigotën dhe embrionin në zhvillim. Për këtë arsye, bimët tokësore quhen [[Embryophyte|embriofite]]. ====Shtresat algale (turfs)==== Termi "shtresë algale" (algal turf) përdoret shpesh, por përkufizohet keq. Shtresat algale janë shtroje të trasha, si qilim, prej algash deti, që mbajnë [[sediment]] dhe konkurrojnë me specie themeluese si [[coral reef|korale]] dhe [[kelp forest#Kelp|kelpe]], dhe zakonisht janë më pak se 15 cm të larta. Një shtresë e tillë mund të përbëhet nga një ose më shumë specie, dhe përgjithësisht mbulon një sipërfaqe në rend të madhësisë prej një metri katror ose më shumë. Disa karakteristika të përbashkëta janë renditur më poshtë:<ref name="Connell-2014" >{{cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/285992380 |last1=Connell |first1=Sean |last2=Foster |first2=M.S. |last3=Airoldi |first3=Laura |date=9 January 2014 |title= What are algal turfs? Towards a better description of turfs |journal=Marine Ecology Progress Series |volume=495 |pages=299–307 |doi=10.3354/meps10513 |bibcode=2014MEPS..495..299C |doi-access=free }}</ref> * Algat që formojnë grumbullime të përshkruara si shtresa përfshijnë diatome, cianobaktere, klorofite, feofite dhe rodofite. Shtresat shpesh përbëhen nga specie të shumta në një gamë të gjerë shkallësh hapësinore, por shtresat monospecifike raportohen shpesh.<ref name="Connell-2014" /> * Shtresat mund të jenë shumë të ndryshueshme morfologjikisht në shkallë gjeografike, madje edhe brenda së njëjtës specie në shkallë lokale, dhe mund të jetë e vështirë t'i identifikosh për sa i përket specieve përbërëse.<ref name="Connell-2014" /> * Shtresat janë përkufizuar si alga të shkurtra, por kjo është përdorur për të përshkruar intervale lartësie nga më pak se 0,5 cm deri në më shumë se 10 cm. Në disa rajone, përshkrimet i afroheshin lartësive që mund të quheshin kurora (20 deri 30 cm).<ref name="Connell-2014" /> ===Fiziologjia=== Shumë alga, veçanërisht speciet e [[Characeae]]s,<ref>{{Cite book |last=Tazawa |first=Masashi |chapter-url= https://books.google.com/books?id=iMxH0-q42PkC&pg=PA31 |access-date=7 October 2012 |volume=72 |date=2010 |publisher=Springer |isbn=978-3-642-13145-5 |pages=5–34 |doi=10.1007/978-3-642-13145-5_1 |title=Progress in Botany 72 |chapter=Sixty Years Research with Characean Cells: Fascinating Material for Plant Cell Biology }}</ref> kanë shërbyer si organizma eksperimentalë model për të kuptuar mekanizmat e përshkueshmërisë së ujit nëpër membrana, [[osmoregulation|osmorregullimit]], [[salt tolerance|tolerancës ndaj kripës]], [[cytoplasmic streaming|rrjedhjes citoplazmike]], dhe gjenerimit të [[action potentials|potencialeve të veprimit]]. [[Plant hormones|Hormonet e bimëve]] gjenden jo vetëm te bimët e larta, por edhe te algat.<ref>{{cite journal |last1=Tarakhovskaya |first1=E. R. |last2=Maslov |first2=Yu. I. |last3=Shishova |first3=M. F. |date=April 2007 |title=Phytohormones in algae |journal=Russian Journal of Plant Physiology |volume=54 |issue=2 |pages=163–170 |doi=10.1134/s1021443707020021 |bibcode=2007RuJPP..54..163T }}</ref> ===Cikli jetësor=== {{further|Conceptacle}} [[Red algae|Rhodophyta]], [[Chlorophyta]], dhe [[Heterokont]]ophyta, tri ndarjet kryesore algale, kanë cikle jetësore që shfaqin variacion dhe kompleksitet të konsiderueshëm. Në përgjithësi, ekziston një fazë aseksuale ku qelizat e algës janë [[Ploidy|diploide]], një fazë seksuale ku qelizat janë [[haploid|haploide]], e ndjekur nga bashkimi i [[gamete|gameteve]] mashkullore dhe femërore. Riprodhimi aseksual mundëson rritje efikase të popullsisë, por është e mundur më pak variacion. Zakonisht, në riprodhimin seksual të algave njëqelizore dhe koloniale, dy gamete haploide, të specializuara dhe seksualisht të përputhshme, hyjnë në kontakt fizik dhe bashkohen për të formuar një [[zygote|zigotë]]. Për të siguruar një çiftëzim të suksesshëm, zhvillimi dhe lëshimi i gameteve janë shumë të sinkronizuar dhe të rregulluar; feromonet mund të luajnë një rol kyç në këto procese.<ref>{{cite journal |last1=Frenkel |first1=J. |last2=Vyverman |first2=W. |last3=Pohnert |first3=G. |title=Pheromone signaling during sexual reproduction in algae |journal=Plant J. |volume=79 |issue=4 |pages=632–644 |year=2014 |pmid=24597605 |doi=10.1111/tpj.12496|doi-access=free |bibcode=2014PlJ....79..632F }}</ref> Riprodhimi seksual lejon më shumë variacion dhe ofron përfitimin e riparimit rekombinacional efikas të dëmtimit të ADN-së gjatë [[meiosis|mejozës]], një fazë kyçe e ciklit seksual.<ref>{{cite journal |last1=Bernstein |first1=Harris |last2=Byerly |first2=Henry C. |last3=Hopf |first3=Frederic A. |last4=Michod |first4=Richard E. |title=Genetic Damage, Mutation, and the Evolution of Sex |journal=Science |date=20 September 1985 |volume=229 |issue=4719 |pages=1277–1281 |doi=10.1126/science.3898363 |bibcode=1985Sci...229.1277B |pmid=3898363 }}</ref> Megjithatë, riprodhimi seksual është më i kushtueshëm se riprodhimi aseksual.<ref>{{cite journal |last=Otto |first=S. P. |title=The evolutionary enigma of sex |journal=Am. Nat. |volume=174 |issue=Suppl 1 |pages=S1–S14 |year=2009 |pmid=19441962 |doi=10.1086/599084 |bibcode=2009ANat..174S...1O }}</ref> Është treguar se mejoza ndodh në shumë specie të ndryshme algash.<ref>{{cite journal |last1=Heywood |first1=P. |last2=Magee |first2=P. T. |title=Meiosis in protists: Some structural and physiological aspects of meiosis in algae, fungi, and protozoa |journal=Bacteriol Rev |volume=40 |issue=1 |pages=190–240 |year=1976 |pmid=773364 |pmc=413949 |doi=10.1128/MMBR.40.1.190-240.1976 }}</ref> ==Klasifikimi== ===Histori e shkurtër=== [[File:Gmelin - Historia Fucorum (Titelblatt).png|thumb|upright |Faqja e titullit të ''Historia Fucorum'' të [[Samuel Gottlieb Gmelin|Gmelin]]-it, e datës 1768]] [[Carl Linnaeus|Linnaeu]]-u, në ''[[Species Plantarum]]'' (1753),<ref>{{cite book |last=Linnæus |first=Caroli |date=1753 |title=Species Plantarum |volume=2 |page=1131 |url= https://www.biodiversitylibrary.org/item/13830#page/573/mode/1up |publisher=Impensis Laurentii Salvii}}</ref> pika fillestare e [[botanical nomenclature|nomenklaturës botanike]] moderne, njohu 14 gjini algash, nga të cilat vetëm katër konsiderohen aktualisht si alga.<ref>{{Cite book |url= https://books.google.com/books?id=hOa74Hm4zDIC&pg=PA22 |title=Textbook of Algae |isbn=978-0-07-451928-8 |last1=Sharma |first1=O. P. |date=1 January 1986 |page=22|publisher=Tata McGraw-Hill }}</ref> Në ''[[10th edition of Systema Naturae|Systema Naturae]]'', Linnaeu-u përshkroi gjinitë ''[[Volvox]]'' dhe ''[[Corallina]]'', dhe një specie të ''[[Acetabularia]]'' (si ''[[Madrepora]]''), mes kafshëve. Në vitin 1768, [[Samuel Gottlieb Gmelin]] (1744–1774) botoi ''Historia Fucorum'', punimi i parë i kushtuar algave detare dhe libri i parë mbi [[marine biology|biologjinë detare]] që përdori nomenklaturën binomiale, atëherë të re, të Linnaeut. Ai përfshinte ilustrime të hollësishme të algave të detit mbi fletë të palosura.<ref>{{cite book |last=Gmelin |first=S. G. |date=1768 |url= https://books.google.com/books?id=YUAAAAAAQAAJ&q=%22Historia+Fucorum%22 |via=Google Books |title=Historia Fucorum |publisher=Ex typographia Academiae scientiarum |location=St. Petersburg}}</ref><ref>{{cite book |last1=Silva |first1=P. C. |last2=Basson |first2=P. W. |last3=Moe |first3=R. L. |date=1996 |url= https://books.google.com/books?id=vuWEemVY8WEC&q=%22Historia+Fucorum%22+binomial+nomenclature&pg=PA2 |via=Google Books |title=Catalogue of the Benthic Marine Algae of the Indian Ocean|publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-91581-7 }}</ref> [[William Henry Harvey|W. H. Harvey]] (1811–1866) dhe [[Lamouroux]] (1813)<ref name="Medlin-1997">{{cite journal |first1=Linda K. |last1=Medlin |first2=Wiebe H. C. F. |last2=Kooistra |first3=Daniel |last3=Potter |first4=Gary W. |last4=Saunders |first5=Robert A. |last5=Anderson |year=1997 |url=http://epic.awi.de/2100/1/Med1997c.pdf |title=Phylogenetic relationships of the 'golden algae' (haptophytes, heterokont chromophytes) and their plastids |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20131005084158/http://epic.awi.de/2100/1/Med1997c.pdf |archive-date=5 October 2013 |journal=Plant Systematics and Evolution |page=188}}</ref> ishin të parët që ndanë algat makroskopike në katër ndarje bazuar në pigmentimin e tyre. Ky është përdorimi i parë i një kriteri biokimik në sistematikën e bimëve. Katër ndarjet e Harvey-t janë: algat e kuqe (Rhodospermae), algat kafe (Melanospermae), algat jeshile (Chlorospermae), dhe Diatomaceae.<ref>{{cite book |last=Dixon |first=P. S. |title=Biology of the Rhodophyta |date=1973 |publisher=Oliver & Boyd |location=Edinburgh |isbn=978-0-05-002485-0 |page=232}}</ref><ref>{{cite book |last=Harvey |first=D. |date=1836 |chapter-url= http://img.algaebase.org/pdf/562E38EB0a0fc2A17Eukv24B7E9F/18893.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://img.algaebase.org/pdf/562E38EB0a0fc2A17Eukv24B7E9F/18893.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |access-date=31 December 2017 |title=''Flora hibernica'' comprising the Flowering Plants Ferns Characeae Musci Hepaticae Lichenes and Algae of Ireland arranged according to the natural system with a synopsis of the genera according to the Linnaean system |chapter=Algae |editor-last=Mackay |editor-first=J. T. |pages=157–254}}.</ref> Në atë kohë, algat mikroskopike u zbuluan dhe u raportuan nga një grup tjetër studiuesish (p.sh., [[Otto Friedrich Müller|O. F. Müller]] dhe [[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]]) që studionin [[Infusoria]]-n (organizma mikroskopikë). Ndryshe nga makroalgat, të cilat shiheshin qartë si bimë, mikroalgat konsideroheshin shpesh kafshë sepse shpesh janë lëvizëse.<ref name="Medlin-1997" /> Edhe mikroalgat jolëvizëse (kokoide) ndonjëherë shiheshin thjesht si faza të ciklit jetësor të bimëve, makroalgave, ose kafshëve.<ref>{{cite journal |last1=Braun |first1=Alex. |title=Algarum Unicellularium Genera nova et minus cognita, præmissis Observationibus de Algis Unicellularibus in genere : New and less known Genera of Unicellular Algæ, preceded by Observations respecting Unicellular Algæ in general |journal=Journal of Cell Science |date=January 1857 |volume=S1-5 |issue=17 |pages=13–16 |doi=10.1242/jcs.s1-5.17.13 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Braun |first1=Alex |title=Translations |journal=Journal of Cell Science |date=April 1857 |volume=S1-5 |issue=18 |pages=90–96 |doi=10.1242/jcs.s1-5.18.90 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Braun |first1=Alex |title=Algarum Unicellularium Genera nova et minus cognita, præmissis Observationibus de Algis Unicellularibus in genere |journal=Journal of Cell Science |date=July 1857 |volume=S1-5 |issue=19 |pages=143–149 |doi=10.1242/jcs.s1-5.19.143 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Siebold |first1=C. Th. V. |title=On unicellular plants and animals |journal=Journal of Cell Science |date=April 1853 |volume=S1-1 |issue=2 |pages=111–121 |doi=10.1242/jcs.s1-1.2.111 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Siebold |first1=C. Th. v. |title=On Unicellular Plants and Animals |journal=Journal of Cell Science |date=July 1853 |volume=S1-1 |issue=3 |pages=195–206 |doi=10.1242/jcs.s1-1.3.195 }}</ref> Megjithëse është përdorur si kategori taksonomike në disa klasifikime para-darviniane, p.sh., Linnaeu (1753),<ref name="Ragan-2010">{{cite journal |last1=Ragan |first1=Mark |title=On the delineation and higher-level classification of algae |journal=European Journal of Phycology |date=February 1998 |volume=33 |issue=1 |pages=1–15 |doi=10.1080/09670269810001736483 |bibcode=1998EJPhy..33....1R }}</ref> de Jussieu (1789),<ref name="de Jussieu-1789">{{cite book |last=de Jussieu |first=Antoine Laurent |date= 1789 |title=Genera plantarum secundum ordines naturales disposita |url= https://archive.org/details/generaplantarums00juss/page/n3/mode/2up |publisher= Parisiis, Apud Viduam Herissant et Theophilum Barrois |page=6}}</ref> Lamouroux (1813), Harvey (1836), Horaninow (1843), Agassiz (1859), Wilson & Cassin (1864),<ref name="Ragan-2010" /> në klasifikime të mëvonshme, "algat" shihen si një grup artificial, polifiletik.<ref name="Khan-2020b">{{cite journal |last1=Khan |first1=Amna Komal |last2=Kausar |first2=Humera |last3=Jaferi |first3=Syyada Samra |last4=Drouet |first4=Samantha |last5=Hano |first5=Christophe |last6=Abbasi |first6=Bilal Haider |last7=Anjum |first7= Sumaira |display-authors=3 |date=2020-11-06 |title=An Insight into the Algal Evolution and Genomics |journal=Biomolecules |volume=10 |issue=11 |page=1524 |doi=10.3390/biom10111524 |doi-access=free |pmid=33172219 |pmc=7694994 }}</ref> Gjatë shekullit të 20-të, shumica e klasifikimeve i trajtuan grupet vijuese si ndarje ose klasa algash: [[cyanophyte|cianofitet]], [[rhodophyte|rodofitet]], [[chrysophyte|krizofitet]], [[xanthophyte|ksantofitet]], [[diatom|bacilariofitet]], [[phaeophyte|feofitet]], [[Dinoflagellate#History|pirofitet]] ([[Cryptomonad|kriptofitet]] dhe [[dinophyte|dinofitet]]), [[euglenophyte|euglenofitet]], dhe [[chlorophyte|klorofitet]]. Më vonë, u zbuluan shumë grupe të reja (p.sh., [[Bolidophyceae]]), dhe të tjera u ndanë nga grupet më të vjetra: [[charophyte|karofitet]] dhe [[glaucophyte|glaukofitet]] (nga klorofitet), shumë [[heterokontophyte|heterokontofite]] (p.sh., [[Synurophyceae|sinurofitet]] nga krizofitet, ose [[eustigmatophyte|eustigmatofitet]] nga ksantofitet), [[haptophyte|haptofitet]] (nga krizofitet), dhe [[chlorarachniophyte|klorarakniofitet]] (nga ksantofitet).<ref>{{Cite journal |date=1980 |title=Compte rendu du premier colloque de l'association des Diatomistes de Langue Française. Paris, 25 janvier 1980 |journal=Cryptogamie. Algologie |volume=1 |issue=1 |pages=67–74 |doi=10.5962/p.308988 |bibcode=1980CrypA...1...67. |issn=0181-1568|doi-access=free }}</ref> Me braktisjen e klasifikimit dikotomik bimë-kafshë, shumica e grupeve të algave (ndonjëherë të gjitha) u përfshinë në [[Protist|Protista]], më vonë e braktisur gjithashtu në favor të [[Eukaryota]]-s. Megjithatë, si trashëgimi e skemës më të vjetër të jetës bimore, disa grupe që trajtoheshin edhe si [[protozoa]] në të kaluarën, ende kanë klasifikime të dyfishuara (shih [[ambiregnal protist]]ët).<ref>{{Cite journal |last=Corliss |first=J O |date=1995 |title=The ambiregnal protists and the codes of nomenclature: a brief review of the problem and of proposed solutions |url=http://www.biodiversitylibrary.org/part/6717 |journal=The Bulletin of Zoological Nomenclature |volume=52 |pages=11–17 |doi=10.5962/bhl.part.6717 |issn=0007-5167|doi-access=free }}</ref> Disa alga parazitare (p.sh., algat jeshile ''[[Prototheca]]'' dhe ''[[Helicosporidium]]'', parazitë të metazoarëve, ose ''[[Cephaleuros]]'', parazitë bimësh) u klasifikuan fillimisht si [[fungi]], [[sporozoan]]e, ose protistë ''[[incertae sedis]]'',<ref>{{cite book |last1=Williams |first1=B. A. |last2=Keeling |first2=P. J. |date=2003 |chapter=Cryptic organelles in parasitic protists and fungi |editor-last=Littlewood |editor-first=D. T. J. |title=The Evolution of Parasitism |publisher=Elsevier Academic Press |location=London |page=46 |isbn=978-0-12-031754-7 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=_fAQGEJobT0C&pg=PA46}}</ref> ndërsa të tjera (p.sh., algat jeshile ''[[Phyllosiphon]]'' dhe ''[[Rhodochytrium]]'', parazitë bimësh, ose algat e kuqe ''[[Pterocladiophila]]'' dhe ''Gelidiocolax mammillatus'', parazitë algash të tjera të kuqe, ose dinoflagjelatët ''[[Oodinium]]'', parazitë peshqish) e patën lidhjen e tyre me algat të supozuar që herët. Në raste të tjera, disa grupe u karakterizuan fillimisht si alga parazitare (p.sh., ''[[Chlorochytrium]]''), por më vonë u panë si alga [[endophytic|endofite]].<ref>Round (1981). pp.&nbsp;398–400, {{Cite book |url= https://books.google.com/books?id=Rm08AAAAIAAJ&pg=PA398 |title=The Ecology of Algae |access-date=6 February 2015 |isbn=978-0-521-26906-3 |last1=Round |first1=F. E. |date=8 March 1984|publisher=CUP Archive }}.</ref> Disa baktere filamentoze (p.sh., ''[[Beggiatoa]]'') fillimisht u panë si alga. Për më tepër, grupe si [[apicomplexan]]ët janë gjithashtu parazitë të prejardhur nga paraardhës që kishin plastide, por nuk përfshihen në asnjë grup që tradicionalisht shihet si algë.<ref>{{Cite book |last1=Grabda |first1=Jadwiga |title=Marine fish parasitology: an outline |last2=Grabda |first2=Jadwiga |date=1991 |publisher=VCH-Verl.-Ges |isbn=978-0-89573-823-3 |location=Weinheim}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Smith |first1=David Roy |last2=Keeling |first2=Patrick J. |date=2016-09-08 |title=Protists and the Wild, Wild West of Gene Expression: New Frontiers, Lawlessness, and Misfits |journal=Annual Review of Microbiology |language=en |volume=70 |issue=1 |pages=161–178 |doi=10.1146/annurev-micro-102215-095448 |pmid=27359218 |issn=0066-4227|doi-access=free }}</ref> ===Larmia taksonomike=== Vlerësimi më i fundit (që nga janari 2024) dokumenton 50.605 specie alge të gjalla dhe 10.556 fosile, sipas bazës së të dhënave online [[AlgaeBase]].{{efn|name=chlorarachniophytes|[[Chlorarachniophytes]] ishin lënë jashtë raportit të specieve të AlgaeBase 2024. Numrat e treguar këtu për rendin [[Chlorarachniales]] u morën nga botimi i 13-të i ''[[Syllabus der Pflanzenfamilien]]'' (2015), ku përmban 8 gjini dhe gjithsej 14 specie.<ref name="Frey-2015">{{cite book|editor-first1=Wolfgang|editor-last1=Frey|title=Syllabus of Plant Families: A. Engler's Syllabus der Pflanzenfamilien. Part 2/1: Photoautotrophic eukaryotic Algae: Glaucocystophyta, Cryptophyta, Dinophyta/Dinozoa, Haptophyta, Heterokontophyta/Ochrophyta, Chlorarachniophyta/Cercozoa, Euglenophyta/Euglenozoa, Chlorophyta, Streptophyta p.p.|chapter=Division Chlorarachniophyta D.J.Hibberd & R.E.Norris / Cercozoa Cavalier-Smith|first1=Hiroshi|last1=Kawai|first2=Takeshi|last2=Nakayama|date=2015|publisher=Gebr. Borntraeger Verlagsbuchhandlung|location=Stuttgart|isbn=978-3-443-01083-6|url=https://www.borntraeger-cramer.com/9783443010836}}</ref> Dy gjinitë e mbetura të klorarakniofiteve, ''[[Minorisa]]'' dhe ''[[Rhabdamoeba]]'', kanë nga një specie secila.<ref name="del Campo-2013">{{cite journal |last1=del Campo |first1=Javier |last2=Not |first2=Fabrice |last3=Forn |first3=Irene |last4=Sieracki |first4=Michael E |last5=Massana |first5=Ramon |title=Taming the smallest predators of the oceans |journal=The ISME Journal |date=February 2013 |volume=7 |issue=2 |pages=351–358 |doi=10.1038/ismej.2012.85 |pmid=22810060 |pmc=3554395 |doi-access=free |bibcode=2013ISMEJ...7..351D }}</ref><ref name="Shiratori-2023">{{cite journal |last1=Shiratori |first1=Takashi |last2=Ishida |first2=Ken-ichiro |title=Rhabdamoeba marina is a heterotrophic relative of chlorarachnid algae |journal=Journal of Eukaryotic Microbiology |date=March 2024 |volume=71 |issue=2 |article-number=e13010 |doi=10.1111/jeu.13010 |pmid=37941507 |doi-access=free }}</ref>}}{{efn |Speciet fotosintetike të ''[[Paulinella]]'' të klasifikuara në filumin [[rhizarian|rizarian]] [[Cercozoa]] u lanë gjithashtu jashtë raportit të specieve të AlgaeBase 2024. Njihen katër specie të tilla (që nga gushti 2025)<ref name="Pardasani-2025">{{cite journal |last1=Pardasani |first1=Yash |last2=Palka |first2=Maia V. |last3=Leander |first3=Brian S. |last4=Burki |first4=Fabien |title=Paulinella acadia sp. nov., a New Photosynthetic Species Isolated From a Brackish Beach in British Columbia (Canada) |journal=Journal of Eukaryotic Microbiology |date=September 2025 |volume=72 |issue=5 |article-number=e70040 |doi=10.1111/jeu.70040 |pmid=40820586 |pmc=12358764 }}</ref> – ''P. chromatophora'', ''P. micropora'', ''P. acadia'', dhe ''P. longichromatophora''. Organeli i tyre fotosintetik, i quajtur 'cianel' ose 'kromatofor', e ka origjinën në një endosimbiozë primare të ndryshme nga ajo e plastideve të algave të tjera.}} Ato klasifikohen në 15 [[phylum|filume]] ose ndarje. Disa filume nuk janë fotosintetikë, përkatësisht [[Picozoa|Picophyta]] dhe [[Rhodelphis|Rhodelphidophyta]], por përfshihen në bazën e të dhënave për shkak të lidhjes së tyre të ngushtë me algat e kuqe.<ref name="Guiry-2024"/><ref>Guiry, M.D. & Guiry, G.M. 2025. ''AlgaeBase''. World-wide electronic publication, University of Galway. <nowiki>https://www.algaebase.org</nowiki>; searched on 4 June 2025.</ref> {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |[[phylum|filum]] ([[division (botany)|divizion]]) ! rowspan="2" |gjini{{br}}të përshkruara ! colspan="3" |specie të përshkruara |- !të gjalla !fosile !total |- |"[[Charophyta]]" {{small|([[Streptophyta]] pa [[embryophyte|bimët tokësore]])}}|| style="text-align:right" |236 |style="text-align:right" |{{nts|4940}} |style="text-align:right" |704|| style="text-align:right" |{{nts|5644}} |- |[[Chlorarachniophyte|Chlorarachniophyta]]|| style="text-align:right" |10{{efn|name=chlorarachniophytes}} |style="text-align:right"|16{{efn|name=chlorarachniophytes}} |style="text-align:right"|0||style="text-align:right"|16{{efn|name=chlorarachniophytes}} |- |[[Chlorophyta]]|| style="text-align:right" |{{nts|1513}} |style="text-align:right" |{{nts|6851}} |style="text-align:right" |{{nts|1083}}|| style="text-align:right" |{{nts|7934}} |- |[[Chromerida]]|| style="text-align:right" |6 |style="text-align:right" |8 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |8 |- |[[Cryptista]] (jo të gjitha speciet janë alga)|| style="text-align:right" |44 |style="text-align:right" |245 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |245 |- |[[Cyanobacteria]]|| style="text-align:right" |866 |style="text-align:right" |{{nts|4669}} |style="text-align:right" |{{nts|1054}}|| style="text-align:right" |{{nts|5723}} |- |[[Dinoflagellate|Dinoflagellata]] (Dinophyta)|| style="text-align:right" |710 |style="text-align:right" |{{nts|2956}} |style="text-align:right" |955|| style="text-align:right" |{{nts|3911}} |- |[[Euglenozoa|Euglenophyta]] (jo të gjitha speciet janë alga)|| style="text-align:right" |164 |style="text-align:right" |{{nts|2037}} |style="text-align:right" |20|| style="text-align:right" |{{nts|2057}} |- |[[Glaucophyte|Glaucophyta]]|| style="text-align:right" |8 |style="text-align:right" |25 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |25 |- |[[Haptophyte|Haptophyta]]|| style="text-align:right" |391 |style="text-align:right" |517 |style="text-align:right" |1205|| style="text-align:right" |{{nts|1722}} |- |[[Ochrophyte|Heterokontophyta]]|| style="text-align:right" |{{nts|1781}} |style="text-align:right" |{{nts|21052}} |style="text-align:right" |{{nts|2262}}|| style="text-align:right" |{{nts|23314}} |- |[[Picozoa]]|| style="text-align:right" |1 |style="text-align:right" |1 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |1 |- |[[Prasinodermophyta]]|| style="text-align:right" |5 |style="text-align:right" |10 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |10 |- |[[Rhodelphis|Rhodelphidia]]|| style="text-align:right" |1 |style="text-align:right" |2 |style="text-align:right" |0|| style="text-align:right" |2 |- |[[Red algae|Rhodophyta]]|| style="text-align:right" |{{nts|1094}} |style="text-align:right" |{{nts|7276}} |style="text-align:right" |278|| style="text-align:right" |{{nts|7554}} |- |''[[Incertae sedis]]'' fosile|| style="text-align:right" |887 |style="text-align:right" |0 |style="text-align:right" |{{nts|2995}} |style="text-align:right" |{{nts|2995}} |- ! style = "text-align:left" | Totali!! style="text-align:right" |{{nts|7717}}!!style="text-align:right" |{{nts|50605}}!!style="text-align:right" |{{nts|10556}}!! style="text-align:right" |{{nts|61161}} |} Filumet e ndryshme algale mund të dallohen sipas disa tipareve biologjike. Ato kanë morfologji të dallueshme, pigmentim fotosintetik, produkte ruajtjeje, përbërje të murit qelizor,<ref name="Graham-2022-1"/> dhe mekanizma të përqendrimit të karbonit.<ref name="Graham-2022-2">{{cite book|chapter=Chapter 2. The Roles of Algae in Biochemistry|title=Algae|first1=Linda E.|last1=Graham|first2=James M.|last2=Graham|first3=Lee W.|last3=Wilcox|first4=Martha E.|last4=Cook|publisher=LJLM Press|date=2022|edition=4th|isbn=978-0-9863935-4-9}}</ref> Disa filume kanë struktura qelizore unike.<ref name="Graham-2022-1">{{cite book|chapter=Chapter 1. Introduction to the Algae|title=Algae|first1=Linda E.|last1=Graham|first2=James M.|last2=Graham|first3=Lee W.|last3=Wilcox|first4=Martha E.|last4=Cook|publisher=LJLM Press|date=2022|edition=4th|isbn=978-0-9863935-4-9}}</ref> ===Algat prokariote=== {{multiple image |align=right |direction=vertical |width=200 |image1=ThallesDeNostoc_Macro.jpg |image2=Nostoc commune kp.jpeg |caption2=Fotografi makro dhe mikroskopike të ''[[Nostoc]]'', gjinia më e zakonshme e cianobakteve.<ref name="Fidor-2019">{{Cite journal |last1=Fidor |first1=Anna |last2=Konkel |first2=Robert |last3=Mazur-Marzec |first3=Hanna |date=29 September 2019 |title=Bioactive Peptides Produced by Cyanobacteria of the Genus Nostoc: A Review |journal=Marine Drugs |volume=17 |issue=10 |page=561 |doi=10.3390/md17100561 |pmid=31569531 |pmc=6835634 |bibcode=2019MarDr..17..561F |issn=1660-3397|doi-access=free }}</ref> }} Mes prokarioteve, pesë grupe kryesore baktesh kanë evoluar aftësinë për të bërë fotosintezë, duke përfshirë [[heliobacteria|heliobakteret]], bakteret [[green sulfur bacteria|e squfurit jeshil]] dhe [[green nonsulfur bacteria|jeshile pa squfur]], dhe [[proteobacteria|proteobakteret]].<ref name="Gupta-2003">{{cite journal |last1=Gupta |first1=Radhey S. |title=Evolutionary relationships among photosynthetic bacteria |journal=Photosynthesis Research |date=April 2003 |volume=76 |issue=1–3 |pages=173–183 |doi=10.1023/A:1024999314839 |pmid=16228576 |bibcode=2003PhoRe..76..173G }}</ref> Megjithatë, i vetmi lineazh ku ka evoluar [[oxygenic photosynthesis|fotosinteza oksigjenike]] është te [[cyanobacteria|cianobakteret]],<ref name="Castenholz-2015">{{cite book |last1=Castenholz |first1=Richard W. |title=Bergey's Manual of Systematics of Archaea and Bacteria |chapter=Oxygenic Photosynthetic Bacteria |date=2015 |page=1 |doi=10.1002/9781118960608.cbm00020 |isbn=978-1-118-96060-8 }}</ref> shpesh të njohura si alga blu-jeshile për shkak të ngjyrës së tyre blu-jeshile (cian).<ref name="Graham-2022-6">{{cite book|chapter=Chapter 6. Cyanobacteria|title=Algae|first1=Linda E.|last1=Graham|first2=James M.|last2=Graham|first3=Lee W.|last3=Wilcox|first4=Martha E.|last4=Cook|publisher=LJLM Press|date=2022|edition=4th|isbn=978-0-9863935-4-9}}</ref> Ato klasifikohen si [[phylum|filumi]] Cyanobacteriota ose Cyanophyta. Megjithatë, ky filum përfshin gjithashtu dy klasa baktesh jofotosintetike: [[Melainabacteria]]<ref name="Matheus Carnevali-2019">{{cite journal |last1=Matheus Carnevali |first1=Paula B. |last2=Schulz |first2=Frederik |last3=Castelle |first3=Cindy J. |last4=Kantor |first4=Rose S. |last5=Shih |first5=Patrick M. |last6=Sharon |first6=Itai |last7=Santini |first7=Joanne M. |last8=Olm |first8=Matthew R. |last9=Amano |first9=Yuki |last10=Thomas |first10=Brian C. |last11=Anantharaman |first11=Karthik |last12=Burstein |first12=David |last13=Becraft |first13=Eric D. |last14=Stepanauskas |first14=Ramunas |last15=Woyke |first15=Tanja |last16=Banfield |first16=Jillian F. |title=Hydrogen-based metabolism as an ancestral trait in lineages sibling to the Cyanobacteria |journal=Nature Communications |date=28 January 2019 |volume=10 |issue=1 |article-number=463 |doi=10.1038/s41467-018-08246-y |pmid=30692531 |pmc=6349859 |doi-access=free |bibcode=2019NatCo..10..463M }}</ref> (të quajtura gjithashtu Vampirovibrionia<ref name="Soo-2019"/> ose Vampirovibrionophyceae)<ref name="Strunecký-2023">{{cite journal |last1=Strunecký |first1=Otakar |last2=Ivanova |first2=Anna Pavlovna |last3=Mareš |first3=Jan |title=An updated classification of cyanobacterial orders and families based on phylogenomic and polyphasic analysis |journal=Journal of Phycology |date=February 2023 |volume=59 |issue=1 |pages=12–51 |doi=10.1111/jpy.13304 |pmid=36443823 |bibcode=2023JPcgy..59...12S }}</ref> dhe Sericytochromatia<ref name="Soo-2017"/> (të njohura gjithashtu si Blackallbacteria).<ref name="Pinevich-2021">{{cite journal|last1=Pinevich|first1=Alexander|last2=Averina|first2=Svetlana|date=2021|title=New life for old discovery: amazing story about how bacterial predation on ''Chlorella'' resolved a paradox of dark cyanobacteria an gave the key to early history of oxygenic photosynthesis and aerobic respiration|journal=Protistology|volume=15|issue=3|pages=107–126|doi=10.21685/1680-0826-2021-15-3-2|doi-access=free}}</ref> Një klasë e tretë përmban ato fotosintetike, të njohura si [[Cyanophyceae]]<ref name="Strunecký-2023"/> (të quajtura gjithashtu Cyanobacteriia<ref name="Soo-2019">{{cite journal |last1=Soo |first1=Rochelle M. |last2=Hemp |first2=James |last3=Hugenholtz |first3=Philip |title=Evolution of photosynthesis and aerobic respiration in the cyanobacteria |journal=Free Radical Biology and Medicine |date=August 2019 |volume=140 |pages=200–205 |doi=10.1016/j.freeradbiomed.2019.03.029 |pmid=30930297 }}</ref> ose Oxyphotobacteria).<ref name="Soo-2017">{{cite journal|last1=Soo|first1=Rochelle M.|last2=Hemp|first2=James|last3=Parks|first3=Donovan H.|last4=Fischer|first4=Woodward W.|last5=Hugenholtz|first5=Philip|title=On the origins of oxygenic photosynthesis and aerobic respiration in Cyanobacteria|journal=Science|volume=355|issue=6332|date=31 March 2017|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.aal3794|doi-access=free|pages=1436–1440|pmid=28360330 |bibcode=2017Sci...355.1436S }}</ref> Si baktere, qelizave të tyre u mungojnë [[organelle|organelet]] e mbështjella me membranë, me përjashtim të [[thylakoid|tilakoideve]]. Ashtu si algat e tjera, cianobakteret kanë klorofil ''a'' si pigmentin e tyre kryesor fotosintetik. Pigmentet e tyre ndihmëse përfshijnë [[phycobilin|fikobiline]] (fikoeritrobilinë dhe fikocianobilinë), [[carotenoid|karotenoide]], dhe në disa raste, klorofile ''b'', ''d'', ose ''f'', përgjithësisht të shpërndara në [[phycobilisome|fikobilisome]] të gjetura në sipërfaqen e tilakoideve. Ato shfaqin një larmi formash trupore, si qeliza individuale, koloni, dhe filamente të pandara ose të degëzuara. Qelizat e tyre zakonisht mbulohen nga një këllëf [[mucilage|mukilazhi]], dhe kanë gjithashtu një mur tipik qelizor bakterial [[gram-negative|gram-negativ]] të përbërë kryesisht nga [[peptidoglycan|peptidoglikan]]. Ato kanë grimca të ndryshme ruajtjeje, duke përfshirë [[cyanophycin|cianoficinën]] si rezervë aminoacidesh dhe azoti, "niseshtë cianofice" (e ngjashme me [[amylose|amilozën]] e bimëve) për karbohidratet, dhe pika [[lipid droplet|yndyre]]. Enzimat e tyre [[Rubisco]] përqendrohen në [[carboxysome|karboksisome]]. Ato zënë një gamë të larmishme habitatesh ujore dhe tokësore, duke përfshirë mjedise ekstreme nga burimet e nxehta deri te akullnajat polare. Disa janë nëntokësore, duke jetuar përmes [[lithoautotroph|litoautotrofisë]] të bazuar në hidrogjen në vend të fotosintezës.<ref name="Graham-2022-6"/> Tri lineazhe cianobakteresh, ''[[Prochloraceae]]'', ''[[Prochlorothrix]]'' dhe ''[[Prochlorococcus]]'', evoluan në mënyrë të pavarur për të pasur klorofile ''a'' dhe ''b'' në vend të fikobilisomeve. Për shkak të pigmentimit të tyre të ndryshëm, ato u grupuan historikisht në një ndarje të veçantë, [[Prochlorophyta]], pasi ky është pigmentimi tipik i vërejtur te algat jeshile (p.sh., klorofitet). Përfundimisht, ky klasifikim u bë i vjetëruar, pasi është një grupim polifiletik.<ref name="Sciuto-2015">{{cite journal |last1=Sciuto |first1=Katia |last2=Moro |first2=Isabella |title=Cyanobacteria: the bright and dark sides of a charming group |journal=Biodiversity and Conservation |date=April 2015 |volume=24 |issue=4 |pages=711–738 |doi=10.1007/s10531-015-0898-4 |bibcode=2015BiCon..24..711S }}</ref><ref name="Singh-2021">{{cite journal |last1=Singh |first1=Kamaldeep |title=Salient features of Protochlorophyta |journal=Innovative Research Thoughts |date=30 December 2021 |volume=7 |issue=4 |pages=70–77 |url=https://irt.shodhsagar.com/index.php/j/article/view/1068 }}</ref> Cianobakteret përfshihen si alga nga shumica e burimeve fikologjike<ref name="Lee-2008"/><ref name="Graham-2022-1"/><ref name="Guiry-2024"/> dhe nga [[International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants|Kodi Ndërkombëtar i Nomenklaturës për algat, kërpudhat dhe bimët]],<ref name="ShenzhenCode">{{Cite book|editor-last1=Turland|editor-first1=Nicholas J.|editor-last2=Wiersema|editor-first2=John H.|editor-last3=Barrie|editor-first3=Fred R.|editor-last4=Greuter|editor-first4=Werner|editor-last5=Hawksworth|editor-first5=David L.|editor-last6=Herendeen|editor-first6=Patrick S.|editor-last7=Knapp|editor-first7=Sandra|editor-last8=Kusber|editor-first8=Wolf-Henning|editor-last9=Li|editor-first9=De-Zhu|editor-last10=Marhold|editor-first10=Karol|editor-last11=May|editor-first11=Tom W.|editor-last12=McNeill|editor-first12=John|editor-last13=Monro|editor-first13=Anna M.|editor-last14=Prado|editor-first14=Jefferson|editor-last15=Price|editor-first15=Michelle J.|editor-last16=Smith|editor-first16=Gideon F.|date=2018|title=International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Shenzhen Code) adopted by the Nineteenth International Botanical Congress Shenzhen, China, July 2017|series=Regnum Vegetabile|volume=159|location=Glashütten|publisher=Koeltz Botanical Books|doi=10.12705/Code.2018|doi-access=free|hdl=10141/622572 |isbn=978-3-946583-16-5 |url=http://www.iapt-taxon.org/nomen/main.php|access-date=2025-05-21|quote=The provisions of this Code apply to all organisms traditionally treated as algae, fungi, or plants, whether fossil or non-fossil, including blue-green algae (''Cyanobacteria'')|quote-page=Preamble, paragraph 8|no-pp=yes}}</ref> megjithëse pak autorë i përjashtojnë ato nga përkufizimi i algave dhe e rezervojnë termin vetëm për eukariotët.<ref name="Nabors-2004">{{cite book |last=Nabors |first=Murray W. |title=Introduction to Botany |date=2004 |publisher=Pearson Education, Inc |location=San Francisco |isbn=978-0-8053-4416-5 |url=https://archive.org/details/introductiontobo0000nabo/page/386/mode/2up |url-access=registration}}</ref><ref>{{cite dictionary |editor-last=Allaby |editor-first=M. |date=1992 |title=The Concise Dictionary of Botany |publisher=Oxford University Press |entry=Alga |url=https://archive.org/details/conciseoxforddic00mich/page/14/mode/2up |url-access=registration}}</ref> ===Algat eukariote=== {{see also|Protist}} Algat eukariote përmbajnë [[chloroplast|kloroplaste]] të ngjashme në strukturë me cianobakteret. Kloroplastet përmbajnë [[DNA|ADN]] rrethor si ai i cianobakteve dhe interpretohen si përfaqësues të cianobakteve endosimbiotike të reduktuara. Megjithatë, origjina e saktë e kloroplasteve ndryshon mes lineazheve të veçanta të algave, duke pasqyruar përvetësimin e tyre gjatë ngjarjeve të ndryshme endosimbiotike. Shumë grupe përmbajnë disa anëtarë që nuk janë më fotosintetikë. Disa ruajnë plastide, por jo kloroplaste, ndërsa të tjera i kanë humbur plastidet tërësisht.<ref>{{cite journal |last1=Sato |first1=Naoki |title=Are Cyanobacteria an Ancestor of Chloroplasts or Just One of the Gene Donors for Plants and Algae? |journal=Genes |date=27 May 2021 |volume=12 |issue=6 |page=823 |doi=10.3390/genes12060823 |doi-access=free |pmid=34071987 |pmc=8227023 |bibcode=2021Genes..12..823S |issn=2073-4425}}</ref> ====Algat primare==== {{see also|Symbiogenesis}} Algat primare janë ato me "kloroplaste primare", d.m.th. kloroplaste me dy membrana, të evoluara përmes një ngjarjeje të vetme [[symbiogenesis|simbiogjenetike]] me një [[carboxysome#Beta-carboxysomes|β]]-[[cyanobacterium|cianobakter]] endosimbiont që në 1,6 [[bya|Gvj]] gjatë [[Mesoproterozoic|Mezoproterozoikut]].<ref name=Rafatazmia>{{cite journal|doi=10.1371/journal.pbio.2000735|pmid=28291791|pmc=5349422|title=Three-dimensional preservation of cellular and subcellular structures suggests 1.6 billion-year-old crown-group red algae|journal=PLOS Biology|volume=15|issue=3|article-number=e2000735|year=2017|last1=Bengtson|first1=Stefan|last2=Sallstedt|first2=Therese|last3=Belivanova|first3=Veneta|last4=Whitehouse|first4=Martin |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Chen |first1=K. |last2=Miao |first2=L. |last3=Zhao |first3=F. |last4=Zhu |first4=M. |title=Carbonaceous macrofossils from the early Mesoproterozoic Gaoyuzhuang Formation in the Yanshan Range, North China |year=2023 |journal=Precambrian Research |volume=392 |article-number=107074 |doi=10.1016/j.precamres.2023.107074 |bibcode=2023PreR..39207074C }}</ref> Këto alga grupohen kryesisht në [[clade|kladin]] [[Archaeplastida]] (që do të thotë "plastid i lashtë"), i cili përfshin grupet kryesore [[Viridiplantae]] (algat jeshile ''[[sensu lato]]'' dhe të gjitha bimët tokësore) dhe [[Rhodophyta]] (algat e kuqe), si dhe grupin e vogël [[Glaucophyta]] (algat gri). Kloroplastet e algave të kuqe kanë klorofil ''[[chlorophyll a|a]]'' dhe ''[[chlorophyll c|c]]'' (shpesh) dhe [[phycobilin|fikobiline]], me ruajtje niseshteje jashtë-plastidike; kloroplastet e algave jeshile kanë klorofil ''a'' dhe ''[[chlorophyll b|b]]'' pa fikobiline, me ruajtje niseshteje brenda-plastidike; ndërsa kloroplastet e algave gri kanë klorofile të ngjashme me algat e kuqe, por me një shtresë të jashtme [[peptidoglycan|peptidoglikani]]. Bimët tokësore ([[embryophyte|embriofitet]]) kanë pigmentim të ngjashëm me algat jeshile dhe ka të ngjarë të kenë evoluar nga kladi i algave jeshile të ujërave të ëmbla [[Streptophyta]], i cili është [[sister taxon|takson vëlla]] i [[Chlorophyta]]s (algat jeshile ''[[sensu stricto]]'') dhe kladit bazal [[Prasinodermophyta]]. Ekziston gjithashtu një grup i vogël [[amoeboid|protistësh amoboidë]] me plastide primare të evoluara përmes një origjine të ndryshme dhe në një datë shumë më të vonë sesa kloroplastet arkeoplastide. Katër speciet e gjinisë [[euglyphid]] të amebave ''[[Paulinella]]'',<ref name="Pardasani-2025"/> kanë [[cyanobiont|cianobiontë]] (të njohur si [[cyanelle|cianele]]) që kryejnë fotosintezë, ka të ngjarë të kenë origjinën nga endosimbioza e një [[carboxysome#Alpha-carboxysomes|α]]-cianobakteri (ndoshta një anëtar paraardhës i [[Chroococcales]]),<ref>{{cite journal |last1=Gabr |first1=Arwa |last2=Grossman |first2=Arthur R. |last3=Bhattacharya |first3=Debashish |title=''Paulinella'', a model for understanding plastid primary endosymbiosis |journal=Journal of Phycology |date=August 2020 |volume=56 |issue=4 |pages=837–843 |doi=10.1111/jpy.13003 |pmid=32289879 |issn=1529-8817 |pmc=7734844|bibcode=2020JPcgy..56..837G }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Delaye |first1=Luis |last2=Valadez-Cano |first2=Cecilio |last3=Pérez-Zamorano |first3=Bernardo |title=How Really Ancient Is ''Paulinella Chromatophora''? |journal=PLOS Currents |date=2016 |volume=8 |doi=10.1371/currents.tol.e68a099364bb1a1e129a17b4e06b0c6b |doi-access=free |pmid=28515968 |issn=2157-3999 |pmc=4866557}}</ref> rreth 90–140 [[million years ago|Mvj]] gjatë [[Cretaceous|Kretakut]].<ref>{{cite journal | doi=10.1073/pnas.1608016113 | title=Gene transfers from diverse bacteria compensate for reductive genome evolution in the chromatophore of ''Paulinella chromatophora'' | year=2016 | last1=Nowack | first1=Eva C. M. | last2=Price | first2=Dana C. | last3=Bhattacharya | first3=Debashish | last4=Singer | first4=Anna | last5=Melkonian | first5=Michael | last6=Grossman | first6=Arthur R. | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=113 | issue=43 | pages=12214–12219 | pmid=27791007 | pmc=5087059 | bibcode=2016PNAS..11312214N | doi-access=free }}</ref> ====Algat sekondare==== {{also|Kleptoplasty}} Algat sekondare janë eukariote me "kloroplaste sekondare", d.m.th. ato të evoluara nga [[phagocytosis|fagocitoza]] dhe endosimbioza pasuese e algave primare (kryesisht algave [[green algae|jeshile]] ose [[red algae|të kuqe]]) ose algave të tjera sekondare, duke "vjedhur" kështu aftësinë fotosintetike të endosimbiontëve. Si rezultat, këto alga kanë kloroplaste të rrethuara nga tre ose më shumë membrana, dhe u shfaqën në mënyrë të pavarur në [[protist classification|lineazhe]] të ndryshme protistësh të lidhur larg me njëri-tjetrin. Dy lineazhe algash sekondare, [[chlorarachniophyte|klorarakniofitet]] dhe [[euglenophyte|euglenofitet]], kanë kloroplaste "jeshile" që përmbajnë klorofile ''a'' dhe ''b''.<ref>{{cite book |title=Biology |edition=8 |last1=Losos |first1=Jonathan B. |last2=Mason |first2=Kenneth A. |last3=Singer |first3=Susan R. |publisher=McGraw-Hill |date=2007 |isbn=978-0-07-304110-0}}</ref> Kloroplastet e tyre janë të rrethuara përkatësisht nga katër dhe tre membrana, dhe ka të ngjarë të jenë ruajtur nga algat jeshile të gëlltitura.<ref name="Bicudo-2016"/><ref>{{cite journal |last1=Kalina |first1=T |title=The origin of chloroplasts and the position of eukaryotic algae in the six- kingdom system of life |journal=Czech Phycology |date=2001 |volume=1 |issue=1 |pages=1–4 |url=https://fottea.czechphycology.cz/artkey/fot-200101-0001.php}}</ref><ref>{{cite book |last1=McFadden |first1=Geoffrey I. |last2=Gilson |first2=Paul R. |last3=Hofmann |first3=Claudia J. B. |chapter=Division Chlorarachniophyta |title=Origins of Algae and their Plastids |series=Plant Systematics and Evolution |date=1997 |volume=11 |pages=175–185 |doi=10.1007/978-3-7091-6542-3_10 |isbn=978-3-211-83035-2 }}</ref> * Klorarakniofitet, që i përkasin filumit [[Cercozoa]], përmbajnë një [[nucleomorph|nukleomorf]] të vogël, i cili është një mbeturinë e bërthamës së algës.<ref>{{cite journal |last1=Ishida |first1=K |last2=Green |first2=B R |last3=Cavalier-Smith |first3=T |title=Diversification of a Chimaeric Algal Group, the Chlorarachniophytes: Phylogeny of Nuclear and Nucleomorph Small-Subunit rRNA Genes |journal=Molecular Biology and Evolution |date=1999 |volume=16 |issue=3 |pages=321–331 |doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a026113 }}</ref> * Euglenofitet, që i përkasin filumit [[Euglenozoa]], jetojnë kryesisht në ujëra të ëmbla dhe kanë kloroplaste me vetëm tre membrana. Alga jeshile endosimbiotike mund të jenë përvetësuar përmes [[myzocytosis|mizocitozës]] në vend të fagocitozës.<ref>{{cite journal |last1=Archibald |first1=J. M. |last2=Keeling |first2=P. J. |title=Recycled plastids: A 'green movement' in eukaryotic evolution |journal=Trends in Genetics |volume=18 |issue=11 |date=November 2002 |pages=577–584 |doi=10.1016/S0168-9525(02)02777-4 |pmid=12414188}}</ref> * Një grup tjetër me endosimbiontë alga jeshile është gjinia e dinoflagjelatëve ''[[Lepidodinium]]'', e cila ka zëvendësuar endosimbiontin e saj origjinal me origjinë alge të kuqe me një me origjinë alge jeshile. Është i pranishëm një nukleomorf, dhe genomi i pritësit ende ka disa gjene alge të kuqe të përvetësuara përmes transferimit endosimbiotik të gjeneve. Gjithashtu, genomi i euglenideve dhe klorarakniofiteve përmban gjene me prejardhje të dukshme nga algat e kuqe.<ref>{{cite journal|doi=10.1016/j.pisc.2015.07.002 | volume=6 | title=Euglena in time: Evolution, control of central metabolic processes and multi-domain proteins in carbohydrate and natural product biochemistry|year=2015|journal=Perspectives in Science|pages=84–93 | last1 = O'Neill | first1 = Ellis C. | last2 = Trick | first2 = Martin | last3 = Henrissat | first3 = Bernard | last4 = Field | first4 = Robert A.| bibcode=2015PerSc...6...84O | doi-access = free }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ponce-Toledo |first1=Rafael I. |last2=López-García |first2=Purificación |last3=Moreira |first3=David |date=October 2019 |title=Horizontal and endosymbiotic gene transfer in early plastid evolution |journal=New Phytologist |language=en |volume=224 |issue=2 |pages=618–624 |doi=10.1111/nph.15965 |issn=0028-646X |pmc=6759420 |pmid=31135958|bibcode=2019NewPh.224..618P }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ponce-Toledo |first1=Rafael I |last2=Moreira |first2=David |last3=López-García |first3=Purificación |last4=Deschamps |first4=Philippe |date=2018-06-19 |title=Secondary Plastids of Euglenids and Chlorarachniophytes Function with a Mix of Genes of Red and Green Algal Ancestry |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=35 |issue=9 |pages=2198–2204 |doi=10.1093/molbev/msy121 |issn=0737-4038 |pmc=6949139 |pmid=29924337}}</ref> Grupet e tjera kanë kloroplaste "të kuqe" që përmbajnë klorofile ''a'' dhe ''c'', dhe fikobiline. Forma mund të ndryshojë; ato mund të jenë diskoide, si pllakë, retikulare, në formë kupe, spirale, ose në formë shiriti. Ato kanë një ose më shumë [[pyrenoid|pirenoide]] për të ruajtur proteinën dhe niseshtenë. Ky lloj i fundit klorofili nuk njihet te asnjë prokariot apo kloroplast primar, por ngjashmëritë gjenetike me algat e kuqe sugjerojnë një lidhje atje.<ref>{{cite journal |last1=Janson |first1=Sven |last2=Graneli |first2=Edna |title=Genetic analysis of the psbA gene from single cells indicates a cryptomonad origin of the plastid in Dinophysis (Dinophyceae) |journal=Phycologia |date=September 2003 |volume=42 |issue=5 |pages=473–477 |issn=0031-8884 |doi=10.2216/i0031-8884-42-5-473.1 |bibcode=2003Phyco..42..473J }}</ref> Në disa nga këto grupe, kloroplasti ka katër membrana, duke ruajtur një nukleomorf te [[cryptomonad|kriptomonadat]], dhe ka të ngjarë të ndajnë një paraardhës të përbashkët të pigmentuar, megjithëse dëshmi të tjera hedhin dyshim mbi faktin nëse [[heterokont]]et, [[Haptophyta]], dhe kriptomonadat janë në të vërtetë më të lidhura ngushtë me njëra-tjetrën sesa me grupe të tjera.<ref>{{cite journal |title=Evaluating Support for the Current Classification of Eukaryotic Diversity |first1=Laura |last1=Wegener Parfrey|author-link1=Laura Wegener Parfrey |first2=Erika |last2=Barbero |first3=Elyse |last3=Lasser |first4=Micah |last4=Dunthorn |first5=Debashish |last5=Bhattacharya|author-link6=David J. Patterson |first6=David J. |last6=Patterson|author-link7=Laura A. Katz |first7=Laura A |last7=Katz |doi=10.1371/journal.pgen.0020220 |journal=PLOS Genetics |date=December 2006 |volume=2 |issue=12 |article-number=e220 |pmid=17194223 |pmc=1713255 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Burki |first1=F. |last2=Shalchian-Tabrizi |first2=K. |last3=Minge |first3=M. |last4=Skjæveland |first4=Å. |last5=Nikolaev |first5=S. I. |year=2007 |title=Phylogenomics Reshuffles the Eukaryotic Supergroups |journal=PLOS ONE |volume=2 |issue=8 |article-number=e790 |doi=10.1371/journal.pone.0000790 |pmid=17726520 |pmc=1949142 |editor-last=Butler |editor-first=Geraldine |bibcode=2007PLoSO...2..790B |display-authors=etal|doi-access=free }}</ref> Kloroplasti tipik i dinoflagjelatëve ka tre membrana, por ekziston larmi e konsiderueshme në kloroplaste brenda grupit, dhe me sa duket kanë ndodhur një numër ngjarjesh endosimbiotike.<ref name="Keeling-2004">{{cite journal |title=Diversity and evolutionary history of plastids and their hosts |first=Patrick J. |last=Keeling |journal=American Journal of Botany |year=2004 |volume=91 |pages=1481–1493 |doi=10.3732/ajb.91.10.1481 |issue=10 |pmid=21652304 |doi-access=free |bibcode=2004AmJB...91.1481K }}</ref> [[Apicomplexa]], një grup parazitësh të lidhur ngushtë, kanë gjithashtu plastide të quajtura [[apicoplast]]e, të cilat nuk janë fotosintetike.<ref name="Keeling-2004" /> [[Chromerida]] janë të afërmit më të ngushtë të apikompleksianëve, dhe disa kanë ruajtur kloroplastet e tyre.<ref name="Moore 2008">{{cite journal |title=A photosynthetic alveolate closely related to apicomplexan parasites |journal=Nature |volume=451 |issue=7181 |pages=959–963 |date=February 2008 |pmid=18288187 |doi=10.1038/nature06635 |author1=Moore RB |author2=Oborník M |author3=Janouskovec J |author4=Chrudimský T |author5=Vancová M |author6=Green DH |author7=Wright SW |author8=Davies NW |author9=Bolch CJ|display-authors=8 |last10=Heimann |first10=Kirsten |last11=Šlapeta |first11=Jan |last12=Hoegh-Guldberg |first12=Ove |last13=Logsdon |first13=John M. |last14=Carter |first14=Dee A. |bibcode=2008Natur.451..959M |url=https://figshare.com/articles/journal_contribution/22865645 }}</ref> Tri grupet [[alveolate|alveolate]] evoluan nga një paraardhës i përbashkët [[myzozoa]]n që përfitoi kloroplaste.<ref>{{cite journal|first1=J.|last1=Janouškovec|first2=D.V.|last2=Tikhonenkov|first3=F.|last3=Burki|first4=A.T.|last4=Howe|first5=M.|last5=Kolísko|first6=A.P.|last6=Mylnikov|first7=P.J.|last7=Keeling|title=Factors mediating plastid dependency and the origins of parasitism in apicomplexans and their close relatives|journal=PNAS|volume=112|issue=33|pages=10200–10207|doi=10.1073/pnas.1423790112|date=2015|doi-access=free |pmid=25717057 |pmc=4547307|bibcode=2015PNAS..11210200J }}</ref> ==Shpërndarja dhe habitati== Shpërndarja e specieve algale është studiuar mjaft mirë që nga themelimi i [[phytogeography|fitogjeografisë]] në mesin e shekullit të 19-të.<ref name="Round-1981">{{cite book |last=Round |first=F. E. |date=1981 |title=The ecology of algae |chapter=Chapter 8, Dispersal, continuity and phytogeography |pages=357–361 |publisher=CUP Archive |chapter-url= https://books.google.com/books?id=Rm08AAAAIAAJ&pg=PA398 |via=Google Books |isbn=978-0-521-26906-3}}</ref> Algat përhapen kryesisht përmes shpërndarjes së [[spore|sporeve]], në mënyrë analoge me shpërndarjen e bimëve [[cryptogam|kriptogame]] përmes sporeve. Sporet mund të gjenden në një larmi mjedisesh: ujëra të ëmbla dhe detare, ajër, tokë, dhe brenda ose mbi organizma të tjerë.<ref name="Round-1981" /> Nëse një spore do të rritet në një organizëm të pjekur, kjo varet nga specia dhe kushtet mjedisore ku bie spora. Sporet e algave të ujërave të ëmbla shpërndahen kryesisht nga uji rrjedhës dhe era, si dhe nga bartës të gjallë.<ref name="Round-1981" /> Megjithatë, jo të gjitha trupat ujorë mund të mbartin të gjitha speciet e algave, pasi përbërja kimike e disa trupave ujorë kufizon algat që mund të mbijetojnë brenda tyre.<ref name="Round-1981" /> Sporet detare shpesh përhapen nga rrymat oqeanike. Uji i oqeanit paraqet shumë habitate shumë të ndryshme bazuar në temperaturën dhe disponueshmërinë e lëndëve ushqyese, duke rezultuar në zona, rajone dhe provinca fitogjeografike.<ref>Round (1981), p. 362.</ref> Deri në një farë mase, shpërndarja e algave i nënshtrohet ndërprerjeve floristike të shkaktuara nga tipare gjeografike, si [[Antarctica|Antarktida]], distanca të gjata oqeani ose masa të përgjithshme toke. Prandaj, është e mundur të identifikohen specie që ndodhin sipas vendndodhjes, si "algat e Paqësorit" ose "algat e Detit të Veriut". Kur ato ndodhin jashtë vendndodhjeve të tyre, zakonisht është e mundur të supozohet një mekanizëm transporti, si trupat e anijeve. Për shembull, ''[[Ulva reticulata]]'' dhe ''U. fasciata'' udhëtuan nga kontinenti në [[Hawaii|Havai]] në këtë mënyrë. Hartëzimi është i mundur vetëm për specie të përzgjedhura: "ka shumë shembuj të vlefshëm modelesh shpërndarjeje të kufizuara."<ref>Round (1981), p. 357.</ref> Për shembull, ''[[Clathromorphum]]'' është një gjini arktike dhe nuk hartëzohet shumë në jug të asaj zone.{{Where|date=January 2025}}<ref>Round (1981), p. 371.</ref> Megjithatë, shkencëtarët i konsiderojnë të dhënat e përgjithshme si të pamjaftueshme për shkak të "vështirësive për të ndërmarrë studime të tilla."<ref>Round (1981), p. 366.</ref> ===Listat rajonale të algave=== [[File:Taiwan 2009 East Coast ShihTiPing Giant Stone Steps Algae FRD 6581.jpg|thumb|Alga mbi shkëmbinj bregdetarë në [[:zh:石梯坪|Shihtiping]] në [[Taiwan|Tajvan]]]] ''Koleksioni Algal i Herbarit Kombëtar të SHBA-së'' (i vendosur në [[National Museum of Natural History|Muzeun Kombëtar të Historisë Natyrore]]) përbëhet nga rreth 320.500 kampione të thara, të cilat, edhe pse jo shterruese (nuk ekziston asnjë koleksion shterrues), japin një ide të rendit të madhësisë së numrit të specieve algale (ai numër mbetet i panjohur).<ref>{{cite web |title=Algae Herbarium |publisher=National Museum of Natural History, Department of Botany |year=2008 |url= http://botany.si.edu/projects/algae/herbarium.htm |access-date=19 December 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081201112552/http://botany.si.edu/projects/algae/herbarium.htm |archive-date=1 December 2008 |url-status=live}}</ref> Vlerësimet ndryshojnë shumë. Për shembull, sipas një teksti shkollor standard,<ref>John (2002), p. 1.</ref> në [[British Isles|Ishujt Britanikë]], ''UK Biodiversity Steering Group Report'' vlerësoi se ka 20.000 specie algash në MB. Një listë tjetër raporton vetëm rreth 5.000 specie. Lidhur me diferencën prej rreth 15.000 specieve, teksti përfundon: "Do të nevojiten shumë vëzhgime të hollësishme në terren para se të jetë e mundur të jepet një vlerësim i besueshëm i numrit total të specieve ..." Janë bërë edhe vlerësime rajonale dhe për grupe të veçanta: * 5.000–7.200 specie algash të kuqe në mbarë botën<ref>{{cite journal |last1=Guiry |first1=Michael D. |title=How many species of algae are there? A reprise. Four kingdoms, 14 phyla, 63 classes and still growing |journal=Journal of Phycology |date=April 2024 |volume=60 |issue=2 |pages=214–228 |doi=10.1111/jpy.13431 |doi-access=free |pmid=38245909 |bibcode=2024JPcgy..60..214G }}</ref> * "rreth 1.300 në Detet Australiane"<ref>Huisman (2000), p. 25.</ref> * 400 specie algash deti për bregdetin perëndimor të Afrikës së Jugut,<ref>Stegenga (1997).</ref> dhe 212 specie nga bregu i KwaZulu-Natalit.<ref>{{cite book |last=Clerck |first=Olivier |title=Guide to the seaweeds of KwaZulu-Natal |date=2005 |publisher=National Botanic Garden of Belgium |isbn=978-90-72619-64-8}}</ref> Disa nga këto janë dublikatë, pasi shtrirja kalon nëpër të dy brigjet, dhe totali i regjistruar është ndoshta rreth 500 specie. Shumica e tyre janë renditur në [[List of seaweeds of South Africa (disambiguation)|Listën e algave të detit të Afrikës së Jugut]]. Këto përjashtojnë fitoplanktonin dhe koralinat kruste. * 669 specie detare nga Kalifornia (SHBA)<ref>Abbott and Hollenberg (1976), p. 2.</ref> * 642 në listën kontrolluese të Britanisë dhe Irlandës<ref>Hardy and Guiry (2006).</ref> e kështu me radhë, por duke iu munguar çdo bazë shkencore apo burim i besueshëm, këto shifra nuk kanë më shumë kredibilitet sesa ato britanike të përmendura më sipër. Shumica e vlerësimeve gjithashtu e lënë jashtë algat mikroskopike, si fitoplanktonin.{{citation needed|date=May 2025}} ==Ekologjia== [[File:Phytoplankton Bloom in the Barents Sea (Detail) (4971318856).jpg|thumb|left|Lulëzim [[phytoplankton|fitoplanktoni]] në [[Barents Sea|Detin Barenc]]]] Algat janë të dukshme në trupat ujorë, të zakonshme në mjedise tokësore, dhe gjenden në mjedise të pazakonta, si [[Snow algae|mbi borë]] dhe [[Ice algae|akull]]. Algat e detit rriten kryesisht në ujëra detare të cekëta, më pak se {{convert|100|m|abbr=on}} thellësi; megjithatë, disa si ''[[Navicula]] pennata'' janë regjistruar në thellësi {{convert|360|m|abbr=on}}.<ref>Round (1981), p. 176.</ref> Një lloj alge, ''Ancylonema nordenskioeldii'', u gjet në [[Greenland|Groenlandë]] në zona të njohura si 'Zona e Errët', gjë që shkaktoi një rritje të shpejtësisë së shkrirjes së shtresës akullore.<ref>{{cite web |url=https://www.space.com/40266-greenland-dark-zone-gets-darker.html |title=Greenland Has a Mysterious 'Dark Zone' — And It's Getting Even Darker |website=Space.com |date=10 April 2018 }}</ref> E njëjta algë u gjet në [[Italian Alps|Alpet Italiane]], pasi akulli rozë u shfaq në pjesë të akullnajës Presena.<ref>{{cite web |url=https://news.sky.com/story/alpine-glacier-turning-pink-due-to-algae-that-accelerates-climate-change-scientists-say-12022244 |title=Alpine glacier turning pink due to algae that accelerates climate change, scientists say |website=Sky News |date=6 July 2020 }}</ref> Llojet e ndryshme të algave luajnë role të rëndësishme në ekologjinë ujore. Format mikroskopike që jetojnë të pezulluara në kolonën e ujit ([[phytoplankton|fitoplanktoni]]) sigurojnë bazën ushqimore për shumicën e [[food chain|zinxhirëve ushqimorë]] detarë. Në dendësi shumë të larta ([[algal bloom|lulëzime algale]]), këto alga mund të zbehin ngjyrën e ujit dhe të mposhtin në konkurrencë, të helmojnë, ose të mbytin forma të tjera jete.<ref>{{cite journal |last1=Smayda |first1=Theodore J. |title=What is a bloom? A commentary |journal=Limnology and Oceanography |date=July 1997 |volume=42 |issue=5part2 |pages=1132–1136 |doi=10.4319/lo.1997.42.5_part_2.1132 |doi-access=free |bibcode=1997LimOc..42.1132S }}</ref> Algat mund të përdoren si [[indicator organism|organizma indikatorë]] për të monitoruar ndotjen në sisteme të ndryshme ujore.<ref name="Omar-2010">{{cite journal |title=Perspectives on the Use of Algae as Biological Indicators for Monitoring and Protecting Aquatic Environments, with Special Reference to Malaysian Freshwater Ecosystems |first=Wan Maznah Wan |last=Omar |pmc=3819078 |journal=Trop Life Sci Res |date=Dec 2010 |volume=21 |issue=2 |pages=51–67 |pmid=24575199}}</ref> Në shumë raste, metabolizmi algal është i ndjeshëm ndaj ndotësve të ndryshëm. Për këtë arsye, përbërja e specieve të popullatave algale mund të ndryshojë në prani të ndotësve kimikë.<ref name="Omar-2010" /> Për të zbuluar këto ndryshime, algat mund të merren si mostër nga mjedisi dhe të mbahen në laboratorë me relativisht lehtësi.<ref name="Omar-2010" /> Në bazë të habitatit të tyre, algat mund të kategorizohen si: [[Aquatic plant|ujore]] ([[Phytoplankton|planktonike]], [[Benthic zone|bentike]], [[Marine biology|detare]], [[Freshwater ecosystem|ujëra të ëmbla]], [[Lake ecosystem|lentike]], [[River ecosystem|lotike]]),<ref>Necchi Jr., O. (ed.) (2016). ''River Algae''. Springer, {{Cite book |url= https://books.google.com/books?id=KptPDAAAQBAJ |title=River Algae |isbn=978-3-319-31984-1 |last1=Necchi |first1=Orlando J. R. |date=2 June 2016|publisher=Springer }}.</ref> [[Terrestrial plant|tokësore]], [[Aerobiology|ajrore]] (nënajrore),<ref>{{cite book |last=Johansen |first=J. R. |date=2012 |title=Diatoms of aerial habitats |editor1-last=Smol |editor1-first=J. P. |editor2-last=Stoermer |editor2-first=E. F. |chapter=The Diatoms: Applications for the Environmental and Earth Sciences |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |pages=465–472 |isbn=978-1-139-49262-1 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=SpuPKw7zZGAC&pg=PA465 |via=Google Books}}</ref> [[Lithophyte|litofitike]], [[Halophyte|halofitike]] (ose [[euryhaline|euryhaline]]), [[psammon]], [[Thermophile|termofilike]], [[Psychrophile|kriofilike]], [[epibiont]] ([[Epiphyte|epifitike]], [[epizoic|epizoike]]), [[endosymbiont]] ([[endophytic|endofitike]], endozoike), [[parasitic|parazitare]], [[calcareous|kalcifilike]] ose [[lichen]]ike (fikobiont).<ref>Sharma, O. P. (1986). pp.&nbsp;2–6, [https://books.google.com/books?id=hOa74Hm4zDIC&pg=PA2].</ref> ===Algat simbiotike=== {{see also|Kleptoplasty}} Disa specie algash formojnë [[symbiosis|marrëdhënie simbiotike]] me organizma të tjerë. Në këto simbioza, algat furnizojnë [[photosynthate|fotosintetate]] (substanca organike) te organizmi pritës, i cili ofron mbrojtje për qelizat algale. Organizmi pritës përfton pjesë ose të gjitha nevojat e tij energjetike nga algat.<ref>{{Citation |last1=Yellowlees |first1=David |chapter=Photosynthesis in Symbiotic Algae |date=2003 |title=Photosynthesis in Algae |pages=437–455 |editor-last=Larkum |editor-first=Anthony W. D. |place=Dordrecht |publisher=Springer Netherlands |language=en |doi=10.1007/978-94-007-1038-2_19 |isbn=978-94-007-1038-2 |last2=Warner |first2=Mark |editor2-last=Douglas |editor2-first=Susan E. |editor3-last=Raven |editor3-first=John A.}}</ref> Shembuj janë: ====Likenet==== {{Main|Lichen}} [[File:Lichens near Clogher Head (stevefe).jpg|thumb|Likene mbi shkëmbinj në [[Ireland|Irlandë]]]] [[Lichen|Likenet]] përkufizohen nga [[International Association for Lichenology|Shoqata Ndërkombëtare e Likenologjisë]] si "një bashkim i një kërpudhe dhe një simbionti fotosintetik që rezulton në një trup vegjetativ të qëndrueshëm me strukturë specifike".<ref>{{cite book |last1=Brodo |first1=Irwin M. |last2=Sharnoff |first2=Sylvia Duran |last3=Sharnoff |first3=Stephen |last4=Laurie-Bourque |first4=Susan |title=Lichens of North America |date=2001 |publisher=Yale University Press |location=New Haven |isbn=978-0-300-08249-4 |page=8}}</ref> Kërpudhat, ose mikobiontët, janë kryesisht nga [[Ascomycota]], me disa pak nga [[Basidiomycota]]. Në natyrë, ato nuk ndodhin të ndara nga likenet. Nuk dihet kur filluan të bashkoheshin.<ref>{{cite book |last=Pearson |first=Lorentz C. |title=The Diversity and Evolution of Plants |date=1995 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8493-2483-3 |page=221}}</ref> Një ose më shumë<ref>{{Cite journal |last1=Tuovinen |first1=Veera |last2=Ekman |first2=Stefan |last3=Thor |first3=Göran |last4=Vanderpool |first4=Dan |last5=Spribille |first5=Toby |last6=Johannesson |first6=Hanna |date=2019-01-17 |title=Two Basidiomycete Fungi in the Cortex of Wolf Lichens |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0960982218316543 |journal=Current Biology |volume=29 |issue=3 |pages=476–483.e5 |doi=10.1016/j.cub.2018.12.022 |pmid=30661799 |bibcode=2019CBio...29E.476T |issn=0960-9822}}</ref> mikobiontë bashkohen me të njëjtën specie fikobiontesh, nga algat jeshile, përveçse alternativisht, mikobionti mund të bashkohet me një specie cianobakteresh (prandaj "fotobiont" është termi më i saktë). Një fotobiont mund të jetë i bashkuar me shumë mikobiontë të ndryshëm ose mund të jetojë në mënyrë të pavarur; për këtë arsye, likenet emërtohen dhe klasifikohen si specie kërpudhash.<ref>Brodo et al. (2001), p. 6: "A species of lichen collected anywhere in its range has the same lichen-forming fungus and, generally, the same photobiont. (A particular photobiont, though, may associate with scores of different lichen fungi)."</ref> Ky bashkim quhet [[morphogenesis|morfogjenezë]] sepse likeni ka një formë dhe aftësi që nuk i zotërojnë vetë speciet simbionte (ato mund të izolohen eksperimentalisht). Fotobionti ndoshta aktivizon gjene të tjera të fjetura te mikobionti.<ref>Brodo et al. (2001), p. 8.</ref> ''[[Trentepohlia (alga)|Trentepohlia]]'' është një shembull i një gjinie alge jeshile të zakonshme në mbarë botën, e cila mund të rritet e vetme ose të likenizohet. Likenet, pra, ndajnë pjesë të habitatit dhe shpesh një pamje të ngjashme me specie të specializuara algash ([[aerophyte|aerofite]]) që rriten mbi sipërfaqe të ekspozuara si trungjet e pemëve dhe shkëmbinjtë, ndonjëherë duke i zbehur ngjyrën.<ref>{{Cite web |title=Lichen, Algae, and Moss on Trees {{!}} University of Maryland Extension |url=https://extension.umd.edu/resource/lichen-algae-and-moss-trees |access-date=2026-05-05 |website=extension.umd.edu |language=en}}</ref> ====Simbioza me kafshë==== [[File:Coral Reef.jpg|thumb|Shkëmb korali në [[Florida]]]] [[Coral reef|Shkëmbinjtë koralorë]] grumbullohen nga [[exoskeleton|ekzoskeletet]] gëlqerore të [[marine invertebrate|invertebrorëve detarë]] të rendit [[Scleractinia]] (koralet e gurta). Këto kafshë [[Metabolism|metabolizojnë]] sheqerin dhe oksigjenin për të përftuar energji për proceset e tyre të ndërtimit qelizor, duke përfshirë [[secretion|sekretimin]] e ekzoskeletit, me ujë dhe [[carbon dioxide|dioksid karboni]] si nënprodukte. Dinoflagjelatët (protistë algalë) janë shpesh [[endosymbiont|endosimbiontë]] në qelizat e invertebrorëve detarë koralformues, ku ata përshpejtojnë metabolizmin e qelizës pritëse duke gjeneruar sheqer dhe oksigjen menjëherë të disponueshëm përmes fotosintezës, duke përdorur dritën incidente dhe dioksidin e karbonit të prodhuar nga pritësi. Koralet e gurta ndërtuese të shkëmbinjve ([[hermatypic coral|koralet hermatipike]]) kërkojnë alga endosimbiotike nga gjinia ''[[Symbiodinium]]'' për të qenë në gjendje të shëndetshme.<ref>{{cite book |last=Taylor |first=Dennis L. |editor-last=Goff |editor-first=Lynda J. |title=Algal Symbiosis: A Continuum of Interaction Strategies |date=1983 |publisher=CUP Archive |isbn=978-0-521-25541-7 |pages=[https://archive.org/details/algalsymbiosisco0000unse/page/19 19]–20 |contribution=The coral-algal symbiosis |url-access=registration |url= https://archive.org/details/algalsymbiosisco0000unse}}</ref> Humbja e ''Symbiodinium''-it nga pritësi njihet si [[coral bleaching|zbardhim koralor]], një gjendje që çon në përkeqësimin e një shkëmbi korali. [[Endosymbiont|Alga jeshile endosimbiotike]] jetojnë pranë sipërfaqes së disa [[sponge|sfungjerëve]], për shembull, sfungjerëve-thërrime-buke (''[[Halichondria panicea]]''). Alga mbrohet kështu nga grabitqarët; sfungjeri furnizohet me oksigjen dhe sheqerna që mund të përbëjnë 50 deri 80% të rritjes së sfungjerit në disa specie.<ref>{{cite journal |url= http://uwsp.edu/cnr/UWEXlakes/laketides/vol26-4/vol26-4.pdf |title=Are There Sponges in Your Lake? |first=Susan |last=Knight |journal=Lake Tides |via=UWSP.edu |volume=26 |issue=4 |pages=4–5 |publisher=Wisconsin Lakes Partnership |date=Fall 2001 |access-date=4 August 2007 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070702204058/http://www.uwsp.edu/cnr/UWEXlakes/laketides/vol26-4/vol26-4.pdf |archive-date=2 July 2007}}</ref> ==Historia evolutive== ===Origjina e fotosintezës oksigjenike=== Algat prokariote, d.m.th. cianobakteret, janë i vetmi grup organizmash ku ka evoluar [[oxygenic photosynthesis|fotosinteza oksigjenike]]. Dëshmia më e vjetër fosile e pakontestuar e cianobakteve daton 2100 milionë vjet më parë,<ref name="Schirrmeister-2013">{{cite journal | vauthors = Schirrmeister BE, de Vos JM, Antonelli A, Bagheri HC | title = Evolution of multicellularity coincided with increased diversification of cyanobacteria and the Great Oxidation Event | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 110 | issue = 5 | pages = 1791–1796 | date = January 2013 | pmid = 23319632 | pmc = 3562814 | doi = 10.1073/pnas.1209927110 | doi-access = free | bibcode = 2013PNAS..110.1791S }}</ref> megjithëse [[stromatolite|stromatolitet]], të lidhura me [[biofilm|biofilme]] cianobakteriale, shfaqen që në 3500 milionë vjet më parë në regjistrimin fosil.<ref name="Baumgartner-2019">{{cite journal |last1=Baumgartner |first1=Raphael J. |last2=Van Kranendonk |first2=Martin J. |last3=Wacey |first3=David |last4=Fiorentini |first4=Marco L. |last5=Saunders |first5=Martin |last6=Caruso |first6=Stefano |last7=Pages |first7=Anais |last8=Homann |first8=Martin |last9=Guagliardo |first9=Paul |title=Nano−porous pyrite and organic matter in 3.5-billion-year-old stromatolites record primordial life |journal=Geology |date=November 2019 |volume=47 |issue=11 |pages=1039–1043 |doi=10.1130/G46365.1 |bibcode=2019Geo....47.1039B |url=https://archimer.ifremer.fr/doc/00637/74900/ }}</ref> ===Endosimbioza e parë=== Algat eukariote janë [[polyphyletic|polifiletike]], prandaj origjina e tyre nuk mund të gjurmohet deri te një paraardhës i vetëm hipotetik i përbashkët. Mendohet se ato erdhën në ekzistencë kur cianobaktere [[coccus|kokoide]] fotosintetike u [[phagocytosis|fagocitozuan]] nga një [[unicellular|eukariot]] [[heterotrophic|heterotrofik]] njëqelizor (një protist),<ref name="Reyes-Prieto-2007">{{cite journal |last1=Reyes-Prieto |first1=Adrian |last2=Weber |first2=Andreas P.M. |last3=Bhattacharya |first3=Debashish |title=The Origin and Establishment of the Plastid in Algae and Plants |journal=Annual Review of Genetics |date=December 2007 |volume=41 |issue=1 |pages=147–168 |doi=10.1146/annurev.genet.41.110306.130134 |pmid=17600460 }}</ref> duke krijuar plastide primare me dy membrana. Besohet se ngjarje të tilla [[symbiogenesis|simbiogjenetike]] (simbiogjeneza primare) kanë ndodhur më shumë se 1,5 miliardë vjet më parë gjatë periudhës [[Calymmian]], herët në [[Boring Billion]], por është e vështirë të gjurmohen ngjarjet kyçe për shkak të hendekut kaq të madh kohor.<ref name="Khan-2020a">{{cite journal|last1=Khan|first1=Amna Komal|last2=Kausar|first2=Humera|last3=Jaferi|first3=Syyada Samra|last4=Drouet|first4=Samantha|last5=Hano|first5=Christophe|last6=Abbasi|first6=Bilal Haider|last7=Anjum|first7=Sumaira|title=An Insight into the Algal Evolution and Genomics|journal=Biomolecules|date=2020-11-06|volume=10|issue=11|page=1524|doi=10.3390/biom10111524|pmid=33172219 |pmc=7694994 |doi-access=free }}</ref> Simbiogjeneza primare krijoi tri ndarje arkeoplastidesh, përkatësisht [[Viridiplantae]] (algat jeshile dhe më vonë bimët), [[Rhodophyta]] (algat e kuqe) dhe [[Glaucophyta]] ("algat gri"), plastidet e të cilave u përhapën më tej në lineazhe të tjera protistësh përmes [[predation|grabitqarizmit]] eukariot-eukariot, gëlltitjeve dhe endosimbiozave pasuese (simbiogjeneza sekondare dhe terciare).<ref name="Khan-2020a"/> Ky proces "kapjeje" dhe "skllavërimi" seriale të qelizave shpjegon larminë e eukarioteve fotosintetike.<ref name="Reyes-Prieto-2007"/> Dëshmia më e vjetër fosile e pakontestuar e algave eukariote është ''[[Bangiomorpha pubescens]]'', një algë e kuqe e gjetur në shkëmbinj rreth 1047 milionë vjet të vjetër.<ref name="Butterfield-2000">{{cite journal |last1=Butterfield |first1=Nicholas J. |title=Bangiomorpha pubescens n. gen., n. sp.: implications for the evolution of sex, multicellularity, and the Mesoproterozoic/Neoproterozoic radiation of eukaryotes |journal=Paleobiology |date=2000 |volume=26 |issue=3 |pages=386–404 |doi=10.1666/0094-8373(2000)026<0386:BPNGNS>2.0.CO;2 |bibcode=2000Pbio...26..386B }}</ref><ref name="Gibson-2018">{{cite journal |last1=Gibson |first1=Timothy M. |last2=Shih |first2=Patrick M. |last3=Cumming |first3=Vivien M. |last4=Fischer |first4=Woodward W. |last5=Crockford |first5=Peter W. |last6=Hodgskiss |first6=Malcolm S.W. |last7=Wörndle |first7=Sarah |last8=Creaser |first8=Robert A. |last9=Rainbird |first9=Robert H. |last10=Skulski |first10=Thomas M. |last11=Halverson |first11=Galen P. |title=Precise age of Bangiomorpha pubescens dates the origin of eukaryotic photosynthesis |journal=Geology |date=February 2018 |volume=46 |issue=2 |pages=135–138 |doi=10.1130/G39829.1 |bibcode=2018Geo....46..135G }}</ref> ===Endosimbiozat e njëpasnjëshme=== [[File:Plastid endosymbiosis-2024_hypothesis.svg|thumb|upright=1.9|Përvetësimet e plastideve nëpër eukariotë, të treguara me shigjeta të ndërprera: blu për plastidet primare të prejardhura drejtpërdrejt nga një cianobakter, dhe të kuqe e jeshile për plastidet sekondare të prejardhura përkatësisht nga algat e kuqe dhe algat jeshile. Shigjetat e kuqe janë vendosur sipas hipotezës së vitit 2024;<ref name="Pietluch-2024"/> mospajtimet me hipotezat e mëparshme janë shënuar me '?'.<ref name="Strassert-2021"/>]] Qasjet e fundit [[genomic|gjenomike]] dhe [[phylogenomic|filogjenomike]] kanë qartësuar ndjeshëm evolucionin e [[genome evolution|gjenomit të plastideve]], lëvizjen [[horizontal gene transfer|horizontale]] të gjeneve endosimbiotike drejt gjenomit bërthamor "pritës", dhe përhapjen e plastideve nëpër [[tree of life (biology)|pemën e jetës]] eukariote.<ref name="Reyes-Prieto-2007"/> Pranohet se si euglenofitet ashtu edhe klorarakniofitet i përftuan kloroplastet e tyre nga klorofite që u bënë endosimbiontë.<ref name="Keeling-2017">{{cite book |last1=Keeling |first1=Patrick J. |title=Handbook of the Protists |chapter=Chlorarachniophytes |date=2017 |pages=765–781 |doi=10.1007/978-3-319-28149-0_34 |isbn=978-3-319-28147-6 }}</ref> Në veçanti, kloroplastet e euglenofiteve ndajnë ngjashmërinë më të madhe me gjininë ''[[Pyramimonas]]''.<ref name="Bicudo-2016">{{cite journal|last1=Bicudo|first1=Carlos E. de M.|last2=Menezes|first2=Mariângela|title=Phylogeny and Classification of Euglenophyceae: A Brief Review|journal=Frontiers in Ecology and Evolution|volume=4|date=16 March 2016|issn=2296-701X|doi=10.3389/fevo.2016.00017|doi-access=free|page=17|bibcode=2016FrEEv...4...17B }}</ref> Megjithatë, ende nuk ka një renditje të qartë se në cilën ndodhën endosimbiozat sekondare dhe terciare për lineazhet "[[chromist|kromiste]]" ([[ochrophyte|okrofitet]], [[Cryptomonad|kriptofitet]], [[haptophyte|haptofitet]] dhe [[myzozoa]]nët).<ref name="Eliáš-2021">{{cite journal |last1=Eliáš |first1=Marek |title=Protist diversity: Novel groups enrich the algal tree of life |journal=Current Biology |date=June 2021 |volume=31 |issue=11 |pages=R733–R735 |doi=10.1016/j.cub.2021.04.025 |pmid=34102125 |bibcode=2021CBio...31.R733E }}</ref> Janë propozuar dy modele kryesore për të shpjeguar renditjen, të cilat të dyja pajtohen se kriptofitet i përftuan kloroplastet e tyre nga algat e kuqe. Një model, i hipotezuar në 2014 nga John W. Stiller dhe bashkautorë,<ref name="Stiller-2014">{{cite journal |last1=Stiller |first1=John W. |last2=Schreiber |first2=John |last3=Yue |first3=Jipei |last4=Guo |first4=Hui |last5=Ding |first5=Qin |last6=Huang |first6=Jinling |title=The evolution of photosynthesis in chromist algae through serial endosymbioses |journal=Nature Communications |date=10 December 2014 |volume=5 |issue=1 |article-number=5764 |doi=10.1038/ncomms6764 |pmid=25493338 |pmc=4284659 |doi-access=free |bibcode=2014NatCo...5.5764S }}</ref> sugjeron që një kriptofit u bë plastidi i okrofiteve, të cilat nga ana e tyre u bënë plastidi i mizozoanëve dhe haptofiteve. Modeli tjetër, i sugjeruar nga Andrzej Bodył dhe bashkautorë në 2009,<ref name="Bodył-2009">{{cite journal |last1=Bodył |first1=Andrzej |last2=Stiller |first2=John W. |last3=Mackiewicz |first3=Paweł |title=Chromalveolate plastids: direct descent or multiple endosymbioses? |journal=Trends in Ecology & Evolution |date=March 2009 |volume=24 |issue=3 |pages=119–121 |doi=10.1016/j.tree.2008.11.003 |pmid=19200617 |bibcode=2009TEcoE..24..119B }}</ref> përshkruan se një kriptofit u bë plastidi si i haptofiteve ashtu edhe i okrofiteve, dhe është një haptofit ai që u bë plastidi i mizozoanëve në vend të kësaj.<ref name="Strassert-2021">{{cite journal |last1=Strassert |first1=Jürgen F. H. |last2=Irisarri |first2=Iker |last3=Williams |first3=Tom A. |last4=Burki |first4=Fabien |title=A molecular timescale for eukaryote evolution with implications for the origin of red algal-derived plastids |journal=Nature Communications |date=25 March 2021 |volume=12 |issue=1 |article-number=1879 |doi=10.1038/s41467-021-22044-z |pmid=33767194 |pmc=7994803 |doi-access=free |bibcode=2021NatCo..12.1879S }}</ref> Në vitin 2024, një model i tretë nga Filip Pietluch dhe bashkautorë propozoi se kishte pasur dy endosimbioza të pavarura me algat e kuqe: një që originoi plastidet e kriptofiteve (si në modelet e mëparshme), dhe më pas plastidet e haptofiteve; dhe një tjetër që originoi plastidet e okrofiteve, prej nga i përftuan të tyret mizozoanët.<ref name="Pietluch-2024">{{cite journal |last1=Pietluch |first1=Filip |last2=Mackiewicz |first2=Paweł |last3=Ludwig |first3=Kacper |last4=Gagat |first4=Przemysław |title=A New Model and Dating for the Evolution of Complex Plastids of Red Alga Origin |journal=Genome Biology and Evolution |date=3 September 2024 |volume=16 |issue=9: evae192 |article-number=evae192 |doi=10.1093/gbe/evae192 |pmid=39240751 |pmc=11413572}}</ref> ===Lidhja me bimët tokësore=== Fosile sporesh të izoluara sugjerojnë se bimët tokësore mund të kenë ekzistuar që 475 milionë vjet më parë (mvj) gjatë periudhës [[Late Cambrian|Kambriane të Vonë]]/[[Early Ordovician|Ordoviciane të Hershme]],<ref>{{cite news |title=When plants conquered land |first=Ivan |last=Noble |date=18 September 2003 |url= https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3117034.stm |publisher=BBC |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20061111170428/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3117034.stm |archive-date=11 November 2006}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wellman |first1=C. H. |last2=Osterloff |first2=P. L. |last3=Mohiuddin |first3=U. |year=2003 |title=Fragments of the earliest land plants |journal=Nature |volume=425 |issue=6955 |pages=282–285 |doi=10.1038/nature01884 |pmid=13679913 |bibcode=2003Natur.425..282W |url= http://eprints.whiterose.ac.uk/106/ |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170830194441/http://eprints.whiterose.ac.uk/106/ |archive-date=30 August 2017}}</ref> nga alga karofite [[sessility (motility)|sesile]] të ujërave të ëmbla të cekëta shumë të ngjashme me ''[[Chara (alga)|Chara]]''-n,<ref name="Kenrick-1997">{{cite book |last1=Kenrick |first1=P. |last2=Crane |first2=P.R. |title=The origin and early diversification of land plants. A cladistic study |isbn=978-1-56098-729-1 |year=1997 |publisher=Smithsonian Institution Press |location=Washington}}</ref> të cilat ka të ngjarë të kenë ngelur në breg kur nivelet e ujit [[riverine|lumor]]/[[lacustrine|liqenor]] ranë gjatë stinëve të thata.<ref name="Raven-2001">{{cite journal |author=Raven, J.A. |author2=Edwards, D. |year=2001 |title=Roots: evolutionary origins and biogeochemical significance |journal=Journal of Experimental Botany |volume=52 |issue=90001 |pages=381–401 |doi=10.1093/jexbot/52.suppl_1.381 |pmid=11326045 |doi-access=free}}</ref> Këto alga karofite ka të ngjarë të kishin zhvilluar tashmë [[Thallus|tale]] filamentoze dhe [[holdfast (biology)|struktura ngjitëse]] që i ngjanin sipërfaqësisht kërcejve dhe rrënjëve të bimëve, dhe ka të ngjarë të kishin një [[alternation of generations|alternim brezash]] izomorfik. Ndoshta ato evoluan rreth 850 mvj<ref name="Knauth-2009">{{cite journal |first1=L. Paul |last1=Knauth |first2=Martin J. |last2=Kennedy |date=2009 |title=The late Precambrian greening of the Earth |journal=Nature |volume=460 |issue=7256 |pages=728–732 |doi=10.1038/nature08213 |pmid=19587681 |bibcode=2009Natur.460..728K }}</ref> dhe mund të jetë madje aq herët sa 1 [[Gya (unit)|Gvj]] gjatë fazës së vonë të [[Boring Billion]].<ref name="Strother-2011">{{cite journal |first1=Paul K. |last1=Strother |first2=Leila |last2=Battison |first3= Martin D. |last3=Brasier |first4=Charles H. |last4=Wellman |date=2011 |title=Earth's earliest non-marine eukaryotes |journal=Nature |volume=473 |issue=7348 |pages=505–509 |doi=10.1038/nature09943 |pmid=21490597 |bibcode=2011Natur.473..505S }}</ref> == Kultivimi == {{Excerpt|Algaculture}} === Kultivimi i algave detare === {{Excerpt|seaweed farming}} === Bioreaktorët === {{Excerpt|Algae bioreactor|paragraphs=1}} ==Përdorimet== [[File:Algae Harvester.jpg|thumb|Vjelja e algave]] ===Biokarburanti=== {{Main|Algae fuel|Biological hydrogen production|Biohydrogen|Biodiesel|Ethanol fuel|Butanol fuel|Vegetable oil|Biogas|Hydrothermal Liquefaction}} Për të qenë konkurrues dhe të pavarur nga mbështetja e luhatshme e politikave (lokale) në afat të gjatë, biokarburantet duhet të barazojnë ose të kalojnë nivelin e kostos së karburanteve fosile. Këtu, karburantet e bazuara në alga mbajnë premtim të madh,<ref>{{cite journal |last=Chisti |first=Y. |title=Biodiesel from microalgae |journal=Biotechnology Advances |date=May–Jun 2007 |volume=25 |issue=3 |pages=294–306 |pmid=17350212 |doi=10.1016/j.biotechadv.2007.02.001 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Yang |first1=Z. K. |last2=Niu |first2=Y. F. |last3=Ma |first3=Y. H. |last4=Xue |first4=J. |last5=Zhang |first5=M. H. |last6=Yang |first6=W. D. |last7=Liu |first7=J. S. |last8=Lu |first8=S. H. |last9=Guan |first9=Y. |last10=Li |first10=H. Y. |title=Molecular and cellular mechanisms of neutral lipid accumulation in diatom following nitrogen deprivation. |journal=Biotechnology for Biofuels |date=4 May 2013 |volume=6 |issue=1 |page=67 |pmid=23642220 |doi=10.1186/1754-6834-6-67 |pmc=3662598 |doi-access=free |bibcode=2013BB......6...67Y }}</ref> të lidhura drejtpërdrejt me potencialin për të prodhuar më shumë biomasë për njësi sipërfaqeje në një vit sesa çdo formë tjetër biomase. Pika e barazpeshës për biokarburantet e bazuara në alga vlerësohet të ndodhë deri në vitin 2025.<ref>{{Cite journal |doi=10.1126/science.1189003 |pmid=20705853 |bibcode=2010Sci...329..796W |title=An Outlook on Microalgal Biofuels |journal=Science |volume=329 |issue=5993 |pages=796–799 |last1=Wijffels |first1=René H. |last2=Barbosa |first2=Maria J. |year=2010 |url=https://research.wur.nl/en/activities/an-outlook-on-microalgal-biofuels-3 }}</ref> ===Plehërimi=== {{Further|Seaweed fertiliser}} [[File:Inisheer landscape.jpg|thumb|Kopshte të plehëruara me algë deti në [[Inisheer]]]] Për shekuj me radhë, algat e detit janë përdorur si plehër; [[George Owen of Henllys]], duke shkruar në shekullin e 16-të, u referua algave të bregut në [[South Wales|Uellsin e Jugut]]:<ref>{{cite journal |journal=Journal of the Royal Agricultural Society of England |volume=10 |pages=142–143 |title=On the Farming of South Wales: Prize Report |first=Clare Sewell |last=Read |author-link=Clare Sewell Read |year=1849 |url= https://books.google.com/books?id=UJYEAAAAYAAJ&pg=PA142}}</ref> {{Blockquote|This kind of ore they often gather and lay on great heapes, where it heteth and rotteth, and will have a strong and loathsome smell; when being so rotten they cast on the land, as they do their muck, and thereof springeth good corn, especially barley&nbsp;... After spring-tydes or great rigs of the sea, they fetch it in sacks on horse backes, and carie the same three, four, or five miles, and cast it on the lande, which doth very much better the ground for corn and grass.}} Sot, algat përdoren nga njerëzit në shumë mënyra; për shembull, si [[fertilizer|plehra]], [[soil conditioner|kondicionues toke]], dhe ushqim për bagëti.<ref>{{cite book |last=McHugh |first=Dennis J. |title=A Guide to the Seaweed Industry: FAO Fisheries Technical Paper 441 |chapter-url= http://www.fao.org/DOCREP/006/Y4765E/y4765e0c.htm#TopOfPage |date=2003 |publisher=Fisheries and Aquaculture Department, Food and Agriculture Organization (FAO) of the United Nations |location=Rome |isbn=978-92-5-104958-7|chapter=9, Other Uses of Seaweeds |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20081228115716/http://www.fao.org/docrep/006/y4765e/y4765e0c.htm#TopOfPage |archive-date=28 December 2008}}</ref> Speciet ujore dhe mikroskopike kultivohen në rezervuarë ose pellgje të kthjellëta dhe ose vilen, ose përdoren për të trajtuar efluentët e pompuar nëpër pellgje. [[Algaculture|Algakultura]] në shkallë të gjerë është një lloj i rëndësishëm [[aquaculture|akuakulture]] në disa vende. [[Maerl]] përdoret zakonisht si kondicionues toke.<ref>{{cite journal |last1=Wilson |first1=Sian |last2=Blake |first2=Charmaine |last3=Berges |first3=John A |last4=Maggs |first4=Christine A |title=Environmental tolerances of free-living coralline algae (maerl): implications for European marine conservation |journal=Biological Conservation |date=November 2004 |volume=120 |issue=2 |pages=279–289 |doi=10.1016/j.biocon.2004.03.001 |bibcode=2004BCons.120..279W }}</ref> ===Industria ushqimore=== {{See also|Edible seaweed|Algae powder}} [[File:Dulse.JPG|thumb|Dulse, një lloj alge deti e ngrënshme]] Algat përdoren si ushqim në shumë vende: [[China|Kina]] konsumon më shumë se 70 specie, duke përfshirë ''[[fat choy (vegetable)|fat choy]]''-n, një cianobakter i konsideruar perime; [[Japan|Japonia]], mbi 20 specie si ''[[nori]]'' dhe ''[[aonori]]'';<ref>{{cite book |last1=Mondragón |first1=Jennifer |last2=Mondragón |first2=Jeff |title=Seaweeds of the Pacific Coast |date=2003 |publisher=Sea Challengers Publications |location=Monterey, California |isbn=978-0-930118-29-7}}</ref> [[Ireland|Irlanda]], ''[[dulse]]''; [[Chile|Kili]], ''[[cochayuyo]]''.<ref>{{cite web |url= http://www.algaebase.org/speciesdetail.lasso?species_id=11752&sk=0&from=results&-session=abv3:51909EC30802716127sVj3EDC9C7 |publisher=AlgaeBase |title=Durvillaea antarctica (Chamisso) Hariot}}</ref> ''[[Porphyra umbilicalis|Laver]]''-i përdoret për të bërë ''[[laverbread]]'' në [[Wales|Uells]], ku njihet si {{lang|cy|bara lawr}}. Në [[Korea]], ''[[green laver]]''-i përdoret për të bërë {{lang|ko-Latn|[[Gim (Korean food)|gim]]}}.<ref>{{Cite web |title=Laver Archives |url=https://kimchimari.com/ingredient/laver/ |access-date=2024-12-15 |website=Kimchimari |language=en-US}}</ref> Tri forma algash të përdorura si ushqim: * ''[[Chlorella]]'': Ky lloj alge gjendet në ujëra të ëmbla dhe përmban pigmente [[photosynthetic|fotosintetike]] në [[chloroplast|kloroplastet]] e saj.<ref>{{cite web |title=Clorella Description and Uses |url=https://www.britannica.com/science/Chlorella |website=Britannica |access-date=27 July 2025 |ref=1}}</ref> * [[Klamath Lake AFA|Klamath AFA]]: Një nënspecie e Aphanizomenon flos-aquae e gjetur e egër në shumë trupa uji në mbarë botën, por e vjelë vetëm nga [[Upper Klamath Lake]], Oregon.<ref>{{cite web |title=AFA |url=https://klamathafa.com/afa |website=Klamathafa |access-date=27 July 2025 |ref=2}}</ref> * ''[[Spirulina (genus)|Spirulina]]'': E njohur ndryshe si cianobakter (një [[prokaryote|prokariot]] ose "algë blu-jeshile")<ref>{{cite web |last1=Brown |first1=Wyatt |last2=Jantz |first2=Katie |last3=Milazzo |first3=Nick (fact checker) |title=Spirulina |url=https://examine.com/supplements/spirulina/research/ |website=Examine |access-date=27 July 2025 |ref=3}}</ref> Vajrat nga disa alga kanë nivele të larta [[unsaturated fatty acid|acidesh yndyrore të pangopura]]. Disa varietete algash të preferuara nga [[vegetarianism|vegjetarianizmi]] dhe [[veganism|veganizmi]] përmbajnë acidet yndyrore thelbësore [[omega-3 fatty acid|omega-3]] me zinxhir të gjatë, [[docosahexaenoic acid|acidin dokozaheksaenoik]] (DHA) dhe [[eicosapentaenoic acid|acidin eikozapentaenoik]] (EPA).<ref name=":0">{{Cite web |date=2013-05-22 |title=Vegetarian EPA DHA and Essential Fats |url=http://vegetarian-dha-epa.co.uk/ |access-date=2024-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522103010/http://vegetarian-dha-epa.co.uk/ |archive-date=22 May 2013 }}</ref> Vaji i peshkut përmban acide yndyrore omega-3, por burimi origjinal janë algat (mikroalgat në veçanti), të cilat hahen nga jeta detare si [[copepod|kopepodët]] dhe kalojnë lart nëpër zinxhirin ushqimor.<ref name=":0" /> [[Pigment|Pigmentet]] natyrale ([[carotenoid|karotenoidet]] dhe klorofilet) të prodhuara nga algat mund të përdoren si alternativa ndaj [[dye|bojrave]] kimike dhe agjentëve ngjyrues.<ref>{{cite book |last1=Arad |first1=Shoshana |last2=Spharim |first2=Ishai |editor-last=Altman |editor-first=Arie |title=Agricultural Biotechnology |series=Books in Soils, Plants, and the Environment |volume=61 |date=1998 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8247-9439-2 |page=638 |contribution=Production of Valuable Products from Microalgae: An Emerging Agroindustry}}</ref> Prania e disa pigmenteve individuale algale, së bashku me raporte specifike të përqendrimit të pigmenteve, është specifike për taksonin: analiza e përqendrimeve të tyre me metoda të ndryshme analitike, veçanërisht [[high-performance liquid chromatography|kromatografia e lëngshme me performancë të lartë]], mund të ofrojë kështu një kuptim të thellë të përbërjes taksonomike dhe bollëkut relativ të popullatave natyrore të algave në mostra uji deti.<ref>{{cite journal |first1=C. |last1=Rathbun |first2=A. |last2=Doyle |first3=T. |last3=Waterhouse |date=June 1994 |title=Measurement of Algal Chlorophylls and Carotenoids by HPLC |url= http://bats.bios.edu/methods/chapter13.pdf |journal=Joint Global Ocean Flux Study Protocols |volume=13 |pages=91–96 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160304064738/http://bats.bios.edu/methods/chapter13.pdf |archive-date=4 March 2016 |access-date=7 July 2014}}</ref><ref>{{cite journal |first1=M. |last1=Latasa |first2=R. |last2=Bidigare |year=1998 |title=A comparison of phytoplankton populations of the Arabian Sea during the Spring Intermonsoon and Southwest Monsoon of 1995 as described by HPLC-analyzed pigments |journal=Deep-Sea Research Part II |issue=10–11 |pages=2133–2170 |doi=10.1016/S0967-0645(98)00066-6 |bibcode=1998DSRII..45.2133L |volume=45}}</ref> Karagjenani, nga alga e kuqe ''Chondrus crispus'', përdoret si trashës dhe stabilizues në produktet e qumështit.<ref>{{Cite web |title=Sources of Food Ingredients: Carrageenan |url=https://www.foodingredientfacts.org/facts-on-food-ingredients/sources-of-food-ingredients/carrageenan/ |access-date=2026-06-05 |website=Food Ingredient Facts |language=en-US}}</ref> ===Agjentë xhelifikues=== [[Agar]], një substancë [[gelatin|xhelatinoze]] e prejardhur nga algat e kuqe, ka një sërë përdorimesh komerciale.<ref>{{cite book |last1=Lewis |first1=J. G. |last2=Stanley |first2=N. F. |last3=Guist |first3=G. G. |editor1-last=Lembi |editor1-first=C. A. |editor2-last=Waaland |editor2-first=J. R. |title=Algae and Human Affairs |date=1988 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32115-0 |contribution=9. Commercial production of algal hydrocolloides}}</ref> Është një mjedis i mirë mbi të cilin rriten baktere dhe kërpudha, pasi shumica e mikroorganizmave nuk mund ta tresin agarin.<ref>{{cite book |last1=Roy |first1=Anupam |last2=Shrivastava |first2=Shanker Lal |last3=Mandal |first3=Santi M. |title=Novel Approaches of Nanotechnology in Food |chapter=Self-assembled carbohydrate nanostructures: Synthesis strategies to functional application in food |date=2016 |pages=133–164 |doi=10.1016/B978-0-12-804308-0.00005-4 |isbn=978-0-12-804308-0 }}</ref> [[Alginic acid|Acidi alginik]], ose alginati, nxirret nga algat kafe. Përdorimet e tij variojnë nga agjentë xhelifikues në ushqim, deri te fashat mjekësore. Acidi alginik është përdorur gjithashtu në fushën e [[biotechnology|bioteknologjisë]] si mjedis [[Biocompatibility|biokompatibël]] për enkapsulim dhe imobilizim qelizor. [[Molecular cuisine|Kuzhina molekulare]] është gjithashtu përdoruese e substancës për vetitë e saj xhelifikuese, përmes së cilës bëhet një mjet shpërndarës për shijet.<ref>{{cite journal |last1=Holdt |first1=Susan Løvstad |last2=Kraan |first2=Stefan |title=Bioactive compounds in seaweed: functional food applications and legislation |journal=Journal of Applied Phycology |date=June 2011 |volume=23 |issue=3 |pages=543–597 |doi=10.1007/s10811-010-9632-5 |bibcode=2011JAPco..23..543H |hdl=10379/11965 |hdl-access=free }}</ref> Mes 100.000 dhe 170.000 tonësh të lagësht ''[[Macrocystis]]'' vilen çdo vit në [[New Mexico|Meksikën e Re]] për nxjerrjen e [[Alginic acid|alginatit]] dhe ushqim [[abalone|abaloni]].<ref>{{cite web |url= http://www.algaebase.org/generadetail.lasso?genus_id=35715&-session=abv3:51909EC307dcf25DFApmi3530315 |publisher=AlgaeBase |title=Macrocystis C. Agardh 1820: 46 |access-date=28 December 2008 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20090104145632/http://www.algaebase.org/generadetail.lasso?genus_id=35715&-session=abv3%3A51909EC307dcf25DFApmi3530315 |archive-date=4 January 2009}}</ref><ref>{{cite web |url= http://botany.si.edu/projects/algae/economicuses/brownalgae.htm |work=Algae Research |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |title=Secondary Products of Brown Algae |access-date=29 December 2008 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20090413034226/http://botany.si.edu/projects/algae/economicuses/brownalgae.htm |archive-date=13 April 2009}}</ref> ===Kontrolli i ndotjes dhe biorimedimi=== * Ujërat e zeza mund të trajtohen me alga,<ref>{{cite web |title=Re-imagining algae |date=12 October 2016 |publisher=Australian Broadcasting Corporation |url= http://www.abc.net.au/radionational/programs/futuretense/re-imagining-algae/7926214-AU |access-date=26 January 2017 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20170202043210/http://www.abc.net.au/radionational/programs/futuretense/re-imagining-algae/7926214 |archive-date=2 February 2017}}</ref> duke reduktuar përdorimin e sasive të mëdha kimikatesh toksike që do të nevojiteshin ndryshe. * Algat mund të përdoren për të kapur plehrat në [[runoff|shkarkimin sipërfaqësor]] nga fermat. Kur vilen më pas, algat e pasuruara mund të përdoren si plehër.<ref>{{Citation |last1=Gassner |first1=Vesela Tanaskovic |chapter=Harvesting of Agricultural Nutrient Runoff with Algae, to Produce New Soil Amendments for Urban and Peri-urban Olive Tree Agroforestry Systems in Southern Europe |date=2024 |title=Nature-based Solutions for Circular Management of Urban Water |pages=405–441 |editor-last=Stefanakis |editor-first=Alexandros |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-031-50725-0_23 |isbn=978-3-031-50725-0 |last2=Symeonidis |first2=Dimitris |last3=Koukaras |first3=Konstantinos |editor2-last=Oral |editor2-first=Hasan Volkan |editor3-last=Calheiros |editor3-first=Cristina |editor4-last=Carvalho |editor4-first=Pedro}}</ref> * [[Aquarium|Akuariumet]] dhe pellgjet mund të filtrohen duke përdorur alga, të cilat përthithin lëndët ushqyese nga uji në një pajisje të quajtur "pastrues algash", i njohur gjithashtu si pastrues i shtresës algale.<ref>{{cite web |url= http://www.reefbase.org/resource_center/publication/main.aspx?refid=10859 |title=Nutrient cycling in the Great Barrier Reef Aquarium – Proceedings of the 6th International Coral Reef Symposium, Australia |year=1988 |volume=2 |last1=Morrissey |first1=J. |last2=Jones |first2=M. S. |last3=Harriott |first3=V. |publisher=ReefBase |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20150223045428/http://www.reefbase.org/resource_center/publication/main.aspx?refid=10859 |archive-date=23 February 2015}}</ref><ref>{{cite journal |url= http://www3.interscience.wiley.com/journal/120083425/abstract |archive-url= https://archive.today/20101001181747/http://www3.interscience.wiley.com/journal/120083425/abstract |archive-date=1 October 2010 |title=Algal Response to Nutrient Enrichment in Forested Oligotrophic Stream |doi=10.1111/j.1529-8817.2008.00503.x |pmid=27041416 |volume=44 |issue=3 |journal=Journal of Phycology |pages=564–572 |year=2008 |last1=Veraart |first1=Annelies J. |last2=Romaní |first2=Anna M. |last3=Tornés |first3=Elisabet |last4=Sabater |first4=Sergi|bibcode= 2008JPcgy..44..564V }}</ref> Shkencëtarë të [[Agricultural Research Service|Shërbimit të Kërkimeve Bujqësore]] (SHBA) zbuluan se 60–90% e shkarkimit sipërfaqësor të azotit dhe 70–100% e shkarkimit sipërfaqësor të fosforit mund të kapet nga efluentët e plehut organik duke përdorur një pastrues horizontal algash, të quajtur gjithashtu pastrues i shtresës algale (ATS). Shkencëtarët zhvilluan ATS-në, e cila përbëhet nga kanale të cekëta, {{convert|100|ft|m|adj=on|order=flip}} të gjata, prej rrjete najloni ku mund të formohen koloni algash, dhe studiuan efikasitetin e saj për tre vjet. Ata zbuluan se algat mund të përdoren lehtësisht për të reduktuar shkarkimin sipërfaqësor të lëndëve ushqyese nga fushat bujqësore dhe për të rritur cilësinë e ujit që derdhet në lumenj, përrenj, dhe oqeane. Studiuesit mblodhën dhe tharën algat e pasura me lëndë ushqyese nga ATS dhe studiuan potencialin e tyre si plehër organik. Ata zbuluan se fidanët e kastravecit dhe misrit u rritën po aq mirë duke përdorur plehun organik ATS sa edhe me plehrat komercialë.<ref>{{cite web |url= https://agresearchmag.ars.usda.gov/2010/may/algae |title=Algae: A Mean, Green Cleaning Machine |publisher=USDA Agricultural Research Service |date=7 May 2010 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20101019142625/http://www.ars.usda.gov/is/AR/archive/may10/algae0510.htm |archive-date=19 October 2010}}</ref> Pastruesit e algave, duke përdorur versione me rrjedhje flluskash nga poshtë-lart ose ujëvarë vertikale, tani përdoren gjithashtu për të filtruar akuariume dhe pellgje.{{citation needed|date=May 2025}} Alga ''[[Stichococcus bacillaris]]'' është parë të kolonizojë rrëshira silikoni të përdorura në vende arkeologjike, duke [[Biodegradation|biodegraduar]] substancën sintetike.<ref>{{cite journal |title=Microorganisms Attack Synthetic Polymers in Items Representing Our Cultural Heritage |first1=Francesca |last1=Cappitelli |first2=Claudia |last2=Sorlini |journal=Applied and Environmental Microbiology |year=2008 |volume=74 |pmc=2227722 |issue=3 |pages=564–569 |doi=10.1128/AEM.01768-07 |pmid=18065627|bibcode=2008ApEnM..74..564C }}</ref> ===Bioplastikat=== Polimere të ndryshme mund të krijohen nga algat, gjë që mund të jetë veçanërisht e dobishme në krijimin e [[bioplastic|bioplastikave]]. Këto përfshijnë plastika hibride, plastika të bazuara në [[cellulose|celulozë]], [[poly-lactic acid|acid poli-laktik]], dhe [[bio-polyethylene|bio-polietilen]].<ref>{{Cite web |url= http://www.oilgae.com/non_fuel_products/biopolymers.html |title=Algae Biopolymers, Companies, Production, Market – Oilgae – Oil from Algae |work=oilgae.com |access-date=18 November 2017}}</ref> Disa kompani kanë filluar të prodhojnë polimere algash komercialisht, duke përfshirë përdorimin në flip-flops<ref>{{Cite news |url= https://www.zmescience.com/science/algae-flip-flop/ |title=Renewable flip flops: scientists produce the 'No. 1' footwear in the world from algae |date=9 October 2017 |work=ZME Science |access-date=18 November 2017}}</ref> dhe në dërrasa [[surfing|surfi]].<ref>{{Cite web |url= https://www.energy.gov/eere/bioenergy/articles/world-s-first-algae-surfboard-makes-waves-san-diego |title=World's First Algae Surfboard Makes Waves in San Diego |work=Energy.gov |access-date=18 November 2017}}</ref> Edhe algat përdoren gjithashtu për të përgatitur rrëshira të ndryshme polimerike të përshtatshme për aplikime [[coating|veshjeje]].<ref>{{cite journal |last1=Patil |first1=Chandrashekhar K |last2=Jirimali |first2=Harishchandra D |last3=Paradeshi |first3=Jayasinh S |last4=Chaudhari |first4=Bhushan L |last5=Alagi |first5=Prakash K |last6=Hong |first6=Sung Chul |last7=Gite |first7=Vikas V |title=Synthesis of biobased polyols using algae oil for multifunctional polyurethane coatings |journal=Green Materials |date=December 2018 |volume=6 |issue=4 |pages=165–177 |doi=10.1680/jgrma.18.00046 |bibcode=2018GrMat...6..165P }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Patil |first1=Chandrashekhar K. |last2=Jirimali |first2=Harishchandra D. |last3=Paradeshi |first3=Jayasinh S. |last4=Chaudhari |first4=Bhushan L. |last5=Gite |first5=Vikas V. |title=Functional antimicrobial and anticorrosive polyurethane composite coatings from algae oil and silver doped egg shell hydroxyapatite for sustainable development |journal=Progress in Organic Coatings |date=March 2019 |volume=128 |pages=127–136 |doi=10.1016/j.porgcoat.2018.11.002 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Patil |first1=Chandrashekhar K. |last2=Jirimali |first2=Harishchandra D. |last3=Paradeshi |first3=Jayasinh S. |last4=Chaudhari |first4=Bhushan L. |last5=Alagi |first5=Prakash K. |last6=Mahulikar |first6=Pramod P. |last7=Hong |first7=Sung Chul |last8=Gite |first8=Vikas V. |title=Chemical transformation of renewable algae oil to polyetheramide polyols for polyurethane coatings |journal=Progress in Organic Coatings |date=February 2021 |volume=151 |article-number=106084 |doi=10.1016/j.porgcoat.2020.106084 }}</ref> ==Në kulturën njerëzore== Ishulli i tretë në Liqenin Kunming, në [[Summer Palace|Pallatin e Verës]] të Pekinit, quhet Zaojian Tang Dao (藻鑒堂島). Emri vjen nga karakteri [[classical Chinese|kinez klasik]] 藻, që do të thotë njëkohësisht "algë" dhe "talent letrar". Si rezultat, emri i ishullit mund të përkthehet ose si "Ishulli i Sallës së Vështrimit të Algave" ose si "Ishulli i Sallës për Reflektim mbi Talentin Letrar."<ref>{{Cite book |last=Marques |first=Patricia |title=Essentials Of Microbiology |publisher=Arcler Education Inc |year=2017 |isbn=978-1-68094-529-4 |edition=1st |publication-date=2017 |page=212}}</ref> ==Imazhe shtesë== <gallery widths="200" heights="150"> File:Algae bladder 4290.jpg|Fshikëz alge </gallery> ==Shënime== {{notelist}} ==Referimet== {{Reflist}} ==Bibliografia== {{Refbegin|30em}} ===Të përgjithshme=== * {{cite book |last=Chapman |first=V.J. |title=Seaweeds and their Uses |date=1980 |orig-date=1st Pub. 1950 |publisher=Methuen |location=London |isbn=978-0-412-15740-0|language=en}} * {{cite book |last=Fritsch |first=F. E. |orig-date=1935 |date=1945 |title=The Structure and Reproduction of the Algae |volume=I & II |publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{cite book |first1=C. |last1=van den Hoek |first2=D. G. |last2=Mann |first3=H. M. |last3=Jahns |date=1995 |title=Algae: An Introduction to Phycology |publisher=Cambridge University Press|language=en}} * {{cite book|first=Ruth|last=Kassinger|title=Slime: How Algae Created Us, Plague Us, and Just Might Save Us|publisher=Mariner|year=2020|language=en}} * {{cite book |last1=Lembi |first1=C. A. |last2=Waaland |first2=J.R. |title=Algae and Human Affairs |date=1988 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32115-0|language=en}} * {{cite book |last1=Mumford |first1=T. F. |last2=Miura |first2=A. |chapter=''Porphyra'' as food: cultivation and economic |editor-last=Lembi |editor-first=C. A. |editor2-last=Waaland |editor2-first=J. R. |title=Algae and Human Affairs |date=1988 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32115-0 |pages=87–117|language=en}}. * {{cite book |last=Round |first=F. E. |title=The Ecology of Algae |date=1981 |publisher=Cambridge University Press |location=London |isbn=978-0-521-22583-0|language=en}} * {{cite book |last=Smith |first=G. M. |date=1938 |url= https://archive.org/details/cryptogamicbotan031880mbp |title=Cryptogamic Botany |volume=I |publisher=McGraw-Hill |location=New York|language=en}} * {{cite book |title=Cottonii and Spinosum Cultivation Handbook |last=Ask |first=E.I |year=1990 |publisher=FMC BioPolymer Corporation.Philippines |language=en}} ===Rajonal=== ====Britania dhe Irlanda==== * {{cite book |last1=Brodie |first1=Juliet |last2=Burrows |first2=Elsie M. |last3=Chamberlain |first3=Yvonne M. |last4=Christensen |first4=Tyge |last5=Dixon |first5=Peter Stanley |last6=Fletcher |first6=R. L. |last7=Hommersand |first7=Max H. |last8=Irvine |first8=Linda M. |last9=Maggs |first9=Christine A. |title=Seaweeds of the British Isles: A Collaborative Project of the British Phycological Society and the British Museum (Natural History) |date=1977–2003 |publisher=British Museum of Natural History, HMSO / Intercept |location=London / Andover |isbn=978-0-565-00781-2|language=en}} * {{cite book |last=Cullinane |first=John P. |date=1973 |title=Phycology of the South Coast of Ireland |location=Cork |publisher=Cork University Press|language=en}} * {{cite book |last1=Hardy |first1=F. G. |last2=Aspinall |first2=R. J. |title=An Atlas of the Seaweeds of Northumberland and Durham |date=1988 |publisher=Northumberland Biological Records Centre |location=The Hancock Museum, University Newcastle upon Tyne |isbn=978-0-9509680-5-6|language=en}} * {{cite book |last1=Hardy |first1=F. G. |last2=Guiry |first2=Michael D. |author2-link=Michael D. Guiry |last3=Arnold|first3=Henry R. |title=A Check-list and Atlas of the Seaweeds of Britain and Ireland |edition=Revised |date=2006 |publisher=British Phycological Society |location=London |isbn=978-3-906166-35-3|language=en}} * {{cite book |last1=John |first1=D. M. |last2=Whitton |first2=B. A. |last3=Brook |first3=J. A. |title=The Freshwater Algal Flora of the British Isles |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge / New York |isbn=978-0-521-77051-4|language=en}} * {{cite book |last1=Knight |first1=Margery |last2=Parke |first2=Mary W. |title=Manx Algae: An Algal Survey of the South End of the Isle of Man |date=1931 |location=Liverpool |publisher=University Press |series=Liverpool Marine Biology Committee Memoirs on Typical British Marine Plants & Animals |volume=XXX|language=en}} * {{cite book |last=Morton |first=Osborne |date=1994 |title=Marine Algae of Northern Ireland |location=Belfast |publisher=Ulster Museum |isbn=978-0-900761-28-7|language=en}} * {{cite journal |last=Morton |first=Osborne |title=The Marine Macroalgae of County Donegal, Ireland |journal=Bulletin of the Irish Biogeographical Society |volume=27 |pages=3–164 |date=1 December 2003|language=en}} ====Australia==== * {{cite book |last=Huisman |first=J. M. |title=Marine Plants of Australia |date=2000 |publisher=University of Western Australia Press |isbn=978-1-876268-33-6|language=en}} ====Zelanda e Re==== * {{cite book |last1=Chapman |first1=Valentine Jackson |last2=Lindauer |first2=VW |last3=Aiken |first3=M. |last4=Dromgoole |first4=F. I. |title=The Marine algae of New Zealand |date=1970 |orig-date=1900, 1956, 1961, 1969 |location=London / Lehre, Germany |publisher=Linnean Society of London / Cramer|language=en}} ====Evropa==== * {{cite book |last1=Cabioc'h |first1=Jacqueline |last2=Floc'h |first2=Jean-Yves |last3=Le Toquin |first3=Alain|last4=Boudouresque |first4=Charles-François |last5=Meinesz |first5=Alexandre |last6=Verlaque |first6=Marc |title=Guide des algues des mers d'Europe: Manche/Atlantique-Méditerranée |date=1992 |publisher=Delachaux et Niestlé |location=Lausanne, Suisse |language=fr |isbn=978-2-603-00848-5|language=en}} * {{cite book |title=Les Algues de côtes françaises (manche et atlantique), notions fondamentales sur l'écologie, la biologie et la systématique des algues marines |first=Paulette |last=Gayral |language=fr |location=Paris |publisher=Doin, Deren et Cie |date=1966}} * {{cite book |last1=Guiry |first1=Michael. D. |author1-link=Michael D. Guiry |last2=Blunden |first2=G. |title=Seaweed Resources in Europe: Uses and Potential |date=1991 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-92947-5|language=en}} * {{cite book |last=Míguez Rodríguez |first=Luís |date=1998 |title=Algas mariñas de Galicia: Bioloxía, gastronomía, industria |language=gl |publisher=Edicións Xerais de Galicia |location=Vigo |isbn=978-84-8302-263-4}} * {{cite book |last=Otero |first=J. |title=Guía das macroalgas de Galicia |date=2002 |publisher=Baía Edicións |location=A Coruña |language=gl |isbn=978-84-89803-22-0}} * {{cite book |last1=Bárbara |first1=I. |last2=Cremades |first2=J. |date=1993 |title=Guía de las algas del litoral gallego |language=es |publisher=Concello da Coruña – Casa das Ciencias |location=A Coruña}} ====Arktiku==== * {{cite book |last=Kjellman |first=Frans Reinhold |date=1883 |title=The algae of the Arctic Sea: A survey of the species, together with an exposition of the general characters and the development of the flora |location=Stockholm |publisher=Kungl. Svenska vetenskapsakademiens handlingar |volume=20 |pages=1–350|language=en}} ====Grenlanda==== * {{cite book |last=Lund |first=Søren Jensen |date=1959 |title=The Marine Algae of East Greenland |location=Kövenhavn |publisher=C.A. Reitzel |id=9584734|language=en}} ====Ishujt Faroe==== * {{cite book |first=Frederik |last=Børgesen |contribution=Marine Algae |pages=339–532 |editor-last=Warming |editor-first=Eugene |title=Botany of the Faröes Based Upon Danish Investigations, Part II |location=Copenhagen |publisher=Det nordiske Forlag |orig-date=1903 |date=1970|language=en}}. ====Ishujt Kanare==== * {{cite book |first=Frederik |last=Børgesen |title=Marine Algae from the Canary Islands |date=1936 |orig-date=1925, 1926, 1927, 1929, 1930 |location=Copenhagen |publisher=Bianco Lunos|language=en}} ====Maroku==== * {{cite book |title=Algues de la côte atlantique marocaine |first=Paulette |last=Gayral |date=1958 |publisher=Rabat [Société des sciences naturelles et physiques du Maroc] |location=Casablanca |language=fr}} ====Afrika e Jugut==== * {{cite book |last1=Stegenga |first1=H. |last2=Bolton |first2=J. J. |last3=Anderson |first3=R. J. |title=Seaweeds of the South African West Coast |date=1997 |publisher=Bolus Herbarium, University of Cape Town |isbn=978-0-7992-1793-3|language=en}} ====Amerika e Veriut==== * {{cite book |last1=Abbott |first1=I. A. |last2=Hollenberg |first2=G. J. |title=Marine Algae of California |date=1976 |publisher=Stanford University Press |location=California |isbn=978-0-8047-0867-8|language=en}} * {{cite book |last=Greeson |first=Phillip E. |date=1982 |title=An annotated key to the identification of commonly occurring and dominant genera of Algae observed in the Phytoplankton of the United States |publisher=US Department of the Interior, Geological Survey |location=Washington DC |url= https://archive.org/details/annotatedkeytoid00gree |access-date=19 December 2008|language=en}} * {{cite book |last=Taylor |first=William Randolph |date=1969 |orig-date=1937, 1957, 1962 |title=Marine Algae of the Northeastern Coast of North America |publisher=University of Michigan Press |location=Ann Arbor |isbn=978-0-472-04904-2|language=en}} * {{cite book |last1=Wehr |first1=J. D. |last2=Sheath |first2=R. G. |title=Freshwater Algae of North America: Ecology and Classification |date=2003 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-741550-5|language=en}} {{Refend}} ==Lidhje të jashtme== {{Commons category}} {{Wikispecies|Algae}} * {{cite web |url= http://www.algaebase.org |title=AlgaeBase |first1=Michael |last1=Guiry |author1-link=Michael D. Guiry |first2=Wendy |last2=Guiry|language=en}} – a database of all algal names including images, nomenclature, taxonomy, distribution, bibliography, uses, extracts * {{cite web |url= http://ccdb.ucsd.edu/sand/main?stype=lite&keyword=algae&event=display&Submit=Go&start=1 |title=Algae – Cell Centered Database |work=CCDb.UCSD.edu |publisher=University of California |location=San Diego|language=en}} * {{cite web |first1=Don |last1=Anderson |first2=Bruce |last2=Keafer |first3=Judy |last3=Kleindinst |first4=Katie |last4=Shaughnessy |first5=Katherine |last5=Joyce |first6=Danielle |last6=Fino |first7=Adam |last7=Shepherd |title=Harmful Algae |year=2007 |publisher=US National Office for Harmful Algal Blooms |url= http://www.whoi.edu/redtide/page.do?pid=14779 |access-date=19 December 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081205151336/http://www.whoi.edu/redtide/page.do?pid=14779 |archive-date=5 December 2008 |url-status=live|language=en}} * {{cite web |title=About Algae |work=NMH.ac.uk|publisher=Natural History Museum, United Kingdom |url= http://www.nhm.ac.uk/research-curation/scientific-resources/biodiversity/uk-biodiversity/algaevision/about-algae/index.html|language=en }} {{Authority control}} [[Kategoria:Alga| ]] [[Kategoria:Emra të zakonshëm të organizmave]] b9xk63ppnfpwjtqyq77juule6auj8nz 1 405813 3029110 2026-09-01T19:38:14Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029110 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Jorgaq Tushe]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029109 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://sot.com.al/kultura/jorgaq-tushe-festivalet-e-teatrove-neper-qytete-te-ndryshme-jane-kthyer-ne-festivale-qokash/?utm_source=chatgpt.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shtator 2026 21:38 (CEST) hw9m9cs8p87sq1r0d3u6a06xa0r2rwu 4 405814 3029113 2026-09-01T20:26:36Z DieliAlla 149013 Faqe e re: <!-- Mos e ndryshoni pjesën më poshtë. --> == [[{{subst:SUBPAGENAME}}]] == '''Kandidatura përfundon minimalisht më ''{{safesubst:#time: j F Y, H:i "(CEST)"|+7 days}}''''' <br /> <!-- Mos e ndryshoni pjesën më lartë. --> <!-- Shpjegoni arsyen e kandidimit më poshtë. Mos harroni të firmosni! --> === Votimi === {{PËR}}-Si propozuesi. --~~~~ === Diskutimi === 3029113 wikitext text/x-wiki <!-- Mos e ndryshoni pjesën më poshtë. --> == [[Klodian Allajbeu]] == '''Kandidatura përfundon minimalisht më ''8 shtator 2026, 20:26 (CEST)''''' <br /> <!-- Mos e ndryshoni pjesën më lartë. --> <!-- Shpjegoni arsyen e kandidimit më poshtë. Mos harroni të firmosni! --> === Votimi === {{PËR}}-Si propozuesi. --[[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 1 shtator 2026 22:26 (CEST) === Diskutimi === cjw1xpjh1eybceze4gfcc8cww8xxc6d 3029114 3029113 2026-09-01T20:26:49Z DieliAlla 149013 /* Klodian Allajbeu */ 3029114 wikitext text/x-wiki <!-- Mos e ndryshoni pjesën më poshtë. --> == [[Klodian Allajbeu]] == '''Kandidatura përfundon minimalisht më ''8 shtator 2026, 20:26 (CEST)''''' <br /> <!-- Mos e ndryshoni pjesën më lartë. --> <!-- Shpjegoni arsyen e kandidimit më poshtë. Mos harroni të firmosni! --> === Votimi === {{PËR}}- Si propozuesi. [[Përdoruesi:DieliAlla|DieliAlla]] ([[Përdoruesi diskutim:DieliAlla|diskutimet]]) 1 shtator 2026 22:26 (CEST) === Diskutimi === 91h6ot4xn81myycidcftjykcn7a2x57 1 405815 3029132 2026-09-02T01:41:47Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029132 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kate Hudson]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029131 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260102134842/https://www.the-numbers.com/movie/How-to-Lose-a-Guy-in-10-Days për lidhjen https://www.the-numbers.com/movie/How-to-Lose-a-Guy-in-10-Days. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 03:41 (CEST) m2ckuq75u1wl8yxh391uw3pfgwxe3r0 14 405816 3029136 2026-09-02T01:56:16Z Leutrim.P 113691 Krijoi faqe të zbrazët 3029136 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3029137 3029136 2026-09-02T01:56:50Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Organizma]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 3029137 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Organizma]] 5735fugvbdxb4nmvcz6rxylak13u6in 1 405817 3029148 2026-09-02T03:32:40Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029148 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kolonia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029147 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221026025334/https://education.nationalgeographic.org/resource/colony/ për lidhjen https://education.nationalgeographic.org/resource/colony/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 05:32 (CEST) f8sdvbhw9uvtrzb0puzbcsm50cf3031 1 405818 3029150 2026-09-02T03:35:19Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029150 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kolumnisti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029149 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210126115820/http://www.columnists.com/ për lidhjen http://www.columnists.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 05:35 (CEST) 6kc7tw69en8rcp0rz7v69y5aoomnvaq 1 405819 3029167 2026-09-02T04:24:01Z MajavahBot 122738 U arkivuan 3 diskutime nga faqja [[Diskutim:Hungarezët në Vojvodinë]] 3029167 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hungarezët në Vojvodinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2502281 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171220044137/http://www.vojvodina.gov.rs/en/autonomous-province-vojvodina për lidhjen http://www.vojvodina.gov.rs/en/autonomous-province-vojvodina. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 dhjetor 2022 11:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hungarezët në Vojvodinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2504679 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160624142409/http://www.valtozast.hu/web/index.php?option=com_content&task=view&id=101 për lidhjen http://www.valtozast.hu/web/index.php?option=com_content&task=view&id=101. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160617170100/http://www.budapesttelegraph.com/news/395/early_signs_of_reconciliation_in_hungary%E2%80%99s_relations_with_serbia__slovakia_and_romania për lidhjen http://www.budapesttelegraph.com/news/395/early_signs_of_reconciliation_in_hungary%E2%80%99s_relations_with_serbia__slovakia_and_romania. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 dhjetor 2022 00:59 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Hungarezët në Vojvodinë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2653007 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110728184606/http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar%2Fkt06042201%2F0_0_3_pg_22.html për lidhjen http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar/kt06042201/0_0_3_pg_22.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110728184606/http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar%2Fkt06042201%2F0_0_3_pg_22.html për lidhjen http://kt.lib.pte.hu/cgi-bin/kt.cgi?konyvtar/kt06042201/0_0_3_pg_22.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 mars 2024 12:32 (CET) 7zms4hp2q32js2tmupjgu07twpypnph 1 405820 3029180 2026-09-02T05:37:56Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029180 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kreshnik Tartari]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029179 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260608161519/https://sot.com.al/opinion-editorial/lamtumire-kreshnik-tartari-kolosi-qe-ngriti-ne-piedestal-volejbollin-shqiptar/ për lidhjen https://sot.com.al/opinion-editorial/lamtumire-kreshnik-tartari-kolosi-qe-ngriti-ne-piedestal-volejbollin-shqiptar/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 07:37 (CEST) m136x6104292zrwyyzvevssq1w7gew0 1 405821 3029183 2026-09-02T05:44:02Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029183 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kristi Lamaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029182 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260401150917/https://sot.com.al/gossip/kristi-lamaj-dhe-lei-kraja-behen-bashke-ja-projekti-i-ri-i-dyshes-me-nje-qasje-dinamike-ne-ekran/ për lidhjen https://sot.com.al/gossip/kristi-lamaj-dhe-lei-kraja-behen-bashke-ja-projekti-i-ri-i-dyshes-me-nje-qasje-dinamike-ne-ekran/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 07:44 (CEST) rna2tukvxozfwev8vwko1k25fqwtuan 1 405822 3029204 2026-09-02T09:36:35Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 3029204 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Liqeni i Surçinës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=3029203 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240213211059/https://www.fokusi.info/liqeni-i-zhdukur-i-kosoves-bashke-me-ishullin/ për lidhjen https://www.fokusi.info/liqeni-i-zhdukur-i-kosoves-bashke-me-ishullin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 shtator 2026 11:36 (CEST) p6wipwq2s6ow8m49l4764hfjayztnn9 0 405823 3029212 2026-09-02T11:46:13Z Vyolltsa 129213 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1358655792|Andrea Angeli]]" 3029212 wikitext text/x-wiki '''Andrea Angeli''' (emri në [[Gjuha latine|latinisht]]: ''Andreas Angelus''; {{Sfn|Torelli|1751}} {{Sfn|Rhodocanakis|1870}} vdiq në vitin 1580) ishte Mjeshtri i Madh i Urdhrit Konstantinian të Shën Gjergjit përafërsisht në vitet 1545 deri në vitin 1580. Andrea dhe i vëllai Paolo ishin themeluesit e Urdhrit të Shenjtë Ushtarak Konstantinian të Shën Gjergjit dhe njiheshin [[Papa|nga Papa]] si pretendentë të prejardhjes nga dinastia Angelos e [[Lista e Perandorëve Bizantinë|perandorëve bizantinë]]. Andrea mori titullin "Dukë dhe Kont i [[Drishti|Drivastos]] dhe [[Durrësi|i Durazzos]] (Durrësit)". Që nga vdekja e Arianitto Arianitit në vitin 1551, mori edhe titullin "Princ i [[Maqedonia (rajon)|Maqedonisë]] ". == Biografia == Andrea ishte djali i fisnikut shqiptar Pjetër Engjëlli. {{Sfn|Sainty|2018}} Familja e Andreas, [[Familja Engjëlli|Angelo Flavio Comneno]], pretendonte se ishte pasardhëse e dinastisë Angelos të [[Lista e Perandorëve Bizantinë|perandorëve bizantinë]]. {{Sfn|Sainty|2018}} Në vitin 1545, Andrea dhe Paolo, u njohën zyrtarisht si pasardhës të perandorëve Angelos nga Papa [[Pali III]] (1534–1549). Atyre iu garantua e drejta për të trashëguar territore në ish-Perandorinë Bizantine, nëse një territor i tillë do të rimerrej nga osmanët. {{Sfn|Sainty|2018}} Si trashëgimtarë të njohur të titullit perandorak bizantin, iu dha e drejta për të emëruar princa dhe madje edhe vetë mbretër. {{Sfn|Hassiotis|1982–1983}} Papati i mbështeti vëllezërit dhe familjen e tyre, meqenëse një familje katolike pretendentësh bizantinë nënkuptonte mundësinë e rivendosjes përfundimtare të Perandorisë Bizantine si një komb katolik, i bindur fetarisht Papës. {{Sfn|Sainty|2018}} Andrea dhe Paolo themeluan Urdhrin e Shenjtë Ushtarak Kostandinian të Shën Gjergjit, {{Sfn|Sainty|2018}} i cili ishte një urdhër kalorësie me lidhje bizantine. {{Sfn|Nicol|1992}} Nuk është e qartë, se kur u themelua saktësisht urdhri, por dëshmohet se Andrea përdorte titullin e Mjeshtrit të Madh i njohur Papa Pali III në vitin 1545 e tutje. Andrea dhe Paolo pohuan se urdhri i tyre ishte pasardhësi i 'rojës Labarum' të [[Kostandini i Madh|Kostandinit të Madh]] dhe se ishte themeluar o nga vetë Kostandini në shekullin e 4-të o nga pasardhësi i tij [[Herakleosi|Herakli]] në shekullin e 7-të. Këto pretendime u njohën shpejt në të gjithë Evropën. {{Sfn|Sainty|2018}} Në vitin 1551, Andrea mori titullin "Princ i [[Maqedonia (rajon)|Maqedonisë]] ", {{Sfn|Sainty|2018}} pas vdekjes së pretenduesit të mëparshëm të atij titulli, Arianitto Arianiti, kushëririt të tretë të Andreas. {{Sfn|Babinger|1962}} Pas vdekjes në vitin 1580, Andrea shpalli Pietron si trashëgimtar "për shkak të primogjenitetit", duke siguruar se titujt dhe pozicioni i tij si Mjeshtër i Madh do të kalonin në familjen Angelo Flavio Comneno në një mënyrë të trashëgueshme. {{Sfn|Sainty|2018}} == Shih edhe == * Trashëgimia e Perandorisë Bizantine == Referime == === Bibliografia === * {{DBI|title=ARIANITI, Costantino|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/costantino-arianiti_(Dizionario-Biografico)/|last=Babinger|first=Franz|author-link=Franz Babinger|volume=4}} * {{Cite journal |last=Hassiotis |first=Ioannis |date=1982–1983 |title=George Heracleus Basilicos, a Greek Pretender to a Balkan Principality (End of the XVI – Beginning of the XVII century) |url=https://dais.sanu.ac.rs/bitstream/handle/123456789/11748/bitstream_46793.pdf?sequence=1&isAllowed=y |journal=Balcanica |issue=XIII–XIV |pages=85–96 |issn=0350-7653}} * {{The Immortal Emperor: The Life and Legend of Constantine Palaiologos, Last Emperor of the Romans}} * {{Cite book |last=Rhodocanakis |first=Demetrius |url=https://books.google.com/books?id=BPxRAAAAcAAJ |title=The Imperial Constantinian Order of St. George: A Review of Modern Impostures and a Sketch of Its True History |date=1870 |publisher=Longmans, Green, and Co. |language=en}} * {{Cite book |last=Sainty |first=Guy Stair |url=https://books.google.com/books?id=GBjRDwAAQBAJ&q=guy+stair+sainty+pseudo+lascaris |title=The Constantinian Order of Saint George: and the Angeli, Farnese and Bourbon families which governed it |publisher=Boletín Oficial del Estado |year=2018 |isbn=978-8434025066 |author-link=Guy Stair Sainty}} * {{Cite book |last=Torelli |first=Tommaso |url=https://books.google.com/books?id=Bg_tynChzWEC&q=Marcus+Angelus+Flavius+Comnenus |title=Armamentarii historico-legalis ordinum equestrium et militarium in codices tripertiti... opera, et studio Thomae Aloysii Silvii Torelli... |date=1751 |publisher=typis Antonii Barbiani |language=la}} [[Kategoria:Arbëreshë në Itali]] [[Kategoria:Shqiptarë në shekullin e XVI]] [[Kategoria:Vdekje 1580]] [[Kategoria:Artikull me përshkrim të shkurtër]] fb7b6eop28xtnewaosow2vo6vfbfhsn 3029213 3029212 2026-09-02T11:56:45Z Vyolltsa 129213 shtim pasaporten e informacionit 3029213 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Andreas Angelus}} {{Infobox royalty | name = Andrea Angeli | title = Prince of [[Macedonia (region)|Macedonia]]<br>Duke and Count of [[Drivasto]] and [[Durazzo]] | image = | caption = | succession = [[Grand Master of the Constantinian Order of Saint George]] | reign = {{circa}} 1545–1580 | reign_type = Tenure | predecessor = <!-- Andrea claimed to be the 37th Grand Master instead of the first, but the majority of his supposed predecessors are invented figures, and none of his ancestors are attested to have claimed the position --> | successor = [[Pietro Angeli]] | birth_date = | birth_place = | death_date = {{nowrap|1580}} | death_place = | burial_place = | house = [[Angelo Flavio Comneno]] | father = Pjetër Engjëlli | mother = Lucia Spani }} '''Andrea Angeli''' (emri në [[Gjuha latine|latinisht]]: ''Andreas Angelus''; {{Sfn|Torelli|1751}} {{Sfn|Rhodocanakis|1870}} vdiq në vitin 1580) ishte Mjeshtri i Madh i Urdhrit Konstantinian të Shën Gjergjit përafërsisht në vitet 1545 deri në vitin 1580. Andrea dhe i vëllai Paolo ishin themeluesit e Urdhrit të Shenjtë Ushtarak Konstantinian të Shën Gjergjit dhe njiheshin [[Papa|nga Papa]] si pretendentë të prejardhjes nga dinastia Angelos e [[Lista e Perandorëve Bizantinë|perandorëve bizantinë]]. Andrea mori titullin "Dukë dhe Kont i [[Drishti|Drivastos]] dhe [[Durrësi|i Durazzos]] (Durrësit)". Që nga vdekja e Arianitto Arianitit në vitin 1551, mori edhe titullin "Princ i [[Maqedonia (rajon)|Maqedonisë]] ". == Biografia == Andrea ishte djali i fisnikut shqiptar Pjetër Engjëlli. {{Sfn|Sainty|2018}} Familja e Andreas, [[Familja Engjëlli|Angelo Flavio Comneno]], pretendonte se ishte pasardhëse e dinastisë Angelos të [[Lista e Perandorëve Bizantinë|perandorëve bizantinë]]. {{Sfn|Sainty|2018}} Në vitin 1545, Andrea dhe Paolo, u njohën zyrtarisht si pasardhës të perandorëve Angelos nga Papa [[Pali III]] (1534–1549). Atyre iu garantua e drejta për të trashëguar territore në ish-Perandorinë Bizantine, nëse një territor i tillë do të rimerrej nga osmanët. {{Sfn|Sainty|2018}} Si trashëgimtarë të njohur të titullit perandorak bizantin, iu dha e drejta për të emëruar princa dhe madje edhe vetë mbretër. {{Sfn|Hassiotis|1982–1983}} Papati i mbështeti vëllezërit dhe familjen e tyre, meqenëse një familje katolike pretendentësh bizantinë nënkuptonte mundësinë e rivendosjes përfundimtare të Perandorisë Bizantine si një komb katolik, i bindur fetarisht Papës. {{Sfn|Sainty|2018}} Andrea dhe Paolo themeluan Urdhrin e Shenjtë Ushtarak Kostandinian të Shën Gjergjit, {{Sfn|Sainty|2018}} i cili ishte një urdhër kalorësie me lidhje bizantine. {{Sfn|Nicol|1992}} Nuk është e qartë, se kur u themelua saktësisht urdhri, por dëshmohet se Andrea përdorte titullin e Mjeshtrit të Madh i njohur Papa Pali III në vitin 1545 e tutje. Andrea dhe Paolo pohuan se urdhri i tyre ishte pasardhësi i 'rojës Labarum' të [[Kostandini i Madh|Kostandinit të Madh]] dhe se ishte themeluar o nga vetë Kostandini në shekullin e 4-të o nga pasardhësi i tij [[Herakleosi|Herakli]] në shekullin e 7-të. Këto pretendime u njohën shpejt në të gjithë Evropën. {{Sfn|Sainty|2018}} Në vitin 1551, Andrea mori titullin "Princ i [[Maqedonia (rajon)|Maqedonisë]] ", {{Sfn|Sainty|2018}} pas vdekjes së pretenduesit të mëparshëm të atij titulli, Arianitto Arianiti, kushëririt të tretë të Andreas. {{Sfn|Babinger|1962}} Pas vdekjes në vitin 1580, Andrea shpalli Pietron si trashëgimtar "për shkak të primogjenitetit", duke siguruar se titujt dhe pozicioni i tij si Mjeshtër i Madh do të kalonin në familjen Angelo Flavio Comneno në një mënyrë të trashëgueshme. {{Sfn|Sainty|2018}} == Shih edhe == * Trashëgimia e Perandorisë Bizantine == Referime == === Bibliografia === * {{DBI|title=ARIANITI, Costantino|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/costantino-arianiti_(Dizionario-Biografico)/|last=Babinger|first=Franz|author-link=Franz Babinger|volume=4}} * {{Cite journal |last=Hassiotis |first=Ioannis |date=1982–1983 |title=George Heracleus Basilicos, a Greek Pretender to a Balkan Principality (End of the XVI – Beginning of the XVII century) |url=https://dais.sanu.ac.rs/bitstream/handle/123456789/11748/bitstream_46793.pdf?sequence=1&isAllowed=y |journal=Balcanica |issue=XIII–XIV |pages=85–96 |issn=0350-7653}} * {{The Immortal Emperor: The Life and Legend of Constantine Palaiologos, Last Emperor of the Romans}} * {{Cite book |last=Rhodocanakis |first=Demetrius |url=https://books.google.com/books?id=BPxRAAAAcAAJ |title=The Imperial Constantinian Order of St. George: A Review of Modern Impostures and a Sketch of Its True History |date=1870 |publisher=Longmans, Green, and Co. |language=en}} * {{Cite book |last=Sainty |first=Guy Stair |url=https://books.google.com/books?id=GBjRDwAAQBAJ&q=guy+stair+sainty+pseudo+lascaris |title=The Constantinian Order of Saint George: and the Angeli, Farnese and Bourbon families which governed it |publisher=Boletín Oficial del Estado |year=2018 |isbn=978-8434025066 |author-link=Guy Stair Sainty}} * {{Cite book |last=Torelli |first=Tommaso |url=https://books.google.com/books?id=Bg_tynChzWEC&q=Marcus+Angelus+Flavius+Comnenus |title=Armamentarii historico-legalis ordinum equestrium et militarium in codices tripertiti... opera, et studio Thomae Aloysii Silvii Torelli... |date=1751 |publisher=typis Antonii Barbiani |language=la}} [[Kategoria:Arbëreshë në Itali]] [[Kategoria:Shqiptarë në shekullin e XVI]] [[Kategoria:Vdekje 1580]] [[Kategoria:Artikull me përshkrim të shkurtër]] 9tma4tyyqevypti0gvnkxh0kxne6a1y 3029214 3029213 2026-09-02T11:57:15Z Vyolltsa 129213 3029214 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Andreas Angelus}} {{Infobox royalty | name = Andrea Angeli | title = Prince of [[Macedonia (region)|Macedonia]]<br>Duke and Count of [[Drivasto]] and [[Durazzo]] | image = | caption = | succession = [[Grand Master of the Constantinian Order of Saint George]] | reign = {{circa}} 1545–1580 | reign_type = Tenure | predecessor = <!-- Andrea claimed to be the 37th Grand Master instead of the first, but the majority of his supposed predecessors are invented figures, and none of his ancestors are attested to have claimed the position --> | successor = [[Pietro Angeli]] | birth_date = | birth_place = | death_date = {{nowrap|1580}} | death_place = | burial_place = | house = [[Angelo Flavio Comneno]] | father = Pjetër Engjëlli | mother = Lucia Spani }} '''Andrea Angeli''' (emri në [[Gjuha latine|latinisht]]: ''Andreas Angelus''; {{Sfn|Torelli|1751}} {{Sfn|Rhodocanakis|1870}} vdiq në vitin 1580) ishte Mjeshtri i Madh i Urdhrit Konstantinian të Shën Gjergjit përafërsisht në vitet 1545 deri në vitin 1580. Andrea dhe i vëllai Paolo ishin themeluesit e Urdhrit të Shenjtë Ushtarak Konstantinian të Shën Gjergjit dhe njiheshin [[Papa|nga Papa]] si pretendentë të prejardhjes nga dinastia Angelos e [[Lista e Perandorëve Bizantinë|perandorëve bizantinë]]. Andrea mori titullin "Dukë dhe Kont i [[Drishti|Drivastos]] dhe [[Durrësi|i Durazzos]] (Durrësit)". Që nga vdekja e Arianitto Arianitit në vitin 1551, mori edhe titullin "Princ i [[Maqedonia (rajon)|Maqedonisë]] ". == Biografia == Andrea ishte djali i fisnikut shqiptar Pjetër Engjëlli. {{Sfn|Sainty|2018}} Familja e Andreas, [[Familja Engjëlli|Angelo Flavio Comneno]], pretendonte se ishte pasardhëse e dinastisë Angelos të [[Lista e Perandorëve Bizantinë|perandorëve bizantinë]]. {{Sfn|Sainty|2018}} Në vitin 1545, Andrea dhe Paolo, u njohën zyrtarisht si pasardhës të perandorëve Angelos nga Papa [[Pali III]] (1534–1549). Atyre iu garantua e drejta për të trashëguar territore në ish-Perandorinë Bizantine, nëse një territor i tillë do të rimerrej nga osmanët. {{Sfn|Sainty|2018}} Si trashëgimtarë të njohur të titullit perandorak bizantin, iu dha e drejta për të emëruar princa dhe madje edhe vetë mbretër. {{Sfn|Hassiotis|1982–1983}} Papati i mbështeti vëllezërit dhe familjen e tyre, meqenëse një familje katolike pretendentësh bizantinë nënkuptonte mundësinë e rivendosjes përfundimtare të Perandorisë Bizantine si një komb katolik, i bindur fetarisht Papës. {{Sfn|Sainty|2018}} Andrea dhe Paolo themeluan Urdhrin e Shenjtë Ushtarak Kostandinian të Shën Gjergjit, {{Sfn|Sainty|2018}} i cili ishte një urdhër kalorësie me lidhje bizantine. {{Sfn|Nicol|1992}} Nuk është e qartë, se kur u themelua saktësisht urdhri, por dëshmohet se Andrea përdorte titullin e Mjeshtrit të Madh i njohur Papa Pali III në vitin 1545 e tutje. Andrea dhe Paolo pohuan se urdhri i tyre ishte pasardhësi i 'rojës Labarum' të [[Kostandini i Madh|Kostandinit të Madh]] dhe se ishte themeluar o nga vetë Kostandini në shekullin e 4-të o nga pasardhësi i tij [[Herakleosi|Herakli]] në shekullin e 7-të. Këto pretendime u njohën shpejt në të gjithë Evropën. {{Sfn|Sainty|2018}} Në vitin 1551, Andrea mori titullin "Princ i [[Maqedonia (rajon)|Maqedonisë]] ", {{Sfn|Sainty|2018}} pas vdekjes së pretenduesit të mëparshëm të atij titulli, Arianitto Arianiti, kushëririt të tretë të Andreas. {{Sfn|Babinger|1962}} Pas vdekjes në vitin 1580, Andrea shpalli Pietron si trashëgimtar "për shkak të primogjenitetit", duke siguruar se titujt dhe pozicioni i tij si Mjeshtër i Madh do të kalonin në familjen Angelo Flavio Comneno në një mënyrë të trashëgueshme. {{Sfn|Sainty|2018}} == Shih edhe == * Trashëgimia e Perandorisë Bizantine == Referime == {{reflist}} === Bibliografia === * {{DBI|title=ARIANITI, Costantino|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/costantino-arianiti_(Dizionario-Biografico)/|last=Babinger|first=Franz|author-link=Franz Babinger|volume=4}} * {{Cite journal |last=Hassiotis |first=Ioannis |date=1982–1983 |title=George Heracleus Basilicos, a Greek Pretender to a Balkan Principality (End of the XVI – Beginning of the XVII century) |url=https://dais.sanu.ac.rs/bitstream/handle/123456789/11748/bitstream_46793.pdf?sequence=1&isAllowed=y |journal=Balcanica |issue=XIII–XIV |pages=85–96 |issn=0350-7653}} * {{The Immortal Emperor: The Life and Legend of Constantine Palaiologos, Last Emperor of the Romans}} * {{Cite book |last=Rhodocanakis |first=Demetrius |url=https://books.google.com/books?id=BPxRAAAAcAAJ |title=The Imperial Constantinian Order of St. George: A Review of Modern Impostures and a Sketch of Its True History |date=1870 |publisher=Longmans, Green, and Co. |language=en}} * {{Cite book |last=Sainty |first=Guy Stair |url=https://books.google.com/books?id=GBjRDwAAQBAJ&q=guy+stair+sainty+pseudo+lascaris |title=The Constantinian Order of Saint George: and the Angeli, Farnese and Bourbon families which governed it |publisher=Boletín Oficial del Estado |year=2018 |isbn=978-8434025066 |author-link=Guy Stair Sainty}} * {{Cite book |last=Torelli |first=Tommaso |url=https://books.google.com/books?id=Bg_tynChzWEC&q=Marcus+Angelus+Flavius+Comnenus |title=Armamentarii historico-legalis ordinum equestrium et militarium in codices tripertiti... opera, et studio Thomae Aloysii Silvii Torelli... |date=1751 |publisher=typis Antonii Barbiani |language=la}} [[Kategoria:Arbëreshë në Itali]] [[Kategoria:Shqiptarë në shekullin e XVI]] [[Kategoria:Vdekje 1580]] [[Kategoria:Artikull me përshkrim të shkurtër]] or95u1vy4zhh75cfxbbyg9i3c69l6wq